open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Владимир Ахмадьянович Рерих

**Владимир Ахмадьянович Рерих** (1.1.1958 ж.т., Талдықорған қ.) – кинорежиссер, кинодраматург. 1983 ж. ҚазҰПУ-ды, 1997 ж. "Әділет" Жоғарғы заң мектебін бітірген. 1985–87 ж. Р. ҚазҰПУ-дың оқу теледидарында реж., 1987–94 ж. "Қазақфильм" киностудиясында реж. көмекші, "Ориент" шығарм.– өндірістік бірлестігінің редакторы, бас редакторы , "Қазақфильм" киностудиясы деректі фильмдер студиясының көркемдік жетекш., деректі фильмдер режиссеры қызметтерін атқарды. 1996 жылдан бастап "Хабар" агенттігінің Бас директорының орынбасары. Ол "Полигон" (О. Рымжановпен бірге, 1990), "Бейтаныс Назарбаев" (С. Әзімовпен бірге, 1998), "Бродвей, Бродвей" (2000), "Старше на десять лет", т.б. деректі фильмдерді түсірді. Сондай-ақ, "Жаманқұм" (1988), "Алтын тері" (1989), "Невада – Қазақстан" (1989), "Ақын өлімі" (1990), "Бақыт іздеушілер" (1991), т.б. деректі фильмдердің сценарий авторы. Қазақстан Мемл. сыйл. иегері (1992). 
## Дереккөздер
Маһинур Рахманова

**Рахманова Маһинур** (1948 ж.т.) – актриса, Қазақстанның еңб. сің. артисі. Алматы өнер ин-тының (қазіргі Ұлттық өнер академиясы, проф. Р. Қаныбаева шеберханасынан) бқлімін бітірген. Респ. ұйғыр муз. театрында Қызмет етеді. Ол Қыз Жібек, Баян (Ғ. Мүсіреповтің "Қыз Жібегі" мен "Қозы Көрпеш – Баян Сұлуында"), Анархан (Д. Асимов пен А. САдыровтың осы аттас пьесасында), т.б. рольдерді орындаған. Оның сахнвлық бейнелері мазмұны жағынан сан өзгеріп, қырып құбылып жатады. Қазақ ұлттық өнер академиясында пед. қызметпен айналысады. 
## Дереккөздер


Санат:1948 жылы туғандар
Санат:Қазақстан актрисалары
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген әртістері
Легизм мектебі

**Легистер (заңгерлер)** — Негізгі өкілдері Шан Ян (б.д.д IV ғ.), Хань-Фэй-цзы (шамамен б.д.д IIIғ.). Легистер конфуцийшылдардың мемлекетті әдептілікке негізделген заңдарды жүзеге асыру арқылы басқару керек деген пікірлеріне қарсы болып, керісінше, мемлекетті тек қана заңға сүйеніп басқаруға болады, себебі «мейірімділік пен адамгершілік» — қылмысқа апаратын бірден-бір жол, ал шын қайырымдылық өзінің бастамасын жазалаудан алады деп уағыздайды. Сөйтіп, легистер ар-ожданның орнына қорқынышты дәріптейді. 

Елде тәртіпсіздік болмас үшін:

# Мақтаудан жазалау көп болу керек. 
# Аямай жазалау арқылы халық арасында үрей тудыру қажет. 
# Ұсақ қылмыс жасағандарды аямай жазалау керек, сонда олар үлкен қылмыс жасамайтын болады. 
# Адамдар арасында бір-біріне сенімсіздік тудыру керек. 

Осы қағидаларды бұлжытпай орындағанда ғана халық билеушінің айтқанын екі етпей орындайды және керек болса, өлімге де барады. Конфуцийшылдардың «Мемлекет — үлкен отбасы, оның басшысы — халықтың әкесі» деген ілімінің орнына легистер: «Мемлекет — өз алдына бір машина сияқты құбылыс, билеуші — өзін ата-баба аруағынан да, халықтан да, Аспаннан да жоғары қоятын деспот. Мемлекеттің негізгі мақсаттары: 1. Ұсақ патшалықтарды біріктіріп, Аспан аясыңдағы (Қытай) мемлекет құру; 2.  Осы мемлекетке басқа халықтарды бағындыру. Осы тұрғыдан өнерге, білімге деген қүштарлық теңелуі қажет. Мемлекеттің экономикалық негізі қолөнер немесе сауда емес, егін шаруашылығы болуы керек. Мемлекеттегі қызмет орындары адамдардың жүмыс істеу қабілетіне қарай бөлінуі тиіс». Конфуцийшылдар мен легистердің арасындағы күрес көп жылдарға созылды. Тіпті қазірдің өзінде де осы философиялық бағыттарды жақтаған немесе қарсы шыққан саяси топтардың кездесетінін ескерткен артық болмас.
Қазақстанның аса ірі мұздықтары

Санат:Қазақстан мұздықтары
Санат:Қазақстан бойынша тізімдер
Мария Васильевна Брандт

**Брандт Мария Васильевна** (7.10.1897, Мәскеу қ. – ө.ж.б., сонда) – актриса, Қазақстанның еңб. сің. артисі (1938). Саратов консерваториясының драма класында оқыған (1917 – 19). 1937 – 61 ж. Мемл. акад. Орыс драма теaтрында актриса болып қызмет етіп, сан алуан жанрдағы спектакльдерде ойнады. 1958 ж. Мәскеуде өткен қазақ әдебиеті мен өнерімен онкүндігіне қатысты. Киноға түскен. "Құрмет белгісі" орденімен марапатталған. 
## Дереккөздер


Санат:Актёрлер
Итқара

**Итқара** – баспана.  Итқаракөшіп-қонғанда немесе жаугершілік кезінде күннің аптабынан, жауын-шашыннан қорғану үшін жасалған. Ол үшін екі керегені алады да басын қусырып байлап, үстіне туырлық жабады; 2) суағар ретінде қолданылатын әдіс. Қазіргі уақытта құрылыс істерінде ғимарат төбесі су жинамас үшін  Итқара әдісі арқылы қиғаштап жабады. Сондай-ақ, шөп үйгенде су өтпес үшін  Итқара жасалынады. 
## Дереккөздер
Ауыспалы жайылым

**Ауыспалы жайылым**, жайылымды алмастырып пайдалану - жер отының мол болуын қамтамасыз ететін ғылыми шараның бір түрі.

Қазақ халқы ертеден-ақ мал жайылымын жиі-жиі ауыстырып отырған. Қазір бұл ғылыми негізде іске асырылады. Жайылым бірнеше өріске бөлініп, алмастырылып пайдаланылады. Әр жайылымның түріне қарай оның айналымы белгіленіп, жайылымды күту шаралары көрсетіледі. Жайылымды бөліп пайдаланғанда, оның кей бөлігіне малды жыл сайын кешірек жаяды, сонда ғана келесі жылы өсімдік бітік өсіп, жердің оты тез көтеріледі. 

Мал табынына жайылым белгілеу  үшін жердің отын анықтау керек. Жайылымды ауыстырып пайдалану үшін әрбәр шаруашылыққа нормадан тыс  артық жер бөлінеді:
* далалық аймақта 10-15%,
* шөлейтті аймақта 20-25%,
* шөлді аймақта 30-35%. 
Ауыспалы жайылымды қай уақытта, қанша мерзім пайдалану керектігі арнаулы графикте көрсетіледі, оны зоотехниктер дайындайды.

## Дереккөздер


Санат:Ауыл шаруашылығы
Аида Кауменова

Аида Кауменова – әдемі, сәнді, көркем pret-a-porter de lux коллекциясын шығарушы, табысты әрі жас дизайнер. Аида 5 жылдан бері өзінің жеке маркасында (Aida KaumeNOVA) брендтті киімдер шығаруда. Бұл бренд тек қана Қазақстанда ғана емес, сонымен қатар басқа да шет елдерден өз орнын табуда.
Аида Кауменова Талдықорған қаласында дүниеге келген, ол онда білім беру мектебімен қоса өнер мектебінде бітіріп шықты. Кейін  Алматы Технологиялық университетін 1997 жылы  «инженер-конструктор-модельер» мамандығымен аяқтады. 2002 жылы Италияға кетті, онда ол  «Carlo Во» (г. Urbino)  сән мектебінде оқып, білімін жетілдіре түсті.  «Daraleque» маркасының арт-директоры және дизайнері болған. Арт-директордың мамандығынан кейін  Аида  «Aida KaumeNOVA» сән үйін құрды.
## Сән үйі
«Aida KaumeNOVA» сән үйі  - қазақстандық fashion-индустриядағы жақсы дамып келе жатқан сән үйі болып табылады. Бұл «prêt-a-porte de luxe» классындағы киімдер коллекциясы шетелдік брендтермен киім саны бойынша жақсы бәсекелестер. Киім тігу мен құраудағы технология мен тәсілдер әлемдік стандартқа сай.Аіda KaumeNOVA» сән үйінің біраз жылдан бергі клиенттері болып қазақстандық тележұлдыздар, әншілер және т.б атақты тұлғалар болып табылады. Бұл 6 жылдық тер төгудің нәтижесі деп айтсада болады. Сән үйі қазіргі кезде шетелдік сән үйлеріменде қосылып жұмыс істеуде.

Санат:Қазақстан дизайнерлері
Афиллофор тұқымдасы

**Афиллофорлар ** немесе **Полифорлар**, () — базидиомицет бөліміне жататын саңырауқұлақтар тобы. 1000-нан астам түрлері белгілі.

Афиллофорлар базидиоспора шығаратын  базидиясы бар клеткалы, жеміс денесінің пішіні  әр түрлі болады. Төменгі сатыдағы түрлерінде жеміс денесі болмайды. Мицелиясы өрмекшенің өрмегіне ұқсап қоректену ортасының үстінде, кейде субстраттын бетінде киіздей қалың болып жатады. Олардың ішіндегі ең зияндысы -  үй саңырауқұлағы. Еденге төсеген тақтайды дымқылдандырып, оның астынғы бетінде қара күрең түсті болып, киізше төселіп жатады. Ағаш сүрегін ұнтақтап, іске жарамсыз етіп тастайды.

## Тұқымдас тармақтары
&nbsp;&nbsp;&nbsp;Cystostereaceae
&nbsp;&nbsp;&nbsp;Fomitopsidaceae
&nbsp;&nbsp;&nbsp;Ganodermataceae
&nbsp;&nbsp;&nbsp;Meripilaceae
&nbsp;&nbsp;&nbsp;Meruliaceae
&nbsp;&nbsp;&nbsp;Phanerochaetaceae
&nbsp;&nbsp;&nbsp;Polyporaceae
&nbsp;&nbsp;&nbsp;Sparassidaceae
&nbsp;&nbsp;&nbsp;Xenasmataceae

## Синонимдер
Carleton Rea
Coriolales Jülich
Fomitopsidales Jülich
Ganodermatales Jülich
Grifolales Jülich
Perenniporiales Jülich
Phaeolales Jülich
Poriales Locquin
Trametales Boidin et al.

## Дереккөздер


Санат:Биология
Амангелді (Аққайың ауданы)

**Амангелді** — Солтүстік Қазақстан облысы Аққайың ауданы, Аралағаш ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Смирново ауылынан оңтүстікке қарай 19 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 254 адам (136 ер адам және 118 әйел адам) болса, 2009 жылы 91 адамды (56 ер адам және 35 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Аққайың ауданы елді мекендері
Жасырынбақ (әңгіме)

**Жасырынбақ**- Б.Соқпақбаевтың балаларға арналып жазылған әңгімесі. Одан басқа да бұл автор балаларға көптеген әңгімелер жазған. Оларды төменде көре аласыз. Ішіндегі ең танымалы - Менің атым Қожа (повесть)

### Қысқаша мазмұны
Бұл әңгіме балалардың жасырынбақ ойнағандағы болған оқиғасы туралы. Ойыннан кейін ұлдар жасырынбақты қыз балалар да ойнай алатынын түсінеді.

### Шығарма кейіпкерлері
* **Әбдірахман **- жасырынбақ ойнауды Әбдірахман шығарды. Балалардың ішіндегі ересегі осы, бесінші сыныпта оқиды. Дене тұрпаты ұзынтұралау, мінезі адуындау ақ сұр бала.
* **Тұрбек пен Сыдық **- екеуі де төртінші сыныпта оқиды. Біреу өзі тиіспесе, бұлар ешкімге шатақ іздеп ұрынбайтын басалқалы балалар.
* **Алмабек **- сотқар бала. Өз қораларының үстінде отырып алып, өткеннің барлығын рогаткасымен атып отырады. Торғайларды әбден запы етіп, үркітіп бітті.
* **Назым **- Тұрбектің қарындасы, бірінші сыныпта оқиды. Екі иығында желбірі бар, жеңсіз көк шұбар көйлек киген, топ-толық қара домалақ қыз. Көзі шегірлеу.

### Тағы қараңыз
# Бердібек Соқпақбаев
# Менің атым Қожа (повесть)
# Шал мен Бала (әңгіме)
# Ұйқы келтіретін дәрі (әңгіме)
# Ұлтан оқиғасы
# Боранда (әңгіме)

### Дереккөздер
http://kitap.kz/

Санат:Кітаптар
Афина (мағына)

**Афина** - 
* Афина - Ежелгі Грекия мифологиясындағы басты құдайлардың бірі - қыз құдай.
* Афина - Грекияның астанасы.
* 881 Афина — Күн жүйесінің астероиды.
* Athena — түрік панк-рок-группа.
* Афина — АҚШ-тың жеңіл ракета-тасымалдаушысы.
Қастек жотасы

**Қастек жотасы** – Іле Алатауының батысындағы жота. 

## Географиялық орны
Алматы облысы Жамбыл ауданы Қырғызстан аумағына қарасты жерде орналасқан. Абсолюттік биіктігі 2782 м. Батыстан шығысқа қарай ендік бағытта 60 км-ге созылған, енді жері 25 км. 

## Геологиялық құрылымы
Негізінен тас көмір кезеңінен кристалдық тақтатасынан, гнейстен, кей бір тұсында жер бетінде шығып жатқан гранитоидтардан түзілген. 

## Рельефі мен су торабы
Жер бедері орта таулық, жалдары тегістелген, беткейлері тік, сай-жыралармен тілімденген. Шу-Іле өзендерінің суайырығы саналатын жотаның баурайынан Қастек, Қарақастек, Қарақоңыз және т.б. өзендер бастау алады.

## Климаттық белдеулері
Жотада бірнеше ландшафтық-климаттық белдеулер байқалады:
* тауалдының далалық қоңыр топырақты белдеуінде (800-1400 м) бидайық, тарғақшөп, бозшағыл, т.б. шөптесіндер өседі;
* 1400-2600 м биіктіктегі шалғынды қара топырақты жерлерінде сирек орман өседі;
* үстіртті-жонды белдеуінде (2600 м-дей биіктікте) доңызот, самалдық, байғұт, субальпілік шалғын өскен.
Жетіжол жотасының аралығында Жаңа Қастек асуы өтеді. Баурайы мал жайылымына пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) таулары
Санат:Іле Алатауы
Санат:Қазақстан жоталары
Иммерсиялық жүйе

**Иммерсиялық жүйе** (лат. immersio – батыру) – нәрсе мен бірінші линзаның арасы иммерсиялық сұйықтықпен толтырылған оптикалық жүйе. Ол *микроскопта* қолданылады. Иммерсиялық сұйықтық ретінде кедр майы не минерал май, глицериннің судағы ерітіндісі, вазелин майы, иодты метилен пайдаланылады. Иммерсиялық жүйені есептеу кезінде иммерсиялық сұйықтықтың оптикалық сипаттамалары (сыну көрсеткіші және дисперсия) ескеріледі. Сондықтан жүйе үшін есептелген сұйықтықты ғана қолдану қажет. Иммерсиялық жүйені пайдалану объективтің  апературасын (А) үлкейтеді және микроскоптың *ажыратқыштық шамасы* да жоғарылайды. Иммерсиялық жүйе иммерсиялық сұйықтықтың әр түрлі тереңдігіндегі нысандарды сұйықтыққа объективті батыра отырып зерттеуге мүмкіндік береді. 
## Дереккөздер
Индикативтік баға

**Индикативтік баға** – сыртқы рынокта экспорттың жүзеге асырылу сәтінде жеткізілімді ескере отырып, қолданыстағы заңдарға сәйкес қалыптасқан немесе қалыптасатын тауар бағасы. Экспорттық өнімді елден сыртқа тқмен бағамен әкетілуіне жол бермеу, сондай-ақ, өндірушілердің тауарды сыртқы рынокта өткізуден барынша көп пайда алуы мақсатында экспорттық өнімге қолданылады. Осындай баға белгінелетінөнімнің жекеленген түрлерінің тізбесі белгіленген тәртіппен айқындалады және ол мүдделі идаралар мен ұйымдарға хабарланады. Индикативтік баға мемл. тіркеуден өткізілуге тиіс және оны меншіктің барлық нысанындағы сыртқы экон. қызмет субъектілері экспорттық операцияларды жүзеге асыру кезінде пайдаланады. 
## Дереккөздер
Индуктивтік кедергі

**Индуктивтік кедергі**, и н д у к ц и я л ы қ  к е д е р г і – 1) э л е к т р т е х н и к а д а – тізбектің индуктивтік элементінің (мыс., катушканың) айнымалы токқа көрсететің қарсы әсерін сипаттайтын шама. Индуктивтік кедергі Оммен өлшенеді. Синусоидалық ток үшін индуктивтік кедергі формула арқылы анықталады. 2) а э р о д и н а м и к а д а – ауа құйыны әсерінен ұшақ қанатының құйрық жағында пайда болатын аэродинамикалық кедергінің (маңдайлық кедергінің) бір құраушысы. 
## Дереккөздер
Индульгенция

**Индульгенция**  ( латын тілінде indulgentia – “кешіру” деп аударылады ), бой  тұмар — орта ғасырларға Рим папасы атынан күнәні кешіру, және де сол арқылы католик шіркеуінің ықпалын нығайту және дінге сенушілерден ақша жинау үшін қолданылған амалдардың бірі екен. Ортағасырлық Еуропада монахтар мен папа агенттері индульгенцияны көптеп сатқызды. Индульгенция сату арқылы католик шіркеуі өткендегі, қазіргі, тіпті болашақ күнәларға да кешірін жасап отырды.   
## Дереккөздер
Ақтөбе мазары

**Ақтөбе мазары**,  Құлан–Бұлан – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген XVIII-XІX ғасырлардағы сәулет өнері ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Байзақ ауданы, Абай ауылынан солтүстік-батысқа қарай 5-6 км жерде.

## Сипаты
Пішіні күмбезді, және төртбұрышты етіп тұрғызылған. Ауданы 6,2×6,2 м, ал биіктігі 8 м. Кіре берістегі аркасының ені 1,5 м, биіктігі 2 м. Күмбездің біраз бөлігі қираған, және ғимараттың ішінде қираған кірпіштер жатыр.

1978 жылы Жамбыл облыстық тарихи-өлкетану мұражайы тарапынын зерттеу жұмыстары жүргізілді.
 
## Дереккөздер

Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Жамбыл облысы сәулеті
Санат:Қазақстан кесенелері
Инктер

**Инктер**, инка (исп. inca) — алғашында Оңтүстік Америкада қазіргі Перу аумағын қоныстанған жергілікті тайпа. Кейін бұлар *Инк мемлекетінде* үстем топқа айналды. Америка құрлығын отаршылар жаулап алған соң, басым көпшілігі испан тілді қауымдастыққа айналып, өздеріне тілі, тұрмыс–тіршілігі жақын кечуа ұлтының төңірегіне топтасады. Антропологиялық жағынан инктер моңғол нәсілінің америкалық түріне жатады. Кечуа тобына кіретіндер инк тілінде сөйлейді. Христиан дінінің католик тармағын ұстанады. Рухани мәдениеті, тұрмысы жағынан өздері аралас отырып кечуа халқына ұқсас.
## Дереккөздер


Санат:Үндістер
Санат:Халықтар
Коуоркинг

thumb|Коуоркинг орталық

**Коуоркинг** ( - бірігіп жұмыс істеу) — термині жұмыс орнын, үй-жайларды немесе жеке немесе топтық бизнеске немесе басқа кеңсе жұмыстарына бейімделген бүкіл құрылысты білдіреді. Tәуелсіз бола отырып, өздерінің іс-әрекеттері үшін ортақ кеңістікті қолданатын қатысушылардың жұмыс моделі.   Коуоркинг фрилансерлер, қашықталған қызметкерлердің, мысалы, аудармашылар, программисттер, дизайнерлер және бастаушы кәсіпкерлердің арасында танымал.  Коуоркинг үйден жұмыс істеу мен жеке офис қолданудың аралығындағы жұмыс істеу ортамы іспеттес.

## Тағы қараңыз

* Стартап
* Краудсорсинг

## Дереккөздер


Санат:Бизнес
Санат:Менеджмент
Афина Паллада

thumb| Афинаның мәрмәр мүсіні, Фидий.
**Афина** () - Грек мифологиясындағы басты құдайлардың бірі - қыз құдай. Зевстің қызы. Басына дулыға, үстіне сауыт киген қалпында  Зевстің басынан шығыпты-мыс.

Афина - соғыс құдайы; сонымен бірге ақылдық, тапқырлық иесі, көркемөнердің, білімнің, қолөнерінің қамқоры, мата тоқу, жіп иіруді, ауруды емдеуді үйретуші болып саналады.   

Афинаның құрметіне  Грекияда бүкіл халықтық  мерекелер өткізіледі. Афинаның пластикалық бейнесін б.з.б. 5 ғ. мүсінші Фидий жасады. Ол  Афинаны қару-жарақ асынған, сабырлы да салтанатты, терең ойлы, ер жүрек батыр қыз түрінде бейнелеген. 

Афина - Ежелгі Рим мифологиясындағы Минавраға барабар.

## Дереккөздер


Санат:Ежелгі Грекия
Саша (әңгіме)

## '''Авторы:'''

*[[Бердібек Соқпақбаев]]* (1924-1992) - Жазушы. 1924 жылы Алматы облысының қазіргі Райымбек ауданына қарасты Қостөбе ауылында дүниеге келген. Абай атындағы Қазақ педагогикалық институтын бітірген (1949). Еңбек жолын Нарынқолда мұғалім болудан бастаған. Әр жылдары «Балдырған», «Жұлдыз» журналдарында, Жазушылар Одағында қызмет атқарған. Алғашқы жинағы 1950 жылы жарық көрген. «Бұлақ» деп аталатын ол жинақта балаларға арналған өлеңдері топтастырылған. Араға жеті жыл салып, әйгілі «Менің атым – Қожа» повесін жарыққа шығарған. Балалар әдебиетінің классигі саналатын Бердібек Соқпақбаевтың «Балалық шаққа саяхат», «Он алты жасар чемпион» повестері мен «Өлгендер қайтып келмейді» романы – қазақ әдебиетінің қорына қосылған сүйекті шығармалардың қатарында. «Алыстағы ауылда», «Гауһар» повестері де қалың көрерменнің көңілінен шықты. «Менің атым – Қожаның» желісімен түсірілген көркем фильм француздың Канн халықаралық фестивалінде арнайы сыйлыққа ие болды. Повесть орыс, украин, француз, литва, латыш, өзбек тілдеріне аударылды. «Өлгендер қайтып келмейді» романы да орыс тіліне аударылған. Бүгінде туған жерінде және Алматы қаласында Бердібек Соқпақбаев атындағы көше бар.

## '''Кейіпкерлер'''

Саша − 5–6 жасар бала

Бердібек Соқпақбаев − балалар жазушы

## '''Қысқа Мазмұны'''

Бұл әңгіме жас балалар жазушының тын алуға Павлодар қалалық қонақ үйіне келіп, Саша деген баламен туралы қалай кездескенін айтып береді.

Дәйек көз − kitap.kz
Интарсия

**Интарсия** (итал. intarsio – инкрустация) – инкрустяцияның ағаштан жасалатын түрі. Интарсия ағаш бетін ойып, түсі мен түрі әр түрлі ағаш тақталарынан түрлі ою-өрнек, т.б. бейнелерді қондырып, бекіту арқылы жасалады. Интарсияның жекелеген элементтерін қатты қыздырылған құмға батыру (күйдіру) әдісі арқылы да жасайды. Жұмыс аяқталғанда интарсия бетін жылтыратып тегістеп өңдейді, сонда пайдаланылған қондырма әшекей заттар бір жазықтық та әдемі көрінеді. Интарсия тәсілі – Шығыста, Орталық Азия халықтарында, оның ішінде қазақ халқы арасында ежелден қолданылып келе жатқан өнер түрі (кебежел, асадал, төсек, т.б.). Ал Еуропада 16–17 ғ-ларда өркендеп, интарсияның ірі шеберлері шақты. Шығыс елдерінде интарсияның бедерлі түрі кең тараған. 
## Дереккөздер
Пышан Жәлмендеұлы

**Пышан  Жәлмендеұлы** (1884, Қаратал ауданы, Байшегір ауылы – 1921) — Жалайыр руының Арықтыным-Байшегір бөлімінен шыққан ақын, әнші. Әкесі – Жәлменде Байшығашұлы.

18 жасында болыс болған. Кеңес үкіметі орнағаннан кейін де ел басқарды. 1921 жылы жаламен абақтыға қамалып, өлім жазасына кесілді. Оның артында қалған сырлы, сазды әндері ел аузынан жиналып, нотаға түсірілген. ("*Қайша", "Дүние-ай", "Ала қарға", "Қыз Балқия", "Дүние, шіркін, өтеді бір күн", "Әшіргүл-Зейнеп"*, т.б.) Сондай-ақ, абақтыда жатқанда айтқан "*Баласы Жәлменденің Пышан едім*", т.б. өлеңдері бар.

Талдықорған қаласындағы "Шәйқорған" деген жерге жерленген. 1995 жылы ұрпақтары Жәлменде мен Пышан болысқа ас берді.

## Дереккөздер

Санат:1884 жылы туғандар
Санат:Қаратал ауданында туғандар
Санат:1921 жылы қайтыс болғандар
Санат:Талдықорғанда қайтыс болғандар
Санат:Қазақ ақындары
Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Қазақ би-шешендері
Санат:Қазақ болыстары
Гидротежегіш сұйығы

**Гидротежегіш сұйығы**. «БСК», «Нева» және «ГТЖ-22М» гидротежегіш сұйықтары шығарылады. «БСК» гидротежегіш сұйығы – кез келген маркалы автомобильдердің тежегіш жүйелерінің гидравликалық жетектерін және қосылыс жетектердің жүйелерін («Жигули», «Нива» және «Москвич–2140» автомобильдерінен басқасы) толтыруға арналған. Оны жазда еліміздің барлық аймағында, қыста оңтүстік аймақтың орталық алқабында (ауаның температурасы — 20°С-тан төмен болмаған кезде) қолдануға болады. «Нива» сұйвғы кез келген маркалы автомобильдердің тежегіш жүйелері мен қосылыс жетектерінің жүйелеріне (ауаның температурасы — 40°С-тан — 50°С-қа дейін болған кезде) құйылады. «ГТЖ-22М» гидротежегіш сұйығы кез келген маркалы («Жигули» мен «Нивадан»басқасы) автомобильдердің тежегіш жүйелерін толтыруға арналған және оны еліміздің барлық территориясында жылдың барлық маусымында (—40°С-тан төмен емес температурада) қолдануға болады. 
## Дереккөздер
Тоқым

**Тоқым** — ердің ат арқасына батпауы үшін салынатын төсеніштін бірі. Ол көбінесе киізден сырып жасалады. Кейде киіз тоқымның жиегін шұға не барқыт сияқты маталармен көмкеріп, сыртын түгелдей қалың былғарымен қаптайды. Сырма тоқым мен көмкерілген тоқымдарды көбінесе әйелдер жасайтын да, ал былғары тоқымдарды шебер ершілер ғана жасайды. Тоқымның көлемі де, пішілу үлгісі де әр түрлі болады. Әйелдерге арналған көн тоқымдар үлкен, әшекейі көп, ал еркектердің тоқымдары шағын болады. 
## Дереккөздер
Спорт алаңы

**Спорт алаңы** (ауладағы) физкультура және спортпен үзбей шұғылдануға қолайлы жағдай  жасайды. Ауладағы шағын стадион көп орын алмайды, микроауданды көріктендіре түседі. Алаңның жобасы 42×26 м мқлшерінде болады. Алаңға төселетін төсемнің құрамы 40% – майда топырақ, 50% – құмқайрақ, 10% майда әк топырақ болуға тиіс. Спорт алаңына қойылатын снарядтар  негізінен металл құбырлар мен ағаштан жасалады. Негізгу снарядтар айналмалы барабан, өрмелейтін сырықтар, гимнастикалық снарядтар, бөренелер мен штангалар. Онда сондай-ақ волейбол, баскетбол және басқа спорт ойындарын ойнауға арналған алаңдар белгілінеді. 
## Дереккөздер
Тепкіншек

**Тепкіншек** — жас баланы атқа мінгізгенде қолданылатын ертоқым әбзелдерінің бір түрі. Қазақ халқында 5–6 жастағы баланы алғаш атқа мінгізгенде аяғы үзенгіге жетпейтін болғандықтан, оған арнайы тігіліп, ою-өрнекпен әсемделген тебінгі-тепкіншек қолданылады. Тепкіншекті түрлі-түсті жүн жіппен термелеп тоқылған өрнекті басқұрдан немесе шұғадан т.б. қалын матадан астарлап қоржын сияқты етіп тігеді де, бетін кестелейді. Оны ердің үстіне салады, екі басына бала екі аяғын салып отырады. 
## Дереккөздер
Бижамал Рамазанова

нобай|оңға|Бижамал Рамазанова
**Бижамал  Рамазанова ** (21.6.1927, Алматы облысы, Ақсу ауданы, Қызылағаш ауылы - 8.11.2020, Алматы) - қоғам қайраткері, ғалым, философия ғылымдарының кандидаты (1970).

## Өмірбаяны
* 1942 жылы Түрген педагогикалық училищесінің қысқа мерзімді курсын бітірген.
* 1959 жылы ҚазПИ-ді бітірген.
* Еңбек жолын 1942 жылы бұрынғы Гвардия ауданының Шанханай орта мектебінде бастауыш сынып мұғалімі ретінде бастаған.
* Қаратал ауданы комсомол комитетінде (1945-1959) лауазымды қызметтер атқарды.
* Талдықорған қалалық комсомол комитетінде (1945-1959) лауазымды қызметтер атқарды.
* Талдықорған қалалық, Талдықорған облыстық атқару комитеттерінде лауазымды қызметтер атқарды.
* Алматы облысы партия комитетінде (1959-1963) лауазымды қызметтер атқарды.
* Қазақ ҚСР Жоғарғы Кеңес Төралқасында (1963-1975) лауазымды қызметтер атқарды.
* республикалық Министірлер Кеңесінде (1975-1982) лауазымды қызметтер атқарды.
* Зейнет демалысына шыққан соң Мәдениет қызметкерлерінің білім деңгейін көтеру институтында, Алматы жол құрылысы институтында дәріс оқыды.
* Өмірінің соңына дейін Алматы облысы Ардагерлер кеңесі төралқасының мүшесі болды және Алматы қалалық жастарды патриоттық тәрбиелеу секторын басқарды.

## Қоғамдық қызметтері
* 1963–76 жылдары аралығында Азия және Африка елдері ынтымақтастығы Қазақ комитеті төрағасы, Кеңестік ынтымақтастық комитеті төралқасының мүшесі болды.
* 1964-76 жылдары Кеңес әйелдері комитетінің мүшелігіне сайланды.
* Бірнеше рет Кеңес Одағы қоғамдық ұйымдарының Азия және Африка елдеріне делегациясын бастап барып, халықаралық форумдарға қатысты.

## Ғылыми жұмыстары
* 4 монографияның авторы.

## Марапаттары
2  мәрте "*Қызыл  Ту*"  және  2  мәрте  "*Құрмет  белгісі*"   ордендерімен,  бірнеше  медальмен  марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:21 маусымда туғандар
Санат:1927 жылы туғандар
Санат:Ақсу ауданында туғандар
Санат:Қазақстан философтары
Санат:Философия ғылымдарының кандидаттары
Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері
Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері
Санат:Қызыл Ту орденінің иегерлері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Санат:2020 жылы қайтыс болғандар
Жол (әңгіме)

**Жол** - Бердібек Соқпақбаев жазған балаларға арналған әңгімесі.

## Қысқаша мазмұны
Бес жасты Балғынды Бәзіл жылқының алдында міңгізіп алғанда, ата мен бала жіңішке жалғыз аяқ жолмен жүрген. Балғын атадан қайда жол баратын көп сұраған, ал оған ата жол аулға барады содан кейін Алматыға одан темір жолмен Мәскеуге жетеді. Осы сөзден кейін Балғын Мәскеуді көруді армандайды. 

## Кейіпкерлер
***Балғын** - Бес жасты бала. Мәскеуді көруді армандайды. Өте қызыққұмар бала. 
***Бәзіл** - Балғынның сүюші атасы. 

## Дереккөздер
Санат:Қазақстан әдебиеті
#http://kitap.kz/reader/zhol_kura1#
Сорғыш құрттар

**Сорғыш құрттар**. Осы топтағы гельминттерден көбірек кездесетіні — сібірлік (мысық) қос мұртты құс пен фасциола (бауыр құрт). Сібірлік қос мұртшалы құрт — описторхоз ауыруының қоздырғышы; ұзындығы 4-13 мм; ол өтте, өт жолында, ұйқы безінде кездеседі. Амамға шикі, тоңазыған, шамалы тұздалған не шала піскен балықты жегеннен жұғады. Сырқатқа шалдыққан адамның бірден қызыуы жоғарылап (39-40°С), 2 айға дейін төмендемеуі мүмкін; бұлшық еттері мен буындары ауырады, жөтеледі, терісі бөртеді, іші өтіп, кейде — сары ауруға айналады.   
## Дереккөздер


Санат:Құрттар
Бейсенбі

**Бейсенбі** - сәрсенбі мен жұма аралығындағы апта күні.
ISO 8601 халықаралық стандартына сәйкес, бейсенбі - аптаның төртінші күні.

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Апта күндері
Шампунь

thumb|Шампунь
**Шампунь** (**Сусабын**) — шампунь жасау үшін негізгі шикізат ретінде тибиғи кокос майын арнайы тәсілмен өңдеу арқылы алынатын заттар пайдаланылады. Жасалу әдісіне қарай шампуньдер сұйық, қоймалжың және крем тәріздес болады да, олар бірқалыпты, құрғақ және майлы шаштарға арналады. Сұйық шампуньдер — жоғары активті заттардан және әр түрлі пайдалы үстемелер қосылған су мен спирттің ерітіндісінен тұрады.

## Дереккөздер

Санат:Дәрілік формалар
Санат:Жеке гигиена заттары
Шашты сәндеу

**Шашты сәндеу** (прическа). Әйелдердің шашын сәндеуі. Шашты әсемдеген кезде сән қуып кетпей, бет әлпеті мен адам тұдғасының ерекшеліктерін әскеру керек. Шашты сәндеу әсірісе бет әлпетінің әсемдігі мен ерекшеліктерін айқын көрсетіп, кемістіктерін байқатпауы тиіс. Шашты сәндеу сәндеушінің қандай ортада және қай кезде болатынына сәйкес келіп, киіммен үлесім табуы, әйелдің жеке өзіне және ұстанған стиліне орайлас болуы тиіс. 
## Дереккөздер
Шағу

**Шағу**, улы жылан, насекомдардың шағуы — жылан шаққан адамды тыныш жатқызып, шаққан жерді қолмен қысып тұрып, уын сорып тастайды (кемінде 15 минут сору керек); содан кейін жарақатты дезинфекциялайды (йод, иіс су, арақпен) да, жақтаулап, қозғалтпай таңып тастайды. Жыланның уы өте тез жайылады, сондықтан зардап шеккен адамға дереу алғашқы жәрдем көрсеткен дұрыс. 

## Дереккөздер
Шойырылу

**Шойырылу** — жұлын түбірінің зақымдануы. Әдетте ол әлсін-әлсін қабынып, созылмалы науқасқа арналады. Жұлын тармақтары — нервтің сезімтал (артқы) және қозғалыс (алдыңғы) талшықтарынан тұрады. Осыған сәйкес жұлынның артқы талшығы қабынғанда адам қатты ауырсынады да, ал алдыңғы талшық ауруға шалдыққанда бұлшық етте әлсіздік пайда болып, массасы кемиді, өйткені қабынған талшықтар арқылы нерв жүйесі зақымданады. 
## Дереккөздер
Түктілік

**Түктілік** — әйелдердің бетіне, жағына, иегіне, мойына түк шығуы. Ол көбіне жыныстық жетілу немесе климакс кезеңінде ішкі секция бездері қызметінің жиі бұзылуының салдарынан болады. «Түк басушылық» табиғи ерекшеліктерге ле байланысты (оңтүстік халықтары көбінесе түкті болып келеді). Түктің қаулап өсуі механикалық және химиялық тітіркеністерге де (түкті үнемі пинцетпен жұлу, қыру немесе пензамен ысқылау) байланысты болуы ықтимал. Түк күрт өскен жағдайда дәрігерге қалалу керек. Түктілікті тек электр эпиляциямен емдейді. Оны дәрігерлік — косметологиялық кабинет жағдайларында ғана жүргізуге болады.   
## Дереккөздер
Ағай (фильм)

**«Ағай»** (, Аджосси, ) — Оңтүстік Кореялық фильм. Басты рөлді екі жылдық үзілістен кейін оралған актёр Вон Бин ойнады. Фильм - 2010 жылғы Кореядағы түсімі бойынша, рекорд жасаған фильм. 2010 жылдың 1 қазанында АҚШ пен Канада елінде айналымға жіберілді. Қазақстанда ресми түрде кинотеатрларға шықпады.

## Сюжеті
Чха Тхэ Сик — тыныш аудандағы кішігірім ломбард иесі. Оның өмірі тыныш өтіп жатты. 
Оның араласатын жалғыз адамы Со Ми атты кішкентай қыз еді. Со Мидың анасы Хё Джон жаман іс жасап, нашақор досымен қылмескерлерге тиесілі затты ұрлап әкетеді. Қылмыскерлер адам мүшелерін саудалаумен айналысатын. Олар Хё Джонды өлтіріп, мүшелерін сатып, Со Миды ұрлап кетеді. Ағайынды Мансук пен Ченсук қылмыскерлердің басшысы болатын. Олар Тхе Сикке телефон арқылы бұйрық беріп отырады. Олардың бұйрығы бойынша Тхе Сик Мансуктің жауы Оха Мен Кюге есірткі алып барады. Мансук дәл сол уақытта полицияға Оха Мен Кю есірткі сақтайды деп хабар беріп, оны ұстап беруге тырысады. Оха Мен Кю полициядан қашуға әрекет жасайды. Тхе Сик оның соңынан қуамын деп, жан түршігерлік көрініске куә болады. Ол мінген көлікте Хё Джонның мүшелері алынған жансыз денесі жатады. Ал Со Миды құтқаратын жалғыз адам Чха Тхе Сик еді. Ол Со Миды құтқарып, Мансук пен Ченсуктің көзін құртады.

## Басты рөлдерде
* Вон Бин — Чха Тхэ Сик
* Ким Сэ Рон — Со Ми
* Ким Тхэ Хун — Ким Чхи Гон
* Ким Хи Вон — Ман Сок
* Ким Сон О — Чжон Сок
* Танаёнг Вонгтракул — Рамрован
* Ким Хё Со — Хё Джон,  Со Мидың анасы
* Ли Джон Пхиль — тергеуші Но

## Сыншылардың мойындауы
«Ағай» 2010 жылғы корей киномаусымының  марапаттау рәсімінде ең көп марапат (7) алған фильм, онымен қоса ең үздік ер адам рөлі марапатын алды (Вон Бин). Экшн-фильм, Ли Джон Бомның еңбегінің арқасында үздік ер адам рөлі, үздік әйел адам рөлі, үздік операторлық жұмыс, үздік музыка, үздік жарық, үздік визуалды әсерлер, және үздік монтаж номинацияларының иегері болды. Фильм жылдың ең танымал фильміне айналды, оны тамашалағандар саны 6 млн адам болды.

## Қызықты деректер
* Фильмнің сценарийі бастапқыда 60 жастағы қарт адамға арналып жазылды. Алайда, ол кейіннен өзгертіліп, 40 жастағы ер адамға арналып жазылды.
* Актёр Вон Бин - таэквондо бойынша қара белбеу иесі.
* Вон Бин фильмнің сценарийін кездейсоқ оқып, режиссёрге бірден, өзін басты рөлге қою жөнінде өтініш білдіреді.
* Фильмдегі қоян-қолтық төбелес эпизодтарында актёр Вон Бин режиссёрдің қарсылығына қарамастан өзі ойнады
* Чха Тхе Сик терезеден секіретін эпизодта, оператор актёрмен бірге терезеден секірді.

## Дереккөздер

Санат:Оңтүстік Корея фильмдері
Санат:Корей тіліндегі фильмдер
Сибағат (Сиғуатолла) Мәкәрімұлы

**Сибағат (төл есiмi Сиғуатолла) Мәкәрiмұлы** — 1888 жылы бұрынғы Бөкей Ордасы, қазiргi Атырау облысы, Құрманғазы ауданы, Үштаған ауылында дүниеге келiп, сол жерде 1976 жылы дүниеден озған. Қазақтың дiни ағартушысы. Шыққан тегі Кіші жүз, Байұлы, Алаша руы. Әкесi Мәкәрiм Мұсылманұлы есiмi ел арасында медресе ашып, дiни және емшiлiк қызметiмен кең таралған. 1916 жылдары Меккеге 2-шi мәрте қажылық сапарына аттанып, сол жерде дүние салған. Сибағат Мәкәрiмұлы 20-шы ғасырдың басында Уфа қаласындағы әйгiлi "Ғалия" оқу орнын тәмамдап, Стамбул, Қазан, Астрахан шаһарларында дiни және медицина бағытында iлiм алған. 1918 жылдардан бастап елге оралып медресе ашып, медицина және ағартушылық бағытта қызмет еткен. Сибағат Мәкәрiмұлының тылсым күштерi және көрiпкелдiк қасиеттерi мен терең дiни iлiмнiң ие болуына байланысты ел арасында оны Сибағат Әулие деп атап кеткен. Халық жадында Сибағат Әулие сопылық дәрежедегi қарапайымдылығы мен жұпыны өмiрi, көптеген шипагерлiк қасиеттерi мен ағартушылық жұмыстары жақсы сақталған. 1975 жылы Ботахан ауылында халық ақыны Әбу Сәрсенбаев пен Сибағат Мәкәрiмұлы арасында қоғамдық, әлеуметтiк, рухани сұрақтарды қамтыған үлкен сұхбат болып, оған көптеген ауыл халқы қатысқан.
Санат:Құрманғазы ауданы тұлғалары

нобай|1975 жылы Ботахан ауылында халық ақыны Әбу Сәрсенбаев пен Сибағат Мәкәрiмұлы арасында қоғамдық, әлеуметтiк, рухани сұрақтарды қамтыған сұхбат.
Терінің іріңді аурулары

**Терінің іріңді аурулары** (пиодермия) әр түрлі іріңдеткіш микробтардан (стрептококк, стафилококк т.б.) пайда болады. Сырқат ауру адамнан да, киімкешек пен  тұрмыстық заттардан да жұғуы мүмкін. Іріңді аурулар жеке гигиеналық тәртіпті сақтамағанда, теріні дұрыс күтпегенде, жарақаттанғанда, тершең болған кезде, созылмалы ауруға шалдығып, организм әлсіргенде де пайда болады. Кейде бұдан басқа аурулар өршіп, емдеуді қиындатады. Ең көп кездесетін іріңді тері аурулары: фолликулит (көпіршік бездің қабынуы) импетиго (іріңді бөртпе), сикоз (шаш түбінің қабынуы), безеу, сыздауық, көошиқан т.б. Пиодермия, әдетте, кенет басталып, бірнеше күннен, не бірнеше аптадан кейін басылады; әлсіз адамдарда жара ұзаққа созылуы, сөйтіп оңайлықпен жазылмайтын ауруға айналуы мүмкін. 
## Дереккөздер
Терінің грибокты аурулар

**Терінің грибокты аурулар** дерматомикоздар) — ауру тудыратын грибоктардан пайда болады.; ең көбірек тарағаны — кебек тәрізді теміреткі, шап эпидермофитиясы, табан мен башпай микоздары, микроспория мен трихофития. Кебек тәрізді теміреткіге шалдыққанда теріде қызғылт-күрең түсті майда қайызғақ таңдақтар пайда болады. Олар бірте-бірте ұлғайып, денеге жайылады. Кейде ауру адам күнге күйгенде денесіне көптеген ақ таңдақтар шығады.   
## Дереккөздер
Тер бөртпе

**Тер бөртпе** (п о т н и ц а) — тым тершеңдіктен және оның өте баяу құрғауы салдарынан терінің зақымдануы. Күн жылыда қалың киіндірген емшектегі нәрестелер мен кішкентай балалардың терісі бөртіп кетеді.  Ал ересектер денесіндегі бөртпе инфекциялықауруға шалдығып, қызуы көтеріліп ұдайы терлей бергенде, қыздырғыш компресс жасағанда, сондай-ақ денесі толық адамдарға пайда болады. Тер бөртпенің бір ерекшелігі — дененің көбіне шап, тақым, бөксе, емшек асты, қолтық асты сияқты жерлерінен, ішінара арқа мен мойыннан  да шыға береді. Оның іріңді жараға айналатыны да болады.  
## Дереккөздер
Сарыхан

Сарыхан (орыс деректерінде Шарукан)- Дон өзенінің жағасына қоныс тепкен қыпшақ тайпасының ханы. Әкесі Әсен хан, атасы әйгілі Құнан Әбыз. Сарыханның туған жылы белгісіз, шамамамен XI-XII ғасырларда өмір сүрген. Ол өзі ел бастап көшкенде және жорық кезінде ақыл-парасатымен көзге түскен. Сары хан қыпшақтарды 40 жылдай (1068-1107) басқарып, шашырап жүрген ұсақ ру-тайпаларды біріктіре білген. Жалпы, Сары ханның әулеті 150 жылдай билік жүргізген. Өздерін шығу тегі бойынша, «айдаhардан» таратып, «айдаhарға» табынатын кимек тайпасынан шыққан. Сондықтан оларды көрші тайпалар «ұранқайлықтар» деп жиі атайтын болған. Сары хан көршілес орыс князьдерімен жақсы қарым-қатынас жасаған. Бірақ, бірін-бірі күндеген орыс князьдерінен мезі болған Сары хан, 12 мың қол жинап, 1068 жылы Киевке аттанады. Мұздай қаруланған қыпшақ әскерінен қорыққан Киев князінің жасағы тым-тырақай қашып кетеді. Ол Киев қаласын алса да, өзінің даладағы өміріне қайта оралады. 1105 жылы Сары хан Бунақ ханмен бірігіп, Переяславльге қарсы соғыс ашып, Тұғырыл ханның кегін қайтаруды көздейді. Ұрыс алдында барлық әскерін жиып, оларға демалуға бұйрық береді. Осы жәйтті қыпшақ арасында жүрген қаны түркі, ал діні иудей бедекші Русь тыңшысына жеткізеді. Орыс әскерлері ұрымтал тұсты пайдаланып кетіп, Лубна деген жерде демалып жатқан қыпшақ әскеріне бас салады. Ұрыс тәсілдерін жетік қолдана білген Сары хан мен Бунақ батырдың арсында Мономах әскерінің шабуылы тойтарылады. Араға бір жыл сала екі жақ, 1107 жылы қайта қырқысты. Осы шайқаста Сары хан да, Бунақ та қаза тапты.

Санат:Қыпшақтар
Қаныша Мұсабайқызы Райысова

нобай|оңға|Райысова Қаныша Мұсабайқызы
**Райысова Қаныша Мұсабайқызы** (10.5.1956 ж.туған, Алматы облысы Бұрынғы Қапал ауданы Қоңыр ауылы) — айтыскер ақын. Республикалық айтыстардың бірнеше мәрте жүлдегері, Халықаралық ЮНЕСКО сыйлығының лауреаты, ақындар мектебінің ұстазы, Алматы облысының құрметті азаматы. 

Алматыдағы білім беру университетінің "Бухгалтер-аудит" мамандығын тәмамдап, сол оқу орнының қазақ әдебиеті бөлімін бітірген. 1989 жылдан әр түрлі деңгейдегі жыр сайыстарына қатыса бастаған. Талдықорған қаласындағы "*Балалар өнер мектебінің"* ақындық, шеберлік, шешендік сөздер пәнінен дәріс беретін ұстаз.

## Жүлделері мен марапаттары:
1991 жылы "Қазақ тілі" қоғамының бас жүлдесі, 1993 жылы Қаракерей Қабанбайдың 300 жылдығында ІІІ-орын, Қабылиса жыраудың 300 жылдығында - Бас бәйге, 1996 жылы ЮНЕСКО бойынша өткен Абайдың 150 жылдығында, лауреат, ІІІ-орын, Абылай ханның 280 жылдығында ІІІ-орын, Мұхтар Әуезовтің 100 жылдығында І-орын, Доскей *ақын*ның тойында Бас бәйге, Жезқазғанда Ұлытау күнінде ІІ-орын, Ахмет Байтұрсынұлы мен Міржақып Дулатовтың тойында ІІ-орын, Сұлтанмахмұт Торайғыровтың 100 жылдығында І-орын, Ілияс Жансүгіровтің 100 жылдығында І-орын, Қажымұқан Мұңайтпасовтың 120 жылдығында ІІ-орын, Бақтыбай Жолбарысұлының 155 жылдығында ІІ-орын, 2001 жылы - "Аңырақай - тарихым, Тәуелсіздік - тағдырым" атты республикалық айтыста ІІІ-орын, 2003 жылғы Ә.Қосбасаровтың 80 жылдығында Бас бәйге, 2005 жылы Шоқан Уәлихановтың 170 жылдығында ІІІ-орын иеленді. Қытай Халық Республикасында, Ресейде, Өзбекстанда, сондай-ақ облыс ауқымында өткен айтыстарда бірнеше рет арнаулы жүлделерге ие болды. 2001 жылы Тәуелсіздіктің 10 жылдығына байланысты Елбасының мақтау грамотасымен марапатталды.

## Дереккөздер


Санат:Талдықорғанда туғандар
Санат:1956 жылы туғандар
Сіңір созылуы

**Сіңір созылуы** — буын сіңірінің жарақаттанып зақымдануы. Жіліншік тобығының сіңірі жиі созылады (аяқты қырынан басып қалғанда, әсіресе, шаңғы тепкенде т.б. жиі кездеседі). Сіңір созылуының белгісі — зақымданған жер қатты ауырады (көбінесе келесі күні), ісіп кетеді; сондай-ақ сіңірі созылған жеоге қан ұйиді. Сіңірі созылған аяққа салмақ түсіруге болмайды; тобықтың немесе тізенің сіңірі созылса, сырқатты сіңірі созылған аяғын жоғары көтеріп жатқызу керек. Сіңірі созылған жерге алғашқы сағатта мұз басады, оған грелка қоюға, жылы компресс жасауға болмайды, өйткені жылу қан құйылуын ұлғайтып, ауруды күшейтеді, ауруды асқындырып жібереді.    
## Дереккөздер
Фарангиз ханша

Талай ғасырлар бұрын ежелгі Тұран мен Иран жерлерінде скифтер (сақтар) мен парсылар арасында қиян кескі соғыстар жүріп жатты. Тұран патшасы Афрасиаб пен оның мәңгілік жауы Хұсрау жеңіс үшін өз жауынгерлерін аямай, бірінен соң бірін соғыс майданына аттандырды.
Бір күні парсы ханзадасы Сияуыш серуен құрып жүрген қыздар арасынан Афрасиабтың қызы Фарангизді көріп, оған ес түссіз ғашық болып қалады. Қыз да сол сәтте тек ханзада Сияуыш қана өзіне лайықты жар бола алатынын түсінеді.
Афразиаб екі халық арасындағы татулық пен тыныштықты ойлап, өзінің сүйікті қызы мен парсы ханзадасының қосылуына келесім береді. Өздерінің махаббатына ешкім бөгет болмауы үшін Сияуыш ізгілік пен мейірімділік, әділеттілік пен ақиқат, теңдік пен еркіндік өркендейтін «Сияуыш қаласын» салуға шешім қабылдайды. Осы қаланы тұрғызу үшін сақ пен парсы әскерлері араларындағы ғасырлық жауыздықты ұмытып еңбек етеді.Нәтижесінде құрылысшылар ақ мәрмәрдан қала көтереді. Оның қабырғалары мен қақпасын шебер ойылған өрнектермен әшекейлеп, төрт тарабынан төрт биік мұнара тұрғызады.
Аралағаш

**Аралағаш** — Солтүстік Қазақстан облысы Аққайың ауданындағы ауыл, Аралағаш ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Смирново ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 22 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 740 адам (380 ер адам және 360 әйел адам) болса, 2009 жылы 465 адамды (239 ер адам және 226 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Аққайың ауданы елді мекендері
Астраханка (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Астраханка** — Солтүстік Қазақстан облысы Аққайың ауданындағы ауыл, Астрахан ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Смирново ауылынан батысқа қарай 10 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 969 адам (470 ер адам және 499 әйел адам) болса, 2009 жылы 842 адамды (406 ер адам және 436 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Аққайың ауданы елді мекендері
Қаратомар (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Қаратомар** — Солтүстік Қазақстан облысы Аққайың ауданы, Астрахан ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Смирново ауылынан батысқа қарай 11 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 329 адам (160 ер адам және 169 әйел адам) болса, 2009 жылы 293 адамды (146 ер адам және 147 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Аққайың ауданы елді мекендері
Барыкөл

**Барыкөл** — Солтүстік Қазақстан облысы Аққайың ауданы, Қиялы ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Смирново ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 49 км-дей жерде, Шағалалытеңіз көлінің солтүстік-шығыс жағасында орналасқан.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 242 адам (125 ер адам және 117 әйел адам) болса, 2009 жылы 131 адамды (74 ер адам және 57 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Аққайың ауданы елді мекендері
Қыз ұзату салттары

thumb|right|200px|Қыздар
Қызды ұзатар кезінде мынандай салт - дәстүрлер жасалады: 

Құдалар келе жатқан кезде есік алдына екі адам арқан тартады, арқан тартқан адамдарға құдалар жағы өз жоралғысын (орамал, мата, ақша) береді. 

Құдалар есіктен кіріп амандасқаннан соң қыздың екі жеңгесі жігітті отқа май құйғызуға алып кетеді. Отқа май құйғызғанан соң жігіт жоралғысын (көбіне ақша, моншақ анау-мынау ұсақ түйектер) береді. 

Құдалар жайғасып алғасын, болашақ келіндерін таныстырады. Оған құдағи көрімдігін беруге міндетті. Жастарға бір бөлек үлкендерге бөлек дастарқан жасалады. 

Тамақтарын ішіп алғасын қоржын ашуға кіріседі. Бірінші кезекте, өлілер риза болсын деп босағаға ер адамның костюмін қыстырады. Сонан соң қызға әкелінген сырға салынады. Оның қыздың құлағына енесі салады.

Қыздың өлі тірісі деп бір мал әкеледі. Көбіне қой немесе жылқы әкелінеді. Әкелінген киіттер беріледі, негізі алдын ала келісіп алынса аттарын атап береді. Көбіне алтын заттарын береді. Қыздың анасына "ана сүтінің" ақысы мен құдағи қоржын табыс етіледі. "Ана сүтінің" ақысына көбіне анасына жеке алтын зат алып береді. Құдағи қоржынның ішіне піскен ет, тәттілер, арақ-шарап салады. Қоржынның сырты сақина, білезік, моншақтармен көмкеріледі. Оларды қоржынды ашқан қыз жақтың кісілері бөлісіп алады. Соңында қыздың анасына "қыздың қалыңы" деп ақша беріледі. Бұл ақшаны бұрындары қалың мал деп атаған. Ары қарай той жалғасады. 

Етке отырған кезде күйеу бала сыбағасы төс тартылады. Төс тартылған табақты қайтарып берген кезде жігіт ішіне ақша салып береді. Үлкендер жағына бауыр асату басталады. 

Құда, құда дегізген, 

Құйрық бауыр жегізген. 

Айналайын баладан, 

Құдасы бар дегізген,

- деп құдаларға бауыр асату басталады. Бауыр асатуда бауыр мен құйрық май ортасына қатық жағып бір бірден құалардың бәріне таратып шығады. Бауырдан жеген құдалар табаққа ақша салады. 

Дастарқанда отырыс біткесін қыз жақтары құдаларына киіттерін кигізеді. Сонан кейін, қызды алып кетерде қыздың аяқ кимін тығып қояды. Қыздың аяқ кимін күйеу бала жеңгелерінен сатып алады.

Ары қарай той көбіне той залында жалғасады. Қызды соңында үлкендердің батасын беріп ақ мата бойы мен шығарып салады. Қызды артына қаратпай алып кету керек. Көп қыздар қоштасарларында сыңсу айтады. Сыңсы- қыздың ата-анасымен, туыстарымен қоштасу жыры. Бірақ, қазір көп ешкім айтпайды. Мында толығырақ танысуға болады екен. 

Осылай қызды ұзатып салады. Менің жазғаным сырға салу, құда күту мен ұзату тойын бір күнде жасалғанда жасалатын салт- дәстүр. Жалпы қыз ұзату осы ретпен іске асады. Айтпақшы, бұл дәстүр Алматы мен Алматы облысына тән жазылған. Шымкент жақта басқаша болуы мүмкін. Нақты анықтамалар мен барлық дәстүрді мына жерден көрсеңіздер болады екен.

Санат:Салт-дәстүрлер
Капитан Америка: Бірінші кек алушы

**Капитан Америка: Бірінші кек алушы** () − Джо Джонстон түсірген Marvel Comics баспасының комикстеріне негізделген шытырман филім. Негізгі рөлдерді сомдағандар − Крис Эванс, Хьюго Уивинг, Хэйли Этвелл және Томми Ли Джонс. Филімді түсірумен Marvel Studios компаниясы айналысты, ал оны таратумен − Paramount Pictures. 

## Сюжеті
Филім сюжеті Екінші дүниежүзілік соғыс кезін бейнелейді және өз еліне қызмет еткісі келген Бруклиндік жас жігіт Стив Роджерс туралы суреттейді. Ол әскери дайындықтың тәжірибелік бағдарламасына қатысуға келісімін береді. Оған "супержауынгер" сарысуын енгізеді де витасәулелендіреді. Нәтижесінде әлсіз Стив Роджерс адамзатқа тән емес суперкүшке ие болады. Капитан Америка деген лақап атқа ие болған Роджерс ұлтшыл әрі лаңкестік ұйымның басшысы − Иоганн Шмидті тоқтатуға тиіс. Иоганн Шмид тессерактты (текше формалы тылсым қуат қайнары) қолданып, бүкіл әлемді өз қол астына қаратуға тырысады. Алайда бұл жоспары іске аспай қаза табады, ал Стив Роджерс мұзды судың астына құлап сол жерде 70-жылға ұйқыға кетеді.

Санат:Джо Джонстон фильмдері
Санат:Marvel кинематографиялық әлемінің фильмдері
Санат:АҚШ атыс-шабыс фильмдері
Аарон Рэмзи

**Аарон Джеймс Рэмзи** (ағыл. *Aaron James Ramsey*; 26 желтоқсан 1990 жыл, Кайрфилли, Уэльс) – Уэльстік футболшы,  "Кардифф Сити" футбол клубының жартылай қорғаушысы.

## Клубтық  мансабы
### «Кардифф Сити»
Аарон 8 жасында "Кардифф Сити" ФК-ның мүшелігіне кірді . 8 жылдан кейін өзінің клубының негізгі құрамында сынға түсу алғашқы мүмкіндігіне ие болды. Бұл  2006-2007 жылдары болған Футбол лигасы чемпионатындағы Кардиффтың  өзінің стадионындағы соңғы ойынында «Халл Сити»-ға қарсы ойынының соңғы минутында 16 жастағы Аарон Рэмзи Пола Перринмен ауыстырылып "Кардифф Сити"-дің негізгі құрамында ойнаған ең жас футболшы болып атанды .

2007 жылдың маусымында "Кардифф Сити" өкілдері халыққа Аарон Рэмзиді Лондонда орналасқан Ағылшын премьер лигасының негізгі бір клубына 1 миллион фунт стерлингке бермеуі туралы, сонымен қатар Ливерпуль қаласындағы "Эвертон" клубына бермеуі туралы ақпарат жариялады.

Аарон өзінің клубпен бірінші кәсіби келісім-шартына 2007 жылдың желтоқсанында қол қойды. Ол өзінің бірінші профессионалды ойынын 2008 жылдың 5 қаңтарында  "Чейзтаун" деген клубқа қарсы матчта өткізді. Стивенд Макфайлды ауыстырып, Рэмзи керемет ойынын көрсетті және "Чейзтаунның" қақпасына "Кардифф Сити"-дің екінші голын салып, ойынды 3:1 шотымен аяқтаған beating the previous record holder John Toshack. Маусым 2007, Cardiff City turned down a bid of over £1m for Ramsey from a London-based Premier League club..

### "Арсенал"

2008 жылдың 10 маусымында  келіссөздердің нәтижесінде  "Кардиффтың" өкілдері Ааронды "Арсенал"-ға 4.8 миллион фунт стерлинг ақшаға сатып жіберді . Арсеналдың құрамындағы өзінің толық ойынын Рэмзи тек 23 қыркүйекте Англияның кубогының үшінші шенберінде «Шеффилд Юнайтед»-ке қарсы матчында өткізді. Осы ойында екі голдық пас берді.

Ал 2010 жылдың 27 ақпанында Аарон «Сток Сити»-ге қарсы матчында өте кауіпті жарақат алды: аяқтың ашық сынығы. Бұл жарақат Ааронның мансабына қатты әсер етті. 

Тек  2013-2014 мезгілінде Аарон Рэмзи жарақатты толығымен жеңіп, жаңа одан да жақсы деңгейде ойнай бастады. Әзірге оның ағылшын перемьер-лигасындағы шотында 8 гол бар болды. Ал 2013 жылдың қыркүйегінде Аарон Рэмзи айдың ең үздік ойыншысы болып атанды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Уэльс футболшылары
Санат:Арсенал Лондон ФК ойыншылары
Санат:Уэльс Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Ноттингем Форест ФК ойыншылары
Санат:Кардифф Сити ФК ойыншылары
Санат:Ювентус ФК ойыншылары
Санат:Рейнджерс ФК ойыншылары
Афонт тауы

thumb|300px|Афонт тауынан табылған қазба олжа. Красноярск өлкетану мұражайы
**Афонт тауы** -  Красноярск қаласы төңірегіндегі Енисейдің сол жағалауынан  табылған кеш палеолит дәуірінің төрт менкен-жердің аты. 

Одан 1884 ж. археолог Иван Тимофеевич Савенков алғашқы адамдардың мекен-жайын тапқан. 1914 ж., 1923-25 ж. жүргізілген зерттеулерде палеолиттік Мадлен мәдениетіне жататын жертөлелер мен құрал-саймандар қалған бірнеше қоныстың жұрты табылған. Қабырлерде сақталған адам сүйектерінің қалдықтарына қарап, антрополог Г.Ф.Дебец Сібірдің бұл алабын монол нәсілді жалық жайлағанын анықтады. Олар мамонттар мен бұғыларын ит қосып аулауды кәсіп еткен. 

## Дереккөздер


Санат:Археология
Афрасиаб (мағына)

**Афрасиаб** :
* Афрасиаб — Өзбекстандағы қала;
* Афрасиаб —  іргесі  б.з.б. 1-мыңжылдықта қаланған көне қала;
* Афрасиаб — Тұран патшасы, қолбасшы, түркі жұртының ұлы тарихи тұлғасы;
* Afrosiyob —  Ташкент - Самарқанд темір жолында жүретін электопоезд.
Ахаггар

**Ахаггар** (, тамашек *Ahaggar*) немесе Хоггар — Орталық Сахарадағы (Алжир) Таманрассет қаласының шығысында орналасқан тау сілемі. Ең биік шыңы  Тахаттың биіктігі -  2918 м, бұл - Алжирдың да ең биік орны.

Төбесі тегіс, беткейлері сатылы келген жоталар мен (орта биіктігі 800 м) базальтты үстірттер (орташа биіктігі 2000 м). Негізінен кембрий алдындағы жыныстарынан  (гранит, гнейс, тақта тас) түзілген.

Платина, уран, алмас, никель кендері бар. 

Жылдық орта жауын-шашын мөлшері 100 мм шамасында. 

Флорасы: сауырағаш, мирта, пальма, қараған өседі. 

Фаунасы: муфлон, гепард, арыстан мекендейді.

## Галерея

[1000px|[Ахаггар тауының көрінісі.]]

## Дереккөздер


Санат:Африка географиясы
Санат:Африка таулары