open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Евгений Иосифович Габрилович

**Евгений Иосифович (''Осипович'') Габрилович** (29.09.1899, Воронеж — 5.12.1993, Мәскеу) — орыс кеңестік жазушы, драматург пен сценарийші. РСФСР-дің өнер қайраткері (1969). Сталин сыйлығының лауреаты (1943) және КСРО-ның екі мәрте мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1967, 1983).

## Биография
*Евгений Габрилович  17 (29 қыркүйекте) 1899 жылы Воронежде дәріханашы отбасында туды. Еврей. Мәскеу университетінің заңгер факультетінде оқыған.
*В 1920 жылдары В. Я. Парнах ансамбльнде рояльде ойнады.
*1921 жылдан бастап прозаик ретінде танылды. Әдебиет конструктивист орталығына кірген болаты. 1930 жылдары индустриалды құрылыстар мен ұжымдастыру туралы жазған. «Канал имени Сталина» кітабының авторы.
1934 жылдан бастап КСРО Жазушылар одағы мүшесі. 1962 жылдан бастап ВГИК-тің профессоры.
*5 желтоқсанда 1993 жылы қайтыс болды. Новодевичье зиратында жерленді.

## Сыртқы сілтемелер
*http://www.slovopedia.com/2/195/216936.html
*http://krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/teatr_i_kino/GABRILOVICH_EVGENI_IOSIFOVICH.html 

Санат:29 қыркүйекте туғандар
Санат:1899 жылы туғандар
Санат:Воронежде туғандар
Санат:5 желтоқсанда қайтыс болғандар
Санат:1993 жылы қайтыс болғандар
Санат:Мәскеуде қайтыс болғандар
Санат:КСРО сценарийшілері
Санат:Ресей сценарийшілері
Санат:XX ғасыр сценарийшілері
Санат:КСРО жазушылары
Санат:XX ғасырдағы Ресей жазушылары
Санат:XX ғасыр драматургтері
Санат:КСРО драматургтері
Санат:Ресей драматургтері
Санат:Сталиндік сыйлықтың иегерлері
Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері
Санат:I дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін медалінің иегерлері
Санат:Мәскеуді қорғағаны үшін медалінің иегерлері
Санат:Кавказды қорғағаны үшін медалінің иегерлері
Санат:РКФСР-дің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері
Санат:Евгений Габриловичтің сценариі бойынша фильмдер
Санат:Ника сыйлығының иегерлері
Санат:XX ғасырдағы орыс жазушылары
Санат:Орыс авангарды прозаиктері
Санат:Конструктивистер
Санат:КСРО жазушылар одағы мүшелері
Санат:КСРО кинематографтары одағы мүшелері
Санат:Соцреалист-жазушылар
Санат:Бүкілресейлік мемлекеттік кинематография институты оқытушылары
Санат:Латыш КСР халық әртістері
Санат:Новодевичье зиратында жерленгендер
Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері
Санат:Бүкілодақтық мемлекеттік кинематография институтының профессорлары
Лео Арнштам

**Лео Оскарович Арншта́м** (1905—1979) —кеңестік кинорежиссёр мен сценарийші.  РСФСР халық әртісі (1969). Екі Сталиндік сыйлықтарының лауреаты (1946, 1947).

## Биография
*Л. О. Арнштам родился 12 (25) қаңтарда 1905 жылы  Екатеринославте (қазіргі Днепропетровск, Украина) туды. В 1923 жылы Н. А. Римский-Корсаков ЛГКні фортепиано сыныбы бойынша бітірді.
*Концерттік іспен  В. Э. Мейерхольд атындағы театрда музыка бөліммен айналасқан.
*1929—1942 жылы  «Ленфильм» киностудиясында жұмыс істеген. звукорежиссёр, сценарийші мен  режиссёр болып қызмет еткен.  1945 гжылдан бастап  «Мосфильм» киностудиясында жұмыс істеді.

## Өмірден озуы
Л. О. Арнштам 26 желтоқсанда 1979 жылы қайтыс болды. Мәскеуде Кунцевский зиратында жерленді.

## Сыртқы сілтемелер
*http://www.tvkultura.ru/news.html?id=25110&tid=5002&cid=86

Санат:1905 жылы туғандар
Санат:Тұлғалар
Күйік хан

**Күйік хан** - Үгедей ханның тұңғыш ұлы, Шыңғыс ханның немересі. Ол немере ағасы Батумен өмірінің соңына дейін қарсыласып өтті. Оған себеп, моңғолдардың 1241 жылы Венгрияға қарсы жорығы кезінде Күйік және Шағатайдың ұлы Бөрі екеуі Батумен келіспей қалады. Содан екеуі Батуды Моңғолиядағы әкесіне ғайбаттап барады. Бірақ, Батудың сөзін жақтайтын Үгедей өзінен үлкенді сыйламағандығы үшін Күйік пен Бөріні қатаң жазаға тартады. Кейін 1241 жылы Үгедей, 1242 жылы Шағатай хан қайтыс болған соң, Күйік Батуға қарсылығын ашық білдіреді. Ақыры екеуі бітіспес жауға айналады. Үгедей қайтыс болған соң ұлыхан тағы қайтадан иесіз қалады. Оған қоса Бату мен Күйік арасындағы бақталастықтың кесірінен құрылтайдың да шақырылу мерзімі төрт жыл кейінге қалдырылады. Бірақ, 1246 жылғы қаңтардағы құрылтай кеңесіне шешесі Теркун қатынның араласуымен Күйік ұлыхан болып сайланады. Сонда осы құрылтайға Бату ғана қатыспайды. 1248 жылы жазда Бату Күйіктің ұлысына баруға жолға жиналып жатып, Күйіктің де оған қарсы жолға шыққанын естиді. Сонда бір таңқаларлық оқиға болып, Батудың отырған қонысына бір апталық жол қалғанда, әскерімен келе жатқан Күйік белгісіз себептермен қайтыс болады. Ал 1250 - 1251 жылдарға қарай Үгедей әулетіне өз үстемдігін орнатқан Бату, енді немере ағасы Төленің әулетінің билікке келуіне жол ашты. Осылайша Күйік небары екі жыл ғана хандық құрып қайтыс болады. Күйіктің артында үш ұлы қалды. Олар: *Хожа Оғұл, Нағу, Хуқу*.

## Сыртқы сілтемелер
## Дереккөздер

Санат:Моңғол хандары
Санат:Тарих
Қылқа арна

**Қылқа арна** - өзен арнасының енсіз, таяз бөлігі. 
## Кездесуі
Көбіне жазық өңірлердегі өзендердің жайылмасы кеңейген, арнасы бірнеше тармақтарға бөлінген жерінде байқалады. Қылқа арналар Қазақстанның Жайық, Сырдария өзендерінде жақсы байқалады.
## Кемшіліктері
Кеме жүзуге, жалпы су көліктері қозғалсына көп кедергі келтіреді. Сондай-ақ, балық шаруашылығымен айналысатындарға судың таяз болуына байланысты қиындықтар туғызады.   

## Дереккөздер



Санат:Өзен
Толқынның ұзындығы

**Толқынның ұзындығы** - кез келген уақыт мезетінде бірдей жылдамдықпен және бірдей үдеумен қозғалатын ең жақын орналасқан екі нүктенің арақашықтығы. Толқын ұзындығы грекше λ («Лямбда»)белгісімен  белгіленеді
Жылдамдығы ϑ толқын бір период Т аралықта λ толқынның ұзындығына тең қашықтықта тарайды:

λ = ϑ · Т

Период Т және жиілік v: Т = 1/v байланыста болғандықтан:

ϑ = λ · v

Толқын туындағанда, оның жиілігін тербеліс көзінің жиілігі анықтайды, ал толқынның жылдамдығы - ортаның қасиеттеріне тәуелді. Сондықтан жиілігі бірдей тербелістер әр түрлі болуы мүмкін.

## Дереккөздер

Санат:Физика
Санат:Математика
Қыл

**Қыл** - жылқының жалы мен құйрығы, шошқа, борсық т.б. жануарлардың түгі.
## Алынуы
Бір шошқадан 100-200 г қыл алынады. Текеден 4 - 6 кг, ешкісінен 3 - 5 кг қыл алынады. 
## Қолданылуы
Қылдан түрлі щеткалар, ал жылқы қылы жұмсақ жиһаз жасауда қолданылады, арқан есіледі, кілем тоқуда жүнге қосылады. Қазақтың қылқобыз аспабын жасауда осы қазақ мәдениетіндегі қасиетті қыл қолданылады.

## Дереккөздер



Санат:Ауыл шаруашылығы
Саговниктер

**Саговниктер** (Cycadopsida) , цикадалар- жалаңаш тұқымды ағаштардың бір класы. 

## Ботаникалық сипаттамасы
Көптеген түрлері діңінің пішіні тамыр түйнек немесе шомыр тәрізді және біраз жері топырақ астында болады. (мыс., замия, бовения). Кейбір түрінің діңі қарапайым бағана тәрізді, биіктігі 18-20 м, бөрік басында ұзындығы 2,5-3 м қауырсын пішінді, жарғақ тәрізді жапырақтары болады. Бұлар 1-2 жылдан кейін түсіп, қайта шығады. Сабағы бұтақталмаған немесе нашар бұтақтанатын колонна тәрізді немесе түйнек тәрізді жуандаған, кейде топыраққа жартылай көмілген болып келеді (геофилия). Өзегінде
крахмал жиналады. Сабақтың жоғарғы ұшы вегетативті бүршікпен аяқталады, оны мәңгі жасыл жапырақтардың тобы қоршап тұрады. Бүршікте жапырақтары папоротниктердегі секілді ұлу тәрізді (улитка) бұралып тұрады. Саговниктердің ұрықтануы әліде сулы ортамен байланысты. Архегонийлері эндоспермнің ойыстау жерінде архегониальды камерада орналасқан. Тозаң өскен кезде сперма түзетін клеткадан 2-4 немесе көптеген көпталшықты үлкен сперматозоидтар пайда болады. Олар архегониальды камераның ішіндегі сұйыққа барып түседі де, біраз уақыт жүзіп жүреді, содан соң барып олардың біреуі жұмыртқа клеткасын ұрықтандырады. Барлық саговниктер қос үйлі, мега- және микроспоралары арқылы көбейеді, желмен тозаңданады. 

## Таралуы
Саговниктер тропик, субтропикте өседі, 9-10 туысқа бөлінетін 100-ге жуық түрі бар. Саговниктердің дами бастауы палеозой дәуіріндегі тұқымды папоротниктердің азаюы кезінен басталады. Саговниктердің көптеген түрі құрғақ жерде өседі, кейбір түрі көлеңкелі және ылғалды орманда да кездеседі. Саговниктер өсімтал және ұзақ тіршілік ететін, даму тарихы өтеертеден келе жатқан өсімдіктер (анық қалдықтары жоғары триастан белгілі). Саговниктердің кейбір қазба қалдықтары  оның ішінде кейбір түрі Қазақстанда да табылған. Саговниктердің пішіні кейбір пальмаға ұқсас болғандықтан кейде саговниктерді саговник пальмалар деп қате атайды. Олар Шығыс Азияның, Австралияның, Африканың және Американың тропикалық және субтропикалық облыстарында кеңінен таралған.

## Қолданылған әдебиет
* Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,9 том
Санат:Ашықтұқымдылар
Алексей Николаевич Савич

**Алексей Савич Николаевич**(18.03.1811, қазіргі Сумы облысы., Юеловодск,- 15.08.1883, Тула губерниясы)- орыс астрономы, Петербург ғылым академиясының академигі (1862). 1839-1880 ж. Петербург университетінің профессоры. Савичтің еңбектері кометалардың, планеталар мен олардың серітерінің орбитасын, астрономиялық рефракцияны, барометрлік нивелирлеуді т.б. анықтауға арналған. Ол орыс ғалымы П.М.Смыслов, Р.Э.Ленцпен бірге алғаш рет Россияда ,Торнионда Измаилге дейінгі меридиан доғасының бойымен ауырлық күшінің абсолют шамасын аударма маятниктердің көмегімен анықтады (1865-1868). 
## Еңбектері
Савич екі томдық астрономияның негізгі курсының (1874-1884;1-т.-Сфералық астрономия, 2-т.-Теориялық астрономия) және басқа оқулықтардың авторы.
## Дереккөздер

Санат:1811 жылы туғандар
Санат:1883 жылы қайтыс болғандар
Магл

**Магл** - ешқандай сиқырлы қабілеттері жоқ қарапайым адамға қолданылатын термин. Сонымен қатар, оның ата-анасы да ерекше қабілетке ие болмайды.

## Қолданылуы
Бұл термин Джоан Роулингтің "Гарри Поттер" атты 7 томдық шығармасында қолданылады. Онда маглдармен қоса магтар, яғни сиқыршылар туралы да сөз қозғалады.
## Сипаттама
Маглдардың ортақ ресми атауы - қарапайым халық. Оларға жер бетіндегі адамдардың көпшілік бөлігі жатады жəне де олар сиқырға мүлде сенбейді, сенгілері де келмейді. Сиқыршылардың басым бөлігі маглдарды ұнатпайды. Ал лорд Волдеморт мен оның жақтастары болса, əлемді олардан тазартып, сиқыршылардың билігін орнатуды көздейді. Көптеген маглдар сиқыршылар мен өзге де сиқырлы халық арасында соғыс болған уақытта қаза табады. Бірақ, ол істер Сиқыр Министрлігінің көмегімен реттеледі.
## Дереккөздер

http://ru.harrypotter.wikia.com/wiki/%D0%9C%D0%B0%D0%B3%D0%BB
Психологиялық анализ

Психологиялық анализ  (грек.  diagnosis  танып білу) - дәрігердің жеке адамның даралық-психологиялық ерекшеліктерінің мәнін сипаттап, анықтауға қарекетінің түпкілікті нәтижесі; бұл ерекшеліктердің белгілі бір уақыт үшін мәнді жай-күйін бағамдау, одан әрі дамуын юлжау, психодиагностикалық қараудың міндеттеріне орайлап нұсқамалар белгілеу мақсатымен жүргізіледі. 
::П.д.-дың пәні - қалыпты күйдегі, сондай-ақ патологиядағы даралық-психологиялық айырмашылықтарды анықтау. Педагогикалық диагноздың аса маңызды элементі - әрбір нақты жағдайға қаралушының мінез құлқында белгілі бір көріңістердің неліктен байқалағынын, олардың себептері мен салдары қандай қажетті екендігін анықтау. Психодиагностиканың құралдары арқылы белгілі бір даралық-психологиялық ерекшеліктерді анықтаған зерттеуші дегнмен, олардың себептерін, жеке тұлғаның құрылымындағы орнын тікелей көрсете алмайды. Бұл деңгейді Л.С.Выготский нышандық *[[(немесе эмпириялық)]]* диагноз деп атайды; ол белгілі бір ерекшеліктерді не нышандарды көрсетумен шектеледі, осылардың негізінде тікелей практикалық қорытындылар жасалады. Выготский мұндай диагноздың анығында ғылыми емес екенін, өйткені нышандарды анықтағаннан диагноз өздігінен жасалмайтынын атап көрсетті. 
::Педагогикалық диагноздың дамуындағы екінші кезең этнологиялық диагноз болып табылады; мұнда тек бір тұлғаның белгілі бір ерекшеліктерінің болуы ғана емес, неден болған себептері де ескеріледі. Ең жоғары деңгей  типологиялық диагноз, ол алынғанмәліметтердің жеке тұлғаның тұтас, динамикалық бейнесіндегі орны мен маңызын анықтауғасаяды. Диагноз болдамдаумен ажырағысыз байланысты. Выготскийше болжам мен диагноздың мазмұны ұқсас, алайда юолжам даму жолын анықтауға жеткізеді. Болжамды жекелеген кезеңдерге бөлу, осы арқылы ұзаққа созылатын қайталама бақылаулар жасалу ұсынылады. Психологиялық диагноз теориясын дамыту отандық психодиагностиканың маңызды міндеттерің бірі болып табылады. 

## Дереккөздер
Психология: Энциклопедиялық сөздік./ Бас ред. Б. Ө. Жақып — Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011 ISBN 9965-893-71-3
Қыл көпір

**Қыл көпір** - Құран уағызы бойынша тозақ отының үстінен өтетін жол.

Өлген адамның жаны о дүниеде сираттан өтіп, құдайдың алдында күнәсы үшін жауап беруге тиісті болады. Сират - лаулап жанып тұрған тамұқтың үстінен өтетін қылыштың жүзінен де жіңішке қыл көпір. Адам күнәлы болса, сол көпірден өткенде *тамұқ отына* құлап, оның жаны азап шегеді деп Құранда бұқара халыққа теріс ұғым береді.

## Дереккөздер


Санат:Дін
Санат:Ислам
Сабын тамыр

**Сабын тамыр**-құрамында көбік түзетін органикалық зат-сапонин болатын өсімдік тамырлары мен тамыр түйнектері. Сабын тамырдан медициналық және техникалық сапониндер алынады; түрлі сұйық инсектицидтер өндірісінде, медицинада (қақырық түсіретін дәрі есебінде) қолданылады. Ертеде Сабын тамырды сабын орнына кір жуу үшін қолданылғандықтан осылай аталған.КСРО-де Сабын тамырды қалампыр тұқымдасына жататын өсімдіктерден алды. 
## Таралуы
Қазақстанда Шығыс Қазақстан облысында өзен аңғары, орманды жерлерде өсетін дәрілік сабын шөптің (Saponaria officinalis) құрамында (13-15%, кейбір деректерде 35%) сапонин бар. Өзен алқабы, шалғын, құмды және сортаң жерлерде өсетін ақ қаңбақ (Gypsophila paniculata)құрамында 6,5-20% сапонин бар. Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан облыстарының таулы, шөлді және далалық аймақтарында боз тікеннен (Acanfhopyllum gypsophiloides) «Түркістан» Сабын тамыры алынады.

## Дереккөздер

Санат:Қалампырлар
Василий Иванович Ряховский

**Василий Иванович Ряховский** *(06.01.1909 ж.т., [[Орынбор облысы]], Николаевка селосы)*-Қазақстандық мал дәрігері, мал дәрігерлік ғылым докторы (1955). 

1942 жылдан КПСС мүшесі. Алматы зоотехникалық мал дәрігерлік иснтитутын үздік бітіріп (1932), осы институттың микробиологиялық кафедрасына ассистент, 1939 жылдан малдәрігерлік санитарлық сарап кафедрасының меңгерушісі, мал дәрігерлік факультетінің орынбасары (1955-1958),1959 жылдан ауыл шаруашылық өнімдері технологиясының кафедра меңгерушісі.
## Еңбектері
Ол құрғақ антиген және вакцина дайындау, бруцеллез ауруына шалдыққан сиыр терісін хлораминмен дезинфекциялау, безнайтиозбен ауырған мал етінің экспертизі т.б. жөнінде 50-ден астам ғылыми еңбек жариялады. Ол Қазақстанда трихинеллез ауруының таралу себептерін анықтап, емдеу жолын ұсынды, жүн мен теріні жұқпалы індеттердің қоздырғышынан залалсыздандыру үшін гамма сәулесін қолданып, оның пайдалы екенін білген.

## Дереккөздер

Санат:1909 жылы туғандар
Санат:6 қаңтарда туғандар
Санат:Орынбор облысында туғандар
Санат:Қазақстан ветеринарлары
Санат:Ветеринария ғылымдарының докторлары
Санат:Қазақ ұлттық аграрлық университеті түлектері
Илья Васильевич Рябов

**Илья Рябов Васильевич** (14.09.1900 ж.т.)- Қазақстан Партия,совет қызметкері. 1923 жылдан Компартия мүшесі. Губкин]атындағы Мәскеу мұнай институтын бітірген. (1936). 1914-1929ж. Пермьде, Ижевскіде әр түрлі жұмыстар  атқарды, парти қызметінде болды. 1938-1940 ж. Саратов қалалық партия комитетәнәң секретары, Сталин ауданындық партия комитетінің 1-секретары. 1940-1941 ж. БК (б) П ОК жанындағы Партиялық бақылау комитетінде жаупты қызметтер атқарды. Рябов 1941-1943ж. Қазақстан Компартиясы ОК-нің секретары, 1943-1944 ж. Қазақстан Компартиясы ОК секратырының көмекшісі. 1944 ж.Эстония Компартиясы ОК-нде жауапты қызметте болды. 
## Сыйлықтары
Рябов Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.
## Дереккөздер

Санат: 1900 жылы туғандар
Санат:Тұлғалар
Диско

**Диско** () — 1970 жылдар басында туындаған ХХ ғасырдың би музыка негізгі жанрларының бірі.

Диско бір мезгілде дерлік АҚШ пен Еуропада дамыған. Жанрының осындай дамуына негізінен фанк, латын музыкасы мен соул әсерін тигізді. Еуропалық диско поп-музыка жалпы үрдістерімен тоғысқан, ал американдық диско үшін фанк және соул жақын естіледі. Диско әндерінің көпшілігінде ішекті аспаптар, үрмелі аспаптар, электрлік фортепиано және электрлік гитаралар қою және жылтыратылған дыбыс шығарады. Флейта сияқты оркестрлік аспаптар көбінесе рок-музыкада жеке электр гитарасынан айырмашылығы жеке аспаптар ретінде қолданылады. Технологияның дамуымен көптеген орындаушылар аранжировкаға синтезаторлар сияқты электронды құралдарды енгізе бастады.

Диско музыкасы құрылымы жағынан әр түрлі болды, "диско фьюжн", "Филадельфия соул", "Мюнхен дыбысы", "итало-диско" сияқты туынды жанрлар пайда болды. Одан кейін электронды музыкалық аспаптардың таралуының арқасында "еуродиско" және "спейс-диско" сияқты туынды стильдер өзгешеліне бастады.Ең танымал диско орындаушылар - Донна Саммер, Диана Росс болып табылады, топтар арасынан Bee Gees, KC және Sunshine Band, Глория Гейнор, Village People, Шик, Джексон 5*.* Донна Саммер-синглдері бір жыл ішінде "Billboard Hot 100" хит-парадының шыңына төрт рет көтерілген алғашқы әнші, бес дүркін Грэмми сыйлығының иегері "дискотека ханшайымы" атағына ие болды. 

Кейінірек жалпы диско музыкасының елеулі элементі - электрондық музыка, бір жаңашылдық рөл атқаратын болады. Орындаушылар мен топтар қоғамның назарының үлкен үлесін алды, ал олар ән жазу және би кеші дыбыс бөлігі болды инновациялық өндіріс әдістерін, сондай-ақ құру, сахнаның артында жұмыс өндірушілер, дискотека музыка құру тең, егер үлкен рөл атқарады.
Клиент психологиясы

Клиент психологиясы - қандайда бір мәселені шешу үшін кәсібі психологтан кеңес алуға келген адам. Клиентті вербалды қолдау - психологиялық кеғес жүргізіп жатқан уақытта, клиентті психолог кеңесшімен-бірлесіп белсенді жұмыс істеуне ықпал ететін сөйлеу әдісі; клиенттегі психологиялық күйзелістерді әсіресе оны ашық әңгімеге тартқанда псиолог кеңесшінің түрлі сөздер мен сөйлемдерді қолдануы. Клиент әрекетінің базистық мотивациясы - клиенттің алдына қойған жету үшін, психологиялық кеңес кезінде алынған ақылды жайдары мінезімен табады. Топқа үйлесу үшін адамның білімдігі, іскерлігі, өз білгенін басқалардан аямай, олармен зиянсіп бөлісуге, көмектесуге әзір тұрушылыға да қажет. Сондай-ақ кісінің сырт бейнесі мен келбет-кескінің, яғни дене күші факторын да ескермесе болмайды.

Санат:Психология
Моңғолоид

**Моңғолоид нәсілі** - мерзімді физикалық антропология. Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Азия, Америка және Арктикада кеңінен таралған нәсіл. Термин «моңғолға ұқсайды» деген мағынаны білдіреді, ол сөз «Моңғол» және «oid» - "ұқсас" жұрнағын біріктіру арқылы құрылған. Негізінен Орталық және Шығыс Азия, Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің бірінші азиялық популяциясын сипаттау үшін нәсілдік ғылым басында енгізілді.
left|нобай|Монголоид

## Сипаттамасы
Кем жиі қара қатты түзу, толқынды шашты; қара көз; қараңғы, жиі Сарғайған тері түсі; жоғары мамандандырылған шаш әлсіз дамуы; күшті жақ сөз; бетін жазық; жиі төмен төзімділік; қатты epicanthus және жоғарғы қабақтың төмендейді әзірленді.

## Тарих
Моңғол нәсіліне тән белгілері - spatulate кескіштің - қазірдің өзінде Sinanthropus анықталса, 420 мың өмір сүрген жыл бұрын.. Мезолит монғол жылы Еуропадағы (Bavaria) атап өтіледі. Моңғол күрделі белгілері ауыл шаруашылығы және Қытай орталықтандырылған мемлекеттердің пайда дейін оқылады және кең таралған қойған жоқ. Оның бөлу шағын халықты алуға байланысты болады, өмір сүру үшін ауыл шаруашылығы, артықшылықтары астам қабылданды.

Санат:Нәсілдер
Астана аймағы

Бұл жинақ - тәуелсіз еліміздің астанасы Ақмола өңірі мен Елорда өмірі туралы тарихи еңбек. Кітапта “Еуразия кіндігі” - Ақмоланың бұрын да Орта Азия мен Ресейді байланыстырып тұрған саяси-әкімшілік, сауда-саттық орталығы ретіндегі маңызды рөлі баса көрсетіледі. Ақмола аймағындағы алғашқы мектеп-медреселердің нақты тарихы баяндалады. Мұнда еліміздің кіндік тұсы, Сарыарқа аймағындағы осыдан бір жарым ғасыр бұрын және одан кейінгі кезеңде хатқа түсіп сақталып қалған ел, жер-су атаулары, ауылдар мен болыстар, сол кезде өмір сүрген адамдардың нақты аты-жөні, тұрмыс-тіршілігі мәліметтермен беріледі. Және бұл құнды материалдар тұңғыш рет жарық көріп отыр. 

## Дереккөздер

Санат:Кітаптар
Жүктемелі трансформатор

**Жүктемелі трансформатор** . Екінші реттік тізбекке қандай да бір жүктеме қосайық. Онда бұл тізбекте жиілігі бірінші реттік тізбекті ток жиілігіне тең  айнымалы ток туады. Сондықтан екінші катушкада өзіндік индукция ЭҚК-і пайда болады, оның ұштарындағы кернеу аздап төмендейді. Ленц ережесі бойынша өздік индукция ЭҚК-і магнит ағынын азайтады. Бұл магнит ағыны екі катушканы бірдей тесіп өтетін болғандықтан, оның азаюы бірінші реттік катушкадағы өздік индукция ЭҚК-і  ξ-дің кемуіне әкеп соғады. Ал, онда бірінші тізбекте U кернеудің мәні тұрақты болса да ток күші артады.

## Дереккөздер

Санат:Физика
Теңбіл шыбыншы

**Теңбіл шыбыншы** - ақ реңді, шағын денелі (12-15г) қара түсті шыбыншы. Аталығының жоны - қара: бауыры, маңдайы және қанатындағы «көзтартары» - ақ. Аналықтары және жас құстары - қоңырқай сұр, алайда қанатындағы «көзтартары» - ақ. Бұл еуропалық құс Қазақстанда тек қана батыс өңірлерден ұшып өткенде кездеседі. Оның ұшып өтуі Жайық өзенінің аңғарларынан айқын байқалады. Қалған жерлерде кездейсоқ жарым - жалғыздары кездеседі. Көктемде - сәуірдің ортасынан мамырдың соңына дейін, күзде - тамыз , қыркүйекте ұшып өтеді. 

## Дереккөздер

Санат:Торғайтәрізділер
Ericsson

**Ericsson** (Telefonaktiebolaget L. M. Ericsson) — телекоммуникациялық жабдықтарды өндіретін, швед компаниясы. Штаб-пәтері Стокгольм қаласында.

## Тарихы
1876 жылы Ларс Магнус Эрикссон негізін салған. Басында бұл компания телеграф жабдықтарын жөндеумен айналысқан. Ларс Магнус Эрикссон жұмысын қарапайым жұмысшы болып бастаған. 15 жасында Норвегияға шахтада жұмыс істеу үшін және теміршілік қолөнершілігін үйрену үшін барады. Жарты жыл өткен соң ол теміршілік қолөнерінің шебері болады. Алты жал өткен соң Швецияға қайтып оралып, Стокгольмде жұмысқа орналасады. 1876 жылдың бірінші сәуірінде Эрикссон бұрынғы «Öllers & Co» жұмысындағы Карл Андерсон атты әріптесімен «LM Ericsson & Со» дегн электромеханикалық шеберхана ашады. Жақында өзінің аппараты да шығады – магнитті үстел телефоны. Ең үлкен бәсекелестері америкалық телефон шығаратын Bell компаниясы болады.

## Компанияның жұмыс түрі
Компанияның негізгі бизнесі - сымсыз байланыс желілеріне арналған жабдықтар өндірісі. Компанияның жабдықтарында әлемнің 180 елінде байланыс желілері салынды. Бұрын Ericsson ұялы телефондарды да шығарған, бірақ содан кейін ол байланыс желілеріне арналған жабдықты өндіруге шоғырланып, телефон аппараттарын шығаруды жапондық SONY — Sony Ericsson Mobile Communications компаниясымен 2001 жылы құрылған бірлескен кәсіпорынға тапсырды.

## Дереккөздер

Санат:Швеция компаниялары
Санат:Ericsson
IPhone 3GS

**iPhone 3GS** –  Apple корпорациясы ұсынған, iPhone  смартфонының үшінші ұрпағы. Сан-Францискодағы   Moscone Center – інде  WWDC-да 2009 жылы таныстырылған. iPhone 3G-дан кейін шыққан. Apple-дың айтуынша ол алдыңғы айоннан 2 есе жылдамырақ(S-ағылшын тілінен аударғанда «Speed»).  iPhone 3GS-та iPhoneOS 3.0  жүйесі орнатылған. Ең соңғы көтере алатын жүйесі iPhoneOS 6.1.6 (10B500). 
Тарихы 
iPhone 3GS-ке 2009 жылдың 8 маусымнан бастап алдын–ала тапсырыс беруге болатын болды. 2009 жылдың 19 маусымында Кандада, Америкада және Еуропаның 7 елінде сатылымға шықты, 26 маусымда Аустралияда шықты. Сатылымға шыққаннан кейін 1 аптаның ішінде  миллиондаған iPhone 3GS сатылды. 2009 жылдың шілде және тамыз айларында iPhone 3GS халықаралық деңгейде сатылымға шықты.

## Түрлі буындар мен сымсыз технологиялар бойынша ұялы желілер арқылы деректерді қабылдаудың максималды жылдамдығы

## Сілтемелер


Санат:IPhone
Бауыржан Үсенов

**Бауыржан Үсенов**  (1960, Жамбыл облысы, Жуалы ауданы – 1991) — жазушы, журналист. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін бітірген.

Бауыржан Үсенов туған жері Жуалы ауданы Қошқар ата ауылында біраз жыл ұстаздық етіп, аудандық "Жаңа өмір" газетінде еңбек етеді. Сол жылдары аудандық "Жаңа өмір" газетінде еңбек еткен, бүгінгі күні облыстық "Ақ жол" газетінің бөлім меңгерушісі Ақылжан Мамыт ақынның журналистік қырын ашып, «Бауыржанды газетке шақырдық. Алғаш ауыл шаруашылық бөлімінде еңбек еткен ол барлық салада қалам тартты. 
Бүгінгі таңда ақынның 182 өлеңі және прозалық шығармасы, естеліктер, арнау өлеңдері жарық көрді

### Ақын жайлы
Қазақ өлеңі қай заманда да таланттан кенде болған емес. Өлеңі найза, шағылып айға, азғана ғұмыр кешсе де Алаш баласы әркез аңсап, сағынатын, сардар жырларын оқып, сағынышын басатын бір ақын бар. Ол - Бауыржан Үсенов.

Бойында, ойында, болмысында қазақ сөзінің қасиеті, қазақ даласының сұлулығы, атаның әруағы, ананың мұңы бар Бауыржан ақын көшкен бұлттай, аққан селдей, жарқ етіп, жалт қаратқан жасындай шауып өте шыққан ерен талант иесі. Үсеновтің өлеңі десе, қалың жұрт әлі күнге елең ете қалады. Аяулы аймаңдай ұлдың асқақ поэзиясы - жаны мен жүрегі өлең оқып, ән салып тұратын Алаштың жүрегінде жаттаулы. Бойтұмарындай сақтаулы. Демек, Бауыржан Үсеновтің жайнаған туы жығылған жоқ. Жүректердің төрінде желбіреп тұр. Тұра бермек.

Санат:Жуалы ауданында туғандар
Санат:Желтоқсаншылар
Санат:Қазақстан журналистері
Фотоэмульсия әдісі

**Фотоэмульсия әдісі**. Уран тұздарынан өздігінен ұшып шығатын *а*- бөлшектердің фотопластинаның фотоэионмульсиясын иондауын зерттеу нәтижесінде 1886 ж. Беккерель табиғи радиоактивтікті ашты. Әрине, өздерінің фотоаппаратта қолданатын фотоқабықша бұл мақсат үшін жарамсыз. Оның фотоэмульсия қабаты 10-20 мкм ғана. Шапшаң қозғалатын зарядталған бөлшектерді тіркеу үшін қалыңдығы 0,5-1 мм фотоэмульсия қабаты бар фотопластиналар пайдаланылады. Фотоэмульсия қабатында бромды күмістің орасан көп мөлшерде өте ұсақ кристалдары бар.

## Дереккөздер

Санат:Радиоактивтілік
Қайың

**Қайың** () — қайыңдар тұқымдасына жататын сымбатты ағаш, ұшар басы үкідей шоқтанып, биік бойлап өседі. Дегенмен аса кәрі қайыңның ауыр бұтақтары мәжнүн талдай төгіліп тұрады. Ашық жерлерде қайың кейде жеке-дара өседі, бірақ көп ретте олар орман болып тұрады. Жазғы жап-жасыл шөп пен жайнаған гүлдің ортасында тұрған ақ балтыр қайың тоғайы - ол бір ғажайып сурет!

## Қайың гүлдеуі
thumb|right|200px|Қайың гүлі.
Қайың сәуірдің аяғы мен мамыр айының басында, яғни жаңғақ ағашы мен талдан кейін гүлдейді. Оның гүлдері қарапайым сырға тәріздес болып келеді. Ал қайыңның жапырағы сарғая бастаған кезде қыркүйек айы да туады.

## Орман "пионері"
Қайыңның ұрықтары желмен тез ұшып кетеді. Ол орманның басқа ағаштары өсе алмайтын жерлерде де тез өсіп-өнеді. Сондықтан қайыңды орманның "пионері" деп атайды.
## Қайың қолданылуы
thumb|right|200px|Қайың қабығы.
Скандинавия елдерінде қайыңның дінінің төменгі жағы үйілденіп, шорланып-жуандап кететін қайыңдар бар. Оған тіпті балта да батпайды. Мұны Карелия қайыңы деп атайды. Оның ағашынан әшекейлі әсем жиһаз, қобдиша және әр түрлі безендіру заттарын жасайды. Карелия қайыңы өте сирек ұшырасады. Сондықтан қазір оны қолдан жасанды жолмен өсіруге әрекет жасалуда.

## Дереккөздер

Санат:Қайың тұқымдасы
Жаңа Троицк

**Жаңа Троицк** – Ресей Федерациясының Орынбор облысындағы қала. Жайық өзенінің оң жағасында орналасқан. Ауданы 352,34 км².

## Халқы
* 89905 адам (2016).
* 3000 адам (1939).

## Ауа райы
Климатты -*30* градустан +*40* градусқа жетіп тұрады.

## Инфақұрылымы
Оңтүстік Оралдағы ірі қара *металлургия комбинаты*,*құрылыс материалдарын шығару өнеркәсіп орындары*,*металлургия және құрылыс техникумдары*' бар.
## Дереккөздер

Санат:Орынбор облысы қалалары
## Сыртқы сілтемелер
* Официальный сайт администрации города Новотроицка
Новоалтайск

**Новоалтайск** (1962 жылға дейін Чесноковка) – Ресей Федерациясының Алтай өлкесіндегі қала. Обь өзенінің оң жағында орналасқан тарихи қала.

## Экономикасы
Вагон жасау, темір-бетон бұйымдары зауыдтары,көркемсурет училищесі бар.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*Администрация города Новоалтайска 

Санат:Алтай өлкесі қалалары
Мұрап

**Мұрап –** *егіс суаруға* басшылық ететін тоған басы. Егісті қолдан суаратын Орта Азияреспубликаларында,Қазақстанның оңтүстігінде суды егістікке бөлетін *арық, атыз, тоғанды* жөндеу жұмыстарын жүргізетін маман.

## Дереккөздер

Санат:Терминология
Санат:Қазақ тілі
Монс

[thumb|right|250px| Монс қаласы,[Бельгия]]
## Монс
**Монс**-Бельгия мемкелекетіндегі қала, *Эно провинциясының* әкімшілік орталығы.
## Сипаттама
Халқы 92,5 мың. Ауданы 146,56 км².Темір жол торабы.*Самбр-Шельда* каналының бойында.Тас көмір өндіріледі.*Металл өндеу*, *мата тоқу*, *фарфор бұйымдары* шығарылады.Тамақ кәсіпорындары бар.

thumb|left|200px|Валтруд кесенесі
Бұл қала шет елдердегі қалалармен ерекше достық қарым-қатынаста:
*,Ванн (1952)  
*,Туассе
*,Чанша
*,Литл-Рок

## Дереккөздер

Санат:Бельгия қалалары
## Сыртқы сілтемелер
* Краткая справочная информация
Тибет спаниелі

**Тибет спаниелі** ()&nbsp;— сәндік иттер тұқымы. Ертеде, тибет монастырларында күзетші және серіктес-ит қызметін атқарған. 

## Тарихы

Атына қарамастан, тибет спаниелдері еуропалық спаниелдерге ешқандайда қатысы жоқ. Атауын ағылшындық той-спаниелдеріне ұқсас болғандықтан алған. Бұл тұқым өте ертеден келе жатыр, тарихы екі мың жылға дейін созылады. Иттер Тибетте будда монастырларында өмір сүріп, монахтардың құрметіне ие болған. Тибет мастифтерімен бірге күзетші болған: монастырдың қабырғасында жатып, шекараны қадағалап отырған және бөтен адамдар жақындағанда үріп, адамдар мен үлкен иттерге хабарлаған. Кейбір монастырларда дұға дабылын айналдырған. Тіпті көпсағаттық дұға оқылып жатырған кезде бөлме ішіне кіруге рұқсат етілген.

Будда монахтары бұл иттерді ешқашан сатпаған, бірақ та бағалы сый ретінде беретін болған. Тибет иттері Еуропаға Марко Поло кезінде әкелінді деген нұсқа растауын таппай келеді. Тағы бір болжамда, бұндай иттерді XVII—XVIII ғасырларда Қытайдан иезуиттер әкелді делінеді. Ұлыбританияға XIX ғасыр соңында әкелініп, алғаш рет 1898 жылы *Crufts*&nbsp;көрмесінде көрсетілген болатын. Тұқымның стандарты ағылшындық кеннел клубымен 1938 жылы бекітілген болатын. Британдық ит асыраушыларының арқасында осы атауына ие болды. Халықаралық кинологтар федерациясы тұқымды 1961 жылы Ұлыбританияның арқасында мойындады.

## Дереккөздер

Санат:Ит тұқымдары
Сарнате

**Сарнате**- неолит дәуіріндегі (б.з.б 3-2 мың жылдықтың 1- жартысы) шымтезекті қоныс. Латвияның Вентспил ауданында. 

Зерттеу жұмыстары 1938-1940 жылдары жүргізіледі. Олар 25 мекеннің орннын қазды. Сарнатеден төбелері ағаш қабықтармен, шөппен, аң терілерімен жабылған, ішінде ошағы бар төрт бұрышты 5 жеңіл құрылыс табылды. Ошақтың айналасында жатқан су жаңғақтарының қалдықтары сақталған, құрылыс қабырғалары шыбық пен қамыстан өрілген. Табылған заттар Сарнате тұрғындарының балық, аң аулау, жаңғақ, жидек жинаумен айналысқанын, ал ауыл шаруашылық құралдары олардың егіншілікпен айналыса бастағанын аңғартады. 

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Сарнате

Санат:Латвиядағы археология
Санат:Қоныстар
Хакімжан Сәркеұлы Саркин

**Хакімжан Сәркеұлы Саркин** (1870, Қостанай уезі, Үй болысы, 3-ауыл - 1927) - Қазақстанда Кеңес өкіметін орнатуға белсене қатысушы. 
## Өмірі мен қызметі
* 1918 жылдан Компартия мүшесі. 
* Орынбор діни семинариясын (1890), Қазан діни академиясын (1898) бітірген. 
* Қазан революциясына дейін журналистикамен шұғылданып, прогресшіл газеттерде істеді. 
* 1918 ж. Қазанда РК (б) П Қостанай укомында Шығыс халықтары секциясының төрағасы
* 1919 жылы 19 тамызда Қостанай укомы Колчактардан азат етілген соң Қостанай укомы бойынша ревкомның соғыс комиссары Ә.Жанкелдиннің орынбасары, революцияция сғыс кеңесінің мүшесі, уездік партия комитетінің соғыс бюросының мүшесі. 
* Соңғы жылдары Қостанай губерниясында әртүрлі партия, совет қызметтерінде болды. Ол - Қазақстан Кеңестерінің 1-құрылтай сьезінің делегаты.

## Дереккөздер

Санат:1870 жылы туғандар
Санат:Үй болысында туғандар
Санат:1927 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан революционерлері
Санат:Орынбор діни семинариясы түлектері
Санат:Қазан діни академиясы түлектері
Сергей Венедиктович Сартаков

нобай|1984
Сартаков Сергей Венедиктович (26.3.1908 ж.т., Омбы — 1.05.2005) — орыс кеңес жазушысы.

## Өмірі
1951 жылдан КПСС мүшесі Теміржолшы семьясында туған. Жас кезінде Саян өңірінде аңшылық, орманшы кәсібімен айналысты.   Сартаков бірнеше рет РСФСР Жоғарғы кеңесінің депутаты болды. КСРО Жазушылар Одағы басқармасының секретары. (1967 жылдан ).
## Еңбектері
Шығармасы 1934 жылдан жарық көрді. «Алексей Худогонов» атты алғашқы әңгімелер жинағы 1945 ж. шықты.  «Чунск бойымен» (1946) ,« Сал терістікке беттеп ағады» (1949), повестерін ,«Өзен үстіндегі ән » пьесасын (1947), « Терезе алдындағы бақ» (1959) әңгімелер кітабын т.б. шығармаларын жариялады. Сартаковтың кесек туындысы- «Саян жорталары» (1-3 кітап., 1940-1945) атты тарихи-революциялық роман. «Тас ірге» (1950), «Тау желі» (1957), «Мұз қазына» (1961) т.б. роман, повестері шықты. Екі кітаптан тұратын «Философия тасы» романын (1966) жариялады. «Алғашқы кездесу» әңгімелер жинағында (1967) В.И.Ленин жыне оның серіктерінің революциялық ісін суреттеді.
## Сыйлықтары
Сартаков «Барвин повестері» үшін КСРО Мемлекеттік сыйлығын (1970) алды.
## Қолданылған әдебиет
**Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 34 бет

Санат:1908 жылы туғандар
Санат:Жазушылар
Санат:Тұлғалар
Гарма Данцаранович Санжеев

**Гарма Данцаранович Санжеев*** (2.2.[[1902]] ж.т., [[Иркутск губерниясы]], [[Балаған уезі]] – [[1982 жыл]]ы)* бурят кеңес тіл маманы, филология ғылымдарының докторы (1948), профессор (1935). Бурят АССР-інің еңбек сіңірген ғылым мен техника қайраткері (1962), РСФСР-дің еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1973).

## Өмірі
Ленинградтың шығыс тілдері иснтитутын  (монғол бөлімі) бітірген (1928). Санжеев Мәскеу шығыс тану институтында моңғол тілдері кафедрасының меңгерушісі (1931-1954), корей және моңғол (1951-1956), түркі-моңғол және қиыр шығыс тілдері секторының меңгерушісі (1956-1970) болды. 
## Еңбектері
Санжеев монғол тілдерін зерттеуде салыстырмалы-тарихи әдісті қолданды, оның қазақ тілінің тарихы, диалектологиясы жөнінде де зерттеулері бар *(«Социалисттік Қазақстан», 13 ақпан., 1952, № 37)*. Санжеев - Моңғол ғылым академиясының «шетелдік профессоры» (1963), ориенталистердің Чома де Короши атындағы Венгр қоғамының құрметті мүшесі (1970). 
## Сыйлықтары
Eңбек Қызыл Ту орденімен, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Гарма Данцаранович Санжеев - специалист по монгольским языкам 

Санат:2 ақпанда туғандар
Санат:Иркутск облысында туғандар
Санат:1902 жылы туғандар
Санат:1982 жылы қайтыс болғандар
Санат:Профессорлар
Санат:Бурятия филологтары
Санат:КСРО филологтары
Санат:КСРО ғалымдары
Санат:Ресей шығыстанушылары
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Сарыгүл

**Сарыгүл** (Trollius altaicus)- сарғалдақ тұқымдасына жататын, биіктігі 15-100 см, көп жылдық шөптесін өсімдік. 
## Биологиялық сипаттамасы
Жапырағы кезекті орналасқан, аусақ салалы. Гүл ірі, димаетрі 7см, ашық сары не қызыл сары түсті, қос жынысты. Маусым-шілдеде гүлдейді. Жемісі көп жапырақша, жылтыр қара тұқымды. Сарыгүл субальпілік және альпілік шабындықта, бұталы, орманды, таубеткейінде (2500 м биіктікке дейін) таралған. 
## Таралуы
Сарыгүл Орта Азия, Батыс Сібір, Батыс Қытай, Батыс Монғолияда, Қазақстанда Ұлытау, Алтай,Тарбағатай, Жоңғар, Күнгей, Шле, Кетпен,Теріскей, Қырғыз Алатауында таралған. Сарыгүл парктерде әсемдік үшін қолдан өсіріледі.
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 42 бет

Санат:Сарғалдақтар тұқымдасы
Marvel кинематографиялық әлемі

**«Marvel кинематографиялық әлемі»** (; қысқ. ***МКӘ***) — Marvel компаниясы комикстеріне негізделген және Marvel Studios компаниясы жасап шығарған суперқаһармандар туралы фильмдер сериясы, қияли әлем. Әлем ортақ сюжеттік желіге бірнеше фильмді актерлері және кейіпкерлерімен бірге біріктіру арқылы жаратылған. Сюжет біріктіруімен он бір фильм шыққан, бірақ қаһармандары сирек кездесіп тұрады: «Темір адам», «Таңғажайып Халк», «Темір адам 2», «Тор», «Капитан Америка: Бірінші кек алушы», «Кек алушылар», «Темір адам 3», «Тор: Түнек әлемі», «Капитан Америка: Қысқы жауынгер», «Галактика сақшылары», «Кек алушылар: Альтрон дәуірі», «Құмырсқа-адам»
және «Капитан Америка: Азамат соғысы». Сонымен қатар 2016 жылдың 3 қарашасында «Доктор Стрэндж» шығады. «Қ.А.Л.Қ.А.Н. агенттері», «Агент Картер», «Жанкешті», «Джессика Джонс» және Marvel One-Shots қысқаметражды фильмдер сериясы да осы әлемнің құрамына кіреді. «Галактика сақшылары», «Галактика сақшылары 2», «Кек алушылар: Альтрон дәуірі», «Кек алушылар: Шексіздік соғысы», «Құмырсқа-адам мен Сона», «Өрмекші-адам: Қайта оралу», «Қара қабылан» және «Қара қабылан: Ваканда жасасын» — қазақ тіліне дубляждалған.

Marvel кинематографиялық әлемі ең табысты фильмдер тізімінде $9,07 млрд сомамен бірінші орында, ал «Кек алушылар» және «Кек алушылар: Альтрон дәуірі» кинокартинасы кинематография тарихындағы ең кассалы фильмдер тізімінде бесінші және жетінші орынды иеленеді.

МКӘ әрбір фильмінде соңында оларды бір әлемге біріктіретін басқа фильмге сілтеме бар. Marvel комикстеріне негізделген барлық басқа фильмдер бұл серияға мүлдем қатысы жоқ, өйткені оларды басқа кинокомпаниялар түсірген және араларында еш ортақ сюжеттік желі жоқ бірақ та барлық бұл қаһармандар комикстерде бір қияли әлемде.

## Фильмдер

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* A Marvel Cinematic Universe Timeline
* Marvel Cinematic Universe Wiki

Санат:Marvel Comics
Санат:Marvel кинематографиялық әлемі
Сары долана

**Сары долана** (*Crataegus azarolus, Crataegus pontica*)- раушангүлділер тұқымдасына жататын, биіктігі 6-10 м, ағаш. 
## Биологиялық сипаттамасы
Бұтағы тікенсіз, жапырағы саусақ салалы, кезекті орналасқан, сағағы қысқа. Гүлі ақ не қызғылт, 6-14-тен жартылай шатырша гүл шоғырына топтанған, қос жынысты, аталығы көп Маусым-шілдеде гүлдейді, жемісі қыркүйекте піседі. Жемісі- дөңгелек, сүйекті, диметрі 15-25 мм, қызыл сары, қызғылт түсті. 
## Таралуы
Сары Долана Иран, Түркия, Орта Азия, Кавказда Қазақстанда Қаратауда, Батыс Тянь-Шаньда өседі. 
## Қолданылуы
Сары Долананың жемісі жеуге жарамды, дәруменді. Сүрегі құрылыста құнды материа, гүлінен ара бал жинайды, әсемдік үшін қолдан өсіреді.
## Дереккөздер

Санат:Раушангүлділер
Сары қаңлы

**Сары қаңлы** - Ұлы Жүз Қаңлы тайпасының тармағы. Қазақ шежіресі бойынша Қаңлыдан-Қанкөжек-Келдібек. Соңғы атаның бірінші әйелі Сары бәйбішеден Сары Қаңлы Бұдан тараған ұрпақ Қазан революциясына дейін Сыр бойын, Ташкент төңірегін, Жетісуды мекен етті. Сыр бойындағылары өздерін Сары Қаңлының 5 атасынан (Ақбота, Ақынқожа,Талқожа,Омыртқа,Миям) Жетісудағылары да 5 атадан таратады. Бірақ Жетісудағы Сары Қаңлы аталарының аты өзгеше. Олар: Әлсейіт, Түрке,Шоқпар, Құйысқансыз, Шанышқылы. Бұлар туралы шежіре ғылыми жүйеге келтірілмеген.
## Дереккөздер

Санат:Тарих
Сары қараған

**Сары қараған** () - бұршақ тұқымдасына жататын биіктігі 0,5-2 м бұта не 5-7 м ағаш. 
## Биологиялық сипаттамасы
Жапырағы қауырсын салалы, шоқтанып орналасқан, қосалқы жапырақшасы тікенді. Гүлі қос жынысты, сары гүлі 1-5 тен топтанған. Жемісі 5-8 тұқымды бұршақ. Мамыр-маусымда гүлдеп, шілде-тамызда жемісі піседі. Сары Қараған тез өседі, суыққа төзімді, тұқымынан және жас шыбығынан көбейтіледі. Сары қараған қалың бұталы орманды және орманды далалы аймақтарда, жыра, ай, тау бөлітерінде өседі.
## Таралуы
Сары қараған Шығыс және Батыс Сібірде, Монғолияда, Қазақстанда: Көкшетау, Семей, Шығыс Қазақстан, Алматы облыстарында таралған. 
## Қолданылуы
Сары қарағаны топырақты құнарландырады, жас бұтақтарынан себет тоқылады. Әсемдік үшін қолдан өсіріледі, гүлінен ара бал жинайды. Тұқымы майлы, құсқа жем.

## Дереккөздер

Санат:Бұршақтар тұқымдасы
Қызылтұз

**Көлдер:**
* Қызылтұз – Павлодар облысы Железин ауданындағы тұзды көл.
* Қызылтұз – Павлодар облысы Аққулы ауданындағы көл.
Ташмұхаммед Алиұлы Сарымсақов

**Ташмұхаммед Алиұлы Сарымсақов**(10.9.1915 ж.т., Өзбекстан КСР, Әндіжан облысы., Мәскеу ауданы., Октябрь селосы, — 17.12.1995, Ташкент)- өзбек кеңес математигі. Физика-математика ғылымдарының докторы (1942), профессор (1942), Өзбекстан КСР ғылым академиясының академигі (1943). Өзбекстан КСР-нің еңбек сіңірген ғылым және техника қайраткері (1960). 1944 жылдан КПСС мүшесі. 1936 ж. Ташкенттегі Орта Азия мемлекеттік университетінің физика-математика факультетін бітірген. Сарымсақов- ықтималдықтар теориясы мен математикалық статистика бойынша белгілі маман. Сарымсақов- жүзден аса ғылыми еңбектің авторы. 1936жылдан Ташкенттегі Орта Азия мемелекеттік университетінде қызмет істейді, сонда кафедра меңгерушісі. 1943-1944ж., 1952-1958ж. және 1971 жылдан осы университеттің ректоры, 1946-1952 ж. Өзбекстан КСР ғылым академиясының президенті, 1960-1971ж Өзбекстан КСР Жоғарғы жәнеарнаулы орта білім министрі. 
## Сыйлықтары
КССР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1948), Өзбекстан КСР-інің Бируни атындағы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1967).3 Ленин ордені, 2 Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет белгісі», Қазан революциясы ордендерімен және медальдармен марапатталды.
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 45 бет

Санат:1915 жылы туғандар
Санат:Профессорлар
Санат:Тұлғалар
Санат:Математиктер
Санат:Физиктер
Санат:1995 жылы қайтыс болғандар
Иван Васильевич Самарин

**Иван Васильевич Самарин**(19.1.1817, Петербург,-25.8.1885, Мәскеу)- орыс актері, педагог. М.С.Щепкиннің шәкірті әрі жолын қуушы. 
## Өмірі
Басыбайлы семьясында туған 1830 жылдардың басында Мәскеу тетар училищесінің балет бөлімінде оқыды; кейін оны Щепкин өзінің драма класына ауыстырды. Оқуын тамамдаған соң, 1837 ж. Кіші театрдың группасына қабылданды. Ол Чацкий мен Фамусов ролінің (Грибоедовтың «Ақыл азабында» ) үздік орындаушысы ретінде белгілі.Бұдан басқа Берендей, Телятов (А.Островскийдің «Қарлы ханымы» мен «Құтырған ақшасында»), Бенедикт (Шекспирдің «Жоқтан дабырасында» ) т.б. рольдерді орындады. Оның ойны әсем қимыл-қозғалысымен, көрсем пластикасымен ерекшеленеді. Пьесалар жазған. 1862 жылдан педагокилаық қызметпен шұғылданды. Шәкірттері: Н.А.Никулина, Г.Н.Федотова  т.б.
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 6 бет
Санат:1817 жылы туғандар
Санат:1885 жылы қайтыс болғандар
Санат:Актёрлер
Санат:Тұлғалар
Санат:Педагогтар
Роман Иванович Самарин

**Роман Иванович Самарин**(05.08.1914 ж.т., Рязан губерниясы., Елатомск уезі, Квасьево селосы.)- қазақстандық терапевт, медицина ғылымдарының докторы. (1960), профессор (1961). 1939 жылдан КПСС мүшесі. Алматы медицина иснтитутының емдеу факультетін бітірді. (1941). 1935 жылдан Алматы облыстық «Сталин жолы» газетеінің ауыл шаруашылық бөлімінің меғгерушісі, әкімшілік бөлімі меңгерушісінің орынбасары. 1949-1950 ж. Қазақстан КП ОК денсаулық сақтау бөлімінің меңгерушісі орынбасары (1950-1958). Самарин 1959 жылдан Алматы медициналық институтының терапия кафедрасының меңгерушісі (ректоры, 1960-1963). Оның 60-тан астам ғылыми еңбектері бар.
## Сыйлықтары
Самарин екі 2- дәрежелі Отан соғысы, екі «Құрмет Белгісі», Қызыл Жұлдыз және Қазан Революциясы ордендерімен, бірнеше медальдармен марапатталған.
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 6 бет
Санат:1914 жылы туғандар
Санат:Профессорлар
Санат:Тұлғалар
Қызылтаңдай

**Қызылтаңдай** (Roemeria) - көкнәр тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдіктер туысы.
## Биологиялық сипаттамасы
Биіктігі 10-60 см, жапырағы қандауыр пішінді, қауырсын салалы, тілімделген, қарама-қарсы немесе кезекті орналасқан. Гүлі күлгін, ашық қызыл, жеке-жеке орналасқан. Сәуір-маусым айларында гүлдейді. 
## Таралуы
Қызылтаңдайдың Еуропа мен Азияда таралған 9, Ресей мен Қазақстанда тараған 2 түрі кездеседі. 
## Өсуі
Қызылтаңдай көбіне тау беткейі, құмды жерлер, бау-бақша, егістік жерлерде арам шөп түрінде өседі. Қызылтаңдайдың құрамында эфедрин, ремерин алколоидтары бар. Бұдан дәрі жасалады.

## Дереккөздер


Санат:Көкнәрлер
Галина Иогановна Самарина

**Галина Иогановна Самарина**(19.02.1916 ж.т., Челябинск қаласы.)- қазақстандық фармаколог, медицина ғылымдарының докторы (1973), профессор (1975). 1957 жылдан КПСС мүшесі.
## Өмірі
Алматы медицина институтын бітірді (1942), сол жылдан фармакология кафедрасына қызмет істеді. Ұлы Отан соғысына қатысты (1944-1945). Алматы медицина институтының фармацевтика факультетінің деканы (1950-1954), ал 191 жылдан фармакология кафедрасының меңгерушісі. Самаринаның 50- ден астам ғылыми еңбегі бар. Оның негізгі ғылыми жұмыстары фармакология саласынан, әсіресе, қымыздық пен доланадан алынған дәрінің шипалы қасиеттерін анықтады. 
## Сыйлықтары
Самарина Қызыл Жұлдыз Орденімен және бірнеше медальдармен марапатталды.
## Дереккөздер

[Санат:1916 жылы туғандар]
[Санат:Ардагерлер
Санат:Профессорлар
Борис Андреевич Сахаров

**Борис Андреевич Сахаров**(15.03.1914,Петербург,-12.04.1973,Мәскеу) - кеңес химигі және металлургі, КСРО ғылым академиясының коресспондент мүшесі (1970).
## Өмірі
1944 жылдан КПСС мүшесі. 1934-36 жылдары мемлекеттегі сирек металдар институтында жұмыс істеді. Мәскеудің М.В.Ломоносов атындағы химиялық жетік технология институтын бітірген соң (1940),Кеңес Әскері қатарында қызмет етті. 1963 жылдан оның профессоры.1953 жылдан мемлекетте сирек металдар институтында жұмыс істейді(1963 жылдан оның директоры). 
## Еңбектері
Сахаровтың негізгі ғылыми еңбектері жартылай өткізгіш материалдар мен өте таза металдарға арналған. 
## Қолданылған әдебиет
*Қазақ Совет энциклопедиясы, 1976 жыл, Алматы,10 том, 66 бет

Санат:1914 жылы туғандар
Санат:1973 жылы қайтыс болғандар
Санат:КСРО химиктері
Санат:Металлургтер
Хетт тілі

** Хетт тілі** - үнді еуропа тілдері құрамына кіретін көне тіл.  Хетт тілі Кіші Азиядағы хетт сына жазуы ескерткіштері арқылы белгілі болды. Луви, палат, хетт иероглифтік тілднрімен бір топ құрайды.  Хетт тілі фонетикасындағы бір өзгешілік - өзге туыс тілдерде жойылып кеткен көмей дыбыстың сақталуы.  Хетт тіліндегі мәтінді ең алғаш оқыған чех ғалымы Б.Грознай. Кейін бұл тілді жан-жақты зерттеуге Ф.Зоммер, А.Гетце, И.Фридрих, Х.Педерсен. В.Иванов т.б. ғалымдар зор еңбек атқарды.  Хетт тілі тіл білімінде салыстыралы тарихи әдіс үшін құнды материал болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Тілдер
Лариса Петровна Сахьянова

**Лариса Петровна Сахьянова** (13.02.1930 жылы туған, Қырен селосы, Қазіргі Бурят - 08.07.2001, Улан-Удэ) - бурят кеңес балет артисі, КСРО халық артисі (1963). 1937 - 42 жылдары және 1945- 46 жылдары Мәскеудің хореография училищесінде оқыды. 1946 жылдан Бурят опера және балет театрының (Улан - Удэ)
соло - бишісі. Одетта - Одиллия (Чайковскийдің "Аққу көлінде"), Мария (Асафьевтің "Бақшасарай фонтанында"), Сүйімбитке (Ярулиннің "Шуралесінде"), Ангара (Книппер мен Ямпилловтың "Ангара сұлуында") т.б. партияларды биледі. Гастрольдік сапармен шетелдерде(Болгария, Иран,Ауғанстан т.б.) өнер көрсетті. 1964 жылы Қазақстанда өткен орыс әдебиеті мен өнерінің он күндігіне қатысты. 1966 жылдан педагогикалық қызметпен шұғылданды. 7 сайлауда КСРО Жоғары кеңесінің депутаты. РСФСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты(1972). Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:1930 жылы туғандар
Санат:Тұлғалар
Білім және мәдениет (телеарна)

"**Білім және Мәдениет"** () — қазақстандық мәдени-танымдық телеарна. Хабар агенттігі АҚ-на кірді. Алғашқыда "Білім" арнасы деп аталатын, бірақ кейін "Мәдениет" арнасымен ұштастырыла отырып "Білім және Мәдениет" арнасы деп аталды. Арна толқыны 2014 жылы қаңтарда Астанадағы «Қазмедиа орталығынан» таратыла бастады. Хабар қазақ және орыс тілдерінде таратылады. 2016 жылы 25 қазаннан бастап "Kazakh TV" телеарнасымен бірікті.

## Тарихы
Арна 2012 жылы 5 қыркүйекте елордада Назарбаев Университеті Президенттің тікелей интерактивті дәрісінен таратыла басталды.

## Тарату
OTAU TV тегін арналар пакетіне кіреді, сондай-ақ Қазақстан заңына сәйкес барлық кабельдік желілері арқылы тасымалданады.

## Тікелей эфир желілері
Телеарна жас ұрпақтың білім беру және мәдениет деңгейін көтеру, халықтың адами ресурстарын дамыту үшін жасалған.

Арна басты мүмкіндіктері: қазақстандық және халықаралық ғалымдардың лекцияларын, танымал ғылыми бағдарламалар, білім беру туралы деректі сериялары, білім беру және мәдениеттегі барлық деңгейдегі бағдарламаларын тікелей эфирге шығарады.

Сондай-ақ, классикалық әдебиетін, отандық және әлем тарихын  зерттеуге көмектескен, отандық және шетелдік фильмдер «алтын қорына» кірген көркем фильмдерде көрсетіледі.

## Басшылары
# Бақыт Қайырбеков (2014-2015)
# Александр Аксютиц (2015-2016)

## Сілтемелер
* Білім және Мәдениет 
* «Білім» және «Мәдениет» арналарын біріктіру туралы шешім қабылданды - Мұхтар Құл-Мұхаммедт
* «Мәдениет» телеарнасы хабар таратуды тоқтатты
* «Білім» арнасы  YouTube-те


## Дереккөздер

Санат:2014 жылы қосылған телеарналар
Санат:Орыс тіліндегі телеарнадар
Санат:Қазақ тіліндегі телеарнадар
Санат:Танымдық телеарналар
Санат:Астана мәдениеті
Санат:Қазақстанның жабылған телеарналары