open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Катонқарағай

**Катонқарағай** — Шығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданындағы ауыл, аудан және Катонқарағай ауылдық округі орталығы.

## Тарихы
1970 жылдың 4 желтоқсаны мен 1997 жылдың 23 наурызы аралығында ауыл Катонқарағай ауданының әкімшілік орталығы болып келді. 1997 жылдың 23 наурызында Катонқарағай мен Үлкен Нарын аудандары біріккеннен кейін аудан орталығы болып Үлкен Нарын ауылы бекітілді. 2024 жылдың 1 қаңтарынан бастап аудан орталығы мәртебесі кері қайтарылды.

## Географиялық орны
Облыс орталығы – Өскемен қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 360 км-дей жерде, Алтай тауларының, Сарымсақты жотасының баурайында орналасқан. Ресеймен шекаралас аймақ. Ауыл арқылы Үлкен-Нарын — Рахман қайнары автокөлік жолы өтеді.

## Халқы

## Дереккөздер

 

Санат:Катонқарағай ауданы елді мекендері
Мәлік Ғабдуллин ауылы

**Мәлік Ғабдуллин ауылы** (2010 жылға дейін – *Пухальское*) — Ақмола облысы Зеренді ауданындағы ауыл, Мәлік Ғабдуллин ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Зеренді ауылынан шығысқа қарай 21 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Зеренді ауданы елді мекендері
Толқын энергиясы

**Толқын энергиясы**

Толқын деп уақыт бойынша кеңістікте таралатын тербелістерді айтады.*Толқын энергиясы*-теңселген мұхиттың толқындарынан энергия алу.Механикалық толқын таралған кезде дененің бір бөлігінен екінші бөлігіне қозғалыс жеткізіліп тұрады. Қозғалыс жеткізілгенде онымен ілесе энергия жеткізіледі.Барлық толқындардың, табиғатына байланыссыз, ең негізгі қасиеті- олардың затты тасымалдамай, энергияның тасымалдауы. Оған патент алуға сонау 1799 жылы ұсыныс түскен екен.  Дегенмен, арада екі жүз жылдан астам уақыт өткеннен кейін ғана Португалияда толқын электр станциясы салынды. Оның қуат күші небары 2,25 мегаватты құрағанымен мамандар бұл бастаманың болашағы зор екенін айтты.  Осыдан кейін әлемнің ондаған мемелекеті  толқын электр станцияларын сала бастады.  Ғалымдарың болжамы бойынша толқынның энергиясы желге қарағанда жоғары. Болашақта үлкен мұхиттардың жағасында орналасқан мемлекеттер қуат көзін дәл осы толқындардан ала алады. Толқын энергетикасына  Microsoft,  Amazon,  Facebook секілді алпауыт компанияларға қарап жақында Apple компаниясы да миллиондаған доллар қаржы құйды. Мамандардың айтуынша күн батареяларын, бұрғылау мұнараларын, су электр станцияларын жолда қалдыратын энергия көздері бар. Бұл энергия көздеріне әлемнің үлкен компаниялары таласа қаржылай қолдау көрсетіп жатқаны бұған айқын дәлел. 
## Дереккөздер


Санат:Су электр станциялары
Санат:Эергия
Бірлік ауылдық округі (Абай облысы)

**Бірлік ауылдық округі** — Абай облысы Жарма ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Бірлік ауылы. Округ құрамында болған *Амангелді*, *Қарақожа* ауылдары 2013 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Жарма ауданы ауылдық округтері
Абай ауылдық округі (Ақмола облысы)

**Абай ауылдық округі** — Ақмола облысы Егіндікөл ауданында болған әкімшілік бірлік. 2025 жылы таратылып, Спиридоновка ауылдық округіне қосылған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы - Абай ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Егіндікөл ауданының таратылған ауылдық округтері
Абай ауылдық округі (Ақтөбе облысы)

**Абай ауылдық округі** — Ақтөбе облысы Хромтау ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Абай, Тассай ауылдары кіреді. Орталығы – Абай ауылы.

## Тарихы
Кеңес заманында *Черкасск ауылдық кеңесі* деп аталған. 1997 жылы таратылған Киров ауылдық округі (орталығы Сусановка а.) мен Сарысай ауылдық округінің Тассай ауылы Абай ауылдық округіне берілді. Кейін Сухиновка ауылы Абай ауылы болып өзгертілді. 1999 жылы жаңадан құрылған Дөң ауылдық округіне Абай ауылдық округінің Сусановка, Қызылжар ауылдары берілді. Сол жылы Матвеевка ауылы **Жарбұтақ** ауылы болып өзгертілді. 2019 жылы округ құрамында болған *[[Жарбұтақ]]*, ''Аралтөбе'' ауылдары таратылды.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 366 адамды (204 ер адам және 162 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Хромтау ауданы ауылдық округтері
Абай ауылдық округі (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Абай ауылдық округі** — Солтүстік Қазақстан облысы Тайынша ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қараағаш, Калиновка, Константиновка, Тапшыл ауылдары кіреді. Орталығы – Қараағаш ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1702 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Тайынша ауданы ауылдық округтері
Абай ауылдық округі (Павлодар облысы)

**Абай ауылдық округі** — Павлодар облысы Ертіс ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Голубовка ауылы кіреді. Орталығы – Голубовка ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Ертіс ауданы ауылдық округтері
Достық ауылдық округі (Мақтаарал ауданы)

**Достық ауылдық округі** — Түркістан облысы Мақтаарал ауданындағы әкімшілік бірлік. 2011 жылға дейін *Абай ауылдық округі* деп аталды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бескетік, Гүлістан, Достық, Жолбарыс Қалшораев, Көксу, Хайдар ауылдары кіреді. Орталығы – Достық ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Мақтаарал ауданы ауылдық округтері
Абай ауылдық округі (Жетісай ауданы)

**Абай ауылдық округі** — Түркістан облысы Жетісай ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Алтын кемер, Атажұрт, Бейбітшілік, Жүзімдік, Отан, Халықтар достығы ауылдары кіреді. Орталығы – Жүзімдік ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Жетісай ауданы ауылдық округтері
Тондела

**Тондела** ()&nbsp;— Тондела қаласындағы португал футбол клубы.

## Тарихы

Клуб 1933 жылдың 6 маусымында 1925 жылы құрылған **Tondela Football Club** және 1932 жылы құрылған **Operário Atlético Clube** клубтарының бірігуімен құрылған.

### Төменгі дивизиондардағы уақыты (1999-2005)

1999 жылы Тондела Терсера дивизионда соңғы орын алып, Визеу аудандық дивизионына дейін төмендетілді.

2003-04 жж. маусымда клуб *Визеу ФА Кубогын* жеңіп, 1986 жылдан кейінгі алғашқы титулына қол жеткізді. Келесі жылы Тондела Визеу аудандық дивизионында жеңіп, Терсера дивизионында қайта оралды. Сол маусымда клуб екінші мәрте Кубокта жеңіске жетті.

### Терсераға қайта оралу (2005-2009)

2005-2008 жылдар аралығы Тондела чемпионатты орта жағында аяқтады. 

2008-09 жж. маусымда Тондела Паулу Машадуның інісі - орталық қорғаушы Диегомен және харизматикалық аргентиналық шабуылшы Пайоджомен келісім-шарт жасасты. Сол маусымда клуб Терсерада үшінші орын алып, Сегундаға шығу ойынына жолдама алды. 2009 жылдың 6 маусымында клуб Сегундаға шығу ойынында 4-2 Фиайнш клубына жеңіліп, Сегундаға жолдама алу мүмкіндігінен айырылып қалды.

## Жетістіктері
***Сегунда Лига: 1**
**2014–15
***Чампеонато Насьонал - Орталық аудан: 1**
**2011–12
***Терсера дивизионы: 2**
**1986–1987, 2008–09
***Визеу ФА чемпионатының Кубогы: 5**
**1940–41, 1941–42, 1949–50, 1985–86, 2004–05
***Визеу ФА чемпионаты: 3**
**1951–52, 1963–64, 1972–73
***Визеу ФА Кубогы: 2**
**2003–04, 2004–05

Дереккөздер:

## Дереккөздер

Санат:Португалия футбол клубтары
Фойтсберг (округ)

**Фойтсберг** () — Аустриядағы округ. Округтің орталығы — Фойтсберг қаласы. Округ Штирия федералды жеріне кіреді. Жерінің аумағы 678,60 кв. км. Халық саны 53 588 адам. Халық тығыздығы 79 адам/кв.км.

## Қалалар мен қауымдар
# Бернбах
# Эдельшрот
# Гальманнзег
# Гайстталь
# Гёсниц
# Граден
# Хиршег
# Хиршег-Райн
# Кайнах-Фойтсберг
# Кёфлах
# Пибер
# Кольшварц
# Кроттендорф-Гайсфельд
# Лигист
# Мариа-Ланковиц
# Модриах
# Москирхен
# Флуттендорф
# Пиберег
# Розенталь-ан-дер-Кайнах
# Залла
# Санкт-Йохан-Кёпплинг
# Санкт-Мартин-ам-Вёльмисберг
# Зёдинг
# Зёдингберг
# Штальхофен
# Фойтсберг
Перхау-ам-Заттель

**Перхау-ам-Заттель** () — Аустриядағы коммуна (*<span lang="de">Gemeinde</span>*), Штирия федералды жерінде орналасқан. 

Мурау округінің құрамына кіреді. Халқы 303 адамды құрайды (2005 жылдың 31 желтоқсаны). Жерінің ауданы 19,39 км². Ресми коды —  *6 14 16*.

## Саяси жағдайы
Коммунаның бургомистрі — Маттойс Эсль (АХП) 2005 жылғы сайлау бойынша.

Коммуна өкілдерінің кеңесі () 9 орыннан құралған.
* АХП 6 орынды иеленеді.
* АСДП 3 орынды иеленеді.

## Сілтемелер
* Ресми сайты  

Санат:Штирия елді мекендері
Биіктесін

**Биіктесін** — Ақмола облысы Зеренді ауданы, Қызылсая ауылдық округі құрамындағы ауыл.  

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Зеренді ауылынан солтүстік-батысқа қарай 63 км-дей жерде, Жолдыбай көлінің солтүстігінде орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Зеренді ауданы елді мекендері
Футболдан Андорра чемпионаты

**Футболдан Ұлттық Лигасы** ()&nbsp; немесе **Примера Дивизио** () - Андорра футболының ең жоғарғы дивизионы. Турнирде 8 команда өнер көрсетеді. Әр маусымның соңында ең төменгі орын алған 2 команда Сегона Дивизиоға кетеді, ал олардың орнына ол жақтағы ең жоғарғы орын алған 2 команда келеді.

## Андорра Чемпионатының 2015/2016 жж. маусымының қатысушылары
*Лузитанс
*Ордино
*Пенья Энкарнада
*Сан-Жулиа
*Санта-Колома
*Унио Эспортива Санта-Колома
*Энгордань
*Энкамп

## Жеңімпаздар, жүлдегерлер жəне бомбардирлер

### Клубтар бойынша көрсеткіш

### Округтар бойынша көрсеткіш

## Дереккөздер

Санат:Футболдан Андорра чемпионаты
Санат:Андоррадағы футбол
Бәйгетөбе ауылдық округі

**Бәйгетөбе ауылдық округі** — Атырау облысы, Мақат ауданы құрамындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бәйгетөбе, Ескене ауылдары кіреді. Округ аумағындағы №377, №402 (ПМС), №472 темір жол айрықтары мен Мұнай айдаушылар (НПС) елді мекені Бәйгетөбе ауылының, №414, №441, №469 (Таскескен) темір жол айрықтары Ескене ауылының құрамына енгізілген. Орталығы – Бәйгетөбе ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1838 адамды (957 ер адам және 881 әйел адам) құрады.

## Тарихы
Округ алғаш рет 2013 жылы Атырау облыстық мәслихатының қаулысы бойынша Мақат кентінің шекарасы өзгертіліп, оның құрамынан жалпы көлемі 3600 гектар аумақ бөлініп, құрылды.

## Дереккөздер


Санат:Мақат ауданы ауылдық округтері
Санат:2013 жылы пайда болғандар
Бәйгетөбе

**Бәйгетөбе** — Атырау облысы Мақат ауданындағы ауыл, Бәйгетөбе ауылдық округінің орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Мақат кентінің оңтүстік іргесінде орналасқан. Екі ауыл теміржол арқылы бөлінген.

## Тарихы
Ауыл 2013 жылғы Мақат кентінің бір бөлігінен құрылды.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1577 адамды (815 ер адам және 762 әйел адам) құрады.

## Инфрақұрылымы
Ауылда 424 орындық орта мектеп, фельдшерлік-акушерлік пункт, кітапхана бар.

## Дереккөздер

Санат:Мақат ауданы елді мекендері
Ноймаркт-ин-Штайермарк

**Ноймаркт-ин-Штайермарк** (нем.&nbsp;*<span lang="de">Neumarkt in Steiermark</span>*) — Аустриядағы жәрмеңкелік коммуна (нем.&nbsp;*<span lang="de">Marktgemeinde</span>*), Штирия федералды жерінде орналасқан.

Мурау округінің құрамына кіреді. Халық саны 1910 адамды құрайды (2005 жылдың 31 желтоқсаны). Жерінің аумағы 5,14 км². Ресми коды —  *6 14 12*.

## Тарихы
V ғасырға дейін қазіргі Ноймаркттың ауданында Норик шет аймағының орталығы Норея () қаласы орналасқан деген болжам бар.

## Саяси жағдайы
Коммунаның бургомистрі — Райнхардт Ракц (АЕП) 2005 жылғы сайлау бойынша сайланған.

Коммуна өкілдерінің кеңесі () 15 орыннан тұрады.
* АЕП 6 орын.
* АСДП 5 орын.
* АХП 3 орын.
* жергілікті блок: 1 орын.

## Дереккөздер




## Сілтемелер
* Ресми сайты  (нем.)
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Нидервёльц

**Нидервёльц** () — Аустриядағыкоммуна (*<span lang="de">Gemeinde</span>*), Штирия федералды жерінде. 

Мурау округінің құрамына кіреді. Халық саны 613 адамды құрайды (2005 жылдың 31 желтоқсаны). Жерінің аумағы10,26 км². Ресми коды —  *6 14 13*.

## Саяси жағдайы
Коммунаның бургомистрі — Вальтер Коллер (АХП) 2005 жылғы сайлау бойынша.

Коммуна өкілдерінің кеңесі () 9 орыннан тұрады.
* АХП 5 орын.
* АСДП 4 орын.

## Сілтемелер
* Ресми беті (нем.)
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Обервёльц-Штадт

**О́бервёльц-Штадт** () — Аустриядағы қала, Штирия федералды жерінде.

Мурау округінің құрамына кіреді. Халық саны 1014 адамды (2005 жылдың 31 желтоқсаны). Жерінің аумағы 4,64 км². Ресми коды — *6 14 14*.

## Саяси жағдайы
Коммуна бургомистрі — Зигфрид Крайнер (АХП) 2005 жылғы сайлау бойынша.

Коммуна өкілдерінің кеңесі () 15 орыннан тұрады.
* АХП 9 орын.
* АСДП 6 орын.

## Сілтемелер
* Ресми беті  (нем.)
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Мюлен

**Мюлен** () — Аустриядағы жәрмеңкелік қауым (*<span lang="de">Marktgemeinde</span>*), Штирия федералды жерінде орналасқан. 

Мурау округінің құрамына кіреді. Халық саны 885 адамды құрайды (2014 жылдың 31 желтоқсаны). Жерінің аумағы 50,66 км². Идентификациялық коды —  *<code>6 14 10</code>*.

## Суреттері

File:Mühlen am Zirbitzkogel.JPG|
File:Hörfeld Moor.JPG|
File:Ruine Althaus in Mühlen.jpg|


## Саяси жағдайы
**Сайлау — 2005**

Қауымның бургомистр — Херберт Грисер (АСДП) 2005 жылғы сайлау бойынша.

Қауым өкілдерінің кеңесі () 15 орыннан тұрады.

Орындардың бөлінуі:
* АСДП 9 орын;
* жергілікті  тізім: 5 орын;
* АЕП 1 орын.
**Сайлау — 2010**

Қауымның бургомистрі — Херберт Грисер (АСДП) 2010 жылғы сайлау бойынша.

Қауым өкілдерінің кеңесі 15 орыннан тұрады.

Орындардың бөлінуі:
* АСДП 8 орын;
* АХП 5 орын;
* АЕП 2 орын.
**Сайлау — 2015**

Қауымның бургомистрі — Херберт Грисер (АСДП) 2015 жылғы сайлау бойынша.

Қауым өкілдерінің кеңесі 9 орыннан тұрады.

Орындардың бөлінуі:
* АСДП 6 орын;
* АХП 2 орын;
* АЕП 1 орын.

## Әдебиет
* 
* *Allgemeines Landesgesetz- und Regierungsblatt für das Kronland Steiermark* (нем.)
* Литература об Австрии *GenWiki* (нем.)
* Топонимы Штирии в средние века *TUGraz DIGITAL Library* (нем.)

## Сілтемелер
* Ресми беті (нем.)

## Лицензия
* Лицензия: *Namensnennung 3.0 Österreich (CC BY 3.0 AT)* (нем.)
* Лицензия (Штирия): * "Datenquelle: CC-BY-3.0: Land Steiermark - data.steiermark.gv.at"*
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Санта-Мария-дель-Оро

**Санта-Мария-дель-Оро (Наярит)** () — Мексикадағы муниципалитет, Наярит штатына кіреді, жерінің аумағы 1 119 км², халқы 1995 жылы 20 714 адамды құраған. Солтүстігінде Эль-Наяр муниципалитетімен, солтүстік-шығысында — Ла-Еска, оңтүстік- шығысында — Хала, оңтүстікте — Ауакатлан, батысында Сан-Педро-Лагунильясом, Халиско және Компостела, солтүстік-батысында — Тепик муниципалитетімен шектеседі.
солға|нобай|300x300 нүкте|Санта-Мария-дель-Оро (Наярит)

Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Халиско (Наярит)

**Халиско** () — Наярит мексикалық штатындағы аттас муниципалитеттегі қала және әкімшілік орталық. 2010 жылы жүргізілген санақтың мәліметі бойынша халық саны 35&nbsp;702 адамды құрайды.

## Жалпы мәліметтер
*Xalisco* атауы науатль тіліннен шыққан, оны: *құмды дала* деп аударуға болады.
солға|нобай|285x285 нүкте|Қаладан шығар кезде

## Дереккөздер




## Сілтемелер
* Ресми беті 
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Толга (Норвегия)

**Толга** () —Норвегияның Хедмарк губерниясындағы коммуна. Коммунаның әкімшілік орталығы — Толга қаласы. Коммунаның ресми тілі — бейтарап.  2007 жылы халық саны 1697 адамды құраған. Толга коммунасының ауданы — 1122,64 км², идентификациялық коды — 0436.

## Коммуна халқының тарихы
Коммунаның соңғы 60 жылдағы халық саны
солға|нобай|300x300 нүкте|Толга коммунасының статистикасы

## Дереккөздер




## Сілтемелер
* Норвегияның статистикалық бюросы
Итмұрын (айрық)

**Итмұрын:**
* Итмұрын — раушангүлдер тұқымдасына жататын жапырақ тастайтын бұта не шырмауық өсімдіктер:
* Итмұрын — Шу өзені мен Мойынқұм құмының аралығындағы төбе:
* Итмұрын — Ақмола облысы Ерейментау ауданында орналасқан Қойтас тауының солтүстік-шығысындағы қоныс орны.

## Тағы қараңыз
* Итмұрынды — Табақкеңтатыр аңғары мен Балқаш  көлінің аралығындағы тау.
Красиловка (Ақмола облысы)

**Красиловка** — Ақмола облысы Зеренді ауданы, Викторов ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Зеренді ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 21 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Зеренді ауданы елді мекендері
Морон (Буэнос-Айрес)

**Морон** (исп.&nbsp;*Morón*) — Аргентинаның Буэнос-Айрес шет аймағындағы қаласы, Үлкен Буэнос-Айрестің бөлігі болып табылады. Қала Буэнос-Айрестің орталығынан 20 шақырым жерде орналасқан. Орталықпен Морон автобус бағытымен қосылады, Авенида Ривадавиядан кейінгі, сондай-ақ теміржол желісімен де қосылады. 

## Сілтемелер
* Mapa del partido  incluyendo todas las calles y plazas.
* Instituto y Archivo Histórico de Morón 
* Catedral de Morón 
Санат:Аргентина қалалары
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Риобамба

**Риобамба** (*толық атауы* Сан Педре де Риобамба ) — Чимборасо провинциясындағы қала (Эквадор), кантонның әкімшілік орталығы Риобамба.

Санат:Эквадор қалалары
Нуэва-Лоха

**Нуэва-Лоха** () — Эквадордың солтүстік-шығысындағы қала, Сукумбиос шет аймағының орталығы.

## Тарихы
Нуэва-Лоха 1960-шы жылдары Тексако мұнай компаниясының пункті ретінде негізделген . 1972 жылы алғашқы мұнай құбыры желісі салынған. Мұнайшылардың қыстағынан 1979 жылы жаға құрылған Лаго-Агрио кантонының орталығы болған қала өсті, ал 1989 жылы — Сукумбиос шет аймағының астанасы.

## Географиясы
Эквадорлық Амазонканың ірі қаласы, Колумбия шекарасынан оңтүстікке қарай 20 шақырым жерде орналасқан.

## Халқы
2012 жылғы мәліметтер бойынша қаланың халқы 28 522 адамды құрайды.

## Дереккөздер



Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Руис (муниципалитет)

**Руи́с** (исп.&nbsp;*Ruíz*) — әкімшілік орталығы аттас қалада орналасқан Мексикадағы муниципалитет, Наярит штаты. Халық саны 2010 жылғы санақ бойынша 34&nbsp;393 адамды құраған.

## Жалпы мәліметтер
*Ruíz *деген атауы порфириато құрылысымен күрескен генерал Марьяно Руистің құрметіне қойылған.

Муниципалитеттің ауданы 521 км²-қа тең, штаттың аумағының 1,85 % -ын құрайды. Ол Наяританың басқа да муниципалитеттерімен шектеседі: солтүстік-шығысында Дель-Наярмен, оңтүстігінде Сантьяго-Искуинтлмен, батысында Туспан және Росаморадомен.

## Құрылысы мен құрамы
Муниципалитет 1940 жылы құрылған. Муниципалитеттің құрамына 79 елді мекен кіреді, ең ірілері:

## Дереккөздер
Чимборасо (шет аймақ)

**Чимборасо** (исп.&nbsp;*Chimborazo*) — Эквадордағы ауданы 6 072 км² шет аймағы, эквадорлық Анд тауларының орталық бөлігінде орналасқан.

Провинция солтүстігінде Тунгурауа шет аймағымен,батысында Боливармен, оңтүстігінде Гуаяс және Каньярмен, ал шығысында Морона-Сантьяго шет аймақтарымен шектеседі.

Шет аймақта Сангай ұлттық саябағының бөлігі орналасқан (исп.&nbsp;*[[:es:Parque Nacional Sangay|Parque Nacional Sangay]]*).

## Әкімшілік бөлінісі
солға|нобай|332x332 нүкте|Чимборасо шет аймақтарының кантондары.
Шет аймақ 10 кантонға бөлінген:
Никоя (кантон)

**Нико́я **(исп.&nbsp;*Nicoya*) — Коста-Риканың Гуанакасте шет аймағындағы кантоны.
## Географиясы
Шет аймақтың орталық бөлігінің оңтүстігінде орналасқан. Оңтүстігінде Тынық мұхиттың суларымен шайылады, солтүстік-шығысында Темписке өзені мен Никоя шығанағының жағалық сызығын қамтиды. Әкімшілік орталығы — Никоя.

## Тарихы
1848 жылдың 7 желтоқсанында құрылған. Атауын орналасқан түбектің арқасында алған. 

## Округтер
Кантон 7 округке бөлінген:
# Никоя
# Мансьон
# Сан-Антонио
# Кебрада-Онда
# Самара
# Носара
# Белен-де-Носарита
Жамантұз (көл, Ақмола облысы)

**Жамантұз** — Ақмола облысы Бурабай және Зеренді аудандарының шекарасында, Қылшықты өзенінің сол жағалауында орналасқан тұзды тұйық көл. Кенесары ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 7 км жерде, теңіз деңгейінен 284,7 м биіктікте. 

## Гидрографикасы
Аумағы 7,2 км2, ұзындығы 3,6 км, енді жері 2,7 км. Жағалау бойының ұзындығы 10,2 км. Орташа тереңдігі 2 м шамасында. Жағалауы жайпақ, құмтасты келеді. Қар және жауын-шашын суларымен толысады. Жайылмасында сораң шөптер, жусан, қамыс өседі. Суы көктемде кермек татып, минералдылығы артады.‎ 

Санат:Бурабай ауданы көлдері
Санат:Зеренді ауданы көлдері
Санат:Ертіс су алабы
Ақсай ауылдық округі (Атырау облысы)

**Ақсай ауылдық округі** — Атырау қалалық әкімдігі аумағында болған әкімшілік бірлік. Округ Атырау қаласынан 11 шақырым қашықтықта орналасқан. 2022 жылы таратылып, Қайыршақты ауылдық округіне қосылды.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ақсай, Ақжар, *Ближний подхоз* (2007 жылы Атырау қаласының құрамына енгізілген) ауылдары кірді. Орталығы – Ақсай ауылы болды.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 5008 адамды құрайды. Тұрғын халықтың басым көпшілігі - мұнайшылар мен құс өсіру саласында еңбек еткендер.

## Тарихы
1983 жылдың 15 наурызында Халық депутаттары Гурьев облыстық атқару комитеті, өзінің № 103 шешімімен жаңадан Ленинград селолық кеңесін құрып, оны халық депутаттары Гурьев қалалық атқару комитеті әкімшілік құрамына берді. Қазақстан Республикасының егемендік алуына орай әкімшілік атауы Ақсай селолық кеңесі, кейін округі болып өзгертілді. 

## Дереккөздер

Санат:Атырау қалалық әкімдігінің таратылған ауылдық округтері
Ақсай ауылдық округі (Ақмола облысы)

**Ақсай ауылдық округі** – Ақмола облысы, Есіл ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Ақсай ауылы..

## Дереккөздер

Санат:Есіл ауданы (Ақмола облысы) ауылдық округтері
Жамбыл (Зеренді ауданы)

**Жамбыл** — Ақмола облысы Зеренді ауданы, Күсеп ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Зеренді ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 75 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Зеренді ауданы елді мекендері
Құрманғазы (айрық)

**[[Құрманғазы Сағырбайұлы]]** — әйгілі қазақ күйшісі.

## Топонимика
* Құрманғазы ауданы — Атырау облысы құрамындағы аудан.
* Құрманғазы — Атырау қалалық әкімдігіне қарасты елді мекен.
* Құрманғазы — Бәйтерек ауданындағы елді мекен.
* Құрманғазы (бұрынғы аты *Ганюшкин*) — Құрманғазы ауданындағы елді мекен. Аудан орталығы.

## Көшелер
* Құрманғазы көшесі (Астана)
* Құрманғазы атындағы көше (Алматы)
## Басқа тұлғалар
* Құрманғазы Айтмұрзаев
* Құрманғазы Қараманұлы
## Тағы қараңыз
* Құрманғазы энциклопедиясы
Ато-Майор

**Ато-Майор** () — Доминикан Республикасының шет аймағы. Эль-Сейбо шет аймағынан  1984 жылы бөлінген.

## Муниципалитеттері мен муниципальдік аймақтары
Шет аймақ үш муниципалитетке бөлінген *(municipio)*, ал муниципалитет ішінде — төрт муниципальдік аймаққа (*distrito municipal* — D.M.):
* Ато-Майор-дель-Рей
** Гуайябо-Дульсе (D.M.)
** Йерба-Буэна (D.M.)
** Мата-Паласио (D.M.)
* Сабана-де-ла-Мар
** Элупина-Кордеро-де-лас-Каньитас (D.M.)
* Эль-Валле
 Муниципалитеттер бойынша халық саны 2014 жыл (іріктелген кесте):

## Дереккөздер




Санат:Доминикан Республикасының провинциялары
Ла-Вега (шет аймақ)

**Ла-Вега** () — Доминикан Республикасының шет аймағы. 1992 жылға дейін қазіргі Монсеньор-Новэль шет аймағының аумағын қамтыған.

## Муниципалитеттер мен муниципальдік аймақтар
Шет аймақ төрт муниципалитетке *(municipio)*, муниципалитет ішінде — жеті муниципальдік аймаққа (*distrito municipal* — D.M.):
* Консепсион-де-ла-Вега
** Рио-Верде-Арриба (D.M.)
** Эль-Ранчито (D.M.)
* Констанса
** Ла-Сабина (D.M.)
** Тирео (D.M.)
* Харабакоа
** Буэна-Виста (D.M.)
** Манабао (D.M.)
* Хима-Абахо
** Ринкон (D.M.)
Муниципалитеттер бойынша халық саны 2012 жыл (іріктелген кесте):

## Дереккөздер
Сан-Хуан (шет аймақ, Доминикан Республикасы)

**Сан-Хуан** () — Доминикан Республикасының шет аймағы. 1961 жылға дейін *Бенефактор *деген атымен танылған.

## Муниципалитеттер мен муниципальдік аймақтар
Шет аймақ алты муниципалитетке бөлінген *(municipio)*, ал муниципалитет ішінде — он жеті муниципальдік аймаққа (*distrito municipal* — D.M.):
* Боэчио
** Арройо-Кано (D.M.)
** Яке (D.M.)
* Вальехуэло
** Хорхильо (D.M.)
* Лас-Матас-де-Фарфан
** Каррера-де-Йегуа (D.M.)
** Матайяйя (D.M.)
* Сан-Хуан-де-ла-Магуана
** Ато-дель-Падре (D.M.)
** Гуанито (D.M.)
** Лас-Магуанас (D.M.)
** Ла-Хагуа (D.M.)
** Лас-Чаркас-де-Мария-Нова (D.M.)
** Педро-Корто (D.M.)
** Сабана-Альта (D.M.)
** Сабанета (D.M.)
** Эль-Росарио (D.M.)
* Хуан-де-Эррера
** Ла-Рубия (D.M.)
** Хинова (D.M.)
* Эль-Серкадо
** Батиста (D.M.)
** Деррумбадеро (D.M.)
Муниципалитеттер бойынша халық саны (іріктелген кесте):

## Дереккөздер
Серадждикхан

**Серадждикхан** (бенг. সিরাজদিখান, англ.&nbsp;*<span lang="en">Sirajdikhan</span>*) — Әкімшілік орталығы аттас, Бангладештің орталығында орналасқан қала. Қала алаңы  0,95&nbsp;км²-ге тең .  2001 жылғы санақ бойынша, қалада 2851 адам тұрып жатқан, оның ішінде 53,84 % еркектер, әйелдер — тиісінше 46,16 %. Халықтың сауаттылық деңгейі  31,6 % (Бангладештің орташа есебімен 43,1 %). 

## Сілтемелер
* Серадждикхан (англ.)
Санат:Бангладеш қалалары
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Сенбагх

**Сенбагх** (, ) —  Әкімшілік орталығы аттас, Бангладештің оңтүстік-шығысында орналасқан қала. Қала алаңы 15,7&nbsp;км²-ге тең.  2001 жылғы санақ бойынша, қалада 23 530 адам тұрып жатқан, оның ішінде  49,34 % еркектер, әйелдер — тиісінше  50,66 %. Қала тығыздығы 1&nbsp;км²-ге 1499 адам. Сауаттылық деңгейі  49,3 % (Бангладештің орташа есебімен 43,1 %). 

## Сілтемелер
* Сенбагх  (англ.)
Санат:Бангладеш қалалары
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Сатурия

**Сатурия** (, ) — Әкімшілік орталығы бір, Бангладештің орталық бөлігінде орналасқан қала . Қала алаңы 3,26&nbsp;км²-ге тең. 2001 жылғы санақ бойынша , қалада 7334 адам тұрып жатқан, оның ішінде 50,41 % еркектер, әйелдер — тиісінше 49,59 %. Қала тығыздығы 1&nbsp;км²-ге 1622 адам. Сауаттылық деңгейі 38,1 % (Бангладештің орташа көрсеткіші бойынша 43,1 %). 

## Сілтемелер
* Сатурия  (англ.)
Санат:Бангладеш қалалары
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Қарлыкөл (көл)

**Қарлыкөл** — Ақмола облысы Зеренді ауданының батысында, Қарлыкөл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 3 км-дей жерде орналасқан.

## Гидрографикасы
Көл теңіз деңгейінен 335,8 м биіктікте жатыр. Аумағы 3,3 км2, ұзындығы 2,5 км, енді жері 1,7 км, жағалау бойының ұзындығы 7,3 км, су жиналатын алабы 35,6 км2, ең терең жері 1,2 м. Суының көлемі 3,2 млн. м3. Оңтүстік жағалауынан басқа жерлері жайпақ келген. Көл түбіне тұнба шөккен. Көктемгі қар және жер асты суларымен толысады. Желтоқсанның 1-онкүндігінде суы қатып, сәуірдің 1-онкүндігінде ери бастайды. Жазда құрғап қалады. Суы мал суаруға пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Зеренді ауданы көлдері
Үлбі металлургиялық зауыты

**Үлбі металлургиялық зауыты** АҚ — штаб-пәтері Өскемен қаласында орналасқан қазақстандық компания. 

"ҮМЗ" АҚ  ядролық материалдардың, сирек кездесетін түсті металдардың экспорты бойынша Қазақстан Республикасының ұлттық операторы болып саналатын  "" Қазатомөнеркәсіп" Ұлттық Атомдық Компаниясы" акционерлік қоғамы құрамына кіреді.

## Тантал өндірісі
Зауытта толық циклді тантал өндіру жұмыс істейді. Танталдың коррозияға, түрлі тиімсіз орталарға төзімділігі үшін оны химиялық және металлургиялық өнеркәсіптерде пайдаланады. Тантал, сондай-ақ, медицинада да қолданыс тапқан. Мысалы, ауыр сынықты емдеуде жұқа тантал сымдарын қолданады.

## Бериллий өндірісі
Берилий - жеңіл, баяу балқитын, сынғыш металл. Осы қасиеттерінің арқасында бериллий ғарыш пен әуе ұшақтарына қажет материалдарды дайындауға қолданылады. Берилийдің құрылымдарының бірі болып нейтрондарды шашыратқыш болып табылады.

## Қызықты фактілер
* ҮМЗ аумағында бүкіл Республикаға таралатын 1-ден 100-ге дейінгі металдан жасалған тиындар шығаратын "Қазақстан теңге сарайы" орналасқан. Бұл зауытта, сонымен қатар, мемлекеттік марапаттар, ордендер, медальдар, зергерлік бұйымдар жасалады. . 
* Зауыт аумағы 142 гектарды құрайды.

## Экологияға қосқан үлесі
Үлбі металлургиялық зауыты  Өскемен қаласының экологиясына атмосфераға шығарылатын барлық залалды заттардың тек 0,5% бөледі. Зауыт аумағында бірде-бір түтін шығаратын құбыр жоқ. Олардың орнына ауаны көпсатылы тазартудан өткізетін арнайы желдеткіш құбырлар пайдаланылады.  

## Сілтемелер
* http://www.ulba.kz/
* http://www.kazatomprom.kz/
* http://www.ulba-shine.com/en/ 
* http://www.beryllium.ru 
* http://www.ftor.kz/ 

Санат:Қазақстан компаниялары
Санат:Алфавит бойынша компаниялар
Санат:Өскемен компаниялары
Санат:Өскемен
Санат:Қазақстан кәсіпорындары
Санат:Өскемен кәсіпорындары
Бағдат Мұхаметұлы Шаяхметов

**Бағдат Мұхаметұлы Шаяхметов** (17 қараша 1946, Камышенка кенті, Күршім ауданы, Шығыс Қазақстан облысы, Қазақ КСР — 16 тамыз 2013, Өскемен, Қазақстан ) —  қазақстандық шаруашылық қызметкері, "Өскемен Титан-магний комбинаты" акционерлік қоғамының президенті, Қазақстанның Еңбек Ері.  



## Марапаттары мен атақтары
* Қазақстанның Еңбек Ері (2009)
* Отан Ордені (2002)
* "Құрмет Белгісі" Ордені (1986)
* Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2002)
* 1, 2, 3 дәрежелі "Еңбек даңқы"  Кеуде белгілері
* "Қазақстан Республикасында инженерлік істің дамуындағы үлесі үшін" төсбелгісі (2000)
* "Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мәдениет қызметкері" төсбелгісі (1986)
* Өскемен қаласының құрметті азаматы.

## Қайнар көздері
* http://www.inform.kz/rus/article/2583165 

Санат:Отан орденінің иегерлері
Санат:Құрмет Белгісі орденінің иегерлері
Санат:17 қарашада туғандар
Санат:1946 жылы туғандар
Санат:16 тамызда қайтыс болғандар
Санат:2013 жылы қайтыс болғандар
Санат:Өскеменнің құрметті азаматтары
Санат:Қазақстанның Еңбек Ерлері
Романтика

нобай|оңға|Жұп кездесуде.
**Романтика**  —  бұл  шынайы өмірдің мінездемесі бар арманның, эмоцияның, лирикалық көңіл-күйдің ортақ атауы.

Бұл термин психологтармен көп қолданылады. Себебі романтик адамдар өздерінің оптимистті өмірімен белгілі болып жүреді. 

Романтик адам деп  өмірге тек оң қырымен қарайтын, өзге жынысты адамды құрметтейтін, әр қашан өзге адамдарды түсінетін әрі қолдау көрсете білетін, түсінігі мол адамды атаймыз.

## Романтика туралы факттар
*  Романтик адамдар өздерінің серіктестерінің мінезін түзету мақсатында олардың кері мінездерін көп байқайды.
*  Романтик адамдар шынайы өмірден кішкене ауытқуда өмір сүреді. Яғни, олар үшін  шынайы өмірден көрі олардың қарым - қатынастары маңызды.
*  Шынайы өмірде романтик адамдар үшін фильмдердегідей гүлдер қажет емес. Олар кез - келген заттан әдемілікті көреді.
* Романтика тек адамдарға ғана қатысты емес. Романтик адамдар бір затқа қызықса сол іспен өмір бойы айналысады.
* Кейбір философтардың ойынша романтик адамдардың ісі фашизмге алып келіп соқтырады. Себебі романтик адамдар әлемді өзінің ойынша құрғысы келеді. Бұл істі олар күшпен істеуге де дайын.
* Романтиканың өнерде алатын орны маңызды.  XVIII басы мен XIX ғасырдың бірінші жартысындағы уақытты өнерде романтизм эпохасы деп атайды.

## Дереккөздер
Нойшванштайн

нобай|300px|Нойшванштайн
**Нойшванштайн сарайы **(сондай-ақ, **Нейшванштейн**, нем.&#x20;*<span lang="de">Schloß Neuschwanstein</span>* [nɔy'ʃvanʃtain], сөзбе-сөз: "Жаңа аққу тасы (құз)") — Fussen қалашығы мен оңтүстік - батыс Бавариядағы Хоэншвангау сарайы маңындағы бавар королі Людвиг II-нің романтикалық сарайы. Туристердің арасындағы Германияның оңтүстігіндегі  ең танымал жерлердің бірі. 

## Сарайдың мәдениет пен өнердегі орны
* Сарай Париждегі Диснейлендтегі Ұйқыдағы ару сарайының құрылысы барысын шабыттандырушы көздердің бірі болды. 
* Нойшванштайн , сондай-ақ, 1968 жылғы Chitty Chitty Bang Bang фильмінде ойдан шығарылған Вулгария жерінің сарайы ретінде көрсетілген. 
* Петр Чайковский Нойшванштайн көрінісімен қатты таңданған болатын және кейбір тарихшылардың пайымдауынша, дәл осы жерде оған "Аққу көлі" балетінің идеясы келген болатын.  
* Людвиг II тарихы мен Нойшванштайн сарайы "Людвиг II: Корольдің жарқыны мен құлауы"  (1955, реж. Хельмут Койтнер), "Людвиг" (1972, реж. Лукино Висконти), "Баварлық Людвиг " (ориг. атауы: "Ludwig II", 2012, реж. Мари Ноэль және Петер Зер) фильмдерінде көрсетілді. 

## Мұражай
Қазіргі уақытта бұл сарай мұражайға айналып кеткен. Мұражайға бару үшін билет орталығынан билет сатып алып, сарайға автобуспен, жаяу, не көсем жегілген аттармен көтерілу қажет. Қазіргі уақытта сарайда "тұратын" жалғыз адам - күзетші.

Санат:Бавария сарайлары
Регистр (айрық)

**Регистр**(  )

# өңделетін немесе басқарушы ақпараттарды сақтауға арналған, 32 биттен тұратын процессордың, шапшаң істейтін жадтың шағын бөлігі;
# есептеу құрылғысының бір санды немесе сөзді уақытша сақтауға арналған шағын көлемді жад блогы; 
# процессордағы аса шапшаң әрекетті жадтың құрылғысы немесе операндтармен жөне микросхемамен орындалатын нәтижені уақытша сақтауға арналған аса үлкен интегралдық схема; процессорларда — командалар мен мәліметтерді аралық сақтауға арналған разрядтығы әртүрлі арнайы ұяшықтар (registr). Дербес компьютерде программалау кезінде регистрлер тек Ассемблер тілінде немесе "төменгі" деңгейлі тілде жұмыс істейтін программалаушыларға ғана қолайлы болады; 
# алфавиттік-цифрлық ақпараты теру және өңдеу кезінде төменгі регистр (lower — case) кіші әріптерге, ал жоғарғы регистр (upper — case) бас әріптерге сәйкес келеді.
# Регистр — Музыкалық аспаптар немесе әнші дауысының белгілі бір биіктікте орналасқан дыбыс диапазонының бөлігі, кейбір үрмелі және тілді музыкалық аспаптарда — бірыңғай тембрдегі түтіктер тобы.
Қарлыкөл

**Қарлыкөл** (2007 жылға дейін – *Пахарь*) — Ақмола облысы Зеренді ауданы, Бұлақ ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Зеренді ауылынан солтүстік-батысқа қарай 35 км-дей жерде, Қарлыкөл көлінің оңтүстік-батысында 3 км-дей қашықтықта орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер
 

Санат:Зеренді ауданы елді мекендері
Ресей Федерациясы мұсылмандары діни басқармасы

**Ресей мұсылмандары діни басқармасы** —  1994  жылы Мәскейде құрылған орталықтадырылған діни ұйым. Құрылған уақытынан бері бас мүфти - Равиль Гайнутдин.
## Құрылы тарихы
Ресейдің Орталық Еуропа аймағындағы мұсылмандары діни басқармасы ретінде құрылды.

1998 жылы 9 желтоқсандағы съезде атауы  Ресейдің еуропалық бөлігі мұсылмандары діни басқармасы болып өзгертілді.

2009 жылдың 23 қыркүйегіндегі  ЕРМДБ съезінің мәліметі бойынша осы ұйым құрамына 37 аймақтан 367 жергілікті және орталықтандырылған мұсылмандардың діни ұйымдары кіреді. ЕРМДБ-нің ЖМДҰ-дармен жұмыс жасау бөлімінің деректеріне сәйкес Орталық, Орал, Оңтүстік, Солтүстік-Батыс, Приволжье федералды округтеріндегі 400-дей діни ұйым ЕРМДБ-нің заңды құзырына жатады.

## Басшылығы
ЕРМДБ резиденциясы Мәскеу собрлы мешітінде орналасқан. Шешім қабылдайтын Жоғарғы  органы болып  Маджлис табылады. Маджлис — ЕРМДБ құрамындағы діни делегаттарының және мұсылмандардың  діни басқармаларының қауымының съезі. ЕРМДБтің тікелей қызметін Президиум және төраға басқарады. Ұйым төрағасы  жарғыға сәйкес әрбір бес жыл сайын сайланады.

## Құрылымы
ЕРМДБ құрылымы: Аппарат (Ішкі істер департаменті, Білім және ғылым департаменті), ЕРМДБ іс басқармасы, Құрылыс және сәулет бөлімі, хаттамалық бөлім, ЕРМДБ хатшылығы, ЕРМДБ  баспасөз қызметі.

## ЖОО
ЕРМДБ құзырында бірнеше орта және жоғары оқу орындары бар: Мәскеу Ислам Университеті, (ректоры — Марат Муртазин), Х. Фаизханов атындағы Нижний Новгород Ислам университеті (ректоры — Дамир Мухетдинов), Мәскеу соборлы мешіті жанындағы бастауыш медресе  (директоры — Джафар Файзрахманов), Мәскеу Ислам колледжі,  ( директор м. а. — Ислам Зарипов), Мәскеу тарихи мешіті жанындағы бастауыш медресе (Директоры — мәскеу тарихи мешітінің имам-хатыбы Хасан Фахретдинов), шейх Абдулджалил Биккинин атындағы Нижний Новгород Ислам медресесі (директоры — Ренат Ислямов).

## Орынбасарлары
Төраға орынбасарлары: бірінші орынбасарлар — Дамир Гизатуллин, Дамир Мухетдинов, орынбасарлар —  Рафик Фаттахетдинов. Мәскеу соборлы мешітінің имамы, Мәскеудің имам-мухтасибі — Ильдар Аляутдинов.

## Баспа органдары
Ресми баспа органы  — Бүкілресейлік мұсылмандар газеті «Ислам минбаре» (бас редактор — т.ғ.к. Дамир Хайретдинов ) 1994 жылдан бері жарыққа шығады.

## Марапатттары
РМДБ марапаты -  «Рухани бірігу» медалі

## Түсініктемелер
## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* 

## Тағы қараңыз
## Сыртқы сілтемелер
Ресми сайт 

Санат:Діни ұйымдар
Санат:Ислам Ресейде
Қараөзек (Зеренді ауданы)

**Қараөзек** — Ақмола облысы Зеренді ауданы, Сейфуллин ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Зеренді ауылынан солтүстік-батысқа қарай 82 км-дей жерде, Көкшетау қыратының солтүстік бөктерінде, селеу аралас әр түрлі шөп өскен қара топырақты дала белдемінде орналасқан..

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Зеренді ауданы елді мекендері
Халықаралық картоп Орталығы

**Халықаралық картоп Орталығы** (, ) – бүгінгі таӊдағы аштық, кедейшілік және табиғи ресурстардың түгесілуі сияқты мәселелерді картоп түйнектерін зерттей отырып өндіріске енгізу жолымен шешу мақсатында 1971 жылы құрылған халықаралық ұйым.

Орталық кеңсесі – Лима (Перу Республикасы) қаласында орналасқан және Азия, Африка және Латын Америкасыныӊ дамушы елдерінде 30 кеӊсесі бар  .  
Қазақстанда Халықаралық картоп Орталығымен Қазақ картоп және көкөніс шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты ынтымақтаса жұмыс жасайды .

## Дереккөздер

Санат:Халықаралық ғылыми-зерттеу институттары
Санат:Перу ғылыми-зерттеу институттары
Санат:Ауыл шаруашылығы ғылыми-зерттеу институттары
Санат:Картофель ұйымдары
Санат:Лимада құрылған ұйымдар
Санат:Халықаралық түйнек ұйымдары
Исаковка (Ақмола облысы)

**Исаковка** — Ақмола облысы Зеренді ауданындағы ауыл, Исаковка ауылдық  округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Зеренді ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 35 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Зеренді ауданы елді мекендері
Көктерек (Ақмола облысы)

**Көктерек** — Ақмола облысы Зеренді ауданы, Зеренді ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Зеренді ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Зеренді ауданы елді мекендері
Красный Кордон (Зеренді ауданы)

**Красный Кордон** — Ақмола облысы Зеренді ауданы, Бәйтерек ауылдық округі құрамындағы ауыл.  

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Зеренді ауылынан батысқа қарай 8 км-дей, Зеренді көлінің батысында 3 км-дей жерде орналасқан. 

## Халқы

## Дереккөздер
 

Санат:Зеренді ауданы елді мекендері
Түркістан ауданы

**Түркістан ауданы** - Оңтүстік Қазақстан облысы құрамында болған аудан.

## Тарихы
1928 жылы құрылған. 1968 жылы аудан құрамына Түркістан қаласы облыстық басшылықтағы қала болып "еншісін" алып шықты.

1986 жылғы мәлімет бойынша ауданда 11 ауылдық кеңес болған: Атабай, Бабайқорған, Жүйнек, Калинин, Жаңа Иқан, Ескі Иқан, Ораңғай, Үшқайық, Шаға, Шорнақ, Ынталы.

1997 жылы 24 сәуірде Түркістан ауданы Қазақстан Республикасы Президентінің  №3474 Жарлығымен таратылып, қалалық әкімшілік аумағындағы ауылдық жерді қоса есептегенде, Түркістан қаласы болып құрылды.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның 1997 жылы таратылған аудандары
Өркен (Ақмола облысы)

**Өркен** (2018 жылға дейін — *Куропаткино*) — Ақмола облысы Зеренді ауданы, Күсеп ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Зеренді ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 76 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Зеренді ауданы елді мекендері
Есет (ауыл)

**Есет** — Маңғыстау облысы Бейнеу ауданындағы ауыл.

## Географиялық орналасуы
Аудан орталығы Бейнеу ауылынан солтүстік-батысқа қарай 60 км жерде, Бағытай-беніке ойысы мен Қарақұм құмды алқабы аралығында, темір жол бойында орналасқан. 

## Тарихы
Ауыл 1973 жылға дейін Атырау облысы, Ембі ауданының құрамында болған. Есет ауылы 1998 жылға дейін *Құркөл* деп аталып келген.

## Халқы

2016 жылғы есеп бойынша Есет ауылында 157 үй, (223 жанұя) 868 адам тұрады. Олардың 430-әйел, 438-ер адам. Мектеп оқушыларының саны 158, мектепалды дайындық сыныбында 12 бала тәрбиеленіп жатыр. Мектеп жасына дейінгі балалар - 95. зейнеткерлер - 71, мүгедектер -26, студенттер - 82, тұрақты жұмыс жасайтындар - 361, жеке кәсіпкерлікпен айналысатындар саны - 10, өзін – өзі жұмыспен қамтып отырғандар саны -9, Денсаулығына байланысты жұмысқа жарамсызы – 3. 2-отбасы жаңадан үй салып қоныстанды, 1 отбасы жанұя құрамы 5 адам ауылға көшіп келді. 13 сәби дүниеге келіп, 9 жас отбасын құрды.

## Инфрақұрылымы
Есетте шаруа қожалықтары, кәсіпкерлік нысандар, темір жол саласының бөлімшелері, орта мектеп, клуб, кітапхана, фельдшерлік-акушерлік пункт, т.б. жұмыс істейді. Ауыл арқылы Ақтау –&nbsp;Атырау, Атырау – Қоңырат (Өзбекстан) автомобиль жолдары өтеді.

## Галерея

Есет ауылы. Стелла 20210408.jpg|Стелла
Есет ауылы. 20210408.jpg |Есет ауылы
Есет ауылы. Жалпы көрінісі 20210408.jpg|Есет ауылы.


## Дереккөздер

Санат:Бейнеу ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Ноғайты

**Ноғайты**:

**Елді мекен:**
* Ноғайты — Ақтөбе облысы, Байғанин ауданындағы ауыл.
* Ноғайты — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданындағы ауыл.
**Өзен:**
* Ноғайты — Атырау облысындағы өзен.
Сарға ауылдық әкімдігі

**Сарға ауылдық әкімдігі** — Маңғыстау облысының Бейнеу ауданындағы әкімшілік бірлік. 2017 жылға дейін *Сарға ауылдық округі* деп аталған.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы — Сарға ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 1543 адамды (805 ер адам және 738 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

 

Санат:Бейнеу ауданы ауылдық округтері
Төлеп

**Төлеп** — тұлға есімі.

Сондай-ақ өзге де төмендегідей мағына береді:

**Елді мекен**:
* Төлеп — Маңғыстау облысы, Бейнеу ауданындағы ауыл.
* Төлеп — Маңғыстау облысы, Қарақия ауданындағы ауыл.
Байбек

**Байбек**:
## Тұлғалар
* Байбек Ақшаұлы — Би, Әйтеке бидің әкесі.
* Байбек батыр — XVIII ғасырда өмір сүрген қазақ батыры, би.
* Байбек Ермеков
* Бауыржан Байбек — Алматы қаласының әкімі.
## Елді мекен
* Байбек — Ресей Федерациясы, Астрахан облысында, Қазақстанмен шекаралас аймақта орналасқан ауыл.
Байбек (ауыл)

**Байбек** — Ресей Федерациясының Астрахан облысы, Красный Яр (Қызылжар) ауданындағы елді мекен. *Байбек ауылдық кеңесінің* орталығы. 
## Географиясы
Ауыл Еділ тармағы – Қиғаш өзенінің бойында, Қазақстанмен шекарадан 3 км қашықтықта орналасқан. Климаты - қатаң континентті.
## Халқы
2011 жылғы жалпыресейлік халық санағы бойынша ауылда 1911 адам тұрады. Басым көпшілігі – қазақтар. Сондай-ақ ноғайлар да мекендейді.
## Тарихы
Елді мекеннің негізі 1916 жылы қаланған.
## Сыртқы сілтемелер
* Әкімшілік сайты 
* Әкімшілік сайты 
* Байбек картада
## Дереккөздер

Санат:Астрахан облысы елді мекендері
Кіші Тұйықты

**Кіші Тұйықты** — Ақмола облысы Зеренді ауданы, Мәлік Ғабдуллин ауылдық округі құрамындағы ауыл.  

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Зеренді ауылынан шығысқа қарай 26 км-дей жерде, Кіші Тұйықты көлінен батысқа қарай орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер
 

Санат:Зеренді ауданы елді мекендері
Эстроген

**Эстрогендер** ( - ағын ) — аналық безінің фолликуласында, ұрық жолдасында түзіледі. Шағын мөлшерде бүйрек үсті безінің қабығында жəне ұрық безінде синтезделінеді. Эстрогеннің үш түрі белгілі. Олар: **эстрадиол, эстрон жəне эстриол**. Эстрогендер көбінесе белокпен байланысқан түрінде қан арқылы таралады. Əйелдің нағыз жыныс гормоны болып табылатын эстрадиол, одан басқа екі эстроген негізінде эстрадиол метаболизмі кезінде түзіледі. Əйелдер жыныс гормондарының тікелей алғы заты еркектің гормоны тестостерон. Əйел организміне енген тестостеронның бір бөлігі эстардиолға айналады. Əйелдердің жұмыртқалығында бір тəулікте 1 мг эстрадиол түзіледі. 
Əйелдердің төртінші жыныс гормоны прогестерон, ол жөнінде кейінірек баяндалады. 

## Химиялық табиғаты
Барлық эстрогендер С18 - стероидтарға жатады. Олардың молекуласында 10 жағдайындағы метил тобы болмайды жəне А сақинасы ароматты. Химиялық құрылымы жөнінде эстрогендердің гидроксильдік топтың болуына байланысты айырмашылығы бар. Ол жағдай олардың формулаларынан да байқалады. 

## Зат алмасуға əсері
Эстрогендер:
* Əйелдердің екінші кезектегі жыныс белгілерінің дамуына жəне сүтқоректі жануарлардың жыныс жүйесіндегі қосымша бөліктерінің жетілуіне себеп болады;
* Тері астындағы майдың бөлініп, жиналуын қолдайды;
* Эстрогендер ақуыз синтезіне əсер етеді, организмде натрий, калий, фосфаттардың жəне судың сақталып ұсталуын іске асырады, клеткалардың өсіп көбеюін күшейтеді.

## Дереккөздер

Санат:Жыныстық гормондар
Қарауыл Қанай би ауылы

**Қарауыл Қанай би ауылы** (2001 жылға дейін – *Қарабұлақ*) — Ақмола облысы Зеренді ауданындағы ауыл, Қанай би ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Зеренді ауылынан шығысқа қарай 28 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Зеренді ауданы елді мекендері
Рубежка

**Рубежка**:
* Рубежка — Батыс Қазақстан облысындағы өзен. Жайық тармағы.
* Рубежка — Ресей, Ярославль облысындағы өзен. Каста тармағы.
* Рубежка — Ресей, Псков облысындағы өзен. Петенка тармағы.
Ақбұлақ

**Елді мекендер**:
* Ақбұлақ – Абай облысы Аягөз ауданындағы ауыл.
* Ақбұлақ – Абай облысы Жаңасемей ауданындағы ауыл.
* Ақбұлақ – Ақмола облысы Аршалы ауданындағы ауыл.
* Ақбұлақ – Ақмола облысы Біржан сал ауданындағы ауыл.
* Ақбұлақ – Ақтөбе облысы Хромтау ауданындағы ауыл.
* Ақбұлақ – Алматы облысы Талғар ауданындағы ауыл.
* Ақбұлақ – Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданындағы ауыл.
* Ақбұлақ – Батыс Қазақстан облысы Бөрлі ауданындағы ауыл.
* Ақбұлақ – Батыс Қазақстан облысы Шыңғырлау ауданындағы ауыл.
* Ақбұлақ – Қарағанды облысы Осакаров ауданындағы ауыл.
* Ақбұлақ – Қарағанды облысы Шет ауданындағы ауыл.
* ''Ақбұлақ'' – Қостанай облысы Науырзым ауданы құрамында болған ауыл, 2017 жылы таратылған.
* Ақбұлақ – Солтүстік Қазақстан облысы Уәлиханов ауданындағы ауыл.
* Ақбұлақ – Түркістан облысы Бәйдібек ауданындағы ауыл.
* Ақбұлақ – Түркістан облысы Жетісай ауданындағы ауыл.
* Ақбұлақ – Түркістан облысы Сайрам ауданындағы ауыл.
* Ақбұлақ – Түркістан облысы Ордабасы ауданындағы ауыл.
* Ақбұлақ – Шығыс Қазақстан облысы Марқакөл ауданындағы ауыл.

**Әкімшілік бірлік**
* Ақбұлақ уезі — Ақтөбе губерниясының 1922-1924 жылдары болған әкімшілік-аумақтық бірлігі.

**Басқа мағыналар:**
* Ақбұлақ – Жетісу (Жоңғар) Алатауының солтүстік бөктеріндегі жота.
* «Ақ бұлақ» — Талғар қаласындағы футбол клубы.
Токаревка

**Елді мекендер**:

* *Токаревка* – Қарағанды облысы, Бұқар жырау ауданындағы Ғабиден Мұстафин кентінің бұрынғы атауы.
* Токаревка – Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданындағы елді мекен.
Созақ ауданы (Қырғызстан)

**Созақ ауданы** () — Қырғыз Республикасының Жалалабат облысындағы әкімшілік-аумақтық бірлік. Әкімшілік орталығы — Созақ ауылы.

## Географиясы
Аудан облыстың оңтүстік-батысында, Қырғызстанның Ош облысымен және Өзбекстанның Әндіжан облысымен шектеседі.

## Халқы
2009 жылғы Қырғызстан халық санағы деректері бойынша қырғыздар 241 198 аудан тұрғындарының 147 662 адамын құрайды (немесе 61,2 %), өзбектер — 83 551 адам немесе 34,6 %, түріктер — 4 654 адам немесе 1,9 %,  күрдтер — 1 561 адам немесе 0,6 %, орыстар — 1 061 адам немесе 0,4 %, әзербайжандар — 875 адам немесе 0,4 %, ұйғырлар — 410 адам немесе 0,2 %, татарлар — 361 адам немесе 0,2 %.
## Дереккөздер

Санат:Созақ ауданы (Қырғызстан)
Лора Буш

**Лора Лэйн Уэлч Буш** (, 4 қараша 1946, Мидленд, Техас штаты) — АҚШ-тың 43-ші президентінің әйелі, АҚШ мемлекетінің 45-ші бірінші ледиі (ханымы).

## Өмірбаяны
солға|нобай|Лора Буш және патшайым ІІ Елизавета
Далластағы Оңтүстік әдістемелік университетінде педагогикалық білім алған. Содан соң Техас университетіне түсіп, кітапхана ісін зерттеді. 1977 жылы 7 қарашада Джордж Бушқа тұрмысқа шықты. Әйелінің арқасында Джордж ішімдік ішуді қойды. Олардың екі егіз қызы бар – Барбара және Дженна. 

Лора Буш қоғамдық және қайырымдылық қызметпен белсенді түрде айналысады.1990 жж. Джордж Буш Техас губернаторы болған кезде оның бастамасы бойынша Техас кітап фестивалі, балаларды ерте жастан кітап оқуға дәріптеуге арналған, ата-аналарға көмектесетін «Кітап оқуға дайын болсақ, сабақ оқуға дайынбыз» атты оқыту бағдарламасы құрылды. Сол кездері Техастың бірінші ханымы отбасымен оқуға арналған кітаптарды шығаратын баспаларды қолдайтын арнайы қор құрды. Сондай-ақ, Лора Буш әйелдер мен балалардың денсаулығын жақсартуға бағытталған бастамаларды қолдады. Америка Құрама Штаттарының бірінші ханымы болған соң да ол бұл жобаларды қолдауын жалғастырды. Техас кітап фестивалі үлгісімен ол Ұлттық кітап фестивалін құрды. 2001 жылғы теракттан кейін Лора Буш зардап шеккендерге көмек беруге ерікті адамдарға қамқорлық көрсетті.
солға|нобай|Лора Буш
Кертис Ситтенфилдтің «American Wife» бестселлері Лора Буштың өміріне негізделген. 

## Жаман әдеттері
Китти Келли өзінің «Отбасы: Буш әулетінің шынайы тарихы» атты кітабында Лораның бойжеткен кезінде есірткі қолданғанын жазған.

## Сілтемелер
* **[http://laurawbush.com/ laurawbush.com]** - Лора Буштың ресми сайты. 

* Ақ үйдің ресми сайтындағы Лора Буштың өмірбаяны
Тасөткел ауылдық округі

**Тасөткел ауылдық округі**:
* Тасөткел ауылдық әкімдігі — Ақмола облысы Жарқайың ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Тасөткел ауылдық округі — Ақтөбе облысы Хромтау ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Тасөткел ауылдық округі — Жамбыл облысы Шу ауданындағы әкімшілік бірлік.
Өндіріс (Зеренді ауданы)

**Өндіріс** — Ақмола облысы Зеренді ауданы, Бәйтерек ауылдық округі құрамындағы ауыл.  

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Зеренді ауылынан солтүстік-батысқа қарай 10 км-дей жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Зеренді ауданы елді мекендері