open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Футболдан Қазақстан Кубогының финалы 2022

*Толығырақ: [[Футболдан Қазақстан Кубогы 2022]]*

**2022 жылғы [[Футболдан Қазақстан Кубогы|Қазақстан кубогының]] финалдық** ойыны. Астанадағы "Астана Аренада" "Ақжайық және "Ордабасы" клубтары ойнады. Ойынның негізгі уақыты 4:4 есебімен тең аяқталды. Қосымша уақытта "Ордабасы" пенальтиден гол соғып, жеңімпаз атанды.

## Матч
### Детальдар

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:2022 жылғы футбол
Санат:Футболдан Қазақстан Кубогы
Санат:Ақжайық ФК ойындары
Санат:Ордабасы ФК ойындары
Сакура Харуно

**Сакура Харуно** () — Наруто манга және аниме-сериалы басты кейіпкерлерінің бірі.

Масаси Кисимото оны Саскеге құштар болған қыз ретінде көрсетеді, ал топтың үшінші мүшесі Нарутоны ол менсінбейді.

Анимеде Сакураны жапон тілінде Тиэ Накамура, ал ағылшын тілінде Кейт Хиггинс дыбыстаған.

Санат:Наруто әлемі
Футболдан Қазақстан Суперкубогы 2023

**Футболдан Қазақстан Суперкубогы 2023** — Турнирдің 16-шы жарысы. 2022 жылғы Қазақстан чемпионы «Астана» мен 2022 жылғы Қазақстан Кубогы иегері «Ордабасы» клутары өзара кездесті.

## Матч
### Детальдар


## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:2023 жылғы футбол
Санат:Футболдан Қазақстан Суперкубогы
Санат:Астана ФК ойындары
Санат:Ордабасы ФК ойындары
Руслан Қазбекұлы Қайыров

** Руслан Казбекұлы Қайыров** (18 қаңтар 1990, Орал, Қазақ КСР) — қазақстандық футболшы, қорғаушы. Жартылай қорғаныста да ойнаған.

## Жетістіктері

### Командалық

; «Ақжайық»

* 1 лига жеңімпазы: 2015

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Ақжайық ФК ойыншылары
Санат:Қызылжар ФК ойыншылары
Санат:Алтай Өскемен ФК ойыншылары
Батыр Рүстемұлы Мұқашев

**Батыр Рүстемұлы Мұқашев** (4 ақпан 2003, ) — қазақстандық футболшы, "Тұран" клубының жартылай қорғаушысы. 

## Жүлделері

### Клубтық

; «Ақжайық»

* Қазақстан Кубогының финалисі: 2022

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Ақжайық ФК ойыншылары
Санат:Тұран Түркістан ФК ойыншылары
Мирас Мұхтарұлы Дәуленов

**Мирас Мұхтарұлы Дәуленов** (1 маусым 1983, Өскемен, ШҚО, Қазақ КСР) — Қазақстан Республикасының бұрынғы мемлекет қайраткері, 2019 жылдың 30 желтоқсаны мен 2021 жылдың 4 мамыры аралығында Білім және ғылым вице-министрі қызметін атқарған. 2021 жылдың 1 маусымынан бастап Нархоз университетінің президенті.

## Өмірбаяны
1983 жылы 1 маусымда Өскемен қаласында дүниеге келген. 2000 жылы С. Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетіне оқуға түсті, онда құқықтану мамандығы бойынша бакалавр және магистр дәрежесін алды. Еңбек жолын 2003 жылы әртүрлі ұйымдарда заң кеңесшісі болып бастады.

2007-2012 жылдары «Болашақ» халықаралық білім стипендиясының иегері болды. 2007 жылдан бастап Вроцлав университетінде докторантурада оқыды, 2009 жылдан бастап «Халықаралық құқық және Еуропалық кеңес құқығы» бойынша сабақ береді.

2012 жылдың тамыз айында Қазақ гуманитарлық заң университетінің халықаралық құқық кафедрасының меңгерушісі болып тағайындалды. 2018 жылдан бастап Салық Зиманов атындағы іргелі және қолданбалы ғылымдар академиясының басқарма төрағасының орынбасары — директоры. 2018-2019 жылдары М.С.Нәрікбаев атындағы ҚАЗГЗУ университетінің проректоры.

2019 жылдың желтоқсанынан 2021 жылдың мамырына дейін Қазақстан Республикасы Білім және ғылым вице-министрі қызметін атқарды.

2021 жылдың 1 маусымынан бастап Нархоз университетінің президенті қызметін атқаруда.

## Ғылыми жұмыстары
### Мақалалары
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Дереккөздер

Санат:Нархоз университеті ректорлары
Самат Бақытұлы Шәмші

**Самат Бақытұлы Шәмші** (5 ақпан 1996) — қазақстандық футболшы, "Ордабасы" клубының жартылай қорғаушысы. Қазақстан жастар құрамасында ойнаған.  

## Жүлделері

### Командалық

; «Ордабасы»

* Қазақстан чемпионатының қола жүлдегері: 2019
* Қазақстан Кубогы: 2022

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Бәйтерек ФК ойыншылары
Санат:Қыран ФК ойыншылары
Санат:Ордабасы ФК ойыншылары
Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары
Футболдан Өзбекстан чемпионаты 2022

**Футболдан [[Өзбекстан|Өзбекстанның]] 32-ші**  чемпионаты. "Пахтакор" 15-ші рет чемпион атанды.
## Турнир кестесі

## Түстер айырмашылығы

* 1-2 орын: АФК чемпиондар лигасы
* 3-4 орын: АФК кубогы
* 12-орын: Плей-офф
* 13-14 орын: Төменгі  лигаға
## Плей-офф

|}

## Статистика

### Мергендер

## Дереккөздер

Санат:Футболдан Өзбекстан чемпионаты
Санат:2022 жылғы футбол
Қырғызстан КП Жалалабат облыстық комитеті

**Қырғызстан КП Жалалабат облыстық комитеті** — 1939-1959 және 1990-1991 жылдары болған Жалалабат облыстық партия ұйымының басшы органы.

Жалалабат облысы 21.11.1939 жылы құрылды, 27.01.1959 жылы таратылды, аумағы Ош облысының құрамына енді.

14.12.1990 жылы қалпына келтірілді.

## Облыстық комитеттің бірінші хатшылары
* 1938—1940 **Молдағазы Тоқабаев**
* 1940-/1941/ **Николай Демьянович Ващук**
* 1944—1945 — **Виктор Михайлович Никулин**
* 1945—1946 **Досу Шабаев**
* 1946—1949 **Мүктәлі Аманов**
* 1949—1951 **Қадырәлі Жанәлиев**
* 1951—1955 **Баян Аламанов**
* 1955-27.01.1959 **Төрекелді Балтақұлұлы Балтақұлов**
* 1959—1990 Қырғызстан КП Ош облыстық комитеті
* 02-08.1991 **Зәбікен Құтманқызы Құтманова**

## Тағы қараңыз
* Қырғызстан үкіметінің облыстардағы өкілетті өкілдерінің тізімі

Санат:Жалалабат облысы
Санат:Қырғызстан КП облыстық және аймақтық комитеттері
Ақшагүл Әбуқызы Төлегенова

**Ақшагүл Әбуқызы Төлегенова** (; 20 желтоқсан 1964 жыл, Науаи облысы) — өзбекстандық мемлекеттік қайраткер, педагог және журналист, 2020 жылдан бері Олий Мәжлісі заң шығару палатасының депутаты, Индустрия, құрылыс және сауда комитетінің мүшесі. Қазақ ұлттық мәдени орталығының нақты басшысы. Өзбекстан либералдық-демократиялық партиясының мүшесі.

## Өмірбаяны
1964 жылы 20 желтоқсанда Науаи облысы, Кармана ауданында дүниеге келген. Байұлы тайпасы Алтын руынан шыққан.

1994 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетін бітірген. 1984 жылдың өзінде-ақ Конимех ауданындағы №5 мектепте пионер болып жұмыс істей бастады.

1986-1988 жылдары «Сары-бел» шаруа қожалығы директорының рухани-ағарту ісі жөніндегі орынбасары. Кейін 1988-1995 жылдар аралығында Конимех ауданы №25 орта мектепте қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі болып қызмет атқарды. Одан кейін 1999 жылы Конимех аудандық халыққа білім беру басқармасының бөлім меңгерушісі болып тағайындалды.

2011-2017 жылдары Конимех ауданының мемлекеттік білім беру мекемелерінің қызметін әдістемелік қамтамасыз ету және ұйымдастыру бөлімінің қызметкері. 2017 жылдан бүгінгі күнге дейін Конимех аудандық халыққа білім беру бөлімінде жеке және заңды тұлғалармен жұмыс жөніндегі маман қызметін атқарып келеді. Сол жылы Төлегенова Ақшагүл қазақ ұлттық мәдени орталығының меңгерушісі болып тағайындалды. 2020 жылы Олий Мажлістің Заң шығару палатасына депутат болып сайланды.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша саясаткерлер
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Өзбекстан саясаткерлері
Санат:Өзбекстан қазақтары
Санат:Саясаттағы Өзбекстан әйелдері
Джеймс Франк

**Джеймс Франк** (; 26 тамыз 1882, Гамбург — 21 мамыр 1964, Геттинген) — еврей текті неміс-американ физигі, 1925 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты.
солға|нобай| Джеймс Франк, Чикаго, 1952
Сыйлық «электронның атоммен соқтығысу заңдылықтарын ашқаны үшін» (Густав Герцпен бірге) берілді. 1951 жылы Макс Планк медалімен марапатталды.

## Өмірбаяны
1921 жылдан 1934 жылға дейін Франк Геттинген университетінің Эксперименттік физика институтының профессоры және директоры қызметін атқарды. Нацистер билікке келгеннен кейін Франк басқа еврейлерден айырмашылығы запастағы офицер дәрежесіне және Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуына байланысты бірден қызметінен босатылған жоқ. Алайда оның өзі еврей ұлтының қызметкерлері мен студенттерін қысқарту туралы бұйрыққа көпшілік алдында қарсылық білдіріп, отставкаға кетті. Ол тіпті ғылыми әлемдегі байланыстарын пайдалана отырып, зертханасының әрбір қызметкеріне шетелде жұмыс тауып берді, содан кейін ғана 1934 жылы өзі Германиядан кетті.

1935 жылға дейін Копенгаген университетінде Нильс Бор теориялық физика институтында, 1935—1938 жылдары — Джон Хопкинс университетінде физика профессоры, 1939 жылдан Чикаго университетінің профессоры болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Манхэттен жобасына қатысты. 1945 жылы ол АҚШ билігіне («Франк баяндамасы») жапон қалаларына атом бомбасын сынамау туралы өтінішке қол қойды.

## Дүниетанымы
Э. Теллердің естеліктеріне сәйкес, 1930 жылы Копенгагенде Ландау Джеймс Франкпен дін туралы көп айтысып, оның діни көзқарастарын ғалым үшін ескілікпен өмір сүру деп санап, оның көзінше де, Франктың болмаған кезде де өзін мүлде шектеусіз білдірді. Ал Франк әрқашан жауап ретінде күлді. Сондықтан, Копенгагеннен кетерде Ландаудың қоштасуға арнайы барғаны өте жақсы болды.

### Атом бомбасын қолдану
Атом бомбасын қолдану мүмкіндігін талқылағанда, Джеймс Франк бастаған Манхэттен жобасының бір топ ғалымдары өте құпия баяндамада өз пікірлерін білдірді. Олар ядролық оқиғаларды ұзақ уақыт құпия ұстауға болмайтынын алға тартып, ядролық қарулану жарысын болжаған. Жапон қалаларын бомбалаудың орнына, сынақты қаңыраған бос орынмен шектеу ұсынылды, өйткені бұл ешкімнің Америкаға қару-жарақты басып тастаудан қорқып шабуыл жасауға батылы жетпеуі үшін жеткілікті еді .

## Естелік
1973 жылы Халықаралық астрономиялық одақ Айдың көрінетін жағындағы кратерге Джеймс Франктің есімін берді.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Нобель комитетінің сайтынан алынған ақпарат
* Өмірбаяны «Ғылым және технология» электронды кітапханасының сайтында

Санат:Пантеистер
Санат:Леополдина мүшелері
Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері
Санат:Геттинген ғылым академиясының мүшелері
Санат:КСРО Ғылым Академиясының шетелдік мүшелері
Санат:КСРО Ғылым Академиясының корреспондент мүшелері
Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері мен корреспондент мүшелері
Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:АҚШ физиктері
Санат:Германия физиктері
Санат:Берлин университеті оқытушылары
Санат:Геттинген университеті оқытушылары
Коно (халық)

**Коно ** - Сьерра-Леонедегі негізгі этникалық топ.
Жалпы саны 125 мыңнан астам адам.

## Тілі
Тілі - Нигер-Кордофан отбасының манде тобының коно тілі. Жазуы латын әліпбиіне негізделген. Соңғы онжылдықтарда менде тілі екінші тіл ретінде тарады.

## Діні
Олар негізінен дәстүрлі нанымдарды ұстанады, Кононың шамамен 10% -ы мұсылмандар, шамамен 5% -ы христиандар.

## Тарихы
Коно халқы - Мали-Гвинея мигранттарының ұрпақтары, олар Сьерра-Леонеге көшіп, 16 ғасырдың ортасында қазіргі Коно ауданында қоныстанған деп айтылады.
Коно тарихында Коно бір кездері Мали мен Гвинеяда қуатты халық болғанын айтады. Коно бейбіт аңшылар ретінде Сьерра-Леонеге қоныс аударды. Бұл тайпа Африканы еуропалық отаршыларға бөлу кезінде екіге бөлінген.

## Кәсібі
Дәстүрлі шаруашылықтың негізі – көшпелі егіншілік (күріш, құмай, маниок, мақта), аз мөлшерде – майлы пальма өсіру, жабайы бал жинайды. Дәстүрлі қолөнерден тоқымашылық, ұсталық және тері өңдеу дамыған.

## Өмір салты
Отбасы үлкен патрилинді. Экзогамиялық дамби отбасылық топтары, ортақ тотемдік атаумен және ортақ тағам тыйымымен біріктірілген.
Сьерра-Леоне және Солтүстік Либерия халықтарының көпшілігінде ортақ құпия одақтар: ерлерде - ​​Поро, әйелдерде - Бунду (Санда) бар, аңшылар одағы да бар.

Негізгі тағамы - тұздық пен дәмдеуіштермен пісірілген күріш.

## Дереккөздер

 
Санат:Сьерра-Леоне халықтары
Хорог

**Хорог** () — Тәжікстанның Таулы Бадахшан автономиялы облысындағы қаласы, ТБАО және Шугнан ауданының әкімшілік орталығы. Хорог қаласының халқы 30 500 адамды құрайды.

## Географиялық сипаттама
Қала облыстың оңтүстік-батыс бөлігінде, Душанбеден 525 км қашықтықта орналасқан.
Оның терең каньонда орналасуы елді мекенді қыстың суық температурасы мен қатты желден қорғайды. Хорог қаласы Ауғанстанмен шекаралас жерде орналасқан Гунт, Шахдара және Пандж өзендерінің қосылуында құрылған. Бұрын қазіргі қаланың орнында екі шағын ауыл болған.

## Халқы

## Тарихы
19 ғасырдың аяғына дейін Хорог Бұхара хандығы, Ресей империясы, Ауғанстан және тіпті Ұлыбритания арасындағы даулы аумақта болды. Шамамен 1896 жылы орыстар Хорогтың орнына бекініс салды, сол кезде Қала-и Бар деп аталып, Ауғанстан жағында орналасқан. 1925 жылы, Патшалық Ресей құлап, Кеңес Одағы құрылғаннан кейін, Хорог Таулы Бадахшан автономиялық облысының астанасы болды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қазіргі Хорог – сауда, көлік және білім беру орталығы. Онда бірнеше жоғары оқу орындары, соның ішінде Ага Хан лицейі, мемлекеттік университет және Орталық Азия халықаралық университетінің филиалы орналасқан. Қала жасыл өсімдіктермен қоршалған дәстүрлі памир үйлерімен ерекшеленеді. Памир тас жолы қала арқылы өтеді, сондай-ақ әуежай бар.

Соңғы жылдары Хорогта жаңа ғимараттар пайда болды — жайлы қонақ үйлер мен кеңселер. Интернет-кафелер мен дәстүрлі жергілікті тағамдарды ұсынатын мейрамханалар келушілерге есігін ашты. Кеңес дәуірінен бері танымал ботаникалық бақ төбеде орналасқан. Оның аумағында әлемнің барлық дерлік елдерінен өсімдіктер өседі. Қазір ол жергілікті тұрғындар мен келушілер үшін керемет демалыс аймағын ұсынады.

Қаланың сәулеті кеңес дәуіріндегі ғимараттарды дәстүрлі памирлік құрылымдармен сәтті үйлестіреді. Көлеңкелі ағаштармен қоршалған кең террассалары бар тәжік үйлері төбелерде және өзен бойында орналасқан. Қаланың бизнесіне нан зауыттары, ет және сүт өңдеу зауыттары, аяқ киім фабрикалары және құрылыс материалдарын өндірушілер кіреді.

Шағын ұшақтармен жабдықталған жұмыс істеп тұрған әуежай астана Душанбеге және елдің басқа қалаларына тұрақты рейстер ұсынады. Әуежай Тәжікстанның Таулы Бадашан аймағындағы жалғыз тұрақты әуежай болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Таулы Бадахшан автономиялы облысы қалалары
Оуэн Уилланс Ричардсон

Сэр **Оуэн Уилланс Ричардсон** (; 26 сәуір 1879 ж., Дьюсбери, Ұлыбритания — 1959 ж . 15 ақпан, Элтон, Ұлыбритания) — ағылшын физигі, «термиондық зерттеулердегі жұмысы үшін және әсіресе оның атымен аталатын заңды ашқаны үшін» 1928 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының лауреаты.

Лондон корольдік қоғамының мүшесі (1913).

## Өмірбаяны
Оуэн Уилланс Ричардсон 1879 жылы 26 сәуірде Дюсбериде, Англияда Джошуа Генри мен Шарлотта Мария Ричардсонның отбасында дүниеге келген. Бэтли грамматика мектебінде оқыды. Ол 1900 жылы Кембридждегі Тринити колледжін жаратылыстану ғылымдары бойынша үздік бітірді. 1906—1913 жылдары Принстон университетінің профессоры болды. 1920 жылы ол вакуумдық вакуумдық түтіктердің негізін құрайтын термиондық құбылыстар бойынша жұмысы үшін Корольдік қоғамнан Хьюз медалін алды. Ол сондай-ақ фотоэффект құбылысы, гиромагниттік әсерлер, химиялық реакциялардағы электрондардың эмиссиясы, жұмсақ рентген сәулелері және сутегі спектрі мәселелерімен айналысты. Лондон корольдік қоғамының мүшесі (1913). Лондон физиктер қоғамының президенті (1926—1928).  1930 жылы ғалым Лондон корольдік қоғамының корольдік медалімен марапатталды. 1933 жылы рыцарь атағы берілді. Сэр Оуэн Уилланс Ричардсон 1959 жылы 15 ақпанда Элтонда (Ұлыбритания) қайтыс болды. Оның жиені физик Ричард Дэвиссон болды.

## Естелік
1979 жылы Халықаралық астрономиялық одақ Айдың арғы жағындағы кратерге Оуэн Уилланс Ричардсонның есімін берді.

Қаныққан токтың тығыздығын анықтауға арналған теңдеу де (Ричардсон- Дашман теңдеуі) оның атымен аталады.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* РИЧАРДСОН (Richardson), Оуэн Уилланс // Нобель сыйлығының лауреаттары: Энциклопедия: Ағылш. тілін. ауд. — М.: Прогресс, 1992 ж.
* Нобель комитетінің сайтынан ақпарат )

Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері
Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері
Санат:Кембридж университеті түлектері
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Ұлыбритания)
Санат:XX ғасыр физиктері
Санат:Ұлыбритания физиктері
Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері
Республикалық бағыныстағы аудандар

**Тәжікстанның республикалық бағыныстағы аудандары** (, ; бұрынғы атауы **Каротегин облысы**) — Тәжікстан құрамындағы 13 аудан жиыны, Душанбедегі үкіметпен басқарылады. Облыстың аумағы 28,500 шаршы километр, халық саны 2,165,900 (2020) адамға тең.

## Құрылымы

## Дереккөздер

Санат:Республикалық бағыныстағы аудандар
Тұрсынзаде

**Тұрсынзаде** (**Турсунзаде**, , ) — Тәжікстанның Республикалық бағыныстағы аудандарында орналасқан қаласы, халық саны 55 700 адамға тең.

## Географиялық сипаттама
Гиссар жотасы мен Бабатаг тау жотасының арасындағы аңғарда, Өзбекстан шекарасынан алыс емес жерде орналасқан.

## Тарихы
Қала тәжік ақыны және қоғам қайраткері М.Тұрсынзаденің есімімен аталған. 1978 жылға дейін қала өзінің ежелгі атауын - Регарды болды. Атауы «құмды» немесе «алға» дегенді білдіреді. 1935 жылы Регар аудан орталығына айналды, ал 1954 жылы қалаға айналды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Тұрсынзадееде өнеркәсіптің әртүрлі салалары жұмыс істейді: түсті металлургия (алюминий зауыты 1980 жылдары салынған), фарфор зауыты, тамақ, жеңіл өнеркәсіп (мақта тазалау зауыты) және құрылыс материалдары өнеркәсібі.

Қалада шамамен 10 жалпы білім беретін мектеп, мектеп-интернаттар, спорт және музыка мектептері, кітапхана, мәдени мекемелер, демалыс саябағы, стадион, аурухана және басқа да медициналық мекемелер бар. Мирзо Тұрсынзадеге ескерткіш 1981 жылы орнатылды. Қожа Нақшрон кесенесі (X-XI ғасырлар) қаланың шетінде сақталған.
Қаланың мақтанышы — Тәжікстанның бірнеше дүркін чемпионы, жергілікті футбол командасы «Регар ТадАЗ». Тұрсынзадедегі стадион елдегі ең үздік стадиондардың бірі.

## Дереккөздер

Санат:Республикалық бағыныстағы аудандар қалалары
Консо

**Консо** — Эфиопияның оңтүстігінде тұратын кушиттер тобының ең ірі этникалық топтарының бірі. Олардың саны, әртүрлі деректер бойынша, 170 мыңнан 250 мың адамға дейін.

## Тілі
Тілі - консо тілі. төрт диалектіге бөлінеді: холме, дууро, фаша және каратти. 

## Діні
Көпшілігі дәстүрлі нанымдарды ұстанушылар, бір бөлігі христиандар (лютерандар, монофизиттер). 

## Тарихы
Олардың алғашқы тұрғылықты жері нақты белгісіз, бірақ аңыз бойынша Консо Эфиопияның оңтүстік-батысына шамамен 5000 жыл бұрын қоныс аударған. Сонымен қатар, олар тас дәуірінің құралдарын пайдалану дағдыларына ие болды.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі - тау беткейлерін суару және қолмен атқарылатын егіншілік. Негізгі дақылдарға құмай мен жүгері, ал тауарлы дақылдарға мақта мен кофе жатады. Ірі қара, қой, ешкі азық-түлік пен сүт үшін өсіріледі.

## Өмір салты
Бүгінгі күні Консо мен олардың Оромо көршілері арасындағы әдет-ғұрыптарда айтарлықтай айырмашылықтар болғанымен, Консо қоғамы дәстүрлі Оромо мәдениетімен кейбір ұқсастықтарды сақтап қалды, гадаа ұрпақтарын бөлетін әлеуметтік ұйым жүйесі, ұқсас бас діни қызметкерлер және фаллицизм культі.
Көп әйел алу консолар арасында кең таралған әдет. Сондай-ақ топ мүшелері жауды немесе жануарды өлтірген өлген адамды еске алу үшін оюларды (вагалар) орнатады.

Олар үлкен айналасы тас қабырғалармен қоршалған үлкен елді мекендерде («қалаларда») тұрады.

## Дереккөздер

 
Санат:Эфиопия халықтары
Лондон Корольдік колледжі

**Лондон Корольдік колледжі, Лондон Кинг колледжі** (, сонымен қатар *King's*) — Англиядағы ең үлкен, ең көне және ең беделді университеттердің бірі, Лондон университетінің негізін қалаушы колледж (оның бөлігі). Лондон университеттік колледжімен және Лондон экономика мектебімен  бірге ол «алтын үшбұрыш» деп аталатын «бұрыштардың» бірін құрайды (қалған екі «бұрыш» Оксфорд және Кембридж университеттері). Ол сондай-ақ Ұлыбританиядағы Russell Group университеттерінің элиталық қауымдастығының мүшесі болып табылады.
солға|нобай|240x240 нүкте
Бұл 1836 жылы Лондон университетін құрған екі колледждің бірі. Кинг колледжі Англиядағы Оксфорд және Кембридж университеттерінен кейінгі ең көне үшінші университет екенін мәлімдейді. Білім беруде де, зерттеуде де әлемдегі жетекші университеттердің бірі ретінде танылды. Кингс колледжі әлемдегі ең үздік университеттер рейтингінде 25-орында, ал жеке пәндерден әлемдегі ең үздік 10 оқу орнына кіреді.

Колледж капелласында әйгілі Henry Willis &amp;amp; Sons компаниясының органы орнатылған.

## Оқытушылар және түлектер
Колледж түлектерінің арасында белгілі саясаткерлер, мемлекет басшылары, заңгерлер, британ парламентінің 32 депутаты, жазушылар Артур Кларк, Джон Китс, Сомерсет Моэм, Вирджиния Вулф, Queen тобының бас-гитаристі Джон Дикон бар.

* Деннис Уильям Сиама
* Гарри Килворт
* Хушвант Сингх
* Роджер Хокинс
* Кипрос Николайдес
* Хуан Крисостомо Сентурион
* Лоуренс Дадли Стумп — XX ғасыр географы, Лондон экономика және саясаттану мектебінің және Ранугни университетінің профессоры.
* Джеймс Эдвин Торолд Роджерс — экономист, тарихшы, XIX ғасырдың саясаткері

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Лондон Корольдік колледжі, ресми сайт)

Санат:Лондон университеті
Кордофан халықтары

**Кордофан халықтары** — Судан Республикасындағы Кордофан таулы үстіртінің халықтары.
Оларға: 1) Кордофанның солтүстік және солтүстік-батысында тұратын таулы нубиялықтар, 2) кордофан тілдері деп аталатын халықтар екі топқа бөлінеді: Кордофанның шығыс шетіндегі коалиб-тагой және үстірттің оңтүстігіндегі кадугли-кронго. Олардың әрқайсысы өз кезегінде бірнеше ұсақ халықтардан тұрады (коалиб, моро, литоро, кадугли, т.б.), 3) Шығыс Суданның оқшауланған тілдерінде сөйлейтін шағын халықтар, няманг, темаини, катла және басқалары.
Жалпы саны 1 миллионнан астам адам. (2008, бағалау).

## Тілі
Кордофан тілдерінде сөйлейді (көбіне Нигер-Конго макроотбасысына кіреді).
Көпшілігі араб тілінде сөйлейді.

## Діні
Дінге сенушілер: сүнниттік мұсылмандар, бір бөлігі – дәстүрлі сенімдер.

## Тарихы
Кордофан халықтары 11-14 ғасырлардағы арабтардың, тайпалардың қозғалысы кезінде тауларға ығыстырылған Суданның ежелгі байырғы тұрғындарының қалдықтары, олар құл саудасынан қатты зардап шекті.

## Кәсібі
Негізгі кәсібі - егістік немесе суармалы егіншілік, ірі қара және ұсақ мал өсіру, жабайы акациялардан араб сағызын жинау. Тары, арпа, жүгері, жержаңғақ, күнжіт, қауын өсіріледі. Ерлер учаскелердегі бұталарды тазартады, егістіктерді өңдейді, мал жайып, сауады, әйелдер тұрғын үй маңындағы бақшалар мен егістіктерді өңдейді, араб сағызы мен жабайы жемістерді жинайды. Мыс пен күмістен зергерлік бұйымдар жасау, керамика, былғары, ағаш, сүйек және мүйіз өңдеу өнеркәсібі дамыған.

## Өмір салты
Әлеуметтік ұйымның негізгі бірлігі – үлкен отбасы қауымдастығы. Отбасылар тобы басында ақсақалы бар экзогамдық руды құрайды. Неке патрилокальды. Туыстық есеп патрилинейлік, талоди мен кадугли-кронго матрилинейлік дәстүрлерді сақтайды.

Елді мекендері шағын және жинақы. Тұрғын үйлері дөңгелек, қабырғалары саз балшықтан, төбесі конустық, қамыс немесе сабаннан жасалған.

Ерлер киімі – ақ кең шалбар мен туника тәрізді жейде. Әйелдер қара түсті көйлектер, металл әшекейлер пайдаланады.

Азық-түліктері - ащы дәмдеуіштері бар тары және арпа бәліштері, сүт ботқасы, көкөністер, жемістер, құрма.

## Дереккөздер

 
Санат:Судан халықтары
Қазақстан Сенатының төрағасы

**Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының төрағасы** (қысқартқанда **Сенат төрағасы**) — Қазақстан парламентінің Сенат атты жоғарғы палатасының спикері.

Төраға Сенаттың отырыстарын шақыртып, оларға төрағалық етеді, орынбасарларына үміткер ұсынады. Ол, оған қоса, палата регламентінің сақталуына, үйлестіру органының басшылығына, қабылданған актілерге қол қоюға жауапты. Қазақстан Мәжілісінің төрағасымен қатар Сенат төрағасы Конституциялық Соттың судьялары, Орталық сайлау комиссиясының, Жоғары аудиторлық палатаның мүшелері қызметіне үміткер ұсынады.

## Төрағалар тізімі

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан саясаты
*
Майордом

**Майордом** ( "үйдің үлкені", "басшысы") — Франк мемлекетіндегі лауазым.

511 жылы Хлодвиг өлгеннен кейін оның мұрагерлері жер мен билік үшін қиян-кескі күрес жүргізді. Ел біресе бөлшектеліп, біресе қайта бірігіп, тұрақсыз жағдай орнады. Меровингтер әулетінен шыққан корольдердің билігі әлсіреп, майордомдардың ықпалы күшейе түсті. Король майордомдарды сарай шаруашылығын басқаруға тағайындайтын. Біртіндеп майордом қызметі әкеден балаға мұра ретінде қала беретін мемлекеттегі ең жоғарғы лауазымды қызметке айналды.

Майордом Карл Мартелл 715-741 жылдары корольмен санаспай-ақ өз билігін жүргізді. Оның билігі кезінде араб әскерлері Испаниядан өтіп, Галлияға шабуыл жасады. Бірақ оларды франктер 732 жылы Пуатье түбінде талқандады.  Арабтар тарапынан төнген қауіп Карл Мартеллді күшті атты әскер құруға итермеледі. Атты әскер қатарына қабылданғандар майордомнан тұрғылықты шаруаларымен қоса жер үлестерін алды. Ол жерден түсетін табысқа иесі өзіне ат пен қару-жарақ сатып алуға міндетті еді.

Алғашында жер жауынгердің меншігіне мәңгіге емес, тек әскерде қызмет атқарып жүрген кезінде ғана берілетін. Кейін ол жер үлестері әкеден балаға мұра ретінде қалып отырды. сөйтіп оның балалары да әскери қызметті жалғастыруға міндеттенді. Атты әскерлеріне жер үлестіру үшін Карл шіркеу иеліктерінің біраз бөлігін тартып алды. 

Карл Мартеллдің сыйлыққа жер үйлестіріп беруі Еуропада жаңа қоғамдық құрылыс - феодализмнің қалыптасуының бастауы болды.

Санат:Франк мемлекеті
Айдап салушы

Басқа адамды азғыру, сатып алу, қорқыту жолымен немесе өзге де жолмен қылмыс жасауға көндірген адам **айдап салушы** деп танылады.

Жоспарлы орындаушының субъективтік қасиеттерін ескере отырып, айдап салушы бопсалауды және мадақтауды, оның пайдакүнемдік ниетін пайдаланады, ал кейде сөз арасында айтылған емеуріннің өзі де жетіп жатады.

Адамды нақты заңға қайшы әрекеттерге баруға тікелей бағытталмаған жалпы үндеу мен тілектер айдап салу ретінде қарастырыла алмайды. Мысалы, «о дүние» тартымдылығы туралы абстрактілі ойлар немесе керісінше, бір адамның «ақша жасай» алмауы және т.б.

	

Санат:Қылмыстық құқық
Түрікменстан Мәжілісі төрағаларының тізімі

Бұл мақала — тәуелсіз Түрікменстан тарихындағы парламент басшыларының тізімдері.

## Мәжіліс төрағалары
; Статусы

## Дереккөздер


Санат:Түрікменстан саясаты
Англия футбол лигасының Чемпионшипы

**Англия футбол лигасының Чемпионшипы** (, ресми спонсорлық атау Sky Bet Чемпионшип), жәй Чемпионшип ретінде де белгілі () — Англия футбол лигасының ең жоғарғы дивизионы және Англия футбол лигалары системасында Премьер-лигадан кейінгі екінші дивизион.

Чемпионшип 2004 жылы Англия футбол лигасының бірінші дивизионының орнына құрылған. Deloitte ақпараты бойынша, 2004/05 маусымында ол Еуропадағы ең бай екінші дивизион және 6 ең бай дивизион деп мойындалды.

## Дереккөздер

Санат:Англия футбол лигасы
Санат:Англия футбол лигалары
Санат:Англия футбол лигасының Чемпионшипы
Ата Өвезнепесұлы Сердаров

**Ата Өвезнепесұлы Сердаров** (; 1964 жыл, қазіргі Ашхабад) — түрікменстандық саяси қайраткер, дипломат және бұрынғы хирург, 2018 жылдан бері Түрікменстан Демократиялық партиясының төрағасы, 2007–2010 жылдары Денсаулық сақтау және медициналық өнеркәсіп министрі.

Партия төрағасы мен Министр болуының аралығындағы жылдары Сердаров дипломатиямен айналысты: Ата Сердаров Түрікменстанның ЕуроОдақтағы (2017–2018), Бельгия, Нидерланд, Люксембургтағы (2016–2018), Түркиядағы (2012–2016), Израильдегі (2013–2016) және Армениядағы (2010–2012) төтенше және өкілетті елшісі болған.

## Өмірбаяны
### Саясаттан бұрын
Ата Сердаров Рухабат атырабының Ясман-Салык ауылында дүниеге келді. 2018 жылы бұл атырап Ашхабад территориясына енді.

1987 жылы ол Түрікмен мемлекеттік медициналық институтында хирург мамандығы бойынша білім алды, медицина ғылымдарының кандидаты болды.

Сол жылы медицинадағы мансабын дәрігер интерн болып бастады. 1987—1991 жылдары Иранның Абадан қаласындағы ауруханада дәрігер болды.

1991—1994 жылдары ТММИ жалпы хирургия кафедрасының аспиранты болды да, 1994—2005 жылдары Түрікмен мемлекеттік медицина институтында элективті хирургия урология кафедрасының ассистенті болды. 2002—2005 жылдары ТММИ педиатрия факультетінің деканы болды.

2005 жылдан бастап  директоры болған.

### Денсаулық сақтау министрі
Ата Сердаров 2007 жылдың 27 ақпан күні Түрікменстан Денсаулық сақтау және медициналық өнеркәсіп министрі болып тағайындалды. Ол президент болған Құрбанқұлы Бердімұхамедовтың орнын алды.

2010 жылдың 9 сәуір күні ол министрлігін тоқтатты, оның ізбасары Құрбанмәмет Ілиясов болды.

### Дипломатиялық мансабы
2010 жылдың жазында Сердаров Түрікменстанның Армениядағы төтенше және өкілетті елшісі болып тағайындалды. Ол осы лауазымды 2012 жылға дейін иеленді.

Армениядағы елшісі лауазымынан кеткен салысымен Ата Сердаров Түрікменстанның Түркиядағы төтенше және өкілетті елшісі болып тағайындалды. 2013 жылдың 16 қыркүйегінен бастап ол тағы Израильдегі елші болып екі ел үшін қатар жұмыс істеді. Түркия мен Израильдегі елшілігін ол бір күні, 2016 жылдың 16 ақпанында аяқтады.

Сол күні ол Түрікменстанның үш қатар елдегі төтенше және өкілетті елшісі болып қызметін бастады: бұл Бельгия, Нидерланд және Люксембург.

2017 жылдың 3 наурызында Сердаров Түрікменстанның ЕуроОдақтағы елшісі болып тағайындалды.

### ТДП төрағасы
2018 жылдың 2 сәуір күні Ата Сердаров Түрікменстан Демократиялық партиясының төрағасы болып сайланды. Осымен байланысты ол 5 сәуір күні президент Бердімұхамедовтың жарғысымен барлық дипломатиялық лауазымдарынан босатылды.

## Сын
### Непотизм айыптары
Прагадағы Чарльз университетінің Халықаралық зерттеулер институтындағы оқытушылардың бірі Славомир Хорактың Түрікменстан жайлы жазған мақаласында ол Ата Сердаровты президент Құрбанқұлы Бердімұхамедовтың немере ағасы екенін айтып, непотизм арқылы қызметке келген деген айып тақты.

## Дереккөздер

Санат:Түрікменстан саясаткерлері
Футболдан Англия Чемпионаты 2023/24

**Футболдан Англия чемпионаты 2023/24** — Англия Премьер-лигасының 32-ші маусымы. 

Чемпионат 2023 жылдың 12 тамызынан 2024 жылдың 19 мамырына дейін өтеді. 2024 жылдың 13-20 қаңтар аралығында үзіліс болады.

Чемпиондық атақты Манчестер Сити қорғайды.

## Қатысушылар
Премьер-лигаға 20 команда қатысады — өткен маусымның ең үздік 17 клубы және Чемпионшиптан көтерілген 3 клуб.
### Қатысушылар құрамындағы өзгерістер
Өткен маусымның нәтижесі бойынша Чемпионшиптан Бернли, Шеффилд Юнайтед және Лутон Таун клубтары көтерілді. Олар жоғарғы дивизионға бір, екі, отыз бір  жыл болмағаннан кейін оралады. Бұл маусым Лутон Таун үшін премьер лигадағы алғашқы болады. Лутон Таун 5 дивизионнан премьер-лигаға көтерілген алғашқы клуб.

Премьер-лигадан Саутгемптон, Лидс Юнайтед және Лестер Сити клубтары Чемпионшипқа түсірілді. Олар премьер-лигадан ода он бір, үш, тоғыз жыл ойнағаннан кейін шықты.

### Стадиондар

### Жаттықтырушылар, капитандар, форма жеткізушілер, демеушілер

## Турнир кестесі

## Дереккөздер

Санат:Футболдан Англия чемпионаты
Санат:2023 жылғы футбол
Санат:2024 жылғы футбол
Коса (халық)

**Коса** (*амикоса*) — Оңтүстік Африка Республикасындағы банту тобына жататын халық. Бұл атау ежелгі көсемдердің бірінің атынан шыққан, өздерін амикоса деп атайды.
Қазіргі Оңтүстік Африка Республикасында олардың саны 7,9 миллион адамды құрайды. (2001).
Сонымен бірге Косалар Зимбабведе 29 мың адам, Лесотоның оңтүстігінде 22 мың адам және Ботсванада 9,9 мың адам тұрады.

## Тілі
Тілі коса немесе исикоса тілі, банту отбасына жатады.
Зулу, свати, африкан және ағылшын тілдері де таралған.

## Діні
Діні бойынша олар негізінен протестанттар, кейбіреулері афро-христиандық синкретикалық культтер мен дәстүрлі нанымдарды ұстанады.

## Тарихы
Археологиялық зерттеулерге сәйкес, алғашқы коса қоныстары Оңтүстік Африка аумағында 8-10 ғасырларда пайда болған. Олардың еуропалықтармен алғашқы байланысы 18 ғасырдың ортасында болды, содан кейін коса Умзимкул және Грейт-Фиш өзендерінің арасында орналасқан аумақты мекендеді.

Жүз жылдан астам уақыт бойы (1770-1880) коса африканерлерге (бурларға) қарсы қарулы күрес жүргізді, ал 19 ғасырдың басынан бастап ағылшын отарлаушыларына өздерінің алғашқы жерлерін сақтау үшін қарсы болды. Бұл соғыстар кафр соғысы деп аталады. 19 ғасырдың ортасында малды қырып-жою таралуына және одан кейінгі ашаршылыққа байланысты коса халқының саны үштен екіге қысқарды. Бұл халық түпкілікті бағынғаннан кейін олардың аумақтары Кап колониясының құрамына кірді.

Коса апартеидке қарсы күрестің белсенді қатысушылары ретінде белгілі (1994 жылға дейін Оңтүстік Африка билігі жүргізген нәсілдік сегрегация саясаты)

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (тары, құмай, жүгері, бұршақ, темекі) және жайылымдық мал шаруашылығы. Мал – беделді байлық және қалыңдық құнының негізі болды. Дәстүрлі қолөнер - темір балқыту және соғу (қару, құрал-сайман, әшекей). Ыдыс-аяқтар негізінен ағаштан жасалған және өсімдік талшықтарынан тоқылған. Материалдық мәдениет зулуларға жақын.

## Өмір салты
Үлкен отбасылық қатынастардың қалдықтары, рулық бөліну, ішінара ата — бабаларға табыну сақталған. Христиандық топтардағы нормативтік моногамия, мұрагерлік патрилинейлік бар.
Фольклоры: генеалогиялық және этногенетикалық аңыздар, отарлаушыларға қарсы күрес эпосы.

Коса мәдениетінде халықтың әлеуметтік жағдайына негізделген, өмірдің әртүрлі кезеңдерін көрсететін дәстүрлі киім үлгісі бар. «Қызыл жамылғылы адамдар» (коса халқы) қызыл охрамен боялған қызыл жамылғы кию дәстүрі бар, түстің қарқындылығы тайпадан тайпаға өзгереді. Коса халқы әлі де арнайы мәдени іс-шараларға дәстүрлі киім киеді. Әртүрлі тайпаларда көйлек түсі мен моншақпен жұмыс жасайтын дәстүрлі киімнің өзіндік нұсқалары бар. 
Қазіргі уақытта Еуропалық үлгідегі киімдер жиі кездеседі.

Дәстүрлі тағамдары өсімдік тектес тағамдар, негізінен жарма, сүт өнімдері. Ет ерекше жағдайларда және кейбір рәсімдерде тұтынылды.

## Дереккөздер

 
Санат:Оңтүстік Африка Республикасы халықтары
Санат:Зимбабве халықтары
Санат:Лесото халықтары
Санат:Ботсвана халықтары
Давид Брекало

**Давид Брекало** (; 3 желтоқсан 1998, Любляна) — словениялық футболшы, қорғаушы. 

2022 жылдан бері Словения Ұлттық футбол құрамасы сапында ойнайды. 
## Дереккөздер

Санат:Словения футболшылары
Санат:Словения Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Жан Випотник

**Жан Випотник** (словен. *Žan Vipotnik*; 18 наурыз 2002, Словения) — словениялық футболшы, шабуылшы.

## Жетістіктері

### Жеке

* Словения чемпионатының сұрмергені (20 гол): 2022/23

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Словения футболшылары
Санат:Словения Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Марибор ФК ойыншылары
Дембо Дарбо

**Дембо Дарбо** (ағылш. *Dembo Darboe*, 17 тамыз 1998, Брикама) — гамбиялық футболшы, шабуылшы. 2021 жылғы Африка Ұлттары кубогына қатысқан. 

## Жүлделері

### Командалық
**«Шахтёр» Солигорск**

* Беларусь чемпионы — 2021
* Беларусь Суперкубогы — 2021

**«Астана»**

* Қазақстан Суперкубогы — 2023
## Дереккөздер

Санат:Гамбия футболшылары
Санат:Гамбия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Шкупи ФК ойыншылары
Санат:Әл-Наср Дубай ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Солигорск ФК ойыншылары
Санат:Астана ФК ойыншылары
Санат:Нефтчи Баку ФК ойыншылары
Векторлық талдау

**Векторлық талдау** — математикалық талдау әдістерін векторларға қатысты қолдануын реттейтін математика бөлімі.

Бұл терминді 1879 жылы Джозайя Уиллард Гиббс енгізді. Ол векторлық талдаудың негізін қалаған ғалымдардың бірі болды.

Векторлық талдау әсіресе электрмагниттік пен гравитациялық өрістерді сипаттауда, сондай-ақ гидроаэродинамикада кеңінен қолданылады.

## Негізгі векторлық операторлар

## Тағы қараңыз

Санат:Векторлық талдау
Дивергенция

**Дивергенция** — векторлық өрістің таралуы.

Егер векторлық өрісті сұйық жылдамдығының өрісі ретінде қарастырсақ, онда дивергенция осы өріс көзінің P нүктесіндегі жиілігін көрсетеді.

a (P) векторлық өрісінің дивергенциясы a_x, a_y, a_z координаталары (компоненттері) арқылы өрнектеледі:

: \operatorname{div}\,\mathbf{a}
=\frac{\partial a_x}{\partial x}
+\frac{\partial a_y}{\partial y}
+\frac{\partial a_z}{\partial z}\ \ \ .

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Векторлық талдау

Санат:Дифференциалдық есептеу
Санат:Векторлық талдау
Котоко (халық)

**Котоко** (*макари*, *мантаге*) - Камерун мен Чад Республикасындағы Чад көлінің оңтүстігінде, Логоне мен Шари өзендерінің жағасында тұратын халық.
Солтүстігінде шува арабтарымен, шығысында кануримен, батыста Фульбе-Бороромен араласқан. Халқының саны 120 мыңнан астам.

## Тілі
Олар чад тілдерінің орталық (Биу-Мандара) тармағының котоко тілінде сөйлейді, котоконың бір бөлігі канури тіліне көшті, көпшілігі араб және хауса тілдерінде сөйлейді.

## Діні
Котоколардың көпшілігі сүнниттік мұсылмандар, кейбіреулері дәстүрлі нанымдарды ұстанады.

## Тарихы
Котоколар Сао мәдениетінің тасымалдаушылары болып саналады (б.з. д. V ғасыр — б. з. XVII ғасыр).

## Кәсібі
Негізгі кәсібі – балық аулау, қолмен атқарылатын егіншілік (тары, құмай, жүгері, жержаңғақ, күріш, мақта), мал шаруашылығы, қолөнерден – керамика, қайық жасау, балық аулау құралдары мен торларын жасау, маталарды бояу.

## Өмір салты
Әлеуметтік ұйымның негізін көп отбасылық қауымдастықтар құрайды. Неке патрилокалды. Туыстық есеп патрилинейлік болып табылады. Отаршылдыққа дейінгі кезеңде бірқатар ерте саяси құрылымдар (сұлтандықтар) құрылды.

Су рухтары, киелі ағаштар мен жартастардың культтері, тотемизм, бақсылық, магия кең таралған.

Олар ықшам ауылдарда, шатырдың бұрыштарында қалыпталған өрнектермен және конустық бағандармен безендірілген ағаштан немесе тегіс шатырлы саздан жасалған тікбұрышты үйлерде тұрады.

Дәстүрлі киімдер еуропалық киімдерге ауыстырылды.

Азық-түлік - негізінен балық және көкөніс (бұқтырылған жарма).

## Дереккөздер

 
Санат:Камерун халықтары
Санат:Чад халықтары
Қазақстанның визалық саясаты

нобай|Қазақстан Республикасының резидент үшін тіркеу туралы куәлік
Визадан босатылған елдердің бірінен келген жағдайларды қоспағанда, Қазақстанға келушілер  қазақстанның дипломатиялық өкілдіктердің бірінен виза алуы тиіс.

## Визалық саясат картасы
нобай|Алматы әуежайы мен Қордай шекарасының кіру мөртабандары бар қазақстандық виза
нобай|Алматы халықаралық әуежайында Сингапур азаматына берілген қазақстандық кіру және шығу мөртабандары
ортаға|нобай|800x800 нүкте|

## Визалық талаптардың толық тізімі

## Визалық өзгерістер

## Визасыз транзит бағдарламасы
2018 жылдың 23 сәуірінен 2019 жылдың 1 қаңтарына дейін Үндістан мен Қытай берген төлқұжат иелері, егер олар келесі кіру пункттері арқылы транзитпен жүрсе, 72 сағаттық визаны талап етпейді:

* Нұрсұлтан Назарбаев халықаралық әуежайы немесе Алматы халықаралық әуежайы арқылы кіру
* Қазақстан авиакомпанияларының жолаушылары үшін
* Жарамды авиабилеттері бар

Үкімет визасыз транзиттік бағдарламаны 2020 жылдың 31 желтоқсанына дейін ұзартуды жоспарлап отыр, бірақ ол COVID-19 пандемиясына байланысты Қытай азаматтары үшін 2020 жылдың қаңтарында уақытша тоқтатылды. Барлық жоспар 2022 жылдың 8 шілдесінде тоқтатылып, жаңа визасыз режим саясатымен ауыстырылды

## Болашақ өзгерістер
Қазіргі уақытта Қазақстан Сан-Мариномен, Вьетнаммен, Солтүстік Македониямен, Сейшель аралдарымен, Оманмен, Кубамен өзара визасыз режим талқылауда. Қазіргі кезде Қазақстан тағы 26 елмен өзара визасыз режим енгізу туралы келіссөз жүргізіп жатыр. Олардың қатарында Аустрия, Сауд Арабиясы, Бахрейн және тағы басқа мемлекеттер бар.

2023 жылдың 21 тамызында Қазақстан президентінің Вьетнамға сапары елдер арасында визасыз режимге қол қойды

## Электрондық виза
2019 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанның көші-қон қызметі берген шақыруы бар 117 елдің азаматтары бір реттік evisa визасын ала алады. Электрондық виза іскерлік немесе туристік мақсаттар үшін барлық жарамды елдердің азаматтарына қол жетімді, ал емдеу мақсаттары үшін электрондық визалар 23 елге қол жетімді. Электрондық виза иелері Нұрсұлтан Назарбаев халықаралық әуежайы немесе Алматы халықаралық әуежайы арқылы келуі тиіс.

## Келген кезде алынаты визалар
1 айға дейінгі мерзімге алдын ала ресімделген виза қазақстандық дипломатиялық өкілдігі жоқ елден келген азаматтар үшін келгеннен кейін алынуы мүмкін. Төлем шамамен 80 АҚШ долларын құрайды және оларда шақыру хаты болуы және Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің мақұлдауын алуы тиіс. Олар келесі кіру нүктелерінің бірі арқылы кіруі керек:

* Ақтау халықаралық әуежайы
* Алматы халықаралық әуежайы
* Хиуаз Доспанова әуежайы
* Мәншүк Мәметова атындағы Халықаралық әуежай
* Нұрсұлтан Назарбаев атындағы Халықаралық әуежай

## Виза түрлері
Қазақстан визалардың 39 түрін береді.

## Келушілер статистикасы

Қазақстанға келген келушілердің көпшілігі келесі азаматтық елдерден келген:

## Тағы қараңыз

* Қазақстанның сыртқы саясаты
* Қазақстан Республикасы азаматының төлқұжаты
* Қазақстан азаматтарына қойылатын визалық талаптар

## Дереккөздер

Санат:Визалар
Санат:Қазақстан сыртқы саясаты
Карам Бадырханұлы Сұлтанов

**Карам Бәдірханұлы Сұлтанов** (15 сәуір 1996, Шымкент) — қазақстандық футболшы, қорғаушы, Қазақстан жастар құрамасында ойнаған.

## Жүлделері

### Командалық
; «Қызылжар»

* 1 лига жеңімпазы: 2019
* 1 лигада 2-орын: 2017
* 1 лигада 3-орын: 2016

; «Ордабасы»

* Қазақстан Кубогы: 2022

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Ордабасы ФК ойыншылары
Санат:Бәйтерек ФК ойыншылары
Санат:Қызылжар ФК ойыншылары
Санат:Каспий ФК ойыншылары
Санат:Шахтер Қарағанды ФК ойыншылары
Санат:Тұран Түркістан ФК ойыншылары
Курляндия майданы

**«Курляндия майданы»** — Бауыржан Момышұлы жазған повесть, кейде роман делінеді.

Шығарманың өң бойында өзінің іс-әрекет, бар болмыс-бітімімен танылып отыратын негізгі кейіпкер — Бекболат Талғаров. Автор тікелей өз өмірінен өткен, көрген-түйген мол тәжірибесін Бекболаттың болмысына сыйдыра білген. Сондай-ақ Бекболаттың қол астындағы әскери қызметкерлеріне де портреттік суреттемелер беріледі. Ажалмен бетпебет келгендегі адам бет-әлпеттеріндегі психологиялық өзгерістерді, олардың жан-дүниелеріндегі толқыныстар мен сырт келбеттеріндегі құбылыстарды автор барынша көрегендікпен, асқан дәлдікпен шебер бейнелеп берді.

1945 жылдың көктемінде жаудың 350 мыңдық Курляндия тобын талқандау операциясына 8-ші гвардиялық атқыштар дивизиясы да қатысты.

Жалпы, Курляндия — бұл Латвияның батыс бөлігінің тарихи атауы. Ондағы әскери әрекеттердің маңыздылығын Бауыржан Момышұлы былай түсіндіреді:


Курляндияда немістердің соғыстың аяғына дейін жарты миллиондай әскері болды. Ол әскер шабуыл жасау үшін емес, біздің жақтың мол күштерін басқа майдан тарапына, оңтүстік бағытына ауыстырмай ұстап тұру үшін мықты бекіністе тұрды. Оңтүстік тарапындағы майдандарда біздің шабуылдан дұшпанның іргесі бірінен соң бірі құлап жатты. Біздің күш ол тараптарда басым болды. Сол бағыттардағы біздің шабуылдарды тоқтатып, одан соң тойтару үшін дұшпан Курляндияда бізге қарсы қорғаныста тосқауыл боларлық күштерін ғана қалдырып, негізгі күштерін босатып, үлкен ұлы шайқас болып жатқан бағыттарға ауыстырмақ болды.


## Дереккөздер

Санат:Бауыржан Момышұлының шығармалары
Владислав Сергеевич Малькевич

**Владислав Сергеевич Малькевич** (; 10 желтоқсан 1999, Молодечно, Минск облысы) — беларусьтік футболшы, қорғаушы.
## Дереккөздер

Санат:Беларусь футболшылары
Санат:Беларусь Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:БАТЭ ФК ойыншылары
Санат:Славия-Мозырь ФК ойыншылары
Әділхан Шәріпұлы Добай

**Әділхан Шәріпұлы Добай** (2 маусым 2002, Шымкент) — қазақстандық футболшы, жартылай қорғаушы.

Қазақстанның 17, 19 жасқа дейінгі құрамаларында ойнаған.

## Жетістіктері

### Клубтық
**Ордабасы**

* Қазақстан кубогы: 2022

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://www.worldfootball.net/player_summary/adilkhan-dobay/

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Ордабасы ФК ойыншылары
Санат:Мақтаарал ФК ойыншылары
Санат:Оңтүстік Академия ФК ойыншылары
Түрікменстан аграрлық партиясы

**Түрікменстан Аграрлық партиясы** (**ТАП**, , ) — Түрікменстандағы тіркелген үш саяси партияның бірі, Түрікменстан Мәжілісінде 24 депутаты бар.

## Тарихы
2017 жылғы президенттік сайлауда Аграрлық партия өзінің кандидаты ретінде Тұрдықылыш Оразовты ұсынды. Сайлау нәтижесінде Оразов 1898 дауыс (0,06%) жинап, кандидаттар арасында тоғызыншы және соңғы орынға тұрды. 2022 жылғы президенттік сайлауда партия 7,22% дауыс жинап, үшінші орынға ие болған Ағажан Бекмұратовты ұсынды.

## Сын
Партия президентті қолдайды, кейбір сыншылар ойынша ол елде жалған демократияны көрсету үшін құрылған.

## Сайлаулардағы нәтижелері
### Президент сайлаулары

### Парламент сайлаулары

## Дереккөздер

Санат:Түрікменстан саяси партиялары
Павел Олегович Савицкий

**Павел Олегович Савицкий** (белор. *Павел Алегавіч Савіцкі*; 12 шілде 1994) — беларустік футболшы, жартылай қорғаушы.

## Карьерасы
2014 жылдан бері Беларусь Ұлттық футбол құрамасы сапында ойнайды. 

"Неман Гродно", "Ягеллония" (Польша), "Динамо Брест", "Рух" (Брест) клубтарында доп тепті.

2019 жылғы Беларусь чемпионы.

2018 жылғы Беларусь кубогы иегері. 

2018, 2019, 2020 жылдары  Беларусь суперкубогы иегері атанды.

2018 жылы Беларусь чемпионатының үздік мергені.

## Сілтемелер

Санат:Беларусь футболшылары
Санат:Беларусь Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Неман Гродно ФК ойыншылары
Санат:Ягеллония ФК ойыншылары
Санат:Динамо Брест ФК ойыншылары
Санат:Рух Брест ФК ойыншылары
Анатолий Анатольевич Нуриев

**Анатолий Анатольевич Нуриев** (, ; 20 мамыр 1996 жыл) — украиналық және әзірбайжандық футболшы, шабуылшы. 2022/23 жылғы УЕФА Ұлттар лигасына қатысты.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Украина футболшылары
Санат:Әзербайжан футболшылары
Санат:Әзербайжан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Колос Ковалевка ФК ойыншылары
Филип Озобич

**Филип Озобич** (; 8 сәуір 1991 жыл, Бьеловар, Югославия) — хорватиялық және әзірбайжандық футболшы, Нефтчи клубының және Әзірбайжан құрмасының жартылай қорғаушысы.

## Карьерасы
Хорватияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнады.
2017 жылы Хорватия Ұлттық футбол құрамасы сапында екі жолдастық ойында алаңға шықты, бірақ қайта шақырылмады.

2021 жылы ФИФА-дан рұқсат алды да, Әзірбайжан құрамасының ойыншысы атанды.

## Жетістіктері

### Хайдук

* Хорватия Кубогы: 2012/13

### «Қарабақ» (Агдам)

* Әзірбайжан чемпионы (3): 2018/19, 2019/20, 2021/22

## Дереккөздер

Санат:Хорватия футболшылары
Санат:Хорватия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Әзербайжан футболшылары
Санат:Әзербайжан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Спартак Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Задар ФК ойыншылары
Санат:Хайдук Сплит ФК ойыншылары
Санат:Габала ФК ойыншылары
Санат:Қарабақ Агдам ФК ойыншылары
Санат:Нефтчи Баку ФК ойыншылары
Фабио де Лима

**Фабио де Лима** (порт. *Fábio Virginio de Lima;* 30 маусым 1993, Параиба, Бразилия) — бразилиялық және Біріккен Араб Әмірліктері футболшысы, жартылай қорғаушы.

2014 жылдан бері "Әл-Уасл" (Дубай) клубында ойнайды. Оған дейін бразилиялық клубтарда ойнаған.

2020 жылы БАӘ Ұлттық футбол құрамасы сапында тұңғыш ойынын өткізді.

## Клубтық мансап
Лимаға 2012 жылы "Атлетико Гояненсе" клубы Испанияда Икаса футбол клубымен қысқа уақыт болғаннан кейін қол қойды. 2013 жылы ол тек бір матч өткізген "Васко да Гама" А сериялы клубына жалға берілді.

2014 жылдың 21 шілдесінде Лима бас жаттықтырушы Джорджиньоның ұсынысы бойынша БАӘ-нің "Әл-Уасл" Араб шығанағы лигасының командасына екі жылдық жалдау құқығымен қосылды.

## Халықаралық мансап
2020 жылдың ақпанында Лима БАӘ азаматтығын алды. 2020 жылдың 12 қазанында ол БАӘ құрамасында Өзбекстанға қарсы жолдастық кездесуде дебют жасады.

## Мансап статистикасы
*2023 жылғы 12 мамырдағы жағдай бойынша*

**Басқасы**

**БАӘ лигасының кубогы**

**Араб клубтарының чемпиондар кубогы**

2018–19 [4 Матч , 0 Гол , 0 Голдық беріліс]

2019–20 [3 Матч , 2 Гол , 1 Голдық беріліс]

### Халықаралық ойындар

#

Санат:Бразилия футболшылары
Санат:БАӘ футболшылары
Санат:БАӘ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Васко да Гама ФК ойыншылары
Санат:Әл-Васл ФК ойыншылары
Кпелле

**Кпелле** (*кпесе*, *герзе*, *песси*) — Батыс Африкадағы халық. Орталық және Солтүстік Либерияда және Гвинеяның оңтүстік-шығысында тұрады. Жалпы саны 1,2 млн.адам. Либерияда 758 мың адам (2008 ж., бағалау) Гвинеяда 514 мың адам.

## Тілі
Тілі - кпелле тілі, манде тілдер отбасының оңтүстік тобына жатады.
Жазуы 1960 жылдан бастап латын әліпбиіне негізделген. 

## Діні
Дәстүрлі нанымдарды ұстанады, бір бөлігі-сүнниттік мұсылмандар, христиандар және синкреттік культтердің жақтаушылары.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсіптері -қолмен атқарылатын егіншілік (кассава, таро, күріш, жүгері, кола ағашы), майлы пальма жемістерін жинау, аң аулау, балық аулау, кофе, какао, гевея және хин ағашы да өсіріледі. Қолөнерден -темір ұстасы, керамика, тоқу, тоқымашылық, ағаш ою дамыған.

## Өмір салты
Дәстүрлі қоғамдық ұйымға көп балалы отбасылар, туыстық есепке патрилинейлік, құпия одақтарға (ерлер – поро, әйелдер – санде) кіреді. Неке қонысы вирилокалды болып табылады. Полигиния, левират, кездеседі.

Дәстүрлі наным-сенімдерге ата-бабалар культі (кофо, гофо), табиғат күштері, тотемизм, фетишизм, сиқыршылық пен бақсылыққа сену жатады.

Олар шағын ауылдық қауымдастықтарда тұрады, елді мекендердің орталығында олардың ата-бабаларының қабірлері бар. Үйлері балшықпен сыланған дөңгелек, шөп немесе сабан төбесі бар конустық болып келеді.

Дәстүрлі киімдері - жамбасты жауып тұратын таңғыш.

Негізгі тағам - күріштен, жүгеріден, ащы көкөніс дәмдеуіштері мен пальма майынан жасалған жармалар мен бұқтырылған тағамдар.

## Дереккөздер

 
Санат:Либерия халықтары
Санат:Гвинея халықтары