open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Джи-Вон Уотсон

**Джи-Вон Уотсон** (; 22 қазан 1983, Сэнт-Кэтрин, Ямайка) — ямайкалық футболшы, жартылай қорғаушы. КОНКАКАФ Алтын Кубогының екі дүркін күміс жүлдегері (2015, 2017). 2014 жылғы Кариб кубогының жеңімпазы.

## Карьерасы
Карьерасын 2005 жылы "Спортинг Сентрал Академи" клубы сапында бастаеған. 

Кейінгі карьерасында тек АҚШ клубтарында және Ямайка Ұлттық футбол құрамасында ойнаған. Құрама сапында тұңғыш рет 2008 жылы алаңға шығып, бүгінге дейін 70 матчқа қатысты да, төрт гол соқты.

2016 жылдан бері "Нью-Инглэнд Революшн" клубының намысын қорғайды.

## Жетістіктері

### Халықаралық
****

* Кариб кубогы — 2014
* КОНКАКАФ Алтын кубогының финалисі — 2015
* КОНКАКАФ Алтын кубогының финалисі — 2017

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* MLS player profile

Санат:Ямайка футболшылары
Санат:Ямайка Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Хьюстон Динамо ФК ойыншылары
Санат:Даллас ФК ойыншылары
Санат:Нью-Инглэнд Революшн ФК ойыншылары
Санат:Спортинг Сентрал Академи ФК ойыншылары
Орман хикаясы

**«Орман хикаясы»** — толық метражды көркем фильм. 1972 ж. Қазақфильм студиясы шығарған.

## Сюжеті
Фильм белгілі жазушы Әди Шәріповтің «Партизан қызы» хикаясы негізінде түсірілген.

Соғыстың алғашқы күндері кеңес офицерінің он жасар қызы Айгүл шешесінен айырылады. Әбден күйі кеткен, ауру қызды қарт диірменші мен оның немересі Федя фашистерден жасырып қалады. Балалардың көз алдында немістер партизандармен байланысы бар деп Федяның атасын өлтіреді. Балалар жалғыз қалады.

Партизандарды іздеудегі жаппай тінту кезінде немістер қазақ қызын анықтайды. Оған неміс Фольмердің әйелі үшін экзотикалық сувенир ретінде Германияға жөнелту төнеді. Федя ауылдастардың көмегімен  Айгүлді немістерден алып қашады. Бірақ батыл қыз ауылдың әрбір алтыншы тұрғынын дарға асу бұйрығы шыққан соң немістердің алдына шығады. Жазалаушылар масайрауға дайын болған кезде, партизандар алаңды қоршайды.

## Рөлдерде
*Айгүл — Бағлан Ержанова
*Вера — Наталья Сергиевская
*Федя — Яков Овчуков-Суворов
*Тимофей ата — Даниил Ильченко
*Мария — Елена Авакова
*Мүя — Әбітай Мұсабеков
*Петер — Алексей Чеботарев
*Фольмер — Валерий Струков
*Прошка — Даниил Нетребин
*Криволапов — Игорь Боголюбов

## Дереккөздер
Санат:КСРО фильмдері
Санат:Қазақфильм фильмдері
Қыс — егістік жинау маусымы емес

**«Қыс - егістік жинау маусымы емес»** — толық метражды көркем фильм. 1972 ж. Қазақфильм студиясы шығарған.

## Сюжеті
Фильм геологтардың ақылақтық-өнегелілік қалыптасу проблемаларын көтереді.

Фильм қоғам мен табиғат алдындағы жауапкершілік, достық пен кәсіби абырой туралы.

## Рөлдерде
*Ақ бас — Мәкіл Құланбаев
*Мұх — Құман Тастанбеков
*Толық — Олег Афанасьев
*Кур — Борис Гитин

## Дереккөздер
Санат:КСРО телевизиялық фильмдері
Санат:Қазақфильм фильмдері
Александр Николаевич Марочкин

**Александр Николаевич Марочкин** (14 шілде 1990 жыл) — қазақстандық футболшы, "Астана" клубының қорғаушысы.
## Карьерасы
### Клубтық
Іле ауданының орталығы Өтеген батыр ауылындағы "Іле-Сәулет" клубының түлегі. 2011, 2012 жылғы маусымдарды осы клуб сапында бірінші лигада өткізді де, 2014 жылы "Каспий" клубына барып қосылды.

2015 жылы "Оқжетпеске" ауысқан соң тұңғыш рет Премьер-Лигада ойнады. Бір маусымнан соң "Қайсар" футболшысы атанды. 2017 жылды тағы да "Оқжетпес" сапында өткізді де, 2018 жылы "Қайсарға" оралды.

2020 жылы 1 қаңтарда "Тобылға" ауысты.
### Ұлттық құрама
2019 жылы 8 маусымда құрама бапкері Михал Билек Марочкинді ЕУРО-2020 іріктеуіндегі Бельгия — Қазақстан матчына шақырды.

Екінші ойынын 2019 жылы 6 қыркүйек күні сырт алаңда Кипрге қарсы өткізді.
## Жетістіктері
*Қазақстан кубогы: 2019
## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Іле-Сәулет ФК ойыншылары
Санат:Каспий ФК ойыншылары
Санат:Оқжетпес ФК ойыншылары
Санат:Қайсар ФК ойыншылары
Санат:Тобыл ФК ойыншылары
Санат:Астана ФК ойыншылары
Санат:Арқалық тұлғалары
Тимоти Кастань

**Тимоти Кастань** (; 5 желтоқсан 1995 жыл, Арлон, Бельгия) — бельгиядық футболшы,  «Лестер» клубы мен Бельгия ұлттық футбол құрамасының қорғаушысы.

## Клубтық карьерасы
"Генк" футбол клубының түлегі. 2013-17 жылдары төрт маусым осы клубта ойнады. 

2017 жылы жаздан бері "Аталантаның" футболшысы. 10 қыркүйекте "Сассуолоға" қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты. 2018 жылы 27 тамыз күні клубы "Рома" қақпасына клуб сапындағы тұңғыш голын соқты.

2020 жылы жазда "Лестер Ситиге" ауысты. 13 қыркүйекте Англия чемпионатының бірінші турында "Вест Бромвичке" қарсы тұңғыш рет жаңа клубы сапында алаңға шығып, бір гол соқты.

## Халықаралық карьерасы
2018 жылы 7 қыркүйек күні Шотландияға қарсы жолдастық кездесуде тұңғыш рет Ұлттық құрама сапында алаңға шықты. 

2019 жылы 8 маусым күні Қазақстанның қақпасына тұңғыш голын соқты.

## Дереккөздер

## СІлтемелер
* Профилі
* Belgium profile at Belgian FA

Санат:Бельгия футболшылары
Санат:Бельгия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Генк ФК ойыншылары
Санат:Аталанта ФК ойыншылары
Санат:Лестер Сити ФК ойыншылары
Падища Бодуэн (стадион)

**Падища Бодуэн атындағы стадион** (фр. *Stade Roi Baudouin*, нидерл. *Koning Boudewijnstadion*) — Бельгияның Брюссель қаласындағы футбол аренасы. 1930 жылы салынған. Сыйымдылығы — 70 мың адам. Бельгия Ұлттық футбол құрамасы өз алаңындағы ойындарын өткізеді.
## Сипаттамасы
Алғашқы атауы — "Юбилей". 1946 жылы "Эйзель" деп аталды. 1995 жылы қайта салынып, қазіргі атауына (Бельгияның 1951-1993 жылдардағы падищасы *Бодуэн Альберт Шарль Леопольд Аксель Мария Густавтың* құрметіне қойылған) ие болды.

1972 жылғы Еуропа біріншілігінің финалдық матчы, 2000 жылғы Еуропа чемпионатының бірнеше ойындары өткізілді. Еуропа чемпиондар лигасының бірнеше финалдары (1958, 1966, 1974, 1985) мен Кубок иелері кубогының бірнеше финалдары (1964, 1976, 1980, 1996) ойналған. 1985 жылғы Еуропа чемпиондары кубогының финалында "Ювентус" пен "Ливерпуль" ойнады да, көрермендер қақтығысы болып, 39 адам қаза тапты.
## Сілтемелер
*Бельгия футбол федерациясының ресми сайтында 

Санат:Стадиондар
Санат:Бельгия стадиондары
Абат Қайратұлы Айымбетов

**Абат Қайратұлы Айымбетов** (7 тамыз 1995, Қызылорда) — қазақстандық футболшы, шабуылшы. Үш дүркін Қазақстан чемпионы. Қазақстан құрамасының сұрмергендер қатарында 4-орында тұр.

## Карьерасы

### Клубтық
"Ақтөбе" клубының түлегі. 2012 жылы осы клубта карьерасын бастады. 2013 жылы Қазақстан чемпионы атанды. Осы маусымның соңғы турында "Ордабасы" қақпасына бір гол соқты, осы гол клубқа чемпион атануына тікелей көмектесті.  

2013/14 жылғы УЕФА Еуропа лигасының іріктеуіне қатысты. 

2020 жылы "Қайратқа" ауысты. Жыл соңында Қазақстан чемпионы атанды.  

2021 жылы "Крылья Советов" футболшысы атанды. 

2022 жылы "Астанаға" ауысты. 

### Ұлттық құрама
Қазақстанның 17 және 21 жасқа дейінгі құрамаларында доп тепкен. 

Ұлттық құрама сапында тұңғыш рет 2019 жылы 8 маусымда ЕУРО-2020 іріктеуіндегі Бельгияға қарсы сырт алаңдағы ойынға қатысты. Бұл ойында Қазақстан 0:3 есебімен ұтылды. 

Ұлттық құрамадағы тұңғыш голын 2020 жылы 7 қыркүйекте УЕФА Ұлттар Лигасында Беларусь қақпасына соқты. Бұл ойында Қазақстан 1:2 есебімен ұтылды. Турнирдің соңғы матчында Литва қақпасына құрама сапындағы екінші голын енгізді. 

2022 жылғы УЕФА Ұлттар лигасында үш доп соқты. Сол жылы БАӘ құрамасымен болған жолдастық ойында да бір гол соқты (1:2). 

2024 жылғы Еуропа чемпионатының іріктеуіндегі екінші турда Дания қақпасына 89-минутта гол соғып, құрамаға жеңіс әперді — 3:2. Бірақ артынша екінші ескерту алып, алаңнан қуылды. 19 маусымда Солтүстік Ирландияға қарсы сырт алаңдағы ойында матч тағдырын шешкен жалғыз голды енгізді. 

## Жетістіктері

### Клубтық

* Қазақстан чемпионы: 2013, 2020, 2022
* Қазақстан суперкубогы: 2014

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:Ақтөбе ФК ойыншылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Санат:Крылья Советов Самара ФК ойыншылары
Санат:Астана ФК ойыншылары
Санат:Адана Демирспор ФК ойыншылары
Джордан Моррис

**Джордан Моррис** (; 26 тамыз 1994, Сиэтл, Вашингтон штаты, АҚШ) — америкалық футболшы, АҚШ Ұлттық футбол құрамасы мен "Сиэтл Саундерс" клубының шабуылшысы. 2017 жылғы КОНКАКАФ Алтын кубогының чемпионы. 

## Карьерасы

### Ұлттық құрама
2014 жылдан бері АҚШ құрамасында ойнап келеді.

2017 жылғы КОНКАКАФ Алтын кубогының финалында Ямайка құрамасының қақпасына жеңіс голын соқты да, матчтың үздік ойыншысы атанды. Сондай-ақ осы турнирдің үздік мергені номинациясын иеленді.

## Жетістіктері

### Командалық
**Сиэтл Саундерс**

* MLS чемпионы: 2016

### Халықаралық

* КОНКАКАФ Алтын кубогының жеңімпазы: 2017

### Жеке

* MLS-дағы жаңа есім: 2016
* КОНКАКАФ Алтын кубогының үздік мергені: 2017  (3 гол)

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі
*Профилі
*https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=79025

Санат:Сиэтл Саундерс ФК ойыншылары
Санат:АҚШ Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:АҚШ футболшылары
Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Омар Гонсалес

**Омар Алехандро Гонсалес** (; 11 қазан 1988 жыл, Даллас, Техас, АҚШ) — америкалық футболшы, тегі мексикалық, АҚШ Ұлттық футбол құрамасы мен "Атлас" (Мексика) клубының қорғаушысы. Карьерасында АҚШ, Мексика, Германия клубтарында және АҚШ-тың 17, 18 жасқа дейінгі құрамаларында ойнаған. 2013, 2017 жылдары КОНКАКАФ Алтын кубогының жеңімпазы атанды. 2014 жылы әлем чемпионатына қатысты.

## Жетістіктері

### '''Клубтық'''
«**Лос-Анджелес Гэлакси**»

* Кубка MLS кубогы — 2011, 2012
* MLS Supporters’ Shield — 2010, 2011

**«Пачука»**

* КОНКАКАФ Чемпиондар Лигасы — 2016/2017

### '''Халықаралық'''
**АҚШ құрамасы**

* КОНКАКАФ Алтын кубогының жеңімпазы — 2013
* КОНКАКАФ Алтын кубогының жеңімпазы — 2017

### '''Индивидуалды'''

* MLS-тың үздік дебютанты — 2009
* MLS үздік қорғаушысы — 2011

## Дереккөздер

## Профильдері
*https://int.soccerway.com/players/-/73686/
*http://www.worldfootball.net/player_summary/omar-gonzalez/
*https://www.national-football-teams.com/player/39573.html

Санат:АҚШ футболшылары
Санат:Мексика футболшылары
Санат:Лос-Анжелес Гэлакси ФК ойыншылары
Санат:Нюрнберг ФК ойыншылары
Санат:Пачука ФК ойыншылары
Санат:Атлас ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Солтүстік Америка чемпиондары
Арман асуы

**«Арман асуы»** — толық метражды көркем фильм. 1972 ж. Қазақфильм студиясы шығарған.

## Сюжеті
Тарихтың өткір бұрылысындағы барлық сыннан өткен, қызықты және қиын тағдырлы Қазақстандағы кен орындарын алғаш ашушы геологтар туралы фильм. 

Жас Қазақ Республикасы қазба байлықтарын игере, өз индустриясын құра бастаған 30-ыншы жылдардағы оқиғалар туралы фильм.

## Рөлдерде
*Таир Мұрзин — Болат Бейсеналиев
*Степан — Борис Гитин
*Курашов — Сергей Гололобов

## Дереккөздер
Санат:КСРО фильмдері
Санат:Қазақфильм фильмдері
Ән сабағынан төрт

**«Ән сабағынан төрт»** — толық метражды көркем фильм. 1973 ж. Қазақфильм студиясы шығарған.

## Сюжеті
Жазғы каникул кезінде ағасына қонаққа барған мектеп оқушысы Ермектің туған өлкесі арқылы өткен қызықты саяхаты туралы телефильм.

## Рөлдерде
*Ермек — Қамбар Уәлиев
*Федя — Лев Прыгунов

## Дереккөздер
Санат:Қазақфильм фильмдері
Санат:КСРО балалар фильмдері
Дмитриев ауылдық округі (Абай облысы)

**Дмитриев ауылдық округі** – Абай облысы Бородулиха ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Бурабай, Дмитриевка ауылдары кіреді. Орталығы – Дмитриевка ауылы.

## Дереккөздер

Санат:Бородулиха ауданы ауылдық округтері
Дмитриев ауылдық округі (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Дмитриев ауылдық округі** – Солтүстік Қазақстан облысы Тимирязев ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Дмитриевка, Жаркен, Ынтымақ ауылдары кіреді. Орталығы – Дмитриевка ауылы.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 1410 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Тимирязев ауданы ауылдық округтері
Овидиу Хацеган

**Овидиу Хацеган** (рум. *Ovidiu Alin Hațegan*; 17 шілде 1980 жыл, Арад, Румыния) — румыниялық халықаралық дәрежедегі футбол төрешісі. 
## Карьерасы
2006 жылдан бері Румыния чемпионатындағы матчтарда төрелік етіп келеді. 2008 жылы ФИФА төрешісі деген мәртебе алды. Овидиудың негізгі мамандығы дәрігер, медицина саласында оқыған.

2008 жылы тұңғыш рет Халықаралық аренаға шықты да, Интертото кубогы ойындарында қазылық етті. 2012 жылғы Еуропа чемпионатының іріктеуінде екі ойында төреші болды. 2012/13 жылғы маусымда УЕФА Еуропа Лигасындағы дебютін бастады.

2016 жылы Еуропа Чемпионатына қатысты. 

2018/19 жылғы УЕФА Ұлттар Лигасының финалдық кезеңінде төрелік жасады.
## Дереккөздер

## Профильдері
*http://worldreferee.com/site/copy.php?linkID=1471&linkType=referee&contextType=bio 
*http://www.frf-cca.ro/arbitru/468

Санат:Футбол төрешілері
Санат:Румыния футбол төрешілері
Нелсон Семеду

**Нелсон Кабрал Семеду** (, **Нелсиньо** () есімімен де белгілі; 16 қараша 1993 жыл, Лиссабон, Португалия) — португалиялық футболшы, Португалия Ұлттық футбол құрамасы мен "Вулверхэмптон Уондерерс" клубының қорғаушысы.

## Карьерасы

### Клубтық
Карьерасында "Шентренше", "Бенфика", "Фатима", "Барселона" клубтарында ойнады. 2011 жылы "Шентренше" клубындағы тұңғыш ресми кәсіби деңгейдегі ойынын өткізді. 2012 жылы "Бенфика" клубының жастар командасына ауысып, бір жыл ойнады. 
Бір жылдан соң "Фатима" клубына жалға беріліп, 12 қыркүйек күні бұрынғы клубы "Шентреншеге" қарсы ойында тұңғыш рет алаңға шықты.

2015 жылы "Бенфикаға" қайта оралды. 16 тамыз күні Португалия жоғары лигасындағы тұсаукесер ойынын өткізді. Чемпиондар Лигасындағы дебютін 15 қыркүйекте "Астана" клубына қарсы өткізді.

2017 жылы "Барселонаға" ауысты. Трансфер құны 30 млн. еуроны құрады. 20 тамызда "Бетиске қарсы ойында Ла Лигадағы тұңғыш ойынын өткізді. 2019 жылы қаңтарда "Жирона" қақпасына клуб сапындағы жалғыз голын соқты.

2020 жлы 23 қыркүйекте "Вулверхэмптонға" ауысты.

### Ұлттық құрама
2015 жылы 11 қазанда ЕУРО-2016 іріктеу турниріндегі Сербияға қарсы тұңғыш рет Португалия құрамасы сапында алаңға шықты.

2017 жылы Конфедерациялар кубогына, 2018/19 жылы УЕФА Ұлттар лигасына қатысты.

## Жетістіктері
** [[Бенфика]]**

* Португалия чемпионы (**2**): 2015/16, 2016/17
* Португалия кубогы: 2016/17
* Португалия лига кубогы: 2015/16
* Португалия суперкубогы: 2016

; ** [[Барселона (футбол клубы)|Барселона]]**

* Испания чемпионы (**2**): 2017/18, 2018/19
* Испания кубогы: 2017/18
* Испания суперкубогы: 2018

; 

* Конфедерациялар кубогының қола жүлдегері: 2017
* УЕФА Ұлттар лигасы: 2019

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі
*http://www.worldfootball.net/player_summary/nelsinho_7/

Санат:Португалия футболшылары
Санат:Португалия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Бенфика ФК ойыншылары
Санат:Барселона ФК ойыншылары
Санат:Вулверхэмптон Уондерерс ФК ойыншылары
Рубен Диаш

**Рубен Сантуш Гато Алвеш Диаш** (, **Рубен Диаш** () есіміміен де белгілі; 14 мамыр 1997 жыл, Амадора, Португалия) — португалиялық футболшы, Португалия Ұлттық футбол құрамасы мен "Манчестер Сити" клубының қорғаушысы.

## Карьерасы

### Клубтық
"Бенфика" клубының түлегі. Негізі балалық шағында тұңғыш барған клубы — "Эштрела Амадора" клубының академиясы.

2016/17 жылғы маусымда "Бенфиканың" негізгі құрамына ілінді.

Рубен Диаш 2020 жылдың 29 қыркүйегінде Ағылшын Премьер-лигасының Манчестер Сити клубымен алты жылдық келісімшартқа қол қойды. Оның бастапқы трансфер құны 68 миллион еуроны (61,64 миллион фунт) құрады, бірақ ойын көрсеткіштеріне байланысты 71,6 миллион еуроға дейін өсуі мүмкін еді. Сонымен қатар, бұл келісім аясында Николас Отаменди 15 миллион еуроға Бенфикаға ауысып, жалпы трансфер құны 56,6 миллион еуроға (51 миллион фунт) түсті.

2020 жылдың 3 қазанында Диаш Манчестер Сити сапындағы алғашқы ойынын өткізді. Ол Лидс Юнайтед клубына қарсы сырт алаңдағы ойында (1:1) негізгі құрамда алаңға шықты.

### Ұлттық құрама
Португалияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнап, бірнеше халықаралық турнирлерге қатысты. Ұлттық құрама сапында тұңғыш рет 2018 жылы 28 мамырда Туниске қарсы жолдастық кездесуде алаңға шықты. 

2018 жылы әлем чемпионатына, 2018/19 жылдары УЕФА Ұлттары лигасына қатысқан.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі

Санат:Португалия футболшылары
Санат:Португалия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Бенфика ФК ойыншылары
Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары
Данилу Перейра

**Данилу Луиш Элиу Перейра** (; 9 қыркүйек 1991 жыл,  Бисау, Гвинея-Бисау) — португалиялық футболшы, Португалия Ұлттық футбол құрамасы мен "Порту" клубының жартылай қорғаушысы. 2016 жылғы Еуропа чемпионы. Одан бөлек 2017 жылы Конфедерациялар кубогына, 2018/19 жылғы УЕФА Ұлттар Лигасына қатысты. Ұлттық құрама сапында 2015 жылдан бері ойнап келеді.

Карьерасында "Парма", "Арис" (Салоники), "Рода", "Маритиму", "Порту" клубтарында ойнаған.

## Жетістіктері

### Клубтық
**«Порту»**

* Португалия чемпионы — 2017/18

**Португалия**

* Еуропа чемпионы — 2016

**Португалия (21)**

* Жастар арасындағы әлем чемпионы — 2011

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Португалия футболшылары
Санат:Португалия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Парма ФК ойыншылары
Санат:Арис Салоники ФК ойыншылары
Санат:Рода ФК ойыншылары
Санат:Маритиму ФК ойыншылары
Санат:Порту ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Еуропа чемпиондары
Жезкент кенттік әкімдігі

**Жезкент кенттік әкімдігі** – Абай облысы Бородулиха ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Жезкент кенті.

## Дереккөздер

Санат:Бородулиха ауданы ауылдық округтері
Солнечное

* Солнечное – Абай облысы Жарма ауданыындағы ауыл.
* Солнечное – Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданыындағы ауыл.
HeLa

250px|нобай|оңға|Электронды микроскоппен қарағандағы HeLa жасушасы
**HeLa** — биология және фармакология саласындағы көптеген ғылыми зерттеулерде қолданылатын "өлмейтін" жасушалар желісі.

Желі 1951 жылы 8 ақпанда Генриетта Лакстың (ағылш. Henrietta Lacks) жатыр мойынның қатерлі ісігінен алынды.

Зерттеуші Джордж Геймен Генриеттаның жасушаларын оның рұқсатынсыз және келісімінсіз алынды, оларды зерттеп, жасушаларда өмірді сақтауға болатынын анықтады. Ол бір нақты жасушаны бөліп, оны көбейтіп, жасуша желісін бастауға мүмкіндік алды. Геймен оларды Генриетта Лакс атының бастапқы әріптермен “HeLa жасушалары” деп атады. Бұл зертханада өсірілген алғашқы "өлмейтін" адам жасушалары болды-олар бірнеше бөлінуден кейін өлмеді және көптеген эксперименттерде пайдалануға жарамды болды.

## Ерекшеліктері
HeLa жасушалары "өлмейтін" деп аталады, олардың Хейфлик шегі бар қарапайым жасушалардан айырмашылығы- шексіз рет бөлінуге қабілеттілігі. Қатерлі ісіктерінің көптеген түрлері сияқты, HeLa жасушалары ДНҚ хромосомалар ұштарында теломерлерді ұзартатын теломераза ферментін өндіреді. Қазіргі уақытта бар HeLa жасушаларының популяциясы Генриетта Лакстың ұлпа үлгілерінен алынған. Бұл жасушалар басқа қатерлі ісік жасушаларымен салыстырғанда да өте тез таралады. Кейде бұл жасушалар басқа ұлпаларды зақымдайды.

HeLa жасушалары Генриетта қайтыс болған обыр жасушаларына жиі кездесетін папиллома вирусын жұқтырған. HeLa жасушалары аномальды кариотипке ие, HeLa түрлі сублиниялары 49-78 хромосомаға ие, ал қалыпты адам кариотипінде 46 хромосом бар.

HeLa жасушалары in vitro өсіміне бейімделе отырып, осы жылдар ішінде эволюцияланды және олардың бөлінуінен бірнеше тармақтар пайда болды. Қазіргі уақытта HeLa жасушаларының бірнеше желісі бар. Бұл жасушалар желілері обыр жасушаларының моделі ретінде, жасушалар арасындағы сигнал беру механизмдерін, радиация және улы заттардың жасушаларға әсерін зерттеу және басқа да мақсаттар үшін пайдаланылады.

## ''Helacyton gartleri''
Шектелмеген бөлу қабілеті және адамға тән емес хромосомалардың санына байланысты, HeLa жасушалары Леем ван Валенмен қазіргі кезде жаңа биологиялық түрдің пайда болуының мысалы ретінде сипаттап, оларды Helacyton gartleri (хелацитон Гартлер) деп осы жасушаларды зерттеген Стенли М. Гартлердің атымен атаған.

Жеке түрге таңдалғаны үшін дәлелдер:
* HeLa жасушалары мен адам хромосомалардың санының сәйкес келмеуі;
* HeLa жасушаларының экологиялық қаты;
* HeLa жасушалары қалыпты адам жасушаларының өсіріндісінен тыс сақталу және көбею қабілеті.

Бұл түрдің анықтамасы жетекші биолог-эволюционистермен, сондай-ақ басқа бағыттағы ғалымдармен шындап қабылданбаған.

## Дереккөздер

Санат:Онкология
Санат:Адам жасушалары
Дуда Грач Ежи

Ежи Дуда-Грач (пол. Jerzy Duda-Gracz, 1941 жылдың 20 наурызы, Ченстохова  - 2004 жылдың 5 қараша, Лагов қаласы, Свебодзинский ауданы) - поляк суретшісі, график, театр суретшісі.

## Биография
Краков атындағы бейнелеу өнері академиясының Катовице филиалының графикалық бөлімінде оқыды (мұғалімдер арасында Эдвард Месяшты атап өтуге болады). 1968 жылы дипломға ие болды және Академияда мұғалім ретінде қалды. Кейінірек ол Варшавада Еуропалық өнер академиясында (1992-2001), содан кейін Катовицедегі Силезия университетінде сабақ берді. Бүкіл өмірі Жоғарғы Силезиямен байланысты болды. 2004 жылы 5 қарашада қайтыс болды және Катовицедегі зиратқа жерленді.

## Шығармашылығы
Дуда Грачтың шығармашылығы карикатура және сезімталдық, сентиментальдылыққа жақын болды. Оның картиналары өнеркәсіптік жердің сұр пейзажын көрсетеді. Ол өз модельдерін әсірелеусіз бейнеледі:  кейде мас, шаршағанб бірақ батыл,  тіпті ерлікке толы. Сыншы Крзизтоф Теодор Теплитц Үлкен Питер Брюгельдің  Дуда-Грачтың жұмысына әсерін көрді.

Сыншылардың пікірінше, оның жұмысы ақымақтыққа, ашкөздікке, үй ішімдікке қарсы наразылық болды.

Дуда Грачтың жұмысында Фредерик Шопенге арналған және 1999-2003 жылдары жасалған ауқымды (шамамен 300 жұмыс) сериялары бар. Цикл алғаш рет 2005 жылы Нагойяда (Жапония) өткен Дүниежүзілік көрмеде ұсынылған . Суретші өз шығармаларын сериялы нөмірлермен белгіледі, бұл жалған жұмыстарды анықтауға көмектеседі.

## Библиография

* Krzysztof Teodor Toeplitz. Jerzy Duda Gracz — Arkady 1985, 1992. ISBN 8321336000
* Ireneusz Jan Kamiński. Duda Gracz. — Penta, 1997.
* Anna Matuchniak-Krasuska. O recepcji groteski J. Dudy Gracza. — Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 1999.
* Jan Gondowicz. Jerzy Duda-Gracz (1941—2004). — Edipresse Polska, Warszawa, 2006. ISBN 8374770694
Deep Blue (шахмат компьютері)

**Deep Blue** — IBM компаниясы шығарған шахмат ойнайтын компьютер. Сол кездегі әлем чемпионына қарсы қалыпты уақыт бақалау ережесі аясында Шахмат ойнын және шахмат матчын жеңген шахмат ойнайтын алғашқы компьютерлік жүйесі ретінде танымал.

«Deep Blue» 1996 жылы 10 ақпанда әлем чемпионы Гарри Каспаровты алты-ойындық матчтың алғашқы бірінде жеңген. Дегенмен, Каспаров үш ұпай жинап, келесі бес ойынның екеуін жеңді, ол 4-2 есебімен Deep Blue жүйнсін жеңді. Кейінірек Deep Blue қайта жаңартылып 1997 жылы мамырда қайтадан Каспаровпен ойнайды. Deep Blue алтыншы ойынды жеңіп, сол себепті алты-ойындық матчты 3½-2½ ұпаймен жеңіп, уақыт бақылайтын стандартты шахмат турнирлеріндегі матчты жеңіп әлем чемпионын тізе бүктірген бірінші компьютерлік жүйе болды.  Каспаров IBM-ді алаяқтықпен айыптап  қайтадан ре-матч талап етті. IBM компаниясы бас тартып Deep Blue жүйесін бөлшектейді.

Deep Blue 1985 жылы Carnegie Mellon университетінде ChipTest жобасымен басталды. Бұл жоба, ақыр соңында, Deep Thought-ге айналды, сол кезде дамыту тобын IBM өзіне алады.  Жоба 1989 жылы Deep Blue атымен ары дамыды. Грандмастер Жо Бенжамен де жамыту командасы құрамында болады.

## Соңында
Deep Blue секундына 200 миллион позицияны бағалау қабілетімен әлем шахмат чемпионына қарсы шыққан ең жылдам компьютер болды. Бүгінгі күндері компьютерлік шахматтық зерттеулер мен компьютерлерге қарсы әлемдік деңгейдегі ойыншылардың ойындарында назар арнайы шахматтық аппараттық жабдықтарға емес шахматтық бағдарламаларға ауысты. Houdini, Rybka, Deep Fritz немесе Deep Junior тәрізді заманауи шахмат бағдарламалары Deep Blue дәуіріндегі бағдарламаларға қарағанда тиімді.

## Дереккөздер

Санат:Шахмат туралы аяқталмаған мақалалар
Санат:Компьютерлік шахматтар
Санат:IBM суперкомпьютерлері
Ақ шаңқан таулар

**«Ақ шаңқан таулар»** — толық метражды көркем фильм. 1973 ж. Қазақфильм студиясы шығарған.

## Сюжеті
Фильм негізі Сәтімжан Санбаевтың "Ақ Аруана" повесінен алынған.

Зейнетке шыққан соң, Мырзағали туыстарымен сыйланған қардай ақ ботаға бауыр басып қалды. Өскен бота әдемі ақ аруанаға айналды. Бұл жануар қартқа өмірінен кеткен барлық таза, жарқын сәттерді бейнеледі.

Туған жерлерін сағынған аруананың хикаясы аясында күрделі адами қатынастар хикаясы өрбиді. Қайта-қайта аруана өз туған жеріне қайтуға тырысады, бірақ әр кезде оны Мырзағали қуып жетіп, қайтарады. Жаздың бір күні далаға Ақтаулардан аңызақ келеді. Аруана өз ботасына дауыс беріп, желге қарай жүгіреді. Ұлы түйсік оны дөңдер, сорлар, жарлар арқылы алға жетелейді. Оның артынан аттарына мініп дос-жау Мырзағали мен Шолақ замғайды. Аруананы қуып жеткен Мырзағали Шолақтың таңдануына оны бостандыққа жібереді. Ол аруана мен оның ботасының артынан ұзақ қарайды. Бұл өмірде ол не жоғалтты? Немесе, неге қол жеткізді? Өйткені, өз мұңынан басқа басқалардың мұңын көріп, түсіну әрине де оңай емес.

## Рөлдерде
*Мырзағали — Нұрмұхан Жантөрин
*Әсима — Бикен Римова
*Шолақ — Мұхтар Найманбаев
*Мақпал — Наталья Арынбасарова
*Марат — Әнуар Молдабеков
*Сағынғали — Мәкіл Құланбаев
*Көкайдай — Мұхтар Өтебаев

## Дереккөздер

Санат:КСРО драма фильмдері
Санат:Қазақфильм фильмдері
Андре Блейк

**Андре Джейсон Блейк** (; 21 қараша 1990 жыл,  Май-Пен, Ямайка) — ямайкалық футболшы, "Филадельфия Юнион" клубы мен Ямайка Ұлттық футбол құрамасының қақпашысы. 

## Карьерасы

### Ұлттық құрама
2014 жылдан бері Ямайка Ұлттық құрамасында ойнап келеді.

КОНКАКАФ Алтын Кубогының екі дүркін күміс жүлдегері (2015, 2017). 2015 жылғы КОНКАКА Алтын Кубогында қосалқы қақпашы ретінде барды да, алаңға шыққан жоқ. Ал 2017 жылы барлық ойында алаңға шықты. 2017 жылғы КОНКАКАФ Алтын кубогының үздік қақпашысы атанған. 

Сондай-ақ, 2014 жылғы Кариб елдері кубогының жеңімпазы.

### Клубтық
"Коннектикут Хакис" клубының түлегі. Балалық шағы осы Коннектикут Университетінің академиясында өтті.

2014 жылдан бері қазіргі клубында ойнайды. 

## Жетістіктері

### Халықаралық
****

* Кариб кубогының жеңімпазы — 2014
* КОНКАКАФ Алтын кубогының жеңімпазы — 2015
* КОНКАКАФ Алтын кубогының жеңімпазы — 2017

### '''Жеке'''

* MLS лигаының үздік қақпашысы — 2016
* КОНКАКАФ Алтын кубогының үздік қақпашысы — 2017

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Ямайка футболшылары
Санат:Ямайка Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Филадельфия Юнион ФК ойыншылары
Қалтаев

**Қалтаев** сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:
* Айдархан Қалтаев – физика-математика ғылымдарының докторы, профессор.
* Бәйділда Қалтаев – актер, Қазақстанның халық артисі.
* Мақыш Қалтаев - ақын.
Жиров

**Жиров** сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:

## Тұлғалар
* Александр Васильевич Жиров - кеңес тау шаңғышысы, халықаралық дәрежедегі КСРО спорт шебері.
* Андрей Васильевич Жиров - кеңес және Ресей футболшысы, қорғаушы.

* Василий Валерьевич Жиров — боксшы, еңбек сіңірген спорт шебері, Олимпиада ойындарының чемпионы (1996).
* Дмитрий Иванович Жиров — генерал-адъютант, кавалерия генералы.

* Евгений Николаевич Жиров - кеңес және Ресей футболшысы, жартылай қорғаушы.

* Евгений Проковьевич Жиров – спортшы, шаңғы спортынан Қазақстанға еңбек сіңірген жаттықтырушы.

## Географиялық атаулар

* Жиров (Мехединци) - Румынаиядағы елді мекен.

* Жиров (хутор) - Ростов облысы, Кашар ауданындағы хутор.
Сатаев

**Сатаев** сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:
* Ақан Қарғамбайұлы Сатаев — Қазақстан кинорежиссёрі, актёр, продюсер.
* Амантай Рақымжанұлы Сатаев - жазушы.
* Евгений Александрович Сатаев - кеңестік футболшы, шабуылшы.

* Есенжан Сатаев — аға шопан, Социалистік Еңбек Ері.
* Жұмабай Сатаев - ҰОС ардагері, «Қызыл жұлдыз» орденінің иегері.
* Қабас Сатаев - ҰОС ардегрі, «Отан соғысы» орденінің иегері.

* Қарғамбай Рахымжанұлы Сатаев — актер, Қазақ КСР-інің халық әртісі.
* Қуан Сатаев - мұнайшы, «Құрмет Белгісі» ордені иегері.
* Мәлік Сыбамбайұлы Сатаев – ғалым, техника ғылымдарының докторы.
* Рақымбай Сатаев — журналист, баспагер. Қазақстан Журналистер одағының мүшесі.
Әлиаров

**Әлиаров** сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:
* Бірлесбек Қаниұлы Әлиаров – энергетик, техника ғылымдарының докторы.
* Есенжол Қаниұлы Әлиаров – саясаттану ғылымдарының докторы.
Ибраһим Ағытайұлы

**Ибраһим Ағытайұлы** (11 қазан 1942, Жангелдин ауданы, Ақкөл ауылында туған) — ұстаз, журналист, этнограф.

1966 жылы Қызылорда педагогикалық институтының филология факультетін бітірген. Еңбек жолын туған ауылында орта мектеп директорының орынбасары болып бастаған. 1971 жылы Қазақстан компартиясы Жангелдин аудандық комитетіне қызметке ауысып, көп ұзамай Алматы жоғары партия мектебіне оқуға жіберілді. 1976–1983 жылдары кәсіподақтар ұйымын басқарып, аудандық атқару комитетінде ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарды. 1983–1988 жылдар аралығында «Шилі» кеңшары партия ұйымының хатшысы болды. Бұдан кейін журналистік қызметке ауысып, 1990 жылдан Қостанай облысы Әулиекөл ауданы «Әулиекөл тынысы» газетінде тілші, бөлім меңгерушісі, редактордың орынбасары болып істеді. Ибраһим Ағытайұлы қаламгер ретінде қазақ халқының ұлттық салт-дәстүрлерін жаңғырту, жұртына қайта оралған А. Байтұрсынов, М. Дулатов, Е. Омаров, Басықара Қанафияұлы шығармаларын насихаттау жұмыстарын қолға алды. Осы зерттеулердің нәтижесінде «Ортақ өмір арнасы» (2005), «Бабамыз бекзат данышпан» кітаптары жарық көрді. 1996 жылы ұйымдастырылып, Байтұрсыновтың өмірі мен шығармашылық жолын зерттеуді мұрат еткен «Ақжол» экспедициясының жұмысына белсене араласты. 2000 жылы Байтұрсынов ауылына әкім болып тағайындалып, облыс деігейінде «Ұрпақтар қауышуы» атты үлкен шара өткізуге мұрындық болды. А. Байтұрсынов медалін алды. 2010 жылы ғұламаның адал жары Бадрисафа Мұхамедсадыққызына арналған экспедициялық жұмыстар барысында Орынбор, Омбы, Томск, Қарқаралы, Алматы қаласында болып, деректі фильм түсірді, Тобыл өңіріндегі «Екпінді» ауылында ескерткіш орнатуға қатысты.

## Дереккөздер

Санат:Торғай облысының құрметті азаматтары
Санат:Торғай облысының әкімдері
Арқалық далалық өлке музейі

**Далалық өлке музейі** – ғылыми-мәдени өлкетану мекемесі. 1972 жылы ұйымдастырылып, ресми түрде 1973 жылы Арқалық қаласында ашылған. Алғашында Торғай облыстық тарихи-өлкетану мұражайы болып ашылып, 1998 жылдан қазіргі атымен атала бастады. Музей ғимаратының жалпы ауданы 1684 м2. Музейдің 11 көрме залы мен дербес кино залы бар. Ғимарат алдындағы алаңға В.И. Лениннің, Кейкі мергеннің ескерткіштері орнатылып, Социалистік Еңбек Ері М. Демченконың 1961 жылы 31 наурызда Торғай жерінен алғаш кен қазған экскаваторының ожауы, кен үлгісі қойылған. 1916 жылғы Торғай көтерілісінің қолбасшысы Амангелді Иманов пен көрнекті мемлекет қайраткері Әліби Жангелдиннің  қоладан құйылған келбеттері бедерленген биіктігі 5,25 метр мәрмәр тақта орнатылған. Музей қорына барлығы 72 мыңнан астам мүліктік және құжаттық материалдар жиналған, оның 20 мыңға жуығы негізгі қорға жатады. Бұлардың көпшілігі материалдық және тарихи археологиялық жағынан аса құнды дүниелер. Археологиялық қазба барысында табылған неолит және андронов мәдениетінің мүліктері, Қожай-1 обасынан шыққан шанышқылар мен басқа да еңбек құралдары, Тоқанайдан аршылған қос қабатты қабірлер, жыланшық өзенінің аңғарынан қазып алынған мамонттың қаңқасы өлке тарихының терең тамырларын танытады. Музейдің арнаулы бөліміне жергілікті тұрғындардың қолданбалы өнері туындыларына жататын былғарыдан, жүннен, сүйектен, ағаштан жасалған бұйымдары, күміс алқалар мен салпыншақтар, сақина, жүзік, қапсырма және тағы да басқа әсемдік заттары қойылған. Арқалық қаласы маңына жыл сайын қонып жатқан ғарыш кемелерінің батырларымен таныстыратын экспонаттар өз алдына бір төбе. Алдыңғы қабырғасы ұлттық мәрмәр оюмен өрнектелген музей үйі 1982 жылдан мемлекет қорғауына алынған. Музей мүліктерін жинап, тақырыптық-экспозициялық жоспарын жасауға және оның ғимаратын қайта жобалау ісіне белгілі қоғам қайраткері, сол кезеңдегі Торғай облыстық партия комитетінің хатшысы Өзбекәлі Жәнібеков пен оның тұңғыш директоры журналист- жазушы Т.Рсаев көп еңбек сіңірген.
## Дереккөздер

Санат:Тарихи ескерткіштер
Санат:Қазақстан мұражайлары
Санат:Арқалық
Қазыбек Әбенов

Қазыбек Әбенов  (1914 жылы бұрынғы Торғай оязы Қайдауыл болысы Жыланшық бойында туған) – қобызшы, Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген мәдениет қызметкері (1974). Қаршадайынан қобыз тартып, атақты қобызшы Баубек бақсыдан бата алған. 1920 жылы Торғайдағы мектепке барған. 1934 жылы Алматыда өткен халық шығармашылығының алғашқы байқауында Жаппас Қаламбаевтан кейінгі екінші орынды алды. 1935 жылы Торғайда ақын Нұрхан Ахметбеков ұйымдастырған көркемөнерпаздар үйірмесіне қосылып, ауыл аралап, өнер көрсете бастады. 1937 жылы композитор Ахмет Жұбанов Алматыда ұйымдастырған халық аспаптары орындаушыларының Республикалық фестивалінде бас жүлдегер атанды. 1939 жылы театр бүкіл құрамымен Амангелді кентіне ауыстырылғанда Әбенов те бірге келді. Соысқа қатысып, 1946 жылы ғана оралды. Қостанай облыстық филармониясына қобызшы болып орналасты. 1948 жылдан Амангелді мәдениет үйінің директоры болды. 1949 жылы Алматыда өткен қыл қобызшылар байқауында бас бәйгені жеңіп алды. 1951 жылы Қазақстанның Мәскеуде өткен онкүндігіне қатысты. 1952 жылы Бүкілодақтық көркемөнерпаздар байқауына қатысып, жеке орындаушылар арасында лауреат атанды. Осы жетістігі үшін Қазақ КСР-і Жоғарғы Кеңесі президиумының Құрмет грамотасымен марапатталды. Ол Амангелді ауданының мәдениет бөлімінің жұмыстарына белсене араласып, аймақта сахна өнерінің қалыптасуына айтарлықтай үлес қосты, өзіне ізбасар шәкірттер тәрбиелеп өсірді. Қылқобыздың шебері шығармашылық өнерін жетілдіру үстінде қобызға арнап «Баубектің толғауы», «Аққу», «Қоңыржай», «Сахара», «Сыбызғы», «Жорға», «Торғай толғауы» күйлерін шығарды. Әбенов домбыраны да жақсы тартқан, домбыраға қосылып «Көрғұлы», «Көрғұлы мен Безерген», «Қобыланды», тағы да басқа халық жырларын орындаған. Амангелді ауданының мәдениет үйіне Қазыбек Әбеновтың есімі берілген. Әбенов КСРО Жоғарғы Кеңесінің, Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің, Кәсіподақтардың бүкілодақтық орталық кеңесінің грамоталарымен марапатталған.

Санат:Қобызшылар
Санат:Мәдениет тұлғалары
Санат:Торғай облысының құрметті азаматтары
Торғайдағы Алтынсариннің педагогикалық-мемориалдық мұражайы

Алтынсариннің педагогикалық-мемориалдық мұражайы – ғылыми-мәдени мекеме. Торғай кентінде орналасқан. Қазақ халқының ұлы ұстазы, көрнекті қоғам қайраткері және ағартушы Ы. Алтынсариннің өмірі мен педагогикалық қызметін зерттеп, насихаттау мақсатымен ұйымдастырылған. Торғай кентінде 1864 жылы 8 қаңтарда тұңғыш шаңырақ көтеріп, кейін ұлы педагогтің есімі берілген мектеп ғимаратында ашылған. Мұражайды ұйымдастыруға мектептің 1988 жылғы түлектері үндеу тастап, қозғау салды. Мұражай залдарына рет-ретімен қойылған мүліктер мен деректі құжаттар ұлы ұстаздың бүкіл өмір жолынан, өлкеде оқу ісін ұйымдастыру, алғашқы мектептер ашу сияқты сан қырлы ауыр қызметінен мол мағлұмат береді. Сол кезеңдегі қазақ ауылының әлеуметтік ахуалын, оқу-тәрбие ісінің мүшкіл халін көрсететін бай материалдар жинақталған. Ғалымның аса қымбат құжаттары мен қолжазбалары, хаттары, іс қағаздары, оқулықтарының алғашқы басылымдары, Торғай мектебі оқушыларының тізімі, Ы. Алтынсарин араласып, пікірлес болған орыс ағартушыларының, қолөнер училищесі шәкірттері мен ұрпақтарының, ағартушылық қызметін ілгері жалғастырған ізбасарларының фото-суреттері қойылған. Жұртшылық қазақ ғалымдарының ұстаз мұрасын, ғалымдық-педагогтік қызметін зерделеп, қорытындылайтын күрделі зерттеу еңбектерімен де танысады. 

Санат:Қазақстан мұражайлары
1916 жылғы Торғай көтерілісшілердің штаб-квартирасы

Аманкелді ауданынан 13 шақырым қашықтықтағы Үрпек ауылында 1916 жылғы Торғай көтерілісшілерінің штаб-квартирасы орналасқан болатын. Өкінішке орай осы тарихи ғимараттың тек үш қабырғасы ғана сақталған.
Бұл тарихи ғимарат алғашында Аманкелді Имановтың штаб-квартирасы болса, кейіннен ауыл клубы болған.1975 жылы күрделі жөндеу жүргізіліп, Аманкелді Иманов атындағы мұражайға айналды.
    Тоқырау кезінде бұл мұражай аудан орталығындағы мұражайға көшіріліп, жабылған.Кейіннен қараусыз қалған ғимарат құлап, тек үш қабырғасы ғана тұр. Алдыңғы жақ беті және бүйірдегі екі қабырғасы бүтін. Ғимараттың күйдірілген оюлы қызыл кірпіштен салынғанын құлаған қабырғасынан байқауға болады.
    Қазіргі таңда ғимараттың алдына орнатылған ескерткіш-тақта ғана бұл жерде Аманкелді Иманов сарбаздарының штаб-квартирасы болғанын еске салып тұр. Ғимарат маңында халық батыры Аманкелдң Имановтың ат үстінде тұрған үлкен ескерткіші және Ұлы Отан соғысы қатысушыларына арналған обелиск бар. Келешекте мемлекет тарапынан қамқорлық болмаса көтерңлңсшңлердің штаб-квартирасы мүжіліп, құлап жойылуы анық.

Санат:Ұлт-азаттық қозғалыстар
Санат:Көтерілістер
Туырлығын тілу

**Туырлығын тілу**(салт. Бітіспес елдің немесе қас дұшпанның, өштескен адамдардың бір-біріне көрсететін зәбірі немесе күш көрсету. Мұның арты ертеректе дау-жанжалға, қатты іс-әрекет, ұрыс керіске, тіпті жауласуға да апарып соқтырған. Кектескен дұшпанның туырлығын тілу де жеңістің белгісі саналған.
Быструха

**Елді мекендер:**

* Быструха – Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданындағы ауыл.

**Өзендер ([[Ресей]]):**

* Быструха – Ресейдегі өзен. Алтай Республикасы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді.
* Быструха – Ресейдегі өзен. Кемеров облысы жер аумақтарынан ағып өтеді.
* Быструха – Ресейдегі өзен. Коми Республикасы жер аумақтарынан ағып өтеді.
* Быструха – Ресейдегі өзен. Ненецк АО жер аумақтарынан ағып өтеді.
* Быструха – Ресейдегі өзен. Новосибирск облысы, Алтай өлкесі жер аумақтарынан ағып өтеді.
Оскар Кардосо

**Оскар Рене Кардосо** (; 20 мамыр 1983, Хуан-Эулохио-Эстигаррибия) — парагвайлық футболшы, шабуылшы. 

## Карьерасы
Парагвайдың екі дүркін үздік футболшысы (2006, 2009). 2010 жылы әлем чемпионатына, 2007, 2019 жылдары Америка кубогына қатысты. 2018 жылы 34 жасқа келгеніне қарамастан, "Либертад" клубының сапында Парагвай чемпионатының үздік мергені атанды (Клаусурада). Осы жетістігінен соң 2019 жылғы  Футболдан Америка кубогына қатысу үшін құрамаға шақырылды.

Карьерасында Парагвай, Аргентина, Португалия, Түркия, Грекия чемпионаттарының жоғары дивизионында ойнаған. 2010, 2012 жылдары "Бенфика" сапында екі рет Протгалия чемпионатының үздік мергені атанды.

## Жетістіктері
### Командалық

; «3 Ақпан»
* Интермедия кубогы: **(1)** 2004

; «Бенфика»

* Португалия чемпионы: **(2)** 2009/10, 2013/2014
* Португалия кубогы: **(1)** 2013/14
* Португалия лига кубогы: **(5)** 2008/09, 2009/10, 2010/11, 2011/12, 2013/14
* Португалия кубогының финалисі: 2012/13
* УЕФА Еуропа Лигасының финалисі: 2012/13, 2013/14

; «Олимпиакос»
* Грекия чемпионы: 2016/17

### Жеке

* Парагвайдың үздік футболшысы: 2006, 2009
* Португалия чемпионатының үздік футболшысы: 2009/10, 2011/12
* Парагвай чемпионатының үздік футболшысы: Клаусура 2018

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі
*Профилі

Санат:Парагвай футболшылары
Санат:Парагвай Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Бенфика ФК ойыншылары
Санат:Олимпиакос Пирей ФК ойыншылары
Санат:Либертад ФК ойыншылары
Санат:Насьональ Монтевидео ФК ойыншылары
Санат:Ньюэллс Олд Бойз ФК ойыншылары
Санат:Трабзонспор ФК ойыншылары
Теріс бата

Теріс бата.Бұл-бата деп аталғаны болмаса қарғыстың қатты, жазаның өте ауыр түрі. Мұндай бата сенімді ақтамаған, өзіне қолы, тілі тиген баласына әкенің қолы теріс жайып берген қарғыс батасы. Батаның бұл түрі ел ішінде өте  сирек қолданылған және ол атадан балаға ұмытылмайтын таңба болып қалған. Атаның теріс батасын алғандары халық та жек көрген. 

Санат:Салт-дәстүрлер
Маңғал тамының тарихы

Маңғал тамы – тарих және сәулет өнерінің ескерткіші. Амангелді ауданының Үрпек ауылынан 5 км қашықтықтағы Ағаштыкөл көлінің солтүстік-шығыс жағалауындағы зиратта орналасқан. 19 ғасырдың ақырында қаз руының елке атасынан шыққан Маңғал деген кісі қабірінің басына тұрғызылған. Қазақ КСР Мәдениет министрлігінің «Қазжөндеу» шеберханасының мамандары алғаш 1980 жылы мемлекеттік есепке алып, 2001 жылы зерттеу жұмыстарын жүргізген. Ескерткіш табанының көлемі 7,02 – 7,00 м. Порталдық-күмбезді пішінде тұрғызылған. Алдыңғы беті мен ішкі жағы әртүрлі әдістермен қаланып, ою-өрнекті түрлі түсті тақташалармен өрнектелген. Төрт бұрышты қабырғасынан жартылай дөңгелек ойық желкендер арқылы күмбезге ауысады. Желкендердің жоғарғы он қатарындағы көлденең тісті қалау туралы қалыпты қалаумен ауысып отырады. Ескерткіштің кіре беріс ойығының үстіне төрт-төрттен, көлемі 27,0х17,5х53,3 см тікбұрышты оюлы кірпіштер қаланып, жоғары және төменгі жағынан  «бұрама» пішінді кірпіштермен қоршалған. Жоғарғы бөлігіндегі аркалы ойықтардыңбарлығының аралыңына орнатылған «сталактиттер» сегіз үзбеден кейін күмбезге ұласады. Дөңгелек күмбездер арнайы құйылған кірпіштермен өрілген. Іргетастың үстіндегі бөлік S пішіндес дөңгелек кірпіштермен «дандан» түрінде көмкерілген. Сыртқы тұтас қабырғалар «шырша» әдісімен қаланып, екі жақ қанаттары тік «бұрама» кірпіштермен қоршалған. Кіреберіс ойық та өрнекті тақташалармен көркемделген. Кіреберіс жақтағы қабырғаға таяз ойықтар жасалған. Алдыңғы жаққа қабырға әдісімен қаланған қақпа қалқаны орнатылған. Маңғал тамы 1916 жылғы Торғай көтерілісі кезінде сарбаздарға қорған, бақылау мұнарасы қызметін атқарды. Соғыс барысында патша өкіметі жазалаушы отрядының зеңбірек добы түсіп, күмбезінің бір бөлігі құлаған. Қазіргі уақытта қабырғаларының жекелеген бөліктері ғана сақталған.  

Санат:Тарихи ескерткіштер
Санат:Сәулет өнері
Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы 2020

**Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы** — 2020 жылы УЕФА Ұлттар Лигасының екінші маусымына қатысты. Ол турнир тамыз айында басталатындықтан, оған дейін де бірнеше жолдастық кездесулер өткізуі жоспарланғанмен, COVID-19 пандемиясына орай, наурызда өткізілуі тиіс жолдастық кездесулер ойналмады.

## Шолу
Күз айларында Қазақстан құрамасы УЕФА Ұлттар Лигасының С лигасында Беларусь, Албания, Литва құрамаларымен сынға түсті. 4 қыркүйек күні сырт алаңда Литваны ұтып, турнирді сәтті бастады. Литваны 2:0 есебімен ұтып, аталмыш жарыстағы тұңғыш рет сырт алаңда жеңіске жетті. Бірақ үш күннен соң-ақ Алматыда беларустардан 1:2 есебімен ұтылып қалды.

Бұдан кейін қазақстандықтар Албаниямен өз алаңында тең түсті де, қалған үш кездесудің үшеуінде де ұтылып қалды.

## Матчтар

### Матчтар тізімі

* 202. Литва-Қазақстан-0:2
* 203. Қазақстан-Беларусь-1:2
* 204. Қазақстан-Албания-0:0
*205. Беларусь-Қазақстан-2:0
*206. Черногория-Қазақстан-0:0
*207. Албания-Қазақстан-3:1
*208. Қазақстан-Литва-1:2

### Жолдастық кездесу

### [[УЕФА Ұлттар Лигасы 2020/21]]

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Қаз.футбол.кз сайтында

Санат:2020 жылғы футбол
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы
Тарханка

**Елді мекен:**

* Тарханка – Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданындағы ауыл.

**Өзендер ([[Ресей]]):**

* Тарханка – Ресейдегі өзен. Татарстан Республикасы, Ульянов облысы, Самара облысы жер аумақтарынан ағып өтеді. 
* Тарханка – Ресейдегі өзен. Татарстан Республикасы, Чуваш Республикасы, Ульянов облысы жер аумақтарынан ағып өтеді.
Гарет Саутгейт

**Гарет Саутгейт** (; 3 қыркүйек 1970 жыл, Уотфорд) — англиялық футболшы, қорғаушы. Қазір бапкерлікпен айналысады.

## Карьерасы
Англия Ұлттық футбол құрамасының байырғы ойыншысы, 2016 жылғы қыркүйек айынан бері Англия Ұлттық футбол құрамасының бас жаттықтырушысы. Бапкер ретінде 2018 жылғы әлем чемпионаты мен 2018/19 жылғы УЕФА Ұлттар Лигасының жартылай финалисі атанды.

Футболшылық ғұмырында "Кристалл Пэлас", "Астон Вилла", "Мидлсбро" клубтарында ойнады. Ұлттық құрама сапында тұңғыш рет 1996 жылы алаңға шығып, 1996, 2000 жылдары Еуропа чемпионаттарына, 1998, 2002 жылдары әлем чемпионаттарына қатысты. 

Бапкерлік карьерасын 2006 жылы бастап, әуелі "Мидлсбро" клубын жаттықтырды. 

Британ Империясының орденімен марапатталған.

## Жетістіктері

### Футболшы ретінде

* Еуропа чемпионатының жартылай финалисі: 1996
* Англия Лига кубогының жеңімпазы: 2003/04
* УЕФА Кубогының финалисі: 2005/06
### Бапкер ретінде

* Әлем чемпионатының жартылай финалисі: 2018
* УЕФА Ұлттар Лигасының жартылай финалисі: 2019
*Еуропа чемпионатының финалисі: 2020
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Англия футболшылары
Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Англия футбол жаттықтырушылары
Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Кристалл Пэлас ФК ойыншылары
Санат:Астон Вилла ФК ойыншылары
Санат:Мидлсбро ФК ойыншылары
Санат:Мидлсбро ФК жаттықтырушылары
Владимир Петкович

**Владимир Петкович** (; 15 тамыз 1963 жыл, Сараево) — югославиялық және босниялық футболшы, жартылай қорғаушы, футбол жаттықтырушысы. Югославия және Швейцария клубтарында ойнаған. 1980 жылдары Швейцария азаматтығын алды да, сонда тұрақтап қалды. Сол себепті де жаттықтырушылық ғұмырында көбіне Швейцариялық клубтарды жаттықтырды. 

Петковичтің жаттықтыруымен Швейцария құрамасы Еуропа чемпионаттарында тұңғыш рет топтық турнирден өте алды (2016 жылы). 

Сондай-ақ 2018/19 жылғы УЕФА Ұлттар лигасында жартылай финалға дейін жетті. 

## Жетістіктері

### Ойыншы ретінде

* Югославия кубогы: 1983
* Югославия чемпионы: 1985

### Бапкер ретінде

* Италия кубогы: 2012/13
* Италия суперкубогының финалисі: 2013
* УЕФА Ұлттар Лигасының жартылай финалисі: 2019

## Жеке өмірі
Үйленген, екі қызы бар.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Босния және Герцеговина футболшылары
Санат:Босния және Герцеговина футбол жаттықтырушылары
Санат:Сьон ФК ойыншылары
Санат:Копер ФК ойыншылары
Санат:Санат:Янг Бойз ФК жаттықтырушылары
Санат:Сьон ФК жаттықтырушылары
Санат:Лацио ФК жаттықтырушылары
Санат:Швейцария Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Югославия футболшылары
Санат:Бордо ФК жаттықтырушылары
Санат:Лугано ФК жаттықтырушылары
Үлбі жүк тасымалдау стансасы

**Үлбі жүк тасымалдау стансасы** — Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданы, Тарханка ауылдық округі құрамындағы темір жол бекеті. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Глубокое кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 40 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер
 

Санат:Глубокое ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Краснояр ауылдық округі (Шығыс Қазақстан облысы)

**Краснояр ауылдық округі** — Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Перевальное, Предгорное ауылдары кіреді. Орталығы – Предгорное ауылы. Округ құрамында болған ''Аврора'' станциясы 2024 жылы таратылды.

## Дереккөздер

Санат:Глубокое ауданы ауылдық округтері
Аврора

**Елді мекендер:**

**Қазақстан:**

* ''Аврора'' – Шығыс Қазақстан облысы Глубокое ауданындағы таратылған станция.

Америка Құрама Штаттары:

* Аврора – Миссури штатының Лоуренс округіне жататын қала.
* Аврора  – Колорадо штатының Арапаое округіне жататын қала.
* Аврора – Мэн штатының Хэнкок округіне жататын қала.
* Аврора – Миннесота штатының St. Louis округіне жататын қала.
* Аврора – Орегон штатының Marion округіне жататын қала.
* Аврора – Небраска штатының Hamilton округіне жататын қала.
* Аврора – Огайо штатының Portage округіне жататын қала.

**Басқа мағыналар:**

* Аврора – Ресейдегі Қазан төңкерісіне белсене қатысқан Балтық флотының крейсері.
Нельсон Бонилья

**Нельсон Уильфредо Бонилья Санчес** (; 11 қыркүйек 1990, Сан-Сальвадор, Сальвадор) — сальвадорлық футболшы, Сальвадор Ұлттық футбол құрамасы мен тайландтық «Бангкок Юнайтед» клубының шабуылшысы.

## Карьерасы
Карьерасында Сальвадор, Румыния, Әзірбайжан, Португалия, Түркия және Тайланд чемпионаттатарнда ойнаған.

2012 жылдан бері Ұлттық құрамада ойнап келеді. 2015, 2017 жылдары КОНКАКАФ Алтын кубогына қатысқан.

## Жетістіктері

* Әзірбайжан чемпионатында мергендер тізімінде екінші орын: 2016

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі
*Профилі
*Профилі
*Профилі

Санат:Сальвадор футболшылары
Санат:Сальвадор Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Насьонал Фуншал ФК ойыншылары
Санат:Вииторул ФК ойыншылары
Даррен Мэттокс

**Даррен Дмитри Мэттокс** (;  2 қыркүйек 1990, Портмор, Ямайка) — ямайкалық футболшы, Ямайка Ұлттық футбол құрамасы мен "Цинцинатти" (АҚШ) клубының шабуылшысы.

## Карьерасы
КОНКАКАФ Алтын кубогының екі дүркін күміс жүлдегері: 2015, 2017. 2015 жылғы финалда Мексиканың қақпасына бір го соқты, бірақ Ямайка 1:3 есебімен ұтылып қалды.

Ямайкалық футболшы болғанымен, АҚШ футбол мектептерінде тәрбиеленген, ал карьерасын 2012 жылы канадалық "Ванкувер Уайткэпс" клубында бастады. 2016 жылы АҚШ-тың "Портленд Тимберс" клубына ауысып, содан бері АҚШ-тық клубтарда ойнап келеді.

## Жетістіктері

### Халықаралық
**Ямайка**

* Кариб кубогы — 2014
* КОНКАКАФ Алтын кубогының күміс жүлдегері — 2015, 2017

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Ямайка футболшылары
Санат:Ямайка Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Кемар Лоуренс

**Кемар Микаэль Лоуренс** (; 17 қыркүйек 1992 жыл, Кингстон, Ямайка) — ямайкалық футболшы, Ямайка Ұлттық футбол құрамасы мен «Нью-Йорк Ред Буллз» клубының қорғаушысы. КОНКАКАФ Алтын кубогының екі дүркін күміс жүлдегері (2015, 2017).

## Жетістіктері

### Клубтық

* Ямайка чемпионы — 2009/2010, 2012/2013

### Халықаралық

* Кариб кубогының жеңімпазы — 2014
* КОФНКАКАФ Алтын кубогының күміс жүлдегері: 2015, 2017

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Профилі
Санат:Ямайка футболшылары
Санат:Ямайка Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Нью-Йорк Ред Буллз ФК ойыншылары