Баку халықаралық теңіз сауда порты

**Баку халықаралық теңіз сауда кемежайы (порты)** — Әзірбайжанның Баку қаласындағы теңіз сауда кемежайы. Каспий теңізіндегі ең ірі кемежай.
Кемежай Алят елді мекенде (Бакуден оңтүстікке қарай 70 км), екі негізгі көлік дәліздерінің қиылысында (Шығыс-Батыс және Солтүстік-Оңтүстік) орналасқан.

## Сипаттама
солға|200px|
Аляттағы жаңа Баку порты 20 шаршы км аумақты алып жатыр. Жаңа порт толыққанды интермодальдық көлік торабына және еркін сауда аймағына айналады, ол жаңа Жібек жолының басты пункті - Қытайдан Еуропаға дейінгі Еуразиялық кеңістікте пайда болған кеңейтілген экономикалық дәліздер желісі болуға лайық. 2000-шы жылдардан бастап Әзірбайжан Еуразия орталығындағы негізгі логистикалық торап ретіндегі мемлекеттің рөлін жаңарту үшін көлік инфрақұрылымын қалпына келтіру жөніндегі ұлттық бағдарламаны жүзеге асыруға кірісті. 2007 жылы Баку портын сол кезде Алятқа көшіру туралы шешім қабылданды.

Бұл жаңа порт Әзірбайжанның жаңа логистикалық орталығы және мемлекеттің ауқымды бастамасы - экономикалық әртараптандыруды жүзеге асырудың басты факторы болу үшін құрылды. Ол Каспий теңізіндегі порт, авто және теміржол көлігіне арналған терминал, сондай - ақ өзінің жеке арнайы құқықтық режимінің басқаруымен еркін сауда аймағы ретінде жобаланған.
thumb|оңға|300px|Жаңа Алят порты  оңға|300px|
**порт аумағы:**
* Ендік                  - 39.977132
* Бойлық                 - 49.440925
* Жалпы ауданы               - 400 га
* Айлақтар саны          - 13
* Айлақтардың жалпы ұзындығы - 2,254 метр
* Максималды тереңдігі       - 7 м.

**мүмкіндіктері**
* Әлеуетті өткізу қабілеті                             - жылына 15 млн.т.
* Контейнерлер бойынша өткізу қабілеті                 - 100,000 TEU/жыл
* Паромдық терминал                                    - жылына 6,2 млн.т.
* Басты жүктер                                         - жылына 1,8 млн.т.
* Кемелердің қызмет көрсету қуаты                      - 60 000 бірлік доңғалақты техника/жыл
* Жолаушылар сыйымдылығы                               - 150,000/жыл
* Қабылданатын кемелердің максималды жүк көтерімділігі - 7 000-10,000 т.
* Ашық қоймалардың жалпы ауданы                        - 35000 ш. м.
* Контейнерлерді сақтауға арналған аумақ               - 9400 ш. м.
* Қабылданатын кемелердің максималды ұзындығы          - 150-160 м.

## Тарихы
Теңіз саудасы ғасырлар бойы Баку қаласының негізгі қызметінің бірі болды. Баку портына ресми сілтемелер 1500 жылдарға жатады. 1564 жылы  I Сефевидтік Шах Тахмасибтің Жарлығымен Шейх Захид Баку портының бірінші министрі болып тағайындалды. 
1600 жылдардың аяғында Үнді саудагерлері Ирандадағы Шамаху мен Баку арасындағы жолдарды жүріп өтті. Бұл қалалардың шетінде 200-ге жуық Үнді саудагерлері өмір сүрді. Жібек пен зергерлік бұйымдар, сәнді заттар, сондай-ақ май, тұз, балық және асыл тұқымды жылқылар саудасы саудагерлерді осы аймаққа алып келді. 
thumb|солға|200px|Баку порты 1902 ж.
1854 жылы 17 қыркүйекте Ресей патшасы  І Николайдың жарлығымен Баку порты Әскери-теңіз портына айналды. Осы кезден бастап порт теңіз қорғанысын қамтамасыз ету үшін әскери орталық ретінде жұмыс істеді. 1858 жылдан бастап Ресей империясының Каспий филотелиясының кемелері портта орналасқан. Оның жағалау суларының тереңдігі қолайлы ауа-райы жағдайлары, сондай-ақ мұнай кен орындары портты Әскери-теңіз базасы үшін негізгі орынға айналдырды.

Қазіргі Баку қаласының құрылысы ХІХ ғасырдың ортасында Ресей империясының тұсында басталды. 1902 жылы 21 шілдеде порт ресми түрде ашылды. Бұл әлемдегі жетекші порттардың бірі және жүк-жолаушылар тасымалы бойынша Ресей империясының ең ірі порты болды. 1923-1924 жылдар аралығында Баку порты арқылы сауда бүкіл Кеңес Одағына жүк тасымалының жалпы көлемінің 27,3% - ын құрады. Нәтижесінде Баку Кеңес Одағының Каспийдегі жетекші портына айналды. 1963 жылы жаңа паром терминалы іске қосылып, жолаушыларға қызмет көрсету айлағы салынды. Порт құрылысы 1972 жылы жолаушылар терминалын іске қосумен аяқталды.

Әзірбайжан Республикасының Президенті Ильхам Әлиевтің Жарлығымен Баку порты қайта құрылып, 2015 жылдың 18 наурызында жабық акционерлік қоғам болды. 2018 жылдың 14 мамырында Алятта Жаңа Баку портының ашылу салтанаты өтті. Жаңа портта 12 айлақ бар және жылына 15 миллион тоннаға дейін жүк тией алады.

## Терминалдары
**Паром терминалы.** Өткізу қабілеті жылына 6,2 млн тонна
Паромдық (поездық-паромдық) терминалдан және оған іргелес айлақтардан теміржол арқылы портқа кіретін вагондар паромға тікелей кіре алады.
Вагондар жүк көлігінің бір түрінен (локомотивтен) екіншісіне (кемеге) тиеу жабдықтарын пайдаланбай қозғалатын (Ro-Ro) жүктері ретінде жіктеледі. Бұл процесс екі паром айлағында жүреді, олардың әрқайсысы теміржол желілеріне көпірмен тікелей қосылған. Жүк автомобильдері, жеңіл автомобильдер, сондай-ақ жолаушылар осы терминалда кемелерге орналастырылады.

**RO-RO терминалы.** Жүк көтерімділігі жылына 1,8 миллион тонна, жылына 60 000 көліктер
Интермодальдық көлік бірліктері, теміржол вагондарынан басқа, осы терминалда RoRo (RoPax) кемелерінен (ролкер) түсіріледі / тиеледі. Операциялар екі RoRo айлақтары арқылы жүзеге асырылады - біреуі бүйір рампасы бар кемелер үшін, ал екіншісі артқы рампасы бар кемелер үшін. Сонымен қатар, жолаушылар бұл айлақтарға RoPax типті кемелермен бара алады.

**Жалпы жүк терминалы.** Жүк көтерімділігі жылына 7 миллион тонна
Терминалдың инфрақұрылымына басты жүктерге арналған 7 айлақ кіреді, олардың бірі ауыр салмақты жүктерді өңдеуге арналған. 4 айлақ рельс жолдарымен және шынжыр табанды әр түрлі сипаттамадағы 8 жаңа көтергіш крандармен жабдықталған. Мұнда әр түрлі жүктерді (соның ішінде контейнерлерде) және сусымалы жүктерді әр түрлі көлік түрлерімен (кемелер, вагондар, жүк көліктері) тасымалдауға және тиісті түрде сақтауға болады.

## Дереккөздер

Санат:Каспий теңізі кемежайлары
Санат:Әзірбайжан кемежайлары