open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Сун империясы

**Сун империясы**  (қытайша: 宋朝 (Sòng Cháo|Сун Чао) — государство в Китае, существовавшее с 960 по 1279. Правящая династия — Чжао (趙), по фамилии рода государей.-оңтүстік Қытайда ХІІ – ХІІІ ғасырларды өмір сүрген мемлекет. 
127 жылы қайта құрылған Сун империясы 960 жылы құрылған Сун империясының ізбасары болды. Алғашқы Сун империясының әлсіреуіне солтүстік аймақтағы жаңадан бой көтерген көшпелілер мемлекеті себепші болды. Осы кезде оларға қарсылық көрсете алмаған Сун патшалығының әскери күшінің тең болмауынан әлсіздігін байқатты.  Кейіннен шүршіттердің Цзинь мемлекетінің күшейе бастағанын байқаған Сун патшалығының сарайы Кайфынды тастап, Янцзының оңтүстік жағасына орналасты. 1127 жылы Ханчжоуға император сарайын орналастырып, сол жерге астанасын салды. Осылайша Сун әулетінің тарихы екі кезеңге: солтүстік (960-1127) және оңтүстік (1127-1279) болып бөлінеді. Шүршіттердің негізгі тірегі болған сундық мемлекеттік құрылым оңтүстік Қытай кезеңінде мүлдем әлсіреп кетеді. Сун әулетінің екінші кезеңдегі билігі тұсында Янцзы өзінің қуатты ағысына арқа сүйеп, олар өздерін кауіпсіз сезінді. Оңтүстікке уақытша орналасқан Сун мемлекеті Цзин патшалығымен ұзаққа созылған шайқастар нәтижесінде екі жақты келісімге келіп, Сун императоры өзінің тәуелділігін мойындады. Екі арадағы шекара болып Хуайшай өзені белгіленді. Ол солтүстіктен төнген қауіп бұлтын сейілткен соң оңтүстік Қытай аймағын тез арада көркейтіп, өте бай және гүлденген мемлекетке айналдырды. Дегенмен, ХІІІ ғасырда оңтүстік Қытайдағы Сун мемлекетіне қайтадан жаңа қауіп төне бастады. Бұл жолғы қауіп шүршіттерді күйрете соғып, оңтүстік қытайды иемденуге ұмтылған маңғолдардан төнді. Сун империясының маңғолдарға қарсы шығуы бір ғасыр уақытқа созылды. Ақырында, оңтүстік Сун империясы құлдырап, елде жаңадан моңғолдық Юань әулетінің билігі орнады.
нобай|Сун империясы
Ахметжан Шүкіров

**Ахметжан Шүкіров** (05.06.1909, Ферғана облысы — 1991) - пулемётші, сержант.

## Өмірбаяны
1909 жылы 5 маусымда Өзбекстандағы Ферғана облысы Киров ауданы Шаварда қыстағында дүниеге келген.

1931-33 жылдары және 1942 жылдың тамызынан Қызыл әскер қатарында болған. 1942 жылдың қыркүйегінен Ұлы Отан соғысының қатысушысы.

1943 жылдың тамызында Орлов облысында бір ауыл үшін болған шайқаста жаулардың бес ату нүктесін жояды.
 
**КСРО Жоғарғы Кеңесінің** қаулысымен 1943 жылдың 27 тамызынан орындалған барлық жауынгерлік тапсырмалар, ерлігі және қаһармандығы үшін Ахметжан Шүкіров **[[Кеңес Одағының Батыры]]** атағына ие болып, Ленин орденімен және «Алтын жұлдыз» (КСРО) медалімен марапатталды..

Отанына қайтып оралып, 1991 жылы қайтыс болады.
 
## Дереккөздер

Санат:Ұлы Отан соғысы
Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары
Санат:Тарихи тұлғалар
Санат:1909 жылы туғандар
Санат:1991 жылы қайтыс болғандар
Элена Кинтерос

**Элена Кинтерос** (, 1945 жыл 9 қыркүйек&nbsp;— 1976 28 маусым)&nbsp;— **уругвайлық** мұғалім және революционерші-саясаткер. Халық жеңісі партиясының мүшесі. 

Венесуэла елшілігінің аумағанда уругвайлық қауіпсіздік қызметімен тұтқындалған, кейіннен еш хабарсыз жоғалып кеткен.

## Дереккөздер

Санат:9 қыркүйекте туғандар
Санат:1945 жылы туғандар
Санат:Монтевидеода туғандар
Санат:28 маусымда қайтыс болғандар
Санат:1976 жылы қайтыс болғандар
Санат:Уругвай революционерлері
Санат:Уругвай коммунистері
Санат:Хабар-ошарсыз жоғалғандар
Католик шіркеуі

thumb|left|120px
**Католик шіркеуі** немесе **Рим-католик шіркеуі** ()&nbsp;— ең ірі христиан шіркеуі: бүкіл әлем бойынша 1,2 миллиардтан астам табынушылар орталықтандырылған жүйеге ұйымдасқан. Бұл бүкіл әлемдегі ең көне діни институттардың бірі болып табылады және Батыс өркениетінің тарихында елеулі рөл атқарған.
thumb|right|400px|Католик дін ілімінің әлемде таралуы

Католик шіркеуін 22 шығыс католик шіркеуімен бірге Католик иерархиясы бойынша Рим папасы басқарады. Шығыс католик шіркеулері термині латын салтты Католицизм институтына қолданады (сонымен бірдей амвросиандық, брагтық, лиондық және мосарабтық шіркеулерді).

Ілімнің басты қағидалары Апостолдық, Никео-Константинопольдық және Афанасий дін нышандарында және мазмұндалған. Тридент пен Алғашқы Ватикан соборларының заңдылық жиынтықтарында толық айтылған. Жалпы доктринасы «Католик шіркеуінің катехизисы» атты декретте мазмұндалған.

Католик шіркеуі Иса Мәсихты құдай мұрагері деп, ал Иса Мәсіхтің құрған шіркеуі бір шынайы дін деп үйретеді және Рим Папасы жалғыз елшісі болып табылады.


StPetersBasilicaEarlyMorning.jpg
Papa_Francisco_en_Canonizazion_de_Juan_XXIII_y_Juan_Pablo_II.PNG
Tuż przed procesją na Skałkę (9017652275).jpg
Palm-sunday-latin-mass.jpg
Przed uroczystą mszą św. (9214593754).jpg
Podczas procesji na Skałkę (9018792690).jpg
CMSWR Soeur Reginae Gorman Photo.jpg


## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Официальный сайт Ватикана
* Мультимедийный новостной портал Святого Престола - град Ватикан 
* Катехизис Католической Церкви  
* Католические новости в России 
* Организационная структура Католической Церкви 
* Католическая энциклопедия  
* Католическая энциклопедия 
* "Кредо" газета Римско-Католической Церкви Казахстана  

Санат:Католицизм
Сноубординг

**Сноубординг** () — олимпиядалық спорт түрі. U-тәрізді хафпайптарда немесе қарлы бөктер бойымен ылдиға қарай шапшаң сырғанаудан тұрады.

## Сайыстың мақсаты

*Сноубордистер не арнайы құрастырылған хафпайпта, не қарлы тау бөктерінде жарысады. 
*Хайфпайппен жарысқа қатысушылар мақсаты - бес төрешінің алдында акробатикалық айла-тәсілдерді орындаған уақытта өз тақтайында қалу.
* Төрешілердің үшеуі айла-тәсілдерді бағалайды, ал қалған екеуі бірден онға дейін жалпы жаттығулар үшін бағалар қояды.
* Әрбір сноубордиске оның төрешілерді таңқалдырып үлгеруі және ұпай жинау үшін екі түсу мүмкіндігі беріледі.
* Сноубордкросс және слаломда мәре сызығын бірінші болып кесетін не мәреге ең аз уақытта келетін спортшы ұтады. 
* Сноубордкроста жарысқа қатысушыларға бірін-бірі итеруге немесе қарсыластарды трассадан итеріп жіберуге тыйым салынады.
* Алып слаломда сайыстар жүріп өтулерге бөлінген. Бірінші жүріп өтуде құлайтын, қақпаларды өткізіп алатын немесе мәреге жете алмайтын ойыншылар айыптық уақыт алады.
## Қажетті мәлімет

Хафпайп қардан қазып алынған U-тәрізді рампаны білдіреді. Жарыстарда сноубордистер хафпайпты оның барлық ұзындығы бойынша пайдалануға тырысады.  Су өткізбейтін кең киімге қоса спортшылар көздерін қарықтыратын ақ қардан қорғау үшін қорғаныш көзілдіріктерін киеді.

Санат:Сноубординг
Санат: Қысқы спорт
Константин Георгиевич Зырянов

**Константин Георгиұлы Зырянов** (5 қазан 1977 жыл, Пермь) — жартылай қорғаныс шебіндегі орыс ойыншысы. Қазіргі таңда ойыншы мансабын аяқтап, "Зенит-2" футбол клубының бапкері қызметін атқарады.
thumb|left|150px|
## Клубтық мансабы
Пермьдық футбол мектебінің шәкірті. Константинның бірінші бапкері — В. Ладейщиков. Кәсіби мансабындағы алғашқы командасы "Амкар". Ол команданың сапында Константин 171 ойын өткізіп 48 гол соққан. "Амкар" командасының сапында Константин 1994 — 2000 жылдар аралығында өнер көрсеткен.

2000 жылы Константин Зырянов "Торпедо" футбол клубына ауысады. Ол команданың сапында 164 ойын өткізіп 9 гол соғады.

2007 жылы "Зенит" футбол клубына ауысады. Зырянов командаға келісімен Ресей лигасының чемпионы және Суперкубоктың иегері атанады. Константин Зырянов "Зенит" сапында ойнап 2008 жылы УЕФА кубогыны қол жеткізеді. Ол кубокты ұту үшін "Зенит" ақтық кезеңде Менчестермен кездесіп, Зыряновтың голы арқасында жеңіске жетті. Бұл жеңісетен кейін бір-екі аптадан соң "Зенит" УЕФА Суперкубогында жеңір алады. 

2010 жылы Константин қайтадан Ресей чемпионы аттанады. 2011 жылы Ресей Суперкубогын жеңіп алады. 2012 жылы үш дүркін Ресей чемпионы аттанады. 2014 жылы "Зенит" футбол командасы Константин Зыряновқа ойыншы мансабын аяқтап бапкер болуға шақырады, бірақ Зырянов ол шақырудан бастартады.

## Жетістіктері
### Командалық
* Ресей чемпиондар: 2007, 2010, 2011/2012
* Ресей чемпионатының күміс жүлдегерлері:  2012/2013, 2013/2014
* Ресей чемпионатының қола жүлдегерлері:  2009
* Ресей Кубогының иегерлері: 2009/10
* Ресей СуперКубогының иегерлері: 2008, 2011
* УЕФА Кубогының иегерлері: 2007/2008
* УЕФА СуперКубогының иегерлері: 2008
* ЕУРО-2008 чемпионатының қола жүлдегерлері: 2008

## Дереккөздер

Санат:Ресей футболшылары
Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Торпедо Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Зенит ФК ойыншылары
Санат:Ресей футбол жаттықтырушылары
Санат:Амкар ФК ойыншылары
Василий Владимирович Березуцкий

**Василий Владимирович Березуцкий** (20 маусым 1982, Мәскеу, КСРО) — рересйлік футболшы, қорғаушы. 
## Мансабы
Василий өзінің мансабын 17 жысанда 1999 жылы "Торпедо-ЗИЛ" командасында бастады. 2001 жылы Березуцкий "ЦСКА" сапынна ауысады. Ол командада өзінің алғашқы ойынын 17 шілде 2002 жылы самаралық "Крылья Советов" клубына қарсы өткізеді. Василий Березуцкийдың егізі Алексей Березуцкийда "ЦСКА" сапында өнер көрсетеді.

Василий 10 жыл бойы бір командада ойнап үлкен тәжірбе алды. Сол тәжірибесі арқылы ол Ресейдің ұлттық құрамасында өнер көрсетеді. Василий ЕВРО-2008 және 2014 жылғы өткен Әлем чемпинатына қатысты. 2014 Әлем чемпионатында Василий команда капитаны болды.
## Отбасы
2009 жылы Василий Ольга атты қызға үйленеді. 2010 жылы Василийдың Владимир атты баласы туылады.
## Жетістіктері
* Ресей чемпиондары:2003, 2005, 2006, 2012/2013, 2013/2014.
* Ресей чемпионатының күміс жүлдегерлері: 2004, 2008, 2010.
* Ресей чемпионатының қола жүлдегерлері:2007, 2011/2012.
* Ресей Кубогының иегерлері: 2001/02, 2004/2005, 2005/2006, 2007/2008, 2008/2009, 2010/2011, 2012/2013
* Ресей СуперКубогының иегерлері:2004, 2006, 2007, 2009, 2013, 2014.
* УЕФА Кубогының иегерлері:2004/2005
* ЕВРО-2008 чемпионатының қола жүлдегерлері:2008

## Дереккөздер

Санат:Ресей футболшылары
Санат:ЦСКА Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Еуропа біріншілігінің қола жүлдегерлері
Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Мәскеу ФК ойыншылары
Юрий Анатольевич Красножан

**Юрий Анатолийұлы Красножан** (7 маусым 1963 жыл, Нальчик) — қорғаныс және жартылай қорғаныс шебіндегі КСРО-ның және Ресейдің ойыншысы. Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының 2014-15 жылдардағы бас бапкері.

## Ойыншы мансабы

1980 жылдың бірінші жартысында Нальчиктің "Спартак" футбол клубында өнер көрсеті. Өзінің төрт жылын Қабарда-балқар клубында өткізді. Ол клубтың атынан Юрий 76 ойынға қатысып бір ғана гол соқты. Юрий Красножан тек футбол ғана ойнап қоймай сабақты да жақсы оқыған. 1985 жылы Красножан КБГУ-ды жоғарғы біліммен бітіреді. Оқуын бітіріп өзінің қаласында жалпы ортақ мектепде дене шынықтыру пәнінің мұғалімі болады.

## Бапкер мансабы

Юрий Красножанның ең бірінші бапкерлік еткен командасы "Эталон" деп аталады, кейіннен команданың есімі "Автозапчасти" болып ауысады. Ол команда да Юрий үш жыл бапкерлік етеді. Үш жылдан соң Юрий қайтадан оқуға барады, ол жоғарғы бапкерлік ету мектебіне барып бір жыл оқиды. Бір жыл оқып болған соң жеке бапкерлік ету лицензиясын алады.

### Спартак (Нальчик)

2005 жылы Юрий "Спартак" футбол клубына келеді. Ол уақытта нальчиктік клубтың қаражаты төменгі деңгейде болады. Жаңа ойыншылар мен қажетті құрал жабдықтар алуға ақша болмайды. Оған қарамастан Юрий бар ойыншыларды жаттықтырып үлкен жетістіктерге жетеді. 2006 жылы Юрий Красножан Total Football журналының шешімі бойынша ең үздік жаттықтырушы деген атқа ие болады.

### Анжи

2011 жылы 27 желтоқсан күні Юрий Красножан "Анжи" футбол клубының басбапкері болып тағайындалады. 2012 жылдың 13 қаңтарында Юрий өзінің қалауымен бапкерліктен бас тартады.

### Кубань

2012 жылдың 6 тамызында Юрий краснодарлық "Кубань" футбол клубының бас бапкері болып тағайындалады. 2013 жылдың 4 ақпанында клубтың бас директорлары Юрий Красножанды жұмыстан шығарамыз деп хабарлайды. Сонымен 8 ақпан күні Юрий Красножан бас бапкерліктен айырылады.

### Қазақстан ұлттық құрамасы

7 қаңтар 2014 жылы Юрий Красножан Қазақстан ұлттық құрамасымен келісім шартқа тұрды. Бірақ ЕУРО-2016 турниріндегі сәтсіздіктен соң 2015 жылдың соңында қызметтен босады.

## Дереккөздер

Санат:КСРО футболшылары
Санат:Қазақстан жаттықтырушылары
Санат:Ресей футболшылары
Санат:Локомотив Мәскеу ФК жаттықтырушылары
Санат:Анжи ФК жаттықтырушылары
Санат:Ахмат ФК жаттықтырушылары
Санат:Қазақстан Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Денис Алексеевич Колодин

**Денис Алексейұлы Колодин** (11 қаңтар 1982 жыл, Камышин, Волгоград облысы) — қорғаныс шебіндегі орыс ойыншысы. Ресей чемпионатының үшінші орын иегері (2004, 2008). Сонымен қатар Денис Еуропа чемпионатының қола жүлдегері (2008). Британдық Daily Mail атты журнал бойынша, ең үздік Ресей ойыншылары қатарында Денис екінші орында тұр.

## Карьерасы
Денис өзінің кәсіби мансабын волгоградтық "Олимпий" футбол клубында бастаған. Ол клубтан соң Денис "Уралан" клубына ауысты. 2004 жылы самаралық "Крылья Советов" клубында өнер көрсеті. Ол командада Денис үздік ойын өнерін көрсетіп, біршама жанкүйерлердің жүрегінен орын алды. Сонымен қатар Денис Колодин "Крылья Советовте" ойнап бірінші рет Ресейдің ұлттық құрамасына шақырылды. 2005 жылы "Крылья Советов" командасы ақшадан қиналып Денисты мәскеулік "Динамо" клубына сатады. 

2005 бастап 2010 жылға дейін Денис "Динамо" клубының негізгі сапында өнер көрсетеді. 2011/12 маусымында "Динамо" Денисты "Локомотив" командасына жалға береді. 6 шілде күні 2013 жылы Денис нижненовгородтық "Волга" футбол клубына ауысады.


## Жетістіктері

### Командалық
* Ресей кубогының финалисі: 2004
* Еуропа чемпионатының қола жүлдегері; 2008

### Жеке
* Ресей чемпионатындағы үздік 33 (4): № 1 — 2006, 2008; № 2 — 2007; № 3 — 2009.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Ресей футболшылары
Санат:Еуропа біріншілігінің күміс жүлдегерлері
Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Уралан ФК ойыншылары
Санат:Крылья Советов Самара ФК ойыншылары
Санат:Динамо Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Волга Төменгі Новгород ФК ойыншылары
Санат:Ростов ФК ойыншылары
Санат:Сокол ФК ойыншылары
Санат:Алтай Өскемен ФК ойыншылары
Роман Николаевич Широков

**Роман Николаевич Широков** (6 шілде 1981, Дедовск, Мәскеу облысы) — ресей футболшысы, қорғаушы. 2008, 2012, 2016 жылдары Еуропа чемпионатына қатысқан.

## Клубтық мансабы

ЦСКА футбол клубының шәкірті. 1998-2001 жылдары Роман ЦСКА-2 деген команданың сапында өнер көрсетті. 2007 жылы Роман өзінің үздік ойын өнерін тек бірнеше рет қана көрсете алды. Роман Широков 7 жыл ішінде 6 команда ауыстырды. "Химки" футбол командасы маусым соңында 9 орында тұрғанымен, Роман ол команда да ойнап үздік ойын өнерін көрсете алды. Соның арқасында Ресей ұлттық құрамасының басбапкері Гус Хиддинк Романды ұлттық құрамаға шақырды.
thumb|left|230px

### "Спартак"

2014 жылдың 18 шілдесінде Роман Широков мәскеулік "Спартак" клубымен 2+1 шартымен келісімге тұрады. Жаңа командада Роман 9 нөмірді тандады, себебі ол нөмірдің астында Пятницкий және Титов атты атақты ойыншылар ойнаған. 2014 жылдың 26-шы қазанында Роман Широков өзінің "Спартак" сапында алғашқы ойынын мәскеулік "Локомотив" командасына қарсы өткізеді, ол ойынға Роман тек екінші тайымда кіріп, бірден гол соғады.

## Ұлттық мансабы

Роман Широков өзінің ұлттық құрамадығы ең алғашқы ойынын 2008 жылы 26 наурызда Румыния ұлттық құрамасына қарсы өткізеді. 2008 жылдан соң Роман ұлттық құрамада көрінбейді. Ұлттық құрамаға Роман Широков тек 2010 жылы Болгария ұлттық құрамасына қарсы ойында шақырылады. Ол ойында Роман ұлттық құрама сапында ойнап өзінің ең алғашқы голын соғады.

ЕВРО-2012 чемпионатында Роман Широков топтық кезеңнін үш ойынынада негізгі сапта ойынап қатысады. Ол чемпионатта Широков Перт Чехтың қақпасына гол соғып өз командасына жеңіс алып келеді. Ресейліктердің ол жеңісіне қарамастан олар топтық кезеңнен өте алмайды, себебі олар шешуші ойында гректерден (1-0) жеңіліс табады.

2013 жылы 25 наурызда Бразилиямен өткен ойында Роман Широков капитан болып шығады. Роман одан кейіге екі ойынға да капитандық атпен шығады. Роман Широков 2014 жылда өтетін Әлем Чемпионатының барлық 10 іріктеу кезеңіне қатысады. Іріктеу кезеңінен сүрінбей өтіп Ресейліктер 2014 жылдың Әлем Чемпионатына қатысады. Роман ол ойындарға дайындалғанымен өзінің жарақатының кесірінен ол Әлем чемпионатына қатыса алмайды.

## Дереккөздер

Санат:Ресей футболшылары
Санат:6 шілдеде туғандар
Санат:Дедовскде туғандар
Санат:Ресейдің еңбек сіңірген спорт шеберлері
Санат:Ресей Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Видное ФК ойыншылары
Санат:Рубин ФК ойыншылары
Санат:Химки ФК ойыншылары
Санат:Зенит ФК ойыншылары
Санат:Краснодар ФК ойыншылары
Санат:Спартак Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:ЦСКА Мәскеу ФК ойыншылары
Соғыс өнері (Сұн зы)

250px|thumb|«Соғыс өнері»; қазіргі заманның баспасы

**«Соғыс өнері»** Сунь Цзы (*[[Қытай тілі|қытайша]]*: 孫子兵法|孙子兵法, дәлме-дәл аударма&nbsp;— «Сунь ұстазының соғыс заңдылықтары туралы ілім бұлағы»; басқа атауы: «Сунь ұстаздың соғыс өнері туралы трактаты»)&nbsp;— Ежелгі Қытайдың ең белгілі трактаты. Трактат Қытайдың әскери стратегиясына және саясатына арналған. 13 тараудан тұратын еңбек көптеген жылдарға «әскери философиясының мектебі» болып табылды (*бинт-зця*).

Трактатты өз әрекеттерінде ұлы қолбасшылар: Такэда Сингэн, Во Нгуен Зиап қолданған. Трактаттың негізгі баптары АҚШ-тың әскеріндегі жауынгерлерді оқытуында қолданылады.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Соғыс өнері 
* «"Сунь-Цзыдың соғыс өнері" трактаты»

Санат:Қытай философиясы
Санат:Шығармалар
ВМХ

**Велосипед мотокроссы, веломотокросс** немесе **BMX** (,  «велосипедтік мотокросс») — велосипед спортының бір саласы. Бұл спорт түріне BMX велосипед типін қолданады.

Алғашқы ВМХ-велосипед батпақты жолдардағы жолсыз жарыстар үшін  1960 жылы құрастырылған болатын. Бүгінгі күні ВМХ трек-рэйсинг Олимпиадалық спорт түрі болып саналады, ал фристайл қалалық жарыстарда сайысқа түседі. 

## Сайыстың мақсаты

* Трек рэйсингте мәре сызығын бірінші болып кесіп өтетін жарысушы жеңеді.
* Жарыс, әдетте, біліктілікті бағалау жарыстар топтамасынан тұрады. Ең үздік жарысушылар содан соң райд-оф топтамасында жарысады. Осының бәрі жарыс жеңімпазы анықталатын үлкен мәремен аяқталады.
* Трекке арналған велосипедтер белгілі бір өлшемдерге сәйкес болуға тиіс, мысалы, олардың нөмірлік белгілері болады, ал тізбекті ауыстырғыш қоршаулары болмайды.
* Веложарысушылармен сөйлесу үшін жалаушылар пайдаланылады. Жасыл жалау тректе кедергіледің жоқтығын және жарыстың жалғастыратырылатынын білдіреді. Сары жалау бағдардың бос емес екенін білдіреді. Қызыл жалау бұд жарысушыға тоқтауға және сөреге қайтуға берілетін белгі.
* Фристайл жарыстарда ең жоғары балл жинаған веложарысушы ұтады.
## Фристайл

Айла-тәсілдер жасалатын ВМХ жарыстар фрисайл (еркін  мәнер) деп аталады.  Олар қалалық ортада вер-рампалар (қысқ. тік рампа) деп аталатын, не  жазық бетте (фаэтлэнд) арнайы құрастырылған рампаларда өтеді. Жарысушылардың өнерлерін қазылар алқасы бағалайды. Оларға шеберліктері және орындаған айла-тәсілдерінің күрделілігі үшін ұпайлар қояды.

## Дереккөздер

Санат:Велоспорт
Санат:Экстремалды спорт түрлері
Нетбол

**Нетбол** - баскетболдан шыққан спорттың шапшаң түрі. Нетболшылар қарсыластарынан озып кету үшін және ұпайлар жинау үшін жүгіреді, қағып алады және допты береді.

## Ұпай жинау

Ойын орталық шеңбердң басталады: бір ойыншы өзінің командаласына доппен пас береді. Ойыншылар доп гол салу аймағына апаруға тырысады. Сонан соң шабуылдаушы тарап  допты себетке салып, ұпай жинауға кіріседі. 

## Алаң бойымен қозғала отырып
Нетболшылар өздерінің ойын позицясын білдіретін белгілемелер тағады. Позициялар мынадай болады: Мерген, Шабуылшы, Бүйірлік шабуылшы, Орталық ойыншы, Бүйірлік қорғаушы, Қорғаушы және қақпашы. Орталық ойыншы екі қақпа шебінің үштен бірінде және қақпасы шебінде ойнай алады.

## Пайдаланылған әдебиет


Санат:Доппен ойнайтын ойындар
Санат:Командалық спорт түрлері
Қызыл үйдегі түс

thumb|right|200px|

**Қызыл үйдегі түс** (*[[Қытай тілі|қытайша:]]* 紅樓夢|红楼梦 - „хунлоумэн“) -  қытай тіліндегі төрт классикалық романдар ішіндегі ең танымал романы. Алғашқы 80 тарауы Цао Сюэциньмен жазылып жарыққа «Тас туралы жазбахаттар» (*[[Қытай тілі|қытайша:]]* 石頭記) атымен 1763 жылы автордың қайтыс болар алдында жарық көрген. Отыз жыл өткен соң, яғни 1791 жылы, Гао E баспагері өз көмекшісімен бірге тағы қырық тарауымен романды толықтырып, сонымен сюжетті аяқтаған. Зерттеушілер осы күнге дейін Гао Е-нің бастапқы авторлық ойын қаншалықты дарытқанына күмәнданады. 

## Романның мазмұны
«Қызыл үйдегі түс» - Цзя отбасының ұрпақтарының үш буыны туралы жан-жақты хикая. Басқа бұрынғы қытай романдар қарағанда, «Қызыл үйдегі түс» романында нақты сюжет және жүйелі композиция құрамын пайдаланылады. Бұл шығармада егжей-тегжейлі кейіпкерлердің тәжірибесін, көңіл-күйлерін және олардың қарым-қатынастарын сипаттайды.

Романға Қытайдың өзінде „әдепсіздік үшін“  бірнеше рет тыйым салынған..

Sun_Wen_Red_Chamber_5.jpg
Hongloumeng2.jpg
Hongloumeng3.jpg
Hong_lou_meng.jpg
Sun_Wen_Red_Chamber_17.jpg


## Дереккөздер

Санат:Қытай әдебиеті
Спринт (жеңіл атлетика)

**Спринт** - қысқа арақашықтық бойынша жарыс. Жеңіл атлетика, велоспорт, биатлон, жүзу, шаңғы жарыс сияқты спорт түрлерінде қолданылады. Спринт жарыстарына 60, 100, 200 және 400 метрге жүгіру, сол сияқты кедергілі жүгіріс кіреді.

## Кедергі арқылы жүгіру
Көптеген Жүгіру сайыстары тегіс жерде өткенімен, кедергі арқылы жүгірісте атлеттер мәре сызығына қарай қақпа деген атаумен  белгілі кедергілер арқылы жүгіреді.  Ер  адамдар кедергі арқылы 110 және 400 метрге жүгірдеі.  Ал әйелдер кедергілі  жүгірісті 100 және 400 метрден өтеді. Желаяқтардың мақсаты-кедергіден неғұрлым жеңіл өту үшін жүгірістің жұмсақ стилін сақау.  Спортшылар әрбір кедергіден бір аяғымен өту үшін әдетте өздерінің қадамдарын белгілі бір тәртіпте қалыптастырады.
## Қажетті мәлімет
Ашық тректің шеңбері 400 мер және алты немесе сегіз  жолы болады. Атлеттердің эстафеталарда 400,200 және 4х100 жүгіргенде шахматты мәре блогы болады,  ал 100 метрге жүгіретін спринтерлер бір сызықтан старт алады. Тректің бетіне әдетте резеңке төселеді, сондықтан да атлеттер үйкелісті арттыратын кедір-бұдыр табанды аяқкиім киеді.

## Дереккөздер

Санат:Спринт (жеңіл атлетика)
Гэндзи туралы аңыз

thumb|right|200px|
**«Гэндзи туралы аңыз»** (, *Гэндзи-моногатари*) —11 ғасырдың алғашқы жылдарында, Хэйан әулетінің кезеңінде жазылған  жапондық классикалық әдебиетінің шедеврі болып табылады. Роман авторлығы  императрица Сёсинің сарайындағы нөкер әйелі Мурасаки Сикибу жазған деп есептеледі.

Сол кездегі әлемдегі бірінші психологиялық роман Хэйан әулетінің ішінде жоғары нөкейрлердің хал-жағдайын, тұрмысын бірыңғай бейнесін суреттейді. 

Ағылшын тіліне «Гэндзи туралы аңыз» бірінші рет жартылай аударма болып 1976 жылы Артур Валеймен аударылған. 


Murasaki-Shikibu-composing-Genji-Monogatari.png
Genji_emaki_YOKOBUE.jpg
Genji_emaki_01003_009.jpg
Genji_emaki_SAWARABI.jpg
Ch5_wakamurasaki.jpg


## Дереккөздер

Санат:Жапония әдебиеті
Санат:Романдар
Үнді өзені

**Үнді** (жоғарғы жағында **Синги (Шицюаньхэ)**, **Сенгге-Дзангбо**,  Sênggê Zangbo,  Yìndù Hé, ,  Sindh, ,  Sindhu, ) — Оңтүстік Азиядағы ең ірі өзен, Қытайдағы  Гималай және солтүстік-батыс Үндістан мен Пәкістан аумақтары арқылы ағады. Бастауы Тибет үстіртінде, сағасы - солтүстік Арабия теңіздің, Карачи қаласының маңында орналасқан. Үнді өзенінің ұзындығы - 3180 км, бассейнінің ауданы - 960.800  км²


Indus_near_Skardu.jpg
Indus River.jpg
Indus_river_from_karakouram_highway.jpg
IndusLehSrinagar.jpg
Chilass.jpg
Barndo.JPG


## Сыртқы сілтемелер
* WWF Global 200 Ecoregions — Indus River Delta

Санат:Үндістан өзендері
Санат:Қытай өзендері
Санат:Пәкістан өзендері
Калькутта

**Калькутта** (2001 жылдан бастап ресми атауы — **Колката**) (, ; ) — Үндістанның шығысында, Ганга өзенінің сағасында орналасқан ірі қала. Батыс Бенгалия штатының астанасы, Үндістандағы аумағынан екінші болып саналатын (Мумбаидан кейін), ал тұрғын санынан төртінші (Мумбаи, Дели және Бангалордан кейін) болып саналатын қала. 

2011 жылдың мәліметі бойынша, халық саны 4 486 679 тұрғын, шоғырлануы — 14 112 536 (3-е место среди городских агломераций Индии).

1911 жылға дейін Британдық Үндістан кезінде Калькутта астана болған. Қазіргі заманда қала - ірі білім, ғылыми, мәдениет және саяси орталығы.

Saltlake stadium kolkata.jpg
Dakshineswar Kali Temple, Dakshineswar, West Bengal, India (2007).jpg
Victoria Memorial Kolkata panorama.jpg
National Library, Calcutta 2007.jpg


## Халқы

2011 жылғы санақ бойынша қала шекарасында 4 486 679 адам тіркелген. 10 жыл ішінде қала халқының саны 1,88%-ға кеміген. Калькуттадағы 1000 ер адамға шаққанда 899 әйел адам сәйкес келеді. 2011 жылы қала агломерациясында 14 112 536 адам болған.

Халықтың басым бөлігін бенгалдықтар құрайды. Олардан бөлек қытайлықтар, тамилдер, непалдықтар, ассамдықтар, гректер, армяндар, парсылар, тибеттіктер және тағы басқа этникалықтар топтарды кездестіруге болады. XX ғасыр кезінде армяндардың, гректердің, еврейлердің саны біршама төмендеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Not the City of Joy 
* Calcuttaweb.com — Lots of information about Calcutta
* History of Calcutta on calcuttaweb.com 
* History of West Bengal and Calcutta  — Bengalweb.com’s effort to compile historical information with photographs
* A fantastic collection- Calcutta 1945: An American Military Photograph Album 
* more Calcutta photos
* Calcutta photos 
* Calcutta: City of Palaces
* National Club of India, Situated at Kolkata 
* BBC story about Calcutta’s revival

Санат:Үндістан қалалары
Телевизиялық таратқыш түтік

**Телевизиялық таратқыш түтік** - оптикалық кескінді электрлік телевизиялық сигналға өзгертуге арналған электронды сәулелік түтік. Өзгерту принципіне сәйкес телевизиялық таратқыш түтік электр зарядтарын жинақтауыш және оны жинақтамайтын (диссектор) түрлерге ажыратылады. Электр зарядтарын жинақтауыш телевизиялық таратқыш түтіктер фотоэмиссиялы (иконоскоп, ортикон), екінші ретті электронды (супериконоскоп, суперортикон), фото өткізгішті (видикон) ж.т.б. жинақтауышы бар түтіктерге топталады.

## Дереккөздер

Санат:Телевидение
Санат:Электротехника
Үлгенбай

**Үлгенбай** - қазақтың белгілі әнші - композиторы, ақын. ХІХ ғасырдың 30-90 жылдары өмір сүрген. Прогресшіл көзқарастағы ақын өзінің әндерінде халқына деген сүйіспеншілігін айқын көрсетіп, оның тағдырын, болашағын жырлады. Қайғы мен қасірет шеккен қазақ халқына ертең бақытты, шаттық өмірге, қуанышты күндерге жетесіңдер деп үн қатты. Орыстың этнографы Александр Ивановский "Русские ведомости" газетінде жарияланған "Қырғыз (қазақ) әншісі Үлгенбайдың қазасы" деген мақаласында оның асқақ дауысты әншілігін, өнерін аса жоғары бағалаған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Қазақстан сазгерлері
Санат:XIX ғасырдағы қазақ ақындары
Санат:Туған жылы белгісіздер
Санат:Қайтыс болған жылы белгісіздер
Эдуардо Фрей Монтальва

Фрей Монтальва (16 қаңтар, 1911 - 22 қаңтар, 1982)- Чилидің мемлекеттік және саяси қайраткері. 1949-3 жылдары сенатор болды. 1957 жылы Ұлттық фаланга партиясы мен Социал-христиан партиясы Христиандық-демократиялық партия болып біріктірілгеннен кейін, Фрей Монтальва оның басшысы болды.  1964-70 жылдары Фрей Монтальва елдің президенті болып саналды. Фрей Монтальваның үкіметі 1964 жылы қарашада КСРО-мен дипломатикалық қатынасты қалпына келтірді. Халық бірлігі солшыл күштері президент сайлауында жеңгеннен кейін , Фрей Монтальва Х.Д.П.-нің оң қанатын басқарып, С.Альенденің үкіметіне қарсы шықты.

## Дереккөздер


Санат:Чили саясаткерлері
Санат:1911 жылы туғандар
Санат:1982 жылы қайтыс болғандар
Рабат (қоныс)

**Рабат**, IV-VII ғғ. Маяқұм ауылының оңтүстік-шығысында, 6,5 км жерде орналасқан. Географиялық координаттары 42T 427994 UTM 4742123. 
1970  жылы Отырар археологиялық экспедициясы (К. А. Ақышев Кемел) зерттеген. Тікбұрышты, жоғарғы жағы жайдақ, бұрыштары дүние тараптарына қараған төбе. Көлемі: оңтүстік-батысы мен солтүстік-шығыс  80 м,  биіктігі 8 м. Ені 50 м алаң батыс жағынан жапсарласады. Төбенің жайдақ бетінің көлемі  30x25 м. Керамикадан құмыра тектес алмұрт тәрізді бүйірлі ыдыстар сынығы бар. Суағары бар ернеулер кездеседі. Кейінгі материалдардан бай ою-өрнекті қақпақтар бар. Ашық түсті ангобпен көмкеру, бедерлі штамп және кертпе оюмен әшекейленген.

## Дереккөздер


Санат:Түркістан облысы географиясы
Санат:Қазақстан көне қалалары
Ағаш (материал)

thumb|350px|Ағаш түрлері
**Ағаш** — адамның мыңдаған жылдардан бері отын үшін және құрылыс материалы ретінде қолданған шикізаты. Отын алу мен құрылыстан басқа мақсаттарда: еңбек және музыка аспаптарын, қару, жиһаз, өнер туындыларын, қағаз және т.б. құралдар жасау үшін қолданады. Ағаш материалын талдардың діңінен немесе жаңқасынан, кейде талшықтарынан алады.

Ағаштың ең бастапқы қасиеттері:
* механикалық қасиеттеріне:
** беріктігі, 
** қаттылығы, 
** деформациялық тұтқырлығы, 
** өнімділігі, 
** техникалық сипаттамалары, 
** тіркеме серпімділігін сақтау жатады. 
* физикалық қасиеттеріне: 
** сырт көрінісі (құрылымдылығы, жылтырлығы, кескіндемесі), 
** ылғалдығы (қондырылуы, су сіңіру, гигроскопиялығы, тығыздығы),
** жылу өткізгіштігі, 
** дыбыс өткізгіштігі, 
** электр қасиеттері (диэлектрлік қасиеттері, электрөткізгіштігі, диэлектрлік күші) жатады.

## Галерея

TheJJJunkPartyDJBooth.JPG
Stringed Instrument (3675408649).jpg
Mirror fretwork english looking-glass.png
Gourdes monoxyles.JPG
Bockbord av furu från 1600-talet - Skoklosters slott - 97173.tif


## Сыртқы сілтемелер

Санат:Құрылыс материалдары
Огюстен Жан Френель

Френель Огюстен Жан (1788-1827) - француз физигі, Париж Fылым Академиясының мүшесі. 

Ол жарықтың толқындық табиғаты жөніндегі болжамға сүйене отырып жарықтың интерференциясы мен дифракциясының теориясын жасады, жарықтың поляризациясы мен қосарланып сынуын зерттеді, жарық тербелістернің көлденең көлденең тербеліс екендігін дәлелдеді. Френель жарықтың толқындық теориясының негізінде екі мөлдір орта шекарасының бетінен сынған дарықтың интенсивтілігн анықтайтын формуланы қорытып шығарды. Оның негізгі ғылыми еңбектері 1815-22 жылдары орындалды. Ферель Френель айнасы мен Френель линзасын құрастырды.

Френель қазіргі толқындық оптиканың негізін салды. Гюйгенс принципін, екінші реттік толқындар идеясымен толықтыра отырып, ол дифракцияның сандық теориясын құрды. Осы принцип негізінде Френель геометриялық оптика заңдарын атап айтқанда, жарықтың біртекті ортада түзу сызықты таралу сипатын түсіндірді. Ол толқын бетінің зоналарға бөлінуіне негізделген дифракциялық көріністі есептеудің жуық методың жасап шығарған. Жарық толқындарының көлденендігін алғаш Френнель дәлелдеді.

## Френель теориясы

Дифракцияны зерттеу Френель еңбектерімен тиянақталды. Френель тәжірибе кезінде дифракцияның түрлі жағдайларын мұқият зерттеп қана қойған жоқ, дифракцияның сандық теориясын да жасады, ол теория, жарық әйтеуір бір бөгетті орап өткен кезде пайда болатын, дифракциялық көріністі есептеуге мүмкіндік берді. Ол тағы алғаш рет толқындық теория тұрғысынан жарықтың біртекті ортада түзу сызықпен таралуына анық түсінік берді.

Френель бұл табыстарға, Гюйгенс принципін екінші реттік толқындардың интерференция идеясымен біріктіріп барып, жеткен болатын. Френель идеясы бойынша **кез келген уақыт мезетіндегі толқындық бет дегеніміз айналып өтетін екінші реттік толқындардың жай ғана өзі емес, олардың интерференцияларының нәтижесі**(Гюйгенс-Френель принципі).

Кеңістіктің кез келген нүктесіндегі жарық толқынының амплитудасын есептеп шығару үшін жарық көзін ойша тұйық бетпен қоршау керек. Осы бетке орналасқан екінші реттік жарық көздерінің толқындар интерференциясы кеңістіктің қарастырылып отырған нүктесіндегі апмлитуданы анықтайды.

## Дереккөздер


Санат:Франция физиктері
Санат:1788 жылы туғандар
Санат:1827 жылы қайтыс болғандар
Әділқайыр Паңгерейұлы Жантасов

**Әділқайыр Паңгерейұлы Жантасов** (1958 ж., Индер ауданы, Индербор к.) — суретші. 

Қазақстан суретшілер одағының мүшесі (1992). Алматы көркемсурет училищесін (1981), Алматы мемлекеттік театр көркемсурет институтын (1986) бітірген. Бірнеше портреттік туындылардың («Мұрат Мөңкеұлы», «Шоқан Бейбарыс» т. б.), картиналардың («Исатай—Махамбет», «Қансонар» т. б.) авторы. Атыраудағы Кіші өнер академиясында ұстаздық етеді.
1993 жылы Атырау қаласының гербін жасаған. 2004 жылдан бері ҚР Дизайнерлер одағының мүшесі.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Нағыз суретші әрдайым еңбекқор келеді

Санат:Қазақстан суретшілері
Санат:1958 жылы туғандар
Санат:Атырау облысында туғандар
Санат:Қазақстан педагогтары
Үй шошқасы

**Үй шошқасы** ()&nbsp;- жұптұяқтылардың  ең ірі түрі, Жабайы шошқа түршесі. Адам шошқаларды 7000 жыл бұрын қолға үйреткен деген болжам бар (кейбір зерттеулерге сәйкес - әлдеқайда бұрын).

## Таралуы
Үй шошқасы Батыс елдерінде, Шығыс Азия және Океанияда кең таратылады. Солтүстік Америка, Австралия және Жаңа Зеландияда үй шошқаның жабайыланған түрі - рейзорбектер кездеседі. 

## Биологиялық сипаттамасы
Олардың дене тұрқы 0,9-1,8 метрге дейін болады, ересек дарасының салмағы 50-150 кг-ға жетеді. Басқа ой елегінен тұяқты, жиі қоректілер болып табылады, оның бабамыз ретінде талғамсыз тамақтанады отандық шошқа, жабайы қабан салыстырғанда.

Шошқа, ең алдымен, ет өндірісі үшін өсіріледі. 2005 жылы шошқа еті әлемдік өндірісі 97,2 миллион тоннаны (АҚШ Ауыл шаруашылығы департаментінің деректері бойынша) құрады.

Соңғы кезде шошқаның декоративті түрі - бойы кішкентай шошқа (*minipigi*) үйдің жануарлары ретінде қолда ұсталатын болған. Францияда, арнайы оқытылған шошқа трюфели іздеді.

## Дереккөздер

Санат:Шошқалар
Санат:Шошқа тұқымдары
Санат:Күйіс қайырмайтындар
Бүкіләлемдік сәлемдесу күні

**Бүкіләлемдік сәлемдесу күні** - 1973 жылдан аталып өтеді. Бұл күнді өткізу идеясын Американың Небраска штатында тұратын ағайынды Майкл мен Брайан Маккормак «қырғиқабақ соғыс» өршіп тұрған кезде, халықаралық текетіресті күшейтуге қарсылық пен наразылық белгісі ретінде қабылдайды. «Қарапайым да тиімді амал табу қажет», - деп шешкен жігіттер ақжарқын көңілмен әлемнің түпкір-түпкіріне сәлем хаттар жөнелтеді. Олар бүкіл әлемде бейбітшілік орнатып, сол үшін жұрттың бәрін күреске шақыру идеяларын ешкімге тықпаламайды. Тек қана өздерінің сәлемдерін алғандар тағы біреулерге түзу сәлем берсе болғаны. Идея қолдау табады. Содан бастап жыл сайын 21 қарашада Бүкіләлемдік сәлемдесу, қуанышты сезімдер мен көтеріңкі көңіл-күйлер күні атап өтіледі.

Санат:Мейрамдар
Санат:Атаулы күндер
Гиза некрополі

thumb|right|200px|

**Гиза некрополі** &nbsp;— Ежелгі Мысырдің ең ірі қорымы, Араб республикасының Гиза қаласының маңында орналасқан (қазір - Каир қаласының аумағы) 1979 жылы Гиза некрополі  ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдеріне енген. Туристік өнеркәсібінің ең маңызды жерлерінің бірі болып саналады.

Гиза некрополі - ертеден келе жатқан Мысыр мәдениеті ескерткіштерінің кешені. Кешенге:
* Үш үлкен Гиза пирамидалары:
** Хеопс пирамидасы,
** Хефрен пирамидасы
** Микерин пирамидасы,
* Үлкен Сфинкс
* кіші пирамидалар
* ғибдатханалар және т.б. құрылыстар. 

Некрополь мысыр ақсүйектердің жерленетін жері болған. 19 ғасырдан бастап бұл жерде үздіксіз археологиялық жұмыстар жүргізуліде. Қорымда көптеген жойылған мәдениетінің нысандары, жұмыс құралдары, қарулар, үй тұрмысы аспаптары және өнер бұйымдары табылған.

## Гиза платосының картасы

## Дереккөздер

Санат: Ежелгі Мысыр
Санат:Мысыр ғимараттары мен құрылыстары
Санат:Мысырдағы әлемдік мұра
Трансамерикалық пирамида

**Трансамерикалық пирамида** —- трансамерикалық корпорацияның халықаралық штаб-пәтері, Сан-Францискодағы (Калифорния) ең биік ғимарат. Оның құрылысы 1969 жылы басталып, 1972 жылы аяқталды. 48 қабатты, биіктігі 260 метр, оның ішінде шпилінің биіктігі 65 метр. Шпиль алюминий панельдерімен қапталған, оның төбесінде радиолокациялық қабылдағыш орналасқан. Бұл қабылдағыш сигнал жер сілкінуді алдын ала болжау үшін орнатылған, пирамиданың формасы оның айналасындағы орасан зор алаңға жарық түсіп тұруына мүмкіндік туғызады. Ғимарат қанша зор көрінгенімен, көлемі жағынан Гизадағы Хеопс пирамидасынан кіші. 1999 жылдан бастап пирамида нидерландық AEGON атты сақтандыру компаниясына тиесілі. Шпильдің басындағы радиоқабылдағыш сигнал - ғимараттың қауіпсіздігін қорғайтын көп құралдардың бірі. Алюминий панельдер шпильді қаптап тұр, оның төменгі жағында механикалық жабдықтар орналасқан. Ең жоғарғы қабаттан Сан-Францисконың ғажайып көріністерін, Алтын Қақпа Көпірін тамашалауға болады.
29-қабатта лифт орналасқан екі аралық, баспалдақ және мұржа бар. Сәулетшілер тобы Уильям Л., Перейра және жолдастары пирамиданы салу барысында құрылыс материалдарына бетон, шыны және құрышты пайдаланды. Оның иілгіш қаңқасы жер сілкінуден болатын дірілдің әсерін жоятын болған.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:АҚШ ғимараттары мен құрылыстары
Альфред Никола Рамбо

**Альфред Никола Рамбо** (; 2. 7. 1842, Безансон,—10. 11. 1905, Париж) — француз тарихшысы, мемлекет қайраткері. Моральдық және саяси ғылымдар академиясының мүшесі (1897). 1881 жылдан Сорбонна университетінің профессоры.

1895—1903 ж. сенатор, 1896—98 ж. халық ағарту министрі. Дипломатиялық миссиямен бірнеше рет Ресейде болды (негізінен Византияның, Ресейдің, Германияның саяси тарихы мен халықаралық қатынас тарихы мәселелеріне ерекше назар аударды). Рамбо өзінің негізгі еңбектерін Ресейдің тарихына арнады (бірегей буржуазиялық либерализм тұрғысында жазды). Э. Лависс пен Рамбоның бірігіп редакциялауымен «IV жүз жылдықтан біздің заманымызға дейінгі жалпы тарих» атты көп томдық коллективтік еңбек жарық көрді (1— 12-т., 1893—1901).

## Еңбектері

**L'Empire grec au X siècle*, 1870
**Le Monde byzantin ; le sport et l'hippodrome*, 1871
**La Domination française en Allemagne ; les Français sur le Rhin*, 1873
**L'Allemagne sous Napoleon*, 1874
**La Russie épique*, 1876
**Français et Russes, Moscou et Sévastopol*, 1876
**Histoire de la Russie depuis les origines jusqu'à l'année 1877*, 1878
**Histoire de la civilisation française*, 1885
**Expansion de l'Angleterre*, 1885
**Histoire de la civilisation contemporaine en France*, 1888
**Instructions données aux ambassadeurs*, 1890
**Histoire générale du IV siècle jusqu'à nos jours*, 12 vol., 1891-1900
**Russes et Prussiens, guerre de Sept Ans*, 1895
**Jules Ferry*, 1903

## Дереккөздер

Санат:Франция тарихшылары
Санат:Академиктер
Санат:Профессорлар
Санат:Франция саясаткерлері
Рам Сахай

**Рамлал** немесе **Рам Сахай** (1780, Бенарес, Үндістан - 1826) — 18 ғасырдың 2-жартысында өмір сүрген үнді миниатюршысы. 

Пахари мектебінің өкілі. Кангир мектебінің негізін салушылардың бірі. Манактың немересі, миниатюршы Найнсикхтың баласы. Гулерде Говердхан Чанд раджа мен Чамбада Радж Сингх раджаның сарайында жұмыс істеді. «Уш Анирудх» сериясы (Дели, Үндістан ұлттық музейі; Хайдарабад, Дж. Митталдың жеке қоры) мен «Кришн Судам» сериясындағы екі сурет (Чамба, Бхури Сингх музейі) Рамлал шығармасына саналады. Рамлалдың романтикалық пейзаждары мен әйелдер көрінісі шынайы сыршылдық көрініс береді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Пандит Рам Сахай Джи 

Санат:Үндістан суретшілері
Санат:1780 жылы туғандар
Санат:1826 жылы қайтыс болғандар
Регги

thumb|left|200px|

**Регги** (; немесе «реггей»)&nbsp;— 1960-шы жылдары пайда болып, 1970-ші жылдары әлемге танымалы болған Ямайкалық музыка. Бұл атауды кейде бүкіл ямайкалық музыкасына қолданады. Регги басқа ямайка музыкалық жанрларымен  (рокстэди, ска т.б.) тығыз байланысты.

Музыканың атауы «рэггид-ритм» () сөлемшесінен (жыртық, тозығы жеткен) немесе Таганьиктағы  «регга» (*regga*) атты негр тайпасының атауынан алынған деген болжамдар бар. 

## Дереккөздер

Санат:Музыка жанрлары
Санат:Ямайка мәдениеті
Эль-Ниньо

thumb|right|400px|Эль-Ниньо кезіндегі мұхит беті. Температура ауытқу (C °), 1997 жыл
**Эль-Ниньо** ( — кішкентай бала) немесе **Оңтүстік осцилляция** () —Тынық мұхитының экваториалды бөліміндегі беттік қабатындағы су температурасының тербелісі. Бұл құбылыстың климатқа елеулі әсері бар. 

Былайынша сөздермен айтқанда, Эль-Ниньо - Оңтүстік асцилляцияның мұхиттың жылынған беттік сулары шығыс жаққа қарай ауысу фазасы. Дәл осы кезде Тынық мұхитының шығыс бөлімінде, Перу жағалауында пассаттар азайып немесе толайым тоқталып, апвеллинг басылады. 

Эль-Ниньоның қарама-қарсы фазасы - **Ла-Нинья** ( — кішкентай қыз). 

Осцилляции сипатты мерзімі — орташа 3 - 8 жыл, кейде Эль-Ниньоның күші және созылу уақыты өзгеріп тұрады. Солай-ақ, 1790—1793, 1828, 1876—1878, 1891, 1925—1926, 1982—1983 және 1997—1998 жылдары Эль-Ниньоның фазалары қатты әсерлі әрі ұзақ болған, алайда, мысалы, 1991—1992, 1993, 1994 жылдары бұл құбылыстың мерзімі қысқарып, жиіленіп, күші әлсіз болған.

## Сыртқы сілтемелер
* El-Niño-Info
* El-Niño-Info орыс тілінде 
* Оceanolog 
* RealClimate.org: ''El Niño and Global Warming (engl.)
* The El Nino Theme Page Explains El Nino and La Nina, provides real time data, forecasts, animations, FAQ, impacts and more.
* NOAA El Nino Page 
* The El Nino Story
* ENSO events 1951 — present
* NOAA announces 2004 El Niño
* The Climate of Peru 
* Southern Oscillation Index (SOI)
* Эль-Ниньо-Ла-Нинья: қалыптасу механизмдері
* Феномен Эль-Ниньо 
* (Reuters/YahooNews)
* Эль-Ниньо ауарайына әсер етеді

Санат: Климатология
Санат:Тынық мұхит ағыстары
Сантьяго Рамон-и-Кахаль

**Сантьяго Рамон-и-Кахаль** (; 1 мамыр 1852, Петилья-де-Арагон — 17 қазан 1934, Мадрид) — испандық дәрігер және гистолог, нейробиологияның негіздеушілерінің бірі. 1906 жылы Камилло Гольджимен бірге Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты болды.

Рамон-и-Кахаль Сарагосс университетін бітірген (1873), профессор (1877). Валенсия, Барселона, ал 1892—1922 ж. Мадрид университеттерінде профессор. Осында биология зерттеу лабораториясын ұйымдастырды. Бұл институтқа кейін Рамон-и-Кахаль Сантьяго есімі берілді. Ол нерв жүйесі құрылысының нейрон теориясын, жұлын, мишық т. б. нерв жүйесі бөлімдерін зерттеді. Эмбриональды гистогенезді, дегенерация және регенерация процесін, омыртқасыздардың көру орталығын зерттеді. Нейрогистол. әдістерді зерттеуде көп еңбек сіңірді. 1906 ж. Нобель сыйлығы (К. Голъджимен бірге) берілді.

## Рамон-и-Кахаль құрметіне
* Кахаль интерстициальды жасушалары
* Кахаль денесі
* Кахаль — Ретциус жасушасы
* 1935 ж. Халықаралық астрономиялық одақ Айдың көрінетін жағындағы кратерге Рамон-и-Кахаль есімін берді.

## Қайнар көзі

## Сілтемелер
* Сантьяго Рамон-и-Кахальдың Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны 

## Әдебиет
# Архагельский ж.В. История неврологии от истоков до XX века. М, Медицина, 1965.
# Дойников Б.С. Избранные труды по нейроморфологии и невропатологии. М, Медгиз, 1955, с. 59-111, 224-310 и др.
# Поляков ж.И. Современное состояние нейронной теории. - В кн.: "Некоторые теоретические вопросы строения и деятельности мозга", М., Медгиз, 1960, 22-48.
# Бабминдра В.П., Воробьев В.С. Сантьяго Рамон-и-Кахаль и его роль в создании современной нейробиологтарыи (к 50-летию со дня смерти). "Арх. анат., гистол. и эмбриол.", 1985, т. 88, № 2, 87-92.

Санат:Испания медиктері
Санат:Комплутенсе түлектері
Санат:Гистологтар
Санат:Испания нейробиологтары
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері
Санат:Испания физиологтары
Санат:Испания мұражай қызметкерлері
Санат:Альмудена жерленгендер зиратында
Санат:Страсбург университеті құрметті докторлары
Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері
Санат:Нидерланд корольдік ғылым академиясының мүшелері
Санат:Венгер ғылым академиясының мүшелері
Санат:Бавария ғылым академиясының мүшелері
Санат:Комплутенсе Мадрид университеті оқытушылары
Рамсес IV

**Рамсес IV** (тақтағы есімі — **Усермаат-Ра-мери-Амон**) — 20-әулеттің перғауыны (б. з. б. 13 ғасырдың аяғы —12 ғасырдың 70 жылдары). Рамсеса III-тің  және болжамалы түрде Тити патшайымының ұлы.Рамсес IV билік құрған кезде «теңіз халықтарының» Төменгі Мысырға жасаған шабуылына тойтарыс берілді. Мединет Абу ғибадатханасын салдырды. Оның саясатына қарсы халық толқулары болып өтті.
## Дереккөздер

Санат:Перғауындар
Густав Йон Рамстедт

**Рамстедт Густав Йон** (22. 10. 1873, Экенес,— 25. 11. 1950, Хельсинки) — фин тілі маманы, Хельсинки университетінің профессоры (1917— 1941), монғол жөне алтай тілдерін салыстырмалы-тарихи әдіспен зерттеушілердің бірі. 1898 жылдан Монғолияда, Волга бойы мен қалмақ далаларында, Кушки т. б. жерлерде экспедицияда болып, олардан жинаған материалдары бойынша түркі және тұңгыс-маньчжур тілдеріне байланысты еңбектер жариялады. Ол орал-алтай тілдерінің генетикалық туыстығы туралы жорамалдарды қолдап, корей және жапон тілдерін алтай тілдері қатарына жатқызады.
## Дереккөздер
Абрам Борисович Ранович

**Ранович  Абрам Борисович** (лақап аты — Ранович; шын жөні — *Рабинович*) , 3(15). 12. 1885, Житомир,—29. 5. 1948, Мәскеу)—көне заманды зерттеуші кеңес тарихшысы, тарих ғылымының докторы (1937). Мәскеу мемлекет университетінің профессоры (1937—41), КСРО ҒА Тарих институтының аға ғылыми қызметкері (1938—48). Иудаизм мен ертедегі христиан тарихына арналған бірнеше еңбектердің авторы. Өмірінің соңғы жылдары көне замандағы Жерорта теңізінің шығысындағы аймақтардың әлеуметтік-экономикалық тарихын зерттеген. Рановичтің «Эллинизм және оның тарихи рөлі» (1950) атты еңбегінде эллинизм көне замандағы құл иеленуші қоғам дамуының белгілі бір кезеңі неғұрлым толық дәлелденді. «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталған.
## Дереккөздер

Санат:Тарихшылар
Раң (өсімдік)

**Раң** () – қияқөлеңдер тұқымдасының қияқөлең туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Сабағы жұмыр, биіктігі 10— 40 см, жапырағы таспа тәрізді. Гүлі дара жынысты, қос үйлі, масағы гүл шоғына топтанған. Сәуір — майда гүлдейді. Жемісі — бір тұқымды жаңғақ. Раң Орта Азия, Иран, Ауғанстанда таралған. ҚазақстандаҚызылорда, Бетпақдала, Мойынқұм, Қызылқұм, Түркістанда, Балқаш-Алакөл алқабында дала, далалық сортаң жерде, батпақты шабындықта, өзен, көл жағасында өседі. Раңнан дәрі алынады, ерте көктемде жақсы мал жайылымы ретінде пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Қияқөлеңдер
Раңмортық

**Раңмортық** () – астық тұқымдасының мортық туысының бір түрі. Биіктігі 5—30 см, бір жылдық шөптесін өсімдік. Жапырағы таспа пішінді, гүлі жасыл, көк түсті. Масағы гүл шоғына топтанған, ұзындығы 12— 15 мм, тікенді, сәуір — майда гүлдейді. Раңмортық Жерорта теңізі жағалауы, Еуропа, Кавказ, Орта Азия, Кіші Азия, Иран. Үндістанда таралған. Қазақстанда Бетпақдалада, Мойынқұмда, Балқаш-Алакөл алқабында, Қызылқұмда, Іле, Қырғыз Алатауы, Қаратауда далалы шөлді аймақта өседі. Раңмортық ерте көктемде құнды мал азығы, жауын мол жылы пішенге.

## Дереккөздер

Санат:Астық тұқымдасы
Асланның сабақтары

**Асланның сабақтары** (, ) — 2013 жылы Қазақстанда жарық көрген режиссер Эмир Байғазиннің фильмі.

## Сюжеті
Медициналық тексеру кезінде 13 жасар Асланды сыныптастарының алдында кемсітеді. Бұл оқиға оның іште бүгулі жатқан мінез-құлықтарының өршуіне алып келеді. Өзіне деген сенімсіздіктің салдарынан тазалық пен кемел болуға ұмтылады, төңірегіндегінің барлығын бақылауда ұстауға тырысады. Аслан қазақ ауылында әжесімен бірге тұрады, оның компульсивтілігі ақырында күрделі жағдайларға алып келеді...

## Рөлдерде
*Аслан — Тимур Айдарбеков
*Болат — Аслан Анарбаев
*Мірсайын — Мұхтар Аңдасов
*Ақжан — Әнеля Әділбекова
*Мәди — Омар Әділов
*Тахир — Әділет Анарбеков
*Дамир — Дәулет Анарбеков
*Мақсат — Нұрсұлтан Нұрбергенов
*Данияр — Нұрдәулет Оразымбетов
*Әрсен — Ерасыл Нұржақып
*Шоқан — Асан Кірқабақов
*Ғани — Рамазан Сұлтанбек

## Сыртқы сілтемелер
*Кинопоиск сайтында

*Киностан сайтында 

*imdb.com сайтында 
Санат:2013 жылғы фильмдер
Санат:Қазақстан фильмдері
Санат:2013 жылғы Қазақстан фильмдері
Санат:Қазақ тіліндегі фильмдер
Санат:Эмир Байғазин фильмдері
Майбұлақ (өзен)

**Майбұлақ** – Қусақ алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Қарағанды облысы Қарқаралы ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 27 км, жалпы ұзындығы 28 км болатын 11 саласы бар.

## Бастауы
Бастауын Қоңыртемірші тауларының шығыс беткейіндегі бұлақтардан алып, Томар ауылынан жоғарыда Қусақ өзенінің оң саласы - Қаражан өзеніне құяды.

## Гидрологиясы
Арнасы сайлы-жыралы, жонды-қырқалы өңірмен өтеді. Төменгі ағысында аңғары кеңейеді. Жаз айларында ағысы тоқтап, қарасуларға бөлініп қалады. Негізінен жер асты және жауын-шашын суларымен толығады. Алабында қыстаулар орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы өзендері
Санат:Балқаш су алабы
Рапалло шарты (1922)

**Рапалло шарты 1922 жылғы** —  Ресей мен Германияның 16 сәуір 1922 жылы Генуэз конференциясы кезінде Италиядағы Рапалло қаласында бекітілген.Бұл шарттың бекітіліуіне негізгі себеп болған екі мемлекеттің Версальдық шартты қабылдамауы.
## Дереккөздер