open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ифран

**Ифран** (арабша: *Ifrane*; бербер тілінде: *Ifrane*) — Мароккодағы ең биік таулы қаласы.

## Ерекшеліктері

* **Орналасқан жері:** Марокконың солтүстік-шығысында, Атлас тауларында.
* **Биіктігі:** Теңіз деңгейінен 1730 метр биіктікте орналасқан.
* **Климаты:** Қысқы жауын-шашын көп, қысы суық және қарлы, жазы ыстық және құрғақ.
* **Архитектура**: Еуропалық стильде салынған,
* **Туризм:** Таулы климаты мен табиғаты арқасында Ифран Мароккодағы танымал туристік орын.
* **Атауы:** Ифран атауы бербер тілінде «грот» немесе «қуыс» деген мағынаны білдіреді. Бұл атау таулы жерде орналасқан қаланың орналасуына байланысты.
* **Суық климат:** Қысы суық және қарлы болғандықтан, Ифран «Марокконың Швейцариясы» деп аталады.

## Тарихы

* 1912 жылы Франция Марокконы отарлаған кезде Ифран қаласы Францияның бақылауына өтті.
* 1920-шы жылдарда Франция бұл жерге тау курортін құруды шешті және Ифран қаласы Еуропалық стильде салынған.

* 1956 жылы Марокко тәуелсіздік алғаннан кейін Ифран қаласы Марокконың бақылауына өтті.

## Туристік орындар
Ифранның орталығында орналасқан Виктория көлі.
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://archive.today/20121216134403/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-6464&srt=npan&col=adhoq&msz=1500

Санат:Марокко қалалары
Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Команданте Феррас (антарктикалық станция)

thumb|
thumb|Бразилия президенті келгенде
**Команданте Феррас** () — Бразилияның Антарктикадағы станциясы. 

База 1984 жылы ашылды. 2008 жылы Бразилия президенті Луис Инасиу Лула да Силва арнайы келді. 

Станцияда 100 жұмысшы бар. 

Базаға жақын жерде Артигас (Уругвай), Король Седжон (Оңтүстік Корея), Джубани (Аргентина), Эдуардо Фрей Монталва (Чили), Генрик Арцтовский (Польша), Мачу Пикчу (Перу) станциялары бар. 

## Сілтемелер
*https://web.archive.org/web/20120214091352/http://www.mar.mil.br/secirm/proantar.htm

Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Санат:Бразилиядағы ғылым
Санат:Антарктикалық станциялар
Фроуард

**Фроуард** ) — Оңтүстік Американың ең оңтүстік нүктесі, Чилидің оңтүстігінде, Брансуик мүйісінде,  Магеллан бұғазы жағалауында орналасқан. Ең жақын қала — Пунта-Аренас 100 шақырым жерде. 1987 жылы Рим Папасы ІІ Иоанн Павелдің Чилиге сапарының құрметіне мүйіс төбесінде үлкен металл крест (Круз де лос Марес, Теңіздер кресті) салынды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* https://d-nb.info/gnd/7550964-7
* https://viaf.org/viaf/244321192

Санат:Чили мүйістері
Санат:Тынық мұхиты мүйістері
Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Тереңкөл (Антарктида)

**Терең көл** () — Антарктиданың Вестфолд Хилс аймағындағы шағын гипертұзды көл. Теңіз деңгейінен 164 метр төменде орналасқан. Бұл Антаркатиданың ең төмен нүктесі.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4817606

Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Оңтүстік Аустралия

**Оңтүстік Аустралия** — Аустралияның оңтүстігіндегі штат, орталығы Аделаида қаласы. Оңтүстік Аустралия батыста Батыс Аустралия, солтүстікте Солтүстік аумақ, шығыста Квинсленд, Жаңа Оңтүстік Уэльс және Виктория штаттарымен шектеседі.

Үлкен Аустралия және Тасмания шығанағы жағалауында орналасқан.

## Фактілер

* Штатта 69 аудан бар.
* Астанасы: Аделаида
* Ең үлкен қаласы: Аделаида
* Халқы: 1,7 миллион (2021 жылғы деректер бойынша)
* Аумағы: 984 000 шаршы шақырым
* Ресми тілі: Ағылшын тілі
* Валютасы: Аустралия доллары (AUD)
* Саяси жүйесі: Парламенттік монархия

## Географиясы
Оңтүстік Аустралия құрлықтың оңтүстік-орталық бөлігінде орналасқан. 

Үлкен Аустралия шығанағының жағалауында орналасқан және әр түрлі ландшафттарға ие: шөлдер, жазықтар, таулар, жағалау сызықтары.

## Тарихы
Оңтүстік Аустралияға бірінші болып аустралиялық аборигендер келген.

1836 жылы еуропалықтар осы жерлерге қоныстанған.

1901 жылы Оңтүстік Аустралия елдің бір бөлігі болған.

Санат:Аустралия штаттары
Яунде

**Яунде** ( ) — Камерунның астанасы және ең ірі қаласы. Ол елдің орталық бөлігінде, Камерун тулы қыратының етегінде орналасқан.

## Тарихы
19 ғасырдың екінші жартысында бұл жерге Еуропалықтар келгенге дейін, Яунде Евондо халқының қоныстану орны болған.

1889 жылы Германия Камерунды колонияға айналдырған кезде Яунде басқару орталығына айналды.

1916 жылы Бірінші Дүниежүзілік Соғыс кезінде Яунде Францияның басқаруына өтті.

1960 жылы Камерун тәуелсіздік алғанда Яунде астанасы болды.

## Климаты
Яундеде тропикалық климат бар, жылы және ылғалды болып келеді. Жыл бойы температура онша өзгермейді, орташа температура 23°C-ден 26°C-ге дейін болады.

Яундеде жауын-шашын жыл бойы тұрақты түседі, ең көп жауын-шашынды кезеңі — сәуірден қазанға дейін.

Ылғалдылық жоғары, жыл бойы 70%-дан 90%-ға дейін болады.

## Экономикасы
Яунде —  Камерунның саяси, экономикалық және мәдени орталығы. Ол елдің экономикалық дамуына үлкен ықпал етеді.
Сауда, қаржы, туризм, білім беру, денсаулық сақтау, әкімшілік және басқа да қызмет көрсету салалары қаланың экономикасын дамытуға үлес қосады.

Яундеде өнеркәсіп саласы дамып келеді. Азық-түлік өнімдерін өндіру, жеңіл өнеркәсіп, цемент өндіру және басқа салалар қаланың экономикасына жаңа серпін береді.

## Халқы

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Камерун қалалары
Ньяли (көпір)

**Ньяли** () — Кения материк бөлігіндегі Момбаса қаласын аттас аралмен байланыстыратын бетон арқалық көпір. Көпір аралдың солтүстік-шығысындағы Тудор шығанағы арқылы өтеді. Көпір Макупа бөгетінен басқа Момбасадан аралға апаратын үш жолдың бірі болып табылады және Ликони паромы аралға көлік қатынасын қамтамасыз етеді. Материктен көпірге жақындау екі бағытта да полиция бекеті қызметін атқарады.

## Алдыңғы Ньяли көпірі
Ескі Ньяли көпірі қазіргі өткелден 800 м төмен орналасқан. Понтон көпірін 1931 жылы губернатор Джозеф Бирн тапсырған.

## Шолу
Көпірдің ұзындығы 391,65 метр, ені 26,3 метр, алты жолақты. 1980 жылы салынып біткеннен бері көпірге 2005 жылға дейін күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілгенге дейін мерзімді жөндеу жұмыстары жүргізілмеген.

## Дереккөздер

Санат:Момбаса
Санат:Африкадағы көріплер
Санат:Кения ғимараттары мен құрылыстары
Ащытасты крестер геоглифі

thumb|right|350px|Ащытасты крестер геоглифі.
**Ащытасты крестер геоглифі** – Қостанай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштер тізіміне енген археологиялық ескерткіш. 

## Орналасқан жері
Арқалық қалалық әкімдігіне қарасты Көктау ауылынан батысқа қарай 15 км жерде.

## Кезеңі
Шамамен б.з.б. VІІІ-ІІ мыңжылдықтар аралығы.

## Тарихи деректер
«Ащытасты крестер» – Торғай ойпатының территориясында орналасқан «Торғайлық» геоглифтер тобына жатады. Геоглифтер 2007 жылы зерттеуші-өлкетанушы Дмитрий Деймен Google Earth-тің ғарыштық суреттерін зерттеу нәтижесінде табылды.
«Торғай геоглифтері» қазіргі уақытта «Екідің кресі», екі «Ащытасты крестер», «Қоғай кресі» жердегі төбе-қорғандар тізбегінен тұратын желілер арқылы қалыптасқан бірнеше аталатын бірнеше алып кресттердің тобын білдіреді. Ең үлкен кресінің ұзындығы шамамен 460 м-ді құрайды. Геоглиф 41 кіші көлемді қорғаннан құрылады.
2008 жылы «Тигдау Оізсоуегу» ғылыми-зерттеу жобасы шеңберінде насыанды кешенді зерттеу үшін жұмыс тобы құрылды.
Торғай геоглифтері 2015 жылдың ең танымал әлем жаңалықтары қатарына кірді. Бұл топтың басқа геоглифтері сияқты «Ащытасты крестер» қазір іс жүзінде зерттелмеген. Мұның бәрін адам жасаған нысандар екендігі белгілі, бірақ олардың пайдалану мақсаты, сондай-ақ жаратушылары туралы сенімді ғылыми ақпарат жоқ.
Ғалымдар Торғай геоглифтері маңызы бойынша Оңтүстік Американың Наска шөлді геоглифтерінің геоглифтерімен тең түседі және айрықша табиғат екендігін пайымдайды.

## Дереккөздер

Санат:Қостанай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Қостанай облысы
Санат:Қазақстан геоглифтері
Торғай свастикасы геоглифі

thumb|right|350px|Торғай свастикасы геоглифі.
**Торғай свастикасы геоглифі** – Қостанай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштер тізіміне енген археологиялық ескерткіш. 

## Орналасқан жері
Амангелді ауданы, Үрпек ауылы маңы.

## Кезеңі
Шамамен б.з.б. VІІІ-ІІ мыңжылдықтар аралығы.

## Тарихи деректер
«Торғай свастикасы» 2007 жылы Google Earth бағдарламасының ресурстары арқылы ашылған Торғай геоглифтер кешенінің бөлігі болып табылады. 2007 жылдың көктемінде Торғай аймағының ғарыштан түсірілген суреттерін зерттеу барысында тағы екі ірі нысан табылды. 2008 жылдан 2009 жылға дейін жеті ұқсас нысан табылды: шаршы, крес тәріздес үш сан, 25 қорғаннан тұратын сақина, екі нысан қорғандар тізбегі түріндегі сызықтарды білдіреді.
Ғалымдардың пікірінше, 90 м-ден астам диаметрі бар үлкен үшбұрышты белгі басқасына қарағанда мәнерлі көрінеді.
«Торғай трикветрі» немесе «Торғай үш шоқты белгісі» бұл нысан қазірде үш бұрыштық төбе белгі түрінде орналасқан. Үш шоқтың әрқайсысының соңы перпендикулярлы 5-тәрізді «өсінді» түрінде кеңейе түседі, бұл төбелер тікелей жер бетінде құс ұшар биіктіктен ғана толық көрінеді.
Нысанның оң жағында диаметрі 15-тен 33 м-ге дейінгі аласа қорғандар түрінде тағы жеті төбе бар.
«Ащытасты крестер геоглифі» жағдайындағыдай нысанның салыну мақсаты мен жаратушылары белгісіз.
Жергілікті тұрғындар арасында бұл аймақ, әсіресе геоглифтердің орналасуы геопатегендік аймақтар деп саналады. Кейбірі оларды белгілі бір нанымдар мен ырымдармен байланыстырады, дегенмен пікірлер әрқилы: оларды кейбіреуі күш орындары десе, басқалары бақытсыздық әкеледі деп санайды.

## Дереккөздер

Санат:Қостанай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Қостанай облысы
Санат:Қазақстан геоглифтері
Варкерт стадионы

**«Варкерт стадионы»** — Мажарстанның Кишварда қаласындағы футбол стадионы, "Кишварда" клубы өз алаңындағы ойындарын өткізеді. УЕФА бұл стадионға 3 жұлдыздық рейтинг берген. Варкерт стадионы 2018 жылы ашылған, сыйымдылығы 2 850 орын.

## Тарихы
Варкерт стадионың салу 2014 жылы 120 миллион форинтқа жоспарланған болатын, алайда сатылап өсе келе салық төлеушілерге әлдеқайда қымбатқа түсті. Экономикалық маңызды инвестиция ретінде саналып, 2014 жылы тағы 800 миллион форинт бөлінді, кейін ол 1,5 миллиардқа, артынша 2 миллиардқа жетті. Соңында жақын маңдағы термалды су кешенінен жылу құбырын орнатуға қосымша 473 миллион форинт жұмсалды, нәтижесінде жалпы инвестиция 2,5 миллиард форинтқа жетті — әрбір орынға шамамен 1 миллион форинт. 

Варкерт стадионы, 2018 жылы 11 тамызда ашылды. Алғашқы матч «Ференцварошқа» қарсы өтті. Ойын 2–0 есебімен «Ференцвароштың» жеңісімен аяқталды.

## Галерея

File:Kisvarda vs Debrecen.jpg|Варкерт стадионы
Varkerti_stadion_1.jpg|Варкерт стадионы
Varkerti_stadion_2.jpg|Варкерт стадионы
Varkerti_stadion_3.jpg|Варкерт стадионы
Varkerti_stadion_4.jpg|Варкерт стадионы
Varkerti_stadion_exterior.jpg|Варкерт стадионы
Varkerti_stadion_muzeum.jpg|Варкерт стадионы


## Дереккөздер

Санат:Стадиондар
Санат:Мажарстан стадиондары
Үштоғай төрттағаны геоглифі

thumb|right|350px|Үштоғай төрттағаны геоглифі.
**Үштоғай төрттағаны геоглифі** – Қостанай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштер тізіміне енген археологиялық ескерткіш. 

## Орналасқан жері
Амангелді ауданы, Үштоғай ауылынан шығысқа қарай 15 км.

## Кезеңі
Шамамен б.з.б. VІІІ-ІІ мыңжылдықтар аралығы.

## Тарихи деректер, сипаты
Үштоғай төрттағаны – «Торғай свастикасы геоглифі» деп аталатын топқа кіретін геоглиф. Бұл айтарлықтай айқын диагоналі бар тамаша геометриялық пішін (төртбұрыш). Қабырғаның ұзындығы 287 м, диагоналді ұзындығы 406 м, 101 кішігірім тас-құм қабаттан құралған төбе-қорғандардан (биіктігі – 1 м, диаметрі – 11-12 м) тұрады.
Оңтүстік шығыс және солтүстік батыс бұрыштарына жақын жерде бірнеше нысандар – диаметрі 18 м топырақты көмбе және диаметрі 19 м үш сақина бар. Кейбір ғалымдар, егер бұл элементтер квадраттың бір бөлігі болса, онда жалпы геоглиф ұзындығы 643 м-ді құрайды дейді.
Өткен онжылдықта осы геоглифтер ашылғаннан кейін, олардың пайда болуы мен мақсаттары туралы әртүрлі нұсқалар қалыптасты, бірақ олардың ешқайсысы әлі де сенімді дәлелдерді келтре алмады. Бұл жағдайда үш бағыт ең тұрақты болып табылады.
Вильнюс экспедициясы геоглифтер туралы көзқарастарды жол белгілері ретінде ұсынды. Екінші нұсқа Қостанай университетінің мамандары мен археологиялық лабораториясының болжамы бойынша Торғай геоглифтері – қасиетті орындар мәртебесіне ие діни ғимараттар. Үшінші гипотеза «Торғай геоглифтері» Д. Дей зерттеуші тобының нұсқасы бойынша геоглифтер – құрылысы алғашқы кезеңінде тоқтап қалған үлкен күнге негізделген күнтізбе.

## Дереккөздер

Санат:Қостанай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Қостанай облысы
Санат:Қазақстан геоглифтері
Сатыбалды ишан кесенесі

**Сатыбалды ишан кесенесі** – Қостанай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштер тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Амангелді ауданы, Амангелді ауылы.

## Кезеңі
1899 жыл.

## Тарихи деректер, сипаты
Сатыбалды ишан кесенесі дала қағидалары бойынша салынған, көлемі едәуір үлкен салттық сәулет құрылысы болып табылады. Тіктөртбұрыш ғимарат екі кішкентай, түрлі өлшемді күмбездерден тұрады. Кіреберіс пештак жер бетінен 7 м биікте тұрады. Кесене қызыл күйдірілген кірпіштен салынған. Бүйірлік қабырғалары қарапайым төрт қырлы текшелермен безендірілген. Кесене Сатыбалды ишанның үлкен ұлымен салынған. Сатыбалды Ишан Ғабдоллаұлы (1826-1898 жж.) – даланың құрметті дінтанушысы және рухани тәлімгер.
Қиын тағдыры мен жетімдік оның дінге деген сенімін одан әрі нығайтты. Ташкентте, одан соң Бұқарада 14 жыл оқыған соң, Ғабдоллаұлы Сатыбалды Орталық Азияның танымал медреседелерінде рухани білімін жетілдіріп, ишан жоғары мәртебесіне ие болды. Меккеге қажылық сапары ишанға басқа да әлемдер мен мәдениеттермен танысуға мүмкіндік берді. Кейінірек, Сатыбалды ишан көргенін туған жерінің игілігі үшін қолданды. Отанына қайтып оралған соң, Сатыбалды ишан жерлестеріне отырықшы тұрмыстың пайдасын белсенді түрде уағыздай бастады. Оның күшімен ауыл шаруашылық жерлері, бақшалары үшін топырақ өңделе бастады. Халық арасында қазірдің өзінде Сатыбалды ишанның жылан арбаушы және оның даналық және емдеуші қасиеттерінің болғандығы туралы аңыздар бар. Шынайы дұғалардың көмегімен ол жерді жыландардан тазалап, көп ұзамай бақшаларды гүлдендірген.
Бүгінгі күні Сатыбалды ишан кесенесіне тек Қазақстаннан ғана емес, бұрынғыдай басқа елдерден де зиярат етуге көптеген адамдар келеді. Сатыбалды ишаннан ұзақ өмір мен денсаулық, даналық пен бастаған іске сәттілік сұрауға болады деп есептеледі. Әулие, әсіресе, бағбандар мен шаруаларды жебеп жүреді.

## Дереккөздер

Санат:Қостанай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан кесенелері
Санат:Қостанай облысы сәулеті
Нормативті бақылау

**Нормативті бақылау**, кітапхана ісінде **беделді файлдар** ретінде де белгілі — кітапхана каталогтарын және кітапнамалық ақпаратты әр тақырыпқа арнайы атау беру арқылы ұйымдастыру. Мұндай бірегей атаулар каталогта бірізді түрде қолданылады және басқа ұйымдастырушылық мәліметтермен, мысалы, сілтемелермен бірге жұмыс істейді. Әрбір атаудың қолдану аясы мен шегін сипаттайтын қысқаша анықтамасы бар, мұндай ұйым кітапхана қызметкерлеріне каталогты жаңартып отыруға және зерттеушілердің жұмысын жеңілдетуге көмектеседі.

Каталогшылар әрбір мәнге (мысалы, авторға, кітапқа, серияға, баспаға ж.б.) бірегей мәтіндік сәйкестендіргіш тағайындайды. Бұл сәйкестендіргіш сол мәнге қатысты барлық сілтемелерді дәл сипаттау үшін, тіпті жазбаның басқа нұсқасы, лақап ат немесе криптоним болса да, үнемі қолданылады. Бірегей атау барлық маңызды ақпаратты, соның ішінде аталған объектіге қатысты мәліметтерді, алуға мүмкіндік береді. Нормативті бақылау мәліметтер базасында сақталып, басқа мәндермен және мәліметтер базаларымен байланысуы мүмкін. Сондықтан нормативті бақылау кітапнамалық бақылау мен нормативті сөздіктің бір түрі болып табылады.

Уақыт өте келе нормативті бақылау жазбаларын өзгертіп, жаңартып отыру қажет; бұл жүйе мінсіз деректер сақтау жүйесін құруды мақсат етпесе де, ақпаратты реттеп, іздеуді жеңілдетуге ықпал етеді.

## Дереккөздер

Санат:Кітапхана ісі
Санат:Нормативті бақылау
Мезёкёвешд (футбол клубы)

**«Мезёкёвешд»** — Венгрияның Мезёкёвешд қаласында орналасқан кәсіби футбол клубы. Команданың түстері — сары және көк.

## Тарихы
Клуб 1975 жылы 31 қаңтарда құрылды. 

Ол өзінің бүкіл тарихында төменгі дивизиондарда ойнады. 2012/13 маусымында Nemzeti Bajnokság II (Ұлттық чемпионаттың 2-ші дивизионы) жеңіп, тарихта алғаш рет жоғарғы дивизионда ойнау құқығын алды.

## Стадионы
 
Мезёкёвешд футбол клубы үй ойындарын 4 183 орындық «Mezőkövesdi Városi» стадионында өткізеді. Бұл стадионда алғашқы ойын 2016 жылдың 5 маусымында ойналды.

## Жетістіктері
***Nemzeti Bajnokság II:**
****Жеңімпаз(1)**: 2012–13
**2 орын (1): 2015–16
***Magyar Kupa:**
**Финалист (1): 2019–20

Санат:Мажарстан футбол клубтары
Санат:1975 жылы құрылған футбол клубтары
Ландхоф стадионы

**«Ландхоф»** — Базельдің Кляйнбазель ауданындағы Базель-Веттштайн спорт стадионы. Бұл Базель футбол клубының алғашқы үй стадионы болған.

Ландхоф алғаш рет 18-ғасырдың екінші жартысындағы хроникада әдемі мүлікке ие жазғы үй ретінде аталған. Ең танымал иесі Базель мэрі және Швейцарияның сол кездегі ең жоғарғы қызмет иесі болған Андреас Мериан-Изелин еді.

1892 жылы Мериан-Изелиннің немересі Ландхофты Катарина Эрлер-Виттихке сатты. 1893 жылы Базель 1893 футбол клубы құрылып, ойын алаңын іздегенде, ол Ландхофты тегін пайдалануға берді. 1893 жылы 26 қарашада осы жерде алғашқы футбол ойыны өтті. 

1908 жылы сәуір айында осы жерде Швейцария ұлттық құрамасы мен Германия құрамасы арасындағы алғашқы халықаралық матч өтті. Швейцария футбол қауымдастығы 200 орындық көрермен трибунасын талап етті, клуб бұл талапты орындап, жерді ағаш қоршаумен қоршап, шоколад фабрикасының демеушілігімен төрт мың швейцариялық франкке трибунаны салды. 1908 жылы 5 сәуірде Ландхофта Германияға қарсы Швейцарияның алғашқы халықаралық футбол матчы өтті, оны 4,000 көрермен тамашалады. Швейцария 5-3 есебімен жеңіске жетті. Осыдан кейін бұл алаң халықаралық кездесулер үшін бірнеше рет пайдаланылды.

1967 жылға дейін Ландхоф Базель клубының үй стадионы болды. Хельмут Бентхаусты ойыншы-бапкер ретінде шақырғаннан кейін, көрермендер санының көбеюіне байланысты Ландхоф тым кішкентай болып қалды. Сол кезден бастап Базель өз ойындарын Санкт-Якоб стадионында өткізе бастады. Алайда, 1990 жылдардың басына дейін клуб Ландхофты жаттығу алаңы және жасөспірімдер командалары үшін ойын алаңы ретінде пайдалануды жалғастырды. Сондай-ақ, кеңсе және клуб үйі де осы жерде болды. Кейінірек бұл аймақ өсіп-өніп, тұрғын үйлер салу туралы ұзақ мерзімді саяси күрес басталды.

## Дереккөздер

Санат:Базель ФК
Санат:Швейцария стадиондары
Санат:Стадиондар
Кения Қорғаныс күштері

**Кения Қорғаныс күштері** () — мемлекеттің бостандығын, тәуелсіздігін және аумақтық тұтастығын қорғауға арналған Кения Республикасының қарулы ұйымы. Құрлық әскерлері, теңіз және әуе күштерінен тұрады.

## Тарихы
Корольдік африкалық мылтықтар (КАМ) 1902 жылы Британдық Шығыс Африкадағы қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін Африкадағы британдық отаршылдық күштердің тірек полкі ретінде басталды. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезінде бұл күштердің кеңеюі қазіргі Кенияның Қарулы Күштерінің негізін жасады. 1964 жылы Кения атқыштарының 11-ші батальонының сарбаздары Президентпен кездесу үшін бүлік шығарды, бірақ тез басылды, 43 сарбаз әскери сотқа жіберілді. Чарльз Хорнсби былай деп атап өтті: «Кениата жағдайды жақсартты, әскери жалақыны көбейтті, африкалықтандыруды жеделдетті және наразылық белгілерін анықтау үшін армияға ену және бақылау үшін барлау қызметтерін тағайындады». Қазіргі заманғы Кения армиясы Африкадағы исламистер мен лаңкестермен, атап айтқанда, АМИСОМ бітімгершілік миссиясының бөлігі ретінде Харакат аш-Шабабқа қарсы белсенді түрде күресуде.

## Жалпы ақпарат

## Тағыда қараңыз
* Кения полициясы

## Дереккөздер

Санат:Кения Қарулы күштері
Санат:Кенияның мемлекеттік мекемелері
Шютценматте стадионы

**«Шютценматте» стадионы** — Швейцарияның Базель қаласындағы Бахлеттен ауданында орналасқан жеңіл атлетикаға арналған спорт стадионы. Бұл Олд Бойз (BSC Old Boys Basel) клубының үй стадионы болып табылады және футбол алаңы мен теннис корттары Шютценматте спорт кешенінің батыс бөлігін құрайды. Стадионның сыйымдылығы шамамен 8 000 адамды құрайды (6 000 орын тұрып көруге және 2 000 орын отырып көруге арналған), бірақ сыйымдылығын 12 000 адамға дейін ұлғайтуға болады.

Санкт-Якоб Парк стадионын салғанша 1998 жылдан 2001 жылға дейін Базель футбол клубының алаңы болды. 

## Дереккөздер

Санат:Базель ФК
Санат:Швейцария стадиондары
Санат:Стадиондар
Амангелді Иманов пен Әліби Жангелдин стеласы

**Амангелді Иманов пен Әліби Жангелдин стеласы** – Қостанай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштер тізіміне енген монументтік өнер ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Арқалық қаласы, Қозыбаев көшесі, 30.

## Кезеңі
1973 жыл.

## Сипаты
Амангелді Иманов пен Әліби Жангелдинге арналған ескерткіш тас Арқалық қаласының көрікті жерлерінің бірі және маңызды тарихи-патриоттық нысан.
Екі қуатты гранит тік питалар бір-біріне жақын орналасқан және гранит көлденең массивті «жолақпен» өзара байланысқан. Бұл материалдық және мағыналы байланыс ХІХ-ХХ ғасырлардың кезеңінде қазақ халқының қазіргі заманғы халқының тағдырын айқындаған екі ұлы батырдың терең идеологиялық және азаматтық бірлігін көрсетуге арналған.
Амангелді Үдербайұлы Иманов (1873-1919 жж.) – қазақ халқының патриархизмге қарсы 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісін ұйымдастырушысы және Қазақстандағы кеңестік биліктің құрылуына белсенді қатысушы. 1916 жылғы көтерілістерге дейін Амангелді далада бостандықты құлшына қолдаушы, колониалдық режимнің қарсыласы ретінде танымал болды. 1905-1907 жылдары байларға қарсы қарулы күреске қатысты.
Әліби Тоқжанұлы Жангелдин (1884-1953 жж.) – 1916 жылы қазақ халқының ұлт-азаттық көтерілістерінің көшбасшыларының бірі, азаматтық соғыс батыры. Қазақстан Кеңестерінің Бірінші Құрылтай Съезін ұйымдастырушылардың бірі. 1920 жылы Жангелдин Қазақ КСР-нің алғашқы ОСК мүшесі болып сайланды.

## Дереккөздер

Санат:Қостанай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан ескерткіштері
Санат:Қостанай облысы сәулеті
Амангелді Имановтың бейітіндегі ескерткіш

**Амангелді Имановтың бейітіндегі ескерткіш** – Қостанай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштер тізіміне енген монументтік өнер ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Амангелді ауданы, Амангелді ауылы.

## Кезеңі, авторы
1960 жыл, мүсінші X. Наурызбаев.

## Тарихи дерек
Ұлттық батыр Амангелді Имановтың қола мүсіні туған жеріне қайта жерленген жерін белгілейді. Бұған дейін А. Иманов Алакөлге жерленген.
Амангелді Үдербайұлы Иманов (1873-1919 жж.) – РКП(б) мүшесі, Ресей билігіне қарсы Ортаазиялық көтеріліс басшыларының бірі, Қазақстандағы Кеңестік биліктің құрылуына белсенді қатысушы, азамат соғысы қатысушысы.

## Сипаты
Мүсіндік композицияның авторы – танымал қазақстандық алғашқы мүсінші X. Наурызбаев. Ескерткіштің жалпы биіктігі – 4,7 м, мүсіннің биіктігі – 2,5 м.
Мүсінде өз ұлтының батыл, айбынды және адал ұлы Амангелді Иманов туған даласын шолып, көкжиектен аса қарап тұр. Батырдың оң қолы Отанын өз жүрегіне сыйғызардай жайылса, сол қолы қылыш қынабын мықтап ұстап тұр.

## Дереккөздер

Санат:Қостанай облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан ескерткіштері
Санат:Қостанай облысы сәулеті
Олимпик МобиУз

**Олимпик МобиУз** () — Өзбекстан футбол клубы, базасы Ташкент облысында. "Олимпик Ташкент" клубының фарм-командасы. Өз алаңыдағы ойындарын "Дустлик" стадионында өткізеді. 

2023 жылы құрылып, Өзбекстан бірінші лигасында және Өзбекстан кубогында ойнай бастады.
## Дереккөздер

Санат:Өзбекстан футбол клубтары
Аброр Исмоилов

**Аброр Исмоилов** (8 қаңтар 1998 жыл, Язьяван ауданы, Ферғана облысы) — өзбекстандық футболшы, Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасы мен "Навбахор" клубының шабуылшысы.

Карьерасында "Пахтакор", "Нефтчи", "Сурхон" клубтарында ойнап, 2023 жылы "Навбахорға" ауысты.

## Жүлделері

### Пахтакор

* Өзбекстан чемпионы: 2020, 2021;
* Өзбекстан кубогы: 2020
* Өзбекстан суперкубогы: 2021

### Навбахор

* Өзбекстан кубогы: 2024

## Сілтемелер

* https://int.soccerway.com/players/-/444337/

Санат:Өзбекстан футболшылары
Санат:Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Пахтакор ФК ойыншылары
Санат:Нефтчи Ферғана ФК ойыншылары
Санат:Сурхан ФК ойыншылары
Санат:Навбахор ФК ойыншылары
Қылмыс санаттары

нобай|
**Қылмыс санаттары** — қылмыстардың белгілі бір сипатына қарай топтарға бөлінуі.

Қоғамға қауіптілік дәрежесіне қарай онша ауыр емес қылмыстар, ауырлығы орташа қылмыстар, ауыр қылмыстар және аса ауыр қылмыстар болып бөлінеді. Осы санаттарға тиесілігі бойынша жасалған қылмыстың жазасы белгіленеді. Мысалы, онша ауыр емес қылмыстар үшін Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінде ең ауыр жаза — екі жылдан аспайтын бас бостандығынан айыру; ал аса ауыр қылмыстар үшін — он екі жылдан бастап, өмір бойына дейінгі бас бостандығынан айыру.

Қол сұғу объектісі бойынша қылмыстардың жіктелуін Қылмыстық кодекстің ерекше бөлігінен көре аламыз. Онда қылмыстар 18 тарауға топталып келтірілген. Мысалы, жеке адамға қарсы қылмыстар, меншікке қарсы қылмыстар, қоғамдық қауіпсіздікке қарсы қылмыстар, экономикалық қызмет саласындағы қылмыстар, т.с.с.

Бұл нормативті, яғни заңмен белгіленген жіктелу. Ғылыми тұрғыдан жасалса, онда бұл доктриналық жіктелу болады.

Мәселен, қылмыстық құқықта жай қылмыс және күрделі қылмыс деген жіктелім бар. Оның ішінде күрделі қылмыстарға құрамдас, жалғаспалы, созылмалы қылмыстар кіреді. Мысалы, құрамдас қылмыс — бұл бірнеше әрекеттен (әрекетсіздіктен) құралатын, егер олардың әрқайсысын бөлек-бөлек қарастыратын болсақ, дербес қылмысты құрай­тын, бірақ ішкі бірлігіне қарай бір қылмыс ретінде қарастырылатын қылмыстар.

Криминологияда қылмыстарды қылмыскерге байланысты бөлу немесе жасау әдісі бойынша бөлу деген де бар.

## Тағы қараңыз
* Қылмыстық жауапкершілік
* Қылмыстық іс
## Дереккөздер

Санат:Қылмыстық құқық
ҰХЛ-да ойнаған қазақстандықтар

Ұлттық Хоккей Лигасында ойнаған қазақстандық хоккейшілер тізімі: 

## ҰХЛ драфтында таңдалған қазақстандық хоккейшілер

Санат:Ұлттық Хоккей Лигасы
Dura lex, sed lex

нобай|Домитий Ульпианның мүсіні
**Dura lex, sed lex** — латынша қанатты сөз; «заң қатал, алайда ол заң» деп аударылады.

Рим империясының атақты юрисі, табиғи құқық көзқарасының өкілі Ульпиан айтқан сөзінің қысқаша түрі. Толық нұсқасы келесідей: *quod quidem perquam durum est, sed ita lex scripta est (расымен өте қатал, алайда заңда солай жазылған)*.

Бұл сөз заң талабына мойынсынбау және қағидаларды елемеудің соңы жақсылыққа апармайтынын білдіреді.

## Тағы қараңыз
 
## Дереккөздер

Санат:Заң
Санат:Латынша қанатты сөздер
Санкт-Якоб стадионы

**«Санкт-Якоб» стадионы** — Швейцарияның Базель қаласындағы футбол стадионы болған және Швейцарияның Базель футбол клубының бұрынғы үй стадионы еді. Ол 1954 жылғы Әлем біріншілігіне арнап салынған болатын, және клуб стадионы ретінде қызмет етумен қатар, 1954 жылы футболдан Әлем біріншілігінің бірнеше матчтарын, сондай-ақ төрт рет УЕФА Кубок иелері кубогы финалдарын өткізді.

1998 жылы жабылғаннан кейін, оның орнында Санкт-Якоб Парк стадионы салынды.

## Маңызды ойындар
### 1954 жылғы Әлем біріншілігі
1954 жылғы ФИФА Әлем біріншілігі кезінде Санкт-Якоб стадионында 4 топтық кезең матчы, бір ширек финал матчы және бір жартылай финал матчы өтті.

## Басқа маңызды іс-шаралар
The Rolling Stones мұнда 1982 жылы 15 шілдеде Еуропалық туры аясында, 1990 жылы 26 маусымда Urban Jungle турының бөлігі ретінде, және 1995 жылы 29-30 шілдеде Voodoo Lounge турының аясында өнер көрсетті.

Pink Floyd бұл стадионда 1988 жылы 26 шілдеде A Momentary Lapse of Reason туры аясында және 1994 жылы 6-7 тамызда The Division Bell туры аясында өнер көрсетті.

Van Halen 1988 жылы 5 қыркүйекте OU812 турының бөлігі ретінде Санкт-Якоб стадионында концерт қойды.

AC/DC мұнда 1991 жылы 25 тамызда Metallica, Queensrÿche және Mötley Crüe топтарымен бірге Monsters of Rock фестивалінде өнер көрсетті.

Тина Тернер 1987 жылы 27 маусымда Break Every Rule туры, 1990 жылы 16 және 17 маусымда Foreign Affair: The Farewell туры, 1993 жылы 3 қыркүйекте What's Love? туры және 1996 жылы 5 шілдеде Wildest Dreams туры кезінде мұнда 5 рет концерт қойды.

Майкл Джексон Bad World туры кезінде 1988 жылы 16 маусымда 50 000 көрерменнің алдында өнер көрсетті. Концертке актриса Элизабет Тейлор мен әнші Боб Дилан қатысты. Джексон 1992 жылы 11 қыркүйекте Базельде Dangerous World турын өткізуді жоспарлаған, бірақ әнші ауырып қалғандықтан концерт тоқтатылды. Джексон Базельде өзінің соңғы швейцариялық концертін 1997 жылы 25 шілдеде HIStory World туры аясында өткізіп, 48 000-нан астам көрерменнің алдында өнер көрсетті.

## Дереккөздер

Санат:Стадиондар
Санат:Швейцария стадиондары
Санат:Футболдан 1954 жылғы әлем біріншілігі
Махфузбек Серікбайұлы Ақаев

**Махфузбек Серікбайұлы Ақаев** (12 қазан 1915, Қоқан, Түркістан генерал-губернаторлығы, Ресей империясы – 2001, Алматы) – энергетик, Қазақ КСР Энергетика және электрификация вице-министрі (1965-1983). 

## Өмірбаяны
### Шыққан тегі
Ақаев Махфузбек Кіші жүздің Жаппас руынан тарайды. Әкесі - Алаш қайраткері, заңгер Серікбай Ақаев. Шешесі - Гүлжәмила, қазақтың тұңғыш фельдшерлерінің бірі Бақия Шалымбековтің қызы. Гүлжәмиланың шешесі парсы падишаһының немесе оған өте жақын адамның қызы. 

### Алғашқы жылдары
Махфузбек 1915 жылғы 12 қазанда Серікбай Ақаев Қоқан қаласында жұмыс істеп жүрген кезде дүниеге келген. Бұл хабар туралы "Қазақ" газетінің 1915 жылғы шығарылымдарының бірінде айтылады. Даниял Айдаровтың зерттеуінше, 1933 жылы Махфузбек Қызылордадағы 7 жылдық мектеп бітіріп, сол жылы Ташкентте орналасқан Орта Азиялық индустриалды институтқа оқуға түседі. Институтта "инженер-энергетик" мамандығын меңгеріп шығады.   

### Қызметі
1943 жылғы наурыз – 1945 жылғы желтоқсан аралығында кеңес әскерінде қызмет етті. Соғыстың аяғында капитан әскери шенін алды. 1945 жылы қыркүйекте әскерден босатылды.   

1946 – 1948 жылдары Алматыда "ҚазСелЭлектро" тресінде аға инженер, бөлім басшысы болып жұмыс істеді. 

1948 – 1957 жылдары ауыл шаруашылығын электрификацияландыру басқармасының Республикалық эксплуатация конторасында бас инженер, директордың орынбасары еді.  

1960 жылы Қазақстан КП ОК тапсырмасымен Тың өлкесіне "ҚұрылысЭлектроМонтаж" тресін басқаруға жіберілді. Ал 1963 жылғы қаңтарда Қазақ КСР Энергетика министрлігінің қарауына жіберіліп, маусымға дейін Республика бойынша ауыл шаруашылығын электрификацияландыру басқармасының (ГлавСельЭнерго) басшысы болып жұмыс істеді. Кейін осы министрліктің қарауындағы Республикалық "ҚазақҚұрылысЭлектроМонтаж" тресінің басшысы болып 1965 жылдың қарашасына дейін қызмет етті.  

1965 жылғы қарашадан 1983 жылғы тамызға дейін Қазақ КСР Энергетика және Электрификация министрлігінің министр орынбасары болып қызмет атқарды. 

## Марапаттары
* 1-дәрежелі Отан соғысы ордені - 21.05.1945
* Қызыл жұлдыз ордені - 06.10.1944
* "Жауынгерлік еңбегі үшін" медалі (*"За боевые заслуги"*) - 04.04.1944

## Дереккөздер

Санат:Қоқанда туғандар
Санат:Энергетика министрлері
Санат:Алматыда қайтыс болғандар
Санат:1915 жылы туғандар
Санат:2001 жылы қайтыс болғандар
Санат:Энергетиктер
Кеңес Хамитұлы Рақышев

**Кеңес Хамитұлы Рақышев** (14 шілде 1979, Алматы) — қазақстандық кәсіпкер, Қазкоммерцбанк (2016—2016) пен БТА Банкі (2014—) директорлар кеңесінің төрағасы.

## Еңбек жолы
* 1998—1999 — Қазақстан ішкі істер министрлігі жанындағы жол қозғалысы қауіпсіздігі қорының кеңесшісі;
* 2000—2000 — Тұран-Әлем Банкі (қазіргі БТА Банкі) оқу орталығының маманы;
* 2000—2000 — ҚазТрансГаз (қазіргі QazaqGaz) менеджері;
* 2000—2002 — “Intergas Central Asia”  материалдық-техникалық жабдықтау департаменті маркетинг бөлімінің маманы, бастығы;
* 2002—2002 — ҚазТрансГаз ЖЭС басқармасының бастығы;
* 2003—2003 — “Қазмұнайгаз Сауда үйі” ЖШС бас директорының экспорт жөніндегі бірінші орынбасары;
* 2003—2004 — ҚазТрансГаз бас директорының маркетинг жөніндегі орынбасары;
* 2004—2004 — Қазақстан ұлттық ойын түрлері қауымдастығының бірінші вице-президенті;
* 2004—2005 — “Меркурий” ЖШС Бас директоры;
* 2005—2005 — Қазақстан СӨП одағының вице-президенті;
* 2005—2008 — “SAT & Company” ЖШС (қазіргі  Fincraft Resources) директорлар кеңесінің төрағасы;
* 2006—2007 — “SAT & Company” (қазіргі  Fincraft Resources) директорлар кеңесінің төрағасы;
* 2007—2007 — “SAT & Company” АҚ (қазіргі  Fincraft Resources) басқарма төрағасы
* 2007—2009 — “Kazakhstan Petrochemikal Industries Inc” АҚ директорлар кеңесінің мүшесі;
* 2009—2011 — Алматы қаласы бокс федерациясының вице-президенті;
* 2011—2011 — Азия бокс конфедерациясының вице-президенті;
* 2012—2012 — Net Element International жаһандық технологиялық компаниясы директорлар кеңесінің төрағасы;
* 2014—2015 — «Қазақстан Инжиниринг» ҰК АҚ директорлар кеңесінің мүшесі.

Санат:Жаңа экономикалық университеті түлектері
Санат:Қазақстан кәсіпкерлері
Түзеу жұмыстары

нобай|
**Түзеу жұмыстары** — бұл сотталған адамды өндірген табысының белгілі бір бөлігін мемлекет пайдасына ұстап қалу арқылы еңбекке тарту.

Қылмыстық кодекстің 42-бабына сәйкес, түзеу жұмыстарын тағайындау кезінде сот олардың көлемін қылмыстық құқық бұзушылықтың ауырлығын, сотталған адамның мүліктік және отбасылық жағдайын ескере отырып айқындайды.

Түзеу жұмыстары сотталған адамның жалақысының 10-нан 50 пайызға дейінгісін ай сайын ұстап қалу және жәбірленушілерге өтеу қорына аудару арқылы орындалады.

Түзеу жұмыстары Қылмыстық кодекстің көптеген баптарының санкцияларында бас бостандығынан айыру жазасына балама жаза ретінде көрсетілген.

## Тағы қараңыз
* Еңбекпен тәрбиелеу колониясы
* Қоғамдық жұмыстар
## Дереккөздер

Санат:Қылмыстық құқық
Санат:Жазалар
Қадіржан Қабдошұлы Дәмитов

**Қадіржан Қабдошұлы Дәмитов** (16 желтоқсан 1959, Өскемен, Қазақ КСР, КСРО) — қазақстандық қаржыгер, ұлттық банк (1998—1999) пен БТА Банкі төрағасы (2013—2014). Экономика ғылымдарының кандидаты (1988).

## Жеке өмірі
* Үйленген, жұбайы Тыным Сейітахметқызы Дәмитова (1962 жылы туған).
* Әкесі Қабдош Дәмитов (1923—1968) — Ұлы Отан соғысының ардагері.
* Бауырлары: Базар (1944 жылы туған), Майра (1946 жылы туған), Бақытжан (1949 жылы туған) және Сайранбек (1951 жылы туған) Дәмитовтер.

## Еңбек жолы
* 1982—1982 — Басқару жүйелерін жетілдірудің жоспарлау процестерін автоматтандыру ғылыми-зерттеу институты «Союзжүйелікөнеркәсіп» қазақ филиалының инженері;
* 1984—1984 — Алматы халық шаруашылығы институтының аға инженері, ғылыми тәжірибеші;
* 1984—1988 — Мәскеу қаржы институтында тәжірибеші-оқытушы;
* 1988—1988 — Алматы халық шаруашылығы институтының оқытушысы;
* 1988—1990 — Қазақстан ғылым академиясы экономика институтының ғылыми қызметкері;
* 1990—1991 — Германиялық “KATON Экспорт-Импорт” компаниясының Қазақстан бойынша уәкілетті өкілі;
* 1991—1994 — Alem Bank Kazakhstan жүргізуші, бас экономист, сектор меңгерушісі, бөлім басшысының орынбасары, орынбасары, басқарма төрағасының бірінші орынбасары;
* 1994—1997 — Қазақстан ұлттық банкі төрағасының орынбасары;
* 1997—1997 — Қазақстан экономика және сауда министрінің орынбасары;
* 1997—1999 — Қазақстанның халықтық жинақ банкі бақылау кеңесінің төрағасы;
* 1997—1998 — Қазақстан премьер-министрінің кеңесшісі;
* 1998—1999 — Қазақстан ұлттық банкінің төрағасы;
* 1999—2000 — Қазақстан президентінің кеңесшісі;
* 2000—2004 — “ABN-AMRO Bank Kazakhstan” басқарма төрағасының орынбасары;
* 2000—2004 — “ABN AMRO КаспиМұнайГаз қоры” директорлар кеңесінің мүшесі;
* 2002—2003 — Қазақстан қаржыгерлер қауымдастығы төрағасының міндетін атқарушы;
* 2004—2007 — Өскемен титан-магний комбинаты директорлар кеңесінің мүшесі, президентінің кеңесшісі;
* 2007—2009 — “Ертіс” әлеуметтік-кәсіпкерлік корпорациясының төрағасы;
* 2009—2009 — ForteBank төрағасының кеңесшісі;
* 2009—2013 — Қазақстан қор биржасының президенті;
* 2013—2014 — БТА Банкінің төрағасы;
* 2020 — Қазақстан бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры директорлар кеңесінің мүшесі, тәуелсіз директоры.

## Білімі
1982 жылы Алматы халық шаруашылығы институтын (қазіргі Нархоз университеті) “инженер-экономист” мамандығы бойынша тәмамдады. 1988 жылы Мәскеу қаржы институтында “Микрокомпьютерлерді пайдалана отырып, өнеркәсіптік өндіріс шығындарының есебін автоматтандыру” тақырыбында жоба қорғап, экономика ғылымдарының кандидаты атанды.

## Марапаттары
* Парасат ордені
* Ерен еңбегі үшін медалі

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан қаржыгерлері
Санат:Экономика ғылымдарының кандидаттары
Санат:Жаңа экономикалық университеті түлектері
Ignorantia juris non excusat

**Ignorantia juris non excusat** — латынша қанатты сөз; «заңдарды білмеу жазадан босатпайды» деп аударуға болады.

Бұл сөз заңдарда белгіленген талаптардың кез келген адамның білім деңгейіне тәуелді емес екенін білдіреді.

Осы қағиданы негізге алып, Аристотель келесідей тұжырым жасайды: «ешкім де заңды білмейді деп саналмауы тиіс».

Сондай-ақ бұл қағида әр заңның бұқараға дұрыс таратылып жеткізілгенін міндет қояды. Яғни орта ғасырлардың юрисі Грациан сөзімен айтсақ: leges institutur cum promulgantur (Заңдар жария болғанда күшке енеді).

## Тағы қараңыз
 
## Дереккөздер

Санат:Заң
Санат:Латынша қанатты сөздер
Ақпарат бостандығы

нобай|
**Ақпарат бостандығы** —  ақпаратты жариялау бостандығы мен ақпарат құралдарына қол жеткізу бостандығын қамтитын құқықтық ұғым. Сөз бостандығы мен баспасөз бостандығы ұғымдарымен қатар тұрып, ол барлық адамға тән негізгі құқытарының бірі болып келеді.

Мәселен, БҰҰ шығарған Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясында әркімнің кез келген құралмен және мемлекеттік шекараларға қарамай ақпаратты іздеуге, алуға және таратуға құқылы екені жазылған (19-бап).

Сол секілді Қазақстан Республикасының Конституциясында, 20-бабында да бұған қатысты сілтеме бар: «Әркімнің заң жүзінде тыйым салынбаған кез келген тәсілмен еркін ақпарат алуға және таратуға құқығы бар».

Бұл құқықты бұзу үшін көп елдерде әкімшілік немесе қылмыстық жаза қолданылады. Мысалы, Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінде «Ақпараттық ресурстарға қол жеткiзу құқығын заңсыз шектеу» деген қылмыс түрі келтірілген (159-бап).

## Тағы қараңыз
* Ашық мемлекет
* Ақпараттық қоғам
* Цензура
## Дереккөздер

Санат:Адам құқығы
Косцюшко (тау)

Косцюшко (ағылш. Mount Kosciuszko) – поляк және АҚШ тарихшысы мен ұлттық батыры Тадеуш Костюшконың есімімен аталған Аустралиядағы Үлкен Суайрық жотасындағы шың. Биіктігі 2228 метр. Аустралияның ең биік нүктесі. Оңтүстік Жаңа Уэльс штаты аумағында.

1840 жылы ашылған.
## Геологиясы
Негізінен граниттен тұрады, миллиондаған жылдар бұрын тектоникалық қозғалыстар нәтижесінде пайда болған. Мұздықтардың әсерінен қалыптасқан ерекше геологиялық формациялар бар.

## Флора мен фаунасы
 
Тау бөктерлері мен етектерінде әр түрлі өсімдіктер мен жануарлар тіршілік етеді. Альпілік шалғындар, емен ормандары және скрабтар кездеседі. Жануарлардан вомбаттар, кенгурулар, әр түрлі құстар және басқа да жануарлар мекендейді.

## Климаты
 
Тауда салқын климат, қыста қар жауады, жазда ауа-райы жылырақ болады.

## Туризм
Косцюшко тауы танымал туристік орын. Тауға көтерілудің бірнеше жолдары бар, кейбіреулері жеңіл, кейбіреулері қиын. Шыңға көтерілуге арналған телеферик те жұмыс істейді. 
## Дереккөздер

Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Санат:Жаңа Оңтүстік Уэльс таулары
Уднадатта

**Уднадатта** () — Аустралиядағы қала. Оңтүстік Аустралия штатында, Симпсон шөліне жақын жерде орналасқан. 1976 жылы қалада 229 адам, 1986 жылы 160 адам тұрды. 2006 жылғы халық санағы бойынша қалада 277 тұрғын болған, олардың 103-і аборигендер. Аймақты алғаш рет 1859 жылы Джон Стюарт Макдуэлл зерттеген. 1940 жылдары бұл елді мекенде солтүстікке Дарвин портына баратын көлік пойыздарына қызмет көрсету үшін құрылыс басталды.

## Атақты тұлғалары

* Стив Додд (1928) — киноактёр.

## Климаты

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Tracking History to Oodnadatta 
* Pink Roadhouse 
* Pacific Island Travel
* Oodnadatta Track by Bicycle 
* Coober Pedy Oodnadatta One Day Mail Run

Санат:Аустралия қалалары
Жиналыстар бостандығы

нобай|
**Жиналыстар бостандығы** —  жұрттың өз әлеуметтік не саяси көзқарасын бірлесіп білдіруі мақсатымен жиналу мүмкіндігін білдіретін құқықтық ұғым, ол барлық адамға тән негізгі құқытардың бірі болып келеді.

Мәселен, БҰҰ шығарған Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясында әркімнің бейбіт жиналыстарға және ассоциацияларға қатысуға құқылы екені жазылған (20-бап).

Сол секілді Қазақстан Республикасының Конституциясында, 32-бабында да бұған қатысты тұжырым бар: «Қазақстан Республикасының азаматтары бейбіт әрі қарусыз жиналуға, жиналыстар, митингілер мен демонстрациялар, шерулер өткізуге және тосқауылдарға тұруға хақылы».

Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінде азаматтардың жиналыс өткізуіне кедергі жасау не оған қатысуға мәжбүрлеу олардың конституциялық құқықтары мен бостандықтарына қарсы қылмыстық әрекет болып саналып, қылмыстық жауапкершілікке тартылатындығы көрсетілген (155-бап).

Сонымен қатар Қазақстанда «Бейбіт жиналыстарды ұйымдастыру және өткізу тәртібі туралы» жеке заң бар. Онда бейбіт жиналыс күш қолданылмайтын және қаруланбайтын, мемлекеттік қауіпсіздік, қоғамдық тәртіп, денсаулық сақтау, халықтың имандылығын, басқа адамдардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау мүдделеріне қатер төндірмейтін жария іс-шара ретінде сипатталады.

## Тағы қараңыз
* Ассоциациялар бостандығы
* Сөз бостандығы
## Дереккөздер

Санат:Адам құқығы
Қаруға қатысты қылмыстар

нобай|
**Қаруға қатысты қылмыстар** Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексінде негізімен 10-тарауда келтірілген, яғни олар қоғамдық қауіпсіздікке және қоғамдық тәртіпке қарсы қылмыстар болып саналады.

## Баптар
* 287-бап. Қаруды, оқ-дәрілерді, жарылғыш заттарды және жарылыс құрылғыларын заңсыз иемдену, беру, өткізу, сақтау, тасымалдау немесе алып жүру.
* 288-бап. Қаруды заңсыз жасау.
* 289-бап. Атыс қаруын ұқыпсыз сақтау.
* 290-бап. Қаруды, оқ-дәрілерді, жарылғыш заттарды немесе жарылыс құрылғыларын күзету жөніндегі міндеттерді тиісінше орындамау.
* 291-бап. Қаруды, оқ-дәрілерді, жарылғыш заттар мен жарылыс құрылғыларын жымқыру не қорқытып алу.

Сондай-ақ әртүрлі қылмыстарды іске асыру кезінде қаруды пайдалану қылмыстық жауапкершілікті ауырлататын мән-жай болып есептелінеді.

Қару-жарақ, оқ-дәрілер әскери мүлік болып табылса, онда оларға қатысты қылмыстық құқық бұзушылықтар Кодекстің 18-тарауымен реттеледі.

## Қарулар
Сот тәжірибесінде атылғыш қарудың түрлерiне: автоматтар, карабиндер, винтовкалар, пистолеттер, пулеметтер және тірі немесе басқа нысананы жоюға сындарлы түрде арналған басқа да құрылғылар мен заттар, сондай-ақ спорттық қару, ату үшін оқ-дәрінің немесе өзге де зарядтың қуатын пайдаланатын ұсақ калибрлi, ойықты аңшы мылтықтары да жатқызылады. Ал көптеген пневматикалық мылтықтарға, белгi беру, старттық, құрылыс, газ пистолеттерiне, ракетницаларға, жарық бергiш құралдарға аталған баптардың күші таралмайды, деп ұйғарылады.

## Тағы қараңыз
* Қылмыс қаруы
## Дереккөздер

Санат:Қылмыстық құқық
Санат:Қарулар
Экстремистік топ құру

нобай|
**Экстремистік топ құру** —  мемлекеттің қауіпсіздігіне қарсы қылмыстардың бірі.

Қолданылатын жаза Қылмыстық кодекстің 182-бабымен реттеледі. Экстремистік топтың әрекетіне немесе оның жасайтын қылмыстарына қатысқаны үшін адам 8 жылдан 12 жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айырылады. Ондай топқа басшылық еткен немесе оны құрған адам 10 жылдан 17 жылға дейін түрме мерзімін кешеді. Екі жағдайда да мүлікті тәркілеу көзделген.

Кодексте көрсетілгендей, экстремистік топтың әрекетіне қатысуды өз еркімен тоқтатқан адам, егер оның әрекеттерінде өзге қылмыс құрамы болмаса, қылмыстық жауаптылықтан босатылады.

Орта есеппен экстремизм бойынша Қазақстанда жыл сайын 60-қа жуық қылмыстық іс қозғалады.

## Тағы қараңыз
* Экстремизм
* Диверсия
## Дереккөздер

Санат:Қылмыстық құқық
Ольга Константиновна Куриленко

**Ольга Константиновна Куриленко** (22.08.1968, Бердянск) — КСРО-да туған француз фотомодельі және киноактрисасы.

## Фильмография

## Жүлделер және номинациялар

Санат:Бердянскта туғандар
Санат:Франция актрисалары
Санат:Франция модельдері
Дмитрий Сергеевич Уппер

**Дмитрий Сергеевич Уппер** (26 шілде 1978 жыл, Өскемен, Қазақ КСР) — қазақстандық хоккейші, шабуылдаушы. Өскемендік шайбалы хоккейінің түлегі.

## Өмірбаяны
Өскемен шайбалы хоккейінің тәрбиеленушісі, мансабын «Торпедо (Өскемен)» құрамында бастады. Алғашқы бапкері – Анатолий Михайлович Мелихов. 1999 жылы Қазақстанның үздік хоккейшісі атанған.

1999—2000 маусымды «Торпедо (Төменгі Новгород)» клубында ойнап, мансабын «Ақ Барста» жалғастырды. 2001 жылы «Спартак (Мәскеу)» клубына ауысады. Клубтағы алғашқы жылында ол мансабындағы ең жоғары көрсеткіш – 16 гол соғып, 76 айып минутын алды. Осы кезде жас хоккейшіге ҰХЛ агенттері хабарласа бастайды. «ЦСКА Мәскеу» құрамында төрт маусым ойнап, 2005–06 жылдары 27 ұпай жинады, содан кейін 2007 жылы «Спартак (Мәскеу)» клубына қайта оралды. 2009 жылы команда капитаны атанып, сол маусымда 30 ұпай жинады, бірақ 2010 жылғы маусымаралық кезеңде Мәскеу облысының «Атлант» клубына ауыстырылды. Жарақаттар алғашқы маусымындағы нәтижелілігін төмендетті. 2012 жылы ол Қазақстанның «Барыс Астана» командасына қосылды.

2000 жылы ол ҰХЛ драфтында 5-ші раундта «Нью-Йорк Айлендерс» жалпы 136-нөмірі бойынша таңдалды.

Уппер өз отаны Қазақстан атынан бірнеше турнирлерге қатысты, оның ішінде 1996 және 1997 жылдардағы Жастар арасындағы шайбалы хоккейден әлем чемпионаты, 2004, 2005 және 2011 жылдардағы Шайбалы хоккейден әлем чемпионаты, сондай-ақ 2006 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары.

## Мансап статистикасы
### Клубтық мансап

### Ұлттық құрама сапындағы мансап

## Жетістіктері
* 1999 жылғы Қазақстанның ең үздік хоккейшісі.
* 1999 жылғы Қысқы Азия ойындарының чемпионы
* 2006 жылғы қысқы Олимпиада ойындарының қатысушысы (9-орын)
* 2011 жылғы Қысқы Азия ойындарының чемпионы

## Дереккөздер

Санат:КСРО шайбалы хоккейшілері
Санат:Қазақстан шайбалы хоккейшілері
Санат:Торпедо Өскемен ХК хоккейшілері
Санат:Спартак (Мәскеу) ХК хоккейшілері
Санат:ЦСКА (Мәскеу) ХК хоккейшілері
Санат:Ақ Барс ХК хоккейшілері
Санат:Қазақстан шайбалы хоккей құрамасының ойыншылары
Санат:Кеңестер қанаты ХК хоккейшілері
Ранферли

**Ранферли** — Жаңа Зеландияның Орталық Отаго штатындағы қала. Халқының саны 780 адам (2024 жылғы санақ бойынша).

Жаңа Зеландияның оңтүстігінде, Манитото жазығында орналасқан. Іргесін 1860 жылы алтын іздеушілер қалады. 

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://statsnz.maps.arcgis.com/apps/webappviewer/index.html?id=6f49867abe464f86ac7526552fe19787

Санат:Жаңа Зеландия қалалары
А.Тоқмағамбетов атындағы мәдениет орталығы

**А.Тоқмағамбетов атындағы мәдениет орталығы** – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштер тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Қызылорда қаласы, Қазыбек би көшесі, 21.

## Тарихи деректер
Бұл нысан посткеңестік кеңістіктегі барлық ғимараттарға тән соғыстан кейінгі алып архитектураның озық үлгісі саналады. Ғимарат кеңдігімен және классикалық еуропалық, стильдік шығыстық үлгілерінің керемет үйлесім тапқан таңғажайып архитектуралық талғамымен ерекшеленеді.
Өткен ғасырдың 70-жылдарына дейін ғимаратта Қызылорда қаласының концерттік-эстрадалық бюросы орналасқан болатын. Ал 1972 жылдан бастап мұнда Қызылорда облыстық Мемлекеттік филармониясының негізі қаланды.
2009 жылы ескерткіштің құжаты қайта жасалды, 2010 жылы күзет тақтасы қойылды. 2014 жылы ғимарат толықтай жаңартылды.
Қазіргі уақытта бұл ғимарат қалалық мәдениет пен тілдерді дамыту бөлімі, облыстық филармония мен алты этномәдени орталықтар орналасқан Мәдениет орталығы болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қызылорда облысы сәулеті
Отаго (аймақ)

**Отаго** () — Жаңа Зеландия аймақтарының бірі. Оңтүстік аралдың оңтүстігінде орналасқан. Орталығы Данадин қаласы. 1852 жылы іргесі қаланған.

## Әкімшілік бөлінісі

* Данидин округі
* Орталық Отаго округі 
* Квинстаун лейкс округі 
* Вайтаки округі

## Халқы

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://www.vivino.com/wine-regions/rio-negro

Санат:Жаңа Зеландия аймақтары