2001 жыл

## Оқиғалар

### Қаңтар
* 1 қаңтар - Грекия еуроаймақтағы 12-ші ел болды.
* 7 қаңтар 
** Сенегал конституциялық референдумы өтті.
** Ганада Джон Куфуор Гана президенті болып ант берген 1979 жылдан бері алғаш рет билік бейбіт жолмен ауысты.
* 9 қаңтар – Apple Inc. медиа ойнатқыш және медиа кітапхана ретінде қызмет ететін iTunes бағдарламалық жасақтамасын іске қосты.
* 15 қаңтар - айында Джимми Уэйлс мен Ларри Сэнгер тұңғыш рет                   «Уикипедияны» іске қосты.
* 17 қаңтар – Холокосттан аман қалған еврейлер Аустрия билігінен нацистік билік кезінде тәркіленген мүліктері үшін өтемақы алды.
* 19 қаңтар - Бельгияда марихуананы қолдану және сақтау заңды бола бастады.
* 25 қаңтар – Армения мен Әзірбайжан Еуропа Кеңесіне қосылды.
* 29 қаңтар – Индонезия президенті Абдуррахман Вахидке қатысты сыбайлас жемқорлық жанжалдары мыңдаған наразылық білдірушілерді Индонезия парламентінің ғимаратына басып кіруге мәжбүр етті.

### Ақпан
нобай|Орбиталық ғарыш кемесінен түсірілген Эростың бейнесі.
* 8 ақпан – Өзбекстан мен Мьянма дипломатиялық қарым-қатынас орнатты.
* 9 ақпан - Таксин Чинаватра Таиландтың премьер-министрі болды.
* 12 ақпан - NEAR Shoemaker ғарыш кемесі Жерге жақын орналасқан 433 Эрос нысанының ершік тәрізді аймағына қонды, бұл астероидқа қонған алғашқы ғарыш кемесі болды.
* 16 ақпан - Британдық және американдық күштер Ирактың әуе қорғанысын істен шығару үшін бомбалау шабуылдарын бастады.
* 19 ақпан –  Ұлыбританияда аусыл ауруының өршуі басталды.

### Наурыз
нобай|Биіктігі 55 метр болатын Будда мүсіні, қиратуға дейін және қиратылғаннан кейін.
* 2 наурыз – Халықаралық қауымдастықтың мейірімділік танытуына қарамастан, Ауғанстандағы Талибан үкіметі Бамияндағы Будда мүсіндерін қиратып, оларды пұттар деп жариялады.
* 7 наурыз - Ариэль Шарон Израильдің премьер-министрі болып сайланды.
* 14 наурыз – Тетовода албан көтерілісшілері мен македон әскерлері арасында қақтығыс басталды.
* 24 наурыз – Apple Inc. Mac компьютерлеріне арналған Mac OS X операциялық жүйесін шығарды.
* 28 наурыз – Америка Құрама Штаттары Киото хаттамасына қатысуын тоқтату ниетін жариялады.

### Сәуір
* 1 сәуір – Югославияның бұрынғы президенті Слободан Милошевич полиция операциясы кезінде Белградтың Дединье ауданындағы вилласында тұтқындалды.
* 7 сәуір – НАСА-ның Mars Odyssey орбита аппараты Delta II зымыранымен ұшырылды.
* 17 сәуір - Израиль Газа секторындағы аумақты басып алып, екі адамның өмірін қиды. Израиль әскерлері Америка Құрама Штаттары шабуылды айыптағаннан кейін сол күні шегінді.
* 20 сәуір - Қытай гомосексуализмді психикалық аурулар тізімінен алып тастады.
* 26 сәуір: 
** Дзюнитиро Коидзуми Жапонияның 86-шы премьер-министрі болды.
** Украина парламенті премьер-министр Виктор Ющенконы қызметінен босату туралы шешім қабылдады.
* 29 сәуір - Ұлыбританияда халық санағы жүргізілді.

### Мамыр
* 18 мамыр - Израильдің Нетанья қаласында ХАМАС жанкештісінің шабуылы салдарынан алты адам қаза тапты. Израиль үкіметі 1967 жылдан бергі алғашқы Палестинадағы әуе шабуылдарымен жауап берді.
* 24 мамыр – 15 жасар Шерпа Темба Тшери Эверест шыңына жеткен ең жас адам атанды.
* 25 мамыр – Грузияда Ұлттық гвардияның көтерілісі болды.
* 26 мамыр – Африка бірлігі ұйымының орнына құрылған Африка одағы құрылды. Ол келесі жылы жұмысын бастайды.
* 29 мамыр – Анатолий Кинах Украинаның премьер-министрі болып тағайындалды.
* 31 мамыр - Литва Дүниежүзілік сауда ұйымына қосылды.

### Маусым
* 1 маусым - Непал корольдік отбасына қарсы қырғын Непал монархтарының резиденциясы Нараянхити сарайында болды.
* 3 маусым - Алехандро Толедо Перу президенті болып сайланды.
* 5 маусым – Франция мемлекетке діни секталардың қызметін бақылауға мүмкіндік беретін заң жобасын мақұлдады
* 7 маусым:
** Ұлыбританиядағы парламент сайлауы, Лейбористік партияның екінші рет қатарынан жеңісі.
** Өзбекстан мен Коста-Рика дипломатиялық қарым-қатынас орнатты.
* 15 маусым – Шанхай ынтымақтастық ұйымын құру туралы декларацияға қол қойылды.
* 19 маусым:
** Сирия Ливанның Бейрут қаласындағы ұзақ уақыт бойы әскери қызметінен мыңдаған әскерін шығарып алды.
** Германия құл еңбегіне ұшыраған Холокосттан аман қалғандарға өтемақы төлеу бағдарламасын қабылдады.
* 28 маусым – Слободан Милошевич соғыс қылмыстары үшін айыпталып, бұрынғы Югославия бойынша Халықаралық қылмыстық трибуналға жасырын түрде экстрадицияланды.

### Шілде
* 3 шілде – Слободан Милошевич трибунал алдында алғаш рет пайда болды.
* 13 шілде – Бейжің 2008 жылғы жазғы Олимпиада ойындарын өткізетін қала болып жарияланды.
* 23 шілде - Мегавати Сукарнопутри Индонезияның бірінші әйел президенті ретінде қызметіне кірісті.
* 26 шілде – Молдова Дүниежүзілік сауда ұйымына қосылды.
* 28 шілде - Алехандро Толедо Перу президенті болды.

### Тамыз
нобай|Радислав Крстич әскери қызмет кезінде.
* 1 тамыз - Германияда тіркелген азаматтық серіктестіктер туралы заң күшіне енді.
* 2 тамыз – Бұрынғы Югославия бойынша халықаралық қылмыстық трибунал босниялық серб генералы Радислав Крстичті Босния соғысы кезіндегі Сребреница қырғынына қатысы үшін кінәлі деп таныды. Ол қала мен оның айналасында 8000-нан астам босниялық мұсылман ерлері мен балаларының өліміне әкеп соққан геноцидті ұйымдастырғаны үшін сотталды.
* 8 тамыз - Албан көтерілісшілері Солтүстік Македонияның Тетово қаласы маңында Македония Республикасы армиясының керуеніне шабуыл жасап, 10 сарбазды өлтірді.
* 9 тамыз – ХАМАС-тан шыққан террорист Иерусалимдегі Sbarro мейрамханасын бомбалап, 15 бейбіт тұрғын қаза тауып, 130 адам жарақат алды.
* 10 тамыз - Американдық және британдық ұшақтарға жасалған шабуылдарға жауап ретінде Америка Құрама Штаттары мен Ұлыбритания Ирактағы әуе күштерінің нысандарын бомбалады.
* 27 тамыз – Өзбекстан мен Парагвай дипломатиялық қарым-қатынас орнатты.

### Қыркүйек
нобай|11 қыркүйектегі Дүниежүзілік сауда орталығына жасалған шабуыл.
* 1 қыркүйек 
** Украинада өлім жазасын өмір бойы бас бостандығынан айырумен алмастырған жаңа Қылмыстық кодекс күшіне енді.
** Тәуелсіздік алғаннан бері Өзбекстанда салынған алғашқы Ташкент метрополитенінің Юнусабад желісі іске қосылды.
* 9 қыркүйек - Александр Лукашенко екінші мерзімге Беларусь президенті болып қайта сайланды.
* 10 қыркүйек – БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі Югославияға қарсы санкцияларды тоқтату туралы шешім қабылдаған 1367 қарарды бірауыздан қабылдады.
* 11 қыркүйек — АҚШ-тың Нью-Йорк қаласындағы ланкестік актілері нәтижесінде 2977 адам қаза тапты, тағы 24 із-түссіз жоғалып кетті.
* 19 қыркүйек – Палестина көсемі Ясир Арафат палестиналық сарбаздарға өзін-өзі қорғау үшін де Израиль күштеріне оқ атуға тыйым салды. Израиль атысты тоқтатуға келісті.
* 20 қыркүйек – АҚШ президенті Джордж Буш Конгрестің бірлескен отырысында сөйлеген сөзінде терроризмге қарсы соғысты, ресми түрде жаһандық терроризмге қарсы соғысты жариялады.
* 27 қыркүйек – Швейцарияның Цуг қаласында қарулы адам 32 адамды атып өлтіріп, сонын ішінде 14 парламент мүшесі болды, содан кейін өзіне қол жұмсады.
* 28 қыркүйек – БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі терроризмге қарсы күрес туралы №1372 қарарын қабылдады.

### Қазан
[нобай|2001 жылдың 7 қазанында USS Philippine Sea Ауғанстандағы «[Әл-Қағида|Әл-Қағиданың» жаттығу лагерлері мен Талибан әскери нысандарына соққы беру аясында Tomahawk қанатты зымыранын ұшырды.]]
нобай|15-ші теңіз экспедициялық күштерінің теңіз жаяу әскерлері Рино лагерін Талибаннан басып алғаннан кейін қауіпсіздік позициясына қарай бет алды, 2001 жылғы 25 қараша.
нобай|AH-1W Super Cobra тікұшақтары 2001 жылдың 13 қазанында Араб теңізінің солтүстігінде USS Peleliu ұшақ тасығышынан көтеріліп жатыр.
* 1 қазан - Бангладештегі парламент сайлауында оппозициялық партиялар жеңіске жетті.
* 3 қазан – Владимир Путин НАТО-ның Бас хатшысы Джордж Робертсонмен кездесіп, Ресейдің НАТО-мен серіктестік орнатуға дайын екенін мәлімдеді.
* 4 қазан - Siberia Airlines компаниясының 1812 рейсі Украина әуе күштерінің Қара теңіз үстіндегі ұшағы Тель-Авивтен Ресейдің Жаңасібір қаласына ұшып бара жатқанда кездейсоқ атып түсірілді; борттағы 78 адамның барлығы қаза тапты.
* 7 қазан – 11 қыркүйектегі шабуылдарға жауап ретінде АҚШ бастаған коалиция Ауғанстанға басып кіріп, Ауғанстандағы соғысты бастады.
* 13 қазан – Американдық ғалымдар адам эмбрионының алғашқы сәтті клонын жасады.
* 16 қазан – Американдық ұшақтар Ауғанстандағы Қызыл Крест нысанын қателесіп анықтап, бомбалады.
* 23 қазан – iPod ойнатқышының бірінші буыны таныстырылды.
* 24 қазан – «Марс Одиссеясы 2001» Марсқа қонды.
* 25 қазан 
** Руанда үкіметі Руандадағы геноцидпен байланысты болдырмау үшін елдің жаңа ұлттық туын қабылдады.
** Microsoft компаниясы Windows XP операциялық жүйесін бөлшек саудаға шығарады.
* 26 қазан - Джордж Буш елдің құқық қорғау органдарына терроризммен күресу үшін кең өкілеттіктер берген «Патриоттық заңға» қол қойды.
* 30 қазан – Еуропа және Орталық Азия елдері үшін қоршаған орта туралы ақпаратқа және экологиялық әділеттілікке құқықты белгілейтін Орхус конвенциясы күшіне енді.

### Қараша
нобай|HD 209458 b өлшемін Юпитермен салыстыру (сол жақта).
* 7 қараша – Бельгияның ұлттық әуе компаниясы Sabena банкротқа ұшырағанын жариялады.
* 8 қараша – Эмомали Рахмонға қастандық жасалды. Жанкешті-терроршы сөйлеп тұрған мінбердің жанында қолдан жасалған құрылғыны жарып жіберді, бірақ ешкім зардап шеккен жоқ.
* 14 қараша - Солтүстік Альянс күштері Ауғанстан астанасы Кабулды басып алды.
* 15 қараша – Microsoft компаниясы Америка Құрама Штаттарында алтыншы буын ойын консолі Xbox шығарылымымен ойын консолі нарығына кірді.
* 17 қараша – Ауғанстан Ислам мемлекетінің бұрынғы президенті Бурхануддин Раббани Талибан билігінен құлатылғаннан кейін бес жылдан соң Кабулға оралды.
* 27 қараша – Хаббл ғарыштық телескопы Осирис лақап атымен аталған HD 209458 b экзопланетасында сутегі атмосферасын ашты. Бұл экзопланетада ашылған алғашқы атмосфера.

### Желтоқсан
нобай|Аргентина полициясының қақтығысқа араласуы.
нобай|Йокогамадағы Жапония жағалау күзетінің базасында батқан Солтүстік Кореяның барлау кемесі.
* 1 желтоқсан - Халықаралық араласу және мемлекеттік егемендік жөніндегі комиссия қорғау жауапкершілігі туралы есеп жариялады.
* 5-14 желтоқсан – Украинада халық санағы өтті.
* 7 желтоқсан – Солтүстік Альянс күштері Талибанның соңғы бекінісі Қандағарды басып алды.
* 8 желтоқсан – Габонда Эбола індеті расталды.
* 11 желтоқсан – Қытай ДСҰ-ға кірді.
* 15 желтоқсан – Пизаның еңкейген мұнарасы 12 жылдық қайта құрудан кейін көпшілікке қайта ашылды.
* 21 желтоқсан – Аргентина президенті Фернандо де ла Руа Аргентинадағы экономикалық дағдарыстан туындаған тәртіпсіздіктер кезінде қызметінен кетті.
* 22 желтоқсан - Шығыс Қытай теңізіндегі Амами Ошима аралының маңында Жапония жағалау күзетінің кемесі мен қарулы Солтүстік Корея кемесі қақтығысты. Соқтығысу нәтижесінде Солтүстік Корея кемесі батып кетті, кейінірек Жапония билігі оны тыңшылық кемесі деп таныды.
* 27 желтоқсан - Қытайға Америка Құрама Штаттарымен тұрақты қалыпты сауда мәртебесі берілді.
* 31 желтоқсан – Windows 1.0x қолдауының аяқталуы.

### Нақты күндері жоқ

### Қазақстанда
* 21 ақпан - Павлодарда елдегі жалғыз грампластинкалар мұражайы ашылды, оның негізінде музыкаушы және композитор Наум Шафердің жеке жинағы болды.
* 26 наурыз - Алғаш рет қазақстандық мұнайды КҚК-Каспий құбыр консорциумының 1500 шақырымдық құбырының айдауы басталды. Мұнай Теңіз – Новороссийск бағыты бойынша жолға шықты.
* 25 сәуір - Астананың сол жағалауында ауқымды құрылыс басталған күні.
* 17 мамыр - Сыған баронының қызы Роксан Боровская алматылық кәсіпкер Бақыт Дүйсембаевты дұрыс қойылмаған көлік туралы оған ескерту жасағаны үшін атып өлтірді.
* 19 маусым - Ақсу-Дегелең темір жол тармағының салтанатты ашылуы өтті, маршрут тек Қазақстан аумағы бойынша салынды. Сол күні пойыз өзінің алғашқы бағытына Астана — Лениногорск қатынасымен аттанды.
* 13 шілде - Бұрынғы Премьер-Министр Әкежан Қажегелдиннің айыптауы бойынша қылмыстық іс аяқталуға жақындалды. Айыптаулар: билік пен қызметтік өкілеттіктерді асыра пайдалану, бопсалау және миллиондаған долларды құрайтын бірнеше рет пара алу. Ол сондай-ақ қару-жарақ пен оқ-дәрілерді заңсыз сатып алды, және салық төлеуден жалтарды деп айыпталды.
* 29 тамыз - "Air Astana" акционерлік қоғамы құрылды.
* 23 қыркүйек - Кездесу барысында Н.Назарбаев пен Рим Папасы Иоанна Павел II ынтымақтастықтың табысты дамуын атап өтті.
* 10 қазан - Мәжіліс депутаты Төлен Тоқтасынов Рахат Әлиевті лауазымдық өкілеттіктерін асыра пайдалануды және ҰҚК саяси қуғын сүргін құралына айналды деп айыптады.
* қараша - Қазақстан және Өзбекстан арасындағы 2159 км шекараны сипаттайтын келісім жасасты. Оңтүстік Қазақстандағы Бағыс, Түркістан және Арнасай және Қарақалпақстандағы Нсан ауылдарының айналасындағы 3 даулы учаске реттелмеген күйінде қалды. Барлығында қазақтар өмір сүрді. Бірақ әкімшілік жағынан олар Өзбекстанға қатысты болды.
* 18 қараша - *'[[Қазақстанның демократиялық таңдауы]]"* партиясы құрылды.нобай|Партияның негізін қалаушылар Мұхтар Әблязов, Ғалымжан Жақиянов, және саяси кеңес мүшесі Ораз Жандосов.
* 20 қараша - "Хабар" телеарнасының эфирінде Министрлер кабинетінің басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Нұрсұлтан Назарбаевқа барлық оппозициялық мемлекеттік қызметшілерді үкіметтен шығаруды талап етіп жүгінді
* желтоқсан - Бағыс пен Түркістан тұрғындары Президент пен парламентті сайлап, тәуелсіз Бағыс Қазақ республикасын жариялады.
* 15 желтоқсан - Астана Алматыдан келген алғашқы "Астана-экспресс" жүрдек пойызын қарсы алды. Мұндай сыйлықты            "Қазақстан темір жолы" РМК Елорданың туған күніне орай жасады.
* 16 желтоқсан - Ұлттық банк Қазақстан тәуелсіздігінің 10 жылдығына орай тиын шығарды.
нобай|ҚР Тәуелсіздігінің 10 жылдығына орай шығарылған естелік тиын .

## Туғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:2001 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қараңыз: [[:Санат:2001 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Дереккөздер

*