open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Базар алаңы (Хельсинки)

thumb|Шілде айында Базар алаңы
**Базар алаңы** немесе **нарық алаңы** (фин. Kauppatori, швед. Salutorget) — Финляндияның Хельсинки қаласындағы орталық алаң. Ол Хельсинкидің орталығында, Эспланада даңғылының шығыс бөлігінде орналасқан және оңтүстігінде Балтық теңізімен, шығысында Катаяноккамен шектеседі. HSL Базар алаңынан Суоменлиннаға жыл бойы жұмыс істейтін паром қатынасын қамтамасыз етеді, ал жазда жеке компаниялар да Суоменлиннаға және жақын аралдарға круиздер ұйымдастырады. Базар алаңының маңында Президент сарайы, Хельсинки мэриясы, Швеция елшілігі және Альвар Аалто жобалаған Stora Enso компаниясының штаб-пәтері орналасқан.

thumb|1900 жылдардағы Базар алаңы
thumb|Базар алаңы және оңтүстік айлақ
thumb| Базар алаңы, 1948 жыл
Көктемнен бастап күзге дейін Базар алаңында жаңа піскен фин тағамдарын және кәдесыйларды сататын сатушылар көп болады. Алаңда көптеген ашық аспан астындағы кафелер де бар. Кейбір кафелер ет пирогтарын (фин. lihapiirakka) да ұсынады.

Алаңның танымалдығы ең жоғары деңгейге қазан айының басында, жыл сайынғы Хельсинкинің майшабақ жәрмеңкесі (silakkamarkkinat) басталған кезде жетеді.

Мамыр айының алғашқы жұмасында Базар алаңында ескі америкалық автокөліктердің көрмесі өтеді. Кез келген ескі америкалық көліктерге қызығушылық танытқан автокөлік жүргізушісі бұл көрмеге қатыса алады.

Шағалалар Базар алаңындағы туристерге қауіп төндіре бастады, күтпеген жерден келіп, олардың қолындағы жеңіл тамақ пен балмұздақтарын тартып алуға тырысады.

## Дереккөздер

Санат:Хельсинки алаңдары
Паликир

**Паликир** () — Тынық мұхиттағы қала. Микронезия Федеративтік Штаттарының 1989 жылдан бергі астанасы. Ол Понпей аралында орналасқан және 6647 тұрғыны бар.

Паликир — шағын мөлшердегі қала. Оның аумағы шамамен 1 шаршы шақырымды құрайды.

## Халқы
Паликир тұрғындарының саны 6647 адамды құрайды (2010). Қалада негізінен микронезиялықтар тұрады. Ресми тілі - ағылшын тілі, бірақ жергілікті тұрғындар Чуук, Понапе, Косиае, Япец және басқа тілдерде сөйлейді. Халқының көпшілігі христиандар: протестанттар (47%) және католиктер (50%).

## Климаты

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://en.climate-data.org/oceania/federated-states-of-micronesia/pohnpei/palikir-50424/

Санат:Микронезия Федерациялық Штаттары
Санат:Океания астаналары
Сырым Датұлы ескерткіші

**Сырым Датұлы ескерткіші** – Батыс Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген монументтік өнер құрылысы ескерткіші.

## Орналасқан жері
Орал қаласы, Сырым Датұлы алаңы.

## Кезеңі, авторы
2000 жыл, мүсінші И. Айденов.

## Тарихи дерек, сипаты
Ескерткіш атта отырған Сырым Датұлының қола мүсіні орнатылған граниттік тұғыр болып табылады. Жобамен 6елгілі мүсінші И. Айденов жұмыс істеді. Ескерткіштің жалпы биіктігі - 4,80 м. Тұғырының биіктігі - 1,60 м.

Сырым Датұлы (1753-1802 жж.) – халық батыры, 1783-1797 жылдардағы бүкіл Батыс Қазақстан аймағын қамтыған алғашқы үлкен отаршылдыққа және ханға қарсы халық көтерілісінің рухтандырушысы ретінде тарихта қалды.
Өз уақытындағы ең ақылды, батыл, көреген және әділ адамдардың бірі бола тұра, белгілі батыр және даланың сүйікті ақыны Сырым Датұлы жаңа тарихи шындықтарды басқалардан ерте түсінді. Ол халықтың құқығы үшін саяси күреске түсіп, билеуші топтардың көпшілігінің қаһарына ұшырады.
Бүгінгі күні Сырым Датұлының өмірі мен күресі ұрпақтарына ғибрат және ұлттық өзін-өзі тану, мәдениет және сәйкестік нышаны.

## Дереккөздер

Санат:Батыс Қазақстан облысы сәулеті
Санат:Батыс Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан ескерткіштері
Плимут (Монтсеррат)

**Плимут**  () — Кариб теңізіндегі Монтсеррат елінің бұрынғы астанасы. 

## Тарихы
Плимут 1632 жылы британдық отаршылар тарапынан құрылған. 1995 жылға дейін Монтсеррат аралының негізгі порт және сауда орталығы болған.

1995 жылы 21 тамызда Суфрьер вулканының атқылауынан кейін қираған. Тұрғындар қауіпсіз жерге көшірілді де, алты айдан соң үйлеріне қайтуға рұқсат берілді. Бірақ 1997 жылы 25 маусымда дәл сол апатты жағдай қайталанды. Бұл жолы тұрғындар біржола көшірілді. Ол жерді қазіргі уақытта адамдар мекендемейді.

Көп ұзамай ел астанасы Брейдс қаласына ауыстырылды.

## Галерея

Сурет:20170806-MONTSERRAT_WILDCAT_RECCE.jpg|alt=A church after the eruption.
Сурет:Soufrière_Hills_volcanic_aftermath_(Aerial_views,_Montserrat,_2007)_03.jpg|alt=A residential area after the eruption.
Сурет:2012-03-04_-_Plymouth_-_panoramio.jpg|alt=Partially submerged buildings
Сурет:2012-03-04_-_Plymouth_after_a_Volcanic_Eruption_-_panoramio.jpg|alt=An aerial photo showing common roof damage
Сурет:Soufrière_Hills_volcanic_aftermath_(Aerial_views,_Montserrat,_2007)_02.jpg|alt=Partially buried buildings near the shore.
Сурет:Soufrière_Hills_volcanic_aftermath_(Aerial_views,_Montserrat,_2007)_04.jpg|alt=A house on the edge of a newly formed cliff.


## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Video of Plymouth from a MVO helicopter on 24 August 2012 on YouTube

Санат:Монтсеррат
Орал қаласы орталық мешіті

**Орал қаласы орталық мешіті** – Батыс Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші.

## Орналасқан жері
Орал қаласы, Еуразия даңғылы, 92.

## Кезеңі
2005 жыл.

## Мешіт сипаты
Мешіттің ғимараты үш қабаттан тұрады. Жалпы ауданы 1170 шаршы м-ді құрайды. Ғибадат залының биіктігі 11 м, күмбездің құрылымы сегізбұрыш пішіндегі Германияда өндірілген шыныдан тұрады. Әйелдер залының биіктігі 20 м. Сыйымдылығы 1800 адам. Биіктігі 41 м екі мұнара мешітті безендіріп тұрады. Кешеннің жалпы ауданы 0,5989 га алады. Мешіттің басты залының үстіндегі күмбез Италияда өндірілген витраждардан жиналған, кілемдері Франциядан әкелінген, негізгі фрагменттерін әрлеу кезінде кеңінен қолданылған ақ мрамор Қытайдан әкелінген. Жылдың салқын маусымында мешітті еденнің жылытуы кіретін жылыту жүйесі қосылады.
Мешіттің жалпы сыйымдылығы біруақытта 1800 адам.

## Дереккөздер

Санат:Батыс Қазақстан облысы сәулеті
Санат:Батыс Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Батыс Қазақстан облысы мешіттері
Виндхук

**Виндхук** (, , ) —  Намибияның астанасы және ең ірі қаласы. Халқы – 334580 адам (2012 жылғы есеп бойынша).

Виндхук – елдің әлеуметтік, экономикалық және мәдени орталығы.

Негізі 1840 жылы қаланды.

Қала 1628 м биіктікте Хомас тауларының солтүстік бөлігінде орналасқан 

## Бауырлас қалалар
*  Берлин (), Германия (2000)
*  Ричмонд (), АҚШ

## Галерея

Windhoek aerial.jpg|
Windhoek-Skyline.jpg|
Windhoock Central.jpg|
Handel in Windhoek.jpg|
Parlamentsgärten, Windhoek.jpg|

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* windhoekcc.org 
 

Санат:Намибия
Сан-Хуан (Пуэрто-Рико)

**Сан-Хуан** - Пуэрто-Рико аралындағы астана және ең ірі қала. Ол Кариб теңізінің жағалауында орналасқан. 2020 жылғы халық санағы бойынша оның 342,259 адам тұрады.

## Тарихы
Сан-Хуан ұаласының негізі 1508 жылы испан отаршылары Капарра деп аталатын елді мекен ретінде құрды. 1521 жылы қазіргі атауына ие болды. 

16-19 ғасырлар аралығында қала көптеген шабуылдарға ұшырады, соның ішінде британиялықтар, француздықтар және голландиялықтардың шабуылдары болды. Дегенмен, Сан-Хуан қаласы әрқашан шабуылға төтеп бере алды және оның мықты қорғаныс құрылымдары испан отаршыларының күштілігінің белгісі болды.

1898 жылы Испания-Америка соғысы кезінде Сан-Хуан америкалықтарға қарсы тұрып, 10 күндік соғыстан кейін жеңіліске ұшырады. Осылайша Пуэрто-Рико Америка Құрама Штаттарының билігіне өтті.

## Климаты

* Жыл бойы орташа температура +25-30°C (77-86°F) аралығында.
* Ең ыстық айлар - шілде мен тамыз.
* Ең суық айлар - желтоқсан мен қаңтар.

### Жауын-шашын:

* Жауын-шашын негізінен жаз айларында, мамырдан қазанға дейін жауады.
* Жауын-шашынның ең көп мөлшері - қыркүйекте.
* Құрғақ маусым - қарашадан сәуірге дейін.

### Ылғалдылық:

* Жыл бойы ылғалдылық жоғары болады, орташа 75% -дан жоғары.

### Жел:

* Жел әдетте жеңіл және тұрақты болады, бірақ жаз айларында дауылдар жиі болады.

## Саяси құрылымы
Қала 18 әкімшілікке бөлінген

## Дереккөздер

Санат:Пуэрто-Рико
Санат:Солтүстік Америка елордалары
Сен-Дени (Реюньон)

**Сен-Дени** ( ) — Францияның Реюньон аймағының астанасы. Үнді мұхитындағы Реюньон аралында орналасқан.

Қаланың іргесі 1669 жылы қаланды. 1738 жылы Реюньон астанасы болды.
## Халқы

## Бауырлас қалалар
*  Мец, Франция 1986
*  Ницца, Франция 1961
*  Танжер, Марокко
*  Тайюань (Қытай) 2012
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайт 
* http://nord.reunion.fr/ 

Санат:Реюньон
Алофи (Ниуэ)

**Алофи** — Ниуэ аралындағы ең үлкен қала және астана.
## Фактілер
* **Тұрғындар саны:** 638 адам (2011)
* **Орналасуы:** Ниуэ аралының солтүстік-батыс жағалауында орналасқан.
* **Көрікті жерлер:** Алофи - Ниуе аралының табиғи сұлулығын көруге болатын керемет орын. Мұнда коралл рифтері, жағажайлар, қалың тропикалық ормандар, әдемі сарқырамалар және әртүрлі жануарлар дүниесі бар.
*Ниуэде ағылшын тілі ресми тіл.
## Тарихы
Аралдағы алғашқы қоныстандырушылар полинезиялықтар болатын. Олар Ниуэге шамамен 1500 жыл бұрын келіп қоныстанған.

1774 жылы ағылшын теңізшісі Джеймс Кук Ниуэ аралын ашты.

1900 жылы Ұлыбритания отарына айналды. 

20 ғасырдың басында Алофи қалаға айналды. 1960 жылдары Ниуэде туризм индустриясы дамып, Алофи қаласы оның орталығына айналды. 1974 жылы Ниуэ өзінің тәуелсіздігін жариялады.

## Климаты
Алофи қаласының климаты тропикалық, жыл бойы жылы және ылғалды болады.

Орташа жылдық температура 22-25 °C (72-77 °F) аралығында болады.
Ең ыстық айлар - желтоқсан, қаңтар және ақпан. Бұл айларда температура 30 °C (86 °F) дейін жетеді.
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* History of Niue
* Cyclone aftermath pictures

Санат:Океания астаналары
Санат:Ниуэ
Манагуа

**Манагуа** — Солтүстік Америкадағы қала, Никарагуа астанасы. Манагуа көлінің жағасында, Тынық мұхитынан 70 шақырым қашықтықта орналасқан.
## Тарихы
1524 жылы испандықтар Манагуа аймағына келіп, оларды жергілікті қақтығысты. 1527 жылы Манагуа қаласы негізі қаланып, олардың негізгі мақсаты Никарагуаның алтын кен орындарын бақылау болды.

1821 жылы Никарагуа Испаниядан тәуелсіздік алды. 1858 жылы Манагуа республиканың астанасы болып белгіленді.

19 ғасырда Манагуа саяси тұрақсыздық мен соғыстарға куә болды. 1856 жылы американдықтар Никарагуаны басып алуға тырысқан, бірақ ол жеңіліске ұшырады.

1931 және 1972 жылдары Манагуа қатты жер сілкіністерінен зардап шегіп, қала толығымен дерлік бұзылды. 1972 жылғы жер сілкінісі әсіресе қайғылы болды, оның салдарынан 10 000 адам қаза тапты.
## Бауырлас қалалар:

## Галерея

сурет:Mausoleo Carlos Fonseca.JPG|
сурет:IglesiaManagua.png|
сурет:PalacioNacional.png|
сурет:Banco de América Central, Managua.jpg|
сурет:Artificial flowers on the streets of the city.jpg| 

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Map of Managua city
* Managua photos, attractions, municipalities, hotels, etc. 

Санат:Никарагуа
Санат:Солтүстік Америка елордалары
Джуба

**Джуба қаласы** - Оңтүстік Суданның астанасы және ең ірі қаласы. Ол Ніл өзенінің жағасында, Оңтүстік Суданның орталық бөлігінде, Эфиопиямен шекараға жақын орналасқан. Халқының саны 172 730 ((2007)

## Тарихы
Джуба қаласының аумағын ерте кезден бері адамдар мекендеген. Ежелгі нубийлік және египеттік мәдениеттер бұл аумақта қалыптасып, гүлденген.

19 ғасырда Джуба аумағы Мысырдың бақылауында болған. Мысырлықтар бұл аймақты пайдаланып құл саудасын жүргізген.

20 ғасырдың басында Джуба Британдық Суданның басқаруына өтті. Осы кезде Джуба көптеген жаңа құрылыстар мен инфрақұрылым салынып, ауыл шаруашылығы дамыды.

1956 жылы Судан тәуелсіздік алғаннан кейін Джуба Суданның оңтүстігіндегі маңызды қала болды.

1983-2005 жылдары Суданда азамат соғысы болды. Джуба қаласы соғыстың қиындықтарына ұшырады.

2011 жылы Оңтүстік Судан тәуелсіздік алғаннан кейін Джуба жаңа мемлекеттің астанасы болды. Бұл кезде қалада едәуір құрылыс жұмыстары жүргізілді.

## Климаты
Джуба қаласы теңіз деңгейінен 584 метр биіктікте орналасқан. Жыл бойы жауын-шашын аз болады, бірақ ылғалды маусым мамырдан қазанға дейін созылады. Бұл кезде күндер ыстық және ылғалды болады. Құрғақ маусым қарашадан сәуірге дейін созылады, бұл кезде күндер ыстық және құрғақ болады.

## Галерея

Сурет:Sudan_Juba_bridge.jpg
Сурет:Sudan_Juba_overview_march_2006.jpg
Сурет:Sudan_Juba_cattle_on_street.jpg


## Сілтемелер

* Климаты

Санат:Оңтүстік Судан
Кигали

**Кигали** (; бұрынғы атауы **Кигари** — Руанданың астанасы және ең ірі қаласы. Ол Руанданың орталық бөлігінде, Ніл өзенінің бұлақтары маңында орналасқан. 2023 жылғы деректер бойынша, қаланың халқы шамамен 1,5 миллион адамды құрайды.
## Тарихы
1916 жылға дейін Бельгия, сосын Германия отарлады. 1919 жылы қайтадан Бельгияның қолына өтті.

1926 жылы Кигали Руанданың астанасы болды. 1962 жылдан бері Тәуелсіз Руанданың астанасы.
## Бауырлас қалалар
*  Дурбан
*  Претория
*  Лусака
*  Оклахома-Сити
*  Сан-Бернардино
*  Майнц
*  Рим
*  Варем
*  Чэнду
## Галерея

KigaliAirport.jpg|
TaxiBusesKigali.jpg|
Kigali City Transport inside the City.jpg|
Kandt House Kigali (front view).jpg|
MilleCollines.jpg|
Suburb of Kigali with Mt Kigali in the background.jpg|
Downtown Kigali 2010.JPG|
Kigali SPOT 1095.jpg|
Kigali, Rwanda 2.jpg|


## Дереккөздер

Санат:Руанда
Барадла үңгірі

**Барадла үңгірі** () — Словакия (Словак Карсты) мен Мажарстанның (Аггтелек Карсты) шекарасындағы үңгірлер жүйесі, ол толық зерттелген ең ұзын үңгірлердің бірі болып табылады. Үңгір ұзақ жылдар бойы келушілерге ашық. Оның Мажарстаннан және Словакиядан екі кіреберісі бар.

## Сипаттама
Карст үңгірлер жүйесінің ұзындығы 25,5 км және тағы 5,3 км Домица үңгірін қамтиды. Үңгірдің кіреберісі Аггтелек ауылының маңында жартастың етегінде орналасқан. Үңгірде ұзындығы 7 км болатын топсалы және бұралмалы магистральдық туннельдер, сонымен қатар ені 10 метр және биіктігі 7-8 метр залдар бар. Көптеген қысқа және ұзын байланыстырушы бүйір тармақтары бар.

Үңгірдің едәуір бөлігі әртүрлі түстер мен пішіндерге ие. Сталактиттер бар. Су тасқыны кезінде жер асты өзен сулары негізгі туннель арқылы өтеді. Үңгірдің табиғи кіреберістері көне заманнан ашық, сонымен қатар неолит дәуірінің іздері де бар.

Үңгір туралы алғашқы жазбаша ескерту 1549 жылдан басталады. Үңгірге алғашқы барлауды 1794 жылы Джозеф Сарториус жүргізді. 1802 жылы зерттеулер жүргізіліп, алғашқы карта жарияланды. 1825 жылға қарай үңгірдің тек 1,8 шақырымы ғана зерттелді. 1825 жылы инженер Имре Васс үңгірді негізгі туннель бойымен тағы 5 км зерттеп, нақты карта мен сипаттама жасады. Оның шығармасы мажар және неміс тілдерінде 1831 жылы жарық көрді.

Алғашқы туристік серуендер 1806 жылы ұйымдастырылды. 1890 жылы Қызыл көлдің кіреберістері ашылып, үңгірдің жаңа бөліктерін одан әрі барлау 1927-1928 жылдар аралығында жүргізілді.

1995 жылы Барадла үңгірі, сондай-ақ Аггтелек Карсты мен Словак Карстының басқа үңгірлері ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра нысаны болып жарияланды. Бүкіл үңгір жүйесі мен дренаждық аумақтар – жақын маңдағы халықаралық маңызы бар Домикавал сулы-батпақты жерлерімен – 2001 жылдан бері қорғалған.

Үңгір орналасқан Аггтелек ұлттық саябағы келушілерді қызықтырады. Келушілер бірнеше жаяу жүру бағыттарын таңдай алады.


Сурет:Civertanlegifotoaggtelek4.jpg|link=Файл:Civertanlegifotoaggtelek4.jpg|**Аггтелек ауылының маңында орналасқан үңгірдің кіреберісі**
Сурет:Hungary Baradla.jpg|link=Файл:Hungary_Baradla.jpg|alt=Белые сталагмиты|**Ақ сталагмиттер**
Сурет:Minerva sisakja.jpg|link=Файл:Minerva_sisakja.jpg|alt=Одна из залов пещеры|**Үңгір залдарының бірі**
Сурет:Baradla Cave Vass.jpg|link=Файл:Baradla_Cave_Vass.jpg|alt=Карта пещеры Имре Васса|**Имре Вассаның үңгір картасы**
Сурет:Aggtelek 2SR5.jpg|**Агтелек: үңгірге кіру және өрмелеу қабырғасы**


## Дереккөздер

Санат:Словакия үңгірлері
Санат:Мажарстан үңгірлері
Сан-Сальвадор

**Сан-Сальвадор** — Солтүстік Америкадағы қала, Сальвадор елiнiң астанасы және ең iрi қаласы.

## Негізгі ақпараттар

* **Халық саны:** 2 175 000-нан астам
* **Ауданы:** 238,7 км²
* **Тілдер:** Испан тілі
* **Валюта:** Сальвадорлық сом
* **Климаты:** Тропиктік, ылғалды және ыстық
*Сан-Сальвадордың негізін 1525 жылы испан отаршылары қалаған. 1540 жылы  Сальвадор Корольдігінің астанасы болып тағайындалды.
*Қала бірнеше рет жер сілкінісі мен жанартау атқылауынан зардап шеккен.
*1980-1992 жылдары Сальвадорда азамат соғысы жүрді.
*Қалада қаржы, сауда, туризм және өндіріс салалары дамыған.

## Бауырлас қалалар
*  Каракас (), Венесуэла
*  Сан-Хосе (), Коста-Рика
*  Гватемала (), Гватемала
*  Мехико (), Мексика
*  Лос-Анджелес (), АҚШ
*  Мадрид (), Испания
*  Гвадалахара (), Мексика
*  Тель-Авив (), Израиль
*  Манагуа (), Никарагуа
*  Сан-Педро-Сула (), Гондурас
*  Тайбэй (), Тайвань
*  Сан-Паулу (), Бразилия
*  Ла-Пас (), Боливия
*  Картахена (), Колумбия
*  Богота (), Колумбия
*  Барселона (), Испания

## Атақты адамдары
[мини|150px|''[Хосе Матиас Дельгадо'']]
* Хосе Матиас Дельгадо (-), сальвадор президенті (1821—1823).
* Патрисия Чика — режиссёр, сценарист.
## Сілтемелер
*https://web.archive.org/web/20181111205240/http://www.sansalvador.gob.sv/DatosDelMunicipio

Санат:Солтүстік Америка елордалары
Санат:Сальвадор
Коберн-Таун

**Коберн-Таун** (, бұрынғы атауы *Гранд-Терк*) — Туркс және Кайкос аралдарындағы ең үлкен қала және астана. Гранд-Терк аралының солтүстік жағында орналасқан. Қаланың негізі 1681 жылы қаланған.

Багам аралдарының бұрынғы губернаторы Фрэнсис Коберннің құрметіне аталған. Қала іргетасын қалаушылардың бірі болған.

Қала  тропикалық климатта орналасқан. Жыл бойына ыстық және ылғалды ауа райы тән. Жыл бойына температура 25-тен 32 градус Цельсийге дейін болады. Ең суық айлар - желтоқсан мен қаңтар, ең ыстық айлар - шілде мен тамыз.

Коберн-Таунның экономикасы негізінен туризм мен қаржы қызметтеріне негізделген. 

## Сілтемелер

* https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Cockburn_Town
Фунафути

**Фунафути** — Тувалу арал мемлекетінің астанасы және ең ірі қаласы. Ол Фунафути атолында орналасқан, ол 30-ға жуық кішігірім аралдардан тұрады.

## Негізгі ақпараттар

* **Халық саны:** Шамамен 6000 адам
* **Ауданы:** Кішкентай, 2,4 шаршы километр
* **Тілдер:** Тувалу тілі және ағылшын тілі
* **Валюта:** Тувалу доллары
* **Климаты:** Тропиктік, ылғалды және ыстық
## Тарихы
Фунафути атолында ерте кезден бастап полинезиялық халықтар өмір сүрген. 18 ғасырда Еуропалықтар Фунафутиге келді. 19-ғасырда Фунафути британдықтардың колониясына айналды. 1978 жылы Тувалу британдықтардан тәуелсіздік алды. Фунафути мемлекеттің астанасы болып жарияланды.
## Экономикасы
Фунафути экономикасы балық аулауға, кокос өсіруге және туризмге негізделген. Азық-түлік және басқа тауарларды импорттайды. Қала мемлекеттік мекемелердің және мектептердің орталығы болып саналады.
## Климаты
Фунафути тропиктік климатпен сипатталады. Бұл дегеніміз, жыл бойына ауа райы ыстық және ылғалды.

Жыл бойына температура 25-тен 32 градус Цельсийге дейін ауытқиды. Ең суық айлар - шілде мен тамыз, ал ең ыстық айлар - желтоқсан мен қаңтар.
## Сілтемелер
* Тарихы 

Санат:Океания астаналары
Санат:Тувалу
Ломе

**Ломе** () — Того Республикасының астанасы және ең ірі қаласы. Елдің оңтүстік-батысында, Гвинея шығанағының жағасында орналасқан. 2020 жылғы деректер бойынша Ломе қаласында шамамен 837,400 адам тұрады.
## Тарихы
Ломе қаласының негізі 18 ғасырда қаланған, ол кезде кішкентай балықшы ауылы болған. 19 ғасырдың басында Того аймағына еуропалықтар, әсіресе, неміс саудагерлері келе бастаған. 1884 жылы неміс саудагерлері Ломеде сауда бекетін ашты, ол кейіннен Того колониясының астанасына айналды.

1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Ломе Францияға тиесілі болды.

1960 жылы Того тәуелсіздікке қол жеткізді де, 1960 жылдан бастап, Ломе Тогоның астанасы болды.

## Бауырлас қалалар
*  Тайбэй (1966)
*  Дуйсбург (1973)
*  Шэньчжэнь (1996)
*  Бэй-сити
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Université de Lomé 
* République Togolaise
* diastode.org — Diaspora Togolaise pour la Démocratie — Togolese Diaspora for the Democracy,
* Deutsches Seemannsheim in Lomé
* 

Санат:Африка елордалары
Санат:Того
Атафу

**Атафу** () —  Токелау атолдарының бірі. 1765 жылы Джон Байрон ашты. Ол кезде аралда ешкім тұрмайтын еді. Токелаудың астанасы.

2011 жылғы санақ бойынша аралда 480 адам тұрды. Бұл әлемдегі ең халқы аз астана.

Атафу Тынық мұхитының дауыл белдеуінде орналасқан. 1914 жылдың қаңтарында қатты дауыл шіркеуді және аралдардағы үйлердің көпшілігін қиратып, көптеген кокос пальмаларын құлатты.
солға|сүрмесіз

## Сілтемелер
# http://archive.travel.ru/tokelau/sites/ 
# https://web.archive.org/web/20081230150858/http://polynesia.ru/tokelau/

Санат:Токелау
Санат:Океания астаналары
Кампала

**Кампала** — Угандадағы ең ірі қала және оның астанасы. Ол елдің орталығында және Виктория көлінің жағасында орналасқан. Халқы шамамен 1,5 миллион (агломерациясымен 3,5 миллионға жуық).

## Тарихы
Кампала аймағын алғаш мекендегендер Баганда тайпасы болған, олар Виктория көлінің жағасында егістіктер мен жайылымдарды басқарған. 1894 жылы Британдықтар Кампаланы басып алып, оны Буганда протекторлығының астанасы етті. 1962 жылы Уганда тәуелсіздік алды да, Уганда астана болды. 

## Климаты
Кампала қаласының климаты тропикалық, жаңбырлы және ылғалды болып келеді. Температура: Жыл бойы температура тұрақты болып, түнгі температура 15°C - 25°C аралығында, күндізгі температура 25°C - 30°C аралығында болады.
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* 

Санат:Уганда
Коломбо

**Коломбо** ( ,  ) — Шри-Ланканың ең ірі қаласы және бұрынғы астанасы. Ол елдің батыс жағалауында, Үнді мұхитының жағасында орналасқан. Коломбо - халықаралық сауда орталығы, экономикалық және мәдени орталық.

## Бауырлас қалалар

*  Санкт-Петербург, Ресей (1997)
*  Шанхай, Қытай (2003)
*  Лидс, Ұлыбритания (2008)
*  Ұлан-Батыр, Моңғолия (2012)
*  Мале, Мальдивтер (2013)

## Тарихы

* **15 ғасыр:** Португалиялықтар Шри-Ланкаға келіп, Коломбо аймағын басып алды. Олар аймақтың сауда орталығы ретінде маңыздылығын түсініп, онда көптеген қорғаныс бекіністерін құрып, сауда кемелерін бақылауға алды.

* **17 ғасыр:** Голландиялықтар Португалиялықтарды жеңіп, Коломбоны бақылауға алды. Олар қаланы дамытып, оны Шри-Ланканың негізгі сауда орталығына айналдырды.

* **18 ғасыр:** Британдықтар Голландиялықтарды жеңіп, Коломбоны бақылауға алды. Олар қаланы дамытуды жалғастырып, оны Шри-Ланканың астанасына айналдырды. Британдық кезеңде Коломбо қаласы өзінің заманауи инфрақұрылымын және архитектурасын қалыптастырды.

* **1948 жыл:** Шри-Ланка тәуелсіздік алғаннан кейін, Коломбо оның астанасы болып қалды. Қала әлі де Шри-Ланканың экономикалық, саяси және мәдени орталығы саналады.

## Климаты
Коломбо қаласы тропикалық муссондық климатта орналасқан.   Жыл бойы температура шамамен 25-30 °C аралығында болады, айтарлықтай ауытқулар болмайды. Жыл бойы ылғалдылық жоғары, әсіресе муссондық маусымда.
## Дереккөздер

Санат:Шри-Ланка
Сува

**Сува** () — Океаниядағы қала, Фиджидің астанасы. Фиджи аралдарындағы ең үлкен арал Вити Левуда орналасқан. Ол аралдың оңтүстік-шығыс жағалауында, ауқымды су қоймасы - Сува бұғазымен қоршалған. Халқының саны 74481 (2007).

## Тарихы
Сува қаласының орны бұрын Меланезия халқының мекені болған. 

1874 жылы Фиджи Ұлыбританияның колониясы болды. 

1877 жылы Сува Фиджидің астанасы болып жарияланды. 20 ғасырдың басында Сува Фиджидегі маңызды порт және сауда орталығына айналды. 1970 жылы Фиджи тәуелсіздік алғаннан кейін, Сува саяси және экономикалық жағынан маңызды қала болып қала берді.

## Климаты
Сува қаласының климаты тропикалық, ылғалды және жылы. Жыл бойы температура 20-30 °C аралығында болады. Жауын-шашын мол, әсіресе жаз мезгілінде (қарашадан сәуірге дейін). 

Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 3000 мм-ден асады. Тропикалық циклондардың әсеріне ұшырайды.
## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* Сува мұражайы 
* 
* Оңтүстік тынық мұхит университеті 

Санат:Океания астаналары
Санат:Фиджи
Асмэра

**Асмэра**, немесе *Асмара* , ) — Эритреяның астанасы және ең ірі қаласы. Ол Эритреяның солтүстік-шығысында, Эритрея қыратында, теңіз деңгейінен шамамен 2300 метр биіктікте орналасқан. 

## Тарихы
Асмэра аймағы ежелгі заманнан бері адамдар мекендеген. 15 ғасырда бұл аймақ Аксум патшалығының біртұтас бөлігі болған.

1889 жылы Италия Асмэраны басып алып, оның колониясы етті. Итальяндар Асмэраны олардың Шығыс Африкадағы негізгі базасына айналдырып, ол тез дамыды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Асмэра Ұлыбританияның басқаруына өтті. 1952 жылы Эритрея Эфиопияға қосылды, Асмэра Эфиопияның қаласы болды. 1993 жылы Эритрея тәуелсіздік алғаннан кейін Асмэра Эритреяның астанасы болды.

## Бауырлас қалалар
*  Флоренция (), Италия
*  Хартум (), Судан
*  Атланта (), АҚШ

## Галерея

Asmara Panorama.JPG|
Asmara 1935 Panorama (2567806345).jpg|
Mappa di Asmara TCI 1929.jpg|
Fiat_tagliero,_07,1.JPG|
Catholic Cathedral.jpg|
Asmara, beirut street.JPG|
Asmara, museo nazionale, ingresso.JPG|
Asmara-New Building.jpeg|
Asmara, ministero dell'educazione 02.JPG|

## Сілтемелер
* http://www.vokrugsveta.ru/encyclopedia/index.php?title=Асмэра

Санат:Эритрея
Мбабане

**Мбабане** (, ) —  Эсватинидің астанасы және ең ірі қаласы және Хохо әкімшілігінің орталығы. Ол елдің батысында, Мбабане өзенінің жағасында орналасқан.

## Тарихы
1894 жылы Свазиленд Ұлыбританияның протекторатына айналады.

1902 жылы Мбабане ауылы жаңадан қалыптасқан Свазиленд әкімшілігінің орталығына айналады. 

20 ғасырдың басында Мбабане ауылы қалаға айналып, қазіргі заманғы инфрақұрылымдар құрыла бастайды.

1968 жылы Свазиленд тәуелсіздік алғаннан кейін, Мбабане оның астанасы болып жарияланады.

20 ғасырдың соңында Мбабане Свазилендтің экономикалық және мәдени орталығына айналып, қала жаңадан дамыған инфрақұрылымдармен және ғимараттармен толықтырылады.

## Географиясы
Мбабане Свазилендтің батысында, Мбабане өзенінің жағасында орналасқан. Қала осы өзеннің екі жағында орналасқан, биіктігі шамамен 1200 метрден жоғары. Солтүстігінде Мбабане таулары, оңтүстігінде Шилуване таулары бар.

Мбабане климаты жағынан салқын және жаңбырлы. Қала жаз мезгілінде өте ыстық болып, құрғақ климат басым, ал қыста салқын және ылғалды климат басым болады.

## Бауырлас қалалар

*  Форт-Уэрт, АҚШ
*  Тайбэй, Тайвань

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://en.wikivoyage.org/wiki/Mbabane#Q3904

Санат:Эсватини
Панама (қала)

**Панама**  (), ресми атауы **Нуэстра-Сеньора-де-ла-Асунсьон-де-Панама** () — Панама елiнiң астанасы және ең iрi қаласы. Ол Кариб теңiзiнің жағасында орналасқан және Панама каналының батыс жағында орналасқан қала.

## Тарихы

* 1500-1519: Испандық конкистадор Васко Нуньес де Балбоа Панама бұғазын тауып, бұл аймақты “Қасиетті Мария Голдың Жерi” деп атаған.
* 1519: Панама қаласы “Қасиетті Мария Голдың Жерi” деген атаумен негізделген және оның алғашқы тұрғындары оңтүстік Америка отарына барушылар болады.

* 1671: Панама қаласы қарақшы Генри Морган басшылығымен шабуылға ұшырайды және қиратылады.
* 1673: Қала ағымдағы орында қайта құрылады және оны қорғау үшін қамалдар құрылады.
* 1821: Панама Испаниядан тәуелсіздік алады және Колумбияның бөлігіне айналады.

* 1903: Панама Колумбиядан тәуелсіздік алады және АҚШ-пен келісім жасап, Панама каналын құруға рұқсат береді.
* 1914: Панама каналы ашылады және Панама қаласы халықаралық маңызды орталыққа айналады.

## Климаты
Панама қаласы тропикалық климатпен сипатталады, яғни жыл бойы жылы және ылғалды болып келеді. Жыл бойы температура шамамен 24-32 °C аралығында болады, айтарлықтай ауытқулар болмайды. Ылғалдылық жоғары, әсіресе жауын-шашынды маусымда.
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://viewer.rusneb.ru/ru/000199_000009_001336965?page=277

Санат:Солтүстік Америка елордалары
Санат:Панама
Рацка (қой тұқымы)

оңға|нобай|270x270 нүкте| Рацка қой отары
**Рацка** – мүйізді ешкінің мүйізін еске түсіретін ерекше спираль тәрізді мүйіздерімен танымал қой тұқымы. Бұл тұқым ерекше, өйткені екі жыныста да бастың жоғарғы жағынан жоғары қарай созылатын ұзын, спираль тәрізді мүйіздер бар. Олар басқа үй қойларының мүйізіне ұқсамайды және ұзындығы 61 см дейін өседі. Ең қысқа қалыпты ұзындық – қошқарлар үшін 51 см және аналықтар үшін 30-38 см.

Мажарстанда шыққан Рацка тұқымы кем дегенде 1800 жылдан бері, бірінші тіркеу жазбасы орнатылған кезден бастап бар. Бұл тұқымды мажар халқы көптеген ғасырлар бойы ұстаған және бір кездері Мажарстанда ең көп таралған сорт болған. Бұл төзімді, жан-жақты тұқым – сүт, жүн және ет үшін пайдаланылады. Олардың жүні ұзын және өрескел, негізінен екі түрлі түсте болады: кілегей түсті және тұмсық пен аяқтары ашық қоңыр түсті және қара вариация. Қара қойлардың жүнінің ұштары күн сәулесінің әсерінен қызыл-қара түске айналады, ал талшықтардың ұштары қартайған сайын сұр түске айналады. Қойлардың салмағы шамамен 40 кг, ал қошқарлардың салмағы 60 кг. Жүннің салмағы қошқарлар үшін кемінде 3 кг болуы керек. Қошқарлардың орташа биіктігі 72 см.

Ең көп Мажарстандағы Хортобад даласында және аз дәрежеде Караш-Северинде, Румынияда кездеседі. Бірегей ерекшеліктеріне байланысты ол Ұлыбританияға, Америка Құрама Штаттарына және Францияға өсіп келе жатқан мөлшерде экспортталды, ал оның туған жерінде қызығушылық шектеулі болып қалады.

Бұл тұқымның қайталанбас келбеті мен байсалды табиғаты бұл жануарды мал шаруашылығына қызығатындардың қызығушылығын арттырады.

## Дереккөздер

Санат:Қой тұқымдары
Мата-Уту

**Мата-Уту** (, уолл. *Matāʻutu*) — Океаниядағы қала, Уоллис және Футунаның әкімшілік орталығы. Аумақтың ең ірі теңіз порты, әуежайы.

Мата-Уту теңіз деңгейінен 6-12 м биіктікте орналасқан. Қала тропикалық климатқа ие . Жыл бойы, тіпті ең құрғақ айларда да айтарлықтай жауын-шашын болады.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://books.google.com/books?id=yP51YW_ekggC&pg=PA41

Санат:Океания астаналары
Нью-Дели

**Нью-Дели**, **Жаңа Дели** (, *Наи-Дилли*; , ) — Азиядағы қала, Үндістанның астанасы және ең ірі қалаларының бірі. Ол солтүстік Үндістандағы Дели қаласының ауданы саналады. Халық саны шамамен 320 мың адам.

## Тарихы
1757 жылдан 1911 жылға дейін Британдық Үндістанның астанасы Калькутта болды. Бірақ сонымен бірге Дели Ежелгі және ортағасырлық Үндістанның бірнеше империяларының, әсіресе Моңғол империясының саяси және қаржылық орталығы ретінде қызмет етті. 1900 жылдардың басында ағылшын әкімшілігіне Үнді империясының астанасын Калькуттадан Делиге көшіру туралы ұсыныс жасалды. Үндістанның шығыс жағалауында орналасқан Калькуттадан айырмашылығы, Дели Солтүстік Үндістанда орналасқан және Британдық Үндістан үкіметі Делиден елді басқару оңайырақ болады деп есептеді. 1911 жылы 12 желтоқсанда Үндістанның сол кездегі императоры Джордж V Британдық Үндістанның астанасы Делиге көшірілетінін жариялады.

1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін Нью-Дели Үндістан үкіметі тағайындаған мэр басқаратын шектеулі автономиялық аймаққа айналды. 

1991 жылғы Үндістан Конституциясына енгізілген 69-шы түзету  «Делидің ұлттық астанасы» деп жариялайды.

## Климаты

## Бауырлас қалалар

*  Чикаго, Иллинойс, АҚШ (2001 жыл)
*  20px **[[Вашингтон]]**, АҚШ
* 20x20 нүкте 20x20 нүкте **[[Белград]]**, Сербия

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Нью-Дели 
* Нью-Дели 
* Интерактивті карта

Санат:Үндістан қалалары
Санат:Азия елордалары
Диего-Гарсия

**Диего Гарсия аралы** — Үнді мұхитындағы Чагос архипелагында орналасқан ұсақ арал, Маврикийге қарайды. Ұлыбританияға 99 жылға жалға берілген.

Диего Гарсия аралында шамамен 2000 адам тұрады, олар негізінен білім беру, медицина және қорғаныс қызметтерімен қамтамасыз етіледі.

АҚШ 1966 жылы аралда әскери база құру үшін Ұлыбританиямен келісім жасасқан. Бұл база қазір АҚШ әскери қару-жарақ пен әуе қатынасы үшін маңызды стратегиялық орталық болып табылады.

## Тарихы

* **16-шы ғасыр:** Диего Гарсия аралы португал теңізшілері мен тұрғындары тапқан арал болып табылады.
* **18-ші ғасыр:** Арал Францияның басқаруына беріледі және олар оған “Île Chagos” деген ат қояды.
* **19-шы ғасыр:** Арал Ұлыбританияның басқаруына беріледі.
* **1960-шы жылдар:** АҚШ базасын құру үшін аралда тұратын жергілікті халық көшіріледі.
## Климаты
Диего Гарсия аралы тропикалық климатпен сипатталады, ол жылы және ылғалды болады.

Жыл бойы температура шамамен 26-31°C аралығында болады. Айтарлықтай ауытқулар болмайды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*http://www.worldstatesmen.org/Br_Indian_Ocean_Terr.html

Санат:Үнді мұхиты аралдары
Адамстаун

**Адамстаун** () — Питкэрн аралдарындағы жалғыз елді мекен. Халқының саны 54 адам (2023). Аралдың солтүстік жағында, аралдағы жалғыз портқа жақын жерде орналасқан. Адамстаун әлемдегі ең кішкентай астана болып саналады.

Адамстаунда адвентистер шіркеуі, қала алаңы және қоңырау мұнарасы бар. Әлемнің басқа елдерінен қашықтығына қарамастан, мектепте компьютер, теледидар және телефон қолжетімді.

## Тұлғалары

* Флетчер Кристиан (1764—1793)
* Джон Адамс (1768—1829)
* Thursday October Christian (1790—1831)

## Галерея

Сурет:Pitcairn - Church of Adamstown.jpg|Қала орталығы
Сурет:Bounty bay.jpg|Баунти шығанағы
Сурет:Geodesy Collection Pitcairn Island.jpg|alt=Геодезисты высаживаются на Питкэрн


## Дереккөздер

Санат:Океания астаналары
Кингстон (Норфолк аралы)

**Кингстон**; ) — Океаниядағы қала, Аустралияға қарасты Норфолк аралының астанасы. Халқының саны 341 адам (2015).

1788 жылы 6 наурызға іргесі қаланды. 

## Галерея

Сурет:Norfolk_Island_jetty2.jpg|alt=Пристань для приёма лёгких грузов.
Сурет:Norfolk_Island_jetty.jpg|alt=Кран на причале для приёма лёгких грузов.
Сурет:Norfolk_Island_Kingston.jpg|alt=Старые лодки.


## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Кингстон 
* 

Санат:Океания астаналары
Уэст-Айленд

**Уэст-Айленд** () — Аустралия қарамағындағы Кокос аралдарының орталығы. Халқының саны 133 адам.

## Географиясы
Қала Уйэст-Айленд аралында орналасқан. Аустралиядан 2000 шақырым қашықтықта жатыр. Үнді мұхитының солтүстік-шығысында.

## Климаты
Аймақтың климаты жылы, құрғақ және континентальды деп саналады.

Жаз кезінде температура 25-35 градус аралығында болады, кейде 40 градустан да асады. Жауын-шашын өте аз жауады.

Қыс кезінде температура 15-25 градус аралығында болады. Жауын-шашын қыс айларында көбірек болады.
.

## Архитектура
Халық негізінен аралдың ортасында шоғырланған. Аурухана, бірнеше қонақүйлер мен кафелер бар. Аралдың бүкіл солтүстік және оңтүстік бөлігін пальма плантациялары алып жатыр. Аралдың солтүстігінде жанармай сақтайтын цистерналар, жағажай және оқшауланған станция бар. Әуежайдың жанында Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде салынған метеорологиялық обсерватория бар . Аралдың оңтүстік-шығысында 1995 жылы құрылған Пулу ұлттық паркі орналасқан.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* http://www.citypopulation.de/Australia-CocosIslands.html

Санат:Кокос аралдары
Алтын тостаған

**Алтын тостаған** — Джон Стейнбектің алғашқы романы.

Шығармада ағылшын пираты Генри Морганның өмірі мен саяхаттары туралы баяндалады. Романның басты оқиғасы — «Алтын тостаған» деп аталып кеткен Панама қаласына қарсы шабуыл және оны тонау.

Бұл шығарма үшін «Мак-Брайд» баспасы жазушыға 200 доллар аванс ұсынды. Ал кітап шыққаннан кейін оған тағы 200 доллар қаламақы берді.

## Кейіпкерлер
* Генри Морган — флибустьер, Ямайка вице-губернаторы
* Роберт Морган — Генридің әкесі
* Элизабет Морган — Генридің шешейі
* Мерлин — абыз
* Тим — Корктан келген теңізші
* Джеймс Флауер — плантатор, Генридің ұстазы
* Эдвард Морган — Генридің ағасы, Порт-Ройал вице-губернаторы
* Элизабет — Эдвард Морганның қызы
* Исобель — Санта Роха, Қызыл Әулие
* Кёр-де-Гри — флибустьер, Генридің досы

## Дереккөздер

Санат:Джон Стейнбек шығармалары
Флайинг-Фиш-Коув

**Флайинг-Фиш-Коув** ( — Аустралияның иелігіне қарайтын Кристмас аралының орталығы. 1888 жылғы іргесі қаланған.

Бұл сыртқы аумақ халқының шамамен 65%, жалпы саны 2072 адам (2011).
## Дереккөздер

## Сілтемелер
*http://www.fallingrain.com/world/KT/00/Flying_Fish_Cove.html
Гитега

**Гитега** (; бұрынғы атауы **Китега**) — Африкадағы қала, Бурундидің 2019 жылдан бергі астанасы. Халық саны 135 467 адам (2020). Қала орталығының биіктігі теңіз деңгейінен 1845 метр. Елдің орталығында орналасқан, батысында Танганьика көлі, бұрынғы Бужумбура, шығыста Танзания шекарасы бар.

## Халқы:

## Танымал тұлғалары

* Луи Рвагасоре — премьер-минист, ел тәуелсіздігі күресінің қаһарманы 
* Нтаре V — Бурундидің соңғы королі 

## Галерея

Сурет:Gitega_Mushasha.JPG|alt=Вид на кафедральный собор
Сурет:Gitega_-_Flickr_-_Dave_Proffer.jpg|alt=Улица Гитеги
Сурет:Bus_and_taxi_station_in_Gitega_(6908586229).jpg|alt=Транспорт на автостанции
Сурет:BU_Gitega_(3).jpg|alt=Заведение в городе
Сурет:Gitega_-_Flickr_-_Dave_Proffer_(6).jpg|alt=Улица города
Сурет:Gitega_-_Flickr_-_Dave_Proffer_(5).jpg|alt=Здание в
Сурет:Bus_and_taxi_station_in_Gitega_(6908583203).jpg|alt=Заведения в районе автостанции
Сурет:BU_Gitega_(8).jpg|alt=Улица города ночью
Сурет:BU_Gitega_(2).jpg|alt=Строение в Гитеге


## Дереккөздер

Санат:Бурунди
Гароуэ

**Гароуэ**() — Сомалидегі қала, өзін-өзі мемлекет деп жариялаушы Пунтлендтің орталығы. Пунтлендтегі үшінші ірі қала. Шамамен 60 000 адам тұрады.

## Сипаттамасы
Қалада президент сарайы, парламент ғимараттары және үкіметтік министрліктер орналасқан.

Географиялық тұрғыдан, Гароуэ Пунтлендтің орталығында орналасқан. Сомалидің негізгі тас жолының жанында болғандықтан, бұл қаланы байытуға мүмкіндік берді. Нәтижесінде, қарапайым ауылдық қаладан Гару танылмаған мемлекеттің астанасына айналды. Пунтлендтің саяси және экономикалық орталығы. Негізгі өнеркәсіптер: Сауда, ауыл шаруашылығы (мал шаруашылығы), қызмет көрсету секторы.

## Климаты
Гароуэ қаласының климаты ыстық, құрғақ тропикалық климатқа жатады. Жаз мезгілінде температура 30-40 градустан жоғары болады, ал кейбір күндері 45 градусқа дейін көтеріледі. Қыс мезгілінде температура 15-25 градус аралығында болады.

Жауын-шашын аз, жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 200 миллиметрден аз.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*http://www.alcarab.com/

Санат:Сомали
Ерте ислам мешіті және орта ғасырлық Керуен-сарай

thumb|right|350px|Ерте ислам мешіті және орта ғасырлық Керуен-сарайының ашық аспан астындағы мұражайы.
**Ерте ислам мешіті және орта ғасырлық Керуен-сарай** – Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері тізіміне енген археологиялық ескерткіш.

## Орналасқан жері
Тараз қаласы, Төле би даңғылы, № 35а.

## Кезеңі
VІІІ-ХІІ ғасырлар.

## Тарихи деректер
Ислам мешітінің зерттеуі 2005-2008 жылдары Сейітжан Ілиястың басшылығымен «Өлкетану» қоғамдық қорының қаражаттарына жасалды. Мешіт VІІ-ІХ ғасырларға жатады және Қарахан кесенесінен алыс емес жерде орналасқан. Қазбалар кезінде несториандық шіркеуден мешіт болып қайта құрылған бірегей құрылыстың фрагменттері табылған. Тарихшы Нершахидың және оның әріптесі Табаридың хабарламалары бойынша бұхар саманидтері Таразды басып алғаннан кейін халиф Исмаил ибн Ахметтың бастауымен ІХ-Х ғасырларда жергілікті халық исламды қабылдайды. Осының нәтижесінде барлық христиандық шіркеулер мен зороастралық ғибадатханалар мешіт болып қайта салынды. Нысанның христиандар кезінде кіретін есігі шығыстан және батыстан болған кезде дұрыс шаршы пішінді болды. Сонымен қатар, қазба жұмыстары кезінде көне христиан дініне жататын көптеген жәдігер табылды.
Мұсылмандардың келуімен екі ескі есік сылап тасталынған, ал солтүстік жағынан жаңа есік кесіліп салынған. Ғимараттың батыс бөлігінде қабырғасында михраб - дұғаларын жасауға арналған аркамен көмкерілген қуыс жасалған. Қазір көне ислам мешіті қайта жөндеуден өтіп, «Рухани жаңғыру» мемлекеттік бағдарламасының шеңберіндегі аймақтың салтық орындарының тізіміне қосылды.

Мешіттің қарама-қарсы жағында VІІІ-ХІІ ғасырларға жататын Керуен-сарай орналасқан. Керуен-сарай аумағында сазды қазандықтар мен құмыралар, сонымен қатар, қарахандықтар дәуірінің ақшалары, түргеш және қытай ақшалары табылған. Мешітпен бірге құрылыс бірыңғай сәулет кешені болып табылады. Қызметтік түрде Керуен-сарай 8 кішігірім бөлмелерден, оның ішінде дәрет алуға арналған залдан тұрады.
Екі нысан да аймақ бойынша туристтік маршруттар реестріне қосылған және ашық аспандағы мұражай болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Жамбыл облысы сәулеті
Санат:Жамбыл облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Кисмайо

**Кисмайо**, *Кисимайо, Кисимаю* ) — Сомалидегі қала, Төменгі Джубба провинциясының орталығы, Джубаленд мойындалмаған мемлекетінің астанасы.

Елдің оңтүстігінде орналасқан Төменгі Джуба провинциясының әкімшілік орталығы. Үнді мұхитының жағалауында орналасқан. Қалада теңіз әуежайы бар. 1835 жылдары қала Занзибар билігінде болған. 1895 жылдан бастап Кениядағы британдық отардың құрамына кірді. 1925 жылы Италия үкіметіне беріліп, 1926 жылы Италиялық Сомали отарының құрамына кірді.Сомалидегі азамат соғысы кезінде қала маңында қанды қақтығыстар көп болған. 2008 жылдың тамызынан бастап Ислам Одағының Әл-Шабааб тобының билігінде.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*https://www.garoweonline.com/en/news/somalia/somalia-southwest-state-leader-on-visit-to-jubaland

Санат:Джубаленд
Томбукту

**Томбукту** немесе **Тимбукту** (; , тамашек *Tin-Bouktou*) — Малидегі қала. Нигер өзенінен 13 шақырым қашықтықта, орталық бөлігінің солтүстігінде орналасқан. Өзін-өзі мемлекет деп жариялаушы Азавад астанасы (2012-2013). Халық саны 35330 адамды құрайды (2012 ж.). 

## Тарихы
Томбукту 11. ғасырда құрылған, және ол ғасырлар бойы Сахара шөлінің оңтүстік шекарасындағы маңызды сауда орталығы болған. Қала экономикалық өркендеуіне 14 ғасырдың бірінші жартысында Манса Мұса  кезінде жетті. Осы уақыт ішінде Тимбукту аймақтағы зияткерлік және исламдық рухани орталық болды. Бүгінде қалада бірнеше ірі медреселер, соның ішінде Санкоре медресесі , сондай-ақ Батыс Африкадағы ең көне үш мешіт бар.

16 ғасырда Марокконың, 19 ғасырда Францияның қол астында болды. 1960 жылы Мали тәуелсіздік алған соң Мали құрамына енді.  

2012 жылы Томбукту Ислам экстремистерінің бақылауына өтіп, жаңа құрылған Азавад астанасы болды. 2013 жылы Азавад француз әскерлері мен Мали әскерлері тарапынан жеңіліске ұшырады. 

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*http://www.loc.gov/exhibits/mali 
* https://web.archive.org/web/20051029173148/http://www.manntaylor.com/battuta.html
Джеймстаун (Әулие Елена аралы)

**Джеймстаун** () — Әулие Елена, Эсеншн және Тристан-да-Кунья аралдарының орталығы және порты. 

Қаланың негізін 17 ғасырда Британдық Үндістан өкілдері қалаған. Ол Джеймс шығанағында орналасқан, Йорк герцогы, кейінірек Джеймс II есімімен аталады. Қаладан оңтүстікке қарай 3 км жерде губернатор резиденциясы (Плантация үйі) және Әулие Павел соборы орналасқан.

Наполеон жер аударылып, 1821 жылы қайтыс болған Лонгвуд ауылы Джейстауннан 4 шақырым жерде орналасқан.

1998 жылы Джеймстаунның халқы 864 адамды құрады, бұл аралдардың жалпы халқының шамамен 1/6 бөлігі.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*http://www.btinternet.com/~sa_sa/st_helena/st_helena_jamestown.html 

Санат:Әулие Елена аралы
Рамалла

**Рамалла** - Палестинаның Батыс Жағалауындағы қала. Рамалла Эль-Бира провинциясының орталығы, тәуелсіздігі мойындалмаған Палестинаның астанасы. Ол Иерусалимнің солтүстігінде, 10 шақырым қашықтықта орналасқан.

## Фактілер

* Рамалла — Палестина ұлттық әкімшілігінің және Палестина Президенттігінің орналасқан жері.
* Рамалла білім, мәдениет және сауда орталығы.
* Рамаллада шамамен 300 000 адам тұрады.
* Рамалла Израиль әскерлерінің бақылауында, бірақ Палестина ұлттық әкімшілігі өзін-өзі басқарады.
* Рамалла қаласы қауіпсіздік жағдайының тұрақсыздығына байланысты қиындықтар мен қауіп-қатерлермен күресуде.
## Қосымша ақпараттар

* **Тіл:** Араб тілі
* **Діні:** Ислам
* **Климат:** Жылы, құрғақ климат
* **Көрікті жерлер:** Рамаллада тарихи мешіттер, музейлер және саябақтар бар.
## Тарихы
Орта ғасырларда Рамалла Осмалы империясының бақылауында болған.

19 ғасырда Рамалла христиан және мұсылман халықтарының орталығына айналған.

1917 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Рамалла Британ империясының бақылауына өткен.

1948 жылы Израиль мемлекеті құрылғаннан кейін Рамалла Иордания бақылауында қалған.

1967 жылы Алты күндік соғыс кезінде Израиль Рамалланы бақылауға алған.

1990-жылдары Осло келісімдерінен кейін Рамалла Палестина ұлттық әкімшілігінің бақылауына өткен.
## Дереккөздер

Санат:Палестина
Санат:Азия елордалары
Санат:Палестина қалалары
Тифарити

**Тифарити** (, , немесе ) — Батыс Сахараның солтүстік-шығысындағы оазис-қала. ПОЛИСАРИО куштері басқаратын **Еркін аймақтың** орталығы. Толық мойындалмаған Сахара Араб Демократиялық Республикасының астанасы. Бұл аумақты Марокко да иелік қылғысы келіп отыр.

## Тарихы

* **1975 жыл**: Испания Батыс Сахарадан кеткенде, Марокко Сахараның солтүстік бөлігін басып алады, ал ПОЛИСАРИО ұлттық босату қозғалысы Сахараның шығыс бөлігін басқарады.
* **1976 жыл:** ПОЛИСАРИО ұлттық босату қозғалысы Тифаритиді өзінің бас штабы ретінде таңдады.
* **1979 жыл:** Марокко Тифаритиді қосып алуға тырысады, бірақ ПОЛИСАРИО қарсылық көрсетті.
* **1991 жыл:** БҰҰ Батыс Сахарада референдум өткізу туралы келісімге келеді, бірақ референдум әлі күнге дейін өткізілмеген.
* **2000 жылдар:** Тифарити қаласына Марокко тарапынан шабуылдар жасалады, бірақ ПОЛИСАРИО қарсылық көрсетеді.
* **Қазіргі уақыт:** Тифарити қаласы әлі де Полисарио ұлттық босату қозғалысының бас штабы және Батыс Сахарадағы даудың символы болып қала береді.

## Бауырлас қалалар

*  Альяна (1994)
*  Артеа
*  Аруша (2009)
*  Бедиа
*  Маскара (2008)
*  Мбея (2009)
*  Мондрагон
*  Мванза (2009)
*  Понтассьеве
*  Севилья
*  Синья
*  Танга, (2009)
*  Вента-де-Баньос (2009)
*  Томбукту
*  Трусиос
## Сілтемелер
*http://www.spsrasd.info/en/detail.php?id=475

Санат:Сахара Араб Демократиялық Республикасы
Ханкенді

**Ханкенді** () — Әзербайжандағы қала. 1991 (де-факто 2023) жылға дейін **Степанакерт** аталған. 

## Географиялық сипаттамасы
Ол Кіші Кавказдың Қарабақ жотасының шығысындағы Қарқаршай өзенінің аңғарында орналасқан.
Теңіз деңгейінен 850 метр биіктікте, таулармен қоршалған. 
Таулы аймақта орналасқандықтан, оның климаты континенталды болып саналады. Жаз ыстық және құрғақ, ал қыс салқын және қарлы болады.  
Жаз айларында температура 25-30 градус Цельсийге дейін көтеріледі. Күн көп шығады, жауын-шашын аз. Қыс айларында температура -5-тен 5 градус Цельсийге дейін төмендейді. Қар жиі жауады, кейде қарлы борандар болады.

## Тарихы
Қала V ғасырдың соңында Вараракн армян қонысы ретінде пайда болды. Өз тарихында Вараракн Кавказ Албаниясының (VIII ғасырдың басына дейін), Хачен армян князьдіктерінің (XVI ғасырға дейін) және Варанданың (XVIII ғасырға дейін) құрамына кірді. 1822 жылы Қарабақ Ресейге қосылғанға дейін бұл құрылымдар көршілес қуатты державаларға: Араб халифаты, Армян патшалығы, Селжүк империясы, Моңғол және Түрік хандықтары және Иран әулеттеріне тәуелді болды. XVIII ғасырдың ортасында Вараракн 1822 жылы Ресей таратқан Қарабақ хандығының құрамына кірді. Императорлық билік қаланы Елизаветполь губернаторлығына қосып, атауын Ханкеди (әзірбайжан тілінде «хан ауылы») деп өзгертті. 

Кеңес билігі кезінде (1923 жылы) Ханкеди армян революционері Степан Шаумянның құрметіне Степанакерт деп өзгертілді. Сонымен бірге қоныс қалаға және Таулы Қарабақ автономиялық облысының әкімшілік орталығына айналды. 1988-1994 жылдар Степанакерттен Әзербайжан халқының қуылуы, СҚР жариялануы және танылмаған республика мен Әзербайжан арасындағы әскери қақтығыспен есте қалды.

1990-жылдардағы Қарабақ соғысы кезінде Степанакерт қиындықтар мен қауіп-қатерлерге ұшырады. Армения мен Әзербайжан арасындағы талас ұзақ жылдарға созылды. 1991 жылдан 2023 жылға дейін өздігінен жарияланған мемлекет, халықаралық деңгейде мойындалмаған Арцах немесе **[[Таулы Қарабақ Республикасы|Таулы-Қарабах Республикасының]]** орталығы болған. 2023 жылы түпкілікті Әзербайжан қарамағында қалды.

## Экономикасы және инфрақұрылымы
Қарабақ қақтығысы кезінде зардап шеккен қала қалпына келтіріліп, инфрақұрылымымдары қалыптастырылуда.
Әзірбайжан-Өзбекстан бірлескен тігін фабрикасы «Businesstex JV» 2024 жылдың қараша айында ашылды. Қаланың бас жоспарын "Chapman Taylor" компаниясы әзірлеуде. 2024 жылдың 24 қыркүйегінде «Ханкенді» футбол клубы құрылды. Команда 2024/25 маусымында аймақтық лигада ойнай бастады.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* http://imyerevan.com/ru/society/view/206

Санат:Әзербайжан қалалары