open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Интеграция

**Интеграция** ( – қалпына келтіру, толықтыру, *іnteger* – тұтас, бүтін) – экон. субъектілерді бөлу, олардың арасындағы байланыстарды бұзып, өзара ынтымақты іс-қимылын жою. Өзінің жеке мүдделерін және халық пен бизнестің талап-тілектерін қамтамасыз ету үшін дүниежүзі елдері бірлесе жақындасуға, яғни интеграцияға бағытталған саясат жүргізеді. Оған үдеріс ретінде де, жақындасудың нәтижесі ретінде де қарауға болады. Бірінші мағынасында, бұл - бірлесе қызмет атқаруға, ал кейбір жағдайларда түрлі елдердің бірігуіне әкелетін үдерістер. Екінші мағынасында интеграция ретінде ортақ мақсатқа  бірлесе қол жеткізу үшін құрылған мемлекетаралық бірлестіктер алынады. 

## Дереккөздер

Санат:Әскери іс
Спленэктомия

**Спленэктомия** — талақты (көкбауырды) алып тастау. Оған көрсеткіш — талақтыц жарақаттануы және жуйелі аурулар, көбінесе Жолли қосымша денешіктерінің пайда болуы, бір калыпты нейтропениямен бірге лимфоциттердің шектен тыс көбеюі, тромбоциттердің жабысуыныц өте төмендеуі сияқты белгілер беретін қан аурулары.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Амантадин

178 px|thumb|Амантадин

**Амантадин**— вирус ауруларына қарсы қолданылатын дәрі. Ол грипп, парагрипп, құтыру, Денге, қызамық вирустарының өсіп-өнуін тежейді. Инфекцияның алғашқы кезеңдеріне әсер етеді. Бұл үшін Амантадин торшаға кірген вирустың «шешінуіне» кедергі жасайды деген болжам бар.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Бейнетекс

**Бейнетекс** (*Видеотекс; videotex*) — мәліметтер қорына байланыс желілері арқылы қол жеткізу жүйесі. Ол мәтіндер мен бейнелерді беруді қамтамасыз етеді. Мәлімеггерді қабылдаушы ретінде дербес компьютерді немесе арнайы пернетақтасы бар тұрмыстық теледидарды қолдануға болады.

Бейнетекстің артықшылықтары – ақпаратқа жылдам қол жеткізу, қарапайымдылық және сенімділік. Ол жаңалықтар, ауа райы және қаржы мәліметтерін ұсынды. Бірақ графикасы шектеулі, деректерді беру жылдамдығы төмен болды. Интернеттің дамуы оны біртіндеп ығыстырды.

## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*The Online Timeline: 1980s
*ВИДЕОТЕКС

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Балғынбек Имашев

**Балғынбек Имашев** — 1977 жылы Алматы облысы Кербұлақ ауданы Жоламан ауылында дүниеге келген. Жалайыр тайпасының Андас руынан шыққан. 1990 жылдан бастап аудандық, облыстық, республикалық ақындар айтысына қатыса бастайды. 1994 жылы Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті филология факультетінің «Әдеби аударма» бөлімін, «әдебиеттану» мамандығы бойынша магистратурасын тәмәмдаған. Еңбек жолын 1998 жылы Республикалық Қазақ Радиосында редактор-стилист қызметінен бастайды. 2000 жылы Астана қаласындағы Еуразия гуманитарлық институтында Филология кафедрасының оқытушысы, 2001 жылы Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті «қазақ және шетел әдебиеті кафедрасының оқытушысы болып жұмыс істейді. 2006 жылы академик Р.Нұрғалидің жетекшілігімен «Айтыстағы сатира мен юмор» атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғаған. 2007 жылы Талдықорған қаласы І.Жансүгіров атындағы Жетісу мемлекеттік университеті қазақ филологиясы кафедрасының доценті қызметтерін атқарады. 2009 жылдың тамыз айынан бері «ЭРА -7 арна» ЖШС Дубляж департаментінің редакторы.
Белгілі айтыс ақыны. Көптеген республикалық, халықаралық айтыстардың лауреаты. «Жыр арқауы – Астана», Түркістанның 1500, Тараздың 2000, Қарасай батырдың 400, Махамбеттің 200, Дулат Бабатайұлының 200, Қазақ хандығының 550 жылдығына орай өткен айтыстардың жеңімпазы, Мәскеу қаласында өткен айтыстың, Астана қаласында өткен «Ел басқарар ерің кім?», Алматыда болған «Алматықұрылыстың» 50 жылдығына арналған айтыстардың Бас жүлдегері, Париж, Стамбул шаһарларында өнер көрсеткен. Қазақ тілі қоғамының «Қазақ тілі» медалімен марапатталған. Алматы облысы Кербұлақ ауданының – «Құрметті азаматы».

Санат:Айтыс ақындары
Аминопептидазалар

250 px|thumb

**Аминопептидазалар** – протеолиттік ферментер. Олар аминқышқылдың N—шеткі қалдықтарын пептидтер мен белоктардан бөледі. Белоктардың біріншілік құрылысын зерттеу үшін қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Троицкое

* Троицкое – Абай облысы Бородулиха ауданы, Степной ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2018 жылы таратылған.
* Троицкое – Ақмола облысы Зеренді ауданындағы ауыл.
* Троицкое – Солтүстік Қазақстан облысы Жамбыл ауданындағы ауыл.
Вирустар криптограммасы

**Вирустар криптограммасы** — вирустардың қасиеті мен құрлысын төрт жұп белгі түрінде сипаттау. Нуклеин қышқылының түрін, оның проценттік мөлшерін және молекулалық салмағын, вирион мен нуклеокапсидтің пішінін және иесінің түрін бейнелеу. Мысалы грипп вирусын: R/1: Σ 5/1: S/Е: V/0. Вирустар криптограммасы вирустар таксономиясы жөніндегі Халықаралық үйымның ресми ұсынысына жатпайды, сондықтан оларды сипаттағанда міндетті түрде қолданылмайды.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Бейсик

**Бейсик** (*BASIC*) қазірғі кезде кеңінен пайдаланылатын, қарапайым синтаксисі мен шағын көлемді ережелері бар, жоғары деңгейлі, диалогтық режімде жұмыс істеуге арналған программалау тілі. Ол программалауды алғаш рет үйренушілер үшін оқыту мақсатында пайдаланылатын, интерпретаторы (аудару программасы) жеке дискетке де жазыла беретін қарапайым программалау тілі болып табылады; 1965 ж. АҚШ-та студенттерге программалау негіздерін үйрету мақсатында өзірленген. Тілдің атауы мынадай агылшын сөздерінің қысқартылуынан алынған: "Beginner's Ail-hurpose Symbolic Instruction Code" — бастаушыларға арналған шартты нұсқаулардан тұратын кең мақсатты тіл. Бейсик тілі алғашқыда оқытуға арнап жасалғанымен, оның көптеген нұсқалары қазіргі кезде оқуда, ғылымда, өндірісті басқаруда пайдаланылады. Бейсик тілі кеңінен қолданылатын жоғары деңгейлі тілдердің қатарына жатады. Қазіргі уақытта оның көптеген жетілдірілген нұсқалары бар: GBASIC, QBASIC, TurboBASIC және т.б.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Бағдарламалау тілдері
Санат:Компьютерлік техника
Анамнездік реакция

**Анамнездік реакция**— бір антигенді организмге екінші рет қайталап еккенде туатын иммунологиялық реакция. Анамнездік реакция кезінде иммундық жауап, антигенді алғашқы рет қолданғаннан жылдамырақ және бір- шама күштірек болады. Анамнездік реакция еккенге дейін жұқпалы аурумен ауырғандықтың да көрсеткіші бола алады

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Спумавирустар

**Спумавирустар** — ісік туғыза алмайтын ретровирустар тұқымдастығыныц бір тармағы. Торша өсіндісінде айырықша әсер туғызып синцитилер жасайды. Спумавирустар адам және сүтқоректі жануарлардың созылмалы, белгісі жоқ ауруы кезінде
бөлініп алынған.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Вирусты анахронизмдер

**Вирусты анахронизмдер**— вирустардың белгілі бір антигендік түрлерінің мезгілсіз, яғни өз індет мерзімінен тыс уақытта шығуы. Мысалы, грипп вирустарының А(НОШ) түрі адамдар арасында А(НШ1) ал, А (НШІ) түрі А (НЗЫ2) түрі таралған кезеңдерде табылуы. Бұл орайда әлемге әйгілі болған жағдай — грипп вирусының А(НШ1) түрі жоқ болып кеткеніне 20 жыл өткесін 1977 ж. қайтадан оралуы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Бейімделгіштік

**Бейімделгіштік** (*Адаптируемость; adavtive rate*) — модемнің немесе басқа телекоммуникациялық құрылғылардың телефон желісінің өзгеруі негізінде мәлімет жөнелту жылдамдығының өзгеруіне карай тез бейімделуі.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Адаптируемость - Словарь синонимов - синоним, слово синоним - Словари

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Кездейсоқ ауыру

**Кездейсоқ ауыру** — жеке, шашыраңкы кездесетін, аурулар. Жергілікті жерде және белгілі жыл кезеңінде денгейі төмен ауруларға жатады. Кездейсоқ ауыру індет туғызатын аурулар кұрамын зерттегенде ғана анық көзге туседі, бұл құрамда ол ең аз кездесетін аурулар қатарына жатады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Қоректі орталар

**Қоректі орталар** — микроорганизмдер, және әртүрлі торша өсінділері өсіп-өнетін азығы бар орта. Кұрамында бейорганикатұздары, кішімолекулалы синтетикалық заттар және кан сарысуының компоненттері бар. Қоректі орталар белгілі түрлерінің өзі бірніеше жүз.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Абсолют көнелiктi анықтаудың кремнийлiк әдiсi

**Абсолют көнелiктi анықтаудың кремнийлiк әдiсi** — атмосфераның беткі қабаттарындағы аргон ядроларының ғарыштық сәулелер әсерінен отыз екінші номерлі кремний изотопына (8і32) айналуын және осы изотоптың жаңбыр суымен жер бетіне түсуін зерттеуге негізделген таужыныстардың абсолют көнелігін анықтау әдісі; кремнийге тән сөз болган изотоптың жартылай ыдырау мерзімі 710 жыл; бүл әдіс мүхит суларының және өте тез жинақталган шөгінділердің абсолют көнелігін (3 – 4 мың жыл) анықтау үшін қолданылады.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Абсолют көнелiктi анықтау әдістері
Кумбс реакциясы

**Кумбс реакциясы** — серологиялық сынақ. Жартылай (ақау) антиденелерді іздеу үшін қолданылады. Эритроциттердің бетіне қондырылған ақау антиденелер антиглобулинді қан сарысуымен қосылып агглютинация туғызады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Генетикалық рекомбинация

[right|thumb| alt=A.|280 px|["Генетикалық рекомбинация"]]

**Генетикалық рекомбинация** — бір торшаны екі түрлі вируспен зақымдағанда болатын будандасу. Генетикалық рекомбинация нәтижесінде аналық вирустарда жоқ мәліметтер жинағы жазылған ұрпақ геном пайда болады. Вирустарда бұл байланыс екі түрлі әдіспен өтеді: молекулалар алмасуы және ген алмасуы. Молекула алмасуда нуклеин қышқылының бөлшектері алмасады, мұнда ковалентті байланыс үзілмейді (мысалы,. грипп вирусындағы РНҚ үзінділерінің алмасуы). Ген алмасуында нуклеин қышқылының ковалентті жалғаулары үзіліп қайта қосылады. Бүл жағдайда екі геном бірімен бірі араласып кетсе, жаңа ұрпақ геномы пайда болады. Мұндай жағдай екі түрлі вирус бір торшаға кірсе ғана туады. Ген араласу әдісімен үзік геномды вирустар ғана будандасады. Онда екі вирустың геном кесінділері бір бірімен алмасады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Биобелдем

**Биобелдем** — қазба организмдердің қайсы-бір тобының бүкіл тіршілік еткен кезеңіне сәйкес келетін жер қыртысы қабаттарының жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Бейнетерминал

**Бейнетерминал** (*Видеотерминал*; *video terminal*) — құрамында дисплей мен клавиатура бар терминал.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Видеотерминалы - Bидeoсвязь
*видеотерминал — Викисловарь

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Гүлфайрус Мәнсүрқызы Ысмайылова

**Гүлфайрус Мәнсүрқызы Ысмайылова** (, Алматы — , Алматы) — қазақ кескіндемешісі, театр және кино суретшісі. Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген өнер қайраткері (1965). Қазақстанның халық суретшісі. "Платинды Тарлан" сыйлығының иегері (2002).

## Өмірбаяны
Шын есімі — Күлпәш Тансықбайқызы Қоңарбаева. Гүлфайрусты кішкентай кезінен Мәнсүр Ысмайылов асырап алған, ол оның бес қыздарының үлкені болды. 
* 1949 жылы Алматы көркемсурет училищесін бітірген.
* 1956 жылы Ленинградтың Репин атындағы кескіндеме, мүсін және сәулет өнері институтын (М.П. Бобышевтің кескіндеме класы бойынша) бітірді. 
* 1947-1949 жылдары Қазақ консерваториясының вокальдық факультетінде оқыды. 
* 1956-57 жылдары Алматы көркемсурет училищесінде сабақ берді. 
* 1971—1974 жылдары Қазақтың опера және балет театрында бас суретші. 
* 2013 жылы Алматыда қайтыс болды.

## Шығармашылығы
thumb|right|200px|Күләш Байсейітова Жібек рөлінде. Суретші Г. Исмайлова. 1962 жыл
Ысмайылова бірнеше опера (Брусиловскийдің "Ер Тарғыны", 1967; Мұхамеджановтың "Жұмбақ қызы", 1972; Пуччинидің "Чио-Чио-Саны", 1972), балет (Тілендиев, Манаев жөне Степановтың "Достық жолымен" және Великановтың "Қамар сұлуы", 1958), спектакль (Мүсіреповтің "Қозы Көрпеш-Баян сұлуы", 1958) және кинофильмдерге ("Қыз Жібек", 1969-71) декорация мен костюмдер эскиздерін жасады. Ол — "Күләш Байсейітова Қыз Жібек рөлінде" (1962), "ұйғыр қыздары" (1966) картиналарының, "Халық шеберлері" триптихының (1967), Ш.Б. Жиенқұлова (1958), Ш.И. Жандарбекова (1960-1961), Б.А. Төлегенова (1963-1964), Ә. Қастеев (1966) портреті мен көптеген натюрморттардың авторы.

## Ойнаған рольдері
* 1949 - Тыгрена ("Аласталған Алитет")
* 1957 - Ботакөз (осы аттас фильмде, 1957)
* 1959 - Тана ("Бір түні", 1972) т.б.)
* 1971 жыл - Қыз Жібек - Айгөз, Жібек анасы 
* 1972 жыл – Уайымдаған жас – Анвардың анасы

## Марапаттары
* 1958 жылы КСРОның «Құрмет белгісі» Ордені;
* 1965 жылы  «Қазақ КСРнің Еңбек сіңірген өнер қайраткері» құрметті атағы берілді;
* 1970 жылы «Қажырлы еңбегі үшін Леннің туғанына 100 жыл» медалі;
* 1981 жылы КСРОның «Халықтар Достығы» Ордені;
* 1987 жылы Қазақ КСРнің халық суретшісі құрметті атағы берілді;
* КСРОның «Еңбек ардагері» медалі;
* 1999 жылы президенттің жарлығымен тәуелсіз Қазақстанның жоғарғы мемлекеттік марапаты «Парасат ордені» мен марапатталды;
* 2002 жылы «Платинды Тарлан» премиясының лауреаты атанды;
* 2009 жылы елбасының жарлығымен Қазақ өнеріне сіңірген айрықша ерен еңбектері үшін еліміздің жоғарғы мемлекеттік марапаты 1 дәрежедегі «Достық  ордені» мен марапатталды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан суретшілері
Санат:Қазақстан актрисалары
Санат:Алматы сәндік және қолданбалы өнер колледжі түлектері
Санат:Репин атындағы кескіндеме, мүсін және сәулет өнері институты түлектері
Санат:Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері
Санат:Қазақстан халық суретшілері
Санат:Лениннің туғанына 100 жыл медалінің иегерлері
Санат:Тәуелсіз "Тарлан" сыйлығының иегерлері
Санат:Қазақстан киноактрисалары
Қауызын жармаған тауық балапаны

**Қауызын жармаған тауық балапаны** — ұрықтанған тауық жұмыртқасы.
*Өсу мерзімі 8—12 күндік тауық эмбриондары бірқатар вирустарды (*[[грипп]], [[парагрипп]], [[Ньюкасл ауруы]], [[шешек]], [[герпес]], [[паротит]]*), риккетсия, хламидияларды және басқа микроорганизмдерді өсіру үшін қолданылады. 
*Бұл әдісті 1931 жылы Вудрафф пен Гудпасчер енгізген.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Абсолют көнелiктi анықтаудың қорғасындық-изотоптық әдiсi

**Абсолют көнелiктi анықтаудың қорғасындық-изотоптық әдiсi** — уранның 238-інші және 235інші (iя38; iі235), сол сияқты торийдің 232-інші (тп232) изотоптарының қорғасынның тұрақты үш изотопына (ръ206, рь207 және рь208) айналу мөлшерін анықтауға негізделген таужыныстардың абсолют көнелігін анықтау әдісі. Зерттеу нысаны ретінде өте жақсы сақталған радиоактивті немесе акцессорлы уран яки торий минералдары алынады. Бүл әдісті кейде жай ғана қорғасындық әдіс деп те атайды.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Абсолют көнелiктi анықтау әдістері
Вирус ауруларын емдеу

**Вирус ауруларын емдеу**— вирус белсенділігін тежей алатын қасиеті бар заттарды қолдану. Олар вирустың белгілі бір қызметін тежейді, не оған тән ферменттерді бай- лайды. Вирусқа қарсы белсенділік, оның өсіп-өну жолының әр сатысына (клеткаға жабы- су, оған кіру, шешіну, геномының транскрипциясы, трансляциясы,репликациясы, вирус құрамдарының жиналуы, вирустардың жетілуі) бағытталуы мүмкін. Кейінгі кезде арнайы химия препараттарын қолданып жүр, олар нуклеозидтерден, тиосемикарбозондардан, адамантамин топтарына жататын заттарынан тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Браузер (айрық)

**Браузер** () - 
* Браузер — гипермәтіндік байланысу мүмкіндігі бар файлдармен жұмыс істеуге арналған бағдарлама. Ол әркімнің таңдауы бойынша кәдімгі мәтіннің, статикалық бейненің немесе графиктердің экранда бейнеленуін және олармен байланысқан басқа файлдарды іздестіруді қамтамасыз етеді. Кең тараған қарап шығушыларға Web-браузер, Internet Explorer, Mozilla Firefox, Google Chrome және т.б. жатады; 
* желіде жұмыс істеуге арналған қосымша бағдарламалық жасақтама (мысалы, ол Microsoft Internet Explorer World Wide Web беттерін қарап шығуға мүмкіндік береді); 
* Web-беттерін қарап шығуға арналған құрал. Гиперсілтеме көмегімен бір бетті қарап шыққаннан кейін келесі бетке өтуге мүмкіндік жасайды.
Абсолют көнелiктi анықтаудың протактиндiк-иониилiк әдiсi

**Абсолют көнелiктi анықтаудың протактиндiк-иониилiк әдiсi** — шөгінділердің көлденең қимасындағы торийдің екі жүз отызыншы (тһ230) (г1/2 — 83 мың жыл) және палладийдің екі жүз отыз бірінші (ра231) (т1/2 — 34 мың жыл) изотоптарының таралу мөлшерін зерттеуге негізделген таужыныстардың абсолют көнелігін анықтау әдісі; бүл екі изотоп та теңіз суындағы уран есебінен қалыптасып, сол теңіз шөгінділерінің
қүрамына кіретін изотоптар; қалыптаса бастағанына 200 мың жылдан аспайтын шөгінділер көнелігін анықтауда ғана тиімді; қарапайым ионийлік әдіспен салыстырғаңда дәлірек.
## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Абсолют көнелiктi анықтау әдістері
Бекет

**Бекет** - жолаушылар аялдайтын орын. Мұндай орынға тұрақжай салынады. Бекеттердің ара қашықтығы атты кісіге түстік жер шамасында болады. Бекетке аялдағандар ат шалдыртып тыныққан.
 
Ал мемлекеттік ресми қызметтегі адамдар бекеттерде аттарын ауыстыратын. Ол aт бекеті, ал ауыстырып мінген аттар лау ат деп аталады. Жол бойындағы бекетте жұмыс істейтін, бекет ұстайтын адамды бекетші деп атайды. Жаугершілік кезеңде, жорықта қарауылдау, дабыл беру тобын, жауға алғашқы қарсылық жасайтын ілгергі қарулы күшті де бекет деп аталған.

Ресей патшалығына қараған кезде әкімшілік-саяси құрылымның байланыс жүйесінің (пошта) өз бекеттері болған.

## Дереккөздер
Зарасыз танба

**Зарасыз танба** — Бляшканы қара.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Инфляциялық антигенемия

**Инфляциялық антигенемия** - қан плазмасында не қан түйіршіктерінде қысқа немесе ұзақ уақыт болатын жұқпалы ауру қоздырғышының антигендік құрамдарының табылуы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Генетикалық талдау

right|thumb| alt=A.|220 px|Генетикалық талдау

**Генетикалық талдау** — организмнің тұқым қуалаушылық қасиетін (оның генотипін) тексеретін әдістер жинағы.Қойылған мақсатқа және зерттейтін организмнің ерекшеліктеріне сай генетикалық талдау популяциялық,организмдік, торшалық, молекулалық дәрежелерде жүргізіледі. Генетикалық талдау негізгі құралдарына сұрыптау, будандастыру, цитогенетика, популяциялық, мутациялық және молекулалық-генетикалық әдістері жатады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Антиантидене

250 px|thumb

**Антиантидене** — ерекше иммуноглобулиндер. Антиген орнына басқа бір антиденені еккенде пайда болады. Мысалы: қояндарға егеуқұйрық антиденесін егіп, егеуқұйрық антиденесіне қарсы қоян антиденесі алынады. Антиантидене организмде аутоантидене ретінде кейбір сырқаттар кезінде, мысалы, созылмалы және аутоиммундық аурулар кезінде, пайда болуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Мандибулярлық

**Мандибулярлық**. Стоматологияда төменгі жақ сүйекке байланысты қолданылады. Мәселен, мандибулярная анестезия — төменгі жақ сұйек нервтерін жансыздандыру.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Лентивирустар

**Лентивирустар** — ретровирустар тұқымдастығының бір тармағы.

Жақсы зерттелгендері қойлардың жүйке жүйесіне әсер ететін висна және созылмалы өкпе қабынуын тудыратын мэди вирустары. Бұл аурулардың жасырын мезгілі ұзақ болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Ағыту

**Ағыту** (Отключение; log-off, sign-off) - 1) қүрылғының ажыратылған қалып-күйге ауысып, қызметінің тоқтатылуы; 2) есептеу желілерінде — сеанстың аяқталуы.

## Дереккөздер

Cанат: A

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Антигендік бірлік

250 px|thumb

**Антигендік бірлік** - шартты бірлік өлшемі. Зерттеліп отырған биологиялық ма- териалдағы антиген мөлшерін көрсетеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Брайль дисплейі

**Брайль дисплейі** (*Дисплей Брайля; Braille tactile display*) — көзі көрмейтін адамдарға арналған түйіршіктер жиынынан тұратын компьютерлік ақпаратты оқу құрылғысы. Түйіршіктердің орналасуы Брайль әліппесінің әріптеріне сәйкес келеді. Түйіршіктер арнайы электрондық схемалардың көмегімен шығарылады және бастырылады.

## Ішкі сілтемелер
*Дисплей

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Аппаратура

** Аппаратура ** () — компьютердің техникалық құралдары мен физикалық жабдықтары; (механикалық, электрлік және электрондык құрылғылар) яғни компьютердің құрамындағы құрылғылар: мысалы, пернетақта, монитор және т.б.; есептеу машиналары, жүйелері мен желілерінің техникалық құралдары және физикалық жабдықтары.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Аппроксимация қатесі

** Аппроксимация қатесі ** (Ошибка аппроксимации; axpproximation error) — нақты сандарды дөңгелектеу нәтижесінде туындайтын қате.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Плазмин

**Плазмин**— гидролазалар класының серин протеазаларына жататын фермент. Гликопротеид, м. с. 85000. Үйыған қанды ерітетін фибриннің ыдырауын тездетеді. Кейбір вирус белоктарының торшадан шыққаннан кейін одан әрі жетілуіне қатынасады.

## Дереккөздер


Санат:Қан ақуыздары
Бекетіш

**Бекетіш** (*Фиксатор; clamper*) — мәні операндтың адресі болатын атау. Бекетішті пайдалану — бағдарламаларды компьютердің жадында орналасқан орнынан және бағдарламамен пайдаланылатын маліметтердің өлшемінен тәуелсіздігін қамтамасыз етеді.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Тиодент

**Тиодент** — жасанды тіс сауытын, көпірлі протездер, ортодонтикалық аспаптар жасауда көшірме сурет алатын материал. Ақ жоне қара сықпадан тұрады. Құрамына полисульфидті каучук, толтырғыш және катализатор кіреді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Лепорипоксвирустар

**Лепорипоксвирустар** — қояндардың, үй қояндары мен тиындардың шешек вирустарының туыстығы. Лепорипоксвирустар ұрық және дәнекер тканьдарда ісік туғызады, буынаяқтылар арқылы жұғады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Ара қатынас, адрестік ара қатынас

** Ара қатынас, адрестік ара қатынас ** (Соотношение, адресное соотношение; parity(ratio), address parity) — сол жағында адрестік жақшаға алынған шамалардың тізімі көрсетілген, ал оң жағында осы шамалардың адрестерінің мәндері көрсетілген теңдік.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Астасу дәрежесі

**Астасу дәрежесі** (Степень интеграции; degree of integration) — өзіндегі бар элементтер санымен анықталатын микросхеманың күрделілік дәрежесінің көрсеткіші.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Аралас адрес

** Аралас адрес ** (Хешированный адрес; hash address) — араластыру әдістерінің бірін пайдалануға негізделген, қалыптастыру алгоритмімен есептелетін адрес.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Биогенез геохимиясы

**Биогенез геохимиясы** - геохимиялық құбылыстар тірі организмдер әрекетімен (энергиясымен) тығыз байланысты гипергенез белдеміндегі процестер жиынтығы. Биогенез геохимиясы нәтижесінде биолиттер жаралады, топырақ жаралу процесі жүреді. Бактериялық процестердің рөлі де маңызды.

## Дереккөздер


Санат:Геохимия
Тирокальцитонин

**Тирокальцитонин** — қалқан безінің белок-пеитидті гормоны кальций және фосфат алмасуына Д3 витаминімен қосылып сүйектің сиреуін тежеп, ісік пен қабынудан сақтайды. Тіс қозғалып босағанда, яғни пародоптит кезінде науқас адам ішсе шипасы мол дәрі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Аралас адрестеу

** Аралас адрестеу ** (Хеш-адресация;hash addressing) — орналастыру функциясын пайдаланып жазбаның кілті бойынша оның адресін анықтау тәсілі.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Бекітілген диск

**Бекітілген диск** (*Фиксированный диск; fixed disk, non-removable (hard) disk*) компьютердегі салынған орнынан алынбайтын қатты магниттік диск.

## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Фиксированный диск

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Туыстық таңба

** Туыстық таңба ** - антидененің белсенді орталығын тәнді антидетерминантпен гаптен арасындағы реакция арқылы зерттеу әдісі. Оныц арқасында антидененің белсенді орталығын құрауға пептид тізбектерінің қатысатындығын анықтауға болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Антигендік мимикрия

**Антигендік мимикрия**- ауру қоздырғыш вирус пен ауру организмнің изоантигендік жүйесінде ортақ антигендік детерминанттар болуы.. Мұның салдарынан макроорганизмнің иммундық жүйесінің ауру қоздырғышын тануы қи- ындайды. Мысалы: қанның АВО изоантигендерінің құрамына қарай грипп вирусы адамда әртүрлі өмір сүреді деген болжамдар айтылып жүр. Сондықтан гриппен ауыратын адам- дар арасында қандары АВ (IV) —тобына жататындар өте көп, А(II) және В(ІІІ) топта- рына жататындары кемірек, ал 0(1) — тобына жататындары өте аз болады, өйткені бұлар- дың біріншісінде екі (А және В), екіншісінде бір-бір изоантиген бар, ал үшіншісінде олардың ешқайсысы жоқ.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Зарарсыздық

**Зарарсыздық** — сыртқы ортада, организмде, әртүрлі материалдарда микроорганизмдердің не олардың ұрықтарының (спораларының) болмауы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Аралас индекстеу

** Аралас индекстеу ** (Смешанная индексация; mixed notation system) — әp түрлі таңбаларды: әріптерді, цифрларды және т.б. бір мезгілде пайдалануды қарастыратын индекстеу.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Жақтағы тіс ұясының қабынуы

**Жақтағы тіс ұясының қабынуы **. Тісті жұлған кездегі зақымданудан (қызыл иек пен альвеола сүйегі езіледі, майдаланады) пайда болатын ауру.

## Дереккөздер
 

Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Антиген қоймасы

**Антиген қоймасы** — антигендердің организмде жиналатын орны. Мұндай депо жасау үшін антигендерді өз бетімен әсер ете алмайтын заттарға (мысалы, минералды майлар) жүктеп егеді. 

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Атауды кеңейту

**Атауды кеңейту** (Расширение имени; expansion of name) — файл атауындағы соңғы нүктеден кейінгі символдар комбинациясы. Файл атауын кеңейту, әдетте, файлдың типін анықтайды.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Аралас интегралдық микросхема

** Аралас интегралдық микросхема ** (Гибридная интегральная микросхема; hibrid integrated circuit) — элементтерден басқа схема құрауыштары бар интегралдық микросхема салдарынан компьютер жұмысының автоматтық тоқтауы.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Стресс-лимфоцит

**Стресс-лимфоцит (Дауна лимфоцитінің II түрі)** —кұрамында, әдеттегіден үлкен базофилдігі темен цитоплазмасы бар лимфоцит. Қан жүйесінде аз. Торшадағы цитоплазма — ядро арақатынасын жоғарылатады. Торшаныц ядросы дөңгелек, әрпішінді немесе бөлшекті, құрамында хроматин жинағы бар. Морфологиялық жағынан лимфоид торшаларына жатады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Жақ сүйектер ұясының өскіні

**Жақ сүйектер ұясының өскіні**. Өскін сырт жағынан жақ сүйек сияқты қызыл етпен көмкерілген. Ол өте жұқа болғандықтан қабаттарға шартты түрде ғана бөлінеді. Жақ сүйегінде тістің ұяшығы бар. Ұяшықтың шеткі жағы алдыңғы тістер тұсы үш бұрышты, ал үлкен азу тістер маңында трапеция тәріздес болады.

## Дереккөздер
 

Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Бөліктегіш

**Бөліктегіш** (*Разделитель; delimiter*) — мәліметтер дестесінің (немесе маркердің) басын немесе соңын ажыратуға арналған өріс.

## Сыртқы сілтемелер
*Delimiter 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Плазмофорез

**Плазмофорез**— қан плазмасын айырып алу үшін және донордың өзіне қайтадан эритроциттерді құю үшін қан алу.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Аппараттық жасақтама

** Аппараттық жасақтама ** (Аппаратное (техническое) обеспечение; hardware) — программаларды немесе мәліметтерді сақтау, өңдеу немесе жеткізу үшін пайдаланылатын физикалық жабдық. Оның құрамына кез келген компьютерлік жүйенің жұмыс істеуіне қажетті негізгі, сыртқы құрылғыларды, терминадтар мен абоненттік бөлімдерді, байланыс құралдарын қамтитын техникалық құралдардың кешені кіреді.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Альтерация

**Альтерация**. Жасуша, ұлпа және ағзалар (тіс, тіл, пародонт т. б.) құрылымының өзгеруі мен қызметінің бұзылуы.кабынудын биринши сатысы.

## Дереккөздер
 

Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Антигенділік

250 px|thumb

**Антигенділік** — антиген сапасыныц өлшемі. Бір антигеннің арнайы иммундық жауап туғыза алатын мүмкіндігі және иммундық жауаптың туындыларымен байланысу қабылет- терімен өлшенеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Аппараттық жасақтама жобасының тілі

** Аппараттық жасақтама жобасының тілі** (Язык проекта аппаратного обеспечения; hardware design language) — арнайы конструкциялары бар және кей жағдайда, аппараттық жасақтама жобасын әзірлеу, анализ жасау және құжаттамалау үшін пайдаланылатын верификациялық хаттамалары бар тіл.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Гемолизді таңба әдісі

** Гемолизді таңба әдісі  ** - гельде жергілікті гемолиз кұру әдісі. Онымен антидене тузетін торшалар санын аныктайды.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Лигазалар

thumb|right
**Лигазалар** — әртүрлі молекулалардың (белоктардың, нуклеин қышқылының, пептидтердің т. б.) бір-бірімен қосылуына катынасатын ферменттер тобы.

Табиғатта кең тараған, белоктарды, липидтерді, углеводтарды түзуде үлкен роль аткарады. 100-ден астам лигазалар белгілі. Кейінгі кезде олар нуклеин қышқылдарын «*тігу*» үшін биотехнология саласында айрықша қолданылып жүр. Олар өзгеше биологиялық қасиетке ие жаңа ген жасауда да өз орнын алады.

## Дереккөздер


Санат:ДНҚ
Санат:Лигазалар
Аппараттық құралдардың үйлесімділігі

** Аппараттық құралдардың үйлесімділігі ** (Совместимость аппаратных средств) — бір модельдің ішкі жүйесінің немесе сыртқы құрылғысының басқа модельдің ішкі жүйесін немесе сыртқы құрылғысын алмастыруы.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Сиупоксвирустар

**Сиупоксвирустар** — шошқаларды зақымдайтын шешек вирустарының туыстығы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Бөліктенетін ресурстар

**Бөліктенетін ресурстар** (*Разделяемые ресурсы*) — бір уақытта бірнеше процесте пайдаланатын ресурстар.

## Ішкі сілтемелер
*Ресурс

## Сыртқы сілтемелер
*[Resource (disambiguation)](http://en.wikipedia.org/wiki/Resource_(disambiguation)) 
*Ресурс  

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Қалып, үлгі жасайтын материалдар

**Қалып, үлгі жасайтын материалдар**. Оған 
жөн, жүйесіне қарап жасалған балауыздар жатады. Мысалы, тіс техникасында 
негізгі балауыз құрамына парафин, церезин, шайыр 
кіреді; олар көбінесе алмалы-салмалы протездердің негізгі үлгісін жасайтын қасыққа керек.
Бюгельдік жұмысқа арналған 
тіс-техникалық балауызға араның балауызы мен парафин кіреді. Сондықтан 
балауыздың иімділігі мен созылғыштығы өте дәл үлгі алуға мүмкіндік 
жасайды. Сол сияқты протез бөлшектерін желіммен жабыстыру үшін, көпір тәрізді протездердің ортасын қосуға жарайтын т. б. материалдар бар.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Антигендік талдау

**Антигендік талдау** — жұқпалы ауру қоздырғыштарының антигендік детерминанттарының сандық, сапалық кұрамын серологиялық, иммунохимиялық және т. б. әдістердің көмегімен зерттеу. Антигендік талдау вирустарды серологиялық түрлерге және антигендік варианттарға бөлуге мүмкіндік береді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Аппараттық қыстырма

** Аппараттық қыстырма ** (Аппаратная закладка) — техникалық құралдармен өңдеуде ақпараттың қауіпсіздігін бұзу үшін оны өңдейтін техникалық құралдар элементтеріне енгізілетін немесе жалғанатын электрондық құрылғы.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Кеңірдекті тілу

**Кеңірдекті тілу**. Кеңірдекті тесіп тыныс түтігін орнату. Өкпеге баратын ауа кеңірдекте кідіріп, адам тұншығып, булыға бастаған жағдайда қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Аппараттық программалық жасақтама

** Аппараттық программалық жасақтама ** (Аппаратно-программное обеспечение; firmware) - компьютердің тұрақты жадының үлкен интегралдық схемасында іске асырылған микропроцессорлық программалық жасақтама.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Белгі

# **Белгі** (*Признак; search word*) — мәліметтерді іздестіру кезінде берілетін мән.
# **Белгі** - қандай да бір ұғымның ойдың шартты немесе символдық бейнелеуі.

Белгі (признак) - өсімдік пен малдың анатомиялық,
физиологиялық, биохимиялық, өнімдік қасиеттері. Селекция тұрғысынан б. сапалық жөне сандық белгі деп екі топқа бөлінеді. Сапалық б.-ге өзіндік ерекшелігі айқын, бір-біріне қарама-қарсы жұп құратын, әрқайсысына сөз жүзіңде толық
анықтама беруге болатын өнімдік немесе биологияльгқ қасиеттер жатады. Мысалы, малдың түсі, қан тобы, қан сарысуындағы белоктің түрлері, т.б. Сандық б.-ге ерекшелігін белгілі бір өлшеммен ғана анықтауға болатын өнімдік және
биологиялық қасиеттер жатады. Мысалы, малдың салмағы, сүттілігі, еттілігі т.б.

### Белгі (математика)
Белгі — тұжырымдалған пікірдің орындалатынын немесе орындаламайтынын тексеруге арналған ереже немесе шарт.

#### Бөлінгіштік  белгісі
Бөлінгіштік белгісі - бір натурал санның екінші натурал санға қалдықсыз бөлінуі жайлы тұжырым айтуға мүмкіншілік жасайтын ереже.

#### Үшбұрыштардың ұқсастық белгісі
Үшбұрыштардың ұқсастық белгісі —  бір натурал санның екінші натурал санға қалдықсыз бөлінуі жайлы тұжырым айтуға мүмкіншілік жасайтын ереже.

## Тағы қараңыз
* Нәтижелік белгі
* Мөлшерлік белгі
* Сапалық белгі

## Дереккөздер


## Дереккөздер
*Глоссарий

Санат:Транспорт
Санат:Математика
Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Адаптивті маршруттау

**Адаптивті маршруттау** (Адаптивная маршрутизация; adaptive routing) — есептеу желісіндегі өзгерістерді ескере отырып ондағы ақпаратты жеткізудің ең тиімді жолын тандау. Адаптивті маршруттау жергілікті, орталықтандырылған, үлестірілген және аралас бағдарлау болып бөлінеді.
## Дереккөздер

Cанат: A

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Аппараттық стек

** Аппараттық стек ** (Аппаратный стек; running accumulator) — дүкендік типтегі регистрлік сақтауыш құрылғы.
## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Күміс амальгамасы

**Күміс амальгамасы **. Сынап пен металл жоңқасынан тұрады. Майда металл жонқасының құрамына 68,5%—күміс, 28%—қалайы, 3,5 %—мыс кіреді. Үлкен азу және кіші азу тістеріндегі I, II және V класс қуыстарын пломбалауға арналған физикалық-механикалық қасиеті өте берік (жоғары).

## Дереккөздер


Санат:Күміс қосылыстары
Трел дәні

**Трел дәні**. Ауыз іші шырышты қабығындағы туберкулезді жара. Бұл өкпе осы дертке шалдыққанда байқалады. Көбінесе тіс ұстіне, ұрт тұсына шығады. Жара маңына орналасқан кішкене іріңдіктерді автордың атымен Трел дәні дейді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Атаудың әрекет аймағы

**Атаудың әрекет аймағы** (Область действия имени) - осы атау анық мәлімденген программадағы блок. Бұл блоктан тыс жерде ол атау болмайды.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Адаптивті сүйемелдеу

**Адаптивті сүйемелдеу** (Адаптивное сопровождение) — өзгерген ортада программалық жасақтаманы сүйемелдеу.
## Дереккөздер

Cанат: A

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Адам-машина жүйесі

**"Адам-машина" жүйесі, адамдық-машиналық жүйе** (Система "человек-машина", человеко-машинная система; man-machine system) — адам мен құрылғыны қамтитын және олар өзара әрекеттесетін кез келген жүйе.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Лигандалар

**Лигандалар** (*аффинанттар*) — ерімейтін тасымалдаушымен байланысқан антигендер мен антиденелердің функционалды белсенді молекулалары.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Антигендік жылжым

250 px|thumb

**Антигендік жылжым** (Дрейф) — вирус антигендерінің өзгеру жолдарының бірі. Мысалы, грипп А вирусының сыртқы белоктары гендеріндегі нуклеотидтер кезегінің аз-аздап үнемі өзгеріп отыруына байланысты антигендердің алғашқы түрі де аздаған өз- геріске ұшырайды. Мұндай туынды антигендерді алғашқы антигендерден ажырату өте қиын.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Белгі биті

**Белгі биті** (*Бит признака; tab bit*) жадтың әрбір блогына (байтына немесе сөзіне) жалғастырылатын қосымша бит. Ол үқсастыру үшін пайдаланылады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Тістер арасындағы саңылау

**Тістер арасындағы саңылау**. Бұл қалыптан артық шыққан тістердің әсерінен тіс қатарында орынның аздығынан немесе тістердің қызыл иек тар болып, өте тығыз орналасуынан болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Лизин

thumb|right
**Лизин** — ξ-диаминокапрон қышқылы, алмаспайтын аминқышқылы. Барлық малдар, өсімдіктер және микроорганизмдер белоктары құрамына кіреді. Әсіресе гистондар мен протаминдердің құрамында көп. Вирус белоктарының бәрінде де бар.

## Дереккөздер


Санат:Аминқышқылдар
Миотерапия

**Миотерапия** — миотерапия. Тіс-жақ ауытқуларын шынықтыру арқылы емдейтін ортодонтиялық тәсіл. Жақ пен бет қимылына (мимика) қатысты бұлшық еттердің жақ сүйекке және тістердің үйлесуіне (прикус) қатысуының дұрыстығын ескере отырып, бет-жақ бөлігінің бұлшық еттеріне арналған гимнастикалық жаттығулардан тұрады.

Стоматология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Суперантиген

нобай|
**Суперантиген** — макрофапармен өңделген антиген. РНҚ-антиген кешенін жасайды, алғашқы антигенге қарағанда иммуногендік қабілеті күшті болады.

## Дереккөздер


Санат:Вирусология
Санат:Иммунды жүйе
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Белгілеу

**Белгілеу** (Наметка) —
#келесі өндеулерді оңайлататын, үзындығы бойынша болімдерге болетін дайындама бетіне таңбалы ойықтар қалдыратын комекші операция; 
# тесігі бар согылмаларды алу үшін қолданатын операция; 
# бет пішіннің, өзара орналасудың және басқа да ауытқулардың шақтамаларын график түріндегі сызбаларда корсету; 
#механикалық өндеу операцияларының алдында жасалатын технологиялық операция қүрамына кіреді. Дайындаманың бетіне тетіктің қарамын, тесіктердің бетін не өңделуге тиісті орындарды белгілейтін нүктелер, сызықтар, сызықіздер салу.Белгілеу механикалық өндеу сапасын арттыру үшін жасалады; 
# бүйымдардың параметрлерін сызбаларда белгілеу.

*Кобламалы белгiлеу  (Наметка прошиваемая) — тесілетін орын белгіленгеннен кейін далдаша (перемычка) қиылып, тесік алынатын белгілеу.
*Түйық белгiлеу (Наметка глухая) — тесіктері бар биік соғылмаларды қалыптаганда қолданатын белгілеу.

### Белгілеу (математика)
Белгілеу — математикалық объектілерді әріптер, цифрлар және математикалық арнайы белгілер арқылы шартты түрде өрнектеу,  сонымен қатар оларды орналастыру ережесі.

## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*http://en.wikipedia.org/wiki/Designation

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Санат:Математика
Адрес бойынша тоқтау

**Адрес бойынша тоқтау** (Останов по адресу; address stop) — командалар адресі есептегіші мәнінің белгілі бір регистр мәніне сәйкес келген жағдайдағы орталық процессордың тоқтауы.
## Дереккөздер

Cанат: A

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Аппараттық үзілім

** Аппараттық үзілім ** (Аппаратное прерывание; hardware interrupt) — команданы орындаудан кеткен қате бойынша үзілу немесе сыртқы құрылғыдан болатын үзілім.
## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Бөлінген ресурстар

**Бөлінген(ортақ) ресурстар** (*Разделяемые (общие) ресурсы; shareable resources*) — бірнеше процестерде немесе бір мезгілде пайдаланылатын ресурстар. Бір мезгілдік нақты да, ұқсастыру да бола алады.

## Ішкі сілтемелер
*Ресурс

## Сыртқы сілтемелер
*Shared resource 
*Общий ресурс 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Тіс қуысын ашу операциясы

**Тіс қуысын ашу операциясы** — жазатайым жарақат салдарынан, қабынудан, протез салу үшін тіс сауытын бұрғы машинамен тесіп, тіс қуысын ашу.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Антигендік қарғу

**Антигендік қарғу** (шифт) — вирус антигендерінің өзгеру жолдарының бірі. Вирустардың сыртқы белоктарының гендерінде болған үлкен өзгерістер салдарынан жаңа антигендер түрі пайда болады. Мұндай антигені бар вирустар алғашқы вирустардан түгелдей ерекше болады. 

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Келте кесу

**Келте кесу**. Тіс ұлпасының жартысын қабынған кезде емдеу мақсатымен келте кесіп, алып тастау. Бірақ бұл кезде тіс түбірінің ұлпасына тиіспейді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Аралас маршруттау

** Аралас маршруттау ** (Гибридная маршрутизация; hibrid routing) — есептеу желілерінде — бағдарлаудың бірнеше түрін (жергілікті, орталық, үлестірілген) пайдалануға негізделген маршруттау. 

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Аралас ойнатқыш

** Аралас ойнатқыш ** (Комбинированный проигрыватель; combination player) — дыбысты әp түрлі типті дискілерден жаңғыртуға арналған құрылғы. Мысалы, CD-ROM дискілері мен дыбыстық жинақы-дискілер.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Генотиптік орта

**Генотиптік орта** — фенотипте белгілі бір ген, не гендердің қызмет белгілерінің көрінісіне әсер ететін генетикалық негіз, яғни гендер жинағы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Белгілеу сызығы

**Белгілеу сызығы** (*Линия разметки; Rule line*) — дисплей экранындағы терезелерде көлденең немесе тік бағытта орналасып, көрініп тұратын басқару сызықтары. қ. Стандарттық сырғыту жолы.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*rule line: Definition from Answers.com

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Аралас тізім

** Аралас терезе ** (Комбинированное окно; combo box) — пайдаланушының графиктік интерфейсінде — тізімдер терезесі мен мәтіңдік терезе мүмкіндіктерін біріктіретін диалоггық терезе.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Жарақаттық келте кесу

**Жарақаттық келте кесу**. Зақымдалу түріне қарай: кесілген, жырылған, сойылған, тістелген, оқ тиген болуы мүмкін. Мұрын, жақ, бет, тіл, құлақ жарғағы әр алуан механикалық әсерлерден жарақаттанған жағдайда ампутация жасалынуы ықтимал.

## Дереккөздер
 

Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Аралас функция

** Аралас функция ** (Хеш-функция; hash function) — араластыру әдісін пайдалануға негізделген әрі файлды біркелкі толтыруды жасақтайтын орналастыру функциясы.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Атаулар бірегейсіздігі

**Атаулар бірегейсіздігі** (Неуникальность имен; names nonunique) - компьютерлік тілдің бір немесе бірнеше ақауды бір атаумен белгілеуге мүмкіндік беретін қасиеті. Бірегейсіз атауға қатынау кезінде нақтылаушы пайдаланылады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Вирустардың плеоморфизмі

**Вирустардың плеоморфизмі** — вирустардың морфологиялық түрлерінің кептігі. Мысалы, грипп вирусының бір тобында ұзынша, сопақша жзне дөңгелек түрдің кездесуі Вирустардың плеоморфизмі көбінесе жаңа бөлініп алынған вирустарға тән. Вирустардың плеоморфизмі вирустар түзілуінің және бүршіктенудің ақырғы сатысының (жиналу және торшадан шығу) салыстырмалы езгермелілігін көрсетеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Жарылу

**Жарылу**. Тканьдердің икемділігі нашарлағанда пайда болатын сызат. Ерін жиегі күн сәулесі, не күйіп, не жел әсерінен кеуіп, құрғаи жарылады. Бұған қосымша ерінді жалай беру де, тілді одаи да бетер тіле түседі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Антигендер

250 px|thumb
**Антигендер** (*antigen*;  — карсы;  — шығу тегі) — қанға еніп, ерекше антиденелерді қалыптастыруға қабілеті бар полисахаридті немесе ақуызды заттар. Барлық ақуыздарда өте ауыр дерттен қорғау қасиеті бар. Мысалға, адам жұқпалы аурулардың қоздырғышымен залалданғанда, адам ағзасында оны осы ауру қоздырғыштарынан қорғайтын антиденелер түзіледі.

**Антигендер** — гендеp жағынан ерекше бөлек  немесе олардың жасанды түрлері. Организмде арнайы иммундық (антидене, немесе әсерленген лимфоцит клеткаларын жасау) жауап туғыза алады. Антигендік қасиет барлық тірі организмдердің макромолекулаларына — белоктарға, полисахаридтерге, карбогидраттарға, липополисахаридтерге (табиғи антигендер) және бір қатар күрделі жасанды полимерлерге (жасанды антигендер) тән. Барлық табиғи Антигендер белгілі бір биологиялық түрге тән, ал өзара олар тәнсіз, яғни әр түрге тән. Физико-химиялық қасиеттеріне қарай олар кор пускулдық (мысалы бактериялар), ерігіштік (мысалы токсиндер мен ферментер) болып бөлінеді. Антигендер қүрамында әрдайым иммундық жауаптың тәндігіне жауапкер детерминанттар болады. Бұл жауапкершілік Т-лимфоциттердің рецепторларына жабысу және қорғаныс жауаптарын тұрақтандырумен байланысты. Көпшілік Антигендер құрамында бірнеше тәнді және тәнсіз детерминанттар болады, сөйтіп олар к ө п немесе бір валентті бола алады. Егер мұндай антигендердің құрамында бөтен заттар болмаса, оларды д а р а Антигендер деп атайды. Антигендердің иммундық жауап туғызуын күшейту үшін оларды кейде минерал майына немесе басқа бір инертті қосымша әсерсіз заттарға қосады (депанентті Антигендер) Антигендердің тағы бір түрі — белгілі (енді) Антигендер. Олардың мо- лекулаларына радиоактивті изотоптар, ауыр металл атомдары, флюоресцентті бояулар енгізіледі, сондықтан олар морфологиялық және серологиялық зерттеулерде өте жақсы көрінетін болады.

## Дереккөздер


Санат:Иммунология
Санат:Вирусология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Суперинфекция

**Суперинфекция** — ауру организмнің алғашқы закымдалған ауру қоздырғышынан баска бір серологиялық түрімен зақымдануы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Ауыздың уылуы

thumb|Кандидоз**Молочница** — ауыздың уылуы. Ашытқы тәріздес кандида саңырауқұлағының өсіп-өнуге ыңғайлы жағдай
туғанда, патогендік қасиетке ие болып, паразиттік күйге көшіп сырқаттық процесс туғызуы. Бұл жедел ауыз кандидозы (молочница)—емшектегі баланы жиі мазалайды. Оған тағы да әр түрлі созылмалы аурулар кезінде болатын зат алмасудың бұзылуы, қан мен организм тканьдеріндегі қышқылдардың артуы да себеп болады.

Стоматология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Адрес модификаторы

**Адрес модификаторы** (Моди-фикатор адреса; address modifier) — адресті түрлендіру/ модификациялау мақсатында алғашқы адреске қосылатын түрақты сөз тіркесі; алғашқы адресті өзгерту мақсатында оған үстемеленетін адрестік тұрақты.
## Дереккөздер


Cанат: А

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Буклет

**Буклет(бүктеме)** (*Booklet, folder, leaflet*) — параллель беттестіру арқылы бірнеше бетке қатталған бір параққа басылган құжат.

## Сыртқы сілтемелер
*Booklet 
*Буклет 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Анальгин

**Анальгин**.Стоматологиялық практикада бет-жақ тұсында әр алуан себептермен (тіс ауруы, бет және үшкіл нервтерінің невралогиясы, жара, ауыздың ойылуы, тіс ұяшығының қабынып ауыруы т. б.) болатын ауруды басу, бәсеңдету үшін қолданылады. Сонымен қатар премедикация жасарда тыныштандырғыш және ұйықтатқыш дәрі-дәрмектермен қоса беріледі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Адрес модификациясы

**Адрес модификациясы** (Модификация адреса; address modification) — адрестік түрақтыны (адрес модификаторын) үстемелеу арқылы программада қарастырылған адресті түрлендіру.
## Дереккөздер


Cанат: А

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника