open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Атсейіс

**Атсейіс** — ат жаратушы, ат баптаушы, ат ұстаушы деген ұғымдар таныс болғанымен, "атсейіс" бұлардың бәрінен де мағыналы, ұғымы ауқымды..

Атсейіс шабандоз да емес. Ол ең алдымен жылкының тұқымын танитын, керек десеңіз, жүйрікті асылдандыру ісімен де айналысатын селекциялық жұмыстан хабардар маман. Онан соң өзі танып, баптауға алтан құлынды қандай қорада ұстауды ойластырады, қандай жайылымға, яғни қандай шөппен ауыздандыру керек екеніне дейін ескереді. Енді құнан, дөнен шыққан кездегі Атсейістің әрекеті мүлдем басқа. Ол аттың көңіл-күйіне қарап бапкерлік жұмыстар жасайды. Мысалы: Атсейіс ерте, таң қылаң бере қораға жақындағанда ат иесіне дыбыс береді. Сонда оқырана ма, пысқырына ма, кісіней ме солардың әркқйсысының өз мәні, мағынасы болады екен. Малдың хошы болмаса, иесі оған беретін жемшөп рационына өзгеріс енгізеді. Болмаса, жетектеп жүріп, аттың өзі қалаған өсімдігінежаяды. Байқап қарасаңыз Атсейіс пен аттың арасында психологиялық, тіпті телепатиалық байланыс болатынын аңғаруға болады. Кинематография үшін қажеті де осы.

Бақылау тәсілімен адам мен жануар арасындағы түсіністі, қимыл гармониясын түсіру киношығармашының құмарын қоздырады. Режиссер ойлы бет-бейненің сыршыл штрихтарына үңілсе, оператор таң қараңғысындағы ауыл пейзажын құрайтын силуэтті көріністер, мүлгіген дала мен маужыраған ағаш-бұталарды, оянған тіршілік иелерімен қабыстыра кадрға алсам деп құлшынады. Әсіресе жылқының, оның ішінде текті тұқымның кербездік жүріс-тұрысын бақылай түсірген көріністік киноматериалдар фильмді поэтикалық деңгейге көтеретіндей еді. 

Авторы — Алмас Алматов. Ескерту: Болашақ фильм кеңестік кезеңнің сүзгісінен өте алмады, эфирге шықпай қалды.

## Дереккөздер

Санат:Мәдениет
Санат:Терминология
Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Қыдырбай Артықов

**Қыдырбай Артықов** (15. 6.1946. Қарақалпақстан АССР-і, Шымбай ауданы, Мәдениет ауылы 8.12.1973. Алматы қаласы) - журналист.. ҚазМУ-ді бітірген (1972). Сол жылдан бастап ККОК-інің жолдамасымен Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің Баспасөз жөніндегі Мемкомитетінің қарамағына жұмысқа жіберіледі.

Студент кезінен "Лениншіл жас" газетінде жұмыс істеп, қаламы төселген жас журналисті "Қазақстан" баспасы редактор етіп қабылдайды. Баспада қызмет істеген жылдары ұйымдастыру қабілетімен көзге түскен Қыдырбай Артықов осы жүйедегі жылжымалы кітап көрмесінің директоры болып тағайындалады.

1972 жылы бастап журналистік қызметін ғылыммен ұштастырып әл-Фараби ілімдерін зерттеуге кіріседі. Қыдырбай Артықов қысқа ғұмырының ішінде журналистиканың радиожурналистика, баспасөз және әдебиеттің балаларға арналған саласы сияқты бірталай бағыттарда қалам тербеп үлгерген. Тіпті аударма саласына да біраз еңбек сіңіріп, көптеген жаңа сөздерді қолданысқа енгізген.

 Қыдырбай Артықовтың мұраларының ішінен сатиралық туындыларды да кездестіруге болады. Лирикалық өлеңдері, әңгімелері, публицистикалық туындылары да бір төбе. "Енші",' ақ лақ" деген әдеби әңгімелері, "Үлкен жүрек" атты очеркі, "Соқыр ішек", "Тарттық мейраманханаға", "Тал түстегі тамаша", "Жеңгейдің жазасы" деген сатиралық әңгімелері мен өлеңдері Қазақ радиосынан жиі-жиі беріліп тұрды.

## Дереккөздер


Санат:Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Атырау ардагерлері

**Атырау ардагерлері** — Атырау жерінің халқы қастерлейтін, еліне еңбегі сіңген, тұғырлы азаматтары берілген телегалерея. .

Бұл хабарлар облыстық теледидардың алтын қорына алынған дүниелер. Теледидарда жұмыс істейтін әрбір журналист, режиссер мен телеоператор осындай хабарлар түсіріп, алтын қорда өз қолтаңбаларын қалдырады.

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Атырау облысы телевизиясының техникалық дамуы

**Атырау облысы телевизиясының техникалық дамуы** — Атырау облыстық телерадио дирекциясы -1965 жылы Гурьевте телеорталық ғимаратын және биіктігі 180 метрлік діңгегін салу басталды. .

Ұжымның алғашқы директоры — Кудесов, бас инженері — Өткенов. Қазіргі директоры — Досжан Хайруллин. Әр жылдары ұжымды Ш. Крабзиев, В. Рулев, С. Оржанов, Г. Куаналиев, М. Катков, М. Нурсултанов, Е. Бекмуратов, Д. Хайруллиндер басқарды. Облыс тұрғындарының 43%-ы телебағдарламаны көру мүмкіндігіне ие. Облыстың аумағында 4 қуатты, 44 шағын қуатты ретрансляторлар бар. Телевизиялық таратқыштардың жалпы саны 145. 

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ауғанстан телевизиясы

**Ауғанстан телевизиясы** — Ауғанстанда жеке телеарналар, бес коммерциялық телевизия желілі телевизия.

Және олар мемлекеттік арналардан әлдеқайда танымал, олардың аудиториясы әлдеқайда кеңірек. Соның ішінде "Толо ТВ" арнасы австралия-ауғандық "Моби кэпитал партнере" медиа-тобының иелігінде. Телеарналардағы бағдарламалардың үлкен бөлігі музыкалық шоу, Индиядан импортталған телехикаялар және бұрын-соңды эфирде болмаған батыс форматындағы бағдарламалар. Аталған жобалардың аудиториясы 30 жасқа дейінгі жастар. Ауғанстан телеарналары: Ауғанстан ұлттық телевизиясы Ауғанстан мемлекеттік Телерадиокешені. "Толо ТВ" "Лемар ТВ" жеке телекомпания. "Айна ТВ" жеке телекомпания, Ауғанстанның солтүстігінде, Шеберганда хабар таратады. 

"Ариана ТВ" Кабулдағы жеке телекомпания, шетаймақтарда ретрансляция жүргізіледі. "Афган ТВ" жеке телекомпания (Кабул). Балх провинциясының телеарнасы - Мазари-Шариф қаласынан жергілікті таратылым, ал Герат провинциясының телеарнасы-Герат қаласынан жергілікті таратылым жасайды. 

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Аудиовизуалдық шығармалаларды жеке мақсатқа пайдалану

**Аудиовизуалдық шығармалаларды жеке мақсатқа пайдалану** — аудиовизуальдық шығармаларды әлде дыбыс жазуды автордың келісімінсіз, алайда авторлық қаламақысын төлеп көшіру. .

Қаламақы даярлаушыға немесе шетелден құрал-жабдық әкелушіге не материалды таратушыға төленеді. Қаламақыны жинау және бөлуді арнайы мамандандырылған ұйым мынадай тәртіппен жүзеге асырады: 40%-ы авторға, 30%-ы атқарушыға (орындаушыға), 30%-ы фонограмма даярлаушыға төленеді. 

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ауғанстан радио және теледидары

**Ауғанстан радио және теледидары** (Raduo Afghan, TV and Film) — Үкіметтік қызмет атқарады. .

1978 жылы наурызынан Кабул қаласында теледидар өз қызметін атқара бастады, ал басқа калаларда сәл кейінірек іске кірісті. РОВ 544, Ansari Wat, Kabul; Tel: (93) 2-56-22, Telex: 24288.

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Аудиовизуальдық аппарутураларды шығаратын компания

**Аудиовизуальдық аппарутураларды шығаратын компания** — Жапонияның Еуропа теленарығына енуіне қарсы тұру мақсатымен 1986 жылы құрылған неміс компаниясы. .

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Аудиоинтервью

**Аудиоинтервью** — мұнда тон, екпін, дауыс ырғағы, баяулық пен жылдамдық, үннің бояуы, тыныстау, кідіріс, дауыс дірілі, эмоция қабылдау әсерін күшейте түседі. .

Телесұхбатта бұларға мимика, жест, жанар ажары, тіршілік фоны, түр мен түс келіп қосылады.

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Аудиокөзбен қарау туындысы

**Аудиокөзбен қарау туындысы** — журналист (редактор, оператор) шығармашылығының өзара қатысты кадрлардың (дыбысты немесе дыбыссыз) бекітілген серияларынан тұратын, көрермендер мен тыңдаушыларға (өзге дыбысты болса) тиісті техникалық құрылғылар көмегімен ұсынылатын аяқталған өнімі. .

Аудиокөзбен қарау туындысына кинематограф, туындылар және олардың алғашқы немесе одан кейінгі бекітуіне қатыссыз кинематограф-қа ұқсас құралдармен жасалған (теле және бейнефильм, диафильм, слайдфильм т.б) барлық туындылар жатады. 

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ауада жүзгіш

**Ауада жүзгіш** — "Қазақтелефильм" студиясының түрлі түсті, 4 бөлімді, Қазақ-орыс тілдерінде фильмі (1990). .

Фильм Ұлы Отан соғысының ардагері Сайд Жылқышев жайлы, оның ауада жүзгіш аппаратпен шұғылданатыны жөнінде түсірілген. С. Жылқышев Циалковский атындағы ауада жүзу мектебін бітірген, дирижабльде, ауа шарында ұшқан, 1938 жылы 18 тамызда Әуе флоты күнінің құрметіне жасалған шеруге қатысқан. Соғыстың алғашқы күнінен бастап Ленинградты қорғаған. Мұнда ол бақылау аэростаты дивизиясын басқарған. Кадрларда: КСРО кинофотоқұжаттарының Орталық мемлекеттік мұрағатынан хроника: ұшып бара жатқан дирижабль, адамдар отырған дирижабль, ауада жүзгіш ер кісілер, гондольер, әскери хроникадан кадрлар. Режиссеры — С. Морозов, операторы — А. Швецов. 

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Аудиометр

**Аудиометр** — есту қабілетін анықтайтын аспап.

Радиостанцияның белгілі бір толқынында қабылдағыштың жұмыс істеу уақытын анықтайтын құрылғы. Жарнаманы зерттеу кезінде қолданылады.

## Дереккөздер

Санат:Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Аудиотаратушы

**Аудиотаратушы** — дыбыс таратушы. . 

Дыбыс жазу кезінде пайдаланылатын және ақпарат сақтайтын материал. Аудиотаратушының түрлері: фотограф., механикалық, магниттік, магнит таспасы, сандық. 

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Аудиторияның әсерлілігі

**Аудиторияның әсерлілігі** — әртүрлі телестанциялар бағдарламаларының эфирден өту үрдісі кезеңіндегі аудитория көрермендерінің көңіл күйі. .

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Аудитория үшін жаратылып, экран үшін туылатын адамдар.

**Аудитория үшін жаратылып, экран үшін туылатын адамдар.**  Шалқар шабыт, еселі еңбек, талмай ізденіс, тіл заңдылығының жүйесін білетін зерделілік, аузымен құс тістеген шешендік қатарласа еріп, қапталдаса жүре алатын тұлға. . 

Әрі тележурналист эфир кезінде үнемі сезім мен тартыстың айдынына ескекті қатар салады. Ой арпалысына кейіпкер пікірі қатарласа шығып, сезімге серік болатын лирика мен мұң-шер, әрі ұстасу мен арбасу, айқасу мен айтысу астарласа келіп, эфирде жеңістің я жеңілістің ащы дәмінің бірін татуға тура келеді. Таразы басына ақыл мен парасат, білім мен біліктілік, ой мен идея қатар қойылып, ортақ ойдың қазығына байланып, шиырлана түседі. 

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Аудиторияға сауалнама жүргізу

**Аудиторияға сауалнама жүргізу** — телекомпаниялар аудиторияны сандық өлшеу ғана емес, сондай-ақ жекелеген хабарларды немесе тұтастай бағдарламаларды бағалау талап етілген жағдайларда сауалнамалар мен күнделіктерді пайдалануы. .

Сауалнамалық және (телефондық) пікір білулер электрондық өлшемдерді толықтырады және "қайтадан тексереді". Көптеген зерттеушілер телефондық сұхбатнаманы аудиторияны өлшеудің неғұрлым оперативтік әдісі деп есептейді. Аудитория көлемін, онын назарын бір күн бойына бөлуді, әлеуметтік-демографиялық сипаттамаларды айқындайтын қолданбалы әдістермен катар телеаудиторияны сапалық жағынан зерттеулер де кеңінен таралған. Мұндай зерттеулердін мақсаты теледидардың қоғам өміріндегі рөлін, оның көркемдік құндылығын, аудиторияның пікірлері мен талғамдарын қалыптастырудағы ықпалын айқындайды. Әдетте осыған ұксас іргелі жұмыстар, атап айтқанда, сауалнама жүргізудің көмегімен хабар тарату қызметтерінің тапсырысы бойынша университеттердің, институттардың, әртүрлі қорлар мен қауымдастықтардың базасында өткізіледі. 

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Аудиторияны өлшеу

**Аудиторияны өлшеу** — теледидар ұйымдары сауалнама жүргізу, телефондық сауал, сондай-ақ электрондық өлшемдер әдістерін пайдалануы. .

Бұл әдістемелердің әрқайсысы жетілдірілу жолынан өтеді: мыс., бір уақытта ондаған сұрақты қамтыған сауалнама біртіндеп толып жатқан түр өзгерістерімен алмастырылады (жеке, отбасылық сауалнамамен, апта бойы кун сайын толтыруға есептелген күнделікті және т.б.) 60-жылдардың соңынан бастап кейбір телекомпаниялар отбасылық аудиометрлерді олшеуді күнделіктік сауалмен үйлестіре отырып, аралас зерттеулерді пайдалануда. 

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Аудиторияны зерттеудің үш саласы

**Аудиторияны зерттеудің үш саласы** — БАҚ-тың кез келген түрі үнемі аудиторияға зерттеу жүргізіп отыруы. .

Себебі, аудиторияны зерттеу бағдарламаны жақсартудың бар мүмкіндіктерін жақсы білу үшін жүргізеді. Белгілі бір маңызды деректер аудиторияның бір бөлігінің ғана жүрегіне жол табуы мүмкін. 1. Әлеуметтік демографиялық (білімі, мамандығы, жынысы, жасы, отбасылық жағдайы, тұратын жері). 
2. Аудиторияның бұкаралық санасы (көзқарасы, мақсаты, қоғамдық-саяси өмірдегі бағыты). 
3. Ақпараттық сипаты жөніндегі мәлімет (тұрақты алынатын ақпарат көзі туралы, әртүрлі басылым, бағдарламаларға көзқарасы, БАҚ-қа деген талап-тілегі, қандай айдар, шығармашлық пішінді, мазмұндау сипатын, авторларды қалайтындықтары туралы).

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Жанболат Аупбаев

**Жанболат Аупбаев** (24.12. 1951 жылы Шығыс Түркістан, (ҚХР)) — журналист, БАҚ саласының топ-менеджері. .

Қазақ Мемлекеттік университетін бітірген (1974). "Лениншіл жас" газетінде (1974-86) үйренуші-шәкірт, әдеби қызметкер, бөлім меңгерушісі, "Қазақстан коммунисі" журналында бас редактордың орынбасары (199196), "Ақиқат" журналында бас редактордың бірінші орынбасары (1996-98). Қазіp "Егемен Қазақстан" газетінің (2003) бас редакторы. "Мынау ғажап дүние" (1983); "Жанарымда - туған жер" (1984); "Оққа тосылған отжүрек" (1985); "Сырымды саған айтамын" (1990); "Ғұмырдария" (1997); "Таңғажайып тағдырлар" (1998) және "Бізге беймәлім бейнелер" (2000) атты кітаптары жарық көрген. О. Сүлейменов, С. Санбаев шығармаларын Қазақ тіліне аударған. Сондай-ақ "Қажымұқан мен Қажытай" ("Қазақтелефильм", 1991), "Хан Тәңірі" ("Қазақтелефильм", 1994) атты деректі киноленталар сценарийлерінің авторы. ҚР Жастар одағының Б. Бұлқышев атындағы және Қазақстан Жазушылар одағының арнайы сыйлықтарының иегері. 

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ауруханаға арналған Радиохабарлар

**Ауруханаға арналған Радиохабарлар** — 1951 жылы Ұлыбританияда ұйымдастырылған арнаулы радиохабарлар. .

Бағдарламада музыка, радиовикторина, әңгіме-думан, жергілікті жаңалықтар және т.б. қамтылған; хабар кабель жүйесі арқылы таратылды. 

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Аустриа Прессе Агентур

**Аустриа Прессе Агентур** (АПА) (Aystria Presse-Agentur АРА) — Австрия ақпараттық агенттігі. .

Австрия газеттері мен радио және теледидарының кооперативтік бірлестігі. 1946 жылы 1 қыркүйегінде Вена қаласында негізі қаланды. 28 газеттің жазылушыларына және Австрияның радио мен теледидарына халықаралық және ішкі саяси, экономикалық, коммерциялық, мәдени және спорттық ақпараттарды береді. Австрияға келуші мемлекеттік қайраткерлерге арналған арнайы бюллетеньдер, экономикалық және коммерциялық бюллетеньдер шығарады. Венада аптасына 5 рет ағылшын тілінде шетел елшіліктеріне арналған бюллетень шығарады. 

АПА халықаралық ақпараттарды Рейтер, АФП, АП, ДПА, ИТАР-ТАСС және т.б. агенттіктерден алады. Күніне 50 мыңдай сөз таратады. Агенттіктің Австрияның барлық жерінде де бөлімшелері бар. АПА қызметкерлерінің жалпы саны 130 шамасында, олардың жарысы журналистер. Еуропа альянсындағы баспасөз агенттігі ЕААП-қа мүше. 

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ахмеджан Аутов

**Ахмеджан Аутов** (22.4.1935 жылы Алматы.) тележурналист. .

Қазақ Мемлекеттік университетін бітірген. Еңбек жолын 1967 жылы Қазақ теледидарында редакторлықтан бастаған. "Радуга" шығармашылық бірлестігінде бас редактор-жетекші, қоғамдық-саяси хабарлар Бас редакциясында бас редактор, "Жаңалықтар" Бас редакциясында бас редактор болып істеген. 1977 жылы "Білім" қоғамы басқармасына жауапты қызметке ауысты. Телеэкрандағы әрбір хабарында жеке-дара, өзіндік авторлық ойы, дәлелді тұжырымы бар, терең тебіреніспен толганыста жазылған, образдары айқын, қызу әрекеттерге толы, кимыл-ерекшелікгер танытатын. Телевизия хабарларының көрнекі әрі бейнелі болуына қатысты спецификалық құралдарды экранда толық пайдаланды және әрбір хабарда орынды қолдана білді. Қазақстан Журналистер одағының мүшесі.
 
## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ауызекі әңгімеде сөздердің айтылуы

**Ауызекі әңгімеде сөздердің айтылуы** — ретін ауыстыру, түрлі екпін тусіру арқылы оның мәнін арттыра тусуге, бәсеңсіту. .

Сөз зергері, белгілі шешен Ираклий Андроников "интонация күшімен сөзге тура, болмаса кері мағына беруге әбден болады" деген. Осыған орай диктордың, хабар жүргізушінің, корреспонденттің, актердің сөз өнері, сөйлеу шеберлігіне байланысты интонациялық  мүмкіншілік те өзгеріп отырады. Алайда біраз зерттеушілердің пікірін тұжырымдасақ, ақпараттың 40%-ға жуығын тек сөздегі интонацияның өзі ғана жеткізе алады дегенге саяды. 

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ауызекі жария сөйлеу

**Ауызекі жария сөйлеу** — қоғамдық мәні бар тақырыптар төңірегінде көпшілік алдында сөйленетін әдеби тілдің ауызша формасы, ресми сөйлеу. .

Ауызекі жария  сөйлеу тілімен бірге тілдің ауызша формасын құрайды және онын жазбаша түріне қарсы қойылады. Ауызекі жария адресанттың адресатка біржақты өзара ықпал етуі, сондай-ақ бірқатар ішкі себептер, кітаби-жазбаша элементтің әсері және сонымен бір мезгілде тілдің сөйлеу экспрессивтік құралдары, конструкцияны "бөлшектеуге" ұмтылыс, ақпараттық бейвербалды арнасының рөлін күшейту тән болып табылады. Баяндама, дәріс, хабарлама, сөз сөйлеу, консультация Ауызекі жарияның негізгі жанрлары болып табылады.

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ауызекі сөйлеу

**Ауызекі сөйлеу** — естіп, қабылданатын тілдік құралдар арқылы вербалдық (сөздік) тілдесу. .

Ауызекі сөйлеуге тән сипат сөйленген хабарламалардың жекелеген құрамдастары бірінен сон бірі туындайды және қабылданады. Ауызекі сөйлеудің туындау процестері бағдарлану, бір мезгілде жоспарлану (бағдарламалану), сөйленіп жүзеге асу және бақылау буындарын қамтиды; бұл орайда, жоспарлау өз кезегінде қатарлас екі арна бойымен жүзеге асады да, ауызекі сөйлеудін мазмұндық және моторлық-артикуляциялық жақтарына қатысты болады. 

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ауызекі сөйлеуде

**Ауызекі сөйлеуде** — (актив) және сирек сөйлем қолдануда (пассив) кездесетін сөздер. .

Актив сөздер адамның сөздік қорында, шамамен алғанда, алты мың төңірегінде болса, шығармашылық адамдарында осындай сөздер 12-15 мың көлемінде болады. Ал ана тіліміздегі сөздік қор бір жүз мың сөзден кем емес. 

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ауызекі сөйлеу стилінің бастылары

**Ауызекі сөйлеу стилінің бастылары** — бұлар негізгі тілдің қызметімен қарым-қатынас функциясын атқарады, тікелей хабар берудің айрықша формасын құрайды. .

Ауызекі сөйлеу тілінің тілдік белгілері оның қызметінің ерекше шартын анықтайды. Олардың бастылары мыналар: бейресмилік; сөйлеудің еркінділігі; сөйлеу қарым-қатынасының экспрессивтілігі; тілдік тәсілдерді сұрыптаудың қажетсіздігі; сөйлеудің автоматтылығы; сөйлеудін мазмұны: диалогтік форма мен қарапайымдылық. 

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ауызекі сөйлеу тілінің стилі

**Ауызекі сөйлеу  стилі** — 1. Тілдің негізгі қызметі қарым-қатынас жасау қызметінің жүзеге асуына байланысты. .

Бұл өте кең таралған функционалды стиль. Тұрмыста, отбасыда, өндірістегі бейресми қатынастарда адамдардың еркін қарым-қатынас жасау саласын қамтамасыз етеді. Ауызекі сөйлеу  стилі өте функционалды стильдерге, әсіресе олардың ауызекі түрлеріне ықпал жасайды: баяндама, дәріс, пікірталас т.б. 

2. Ауызекі сөйлеу стилі өзіндік ерекшеліктерін жасайтын айрықша белгісі жағдайға байланысты сөйлеу мәнері, эмоцияға қарай тілдік бірліктерін қолдану өзгешелігі болады. Бұл ерекшелігі ең алдымен, ондағы лексика-фразеология байқалады; 

а) ауызекі сөйлеу стилі диалогқа құрылады. Қатысушы екі адам. Интонация ерекше қызмет атқарады. Сөйлеу тілінің тағы бір ерекшеліті монолог (бір кісінің сөзі көпшілік алдында сөйлеу, баяндама, дәріс, консультация); 

ә) Ауызекі сөйлеу  стилі ерекшеліктерінің екінші түрі онын эмоциялылығы, өйткені айтушы өз эмоциясын сол сөздің аясына сыйғызуға тырысады. Мыс., "Көбірек сөйлеп кетті" (бәсендеу түрі, бірақ эмоция сезіледі), "Мылжыңдап кеттің ғой!" (эмоцияның қатаң түрі); 

б) Ауызекі сөйлеу  стилі әдеби кейіпкердің сөйлеу ерекшелігі мен мінезін таныту үшін ол өмір сүрген ортадағы жергілікті диалект сөздерді стильдік мақсатта әдеби қолданады; 

в) Ауызекі сөйлеу стилінде қыстырма, қаратпа, одағай сөздер жиі қолданылады. Мыс., "Айналайын-ау, сені түсінеді деп айтып отырмын". Сондай-ақ, сыйлау, құрметтеу, кішірейту, еркелету амал-тәсілдері көбірек пайдаланылады; 

г) Ауызекі сөйлеу  стилі тілдің көркемдегіш бейнелеуші тәсілдері де қолданылады (теңеу, эпитет, гипербола). Мыс., "Өгіздей біреу алдымнан шыға келді"; 

т) Ауызекі сөйлеу стилі басқа стильдерден өзгешелігі мен ерекшелігі, ең алдымен синтаксистен сөйлем құрылысынан байқалады. Стильдің бұл түрінде сұраулы, лепті сөйлемдер катысады. Диалогке құрылады. Ауызекі сөйлеу тілінің стилі ой көбіне автоматты түрде (аяқастынан) дайындықсыз айтылады.

## Дерекөздер


Санат:Қазақ тілі
Санат:Қазақ тілінің стильдері
Ауызша дұрыс сөйлеудің екі шарты

**Ауызша дұрыс сөйлеудің екі шарты** — бірі сөйлем ырғағының, сөйлем ішіндегі үзілістердің, екпіннің т.б. лайықты үлгілерін таба білу; екіншісі жеке дыбыстардың жазба нұсқасына байланып қалмай, оларды иініне қарай құбылтып отыру. .

Дыбыстардың жазба нұсқасын бұлжытпай айту мағынаға нұқсан келтірмегенімен, құлаққа түрпідей тиіп жатады.
 
## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ауызша және жазбаша сөйлеу мәдениетін

**Ауызша және жазбаша сөйлеу мәдениетін** — жетілдіруде ең бастысы тұрмыстағы сөйлеу қатынасына ерекше көңіл бөлу. .

Әрқашанда дұрыс, нақты, айқын, түсінікті сөйлеу маңызды, ойды нақты жеткізе білу және сөйлеу объектісіне деген қатынасыңды бейнелі және эмоциялық бояумен білдіру. "Ауру қалса да, әдет қалмайды" дегендей, күнделікті өмірде қате сөйлеуге үйреніп алсаңыз, қанша дайындалып, ескергеніңізбен көпшілік алдына шыққанда сол әдетіңізді қоя алмайсыз. 
Сондықтан күнделікті тұрмыстағы сөйлеу мәнеріңізге аса сақтықпен көңіл аударыңыз. Іскерлік әңгімелесулерге, кездесулерге, достарыңның арасында болатын әртүрлі мәселелерді талқылайтын пікірталастарға, пікірсайыстарға белсенді түрде қатысуға кеңес беріледі. Бұл адамның сөйлеу шеберлігін дамытып, дұрыс сөйлеуге кажетті машықтарды үйренуте, сөйлеу мәдениетін жетілдіруге мүмкіндік береді. 

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ауылым әнім

**Ауылым әнім** — Қазақ теледидарының эфирінен ұзақ жылдар бойына аудиторияға танымал болған бағдарламалардың бірі. .

Әрбір адамның туған жері алтын бесік. Өмір сүріп жатқан ауылы мәңгілік қонысы. Сол ауылдың тарихи, табиғи байлығы, шежіресі, асыл қазынасы қарттары, eңбек адамдары бұл хабардың алтын арқауы болады. Сол арқылы жастарды Еңбекке, елін, жерін сүюге, барын қадірлеп, асылын ардақтауға тәрбиелеу ең басты мақсат болды. Хабардың формасы көпшілік қатысқан ток-шоу түрінде жүргізіледі. Ток-шоу хабары ЖТС арқылы мәдениет үйлерінде түсірілді. Авторы — Жәкен Нұрахметов, жүргізушісі — Фатима Бегенбаева.

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ауылдастар

**Ауылдастар** — "Қазақтелефильм" студиясының 2 бөлімді, орыс тілінде, ақ-қара түсті фильмі (1971). .

Фильм Целиноград облысындағы "Новая жизнь" ұжымшары Покровка ауылының 40 жылдығын мерекелеу сәтін бейнелеген. Кадрда ұжымшардың төрағасы А.Иващура, ұжымшар ардагерлері [И.Яровой, А.Гальвих, И.Вебер және т.б. Режиссеры — Б.Колотилов, операторы — Я.Граник.

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ауыл көшесіндегі кездесу

**Ауыл көшесіндегі кездесу** —  "Қазақтелефильм" студиясының түрлі түсті, 3 бөлімді, Қазақ-орыс тілдерінде деректі фильмі (1982). .

Талдықорған облысындағы Алдабергенов ауылының адамдары, олардың істері, Алдабергенов ауылындағы XXII партсъезд атындағы ұжымшарда мәдени нысандар құрылысы, оның тұңгыш төрағасы, екі мәрте Социалистік Еңбек Epi Н. Алдабергенов, Социалистік Еңбек Ері Ф. Гайворонский және Б.Асанбаев, тұңғыш төраға Н. Алдабергеновке мұражай-үй ашу жайлы фильм. Режиссеры — А. Чепенко, операторлары — И.Ахметов, А.Чепенко. 

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ауыстырылмайтын жарнама шығыршығы

**Ауыстырылмайтын жарнама шығыршығы** —  қандай жағдайда болсын, өзгермейтін және сондықтан жоғары деңгейдегі тарифпен төленетін жарнамалық хабарлама. .

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ауыстыру, қайта қою

**Ауыстыру, қайта қою** —  кең және тар мағынада қолданылатын стилистикалық фигуралардың бірі. Бірінші жағдайда, кең мағынада, сөйлем ішінде кез келген сөздің орын ауыстыруы. .

Мұндайда сөйлемдегі сөздердің әдеттегі қалыпты орын тәртібі бұзылады да, анықталушы сөз анықтауыштың алдында, толықталушы сөз толықтауыштың алдында келе береді. Ауыстырудың тар мағынадағы түрі, мұның өзі қалыпты орын тәртібін бұзушылық болғанына қарамастан, әсіресе көркем әдебиетте, поэзияда, кейіпкер тілінде қалыптасып кеткен тәсіл екендігімен түсіндіріледі. 

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Афина ақпарат агенттігі

**Афина ақпарат агенттігі** (AHA) (Athinaikon Praktorion Idiseon, Athens News Agency ANA) — 1896 жылы негізі қаланды..

Афинада орналасқан. Агенттікке Үкімет Президиумының жанындағы Министірлік бақылау жасайды. Рейтер, АФП және ЮПИ агенттіктерінен алған халықаралық жаңалықтарды және мемлекет ішіндегі өздерінің жеке ақпараттарын ресми түрде таратады. Агенттіктің клиентеріне Грекия газеттері, радио және теледидары, әскери басшылығы, үкіметтік мекемелері жатады. Ірі батыс агенттіктерімен ақпарат алмастырады. МТИ,ЧТК және Аджерпреспен бірлесіп қызмет жасау жөнінде келісімшарт жасасқан. Ағылшын тілінде ресми материалдар жарияланатын бюллетеньдер шығарады. Штаты 140 адамнан тұрады. Әлемнің ірі қалаларында тілшілері бар. Еуропа альянсындағы баспасөз агенттігі ЕААП-қа мүше.

## Дерекөздер


Санат:Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ауыл оттары

**Ауыл оттары** — Қазақ теледидары Жастар редакциясының көп адам қатысатын 45 минуттан 1 caғат 20 минутқа дейін жүретін ауқымды бағдарламасы. .

Оған бір ауданның немесе ірі шаруашылықтың еңбек адамдары, өнерпаз жастары қатысты. Солтүстік Қазақстанның Жамбыл, Талдықорғанның Панфилов, Оңтүстік Қазақстанның Мақтаарал, Алматы облысының Жамбыл, Семей облысының Шұбартау ауданынан хабарлар ұйымдастырылды. Ол кезде бейнежазу аппараты болмағандықтан, барлық хабарлар (киносюжеттен басқа) әуе толқынына тікелей шығатын.
Редакторы және жүргізушісі — Амангелді Жақсыбеков. 

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ауызша тіл

**Ауызша тіл** — дыбысталып айтылатын тіл және бұл жерде ой білдірудің құралдары мен фонетикалық жүйесі қолданылады; ауызша тіл сөйлеу үрдісінде пайда болады; ауызша тілге сөзді суырып салып, табан астында айту шеберлігі мен тілдік ерекшеліктері тән. .

Мәселен, лексиканы таңдаудағы еріктілік; қарапайым сөйлемдерді қолдану; әртекті сұраулы, лепті, жай сөйлем түрлерін пайдалану; қайталаулар; ойды қысқа түрде, толық мәнде жеткізуге болатындығы. Сөйлеуші өз сөзін табан астында құрап, ойын жүйелеп жеткізуі тиіс. Ол бір мезетте сөздің мағынасымен де, формасымен де жұмыс істейді. 

Ауызша тіл тыңдаушылардың болғанын қалайды. Сөйлеуші мен тыңдаушы бірін-бірі естіп қана қоймайды, бірін-бірі көріп отырады, сондықтан да Ауызша тіл айтылған ойдың қалай қабылдануына тікелей тәуелді болады. Ауызша сөйлеу тілінің құрылымы сауатты түзілген болуы керек. Айтылған ойдың мағынасы қарапайым, әрі қысқа беріліп, көрермендердің тез, әрі оңай қабылдауларына мүмкіндік жасалуы тиіс. 

## Дереккөздер

Санат:Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Аффедит

**Аффедит** — радио немесе телестанция тарапынан жарнамалық хабарламаның эфирге берілу уақытын нотариалдық куәландыратын хат. .

Куәлік қағаз жарнаманы бірлестіру кезінде талап етіледі. 

## Дерекөздер


Санат: Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Амантай Ахметов

**Амантай Ахметов**(23.5.1947. Көкшетау қаласы) - журналист..  ҚазМУ-ді бітірген (1972). Көкшетау облыстық газетінде әдеби қызметкер (1965-67), Зеренді аудандық газетінде бөлім меңгерушісі, редактордың орынбасары (1967-77), "Қызыл Ту" аудандық газетінде редактор (1977-80), Қазақ КСР Мемлкеттік телерадио комитетінде жауапты шығарушы (1980), Қазақ КСР Мемлекеттік баспа комитеті төрағасының көмекшісі (1981-92), "Ахмет Иассауи" баспасының атқарушы директоры (1992-95), ҚР Баспа ісі және көпшілік ақпарат Ұлттық агенттігінің БАҚ басқармасы бастығының орынбасары (1995-96), ҚР Ұлттық саясат жөніндеті Мемлекеттік комитетінің Ішкі саясат бөлімінің бастығы (1997), КР МКИОС министр кеңесінің - діни конфессиялармен жұмыс жөніндегі бөлім бастығы (1998-2000), "Республика - 2000" газетінің бас редакторы (2001-2002), "Начнем с понедельника" газетінің мәдениет бөлімінің бастығы (2002-2003), "Юридической газеты" бас редакторының орынбасары (2003), 2003 жылы қазаннан "Ыждағат" вице-президенті. 

2000 жылы бастап "Барлық әлемде бейбітшілік" (I IFWP) Халықаралық ұлттық діни қорының бейбітшілік елшісі. "Откровение", "Мой друг, мой брат" жинақтарына енген. "Книга покаяния" (1989), "Судный день" деген өлең кітаптары, "Три Георгия" деген романы бар. Шығармаларын, негізінен, орыс тілінде жазады. 

## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
М. Ахмадиев алғашқы концерті

**М. Ахмадиев алғашқы концерті** - "Қазақтелефильм" студиясының 2 бөлімді, орыс тілінде, ақ-қара тусті фильм-концерті (1967)..  М.Ахмадиев шығармашылығы жайлы фильм-концерт. Оның орындауында үнді, корей, өзбек және т.б. халықтардың музықалары шырқалады. Режиссері - Е.Тынышпаев.

## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ахмедияров домбыра тартады

**Ахмедияров домбыра тартады** - "Қазақтелефильм" студиясының, ақ- қара түсті, 3 бөлімді, қазақ тілінде фильм-концерті (1978). . Домбырашы, Құрманғазы атындындағы ұлт-аспаптар оркестрінің жеке орындаушысы Қаршыға Ахмедияровтың концерттік топтамасы. Ол классик, шығармалар мен қазақтын халық шығармаларын орындайды. Режиссері - Б.Попов. 

## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Бибі-сара Ахмедова

**Бибі-сара Ахмедова**(27. 1.1931. Алматы) - байланысшы. . Мәскеу энергетикалық институттің бітірді (1957). Еңбек жолын Алматы телевизия орталығының инженерлігінен бастап, оның бастығына дейін өсті. Аппараттық-студиялық телевизиялық кешенінің жабдықталуына қатысты. Рамазан Сейфуллин, Бохай Қожырұлымен бірлесіп телевизиялық орталықтың екінші аппараттық-студиялық кешенін нақыштау жұмысына қатысты. 

1965-68 жылдары Республика Байланыс минстрінің радиобайланыс, радиохабар және телевизия дирекциясы бөлімінің бастығы, 1968-75 жылдары Республикалық Байланыс министрінің материалдық-техникалық қамтамасыздандыру басқармасынын бастығы, 1975- 83 жылдары Қазақ КСР Байланыс министрінің орынбасары, 1983- 86 жылдары республикалық жобалау инстиуты "Казгипросвязьдің" директоры. "Құрмет" орденімен, "Еңбектегі ерекшелігі үшін" медалімен марапатталды. 

## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Манат Ахмедованың Бақытты басқыштары

**Манат Ахмедованың Бақытты басқыштары** - "Қазақтелефильм" студиясының 3 бөлімді, түрлі түсті фильмі (1983). . Фильм Еңбек Ері орденінің кавалері, кешенді бригаданың бригадирі, Алматы құрылыс комбинаты парткомының мүшесі Манат Ахмедованың еңбек жолы жайлы әңгімелейді. Режиссері - С.Заваруев.

## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Мұхаммед-Раушан Ахмедолла

**Мұхаммед-Раушан Ахмедолла** (Ахметуллин Руслан) (17.11.1939. Башқұрт АССР-і, телерадиокомитетке жұмысқа ауысқан. . Қазақ теледидарында аға редактор, бас сараптаушы, директордын орынбасары қызметтерін атқарған. Туризм және спорт тақырыбына арналған "Жер бұлттардан да биік", "Тоғысқан жолдар торабы", "Саяхат" телехабарларын эфирде жүргізіп, өзі сол жорықтарға қатысқан. Журналистік өмір жолын таңғажайып туристік саяхаттар мен альпинизмнің қырсырларын ашуға бағыттаған. 

"Алматау" туристер базасында "Алматау-82" деген атпен карнавал ұйымдастырушыларының бірі. Спорт шеберлігіне кандидаттық КСРО және Қазақ ССР мемлекеттік телерадио комитетінің Құрмет грамоталарымен марапатталған. Қазақстан Журналистер одағы сыйлғының иегері.

## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ахенсия ұлттық ақпараты

**Ахенсия ұлттық ақпараты** (АҰА) - Уругвай баспасөз агенттігі..  Астана Монтевидео қаласының газеттері үшін елдің ішкі аудандарынан ақпарат беріп отырады. 
## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ахенсиа де Нотисиас Андина

**Ахенсиа де Нотисиас Андина** (Agencia de Notical Andina) - Ұлттық ақпарат агенттігі..  Акционерлік қоғамы Лимада орналасқан. 1981 жылы мемлекеттік Эмпреса сервисос информативос ақпараттық агенттігінің ЭСИ-Перу мен АСИ-Андина ақпараттық агенттіктерінің бірігуі негізінде құрылды. Jiron de la Union 264, Lima; Tel: (14) 4273602; Telex: 25804. 

## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Амангелді Ахметәлімов

**Амангелді Ахметәлімов** (1937 - 11.4.2000. Алматы) - журналист, республикада баспасөз ісін ұйымдастырушы.. ҚазМУ-ді бітірген (1960). "Советтік Қарағанды" газетінде меншікті тілші, бөлім меңгеруші болып еңбек етті. 1969-87 жылдары Қарағанды облыстық партия комитетінде, Қазақстан  КПОК-де баспасөз секторының меңгерушісі болды. 1987 жылы зейнетке шыққанша КазТАГ директоры міндетін атқарды. Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген мәдениет қызметкері.

## Дереккөздер


Санат:Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Жанна Ахметова

**Жанна Ахметова**(5.6.1947) - журналист, телекомментатор..  ҚазМУ-ді бітірген (2001). Қазақ телевидениесі жастар редакциясының редакторы, комментаторы, әдебиет редакциясының шеф-редакторы, "Қазақстан-1" телеарнасының әдебиет және өнер шығармалығы бірлестігінің жетекшісі (1970-2001). 
  
1995 жылы "31 арна" медиа-холдингінің бас редакторы. Қазір ҚР Президенті Телерадиокешенінің бас редакторы. Телеэкрандағы көпшілікке танымал көптеген публицистикалық циклдерінің авторы әрі жүргізушісі: "Казахстан в судьбе", "Город мастеров", "Личность". Қазақстан Журналистика академиясының академигі (2001). Қазақстан Журналистика академиясының "Алтын Самұрық" сыйлығының иегері (2005).

## Дереккөздер


Санат:Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Күлпән Ахметова

**Күлпән Ахметова**(15.8. 1928. Семей облысы Шұбартау ауданы Қосағаш ауылы) - кинорежиссер. . Алматы киноактерлер мектебін (1947), Қазақ педагоикалық инстиуттың бітірді (1953). Еңбек жолын Алматы көркем және хроникалық фильмдер киностудиясында актриса болып бастап (1947- 53), кейін көркем фильмдер режиссерінің ассистенті (1954-56), дубляж режиссері(1957-92) болды. "Мазасыз көктем", "Дауыл", "Ән шақырады", "Ботагөз" фильмдерінде эпизодтық рөлдерге түсті. 

1958 жылы бастап дубляж режиссеріретінде 300-ден астам шетелдік және отандық фильмдердің экранға жол тартуына еңбек сіңірді. 1985 жылы Ташкентте өткен Бүкілодақтық дубляж фильмдер фестивалінде режиссер Ахметова "Әскери-дала романы" КСРО Кинематографистер одағының II дәрежелі Дипломымен марапатталды. Қазақ КСР-інің өнеріне еңбегі сіңген қайраткер (1975), КСРО Кинематографистер одағының мүшесі (1971). "Еңбектегі ерлігі үшін" және "Еңбек ардагері" медальдарының иегері, Қазақ КСР-інің Құрмет грамотасымен марапатталған. 

## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ләйла Ахметова

**Ләйлә Ахметова Сейсембекқызы** (12.2.1954. Алматы) — журналист, ғалым.. ҚазМУ-ді бітірген (1976). Журналистика саласын зерттеуші. 1976-78 жылдар ҚазМУ-дің телерадиожурналистика кафедрасының ассистенті, 1978- 82 жылдары кафедра аспиранты. Қызметті белсенді қоғамдық жұмыспен ұштастырды.

1981- 85 жылдары ҚазМУ студенттері кәсіподағының төрайымы. 1985-93 жылдары халықаралық журналистика кафедрасының доценті. 1993-2000 жылдары әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дің қызметкерлері кәсіподағының төрайымы, 2000-2001жылдары ҚазҰУ-дің тәрбие жұмыстары және әлеуметтік мәселелер жөніндегі проректоры, 2001-2005 жылдары БАҚ менеджменті және жарнамасы кафедрасының меңгерушісі, 2005 жылы  бастап журналистика тарихы кафедрасының профессоры 2009 жылы ҚазҰУ-дің журналистика факультінің жанындағы ЮНЕСКО кафедрасының меңгерушісі.

Университтегі қызметі кезінде жалпы және арнаулы курстарға, оның ішінде "Журналистика қоғамның саяси құрылымында", "Журналистика және конфликтология", "Журналистика және менеджмент", "Журналистика және экология" т.б. лекциялар дайындап, оқыды. Ахметова 80-нен астам ғылыми жарияланымы (соның ішінде шетелдерде де), 10 кітабы, 4 кітапшасы, 5 әдістемелік құралы бар. Тарих ғылымының  докторы (1998)., профессор (1999). 1998 жылы "Қазақстандықтарды 1946- 91 жылдары кеңестік бұйрықты - әкімшілік жүйесі жағдайында патриоттық тәрбиелеу мәселелері (БАҚ материалдары бойынша)" деген тақырыпта докторлық  диссертаия қорғады. Қазақстан БАҚ-қа белсенді қатысады, Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының иегері.

## Негізгі жарияланымдар
#Сайлау кезіндегі БАҚ-ты бағалау мен мониторинг. - Алматы, Нұр, 2003. - 235 бет.
#Жүрек жадында: Жинақ. - Алматы: Қазақ университеті, 2005. - 190 бет.
#Алматы - мен тұратын қала. - 2010. - 219 бет.
#Азаматтық қоғам терминдерінің орысша-қазақша сөздігі - Алматы, 2007. - 154 бет.
#Қоғамдық ұйымдардың қызметің жариялаудағы БАҚ-тың ролі: оқу-әдістемелік құрал. - Алматы. 2011. - 116 бет.
#Қаһарлы 1941. Тарихшылардың ой толғауы. (*Яростный 1941. Размышления историков*) - Алматы, 2011. Авторлармен Григорьев В. К.
#Панфиловшылар: аңызға айналған ерліктің 60 күні. (*Панфиловцы. 60 дней подвига*) - Алматы, 2013. Авторлармен Григорьев В. К.
#1941. Брест қамалы. Қазақстан. (*1941. Брестская крепость. Казахстан*) - Алматы. 2016.
#Медиа- және ақпараттық сауаттылық. Орысша-қазақша сөздік. - Алматы: Қазақ университеті.- 2019. - 274 бет.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан журналистері
Санат:Қазақстан ғалымдары
Торғай Ахметова

**Торғай Ахметова** (15.3.1955. Ақмола облысы Щучье ауданы Ынталы ауылы) - телережиссер.. Қазақ қыздар педагогикалық  институтын бітірген (1977). Қазақ теледидары музыка редакциясында режиссер ассистенті. (1979-83), "Қазақтелефильм" студиясында музыкалық редактор (1983-87), қазақ теледидарының "Мұрагер" балалар редакциясының режиссері.

Бүгінде "Қазақстан" РТРК АҚ аймақтану бөлімінің бас маманы. Режиссер ретінде телеэкраннан "Шамшырақ", "Санамақ", "Крутая арба", жастарға арналған "Ноу проблема" телехабарларының, "Ән мен әнші" (2004), "Шыңның жүзі", "Әлі есімде"( 2006), "Дала - думан", "Еркетай", "Ауыл-аймақ", "Тау тұлға", "Ілік септік" хабарларын режиссері ретінде телеэкранға шығарды. "Қазақстан" телеарнасының 50 жылдығына арналған Қарағанды, Шымкент қалаларынанда өткен "Дидар" (2008) фестивалінде дайындалған хабарлардың режиссері.

## Дереккөздер


Санат:Қазақстан режиссёрлері
Санат:1955 жылы туғандар
Ұлбосын Ахметова

**Ұлбосын Ахметова** (29. 7.1955. Түркістан облысы Сайрам ауданы Қарабастау ауылы) - экономист..  Еңбек жолын Сайрам ауданы тұтынушылар одағынан бастап (1972), "Маңғышлақ водстрой" тресінде жауапты қызметтер атқарған (1985).

1997 ж. "Заман" фирмасының бас директоры. Маңғыстау облыстық әкімшілігі жанындағы отбасы және әйелдер ісі жөніндегі комиссиясының, "Іскер әйелдер" ассоциясының мүшесі.Маңғыстау облыстық теледидары іскер жандар жайлы "Шапағат" (1997), "Жанымен жадыратқан әлемді" (2000) деректі фильмдерін түсірген.

## Дереккөздер


Санат:Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Нұржамал Ахметова-Рақышева

**Нұржамал Ахметова-Рақышева** (10.11.1946. Алматы.) -телережиссер, инженер. . 1964- 65 жылдары республикалық радиода режиссердің көмекшісі, 1968-72 жылдары режиссер ассистенті, 1972- 76 жылдары радиотелеорталықта техникалық бақылау операторы, 1976-98 жылдары дыбыс құралдарының қызмет механигі, телевизиялық қызмет көрсету саласының электромеханигі, радио-телеорталықтың орталық аппаратханасының инженері қызметтерін атқарды. 

1958 жылы "Жұмбақ қыздың жұмбақтары" атты балалар бағдарламасына жүргізуші болады. Бағдарлама режиссері Әсман Дүйімбаев, ал редакторы Жақан Смақов. Осы кезде балалар дикторы қызметінде жүріп көптеген балалар спектакльдерінде, ал "Қазақфильмде" деректі және балаларға арналған фильмдерді дыбыстаған. 1960 жылы режиссер С.Шәріпов, режиссер ассистенті Р.Асырбекова және режиссер көмекшісі Ш.Сармурзина, диктор З.Жұматова, суретші В.Немирский, жүргізуші Н.Рақышевалардың "Жұмбақ қыздың жұмбақтары" бағдарламасы Мәскеуде өткен "Қазақстан күндерінің Декадасына" қатысып, диплом мен жүлдеге ие болады. 

1963-67 жылдары "Ерден атаның ертегілері" атты бағдарламаны Қазақстанның Еңбек сіңірген артистері Т.Жайлыбеков, М.Құланбаевпен бірге жүргізді. Спектакльдердегі рөлдерде Аққағаз Мәмбетова, Жамал Бектасова, Сауық Жақанова, Мәрияш Сариевалармен бірге ойнаған. Спектакль режиссерлері Ы.Қасымов, А.Бекбосынов, С.Естемесоваларда көмекші режиссер, кейін режиссердің ассисенті қызметтерін атқарды. 

## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Шолпан Ахметова

**Шолпан Ахметова** (15.11. 1951. Көкшетау облысы Қызылту ауданы Киров ауылы) - диктор..  Қыздар пединститутын бітірген (1973). Еңбек жолын Солтүстік Қазақстан облыстық "Николаевка" орта мектебінде мұғалім болып бастаған. 

1975-82 жылдары Солтүстік Қазақстан облыстық телерадио комитетінде диктор, 1982-99 жылдары Қазақ радиосында диктор болып еңбек етті. Қазақтың халық композиторлары және Кеңес заманының атақты өнер адамдары жөнінде өз дауысымен жазылған көптеген хабарлар Қазақ радиосының "Алтын қорында" сақтаулы. Жоғары санатты диктор. 

## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
С. Ахметова орындауында концерттік бағдарлама топтамсы

**С. Ахметова орындауында концерттік бағдарлама топтамсы** - "Қазақтелефильм" студиясының 2 бөлімді, қазақ тілінде, ақ-қара түсті фильм- концерті (1974)..  Концерттік топтамада С.Ахметованың орындауында қазақтың халық әндері беріледі. 

## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Ерлан Ахметов

**Ерлан Ахметсәлімұлы Ахметов** (20.05.1975. Шығыс Қазақстан облысы Зайсан қаласы) — журналист, заңгер.. ҚазҰУ- ді бітірген.

1996-2000 жылдары Шығыс Қазақстан облыстық "Дидар" газетінде Зайсан ауданы бойынша арнаулы тілші, Шығыс Қазақстан облыстық телерадиокомпаниясында журналист, Өскемен қаласындағы "Қалкен-ТВ" телеарнасында журналист. 

2000-2003 жылдары Павлодар қаласында кәсіпкерлік саласында әртүрлі қызметтер атқарған. 

2003—2016 жылдары Ертіс-Баян өңіріндегі "Кереку", "Ой" апталық газеттерінің редакторы, республикалық "Руханият" газетінің редакторы, ҚМДБ-ның Павлодар облысы бойынша өкілдігінің баспасөз хатшысы, "Ислам және өркениет" газетінің меншікті тілшісі. 

2008—2016 жылдары "Жұлдыз" журналының Павлодар облысындағы меншікті тілшісі, "Қаламгер-Медиа" орталығының Павлодар облысындағы арнаулы өкілі.

2016-2018 жылдары Ақмола облысы Ақкөл аудандық "Ақкөл өмірі" және "Знамя Родины" газеттерінің редакторы.

2018 жылдан жеке шығармашылықпен айналысуда. 

1985 жылдан бастап қаламгердің мақалалары мен әңгімелері, өлеңдері Зайсан аудандық "Достық", Шығыс Қазақстан облыстық "Коммунизм туы" ("Дидар"), республикалық "Қазақстан пионері" ("Ұлан") газеті, "Ақжелкен" журналы, т.б. басылымдарда жарияланған. 

"Ажарлы ауыл, ардақты қауым" атты қазақ-орыс тіліндегі деректі туындының (2006), "Қамырау жері, Сәмек елі, аман бол!" (2007), "Павлодар өнірінің қажылары" (2008), "Жасампаздық жолында. На пути созидания" (2012), "Білім көкжиегі. Горизонт знания" (2012), "Шығыс" өңірлік қолбасшылығы. 20 жыл" (2012), "Жасампаздық жолында: жаңғыру. На пути созидания: возрождение" (2014) атты кітаптардың авторы.

"Оғыландарым" (2008), "Жарық дүние" (2009), "Тәуелсіздікке тағзым" (2016) жыр жинақтарының авторы. 

Өлеңдері "Шабыт. Қос қанат" (2004), "Жастық әуен", "Айтыс" (2005), "Баянауыл басынан" (2006) сияқты ұжымдық жинақтарға өлеңдері енген.

Бірнеше дүркін облыстық, республикалық деңгейдегі мүшәйралардың  жүлдегері.

## Дереккөздер

Санат:Журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Жеңіс Ахметов

**Жеңіс Ахметов** (10.5.1945. Алматы) - байланысшы, радиоинженер..  Мәскеу электро- техникалық байланыс институтын бітірген. Мәскеу электротехникалық байланыс институтының аспиранты (1975). Техника ғылымдарының кандидаты. 

Еңбек жолын 1968 жылы Алматы электротехника зауытының инженері болып бастады. 1969- 71 жылдары Республикалық радиохабар және телевизия түйінінің (РРТТ) өндірістік зертханасының цех бастығы, 1975-89 жылдары РРТТ аймақтық зертханасының бастығы, 1989-93 жылдары РРТТ бірлестігінің тәжірибелік кәсіпорнының бастығы, 1993-97 жылдары "Толқын" корпорациясының вице-президенті, 1997-99 жылдары "Қазактелеком" АК сымсыз қызмет көрсету дирекциясының бастығы. Ахметов көптеген ғылыми-техникалық мақалалардың авторы, өнертапқыштықтан 4 авторлық куәліктің иегері. 

## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Жұмабай Ахметов

**Жұмабай Ахметов** (15.3. 1923. Қызылорда облысы Сырдария ауданы Киров ауылы) - байланысшы. . 1942-51 жылдары шекара әскерлерінде байланысшы болған. Әскерден келгеннен кейін радиотехник, радиобайланыс инженері. 

1966 жылы Қызылорда облыстық радиоорталығының бастығы болып тағайындалған. Оның тікелей қатынасуымен Қызылорданың облыстық радиотелевизия стансиясы, Арал мен Шиелідегі қуатты радиотелевизия стансиялары орнатылып, іске қосылған. Жауынгерлік ерлігі және Еңбектегі табыстары үшін II дәрежелі Отан соғысы, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен, медальдармен марапатталған. 

## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Зәки Ахметов

**Зәки Ахметұлы Ахметов** (4 мамыр 1928, Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданы, Ұзынбұлақ ауылы — 17 желтоқсан 2002, Алматы) — кеңестік–қазақстандық аса көрнекті әдебиеттанушы-ғалым, профессор (1966), Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясының академигі (1983). Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері (1978), І дәрежелі Ш.Уәлиханов ат. премия сыйлығының (1980), Қазақстан Республикасының Мемлекеттік премияның лауреаты (1996) («Абай» энциклопедиясын жасаушылардың бірі ретінде).

## Өмірбаяны
ҚазМУ-ді бітірген (1947). 1947–50 жж. КСРО ғылым академиясының Ленинградтағы Шығыстану инстиутының аспирантурасында оқыды. Ленинград Мемлекеттік университетінде "Лермонтов және Абай" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғағаннан кейін, 1971–75 жылдары Қыздар педагогикалық инстиутында доцент, кафедра меңгерушісі, декан және Қазақ КСР ҒА Тіл және әдебиет институтының аға ғылыми қызметкері болды.

1965 жылы "Қазақтың өлең құрылысы" атты диссертациясын қорғап, филололгия ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін иеленді. 1975 жылы Қазақ КСР ҒА корреспондент мүшесі. 1983 жылы Қазақ КСР ҒА академигі болып сайланды. 1975–81 жылдары Қазақ КСР ҒА М.Әуезов атындағы әдебиет және өнер институты директорының орынбасары, директор болып қызмет істеді. 1976–84 жылдары Қазақ КСР ҒА Қоғамдық ғылымдар бөлімінің академик-хатшысы, 1984–86 жылдары Қазақ КСР Ғ А вице-президенті болды.

1985 жылы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты болып сайланды. 1986 жылы өмірінің соңғы күндеріне дейін М.Әуезов атындағы әдебиет және өнер инстиутында әдебиет теориясы және әдебиеттану методологиясы бөлімінің, сондай-ақ Абайтану және жаңа әдебиет бөлімінің менгерушісі болды. Ахметов 10-нан астам монография, 400-ден астам мақаланың авторы. Оның жетекшілігімен 20-дан астам кандидаттық және докторлық диссертациялар қорғалған. 1996 жылы Халықаралық қоғамдық Айтматов академиясының академигі болып сайланды.

## Еңбектері
* Поэзия шыңы — даналық;
* Өлең сөздің теориясы, А., 1973;
* Абайдың ақындық әлемі, А., 1995;

## Дереккөздер

Санат:Қазақ ғалымдары
Санат:Қазақ тілін зерттеушілер
Санат:Қазақстан филологтары
Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері
Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары
Рефхат Ахметов

**Рефхат Ахметов** (17.1.1947. Шығыс Қазақстан облысы. Большенарым ауданы Қатонқарағай ауылы) - телеоператор. . Орта білімді. Еңбек жолын 1966 жылы Өскемен телестудиясында жарық түсірушіліктен бастаған. 1967- 78 жылдары студияда телеоператор ассистенті, телеоператор болып істеді. Тарату комитетінде диктор - жауапты шығарушы (1986), "Алатау" телеарнасында редактор

## Дереккөздер


Санат: журналистика
Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары