open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қазақстан — Намибия қатынастары

**Қазақстан — Намибия қатынастары** — Қазақстан Республикасы мен Намибия Республикасы арасындағы дипломатиялық байланыстары.

## Дипломатия
7 қазан 2014 жылы Қазақстан мен Намибия арасында дипломатиялық қатынастар орнады.

## Визалық режим
Қазақстан азаматтарына Намибияға бару үшін 3 айға виза керек емес.

Намибия азаматтарына Қазақстанға кіру үшін виза қажет.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Намибияның халықаралық қатынастары
Қазақстан — Нигерия қатынастары

**Қазақстан — Нигерия қатынастары** — Қазақстан Республикасы мен Нигерия Республикасы арасындағы дипломатиялық байланыстары.

## Дипломатия
16 желтоқсан 1991 жылы Қазақстан мен Нигерия арасында дипломатиялық қатынастар орнады.

## Визалық режим
Қазақстан азаматтарына Нигерияға бару үшін электронды виза керек.

Нигерия азаматтарына Қазақстанға кіру үшін виза қажет.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Нигерияның халықаралық қатынастары
Қазақстан — Маврикий қатынастары

**Қазақстан — Маврикий қатынастары** — Қазақстан Республикасы мен Маврикий Республикасы арасындағы дипломатиялық байланыстары.

## Дипломатия
15 қазан 2014 жылы Қазақстан мен Маврикий арасында дипломатиялық қатынастар орнады.

## Визалық режим
Қазақстан азаматтарына Маврикийге бару үшін келген кездегі виза керек.

Маврикий азаматтарына Қазақстанға кіру үшін виза қажет.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Маврикийдің халықаралық қатынастары
Қазақстан — Сан-Томе және Принсипи қатынастары

**Қазақстан — Сан-Томе және Принсипи қатынастары** — Қазақстан Республикасы мен Сан-Томе және Принсипи Республикасы арасындағы дипломатиялық байланыстары.

## Дипломатия
20 қараша 2014 жылы Қазақстан мен Сан-Томе және Принсипи арасында дипломатиялық қатынастар орнады.

## Визалық режим
Қазақстан азаматтарына Сан-Томе және Принсипиге бару үшін электронды виза керек.

Сан-Томе және Принсипи азаматтарына Қазақстанға кіру үшін виза қажет.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Сан-Томе және Принсипидің халықаралық қатынастары
Қазақстан — Судан қатынастары

**Қазақстан — Судан қатынастары** — Қазақстан Республикасы мен Судан Республикасы арасындағы дипломатиялық байланыстары.

## Дипломатия
19 маусым 2008 жылы Қазақстан мен Судан арасында дипломатиялық қатынастар орнады.

## Визалық режим
Қазақстан азаматтарына Суданға бару үшін виза керек.

Судан азаматтарына Қазақстанға кіру үшін виза қажет.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Суданның халықаралық қатынастары
Қазақстан — Танзания қатынастары

**Қазақстан — Танзания қатынастары** — Қазақстан Республикасы мен Танзания Республикасы арасындағы дипломатиялық байланыстары.

## Дипломатия
13 ақпан 2019 жылы Қазақстан мен Танзания арасында дипломатиялық қатынастар орнады.

## Визалық режим
Қазақстан азаматтарына Танзанияға бару үшін виза керек.

Танзания азаматтарына Қазақстанға кіру үшін виза қажет.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Танзанияның халықаралық қатынастары
Қазақстан — Уганда қатынастары

**Қазақстан — Уганда қатынастары** — Қазақстан Республикасы мен Уганда Республикасы арасындағы дипломатиялық байланыстары.

## Дипломатия
20 маусым 2008 жылы Қазақстан мен Уганда арасында дипломатиялық қатынастар орнады.

## Визалық режим
Қазақстан азаматтарына Угандаға бару электронды үшін виза керек.

Уганда азаматтарына Қазақстанға кіру үшін виза қажет.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Уганданың халықаралық қатынастары
Қазақстан — Чад қатынастары

**Қазақстан — Чад қатынастары** — Қазақстан Республикасы мен Чад Республикасы арасындағы дипломатиялық байланыстары.

## Дипломатия
21 шілде 1999 жылы Қазақстан мен Чад арасында дипломатиялық қатынастар орнады.

## Визалық режим
Қазақстан азаматтарына Чадқа бару үшін виза керек.

Чад азаматтарына Қазақстанға кіру үшін виза қажет.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Чадтың халықаралық қатынастары
Қазақстан — Экваторлық Гвинея қатынастары

**Қазақстан — Экваторлық Гвинея қатынастары** — Қазақстан Республикасы мен Экваторлық Гвинея Республикасы арасындағы дипломатиялық байланыстары.

## Дипломатия
24 мамыр 2017 жылы Қазақстан мен Экваторлық Гвинея арасында дипломатиялық қатынастар орнады.

## Визалық режим
Қазақстан азаматтарына Экваторлық Гвинеяға бару үшін виза керек.

Экваторлық Гвинея азаматтарына Қазақстанға кіру үшін виза қажет.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Экваторлық Гвинеяның халықаралық қатынастары
Қазақстан — Эритрея қатынастары

**Қазақстан — Эритрея қатынастары** — Қазақстан Республикасы мен Эритрея Республикасы арасындағы дипломатиялық байланыстары.

## Дипломатия
7 желтоқсан 2016 жылы Қазақстан мен Эритрея арасында дипломатиялық қатынастар орнады.

## Визалық режим
Қазақстан азаматтарына Эритреяға бару үшін виза керек.

Эритрея азаматтарына Қазақстанға кіру үшін виза қажет.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Эритреяның халықаралық қатынастары
Қазақстан — Малави қатынастары

**Қазақстан — Малави қатынастары** — Қазақстан Республикасы мен Малави Республикасы арасындағы дипломатиялық байланыстары.

## Дипломатия
Қазақстан мен Малави арасында дипломатиялық қатынастар орнатылмаған.

## Визалық режим
Қазақстан азаматтарына Малавиға бару үшін виза керек.

Малави азаматтарына Қазақстанға кіру үшін виза қажет.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Малавидің халықаралық қатынастары
Қазақстан — Эсватини қатынастары

**Қазақстан — Эсватини қатынастары** — Қазақстан Республикасы мен Эсватини Республикасы арасындағы дипломатиялық байланыстары.

## Дипломатия
16 мамыр 2016 жылы Қазақстан мен Эсватини арасында дипломатиялық қатынастар орнады.

## Визалық режим
Қазақстан азаматтарына Эсватиниға бару үшін виза керек.

Эсватини азаматтарына Қазақстанға кіру үшін виза қажет.

Қазақстан мен Эсватини төлқұжаттары күші жағынан бірдей деңгейде.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Эсватинидің халықаралық қатынастары
Қазақстан — Оңтүстік Судан қатынастары

**Қазақстан — Оңтүстік Судан қатынастары** — Қазақстан Республикасы мен Оңтүстік Судан Республикасы арасындағы дипломатиялық байланыстары.

## Дипломатия
Қазақстан мен Оңтүстік Судан арасында дипломатиялық қарым-қатынас 2025 жылдың 12 желтоқсан орнады.

## Визалық режим
Қазақстан азаматтарына Оңтүстік Суданға бару үшін виза керек.

Оңтүстік Судан азаматтарына Қазақстанға кіру үшін виза қажет.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Оңтүстік Суданның халықаралық қатынастары
Ботсвана — Қазақстан қатынастары

**Ботсвана — Қазақстан қатынастары** — Ботсвана Республикасы мен Қазақстан Республикасы арасындағы дипломатиялық байланыстары.

## Дипломатия
Қазақстан мен Ботсвана арасында дипломатиялық қарым-қатынас 2025 жылдың 30 қазанынан бастап орнады.

## Визалық режим
Қазақстан азаматтарына Ботсванаға бару үшін виза керек.

Ботсвана азаматтарына Қазақстанға кіру үшін виза қажет.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Ботсвананың халықаралық қатынастары
Конго Демократиялық Республикасы — Қазақстан қатынастары

**Конго Демократиялық Республикасы — Қазақстан қатынастары** — Конго Демократиялық Республикасы мен Қазақстан Республикасы арасындағы дипломатиялық байланыстары.

## Дипломатия
Қазақстан мен Конго Демократиялық Республикасы арасында дипломатиялық қарым-қатынас 2022 жылы орнады.

## Визалық режим
Қазақстан азаматтарына Конго Демократиялық Республикасына бару үшін виза керек.

Конго Демократиялық Республикасы азаматтарына Қазақстанға кіру үшін виза қажет.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Конго Демократиялық Республикасының халықаралық қатынастары
Қазақстан — Сомали қатынастары

**Қазақстан — Сомали қатынастары** — Қазақстан Республикасы мен Сомали Республикасы арасындағы дипломатиялық байланыстары.

## Дипломатия
Қазақстан мен Сомали арасында дипломатиялық қарым-қатынас 2025 жылдың 27 тамызында орнады.

## Визалық режим
Қазақстан азаматтарына Сомалиға бару үшін виза керек.

Сомали азаматтарына Қазақстанға кіру үшін виза қажет.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Санат:Сомалидің халықаралық қатынастары
Сонинке

**Сонинке** — Батыс Африкадағы халық. Олар негізінен Сенегал өзендерінің жоғарғы ағысында, Малидің оңтүстік-батысында (1,5 млн. адамға дейін) Мавританияның оңтүстігінде (200 мыңнан астам адам) және Сенегалдың шығысында (325 мың адам) тұрады. Сонымен қатар Гамбияның шығысында (200 мың адам) және Гвинея-Бисауда (5 мың адам), Кот-д’Ивуарда (150 мыңнан астам адам) және т.б. Жалпы саны шамамен 2,5 миллион адам (2015, бағалау).

## Тілі
Олар Нигер-Кордофан отбасының манде тобына жататын сонинке тілінде сөйлейді.
Диалектілері: әзер, батыс (Мавритания, Сенегал), шығыс (Мали). Малиде көптеген сонинкелер баман тілінде, Сенегалда - волоф, Мавританияда - араб тілінде сөйлейді. Жазуы латын әліпбиіне негізделген.

## Діні
Сонинкелер – исламды қолдаған алғашқы этникалық топтардың бірі. Халықтың басым бөлігі исламды (суннизмді) ұстанады, аз бөлігі католиктер.

## Тарихы
Сонинке этносы Ежелгі Гана-Вагаду дәуірінде (8-12 ғасырлар) пайда болды, оның этникалық өзегі сонинке болды.

## Кәсібі
Дәстүрлі кәсібі сауда және егіншілік (тары, жүгері, бұршақ дақылдары), мал шаруашылығы (ешкі, қой, түйе) дамыды. Жержаңғақ екпелері аудандарында маусымдық жұмыстар дамыды. Жаңбырлы маусымда әйелдер егіншілікпен айналысады. Дегенмен, әйелдер әдетте үйде тамақ пісіріп, бала күтімімен айналысады.
Иммиграцияның маңызы зор, әйелдер мен балалар үйде қалып, ерлер ақша табу үшін қалаларға барады.

## Өмір салты
Сонинке қоғамы касталарға бөлінеді: еркін–хоро (ақсүйектер – билеушілердің ұрпақтары, қарапайым халық, марабуттар – мұсылман зиялылары); ньамахаля - қолөнер касталары (теміршілер, тері илеушілер, әңгімешілер); құлдар
Барлық Сонинкелер (құлдардан басқа), топ мүшелеріне арналған тағамға тыйым салу тотемі бар үлкен туысқан топтарға жатады, жалпы аты -диамму.
Үлкен отбасылық қауымдастық әдетте отбасы басшысынан, оның інілерінен, олардың әйелдерінен және балаларынан тұрады. Неке вирилокальды, полигиния жиі кездеседі. Отаршылдыққа дейінгі кезеңде-округ пен провинция деңгейіндегі күшті саяси билік институттары болды (билеуші-тунга).

Сонинкелер көп балалы отбасыларда тұрады, олардың үйлері қоршаулармен қоршалған. Тұрғын үйлер дөңгелек немесе төртбұрышты, верандалары бар саманнан жасалған.

Дәстүрлі киімдері – кең жейде мен шалбар (ерлердікі), тігілмеген белдемше және жеңсіз блузка (әйелдер), қара матадан тігілген орамал. Алтын зергерлік бұйымдар танымал.

Негізгі тағам – *кускус* (буға пісірілген ұннан жасалған шар пішінді) және соус қосылған бәліш, сүт пен бал қосылған тары ботқасы. Бұқтырылған бұршақтар мен ет жейді.

## Дереккөздер

 
Санат:Мали халықтары
Санат:Мавритания халықтары
Санат:Сенегал халықтары
Санат:Гамбия халықтары
Санат:Гвинея-Бисау халықтары
Санат:Кот-д’Ивуар халықтары
Қазақ хандығы — Осман империясы қатынастары

**Қазақ хандығы — Осман империясы қатынастары** — Қазақ хандығы мен Осман империясы арасындағы қатынастар.

Екі халық арасындағы қарым-қатынастың тамыры тереңде жатыр және алғашқы ресми дипломатиялық қатынастар 1713 жылы Қазақ хандығы мен Осман империясы арасында басталды. Алайда, тарихи жағдайлармен бөлісе отырып, бір-бірімен байланыс үзілді.

## Екі арадағы хаттар
2018 жылғы 15 мамырда Юнус Эмре атындағы түрік мәдени орталығы "Рухани жаңғыру" жобасы аясында көрменің ашылуын өткізді. ҚР Ұлттық музейінде Қазақстандағы Түркия елшілігінің қолдауымен "Осман Мемлекеті мен Орта Азия хандықтары арасындағы байланыстар туралы мұрағаттық құжаттар" таныстырылды.

Көрмеде Осман мемлекеті мен Орта Азия хандықтарының қарым-қатынасын сипаттайтын 40 құжат ұсынылады. Көрмеге арналған құжаттар Түркия Республикасы Үкіметінің мемлекеттік мұрағат басқармасының Османлы мұрағатынан алынды. Көрмеде алғаш рет елорда қонақтары мен тұрғындары үшін 1713 жылы жазылған Қайып Мұхаммед хан мен Осман мемлекетінің сұлтаны Селим II хаттары сияқты маңызды құжаттар ұсынылады.

Оның ішінде маңызды құжаттар бар:

* Қазақ ханы Қайып Мұхаммед ханға жіберілген Осман сұлтан хатының көшірмесі (21 тамыз, 1713 жыл);
* Қазақ ханы Қайып Мұхаммед ханның 10 түрлі сыйлықтарының тіркеу дәптерінің көшірмесі ( 21 тамыз, 1713 жыл);
* Қайып Мұхаммед ханның елшісі Сайид Мұхаммедқұл жіберген хатының көшірмесі (16 қаңтар, 1714 жыл);
* Мұхаммедқұл, Қайып Мұхаммед ханның елшісі ауызша баяндама хатының көшірмесі (16 қаңтар, 1714 жыл);
* Қайып Мұхаммед ханның хатының көшірмесі (1716 жылғы 14 желтоқсандағы Осман мемлекетімен жылы қарым-қатынас туралы хат);
* М. Лессардың Орталық Азияға сапары туралы "Central Asia No1" рапортының көшірмесі;
* Берлинде басылған Түркістан өңірі картасының көшірмесі (1862 жыл).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның халықаралық қатынастары
Құмөзек (Астрахан облысы)

**Құмөзек** () — Ресейдегі Астрахан облысының оңтүстігіндегі қала, Құмөзек ауданының әкімшілік орталығы.

Құмөзек қаласы қалалық елді мекенін құрайды. Облыстың әкімшілік-аумақтық бірлігі ретінде аудандық маңызы бар қаланы білдіреді.

Құмөзек муниципалдық білім беру кеңесі 5 жылға сайланады. Депутаттардың белгіленген саны: 15. Кеңес мажоритарлық жүйе бойынша құрылады.

## Дереккөздер

Санат:Астрахан облысы қалалары
Хотамжон Абдурахмонович Кетмонов

**Кетмонов Хотамжон Абдурахмонович** ( 1969 жылы 22 мамырда туған, Өзбек КСР, КСРО) — Өзбекстандағы саяси қайраткер, Өзбекстан Халық Демократиялық партиясының төрағасы.

## Өмірбаяны
1969 жылы Әндіжан облысының Балықшы ауданында дүниеге келген.

1993 жылы Әндіжан мемлекеттік педагогикалық институтын орыс тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі мамандығы бойынша бітірген.

Х.А.Кетмонов еңбек жолын Ферғана облысы Ташлақ ауданындағы №28 мектепте мұғалім болып бастаған. 1995—2004 жылдары Ферғана облысы халыққа білім беру басқармасының бас маманы, бөлім меңгерушісі, орынбасары, 2004—2013 жылдары Әндіжан облысы әкімінің қоғаммен байланыс және дін істері жөніндегі орынбасары қызметтерін атқарған. ұйымдар.

2013 жылдан осы уақытқа дейін Х.А.Кетмонов Өзбекстан Халық Демократиялық партиясы Орталық Кеңесінің төрағасы қызметін атқарды.

2014 жылғы 21 желтоқсандағы сайлау қорытындысы бойынша Х.А.Кетмонов №11 Боз сайлау округі бойынша Өзбекстан Республикасы Олий Мәжлісінің Заң шығару палатасының депутаты болып сайланды. 2015 жылдың қаңтар айынан бастап ол сонымен бірге. ХДП фракциясының жетекшісі, Өзбекстан Республикасы Олий Мажлисінің Заң шығару палатасы спикерінің орынбасары болды.

2016 жылдың 17 қыркүйегінде оны ХДП Орталық кеңесі 2016 жылдың 4 желтоқсанында өтетін кезектен тыс президенттік сайлауда Өзбекстан президенті лауазымына кандидат етіп ұсынды.

Өзбекстан Халық Демократиялық партиясының мүшесі. 2015 жылғы президенттік сайлауда ол өз партиясынан үміткер.

## Жеке өмірі
Үйленген. Үш баласы бар.

## Марапаттары

* «Өзбекстан Республикасы тәуелсіздігінің 15 жылдығы» төс белгісі (2006)
* «Өзбекстан Республикасы тәуелсіздігінің 20 жылдығы» төс белгісі (2011)
* «Мехнат Шухрати» ордені (2018 ж.)

## Дереккөздер

Санат:Балықшы ауданында туғандар
Санат:«Мехнат Шухрати» орденімен марапатталғандар
Санат:Әндіжан мемлекеттік университетінің түлектері
Санат:Тіл мұғалімдері
Санат:Өзбекстан мемлекеттік қайраткерлері
Санат:Өзбекстан Республикасы Олий Мәжілісінің депутаттары
Санат:Өзбекстан президенттігіне үміткерлер
Санат:Өзбекстан педагогтары
Ресей Еңбек Ері

115px|оңға
**Ресей Федерациясының Еңбек Ері** () — Ресей Федерациясының мемлекеттік марапаты, Ресей азаматтарына мемлекет пен халық алдындағы ерекше қызметі үшін беріледі.

Марапат 2013 жылдың 29 наурызында президент Путинның 294-Жарлығымен бекітілді.

Ресей президенті Владимир Путиннің айтуынша, бұл атақ жыл сайын беріледі және Көктем мен еңбек күніне арналады.

2023 жылдан бастап Ресей Федерациясының Еңбек Ерлеріне ай сайынғы ақшалай төлемдер 61,566.28 рубль мөлшерінде белгіленді.

## Галерея

Сурет:Герой Труда Российской Федерации.png|Ресей Федерациясы Еңбек Ерінің медалі
Сурет:Hero of Labor RF medal.jpeg|Ресей Федерациясы Еңбек Ерінің алтын медалі
Сурет:Hero of Labour Russia reverse.png|Медальдің артқы жағы
Сурет:Diploma Hero of Labor of Russia.png|Медальмен қатар берілетін грамотасы
Сурет:Hero of Labor of Russia Certificate.gif|Медальдің ресми сертификаты


## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша марапаттар
Санат:2013 жылы пайда болған марапаттар
*
Өзеннің әр жағында, ағаштардың көлеңкесінде

**«Өзеннің әр жағында, ағаштардың көлеңкесінде»** () — Эрнест Хемингуэйдың 1950 жылы басылып шыққан романы.

Шығарманың басты кейіпкері — елуден асқан американ полковнигы Ричард Кантуэлл. Екінші дүниежүзілік соғыс біткеннен кейін ол бірнеше күнге Венецияға келеді. Оның денсаулығы нашар болса да, ол жас итальян келіншекпен қоштасып қайтуына асығады.

АҚШ-та роман бестселлер болды, дегенмен ол әдеби сыншылардың көңілінен шыққан жоқ.

## Дереккөздер

Санат:Ағылшын тілді романдар
Санат:Эрнест Хемингуэй романдары
Отан алдындағы қызметі үшін ордені

**«Отан алдындағы қызметі үшін» ордені** (кейде тағы **«Отанға сіңірген еңбегі үшін»**, ) — Ресей Федерациясының мемлекеттік марапаты. 1994 жылдың 2 наурызында президенттің 442-Жарлығымен бекітілді. 1998 жылы Әулие Андрей ордені қайта құрылғанға дейін Ресей Федерациясының ең жоғары ордені еді.

## Регалиялары

## Тарихы
Марапат 1994 жылдың 2 наурызында президент Борис Ельцинның 442-Жарлығымен бекітілген, және 1998 жылға дейін елдегі ең жоғары орден болған. Орденнің статусы 1999 жылдың 6 қаңтарында президенттің 19-Жарлығымен өзгертілді.

2010 жылдың 7 қыркүйегінде орденнің статусы Президенттің 1099-Жарлығымен қайта өзгертілді.

## Статуты
«Отанға сіңірген еңбегі үшін» ордені — төрт сыныпта құрылған азаматтық және әскери аралас орден. Ол Ресей мемлекеттілігінің дамуына, еңбектегі, бейбітшіліктегі, халықтар арасындағы достық пен ынтымақтастықтағы жетістіктері үшін немесе Отанды қорғауға қосқан елеулі үлесі үшін беріледі.

Соғыс, не қақтығыста ерекшеленген еңбегі үшін «Отан алдындағы қызметі үшін» орденін алған жауынгерлер орденнің қылышпен нұсқасын алады. Бұрын Франция президенті Жак Ширак сияқты шетелдік мәртебелі тұлғалар мен мемлекет басшыларына марапатталғанымен, 2010 жылғы жарлық бұл тәжірибені жойып, Ресей Федерациясының азаматтарын жалғыз мүмкін алушыларға айналдырды.

## Сипаттамасы
[нобай|оңға|Орденнің «жағасы» бар нұсқасы [Ресей президенті басты символдарының бірі]]
Орденнің «жағасы» және 4 түрлі дәрежесі бар. Жағасы — Ресей Федерациясы Президентінің бірегей белгісі. Орденнің төрт дәрежесі өлшемі мен кию үлгісі бойынша ерекшеленеді.
* **Кресті** — алдыңғы жағында Ресей Федерациясының алтын жалатылған мемлекеттік елтаңбасы бейнеленген күміс жалатылған лағыл эмальмен қапталған крест. Кресттің сырт жағында дөңгелек медальоны бар, оның айналасы «ПАЙДА, ҚҰРМЕТ, ДАҢҚ» ұранымен қоршалған. Медальонның ортасында «1994» орденінің құрылған жылы. Төменгі жақтың сырт жағында крест, лавр жапырақтары және орденнің реттік нөмірі.
* **Жұлдызы** — Орденнің жұлдызы сегіз бұрышты.  Ені 82 мм және жоғары жылтыратылған күміс. Ортасында Ресей Федерациясының алтын жалатылған мемлекеттік елтаңбасы бейнеленген дөңгелек медальонның бет жағында орналасқан. Медальонның айналасында «ПАЙДА, ҚҰРМЕТ, ДАҢҚ» орденінің ұраны бар қызыл эмальданған жазу бар.

Сурет:Or3 1mb.jpg|«Қылышы» бар орденнің нұсқасы
Сурет:Fatherland 1st class.jpg|1-дәрежелі ордені
Сурет:Fatherland 2nd class.jpg|2-дәрежелі ордені
Сурет:Fatherland 3rd class.jpg|3-дәрежелі ордені
Сурет:Fatherland 4th class.jpg|4-дәрежелі


## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша марапаттар
Санат:1994 жылы пайда болған марапаттар
Санат:Отан алдындағы қызметі үшін ордені
Шишпир

**Шишпир** (* *šyšpyr*; 655 ж. қайтыс болды) — 642—655 жылдары соғдының 1-ші белгілі ихшиді. Бұл атау «Сенім таратушы» деп аударылған (ежелгі дәуірде жаулаушы терминімен бірдей), сондықтан Шишпір тақ атауы деп болжанады. Қытай деректерінде Куэ-мужи және Шәшеби, Тайшепи деп аталады.

## Өмірбаяны
Ол 567 жылдан бері Түрік қағанатының вассалы болған Кеш «кінездігінің» афшиндер (билеушілер) әулетінен шыққан. Кеште оның билікке келген күні белгісіз. Шишпір Соғдиананың жетекші қаласы ретінде Кештің беделін одан әрі нығайтып, Батыс түрік қағаны Тун-Ябғудың қызына үйленді.

642 жылы қағанаттағы билік үшін күресті пайдаланып, Самарқанды басып алды. Мүмкін бұл бейбіт жолмен болған шығар, өйткені Шишпір әйелі арқылы Самарқанд афшинінің туысы болған. Ол бұл қаланы мемлекеттің астанасына айналдырды. Ол арабша Малик деген атаққа сәйкес ихшид атағын алды. Сондай-ақ Пандж, Маймург, Иштихан, Кушания, Нахшаб «кінездіктерін» басып алып, автономиясын сақтап қалды.

Бір жағынан түріктердің әлсіреуі Соғдының тәуелсіздігін арттыруға ықпал етсе, екінші жағынан ішкі әлсіздік қауіп төндірді. Қытай үлгісі бойынша өзінің мыс теңгелерін соға бастады. Теңге сарайлары Самарқанд пен Кеште орналасты.

654 жылы биліктің соңында Маймурғ қаласына арабтар шабуыл жасады. Шишпир 655 жылы қайтыс болды. Оның орнына ұлы Вархуман отырды.

## Дереккөздер

## Әдебиеттер
* Смирнова О. И., Соғды монеталарының жиынтық каталогы, М., 1981 ж.
* Bosworth, C. E. (1986), Ихшид, Ислам энциклопедиясы, Жаңа басылым, III том: H-Iram, Leiden and New York: BRILL, p. 1060, ISBN 90-04-08118-6

Санат:Орталық Азия тарихы
Халықтар Достығы ордені (Беларусь)

120px|оңға
**Халықтар Достығы ордені** () — Беларусь мемлекеттік марапаттарының бірі, елдің шетелдік азамат үшін ең жоғары марапаты.

## Статуты
Халықтар Достығы орденімен
* бейбітшілікті, мемлекеттер арасындағы достық қарым-қатынас пен ынтымақтастықты нығайтуға, қоғам мен халықтар бірлігін нығайтуға қосқан елеулі үлесі;
* ұлттық мәдениеттерді жақындастыру және өзара байытудағы ерекше жемісті қызметі;
* халықаралық қоғамдық, қайырымдылық және гуманитарлық қызметтегі жоғары жетістіктері;
* Беларусь Республикасының рухани және зияткерлік әлеуетін дамытуға және арттыруға қосқан зор жеке үлесі, адам құқықтары мен оның әлеуметтік мүдделерін қорғаудағы белсенді қызметі;
* сыртқы экономикалық қызметті, демократия мен әлеуметтік прогресті дамытудағы ерекше қызметі
үшін марапатталады.

## Сипаттамасы
нобай|солға|Орден бейнеленген Беларусь пошта маркасы, 2008
Халықтар достығы ордені — бес және он бұрышты жұлдыз түрінде жасалған белгі. Қызыл эмальмен қапталған және контур бойымен дөңес тамшылармен қоршалған бес бұрышты жұлдыз диаметрі 59 мм болатын он бұрышты жұлдыздың үстіне қойылған. Орденнің ортасында бес континенттен тұратын, жекелеген бөліктері көк эмальмен жабылған глобустың қолданбалы кескіні бар. Жер шары қол алысуды бейнелейтін шеңбермен қоршалған. Орденнің артқы жағы тегіс бетке ие, ортасында тапсырыс нөмірі бар.

Миниатюрада Беларусь Республикасының Мемлекеттік Туын бейнелейтін өлшемі 14х14 мм тік бұрышты белгі бекітілген орденнің 44 мм көгілдір түсті муар лентасы бар.

## Иегерлерінің тізімі
Төменде Халықтар Достығы орденімен марапатталған белгілі тұлғалардың толық емес тізімі берілген.
* Аман Ғұмырұлы Төлеев, ресейлік саясаткер, Кемерово облысының бұрынғы басшысы
* Юрий Михайлович Лужков, Мәскеудің бұрынғы мэрі
* Евгений Максимович Примаков, Ресейдің бұрынғы премьер-министрі
* Сергей Викторович Лавров, Ресейдің Сыртқы істер министрі
* Уго Чавес, Венесуэла президенті
* Валентина Ивановна Матвиенко, Санкт-Петербург мэрі
* Анатолий Эдуардович Сердюков, Ресейдің қорғаныс министрі
* Ильхам Хейдарұлы Әлиев, Әзірбайжан президенті
* Владимир Владимирович Путин, Ресей президенті
* Құрманбек Сәлиұлы Бәкиев, Қырғызстанның бұрынғы президенті
* Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов, Қазақстанның премьер-министрі
* Өмірзақ Естайұлы Шөкеев, «Самұрық-Қазына» төрағасы
* Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев, Қазақстан президенті
* Рамзан Ахматұлы Қадыров, Шешенстан басшысы
* Абдул-Фаттах Халил әл-Сиси, Мысыр президенті
* Алла Борисовна Пугачёва, ресейлік әнші

## Тағы қараңыз
* Халықтар Достығы ордені

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша марапаттар
Санат:2002 жылы пайда болған марапаттар
Санат:Беларусь ордендері
Агоналия

**Агоналия**, **азап** () — ежелгі римдіктерде Римде Нума Помпилиус құрған Агон (балуан) лақап аты бар Янустың құрметіне мерекелер мен ойындар болған.

Олар 9 января, 20 мая и 10 декабря Янустың құрметіне, 17 марта Марстың құрметіне (Agonium Martiale), 21 мая Вейовистің құрметіне және 11 декабря индигеттер құрметіне өтті.

## Ежелгі дәлелдер
Овидийның айтуынша, олар Янусқа тазартатын құрбандық ретінде және Фесттің айтуынша, Герместің (Меркурий) құрметіне жасалған.

Ойындардың құдайлары ойындар өтетін қалалардың монеталарында, сондай-ақ вазаларда отырған немесе жүгіріп келе жатқан, кейде қолдарында пальма бұтағы немесе таяқшасы бар қанатты әйел фигуралары және гүл шоқтары олардың бастары бейнеленген.

## Терминология
«Агония» сөзін кейбіреулер болған барлық оқиғалардың құдайы және барлық адам әрекетінің қамқоршысы болып саналған Янустан (*Агонийден*) шыққан деп санайды; басқалары — құрбандыққа шалынатын жануардың атынан «пекус» орнына «агония» деп аталды. Сондай-ақ бұл атау құрбандық шалушының союды тек «патшаға»: «Өттің бе?» деп үндеуден бастағанына байланысты қолданылған деп саналады (басталу?).

Мұндай құрбандық күні «агония» деп те аталды, агония (agonalis) өледі. Құрбандық шалған жерде Цезарь Александр цирк салып, оны Circus agonalis деп атады; ол қазіргі обелискі бар Навона алаңы орналасқан жерде болды.

## Әдебиеттер
* Агоналия // Орыс ғалымдары мен жазушылары құрастырған энциклопедиялық сөздік. Санкт-Петербург, 1861 ж.
* Любкер Фридрих. Ежелгі дәуірдің суреттелген сөздігі / И. Пименова. — М.: Эксмо, 2005. — 1344-бет.

Санат:Ежелгі Рим мәдениеті
Аманат (телесериал, 2018)

«**Аманат**» () — Джули Плек әзірлеген американдық телехикая. Бірінші маусымның премьерасы 2018 жылы 25 қазанда өтті . Бірінші маусым 16 бөлімнен тұрады. Бұл Аларик Зальцман мен Кэролайн Форбс жетекшілік ететін алпауыт күші бар балаларға - вампирлерге, құбылғыштарға және мыстандарға арналған Сальваторе мектебінің түлектері туралы әңгімелейтін, «Ежелгілер» шоуының спин-оффы.

2019 жылдың 31 қаңтарында The CW арнасы сериалды 20 эпизодтан тұратын екінші маусымға  ұзартты. Екінші маусымның премьерасы 2019 жылдың 10 қазанында өтті . 2020 жылдың наурыз айында өндіріс COVID-19 пандемиясына байланысты тоқтатылды . 2020 жылдың 26 наурызында сол күні кешке шыққан 16-шы эпизод көктемгі финалға айналады деп жарияланды, өйткені топ пандемияға дейін жарияланған 20 эпизодтың 16-сын ғана түсіре алды. Түсірілім тобы түсірілім 2020 жылдың күзінде жалғасады, ал қалған 4 эпизод кейінге қалдырылады және 3 маусымда (2021 жылдың қаңтарында) көрсетіледі деген шешімге келді.

2020 жылдың қаңтарында The CW арнасы сериялды үшінші маусымға  ұзартты, оның премьерасы 2021 жылдың қаңтарында болды. 2021 жылдың ақпанында The CW серияны төртінші маусымға ұзартты . Төртінші маусымның премьерасы 2021 жылдың 14 қазанында өтті . 2022 жылдың 12 мамырында CW төрт маусымнан кейін телехикаяны жауып тастады .

## Сюжет
Сериалдағы оқиғалар «Ежелгілер» сериясының соңғы эпизодындағы оқиғалардан бірнеше жыл өткен соң орын алады. Сериал ежелгі будан Клаус Микаэлсон мен қасқырлар тобының жетекшісі Хейли Маршаллдың қызы - Хоуп (Үміт) Майклсонның (Дэниель Роуз  Рассел) болашақ өмірін баяндайды. Ол директор Аларик Зальцманның (Меттью Девис) жетекшілігімен үлкен күштерге ие балаларға арналған Сальваторе мектеп-интернатында оқиды. Мектепте Хоуппен бірге егіз сиқыршылар Лиззи (Дженни Бойд) және Джози Сальцман (Кайли Брайант), вампир Милтон "МГ" Гриззли (Квинси Фоуз ) және қасқыр Рафаэль Уэйт (Пейтон Алекс Смит) бар. Мектеп оқушылары үшін басты ереже – жергілікті тұрғындардың ешқайсысы мектеп қабырғасында жасырылған құпияларды білмеуі керек, бірақ қасқыр Рафаэль алғаш рет қасқырға айналған күні оның туған інісі куә болды. Ландон Кирби (Ария Шахгасеми), мектеп қауіпсіздігіне қауіп төнді.

## Шығармашылық топ

### Актерлер
: = Маусымдағы басты рөл
: = Маусымдағы кішігірім рөл
: = Маусымдағы қонақ рөлі
: = Көрінбейді

### Екінші дәрежелі каст

## Маусымдарға шолу

## Дереккөздер

Санат:Ағылшын тіліндегі телесериалдар
Санат:The CW телебағдарламалары
Зироатхон Махмудовна Хошимова

**Зироатхан Махмудқызы Хошимова** – Өзбекстанның бірінші ханымы.

## Өмірбаяны
1957 жылы 4 желтоқсанда Ферғана аңғарыдағы Қоқан қаласында дүниеге келген. Әкесі Махмуджон Хашимов Ферғана аңғарының бай шенеуніктерінің бірі болған және Қокандағы Орта Азия темір жолын қамтамасыз ету басқармасын басқарған..  Зироатханның өзі Ташкент ирригация және ауыл шаруашылығын механикаландыру инженерлері институтында оқиды, бірінші әйелімен сол жерде танысады. Зироатхон Мирзиееваның анасы туралы нақты мәлімет жоқ, жақындары оны Ойхон деп атаған Кейбір деректерде Зироатхонның отбасы мүшелері оның үйленуіне қарсы болған. Оның инженер-экономист біліктілігі бар.

## Бірінші ханым
нобай|Әзірбайжанның бірінші ханымы Мехрибан Әлиева Өзбекстанның бірінші ханымы Зироатхон Мирзиеевамен кездесуі
Өзбекстанның қазіргі президенті әрі бұрынғы премьер-министрі Шавкат Мирзиёевке үйленеді. Ислам Кәрімов кезінде Шавкат Мирзиеев премьер-министр болып тұрғанда мемлекеттік телеарналарға шықпай, көпшілік алдына шығудан аулақ болған. Күйеуі президент болып тағайындалғаннан кейін ол онымен бірге Қырғызстан, Қытай, Оңтүстік Корея, АҚШ және Түркия сияқты бірқатар шетелдік сапарларда болды.

### Қоғамдық жұмыстары
«Замин» халықаралық қоғамдық қорының қамқоршылық кеңесінің төрағасы. Қор атынан онлайн сөйлеген сөздерінің бірінде ол мүгедектік «енді медициналық мәселе емес, адам құқығы мәселесі» деп мәлімдеді.

## Дереккөздер

Санат:Өзбекстан бірінші ханымдары
Санат:Өзбекстан президенттерінің жұбайлары
Санат:Саясаттағы Өзбекстан әйелдері
Суба

**Суба** — Кенияның оңтүстік-батысындағы Ньянза провинциясының (Ньяца) таулы үстіртінің территориясын мекендейтін банту халқы.
Халқы шамамен 180 мың адам.

## Тілі
Субаның ана тілі -икисуба тілі. Бірақ тіліне жақын маңдағы луо халқы қатты әсер етті, бұл материкте тұратын субалардың үлкен бөлігі арасында тілдік ауысым болды. Соның салдарынан олардың тілі жойылып бара жатқан тіл ретінде Қызыл кітапқа енгізілген.

## Діні
Сенушілердің діни наным-сенімдері: католиктер, кей бөлігі дәстүрлі нанымдарды ұстанады.

## Кәсібі
Негізгі дәстүрлі кәсіптері қолмен атқарылатын егіншілік (маниок, ямс, құмай, жержаңғақ, көкөністер), мал шаруашылығы (ұзын мүйізді ірі қара, қой мен ешкі өсіру). Қолөнерден - ұсталық (металл өңдеу, құрал-сайман, қару-жарақ, зергерлік бұйымдар жасау), қыш ыдыс жасау, ағаш ою дамыған.
Ер адамдардың бір бөлігі кофе плантацияларында, тау-кен өнеркәсібінде және қалалық шаруашылықтарда маусымдық жұмыстарда істейді.

## Өмір салты
Бірнеше үй шаруашылықтары үлкен отбасылық қауымдастық – елді мекеннің негізін құрайды. Неке патрилокальды, көп әйел алу жиі кездеседі. Моногамия - кейбір христиандар арасында неке нормасы.

Дәстүрлі елді мекендері егістік жер учаскелерімен қиылысып шашыраңқы орналасқан. Тұрғын үйлері жоспары төртбұрышты, қабырғалары сырықтардың қаңқасын құрайды, шатырмен жабылған. Шаруашылықтары биіктеу жерде құрылған. Оның құрамына астық қоймалары, мал қора (краал) және басқа да шаруашылық құрылыстары бар.

Субаның дәстүрлі киімдері сақталмаған.

Кәдімгі тағам түрлі ботқалардан, дәнді немесе көкөністерден жасалған бұқтырылған тағамдардан, тары ұнынан, бәліштерден және ашытылған сүт өнімдерінен тұрады.

Бай би және музыкалық шығармашылығы бар. Музыкалық аспаптары алуан түрлі: барабандар, ксилофондар, флейталар, сылдырмақтар, т.б.

## Дереккөздер

 
Санат:Кения халықтары
Санат:Танзания халықтары
Қазан ауданы

**Қазан ауданы** — 1955-1963 жж. Көкшетау облысының құрамында болған әкімшілік бірлік. Орталығы — Қазан ауылы.

## Тарихы
Қазан ауданы 1955 жылы 22 қазанда құрылып, құрамына Айыртау ауданының Каменный брод, Камышный, Қаратал, Красный, Украин; Рузаев ауданының Андреев, Үлкенкөл ауылдық кеңестері енді.

1959 жылы 1 шілдеде ауданда 8 ауылдық кеңес (Андреев, Каменный брод, Камышный, Қаратал, Красный, Новосель, Украин, Үлкенкөл) болды.

1963 жылы 2 қаңтарда Қазан ауданы таратылып, Андреев, Каменный брод, Камышный, Қаратал, Красный, Новосель, Украин ауылдық кеңестері Володар ауданына берілді.

## Сілтеме
* Солтүстік Қазақстан облысының әкімшілік-аумақтық бөліну тарихы туралы анықтамалық (1936 ж. 29 шілде — 2007 ж. 1 қаңтар). — Петропавлов, 2007. — 361 б. — ISBN 978-601-7029-04-3.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның таратылған аудандары
Симон ван дер Мер

**Симон ван дер Мер** (; 24 қараша 1925, Гаага — 4 наурыз 2011, Женева) — голланд физигі, 1984 жылғы физика бойынша Нобель сыйлығының иегері Карло Руббиамен бірге «ұлы жобаға шешуші үлес қосқаны, оның жүзеге асуы W және Z өрісінің кванттарының ашылуына — әлсіз әрекеттесу тасушыларының ашылуына әкелгені үшін».

Ван дер Мер үдеткіштердегі сәулелерді стохастикалық салқындату әдісін ойлап тапты, бұл Карло Руббиа бастаған UA-1 тәжірибесінде CERN 450-ГеВ SPS коллайдерінде W және Z бозондарын ашуға мүмкіндік берді.

## Өмірбаяны
1925 жылы 24 қарашада Гаагада мұғалімнің отбасында дүниеге келген ол қалалық гимназияда білім алған. Оның орта білімі 1943 жылы Нидерландыны неміс оккупациялау кезінде аяқталды. Осы кезде Голландия университеттері жабылғандықтан, соғыстың соңғы екі жылын гимназияның гуманитарлық бөлімінде оқып, электроникамен айналысты. Атап айтқанда, түтік радиосын жинады, оның көмегімен отбасы шетелдік радиохабарларды тыңдай алатын.

Соғыстан кейін Ван дер Мер Делфт технологиялық университетінде техникалық физиканы оқыды, содан кейін голландиялық Philips компаниясының физика зертханасында электронды микроскопия саласында жұмыс істеді. 1956 жылы ол CERN-ге кірді және 1990 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін сол жерде жұмысын жалғастырды.

1967 жылы ол Катарина Купманға үйленіп, бір ұл және бір қызды дүниеге әкелді.

Ван дер Мер Нидерланды Корольдік ғылым академиясының мүшесі болды.

1992 жылы Адамзатқа ескертуге қол қойды.

## Дереккөздер

## Әдебиет
* Vinod Chohan (ed.) (CERN). Simon van der Meer and his legacy to CERN and particle accelerators (англ.). — arXiv:1212.4320.

## Сілтемелер
* *С. ван дер Мер.* «Стохастикалық салқындату және антипротондардың жинақталуы». Нобель дәрісі // Физика ғылымдарының жетістіктері, 147 том, 2 шығарылым, қазан 1985
* Нобель комитетінің сайтынан алынған ақпарат

Санат:Нидерланд физиктері
Санат:XX ғасыр физиктері
Санат:Физиктер
Судандықтар

**Судандықтар ** (*Судан арабтары*) — Араб халқы, негізінен Судан халқы. Шамамен 28 миллион адам. (2015, бағалау). Олар сондай-ақ Мысырда (5 млн адамға дейін), Ливияда (200 мыңнан астам адам) және т.б.тұрады.

## Тілі
Олар араб тілінің бірнеше диалектілері мен жергілікті диалектіде сөйлейді.

## Діні
Сенушілер – сүнниттік мұсылмандар, оны тұрғындардың 70%-ы мойындайды. Шағын бөлігі – шамамен 5% – христиандарға тиесілі. Қалғандары (негізінен африкалықтар) өздерінің діни культтерін ұстанады: анимализм, табиғат күштеріне табыну.

## Тарихы
Ежелгі уақытта қазіргі Суданның негізгі бөлігін Нубия мемлекеті алып жатқан. Онда мысырлықтармен туысқан тайпалар өмір сүрді. Нубия территориясында мысырлықтардан басқа негроид халықтары өмір сүріп, жергілікті халықпен араласқан. Нубия бастапқыда христиан елі болды. Содан кейін арабтар ол жерге еніп, халық арасына исламдық наным-сенімдерді енгізе бастады. Араб әліпбиіне негізделген жазу тарады. Нубия провинциялары Мысыр билігіне өтті. 19 ғасырдың басы Осман империясының үстемдік ету кезеңі болды. Сонымен бірге елді отарлауға ұмтылған Англияның ықпалы күшейді. Жергілікті халық өз басқыншыларына бірнеше рет бас көтерді. Суданның тәуелсіздігі 20 ғасырдың ортасында ғана танылды.

## Кәсібі
Негізгі кәсібінде қолмен атқарылатын суармалы егіншілік (бидай, арпа, бұршақ, бақша және бақша дақылдары, құрма және т.б.) бірінші кезектегі маңызы бар. Негізгі өнім – мақта. Оңтүстікте (құмай, тары, жүгері, т.б.). Судандықтардың бір бөлігі (кабабиш және т.б.) көшпелі (түйе, ешкі, қой) және жартылай көшпелі (ірі қара және ұсақ мал) мал шаруашылығымен (баггара және т.б.) айналысады. Қызыл теңіз жағалауында жекелеген қауымдастықтар (кейбіреулері араб жағалауынан келген иммигранттардың ұрпақтары) балық аулаумен, інжу мен маржан өндірумен, ал Кордофан саванналарында хош иісті шайырларды жинаумен айналысады.

## Өмір салты
Арабтар арасында әлі күнге дейін өзіндік мәдени ерекшеліктері мен әртүрлі ерекшеліктері бар тайпаларға бөліну бар. Туыстық жүйе екі жақты-кепіл (аналық және әкелік тегі бойынша туыстар ажыратылады). Бірнеше топ рудың бір бөлімшесін немесе рудың өзін құрайды, оны рубасы басқарады.

Тұрғын үйлері алуан түрлі, төбесі жалпақ немесе күмбезді кірпіш үйлер, Көк Ніл аңғарында бұтақ пен қамыстан жасалған дөңгелек үйшіктер жиі кездеседі, көшпелі халық шатырларда тұрады.

Дәстүрлі киімдері, әсіресе махдисттік мемлекет кезеңінде кеңінен таралды, негізінен жалпы араб жергілікті ерекшеліктері бар типтегі киімдер. Ерлердің бас киімі - сәлде.

Дәстүрлі тағамдарға бүкіл араб тағамдары (шелпек, дәмдеуіш бұршақ соустары, сүт өнімдері), африкалық (құмай сырасы  — мизр) және жергілікті тағамдар кіреді.

Сан алуан музыкалық-поэтикалық фольклор, бір руын мадақтайтын, өзгені қаралайтын кең көлемді ауызша кәсіби поэзия, астарлы әңгімелер, анекдоттар, мақал-мәтелдер сақталған.

## Дереккөздер

 
Санат:Судан халықтары
Санат:Мысыр халықтары
Санат:Ливия халықтары
Жаңбырдың астында қалған мысық

**«Жаңбырдың астында қалған мысық»** () — америкалық жазушы Эрнест Хемингуэй жазған әңгіме.

Туынды оның 1925 жылы шыққан «Біздің уақытта» жинағында жарияланды.

Мұнда ерлі-зайыптылардың Италиядағы демалысының бір көрінісі көрсетілген.

Хемингуэй осы әңгімені өзінің әйелі Элизабет Хэдли Ричардсонға арнап жазды.

## Дереккөздер

Санат:Эрнест Хемингуэйдың әңгімелері
Украинаның әкімшілік бөлінісі

**Украинаның әкімшілік бөлінісінің** () үш деңгейі бар: 27 аймағы (24 облысы, ерекше мәртебесі бар 2 қала және 1 автономиялық республика), 136 ауданы және 1469 громадасы бар.

2020 жылдың шілде айындағы соңғы әкімшілік реформа 490 аудан мен облыстық маңызы бар 118 қаланың көпшілігін 136 ауданға біріктірді.

Қырым мен Украинаның оңтүстік-шығысын Ресей Федерациясының аннексиялауынан кейін Қырым Автономиялық Республикасы мен Севастополь, сондай-ақ Донецк, Херсон, Луганск және Запорожье облыстарының бөліктері Ресей Федерациясының де-факто басқаруына өтті. Халықаралық деңгейде көптеген мемлекеттер Ресейдің жаулауын мойындамады.

## Бірінші деңгейлі бөлінісі

### Тізімі

### Автономиялық республика

Қырым Автономиялық Республикасы () географиялық жағынан Украинаның оңтүстігіндегі Қырым түбегінің негізгі бөлігін қамтиды. Оның астанасы — Ақмешіт. Қырым Автономиялық Республикасы — Украина құрамындағы өз конституциясы бар жалғыз аймақ.

2014 жылдың 16 наурызында Қырымды ресейлік әскерилер басып алғаннан кейін Ресей Федерациясына қосылу туралы референдум өтті. Дауыстардың көпшілігі бұл шараны қолдады. 21 наурызда Ресей Мемлекеттік думасы Қырымды Ресей Федерациясының құрамына қосуына дауыс берді. Украина үкіметі референдумды да, Қырымды аннексиялауды да заңсыз деп таниды. 27 наурызда БҰҰ Бас Ассамблеясы 68/262-қарарын 100 қарсы 11 дауыспен қабылдап, референдумды жарамсыз деп танып, Қырым мен Севастопольдің мәртебесін өзгертпей-ақ қойды.

### Облыстары

Облыс () Украинаның әкімшілік бөлінісінің бірінші деңгейінде орналасқан. Көптеген облыстары өздерінің әкімшілік орталығының атымен аталған. Астаналары Луцк және Ужгород болып табылатын Волынь және Закарпатье облыстары Волынь мен Закарпатьенің тарихи аймақтарының атымен аталған.

### Ерекше мәртебесі бар қалалар

Украинада екі қаланың ерекше мәртебесі () бар: Киев және Севастополь. Олардың ерекше мәртебесі оларды облыстармен бірдей әкімшілік деңгейге қояды, осылайша қалалардың атқарушы органдарын құрайтын тиісті жергілікті мемлекеттік әкімшіліктер арқылы мемлекеттің тікелей бақылауында болады.

Ресей Федерациясы Қырымды аннексиялағаннан кейін Севастополь Ресейдің басшылығында және Ресейдің федералды субъектісі ретінде біріктірілді.

## Екінші деңгейлі бөлінісі

2020 жылдан бастап Украина аймақтары 136 ауданға бөлінеді. Олар, өз кезегінде, қалалық, посёлкелік және ауылдық аумақтық громадаларға бөлінеді. Украинаның ірі қалалары қалалық аймақтарға бөлінген.

2020 жылға дейін бұл деңгей аудандар (), облыстық () және республикалық бағыныстағы қалалар () бойынша ұсынылды.

## Үшінші деңгейлі бөлінісі
### Громадалар

Территориялық громадалар (; *территориялық қауымдастық*) немесе громадалар () 2015 жылы басталған әкімшілік реформаның бөлігі ретінде 2020 жылдың 12 маусымында Украина үкіметімен құрылды.

Громадалардың үш түрі бар: ауылдық (), кенттік () және қалалық (). Барлығы 1469 громада бар (2022 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша).

## Ескертпелер

## Дереккөздер

*
Жезқазған ауданы

**Жезқазған ауданы** — 1928-1963 жылдары болған Қызылорда округі, Оңтүстік Қазақстан және Қарағанды облыстарының әкімшілік бөлінісі.

## Тарихы
Орталығы Қарсақпай ауылында орналасқан Қарсақпай ауданы 1928 жылы 3 қыркүйекте Қызылорда округінің құрамында құрылды.

1930 жылы 17 желтоқсанда Қызылорда округінің жойылуына байланысты аудан тікелей республиканың қарамағына өтті.

1932 жылы 10 наурызда жаңадан құрылған Оңтүстік Қазақстан облысының құрамына енді.

1936 жылы 29 шілдеде Қарсақпай ауданы Оңтүстік Қазақстан облысынан Қарағанды облысына берілді. Сол уақытта ауданда Байқоңыр, Жезқазған, Қарсақпай кенттері мен Алғабас, Аралтөбе, Білеуті, Жангелдин, Жезді, Кеңгір, Кішітау, Первомай, Социалды, Сталин, Терісаққан, Ұлытау ауылдық кеңестері болды.

1939 жылы 16 қазанда Қарсақпай ауданының Ұлытау ауылдық кеңесі мен 1-ден 8-ге дейінгі нөмірленген ауылдық кеңестер жаңадан құрылған Ұлытау ауданына берілді.

1940 жылы 13 мамырда аудан **Жезқазған ауданы** болып өзгертілді.

1941 жылы 23 мамырда Үлкен Жезқазған елді мекеніне жұмысшы кенті мәртебесі берілді.

1941 жылғы жағдай бойынша ауданда Байқоңыр, Жезқазған, Қарсақпай, Үлкен Жезқазған кенттері мен Аралтөбе, Білеуті, Жезді, Жангелдин, Киров, Сталин ауылдық кеңестері болды.

1944 жылы 27 маусымда Жезді марганец кеніші маңындағы елді мекенге жұмысшы кенті мәртебесі беріліп, Жезқазған ауданынан Ұлытау ауданына ауыстырылды.

1954 жылы 2 маусымда Жезді марганец кеніші маңындағы жұмысшы кенті Жезқазған ауданына қайтарылып, атауы Марганец жұмысшы кенті болып өзгертілді. 1954 жылы 16 шілдеде Сталин ауылдық кеңесі  Жангелдин ауылдық кеңесіне (орталығы Школа а.) қосылды. 1954 жылы 20 желтоқсанда Үлкен Жезқазған кенті Жезқазған қаласы болып қайта құрылып, әкімшілік бағынысына Жезқазған кенті берілді.

1957 жылы 11 қаңтарда орталығы Жыланды ауылында Сарысу ауылдық кеңесі құрылды. 1957 жылы 30 шілдеде Ақтас елді мекеніне жұмысшы кенті мәртебесі берілді.

1958 жылы 10 қаңтарда Жезді, Аралтөбе ауылдық кеңестері таратылып, «Сарысу» кеңшарының орталығында Аралтөбе ауылдық кеңесі; Білеуті, Киров ауылдық кеңестері таратылып, «Қарсақпай» кеңшарының орталығында Киров ауылдық кеңесі құрылды. Байқоңыр кенті ауылдық елді мекенге айналды. Байқоңыр кенттік кеңесі мен Жангелдин ауылдық кеңесі таратылып, «Байқоңыр» кеңшарының орталығында Жангелдин ауылдық кеңесі құрылды.

1959 жылы 29 маусымда Аралтөбе ауылдық кеңесі Сарысу ауылдық кеңесіне қосылды.

1959 жылы ауданда 3 ауылдық кеңес (Жангелдин, Киров, Сарысу) және 3 кент (Ақтас, Қарсақпай, Марганец) болған.

1960 жылы 18 қазанда «Жетіқоңыр» кеңшарының орталығында Жетіқоңыр ауылдық кеңесі құрылды.

1962 жылы 24 желтоқсанда Марганец кенті Жезді кенті болып өзгертілді.

1963 жылы 2 қаңтарда Жезқазған ауданы жойылды.  Жангелдин, Жетіқоңыр, Киров, Сарысу ауылдық кеңестері Жезді ауданының құрамына енді. Ал 1963 жылы 10 қаңтарда Ақтас, Жезді, Қарсақпай кенттері Жезқазған қалалық кеңесінің қарамағына өтті.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның таратылған аудандары
Клаус фон Клитцинг

**Клаус фон Клитцинг** (; 28 маусым 1943 жыл, Шрода, Нацистік Германия) — неміс физигі, физика бойынша 1985 жылғы Нобель сыйлығының лауреаты.

«Леополдина» неміс табиғат зерттеушілер академиясының мүшесі (1996), Папа ғылым академиясының (2007), АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік (1990), Ресей ғылым академиясының (1994), Лондон корольдік қоғамы (2003), Қытай ғылым академиясының (2006) мүшесі.

## Өмірбаяны
Фон Клитцинг 1962–1969 жылдары Брауншвейг техникалық университетінде оқыды. 1969 жылдан 1980 жылға дейін ол Вюрцбург университетінде жұмыс істеді. 1972 жылы ол физика ғылымының философия докторы ғылыми дәрежесін алу үшін «Күшті магнит өрістеріндегі теллурдың гальваномагниттік қасиеттері» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады. 1978 жылы абитуриент дәрігер болды. 1980 жылдан 1984 жылға дейін ол — Мюнхен техникалық университетінің профессоры. 1985 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін ол — Штутгарттағы Макс Планк қоғамының   директоры.

Зерттеудің негізгі бағыттары: конденсацияланған заттар физикасы, кіші өлшемді жүйелер физикасы. 1979 жылы фон Клитцинг Гренобльде кремний өрістік транзистордағы Холл эффектісін зерттеу үшін бірқатар эксперименттер жүргізді. Осы тәжірибелердің нәтижесінде ол күшті магнит өрістерінде және төмен температурада екі өлшемді электрон газының Холл кедергісін кванттаудан тұратын бүтін кванттық Холл эффектісін ашты. Тәжірибелердің нәтижелері 1980 жылғы тамызда «Physical Review Letters» журналында жарияланды. Ол екі өлшемді газдың магниттік кедергісінің тербелістерін, оның ішінде кедергісі нөлдік күйді зерттейді.

Фон Клитцинг — бірқатар ғылыми марапаттардың иегері. Ол үйленген, екі ұл, бір қызы бар.

## Әлеуметтік белсенділік
1992 жылы фон Клитцинг «Адамзатқа ескертуге» қол қойды.

2016 жылы ол Greenpeace ұйымын, Біріккен Ұлттар Ұйымын және дүние жүзіндегі үкіметтерді генетикалық түрлендірілген ағзалармен (ГМО) күресуді тоқтатуға шақыратын Нобель сыйлығының лауреаттарының ашық хатына қол қойды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* *К. фон Клитцинг*. «Кванттық зал эффектісі». Нобель дәрісі  маұрағаттық көшірме, Физика ғылымдарының жетістіктері, 150 том, 1 шығарылым, қыркүйек 1986
* Нобель комитетінің сайтындағы ақпарат маұрағатталған 22 маусым 2012

Санат:Папа ғылым академиясының мүшелері
Санат:Қытай ғылым академиясының шетелдік мүшелері
Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері
Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері
Санат:Гейдельберг ғылым академиясының мүшелері
Санат:Леополдина мүшелері
Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Философия докторлары
Санат:XX ғасыр физиктері
Санат:Германия физиктері
Санат:Физиктер
Əбиба Əбужақынова

**Әбиба Рахманәліқызы Әбужақынова** (4 шілде 1997) — қазақстандық дзюдошы, 48 келіге дейінгі салмақ дәрежесінде өнер көрсетеді. 2022 жылғы әлем чемпионатының қола жүлдегері, 2021 және 2022 жылдардағы Азия чемпионаттарының күміс жүлдегері.

## Өмірбаяны
Әбиба Әбужақынова 1997 жылы 4 шілдеде туған. Дзюдоға 11 жасында келді. Қаңлы руынан шыққан. Ташкентте тұрып, жаттықты. Кейін Алматыға жалғыз көшіп келіп, Республикалық спорт колледжіне түсті. Түрлі республикалық және әлемдік турнирлерде өнер көрсетті.

## Мансабы
2021 жылы Бішкекте өткен Азия чемпионатының финалында қытайлық спортшы Ли Янаннан жеңіліп, күміс медаль алды.

2022 жылы Нұр-Сұлтан қаласында өткен құрлықтық чемпионатта Әбиба тағы да күмісті жеңіп алды, бұл жолы финалда жапондық Вакане Когаға жол берді.

Ташкентте өткен 2022 жылғы әлем чемпионатында қола медаль ұтты.

2023 жылы Португалиядағы Гран-при сериясындағы турнирде жеңімпаз атанды. Ол дзюдодан осындай беделді турнирде жеңіске жеткен алғашқы қазақстандық болды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан дзюдошылары
Санат:Алфавит бойынша дзюдошылар
Санат:Өзбекстан қазақтары
Нұрсұлтан Тұрсынов

**Нұрсұлтан Шыңғысбекұлы Тұрсынов** (30 қаңтар 1991, Семей) — грек-рим стиліндегі қазақстандық балуан, Азия чемпионы, 2020 жылғы Токио Олимпиадасының қатысушысы.

## Спорттық мансабы
2015 жылдың мамыр айында Азия чемпионатында екінші болып, финалда Өзбекстан өкілі Рустам Ассакаловқа ұтылды. 2021 жылдың сәуір айында Қазақстандағы Азиялық лицензиялық турнирге Үндістан атынан шыққан Сунил Кумарды жеңіп, Токиодағы Олимпиадаға жолдама алды.

## Жетістіктері
* Әлем чемпионатынан 10-шы орын (Мажарстан, 2013)
* Азия чемпионы (Қазақстан, 2014)
* Азия ойындарынан 5-ші орын (Корея Республикасы, 2014)
* Әлем чемпионатынан 5-ші орын (АҚШ, 2015)
* Азия чемпионатының күміс жүлдегері (Доһа, 2015)

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша балуандар
Санат:Қазақстан балуандары