Корея Республикасы географиясы

**Оңтүстік Корея** Шығыс Азияда, Корей түбегінің оңтүстік бөлігінде орналасқан ел. Түбекте орналасқан бола тұра, Оңтүстік Кореяның тек бір ғана елмен (Корей Халық-Демократиялық Республикасы) құрлықтық шекарасы бар.  Осы шекараның бойында Демилитарландырылған зона орналасқан. Іс жүзінде бүкіл ел айналасында сумен қоршалған, жағалау сызығының ұзындығы  2&#x20;413 км. Батыста Сары теңізбен, оңтүстігінде — Корей бұғазының және Шығыс Қытай теңізімен, шығыста Жапон теңізімен шайылып жатыр. Елдің аумағы — 100 210 шаршы шақырым, оның 290 шаршы шақырымы су ресурстармен жұмыс істейді.

## Орналасуы
оңға|нобай|294x294 нүкте|Оңтүстік Корея, спутниктен көрінісі.
Корей түбегі шамамен 1000 шақырымға, солтүстіктен оңтүстікке қарай Азия шығыс бөлігінде созылып жатыр. Оған Корей бұғазы арқылы 200 км қашықтықта оңтүстік-шығысқа қарай жапон аралы Хонсю және Кюсю орналасады, ал 190 шақырым батыста Қытайға тиесілі Шаньдун түбегі жатыр. Түбектің батыс жағалауында солтүстігінде Батыс Корей шығанағымен және оңтүстігінде Сары теңізбен шайылып жатыр; шығыс жағалауындағы Жапон теңізімен  шайылып жатыр. Түбектің жағалау сызығы ұзындығы 8&#x20;640 шақырым қатты жырымдалған. Түбектің айналасында 3&#x20;579 аралдар (негізінен батыс және оңтүстік жағалауы бойымен) жатыр, олардың басым бөлігі елсіз.

Корей түбегінің солтүстік шекарасын Ялуцзян және Туманган өзендері қалыптастырады, олар Корея жайларын Қытай солтүстік-шығыс провинцияларының  және Ресей Приморск өлкесінен бөліп тұрады. Бастапқыда екі корей мемлекеттерінің арасындағы шекара 38-ші параллельде құрылған, алайда, Корей соғысынан кейін шекарасы өзгертіліп, Демилитарланған зона бойында құрылды.

Елдің ең ірі аралы Чеджудо, түбектің оңтүстігіне қарай орналасқан, оның ауданы 1&#x20;825 шаршы шақырым. Басқа ірі аралдар — Жапон теңізіндегі Уллындо мен Ханган өзенінің сағасындағы Канхвадо.

## Топография және су жүйесі
солға|нобай|250x250 нүкте| Ұлттық парк "Сораксан".
Ерте еуропалық Кореяға келушілер атап өткендей, Корея "теңізде тұратын қатты дауылға" ұқсас - деп түбек толықтай дерлік таулы массивтермен жабылғандықтан айтқан (олар аумақтағы үлесі 70 %). Оңтүстік Корея ең биік нүктесі — сөнген Халласан вулканы Чеджудо аралында (1950 м) орналасқан.

Жапония немесе солтүстік Қытай провинцияларынан айырмашылығы, Корей түбегі геологиялық тұрақты. Онда белсенді вулкандар және күшті жер сілкінісі іс жүзінде жоқ. Алайда хроникадан Коре әулетінің кезінде (918—1392 жж.) Халласан тауларының жанартау белсенділігі туралы табуға болады.

Ғасырлар бойы Корея халқы елдің барлық аумағында орман алқаптарын кейбір таулы аудандардан басқасын отап келді. Шабылуы негізгі себебі топырақ эрозиясы және су тасқыны. 1960-шы жылдары елде Корея ормандарын қалпына келтіру бойынша бағдарламасы басталды, бұл жақсы нәтижелер берді — қазір едәуір аумағын орман алқаптары жабады.

Нактонган —Оңтүстік Кореядағы  ең ұзын өзені (521 км). Сеул тұрған Ханган өзені, ұзындығы 514 км, ал Кымган өзені — 401 шақырым. Басқа да үлкен өзені — Имджинган Оңтүстік және Солтүстік Корея аумағы бойынша да ағып жатыр; Пукханган, Хангана және Сомджинган өзендерінің сағасы. Басты өзендері солтүстіктен оңтүстікке және шығыстан батысқа қарай ағып жатыр және Корей бұғазына және Сары теңізге құяды. Өзендері салыстырмалы таяз, судың деңгейі маусымдық өзгерістерге тәуелді.

**Экстремалды нүктелер:**

*ең төмен нүктесі:*
0 м теңіз деңгейінен жоғары

*жоғарғы нүктесі:*
Халласан теңіз деңгейінен 1&#x20;950 м жоғары

## Климат
оңға|нобай|333x333 нүкте|Рекордтық қар Оңтүстік Кореяда. 6 наурыз, 2004 жыл
Климат елдің басым бөлігінде бірқалыпты муссонды. Оңтүстік жағалауында және Чеджудо аралында ол
субтропикалық муссонды. Азия ауа массаларының қозғалысына қарағанда, қозғалыс массаларының бірі - Тынық мұхиты климаты көп әсер етеді. 

Корея Республикасында қыс салыстырмалы күншуақ және құрғақ, Чеджудо аралында және шығыс жағалауындағы ол біршама ылғалдырақ. Қаңтардың орта
температурасы 0..-4 °С, орталығында және елдің батысында -4..-7 °С, тауда солтүстік-шығысында -1..+3 °С, шығыс және оңтүстік жағалауында және Чеджудода +6 °С құрайды. Абсолюттік минимум температура елдің басым бөлігінде
-15..-25 °С-қа дейін кемиді, субтропикада -5..-15 °С дейін жетеді.

Жазы ыстық, ылғалды және ұзақ. Шілденің орташа температурасы +24 °С-тан  өзгереді, шығыс жағалауында, елдің оңтүстік-батысында және Чеджудо аралында  +26 °С
-дан. Тауда биіктеген сайн жаз суығырақ және қысқа. Тамызда орташа судың температурасы Жапон теңізінің, Корей бұғазының ашық бөлігінде +23 °С-ге, солтүстікте Чеджудоға жақындағанда +27 °С-ге жоғарылайды.   

Күз және көктем — адам үшін ең жағымды жыл мезгілдері. 

Елде жауын-шашын "сәтті" егіншілік үшін жеткілікті — орта есеппен 1000 мм-ден астам. Құрғақшылық жылдары бұл көрсеткіш 750 миллиметрге дейін төмен болуы мүмкін. Шамамен барлығы жылдық жауын-шашынның үштен екісі жаңбырлы маусымы маусым-қыркүйекте түседі.

Оңтүстік Корея мысалы, Жапония, Тайвань, Қытай шығыс жағалауында немесе Филиппинге қарағанда тайфуннан аз зардап шегеді. Жылына ел үш тайфун үстінен өтеді, әдетте тамыз айында су тасқынын туғызады. 1984 жылғы қыркүйек айында елде ең күшті тайфун орын алды, 190 адамның өмірін жалмаған апат, тағы да 200&#x20;000 адамды баспанасыз қалдырды.

## Табиғи ресурстар және жерді пайдалану
**Табиғи ресурстар:**
Оңтүстік Кореяда тас көмір, вольфрам, графит, молибден, қорғасын өндіріледі.

**Жерді пайдалану:**

*егістік жерлері:*
21 %

*жайылымдар:*
1 %

*орман алқаптары:*
65 %

*басқа:*
13% - ға (1993, бағалау.)

**Суармалы жер:**
13&#x20;350 км2 (1993, бағалау.)

## Өсімдіктер
солға|нобай|202x202 нүкте| Клетра.
Аумағында Солтүстік және Оңтүстік Корея өседі шамамен 3400 түрлерін жоғары тамырлы өсімдіктер, оның ішінен бірнеше жүздеген тиесілі ағаш. Қылқан жапырақты және қылқан жапырақты-широколиственных ормандарында кездеседі ретінде әдетте таежные түрлері — шырша, майқарағай белокораяде, теплолюбивые — корей балқарағай, майқарағай қара, тис, боз арша. Елдің оңтүстігінде пайда болып, майқарағай корей, тсуга түрлі жапырақты, қарағай мелкоцветковая, торрея және головчатый тис. 

Бірі-широколиственных жыныстары таралған: дубы, талшын, жөке, 
калопанакс, үйеңкі (мелколистный, дланевидный, зеленокорый,...), грабы (4 ғ.). Сондай-ақ, түсіп қалуда: бук Энглера, платикария, хмелеграб, магнолия (Зибольда және кобус), альбиция, павловния, құрма (кавказ және шығыс), конфетное дерево, тұт, пикрасма, шие (сакура "және т. б.).

Құрғақ учаскелерде кездеседі: қарағай (қызыл және қара), аршы, боз арша шығыс, каркастар (қытай, корей,...), лакталған ағаш, sumac қытай, шабдалы (ағызу Давид), өрік (манчжур және т. б.), жужуба, гемиптелея, кельрейтерия. "Подлеске таралған: рододендроны (Шлиппенбаха және остроконечный), бадам, вейгела, форзиция, секуринега, палиурус, түрлері леспедецы, индигоферы және спиреи.

"Ылғалды жерлерде кей жерлерде екеуінде сәнді орман, өсуде: шаған, шегіршін, 
дзельква, жаңғақ, лапина, бархат, қарала, кладрастис. Төменгі қатарлар құрылды осындай тұқымдары: снежноцвет притупленный және амур мамыргүлі, маакия, үйеңкі (трехцветковый, манчжур, гиннала,...), кизил (даулы, коуса,...), стиракс, ирга, алма, алмұрт (уссурийская, грушелистная,...), мойыл. "Подлеске таралған түрлері дейции, гортензии, чубушника, элеутерококка, рябинника, шәңгіш, ырғай, бересклета, қарақат, зантоксилума... Кездеседі көп листопадных лиан: жүзім, жайдары жүзім, актинидия, лимонник, акебия, кирказон, пуэрария, древогубец, трихозант...

Бұл субтропикалық ормандарында кездеседі саны айтарлықтай жоғарыда аталған листопадных жыныстар. Неғұрлым типтік субтропическим 
жатады: мәңгі жасыл дубы (5 ғ.), кастанопсис, 13 түрі лавр (босанғаннан коричник, махил, литсея, 
...), 5 түрі падуба, михелия, дендропанакс, элеокарпус, бадьян, восковница қызыл, идезия, қағаз ағаш... "Полеске өсуде: фатсия, камелия, рододендрон (R. weyrichii), ардизия, аукуба, самилит, османтус, маллотус, рафиолепис, смолосемянник, фотиния және т. б. Ағаштар переплетены лианами: цезальпинией, бұрыш, плющом, кадсурой, жүзімге, кайратией, схизофрагмой, фикусом, стефанией және т. д.  

## Жануарлар әлемі

## Сондай-ақ,
* КХДР географиясы
* Корей түбегі
* Корея таулары
* Корея өзендері

## Дереккөздер

Санат:Оңтүстік Корея географиясы