Қазақстан бокс федерациясы

**Қазақстан бокс федерациясы** — Қазақстандағы бокстың дамуын үйлестіретін  спорт ұйымы.  

Қазақстан бокс федерациясының президенті Шахмурат Муталип **Федерация кубогы** деп аталатын турнирді қайта бастайтынын хабарлады. Турнир үш айға созылатын командалық, жалпы жүлде қоры 150 мың долларды құрайтын болады. Турнирдің басты мақсаты – өңірлерде боксты дамыту және ұлттық құраманың резервін қалыптастыру.

## Құрылымы

### 2025 жыл
* **[[Кеңес Хамитұлы Рақышев|Рақышев Кеңес Хамитұлы]]** — Құрметті президент
* **[[Шахмұрат Мүтәліп|Мүтәліп Шахмұрат]]** — Президент
* **[[Тұрсынғали Нұржақыпұлы Еділов|Еділов Тұрсынғали Нұржақыпұлы]]** — Президент кеңесшісі
* **[[Болат Үкібайұлы Абдрахманов|Абдрахманов Болат Үкібайұлы]]** — Аймақтармен жұмыс бойынша вице-президент
* **[[Дархан Еркінұлы Қызайбаев|Қызайбаев Дархан Еркінұлы]]** — Халықаралық байланыстар бойынша вице-президент, 2026 жылдың қаңтар айында бірінші вице-президент болып тағайындалды. 
* **[[Әлімжан Убайдаұлы Ақаев|Ақаев Әлімжан Убайдаұлы]]** — Жалпы істер және төрешілер корпусы бойынша вице-президент
* **[[Мұхтархан Қабыланбекұлы Ділдәбеков|Ділдәбеков Мұхтархан Қобланбекұлы]]** — Жаттықтырушылар штабының вице-президенті
* **[[Оспан Даниярұлы Әжібеков|Әжібеков Оспан Даниярұлы]]** — Қоғаммен байланыс және бизнес өкілдерімен қарым-қатынас жөніндегі вице-президент
* **[[Мерей Төлегенұлы Ақшалов|Ақшалов Мерей Төлегенұлы]]** — Бас хатшы
* **[[Рауан Еркінұлы Игенев|Игенев Рауан Еркінұлы]]** — Атқарушы директор 

### Басшылары

* 1993–2000   – Бекет Махмұтов  — оның тұсында Қазақстан бокс федерациясы AIBA-ның толыққанды мүшесі атанды.
* 2000–2002   – Нұрлан Балғымбаев 
* 2002–2004  –  Ләззат Қиынов 
* 2004–2005  –  Асқар Құлыбаев 
* 2005–2008  –  Ұзақбай Қарабалин 
* 2009–2019  –  Тимур Құлыбаев 
* 2019–2024   – Кеңес Рақышев 
* 2024 жылдың ақпан айынан бастап – Шахмұрат Мүтәліп

### Бас бапкерлер (ерлер)

* Абдысалан Нұрмаханов (1991–1993)
* Тұрсынғали Еділов (1993–1996)
* Дамир Буданбеков (1996–1998)
* Тұрсынбек Жапаров (1999–2000)
* Тұрсынғали Еділов (2000–2004) - Сидней Олимпиадасынан кейін 
* Дамир Буданбеков (2004–2009)
* Мырзағали Айтжанов (2009–2018) 
* Ғалымбек Кенжебаев (2018–2021)
* Қайрат Сәтжанов (2021–2023)
* Мырзағали Айтжанов (2023–2024) 
* Қайрат Сәтжанов (тамыз 2024 – қаңтар 2026) Париж Олимпиадасынан кейін.  Денсаулығына байланысты қызметін босатты.
* Нұржан Нишанұлы Насанов (10 қаңтар 2026  – қазіргі ауақытқа дейін) 

### Бас бапкерлер (әйелдер)
Әйелдер боксы Олимпиада ойындарының бағдарламасына тек 2012 жылы қосылды. 

* Вадим Присяжнюк (2005–2019) :
* Ерік Алғабек (2019 – 2021).
* Шәміл Сафиуллин (2021 – 2024).
* Елдос Сайдалин (2024 жылдың сәуірінен қазіргі уақытқа дейін). 

## Тарихы

### Алғашқы жылдар

* 1933 — Қазақстаннан шыққан тұңғыш спорт шебері Шоқыр Бөлтекұлының бастамасымен бокс Алматы қаласындағы «Динамо», «Спартак», «Медик» спорт қоғамдарында және Қарағандыдағы «Угольщик» спорт қоғамында дами бастады.
* 1937 — Алматыда алғаш рет жекелей-командалық біріншілік ұйымдастырылды. Оған үш спорт қоғамынан 50 боксшы қатысты.
* 1941 — республикалық бокс секциясы құрылып, ол Бүкілодақтық бокс секциясының құрамына енді.
* 1947 — қазақ боксшылары тұңғыш рет КСРО чемпионатына қатысты.
* 1953 — Геннадий Рожков КСРО чемпионатының финалисі атанды және Бухаресттегі Жастар мен студенттердің дүниежүзілік фестивалі жарыстарының қола жүлдегері болды. Ол — шетелде өнер көрсеткен алғашқы қазақстандық боксшы. Сол жылы Варшавада өткен Еуропа чемпионатына КСРО құрамасы сапында қатысты.
* 1954 — Игорь Иванов КСРО чемпионатының финалисі атанды.
* 1956 — Виктор Каримов КСРО чемпионатының және КСРО халықтарының I Спартакиадасының қола жүлдегері атанды.
* 1957 — Абдысалан Нұрмаханов КСРО чемпионатының финалисі атанды.
* 1959 — республика бокс федерациясы қайта құрылып, КСРО бокс федерациясына кірді. Сол жылы өткен КСРО халықтарының Спартакиадасында қазақстандық боксшылар жалпыкомандалық есепте төртінші орын алды. Анатолий Кадетов чемпион атанды, Абдысалан Нұрмаханов қола жүлдегер болды.

### 1960 – 1980 жылдар

* 1960 — Виктор Каримов КСРО чемпионы атанды.
* 1962 — Владимир Каримов және Абдысалан Нұрмаханов КСРО чемпионатының финалистері атанды.
* 1963 — Абдысалан Нұрмаханов Джакартадағы ГАНЕФО ойындарының чемпионы болды. Ол КСРО чемпионаттарында екі күміс және үш қола медаль жеңіп алып, 1968 жылы Қазақстаннан шыққан тұңғыш КСРО-ның еңбек сіңірген спорт шебері атанды.
* 1964 — Владимир Каримов КСРО чемпионы атанды.
* 1965 — Владимир Каримов финалист атанды, Виктор Минаков қола жүлдегер болды.
* 1967 — Виктор Минаков және Абдысалан Нұрмаханов қола жүлдегерлер болды.
* 1968 — Марат Жақсыбаев, Борис Кошевин, Юрий Селиверстов және Виктор Минаков қола медаль жеңіп алды.
* 1969 — Жандос Кукумов пен Абдрашит Абдрахманов Лас-Вегаста өткен алғашқы КСРО–АҚШ кездесуіне қатысты.

### 1980 – 1991 жылдар

* 1980 — Мәскеу Олимпиадасында Виктор Демьяненко мен Серік Қонақбаев күміс медаль жеңіп алды.
* 1981 — Серік Қонақбаев Монреальда өткен Әлем кубогының жеңімпазы атанды. Серік Нұрқазов Еуропа чемпионатының қола жүлдегері болды.
* 1982 — Серік Нұрқазов КСРО чемпионы атанды.
* 1983 — Мәскеудегі VIII Спартакиадада Қазақстан құрамасы 2-орын алды. Серік Нұрқазов Еуропа чемпионы атанды.
* 1984 — Гаванадағы «Достық» турнирінде қазақстандық боксшылар бірнеше жүлде жеңіп алды.
* 1986 — IX Спартакиадада Қазақстан құрамасы 2-орын алды. Игорь Ружников Ізгі ниет ойындарының чемпионы болды.
* 1988 — Александр Мирошниченко Сеул Олимпиадасында қола медаль иеленді.
* 1989 — Мәскеуде өткен Әлем чемпионатында Игорь Ружников алтын, Александр Мирошниченко күміс жүлде жеңіп алды.

### 1991 – 2000 жылдар

* 1991 — Минскіде өткен X Спартакиадада Қазақстан құрамасы 1-орынға ие болды.
* 1992 — Қазақстан бокс федерациясы Халықаралық әуесқой бокс қауымдастығына (AIBA) және Азия бокс конфедерациясына мүше болды.

### 2024 – қазіргі уақытқа дейін
2025 жылғы Ливерпульдегі әлем чемпионатында Қазақстан құрамасы жалпы командалық есепте 7 алтын, 1 күміс және 2 қола медальмен 1-орында аяқтады. Қазақ тарихында тұңғыш рет ең ауыр салмақта чемпион шықты, Серік Сәпиевтен кейін араға 18 жыл салып 4 спортшы екі дүркін әлем чемпионы атанды.

18 қыркүйек күні жеңімпаздарды Қасым-Жомар Тоқаев қабылдап, спортшылар мен олардың баспкерлеріне мемлекеттік наградалар тапсырды. Қазақстан бокс федерациясына алғысын білдірді.    

Қазақстан бокс федерациясының президенті **Муталип Шахмурат** 2025 жылы Ливерпульде (Англия) өткен World Boxing тұңғыш әлем чемпионатының жүлдегерлеріне сыйақылар көлемін жариялады.   

**Федерация тарапынан**

* 🥇 100 мың АҚШ доллары (54,1 млн теңге),
* 🥈  50 мың доллар (27 млн теңге),
* 🥉 30 мың доллар (16 млн теңге).

Сонымен қатар бас бапкерлерге (ерлер мен әйелдер құрамасы) қосымша **100 мың доллардан** қарастырылған. Жаттықтырушылар құрамы — аға жаттықтырушылар, көмекшілер, психологтар мен медицина қызметкерлері де сыйақымен қамтылады.

**Мемлекет тарапынан**

* 🥇15 000 доллар (8,1 млн теңге),
* 🥈 7000 доллар (3,7 млн теңге),
* 🥉 5000 доллар (2,7 млн теңге).

**Жаттықтырушыларға төлемдер**

* 🥇 10 000 доллар (5,4 млн теңге),
* 🥈 5000 доллар (2,7 млн теңге),
* 🥉 3000 доллар (1,6 млн теңге).

## Ұлттық құрама жетістіктері

## Мемлекеттік наградалар

### 2025 жыл

#### «Құрмет» ордені

* Ислам Абдраимов — жаттықтырушысы
* Аида Абикеева
* Алуа Балкибекова
* Наталья Богданова
* Дастан Кабденов — жаттықтырушысы
* Нуржан Насанов — жаттықтырушысы
* Айбек Оралбай
* Илияс Оралбеков — жаттықтырушы
* Махмуд Сабырхан
* Төрехан Сабырхан
* Елдос Сайдалин — бас жаттықтырушы (бокс)
* Қайрат Сатжанов — бас жаттықтырушы (бокс)
* Санжар Тәшкенбай

#### «Ерен еңбегі үшін» медалі

* Виктория Графеева
* Нурлан Мухамбеткалиев — жаттықтырушы-оқытушы
* Елдана Талипова

#### Президенттің Алғыс хаты

* Аскар Еркебаев — бокс жаттықтырушысы
* Назым Қызайбай
* Долкунжан Камеков — бокс жаттықтырушысы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстандағы бокс