open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Геологиялық барлау

**Геологиялық барлау** кенорынды жан-жақты сипаттап беретін, өндірістік тұрғыдан бағалауға, тау-кен кәсіпорнын жобалауға және тұрғызуға керекті геологиялық-өндірістік деректерді анықтау мақсатында арнайы жүргізілетін геологиялық жұмыстар жиынтығы. Кенорынды барлау нәтижесінде төмендегі деректер алынады:
* кенорынның геологиялық құрылысы; 
* ондағы пайдалы қазбаның мөлшері, сапасы және таралуы; 
* кенді өндіру яки игеру жолдары; 
* пайдалы қазбаны байытудың және металлургиялық бөлісім шараларының тімді тәсілдері.
Барлау жұмыстары үш сатыдан тұрады, олар:
# *Алдын-ала барлау*. Бүкіл кенорынның немесе жеке-дара бөліктерінің өндірістік маңызын анықтау мақсатында жүргізілетін барлау жұмыстарының бірінші сатысы; кенорынның жалпылама мөлшері (масштабы), басты-басты пайдалы қазба жатындарының пішіні мен мөлшері, заттық құрамы, техникалық сипаттары, табиғи түрлері, өндіру жағдайлары т.с.с. алады. Алдын-ала барлау нәтижелеріне сәйкес, кеннің қоры анықталып, оны өндіріс тұрғысынан бағалайтын арнаулы техникалық-экономикалық баяндама жасалады. 
# *Тыңғылықты барлау*. Кенорынды барлау жұмыстарының тек қана таяу жылдар ішінде игерілуге тиіс яки өндірістік маңызы толықтай анықталған кенорнында немесе оның жекелеген бөлігі өңірінде жүргізілетін барлаудың екінші сатысы, яғни алдын-ала барлаудан кейінгі сатысы. Бұл жұмыстардың нәтижелері кенорынды өндірістік тұрғыдан бағалау, тау-кен орындарының техникалық жобасын жасау және осы кәсіпорындар ысын бастау жұмыстарына негіз болып табылады. Тыңғылықты барлау жұмыстары ында анықталуы тиіс деректер: пайдалы қазба жатындарының жалпылама ауқымы, ішкі кұрылысы және қоршаған ортамен астасу ерекшеліктері; пайдалы қазбаның табиғи түрлері мен өндірістік сорттарының заттық құрамы және орналасу ерекшеліктері; кеннің қоры, техникалық сипаттары, оны өндіріп алудың тау-кендік және техникалық жағдайы.
# *Игерімдік барлау*. Кенорынды игеруден сәл-пәл ертерек басталып, ол игеріліп біткенше тұрақты түрде жүргізіліп отыратын барлау жұмыстарының үшінші сатысы. Бұл жұмыстардың басты мақсаты — кенорынды игеруді жоспарлап және реттеп отыруға қажетті геологиялық деректер мен материалдарды уақтылы алып отыру. Бұл жұмыстар нәтижесінде пайдалы қазба жатындарының пішіні мен ішкі құрылысы, құрамы және техникалық сипаттары нақтылана түседі, игеріліп жатқан өңірлердегі пайдалы қазбаға тиесілі өндірістік сорттардың орналасу ерекшеліктері аса дәлдікпен анықталады, кенді өндірудің тау-кендік және гидрогеологиялық жағдайлары нақтыланады, кен қорының игерілу барысы есептеліп отырады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Мұнайгазды аудан

**Мұнайгазды аудан**. Мұнайгазды алқапты мұнайгеологиялық аудандастыру бірлігі. Алқаптарды аудандарға жіктеу кешенді түрде, яғни зерттелген алқап қимасына қарасты әрбәр мұнайгазды кешеннің геологиялық құрылыс ерекшеліктерін ескере отырып жүргізіледі. Осылайша дараланған әрбір Мұнайгазды аудан көмірсутектердің шоғырлану жағдайының және Бұл жатындардың әрбәр жекелеген кешеннің қалыптасуы барысында тұрақтануының ортақтығымен сипатталуы тиіс. Тек көмірсутек жатындарының таралуын бастанаяқ тектоникалық бақылау мүмкіндігі бар болған жағдайда ғана Мұнайгазды аудан бүкіл шөгінді тыс аумағында дараланатын болады. Алқаптарды Мұнайгазды аудандарға жіктеу барысында тау жынысы қималарының тектоникалықкұрылысы ғана емес, олардың литологиялық ерекшеліктері де жан-жақты сараланады. Соңғы мәселе аумағында шешілетін мәселелер төмендегідей: қиманы кешендерге жіктеу, сол қимадағы тиімді жинауыштардың, аймақтық және субаймақтық жапқыштардың даму белдемдерініңтаралу зандылықтарын анықтау, тиімді жинауыштар көрініс берген бөлікшелердің зерттелген ауданға тән тектоникалық құрылыс элементтерімен өзара байланысын нақтылау. Бұл мәселе әсіресе жер қойнауының терең қабаттарында орналасқан мұнайгазы кешендер үшін өте маңызды болып есептеледі, себебі нақ осы өңірлер ауқымында мұнай мен газ жатындарын құрылымдық бақылау, литологиялық бақылау мәселесіне қарағанда, қосалқы рөл атқарады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Крыжицкий атындағы көше (Алматы)

thumb|right|200px
**Крыжицкий атындағы көше** Көшеге реалистік бағыттағы қылқалам шебері, орыс суретшісі - Константин Ярославовин Крыжицкийдің (1858-1911) есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 08.10.1958 №7 шешімі) берілген. Ол - «Думы», «Перед полуднем», «Перед грозой», «Снег выпал в сентябре» туындыларының авторы. Көше Жетісу ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Майская көшесі. Көшенің ұзындығы - 750 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Жарықтардың ырсималылығы

**Жарықтардың ырсималылығы**. Жарық қабырғалары арасындағы оған перпиндикуляр бағытта өлшенетін қашықтық. Минералды жарықтардың немесе қатты түрдегі органикалық заттарды кіріктірген жарықтардың ырсималылығы мм бөліктерінен 1 см-ге дейінгі аралықта болып келеді. Ашық жарықтардың немесе газбен, сумен, мұнаймен тоғытылған жарықтардың ырсималылығы әдетте бір микроннан 20-25 микронға шейінгі аралықта болады. Бұларды *"микрожарықтар"* немесе *"жарықшақтар "* деп атайды. Микрожарықтардың яки жарықшақтардың ырсималылық көрсеткішінің ең жоғарғы деңгейі 100 микрон деп есептеледі, бұдан гөрі кеңірек жарықтас макрожарықтар немесе жай ғана жарықтар деген түсінікпен белгіленеп Микрожарықтар, немесе жарықшақтар өздерінің ырсию дәрежесіне қарай, *капиллярлық* (0,005-0,01 мм, немесе 5-10 мкм), *субкапиллярлық* (0,01-0,05 лис.1 немесе 10-50 мкм) және *қылдай* (0,05-0,10 мм, немесе 50-100 мкм) жарықшақтарға жіктеледі. Ашық жарықтардың ырсималыдығы жарықшақты тұтқыш таужыныстардың ең басты параметрлерінің бірі болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Крылов атындағы көше (Алматы)

thumb|right|200px
**Крылов атындағы көше** Көшеге орыс халқының мысалшысы, драматург, журналист - Иван Андреевич Крыловтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 18.04.1956) берілген. Крылов Иван Андреевич (1769-1844) Мәскеу қаласында дүниеге келген. Ол - «Почта духов» сатиралық журналын шығарған, трагедия
және комедия, опералық либреттолар жазған, мысалдар жинағының авторы. Көше Алмалы ауданында орналасқан. Райымбек даңғылынан басталып, Рысқұлов даңғылына дейін созылып жатыр. Көшенің ұзындығы - 1290 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Аккумуляция базисі

Таужыныстардың немесе минералды заттар мен органикалық қалдықтар жиынтығының түзілу процесі тоқталып, денудациялану, яки мұжылу процесі басталатын шартты деңгей.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Санат:Геология
Кулешов атындағы көше (Алматы)

thumb|right|200px
**Кулешов атындағы көше** Көшеге Беларусьның халық ақыны, КСРО Мемлекеттік сыйлығының иегері - Аркадий Александрович Кулешовтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 27.11.1957 №26 шешімі) берілген. Кулешов Аркадий Александрович (1914-1978) Ресейдің Могилевск облысында дүниеге келген. Ол
-«Знамя бригады», «Цимбалы», «Новое русло», «Грозная пуща» поэмаларының, «Сосна и береза», «Скорость» өлеңдер жинағының авторы. Көше Бостандық ауданында орналасқан. Байқадамов көшесінен басталып, Штраус көшесіне дейін созылып жатыр. Березовский,Ходжанов, Есқараев көшелерін қиып өтеді. Көшенің ұзындығы - 920 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Мұнай-газ алабы

Белгілі бір
геологиялық уақыт бойына шым-шымдап ойыса беруі нәтижесінде шөгінді
таужыныстар жиынтығының мейілінше қалың жүйесін қалыптастырған, сол
жүйе қимасының құрамында мұнай мен газ жатындарын қоректендіруші және
кіріктіруші жекелеген қабаттар кезігіп қалып отыратын ауқымды аймақ.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Санат:Геология
Шөгінді алап

Түзілімдер түрінде қалыптасып, кейінірек
шөгінді таужыныстар бірлестігінің ірі линзасы түрінде көрініс беретін литосфера
бетінің ауқымды аймағы. Қалыптасу орны мен тектоникалық типі тұрғысынан
ортақ белгілермен сипатталады. Шөгінді алаптың алғашқы шекарасы түзілімдену алабы
шекарасына сәйкес келеді, бірақ әдетте кейінірек өтетін тектоникалық процестер
нәтижесінде аталған шекара тарыла түседі. Шөгінді алап жер қыртысының нақтылы
аумағы бірте-бірте ойысуы нәтижесінде қалыптасады. Шөгінді алап ауқымында түзілген
шөгінділер нақтылы фация түрінде дараланады. Мәселен, олар саязсулы теңіздік,
жағалаулық-теңіздік, лагуналық, континенттік фациялар түрінде даралануы
ықтимал.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Санат:Геология
Купала атындағы көше (Алматы)

thumb|right|200px
**Купала атындағы көше** Көшеге Белорусь халық ақыны, Белорусь Ғылым академиясы мен Украина Ғылым академиясының академигі - Янка Купаланың (Луцкевич Иван Доминикович) (1882-1942) есімі (1976 жылы) берілген. Ол - «Жалейка», «Гусляр», «Дорогой жизни», т.б. өлеңдер жинағының авторы. Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 850 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Түзілімдену алабы

Шөгінділер (тұнбалар) түзілуін
қамтамасыз ететін әр түрлі (қазіргі және көне) су қоймалары — мұхиттар, теңіздер,
көлдер, лагуналар т.с.с.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Санат:Геология
Куратов атындағы көше (Алматы)

thumb|right|200px
**Куратов атындағы көше** Көшеге ақын-демократ, ағартушы, әдебиеттегі сатираның атасы - Иван Алексеевич Куратовтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 26.04.1980 №86 шешімі) берілген. Куратов Иван Алексеевич (1839-1875) Кибра елді мекенінде дүниеге келген. Көше Жетісу, Медеу аудандарында орналасқан. Мақатаев көшесінен басталып, Черкасск көшесіне дейін созылып жатыр. Бұрынғы атаулары: Сибирская; Алтайская көшелері. Көшенің ұзындығы - 1350 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Тұзтүзілу алабы

Хлоридті және сульфатты галогенез
нәтижесінде галогендік шөгінділердің түзілімдену алабы. Мұндай алаптар бес
морфологиялық түрлерге дараланған, олар: 
# эпиконтиненттік теңіздердің біршама ауқымды шеткі белдемдері; 
# ішкі тұзды теңіздер; 
# құрлық өңіріне сұғынған теңіз шығанақтары; 
# теңізден құмды қайырлармен (коса) жекеленген лагуналар; 
# континенттік көлдер.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Санат:Геология
Куприн атындағы көше (Алматы)

thumb|right|200px
**Куприн атындағы көше** Көшеге XX ғасырдағы әйгілі есімдер қатарын толықтырған орыс жазушы-реалисі, шығармалары орыс әдебиетінің алтын қорына кірген Александр Иванович Куприннің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 10.01.1961 №1 шешімі) берілген. Александр Иванович Куприннің (1870-1938) Ресейде дүниеге келген. Ол - «Молох», «Поединок», «Гранатовый браслет», т.б шығармалардың авторы. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Лавский көшесінен басталып, Карпатов көшесіне дейін созылып жатыр. Курчатов, Бурабай, Күрек көшелерін қиып өтеді. Көшенің ұзындығы - 780 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Кутузов атындағы көше (Алматы)

thumb|right|200px
**Кутузов атындағы көше** Көшеге Смоленск князі, орыс қолбасшысы, генерал-фельдмаршал және дипломат - Михаил Илларионович Кутузовтың (1745-1813) есімі (1962 жылы) берілген. Ол - А.В.Суворовтың шәкірті, 1812 жылы Отан соғысында Наполеон армиясын жеңген орыс әскерінің Бас қолбасшысы. Көше Медеу ауданында орналасқан. Жұмаділов көшесінен басталып, Чайковский көшесіне дейін созылып жатыр. Көшенің ұзындығы - 1010 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Куусинен атындағы көше (Алматы)

thumb|right|200px
**Куусинен атындағы көше** Көшеге саяси қайраткер, Социалистік Еңбек Ері, КСРО Ғылым академиясының академигі Отто Вильгельмович Куусиненнің (1881-1964) есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 14.04.1966 №134 шешімі) берілген. Ол Финн социал-демократиялық қозғалысының сол қанатының басшысы, Финляндия Социал-демократиялық партиясы атқару комитетінің төрағасы қызметтерін атқарған. Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 810 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Жерасты суларының алабы

Өз аумағында сулы
қойнауқаттар (арынды сулары бар горизонттар мен кешендер және сутіректік
қабаттар), ал беткі бөлігінде грунт суларының субалаптары орналасқан, негізінен
қатпарлы іргетас (алап төсенішін) көмкерген шөгінді таужыныстардан тұратын
ірі ойыс құрылым (ойыс, синеклиза). Әдетте артезиандық алаптар жерасты суларының алабының жеке түрі ретінде қарастырылады. Артезиандық алаптардағы арын
қалыптастыратын көз рөлін гидростатикалық қысым атқарады деп есептелінеді.
Алайда бүгінгі таңда арын қалыптастыру механизмдері әр түрлі болуы мүмкін
екендігі дәлелденіп отыр. Олай болса, "артезиандық алап" термині жаңаша
мазмұнды иеленіп отыр деп тұжырымдауға, сондықтан бұл түсінікті жерасты суларының алабы түсінігінің шартты түрдегі синонимі деп есептеуге болады. Бұл түсініктің байырғы синонимдерінің бірі — “гидрогеологиялық алап”.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Санат:Геология
Курчатов атындағы көше (Алматы)

thumb|right|200px
**Курчатов атындағы көше** Көшеге Ресей физигі, КСРО атом ғылымы мен техника саласындағы жұмысты ұйымдастырушы, КСРО Ғылым академиясының академигі, үш мәрте Социалистік Еңбек Ері - Игорь Васильевич Курчатовтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 10.01.1961 №1 шешімі)берілген. Курчатов Игорь Васильевич (1903-1960) Челябинск облысында дүниеге келген. Ол энергетикасы институтының негізін салған және бірінші директоры қызметін атқарған. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Войков көшесінен басталып Куприн көшесіне дейін созылып жатыр. Көшенің ұзындығы - 500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Күлтегін көшесі (Алматы)

thumb|right|200px
**Күлтегін көшесі** Көшеге Білте қаған патшалық құрған көне дәуірдегі түркі мемлекетінің көрнекті әскери қолбасшысы, Құтлығ қағанның кенже баласы, түркі жұртының мақтаны - Күлтегіннің есімі (Алматы қаласы мәслихатының 16.01.2006 №222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 № 1/37 қаулысы) берілген. Күлтегін түркі мемлекетін нығайту барысында бірнеше жорықтарға шығып,өзін қабілетті қолбасшы ретінде танытқан. Күлтегіннің құрметіне арналып зиратының басына тас қойылған. Ол бүгінде Күлтегін жазуы деген атқа ие болды. Күлтегін жазуы ежелгі түркі жазба ескерткіштерінің бірі ретінде баға жетпес құнды мұра деп саналады. Моңғолиядағы Қарабаласаған қаласынан 40 шақырым жерге, Орхон өзенінің бойындағы Эрдени Цзу ғибадатханасының жанына орнатылған. Ескертіштің биіктігі - 3,15 метр, ені - 1,34, қалыңдығы - 0,41 метр. Көше Алатау ауданындағы «Шаңырақ-2» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 650 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Шайыртасты таушайырлар

Құрамында шайыртасты-
шайырлы құрамбөліктер және олардың тектестері (карбендер, карбоидтар)
молынан ұшырасатын табиғи шайыртастар тобы. Шайыртасты таушайырлар малта, шайыртас, шайыртас тектестері, керит, антраксолит, оксикерит, гуминокерит кластарына жатады.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Санат:Геология
Қалдық таушайыр тектестері

Нақтылы геологиялық жағдайларда мейілінше қозғалмалы құрам бөліктерінің, яғни микромұнайдың өзге өңірлерге жылыстауы салдарынан өздерін кіріктірген тау жынысы құрамында біршама жұтаңсып қалған сингендік тұқымдар тармағы (бірге қалыптасқан) таушайыр тектестерінің жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Тау жыныстары
Паравтохтондық таушайыр тектестері

Микромұнай даралануының ерте сатыларына сәйкес келетін таушайыр
тектестерінің ерекше тектік категориясы.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Санат:Геология
Шөгінді брекчиялар

Әр түрлі экзогендік процестер нәтижесінде түзілетін брекчиялар. Термин екі мағынада қолданылады: 
#сингенетикалық брекчиялардың нақтылы топшасын белгілейтін мағынада; 
#жаратылысы магмалық емес, яғни бүкіл сингенетикалық және эпигенетикалық брекчиялардың жиынтық атауы ретінде.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Санат:Геология
Аспалы қаптал

**Аспалы қаптал** - жыртылу кұрылымдары элементтерінің бірі: еңістеле бағытталған жыртылу жігінің үстіңгі жағында орналасқан таужыныстар жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Геология
Формацияіштік шөгінді брекчиялар

**Формацияіштік шөгінді брекчиялар** - дегеніміз бұрынырақ түзілген және түрлі дәрежеде тұрақтанған жаралымдардың шайылуы
немесе бұзылуы нәтижесінде жаңадан түзілімдену процесіне ұшыраған
материалдар есебінен қалыптасқан брекчия. Нақтылы формация түзілімдері
арасынан жекелеген қабатшалар түрінде көрініс береді. Мұндай брекчияларда
әдетте шайылу немесе түзілімденудегі үзіліс белгілері байқалмайды. Синонимдері
— "конседиментациялық брекчиялар", "сингенетикалық брекчиялар".

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Санат:Геология
Шоқылық брекчиялар

Шоқылық брекчиялар-балшықты жанартаулар әрекеті
нәтижесінде түзілетін брекчиялар. Көнелігі (жасы) мен құрамы әр түрлі
таужыныстардың сазды массалар арасына кіріккен үшкір сынықтарынан
құралады. Шоқылық брекчияларларды Д.В.Наливкин екі түрге жіктеген (1956), олар "көмей брекчиялары" және "ағым брекчиялары" деп аталады.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Санат:Геология
Қыз Жібек көшесі (Алматы)

right|200px
**Қыз Жібек көшесі** - Кешеге сұлулықтың символы, шынайы махаббаттың үлгісі, қазақтың лиро-эпостық жырындағы ару жібектің есімі берілген. XVII ғасырда өмір сүрген Қыз Жібек пен Төлегеннің махаббаты ел арасына аңыз-жыр болып тараған. 
## Орналасқан жер
Көше Медеу ауданында орналасқан. 
*Көшенің ұзындығы - 900 метр

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Алдан Зейноллаұлы Сымайылов

**Алдан Зейноллаұлы Сымайылов** (1946 ж .т.), жазушы . Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. Жаңаарқаның түлегі. ҚазМУ- ді бітірген (1970) . 1970-1989 ж . Алматы облыстық «Жетісу» газетінің әдеби қызметкері, Целиноград облысы радиосының тілшісі, Целиноград облысында «Коммунизм нұры» газетінің әдеби қызметкері, бөлім меңгерушісі болып істеді. 1989 ж. Республикада алғашқы құрылған Тіл және мәдениет қоғамының төрағасы болып сайланды. Ақмола облысында «Қараөткел» газетін ұйымдастырып, оның бас редакторы болды. Ақмола облысы телерадио компаниясы төрағасының орынбасары болып қызмет атқарды. ҚР Жазушылар одағы Астана бөлімшесінің төрағасы (2006). Оның «Ақ жалын», «Тамыздың таңы» , «Найзақара», «Сағынтып жеткен көктем» кітаптарын оқырмандар жылы қабылдады.

## Дереккөздер
Қызылжар көшесі (Алматы)

thumb
**Қызылжар көшесі** – Көшеге Сарыарқаның оңтүстігіндегі таудың атауы (Алматы қаласы мәслихаттың 4.04.2001 	# 200 шешімі мен Алматы қаласы әкімінің 9.04.2001  200 қаулысы) берілген. Қызылжар Шажағай, Сарыбұлақ өзендерінің аралығында жатыр. Биіктігі - 1068 метр. Батыстан шығысқа қарай 20 шақырымға созылып жатыр, ені 10-12 шақырым.
## Орналасқан жер
Көше Медеу ауданындағы «Думан-1» шағынауданында орналасқан. Алтын Емен көшесінен басталып, Жиренше шешен атындағы көшеге дейін созылып жатыр.\
*Көшеcінің - ұзындығы - 1900 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Мұқан Смайылов

**Мұқан Смайылов** (1907-1964), шопан, Соцолистік  Еңбек Ері (1949). Бұрынғы Жезқазған ауданы Сталин атындағы ұжымшарда, кейін Сәтбаев атындағы кеншарда аға шопан болып еңбек етті. 1948 ж . қылшық жүнді 405 саулықтың әр жүзінен 121 қозы өсіріп қозылардың орта салмағын 41 кг-ға жеткізген. Ленин орденімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Көше

[thumb|300px|Қалалық көше. [Санкт-Галлен қаласы]]

**Көше** - қалалық инфрақұрылым элементi.

## Көшелердің классификацисы
Көшелер функционалдық мақсаты бойынша классификацияланады. .

### Қалалық көшелер
* Жалпықалалық маңыздылығы бар магистральдік көше;
* Аудандық маңыздылығы бар магистральдік көше;
* Жергілікті маңыздылығы бар көше:
** Орам-аралық (квартал) көше;
** Орам-іші (квартал) көшесі ;
** Тұрғылықты көше;
** Трамвай- жаяу жүргіншілік көше;
** Жаяу жүргіншілік көше.

### Ауылдық көшелер
* Бас көше;
* Тұрғылықты көше;
* Өтпе.

## Тағы қараңыз

* Көліктік инфрақұрылым
* Қалалық инфрақұрылым
* Жол инфрақұрылымы
* Авеню
* Даңғыл
* Топонимика
* Ономастика
* Қала құрылысы
* Қала
* Магистральдік көше

## Дереккөздер


Санат:Қала
Санат:Инфрақұрылым
Сызықтық және бұрыштық жылдамдықтар

thumb|right
Шеңбер бойымен қозғалыс  кезінде қозғалыстың траекториясы да шеңбер болатыны белгілі. Нүктенің орнын қозғалыс  басталғаннан бастап, оның шеңбер доғасы бойымен жүрген жолы арқылы да анықтайды. Шын мәнінде, кез келген физикалық дене сансыз көп нүктелерден тұрады. Ілгерілемелі  қозғалыс кезінде әрбір нүктенің жылдамдығы бірдей болады және олар бірдей аралықты жүріп өтеді. Ал  қозғалыс кисықсызықты болған жағдайда, бірдей уақыт ішінде сыртқы нүктелер ішкі нүктелерге қарағанда көбірек жол жүреді. Демек, әр нүктенің орнын, орын ауыстыруын және  әр нүктенің жылдамдығын білу керек болады. Бұл, әрине,  қиын мәселе. Дегенмен қозғалыс тағы нүктенің орын ауыстыруын сипаттау үшін оның бастапқы орны мен t уақыттан кейінгі орнына сөйкес келетін радиустар арасындағы φ бұрыш ты пайдаланатын болсақ, мәселе оңай шешіледі.

Басқаша айтқанда, А нүктесінің шеңбер бойымен қозғалысын қарастырғанда, оны шеңбер центрімен қосатын R радиустың φ бұрылу бұрышымен сипаттау ыңғайлы болып келеді.

Механикада бұрылу бұрышын радианмен өлшеу келісілген. Радиан — ɭ доғасының щындығы R радиусына тең болатын φ центрлік бұрыш.
Бұрылу бұрышының уақыт өтуімен өзгеруін бұрыштық жылдамдық арқылы сипаттайды.
Сурет:For11.JPG

Бұрыштық жылдамдық деп дененің бұрылу бұрышының осы бұрылуға кеткен уақытқа қатынасымен өлшенетін шаманы айтады. Бұрылу бұрышы φ әрпімен белгіленеді.
Сурет:For22.JPG

Дененің шеңбер бойымен  қозғалысын  қарастырғанда, дененің түзусызықты қозғалысын сипаттайтын жылдамдық та колданыла береді. Бірақ дененің шеңбер бойымен  қозғалысы жағдайында оны сызықтық жылдамдық деп атау келісілген.
Сурет:For33.JPG     Сурет:For44.JPG

Бұрыштық жылдамдық пен сызықтық жылдамдықтың жоғарыда алынған формулалары есеп шығару кезінде жиі колданылады.

## Дереккөздер



Санат:Физика
Санат:Астрономия
Тұз күмбездерінің брекчиялары

**Тұз күмбездерінің** (штоктарының) қалыптасуы барысында пайда болатын брекчиялар. Тұз күмбезін кіріктіретін таужыныстардың сынықшаларынан құралады, сол күмбездің шеткі өңірлерінде және оның үстінде орналасады. Тұз күмбезінің ұшы жерасты және беткейлік су әсерлерінен еруі нәтижесінде де қалыптаса алады, бұл жағдайда әуелде тұз массасына кіріккен, бірақ сол тұз ерігеннен кейінгі қалған қалдықтардан — саздардың, құмтастардың, т.с.с. таужыныстардың сынықшаларынан — тұратын болады.

## Дереккөздер


Санат:Мұнай және газ геологиясы
Санат:Терминология
Санат:Геология
Қыстауов атындағы көше (Алматы)

right|180px
**Қыстауов көшесі** - Көшеге Ахметбек Қыстауовтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.12.2003 #26 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 # 5/764 қаулысы) берілген.
Көше Әуезов ауданында орналасқан. Мырзағұлұлы көшесінен басталып, Жандосов көшесіне дейін созылып жатыр. Саттарханов, Пәрімбетов көшелерін қиып өтеді.
*Көшенін ұзындығы - 800 метр.
## Бұрынғы атауы
*7-ші линия көшесі. 

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Лавренев атындағы көше (Алматы)

thumb
**Лавренев көшесі** -  Көшеге орыс жазушысы, КСРО Мемлекеттік сыйлығының иегері Борис Андреевич Лавреневтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 10.01.1961 #1 шешімі) берілген. Борис Андреевич Лавренев (1891-1959) Херсонда дүниеге келген. Ол - «Бетер», «Сорок первый», «Седьмой спутник», «Гравюра на дереве» драмаларының «Разлом», «За тех, кто в мореі», «Голос Америки» иығармаларының авторы.
## Орналасқан жер
Көше Түрксіб ауданында орналасқан.  (Көшенін ұзындығы - 600 метр.)

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Лазарев атындағы көше (Алматы)

right|100px
**Лазарев көшесі**  Көшеге орыс теңізшісі, жиһанкез, Антарктиданы алғаш ашушылардың бірі, адмирал, үш мәрте жер тарын айналып жүзіп еткен Михаил Петрович Лазаревтің (1788-1851) есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 24.06.1959 #17 шешімі) берілген.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Лапин атындағы көше (Алматы)

thumb
**Лапин көшесі** - Көшеге шығыстанушы, қоғам қайраткері Серәлі Мұңайтпасұлы Лапин есімі (Алматы қаласы мәслихатының 6.03.2008 #83 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14нің.03.2008 Мз2/139 қаулысы) берілген. Лапин Серәлі Мұңайтпасұлы (1868-1919) Қызылорда облысы Сырдария ауданы Қоғалыкөл ауылында туған.

## Орналасқан жер
Көше Әуезов ауданындағы «Қалқаман-2» шағынауданында орналасқан. (Көшенің ұзындығы - 1600 метр.)

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Лебедев атындағы көше (Алматы)

thumb
**Лебедев көшесі** -  Көшеге Ресей химигі, синтетикалық каучукты жасаудың тәсілін ойлап тапқан ғалым, КСРО -ылым академиясының академигі Сергей Васильевич Лебедевтің (1874-1934) есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 14.11.1956 #28 шешімі) берілген. Көшенін ұзындығы - 600 метр.
## Орналасқан жер
Көшеге Бостандық ауданында орналасқан. Жандосов көшесінен басталып, Вахтангов көшесіне дейін созылып жатыр.

## Бұрынғы атауы
* Набережная көшесі. 

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Левитан атындағы көше (Алматы)

right|200px
**Левитан көшесі** – Көше орыс суретшісі, XIX ғ. символизм және модерн жанрындағы қылқалам шебері, көшпелі-кескіндемеші Исаак Ильич Левитанның есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 27.11.1957 #26 шешімі) берілген. Левитан Исаак Ильич (1860-1900) Литвада дуниеге келген. Ол - «Март», «Весна», «Золотая осень» туындыларының авторы.
## Орналасқан жер
Көше Бостандық ауданында орналасқан. Жароков көшесінен басталып, Хұсейінов көшесіне дейін созылып жатыр. (Көшенін ұзындығы - 600 метр.)

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Абай даңғылы (Алматы)

**Абай даңғылы** — Алматы қаласының Әуезов, Бостандық, Медеу, Алмалы аудандарында орналасқан даңғыл. Даңғыл — шығыстан батысқа қарай, Достық даңғылынан Момышұлы көшесіне дейінгі аралықта созылып жатқан қаланың басты магистральдарының бірі.

Даңғыл екі бағытты жол болып есептеледі, екі бағыттың ортасын ағаш, гүл, газон көмкерген алаңқай бөліп жатыр. Даңғылдың ұзындығы - 9400 метр.

Абай даңғылы бойында республикадағы ең ірі кітапхана — Қазақстан Республикасының ұлттық кітапханасы орналасқан.

## Атауы
Даңғылға қазақтың ұлы ақыны, философ, қазақ жазба әдебиетінің негізін салушы Абай Құнанбайұлының есімі берілген.
Бұрынғы атаулары: Арычная көшесі, Мичурин көшесі.

## Қиылысатын көшелері
*Достық, 
*Уәлиханов, 
*Фурманов, 
*Байсейітова, 
*Желтоқсан, 
*Наурызбай батыр, 
*Сейфуллин, 
*Масанчи, 
*Ахмет Байтұрсынұлы, 
*Байзақов, 
*Жандосов, 
*Абылай хан,
*Әуезов, 
*Манас, 
*Жароков, 
*Айманов, 
*Гагарин, 
*Розыбакиев, 
*Тұрғыт Өзал, 
*Түркебаев, 
*Өтеген батыр, 
*Алтынсарин, 
*Саин, 
*Момышұлы

## Даңғыл бойында
#Республика сарайы (1970 жылы Сәулетшілер: В.Ю. Алле, В.Н. Ким, Ю.Г. Ратушный, Н.И. Рипинский, Л.Л. Ухоботов);
#Балуан Шолақ атындағы спорт сарайы - (1966 жылы Сәулетшілер: В. Кацев, О. Наумова);
#Орталық стадион - (1955-1967 жылдары, сәулетшілер: А.Қ. Қапанов, А.Я. Косов);
#Неке сарайы. (1971 жылы Сәулетшілер: A. Леппик, М. Меңдіқұлов); 
#Ю. Лермонтов атындағы орыс драма театры (1969 жылы Сәулетшілер: B,П. Давыденко, Г.П. Горлышков);
#Қазақ мемлекеттік циркі (1972 жылы Сәулетші: В.З. Кацев); 
#М.О. Әуезов атындағы қазақ драма театры (1980 жылы Сәулетшілер: О.Ж. Баймырзаев, М.Ф. Жақсылықов, А.С. Қайнарбаев) орналасқан.

### Оқу орындар

#ҚМЭБИ (КИМЭП) - Қазақстан менеджмент, экономика және болжау институты. (1978 жылы Сәулетшілер: Б. Воронин, Ким-Досен, Д. Мельников);
#Қазақ Аграрлық университеті (1934 жылы Сәулетші: В. Бирюкова),
#Халықаралық бизнес академиясы,
#Қазақ спорт және туризм академиясы, 
#С. Асфендияров атындағы Қазақ мемлекеттік медицина институты.

### Ескерткіштер
#Абай ескерткіші (Мүсіншісі: Хакімжан Исмаханұлы Наурызбаев, 1960 жыл),
#Мұқан Төлебаев ескерткіші, 
#Мұхтар Әуезов ескерткіші. (Мүсіншісы: Ескен Аманжолұлы Сіргебаев, 1980 жыл). 
#Спортшы қыз бен жігіттің ескерткіші (1967 жылы)

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Абылай хан даңғылы (Алматы)

**Абылай хан даңғылы** - Алматы қаласындағы орталық көшелердің бірі. Даңғыл қаланың Алмалы және Жетісу аудандарында орналасқан. Ол солтүстіктен оңтүстікке қарай Райымбек батыр даңғылынан төменірек орналасқан Алматы-2 теміржол бекетінен басталып Абай даңғылында орналасқан Ұлттық кітапхана ғимаратына барып тіреледі. Даңғылдың ұзындығы - 4200 метр. Алматы қаласы әкімінің 23.10.1991 күнгі № 15/398 шешімімен даңғылға қазақтың ұлы ханы, мемлекет қайраткері Абылай ханның есімі берілген. Даңғыл екі бағытты жол болып есептеледі.

## Тарихы
Абылай хан даңғылы бұрын Коммунистік проспект деп аталды. Ал оның алдында Вокзал, Сталин және Старокладбищенская деп аталатын. Даңғыл 1935-37 жылдары көшенің батыс жағында үш халық комиссариатының ғимараттары салынған кезден пайда бола бастады. Алматы қаласы астана болған кезеңде даңғыл бойында ҚазССР Үкімет үйі, Қазақстан  КП Алматы обкомы, Халық депутатттары Советінің облыстық және қалалық атқару комитеттері, Денсаулық сақтау, Ет және сүт өнеркәсібі, Сауда, Қаржы Ауылшаруашылық министрліктері, Қазақстан Жазушылар одағы, ҚазТАГ, ҚазССР халықтық бақылау комитеті, Орыс драма театры, Алматы рестораны, Астаналық гастраномы орналасқан болатын. Бұрынғы Үкімет үйінің солтүстік жағындағы әскери-ревкомның үйі болған жерде мемориалды ескерткіш белгі қойылған, мұнда 1918 жылдың 3 наурызына қараған түнде Верныйда Совет үкіметі орнағаны жарияланған болатын. 
   
## Ескерткіштер
Абылай хан даңғылы қаланың орталығында орналасқандықтан оның бойында көптеген өнер ордалары және архитектуралық ескерткіш ретінде танылған ғимараттар орналасқан.

**Тарихи ғимараттар**
# Ғ. Мүсірепов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық балалар мен жасөспірімдер театры (1950 жылы Сәулетшілер: А. Леппик, Н. Рипинский, В. Кацев, Б.Тютин); 
# Балалар әлемі 
# Қазақстан Жазушылар Одағының үйі (1956 жылы Сәулетші: А. Леппик); 
# Құрманғазы атындағы Қазақ Ұлттық консерваториясы. 
# Қазақ ССР Жоғары кеңесінің ғимараты (Қазақ-британ техникалық университеті) 
# Орталық әмбебап дүкен (Заңғар сауда үйі) 
# Столичный дүкені 
# Ю.Лермонтов атындағы орыс драма театры 
# Қазақстан Республикасының Ұлттық кітапханасы 
# Парк

**Ескерткіштер:**  
# Абылай хан ескерткіші (Мүсінші:С. Баймағамбетов, С. Ералиев, 2000 жылы); 
# Амангелді Иманов ескерткіші (1947 жылы Мүсінші: Х.Б. Сарыджа) орнатылған.

#### Абылай даңғылында орналасқан мекемелер тізімі

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Абдужаппаров көшесі (Алматы)

thumb|Абдужаппаров көшесіКөшеге көрнекті қоғам қайраткері, Ұлы Отан соғысының ардагері, Кеңес Одағының Батыры, МҚК-ның полковнигі Садық Абдужаппаровтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.03.2005 №
138 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 4.04.2005 № 2/185 қаулысы) берілген. С.Абдужаппаров Түркістан облысы, Бәйдібек ауданы Жүзімдік ауылында дүниеге келген. 1943 жылы армияға шақырылып, 90-шы гвардиялық атқыш дивизиясында солдат-пулеметші болған. Бейбіт кезеңде Заң және Мемлекеттік қауіпсіздік органдарында еңбек еткен. Көшенін ұзындығы - 750 метр. Көше Медеу ауданындағы «Думан-1» шағын ауданында орналасқан.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Абдуллиндер атындағы көше (Алматы)

Көшеге Қазақстанның музыка тарихында өзіндік із қалдырған ағайынды опера әншілері, КСРО халық артисі Ришат Абдуллин мен Қаз КСР әртісі Мүсілім Абдуллиндердің есімі (Алматы қаласы әкімінің 12.01.1998 № 7 шешімі) берілген. Абдуллин Ришат Мукимұлы (1916-1988), Абдуллин Мүсілім (1916-1996) - екеуі де Өскемен қаласында дүниеге келген.
Көше Медеу ауданында орналасқан. Мақатаев көшесінен басталып, Қарасай батыр көшесіне дейін созылып жатыр. 
#Жібек жолы, 
#Гоголь, 
#Әйтеке би, 
#Төле би, 
#Қазыбек би, 
#Бөгенбай батыр

- көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атаулары: 
*Емелев көшесі; 
*Алматы көшесі.

Көшенің ұзындығы - 1400 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Абхаз көшесі (Алматы)

thumb|Абхаз көшесі
Көшеге Кавказ республикаларының бірі - Абхаз АКСР-нің атауы (Алматы атқару комитетінің 23.02. 1955 №8 шешімі) берілген. Көше Түркісіб ауданында орналасқан. Б. Майлин көшесінен басталады. Камышинский көшесі мен Рыбинский көшелерінің ортасында орналасқан. Бұрынғы атауы - Брюсов көшесі. Көшенің ұзындығы - 800 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Айвазовский атындағы көше (Алматы)

Көшеге әлемге танымал ұлы суретші Иван Константинович Айвазовскийдің есімі берілген.
Айвазовский (Гайвозовский) Иван Константинович (1817-1900) Феодосиде дүниеге келген. Ол алты мыңға жуық туындының авторы. Оның «Девятый вал», «Черное море» атты туындылары бар.

Көше Алмалы және Бостандық аудандарында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 2700 метр.

## Дереккөздер

Санат:Алматы көшелері
Айманов көшесі (Алматы)

Көшеге аса талантты кино режиссері, КСРО халық артисі, театр және кино актері, қоғам қайраткері Шәкен Кенжетайұлы Аймановтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 14.07. 1972 №02-10/993 шешімі) берілген. Шәкен Кенжетайұлы Айманов (1914-1970) Павлодар облысының Баянауыл ауданында дүниеге келген. Ол «Қазақфильм» киностудиясына басшылық еткен, «Біздің сүйікті дәрігер», «Алдар көсе», «Атаманның ақыры» секілді көптеген кино-туындылардың режиссері.
нобай|Айманов көшесі (Жандосов көшесінен Тимирязев көшесіне қарай).
Көше Бостандық және Алмалы аудандарында, Төле би даңғылынан басталып, Байқадамов көшесіне дейін созылып жатыр. Айманов көшесі

*Бөгенбай батыр, 
*Жамбыл, 
*Шевченко, 
*Құрманғазы,
*Абай, 
*Мыңбаев, 
*Сәтбаев, 
*Жандосов, 
*Темирязев

- көшелері мен даңғылдарын қиып өтеді.

Бұрынғы атауы - 11-ші линия көшесі. Көшенің ұзындығы - 4900 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Аймауытов көшесі (Алматы)

[thumb|[Жүсіпбек Аймауытов]]
Көшеге Алаштың ардақты ұлы, қазақтың тұңғыш романының авторы, жазушы, драматург, публицист, педагог, қазақ психология ғылымының негізін салған ғалым, сталиндік репрессияның құрбаны Жүсіпбек Аймауытовтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 28.05.1997 № 278 шешімі) берілген. Аймауытов Жүсіпбек (1893-1937) Павлодар облысында дүниеге келген. Ол «Алаш» партиясының мүшесі, «Қазақ тілі» газетінің редакторы болған, Шымкент педагогикалық техникумын басқарған. «Ақбілек», «Қартқожа», «Шернияз», «Халық қорғаны» т.б. романдардың авторы.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. 
*Станкевич, 
*Ақан сері, 
*Ақындар, 
*Төлетай, 
*Сейфуллин,
*Чехов

- көшелері мен даңғылдарын қиып өтеді.
Кешенін бұрынғы атауы - Локомотивная көшесі. Кешенін ұзындығы - 1400 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Айрих көшесі (Алматы)

[thumb|[Эдуард Фердинандович Айрих]]
Көшеге Қазақстан спортының дамуына зор үлес қосқан қайраткер, бапкер, Қаз КСР-нің еңбек сіңірген жаттықтырушысы Эдуард Фердинандович Айрихтің есімі (Алматы қаласы мәслихаты мен әкімшілігінің бірлескен 30.07.2003 № 3/584 шешімі) берілген. Айрих Эдурад Фердинандович (1918-1993) Алматы қаласында дүниеге келген. Ол жаттықтырған «Динамо» командасы көгалдағы хоккейден КСРО чемпионатында 15 мәрте алтын, 2 мәрте күміс медальн жеңіп алған. Э.Ф. Айрих басқарған КСРО құрама командасы 1980 жылы Мәскеу Олимпиядасында қола медальді иеленді.

Көше Әуезов ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Кіші Саин көшесі. Кешенін ұзындығы - 1600 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Айтықов көшесі (Алматы)

[thumb|[Ізғұтты Құрманбайұлы Айттықов]]
Көшеге қазақтың ержүрек ұлы, Кеңес Одағының Батыры Ізғұтты Айтықовтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 27.11. 1957 №26 шешімі) берілген. Ізғұтты Құрманбайұлы Айттықов (1922-1944) Шығыс Қазақстан облысының Ұлан ауданында Тарғын ауылында дүниеге келген. Ұлы Отан соғысы кезінде Сталинград пен Күрск түбіндегі шайқаста ерен ерлік көрсеткен.

Көше Жетісу және Түрксіб аудандарында орналасқан. Шелихов көшесінен басталып, Читинская көшесіне дейін созылып жатыр. 
*Баймағанбетов, 
*Чернигов, 
*Вологда, 
*Саран,
*Құрманов, 
*Дағыстан, 
*Молдаван, 
*Қызылорда, 
*Рысқұлов даңғылын - қиып өтеді. Көшенің ұзындығы - 2100 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Айша бибі көшесі (Алматы)

thumb|Айша бибі кесенесі
Көшеге шығыс аруы, мәңгілік махаббаттық символы Айша бибінің есімі (Алматы қаласы әкімінің 27.12.1998 № 1218 шешімі) берілген. Аңыз бойынша Айша бибі (ХІ-ХІІ ғғ.) Ташкент маңында өмір сүрген. Атақты билеуші Қараханның ғашығы болған, Айша бибінің сан ғасырлық тарихы бар кесенесі қазіргі Тараз қаласында орналасқан.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Көшенін ұзындығы - 900 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Айбергенов көшесі (Алматы)

[thumb|[Төлеген Айбергенов]]
Көшеге XX ғасырдағы қазақ поэзиясында өзіндік із қалдырған біртуар ақын Төлеген Айбергеновтің есімі (Алматы қаласы мәслихатының 2.07.2008 №114 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.07.2008 № 3/551 қаулысы) берілген. Айбергенов Төлеген (1937-1967) Қарақалпақстанның Қоңырат ауданы Қоңырат ауылында дүниеге келген. Ақынның «Жас дәурен», «Мен саған ғашық едім», «Бір тойым бар», «Мир созвездий» т.б. таңдамалы жыр жинақтары жарық көрген.

Көше Әуезов ауданындағы «Қалқаман» шағын ауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы
- 950 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Айбасов көшесі (Алматы)

thumb|Бірмұхамед Айбасов көшесі
Көшеге қоғам қайраткері, ұлтжанды азамат, сталиндік репрессия құрбаны Бірмұхамед Айбасовтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 30.03.1999 № 301 шешімі) берілген. Айбасов Бірмұхамед (1892-1937) Ақмола облысында дүниеге келген.
1920 жылдары Ақмола облысының жер басқармасын басқарған. Айбасов көшесі Ақан сері көшесінен басталып, Жұмабаев және Дулатов көшелеріне дейін созылып жатыр. 
*Довженко, 
*Кассина, 
*Сейфуллин даңғылын,
*Бехтерев көшелерін

-қиып өтеді.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Көшенін бұрынғы атауы - Липецкая көшесі. Көшенің ұзындығы - 950 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ақан сері көшесі (Алматы)

[thumb|[Ақан сері]]
Көшеге қазақ өнерінің жарық жұлдызы, ақын, әнші, сазгер Ақан сері (Ақжігіт) Қорамсаұлының есімі (Алматы қаласы әкімінің 05.07.1993 № 272 шешімі) берілген. Ақан Қорамсаұлы (1843-1913) Көкшетау облысында дүниеге келген. Ақан серінің «Сырымбет», «Балқадиша», «Мақпал», «Перизат», «Құлагер» т.б. әндері - қазақ ән өнеріндегі мәңгілік мәнін жоғалтпайтын туындылар.

Ақан сері көшесі Шолохов көшесінен Сейфуллин даңғылына дейін созылып жатыр. 
*Аймауытов, 
*Айбасов, 
*Дулатов, 
*Чернышевский, 
*Буденный, 
*Молдағалиев

- көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атауы - Ленинская смена көшесі. Көшенің ұзындығы - 3000 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ақатаев көшесі (Алматы)

[thumb|[Сәбетқазы Ақатаев]]
Көшеге белгілі ғалым, қоғам қайраткері, жазушы Сәбетқазы Ақатаевтың есімі (Алматы қаласы мәслихатының 24.03.2005 № 138 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің4.04.2005 № 2/184 қаулысы) берілген. Ақатаев Сәбетқазы (1938-2002) Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданының Ақсуат ауылында дүниеге келген. Оның қоғамдық-саяси, әлеуметтік мәдени тақырыптағы шығармалары бар.

Ақатаев көшесі Майлин көшесінен басталып, Айгерім ықшам ауданына дейін созылып жатыр.
Мамытов, Байтұрсынов көшелерінің ортасында орналасқан. Бұрынғы атауы - 5-ші көше. Көшенің ұзындығы - 1000 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ақбаев көшесі (Алматы)

[thumb|[Жақып Ақбаев]]
Көшеге Алаштың ардақты ұлдарының бірі, қазақтың тұңғыш құқық магистрі, сталиндік репрессияның құрбаны Жақып Ақбаевтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 28.05.1997 № 278 шешімі) берілген. Ақбаев Жақып (1876- 1934) Қарағанды облысында дүниеге келген. 1917 жылы Алашорда өкіметінің мүшесі болған.

Көшенің бұрынғы атауы - Железноводская көшесі. Көшенің ұзындығы - 1600 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ақжайық көшесі (Алматы)

[thumb|[Ақжайық өзені]]
Көшеге қазақ жеріндегі ірі өзендердің бірі -Ақжайықтың атауы (Алматы қаласы мәслихатының 4.04.2001 № 200 шешімі мен Алматы қаласы әкімінің 9.04.2001 №200 қаулысы) берілген. Ақжайық сөзі «Ақ өзен» мағынасын береді. Бұл өзен Каспий теңізіне құяды.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Қарқаралы көшесінен басталып, Алатау көшесіне дейін созылып жатыр. 
*Арыс, 
*Тарбағатай, 
*Қазығұрт, 
*Сарыарқа, 
*Алтынемел
- көшелерін қиып өтеді.

Бұрынғы атауы - 5-ші көше. Көшенің ұзындығы - 1500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ақмешіт көшесі (Алматы)

Көшеге қазақ тарихында өзіндік орны бар Ақмешіт қаласының атауы (Алматы қаласы мәслихатының 4.04.2001 № 200 шешім:
мен Алматы қаласы әкімінің 9.04.2001 № 200 қаулысы) берілген. Ақмешіт (1820-1853) жылдардағы Қызылорда қаласының ескі атауы.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Қарқаралы көшесінен басталып, Алатау көшесіне дейін созылып жатыр. Көше 
*Арыс, 
*Тарбағатай, 
*Қазығұрт, 
*Сарыарқа, 
*Алтынемел

- қиып өтеді. Бұрынғы атауы - 10-шы көше. Көшенің ұзындығы - 1500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ақсуат көшесі (Алматы)

Шартты атау. Көшеге Шығыс Қазақстандағы аудан атауы (Алматы қаласы мәслихатының 16.01.2006 № 222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 № 1/38 қаулысы) берілген.

Көше Алатау ауданының «Шаңырақ-1» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 650 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ақсұңқар көшесі (Алматы)

thumb|Ақсұңқар көшесіндегі пейзаж
Көшеге қасиетті қыран құстың санатына жататын Ақсұңқар шартты атауы. Көшеге Ақсұңқар атауы (Алматы қаласы мәслихатының 2.07.2008 №115 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.07.2008 № 3/552 қаулысы) берілген. Көше Әуезов ауданындағы «Құрылысшы» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 1000 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ақтамберді көшесі (Алматы)

Көшеге қазақтың ержүрек батыр ұлы, көне жыраулық мектептің белді өкілі, қолбасы Ақтамберді Сарыұлының есімі (Алматы қаласы мәслихатының 6.03.2008 №83 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.03.2008 №2/139 қаулысы) берілген. Ақтамберді Сарыұлы (1675—1768) Оңтүстік Қазақстанда, Қаратау бойында дүниеге келген. Оның көпке танымал өлең-толғаулары: «Күмбір-күмбір кісінетіп», «Уа, қарт Бөгенбай», «Жауға шаптым ту байлап» т.б.

Көше Әуезов ауданындағы «Қалқаман-2» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 1600 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ақтасты көшесі (Алматы)

Шартты атау. Көшеге Ақтасты атауы (Алматы қаласы мәслихатының 2.07.2008 №113 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.07.2008 № 3/550 қаулысы) берілген. Көше Түрксіб ауданындағы «Шуақты» шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 600 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ақтоғай көшесі (Алматы)

Көшеге Шығыс Қазақстан облысының Аягөз ауданындағы кенттің шартты атауы (Алматы қаласы мәслихатының 16.01.2006 № 222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 № 1/38 қаулысы) берілген. Көше Медеу ауданында орналасқан.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ақтөбе көшесі (Алматы)

thumb|Ақтөбе көшесі
Көшеге Қазақстандағы облыс орталықтарының бірі Ақтөбенің атауы (Алматы қаласы атқару
комитетінің 12.12. 1956 №31 шешімі) берілген. Көше Жандосов көшесінен оңтүстікті бойлай, Науаи көшесінің шығыс жағын кесіп өтеді. Көшенің ұзындығы - 750 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Алакөл көшесі (Алматы)

Көшеге қазақ жеріндегі шипалы көлдің бірі Алакөлдің атауы (Алматы қаласы мәслихатының 24.03.2005 № 138 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 4.04.2005 № 2/185 қаулысы) берілген.

Алакөл - Балқаш-Алакөл аңғарының шығыс беткейіндегі тұзды көл.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - 6-шы көше. Көшенің ұзындығы - 700 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ақындар көшесі (Алматы)

Көше жыршы, суырыпсалма ақын, Қазақстан және Орта Азиядағы түркі тілдес халықтардың эпикалық және лирикалық шығармаларын шебер орындаушылардың (Сүйінбай, Жамбыл т.б.) құрметіне аталған.

Көше Шолохов көшесінен басталып, Толстой көшесіне дейін созылып жатыр. 
*Буденный, 
*Чкалов, 
*Разин, 
*Джаппаридзе, 
*Аймауытов, 
*Чернышевский; 
*Молдағаиев, 
*Спартак

- көшелерімен қиылысады.
Алматы-1 вокзалынан оңтүстікке қарай орналасқан. Көшенің ұзындығы - 1500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Алатау көшесі (Алматы)

Көшеге қазақ жеріндегі асқақ та айбынды тау - Алатаудың атауы (Алматы қаласы мәслихатының 4.04.2001 № 200 шешімі мен Алматы қаласы әкімінің 9.04.2001 № 200 қаулысы) берілген. 
**Алатау** - 
#Орталық Азия мемлекеттері мен Ресей Федерациясының Сібірдегі тау жоталарының жалпы атауы. Оларға Күнгей Алатауы, Кузнец Алатауы, Талас Алатауы, Қырғыз Алатауы, Жетісу Алатауы, Іле Алатауы, Жоңғар Алатауы т.б. жатады. 
#Жетісу және Іле Алатауының халық ұғымындағы жалпы атауы.

Көше Медеу ауданындағы «Думан-1» шағынауданында орналасқан. Ол Қызылжар көшесінен басталып, Ақмешіт көшесіне дейін созылып жатыр. 
*Ақжайық, 
*Бішкек

- көшелерін қиып өтеді. Көшенің ұзындығы - 1500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Толай

**Толай**:

* Құм қоян
* Толай — Германиядағы коммуна, Саар аумағы
* Толай хан - [Шыңғысхан]]ның ұлы.
Алмалы көшесі (Алматы)

Көше «Түрксіб» демалысорны мен «Каменское Плато» жанындағы алма бағының аумағында жатқандықтан, оған Алмалы атауы 1986 жылы берілген. «Алмалы» сөзінің мағынасы - алмасы көп жер дегенді білдіреді.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 3900 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Алпарұлы көшесі (Алматы)

Көшеге қазақтың қайсар ұлы, халық батыры Саурық Алпарұлының есімі берілген. Саурық Алпарұлы Алматы облысында дүниеге келген. Ол - патшалық Ресейдің Жетісуды отарлауына ашық қарсы шыққан батыр. Жетісудың әскери губернаторы Г.А.Колпаковский жіберген жазалаушы отрядқа бірнеше рет соққы берген. Кейін тұтқынға түсіп, орыс әскерлерінің қолынан қаза тапқан.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 1200 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Алтайбаев көшесі (Алматы)

Көшеге қазақтың көрнекті қоғам қайраткері, Қазақстан журналистер одағын басқарушыларының бірі Ешім Алтайбаевтың есімі берілген.

Алтайбаев 1894 жылы Қарағанды облысында дүниеге келген. Ол «Лениншіл жас» газетінің редакторы, КазТАГ директоры, Қазақстан Журналистер Одағы төрағасының орынбасары қызметтерін атқарған. 10-ға жуық кітаптың авторы.

Көше Алатау ауданы «Ақбұлақ» шағын ауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 800 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Алтын сақа көшесі (Алматы)

Көшеге тәрбиелік мәні бар қазақ ертегілерінің бірі «Алтын сақа» атауы берілген. Көше Алатау ауданындағы «Шаңырақ-2» шағынауданда орналасқан. Көшенің ұзындығы - 500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Алтынсарин даңғылы (Алматы)

Даңғылға қазақ халқының тұңғыш ағартушысы, Ұлы Ұстаз, жазушы, фольклорист, этнограф-зерттеуші, қазақ балалар әдебиетінің атасы Ыбырай Алтынсариннің есімі (Алматы қаласы әкімінің 17.07.1992 № 294 шешімі) берілген. Ол Қостанай облысыныда дүниеге келген. Даңғыл Әуезов ауданында орналасқан. Қабдолов көшесінен басталып, солтүстіктен оңтүстікке қарай Жандосов көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. 
*Абай даңғылымен, 
*Шаляпин, 
*Жұбанов көшелерімен
- қиылысады. Бұрынғы атауы - Правда даңғылы. Даңғылдың ұзындығы - 2800 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Алтынемел көшесі (Алматы)

Көшеге қазақтың көрікті мекені, Жоңғар Алатауы сілемдерінің батысында орналасқан ұлттық саябақ, 460000 гектар жерді алып жатқан Қазақстанның ірі қорығы - Алтын Емелдің атауы (Алматы қаласы мәслихатының 4.04.2001 № 200 шешімі мен Алматы қаласы әкімінің 9.04.2001 № 200 қаулысы) берілген. Алтын Емен қорығы аумағында сақтардың Бесшатыр қорғандарынан табылған біздің заманымыздан бұрынғы I мыңжылдық қазба ескерткіштері, сондай-ақ, Тамғалы Тастан алынған біздің заманымыздан бұрынғы XIV - XVI ғасырлардың тастағы ежелгі жазулар сақталған.

Көше Медеу ауданындағы «Думан-1» шағынауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - 6-шы көше. Көшенің ұзындығы - 1500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Алтыншы линия көшесі (Алматы)

30-шы жылдары жаңа нысандар көшелерге бөліне бастады. Көше атаулары 1-ші линиямен басталып. 22-шімен толықты.
Көше Алмалы, Бостандық аудандарын кесіп өтеді. Көшенің ұзындығы - 2600 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Амангелді көшесі (Алматы)

Көшеге қазақтың қайсар ұлы, 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісі көсемдерінің бірі Амангелді Имановтың есімі берілген. Амангелді Иманов (1873-1919) Торғай уезіндегі Қайдауыл болысында дүниеге келген. Торғай уезінің әскери комиссары болған.

Көше Райымбек даңғылынан басталып, солтүстіктен оңтүстікке қарай Абай даңғылына дейінгі аралықта созылып жатыр. Алмалы және Әуезов аудандарын қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Киргизская көшесі. Көшенің ұзындығы - 2500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Алдар көсе көшесі (Алматы)

**Алдар көсе көшесі** — Алматы қаласының Медеу ауданында орналасқан көше.

## Сөз төркіні
Көшеге Алматы қаласы әкімінің 1992 жылғы 22 қаңтардағы № 1/12 шешімімен қазақ халық ауыз әдебиетінің кейіпкері, алғырлық пен тапқырлықтың қулық пен айлакерліктің жиынтық бейнесі Алдаркөсенің есімі берілген. Алдаркөсе жайында халық арасында сандаған аңыз-әңгімелер сақталған.

Шахмет Құсайынов «Айдар көсе» пьесасын жазса, 1964 жылы режиссер Шәкен Айманов «Алдар көсе» фильмін түсірді.

## Орналасқан орны
Көше Медеу ауданында орналасқан. Жамақаев көшесінен басталып, Тайманов көшесіне дейін созылып жатыр. Манаев, Жуков 
және 8 Гвардиялық Дивизия көшелерімен қиылысады. Көшенің ұзындығы — 650 метр.

## Дереккөздер

Санат:Алматы көшелері