open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Әскери-стратегиялық тепе-теңдік (паритет)

**Әскери-стратегиялық тепе-теңдік (паритет)** (Военно-стратегическое равновесие) — қарсылас мемлекеттердің (мемлекеттер коалицияларының) қарулы күштерінің ұрыстық қуатының жуық шамамен тепе-теңдігі. Әскери-стратегиялық тепе-теңдіктің физикалық өлшемі ретінде жақтардың күш пен құралдарының, ең алдымен ядролық және қарапайым қарулы күрес құралдарының маңыздыларының жуық шамамен тең сандық-сапалық қатынасын алу қабылданатын. Әскери-стратегиялық тепе-теңдікке, сонымен қатар қарулы күштердің жеке құрамының кәсіби дайындығы, олардың геостратегиялық орналасуы, мемлекеттің жұмылдырулық мүмкіндігі әсер етеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Әскери-стратегиялық тұрақтылық

**Әскери-стратегиялық тұрақтылық** (Военно-стратегическая стабильность) — біршама ұзақ мерзімде қарсылас жақтардың ешқайсысы соғыста табысқа жету үшін бірінші болып әскери күшті қолдануға үміт артпайтын әскери, саяси, экономикалық, моральдық психологиялық факторлардың жиынтығымен анықталатын әскери-стратегиялық жағдай. Ол мемлекеттердің (мемлекеттер коалицияларының) стратегиялық тепе-теңдігімен, екі жақтың жуық шамамен жылдарында сүңгуір қайықтар, су үсті кемелерімен күресуге арналған. Б. құрамында 8-12 үлкен және орташа сүңгуір қайық немесе 2-3 кіші сүңгуір қайық (әр Б-да 6-10 қайық) болған. Су үсті кемелер Б-сы базадан қашық аудандарда сүңгуір қайықтар мен су үсті кемелеріне қарсы ұрыс қимылдарын жүргізуге арналған. Олар әдетте бір класты артиллериялық, қайыққа қарсы, миналарға қарсы кемелерден тұрады. Торпедалық катерлер Б-сы су үсті кемелерімен күресуге арналған.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Түптабан

**Түптабан** - колоннаның төменгі бөлігі, тұғыры. Болат ұстынның түптабаны.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Әскери-теңіз флотындағы ұрыстық рет

**Әскери-теңіз флотындағы  ұрыстық  рет** (Боевой порядок в ВМФ) — 17 ғасырдың басына дейін Әскери-теңіз флотында ескекті флот кезіндегі ұрыстық рет негізгі күштерден және маңдайшеп сабында немесе алға шығарылған қапталдары бар жарты шеңберде қолданылатын резервтен тұрған. Желкенді кемелердің және артиллерияның дамуына байланысты 17 ғасырда туып, Батыс Еуропаның мемлекеттерінің флоттарында 18 ғасырдың аяғына дейін таралған желілі ұрыстық рет болды. 19 ғасырдың екінші жартысында сауытты флоттың пайда болуымен кемелердің құрамаларының негізгі ұрыстық реті кильватерлік  лек, сыналы caп, маңдайшеп сабы және пеленг сабы болды. Бірінші дүниежүзілік соғыста флоттың ұрыстық  реті едәуір бытыраңқы болып, оған авангардтық (крейсерлер). негізгі (линкорлар), барлаусоққылау (сүңгуір қайықтар), табысты дамыту (эсминецтер мен миносецтер) кірді. Екінші дүниежүзілік соғыста флоттың ұрыстық реті әр түрлі топтардан (соққылау және қамтамасыз ету) сонымен бірге әуе шабуылына қарсы қорғаныс және сүңгуір қайыққа қарсы қорғаныс күштерінен құралды. Қазіргі жағдайда кеме бөлімдері мен құрамаларының ұрыстық ретіне өздерінің ұрыстық қорғаныстары және қамтамасыз ету топтары бар бір немесе бірнеше соққылау (ізденісті-соққылау) кеме топтары кіреді. Әскери-теңіз флотының құрамалары бірыңғай ұрыстық ретте топтармен және жеке дара кемелерімен ісәрекет жасай алады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Тиеу-түсіру станциясы

**Тиеу-түсіру станциясы** (Погрузочно-выгрузочная станция) — әскери тасымалдау кезінде әскерлерді және материалдық кұралдарды тиеуге (түсіруге) арналған темір жол станциясы, тиеу (түсіру) ауданының элементі. Әдетте ол тиеу-түсіру платформалары (аландары), өту және жүру көпірлері, тасымалданатын техникаларды тиеу және бекітуге арналған материалдар мен аспаптар, механикаландыру құралдары (крандар, транспортерлер, тиеушілер және т.б.) бар бірнеше тұракты (уакытша) тиеу-түсіру орындарымен жабдықталады. бұл станцияларда журу жолдары жабдықталады, байланыс, сондай-ак күзет және қорғаныс ұйымдастырылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Білдектің тұғыры

**Білдектің тұғыры** - айналдырық (алдыңғы тұғыр), сайман (ажарлағыш білдек басшысы) немесе дайындаманы сүйемелдейтін құрылғы (артқы түғыр) ұшін тірек болып келетін металл немесе ағаш өндеуші білдек бөлігі.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Ысталған шұжықтар

**Ысталған шұжықтар** — жартылай ысталған шұжықтар дайындауда өнім қуырылып, қайнатылып, салқындатылып, ысталады; қайнатып ысталған шұжық ыстықтай, температурасы 70—80°С түтінмен ысталып, қайнатылып, температурасы 32—40°С түтінмен қайта ысталып кептіріледі, ал шикілей ысталған шұжық  ұзақ уақыт жетілдіріліп, содан кейін температурасы 18—25°С түтінмен салқындай ысталады. Жартылай ысталған, қайнатып ысталған, шикілей ысталған шұжықтар ішіндегі температурасы 12—15°С тоңазытқыш ішіне қапталынып, ілініп, жартылай ысталған шұжық 10 күнге дейін, қайнатып ысталған 15 күнге дейін, ал шикілей ысталған шұжық 4 айға дейін сақталынады.
## Дереккөздер
Шығыс тәттілері

thumb|right
**Шығыс тәттілері** –– Кавказ, түрік, ортаазиялық елдерде тараған тәтті тағамдар. Бұған әр түрлі печеньелер, халуалар, мейіз-жаңғақты, мармелад-жаңғақты және крахмал-қантты тағамдар кіреді. Осы шығыс тәттілеріне: халуаның барлық түрі — тахин, жаңғақты, күнбағысты; нуганың басқа түрлері (бұлғау, құйма, созба); барлық қантты тағамдар — кристалды қант, қантты, нишало, аморфты қант татымды тағамдар жатады. Шығыс тәттілері көп ассортиментте Иранда, Ауғанстанда, Түркияда шығарылады. Шамалы мөлшерде араб елдерінде таралған: Ливанда, Сирияда, Египетте, Иракта, Сауд Арабиясында шығыс тәттілерін дайындауда негізгі компоненттер болып кепкен жемістер саналады (құрма, зімбір). Болгария Еуропадағы рахатлукумның түрік нұсқасын жасайды.

### Ұн өнімдерінен жасалған
Армян үй наны, курабье Баку (парсы), Кята (Ереван, Қарабах), Мютаки Шамахин, тәтті Наз, Багдад Нан, баклава (бай, қатпарлы, Сухум), түтікшелер (бадам, жаңғақ), Шакер лукум, Шакер пури, Шакер чурек, Югатерт.

### Жұмсақ кәмпиттер
Алы, бадамды толтыру, кілегейлі шұжық, Нуга (мейіз, лимон және мандарин, жержаңғақ қосылған жеміс), одақтық Ойла, грек жаңғағы, Рахат-лукум, кілегей, Чурчела (қант, жеміс), Шакер нохут, сүт шербет.

### Карамельдер
Грильяж (Бадам, жержаңғақ, Фундук), Козинак (күнбағыс, жержаңғақ, жаңғақ, бадам, жаңғақ, балмен және балсыз), қант қосылған Бадам, цилантро Ногул, Парвард, Фешмак.

## Дереккөздер

Санат:Шығыс тәттілері
Оқсыз патрон

**Оқсыз патрон** (холостой патрон) — оғы жоқ, құр дәріленген патрон. Оқсыз патрон тактикалық сабақтар мен жаттығуларда автоматтық және автоматтық емес атыс қаруларынан атысты елестету үшін қолданылады. Сонымен қатар, оқсыз патрон ұрыс патрондарымен атып көрмеген жас сарбаздарды үйрету үшін, оларда атыс кезінде қаруды дұрыс ұстау мен және байсалдылық қасиеттерін қалыптастыру мақсатында қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Шымшым

**Шымшым** –– тағамды дайындау кезінде немесе соңында салынатын кулинариядағы құрғақ ұнтақ заттардың өлшемі. Өлшем көптеген елдердің асханасында қолданылады.
## Дереккөздер
Оқтұмсық

**Оқтұмсық** (боеголовка) — нысананы қирату немесе бүлдіруге арналған ядролық, жай, химиялық немесе басқа құрастырыстардан құралған ракетаның, торпеданың, снарядтың немесе басқа қарудың бөлігі.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Шіру

thumb|right|Шірей бастаған алма жемісі
**Шіру** немесе  **аммонификация**  — шіріткіш микроорганизмдер әсерінен азотты күрделі қосылыстардың (әсіресе белоктардың) ыдырауы. 

Белок заттары жасуша цитоплазмасының негізін құрайды. Ол топыраққа өсімдіктердің, жануарлар мен микроорганизмдердің өлекселерімен келіп түседі. Сөйтіп белокты заттар ыдырағанда одан аммиак бөлініп шығады. Сөйтіп, шіру барысында әр түрлі газ тектес заттар, бірінші кезекте көмір қышқылы, күкіртті сутек, аммиак және меркаптандар көптеп бөлініп шығады.

Табиғат жағдайында аммонификация процесі көптеген микроорганизмдер топтарының қатысуымен жүреді. Ыдырау барысының алғашқы кезіңінде көбінесе *спора түзбейтін таяқша бактериялар* қатысса, кейінірек *спора түзетін бациллалар* түрлері қатысады.

Азот қосылыстары мол органикалық заттар ыдырағанда алдымен олардын микроорганизмдер тіршілігіне қажетті энергия бөлінеді. Ал, оның кейбір бөлігі, мәселен, амин қышқылдары микробтар цитоплазмасының құрамына енеді. Бос күйіндегі аммиактың жиналуы ыдырайтын заттардың құрамындағы азот пен көміртегінің ара қатысына байланысты. Егер ыдырайтын затта белок, яғни азотқа бай қосылыс мол болса, ол ортада аммиак та едәуір көп жиналады. Орта көмірсуға бай болса, микробтар минерал күйіндегі азотпен қоректеніп, оның денесінде белок пайда болады. Белоктар *аэробты* және *анаэробты бактериялардың* актиномицеттердің, саңырауқұлақтардың әрекетінен ыдырайды. Мұның ішінде Бацилус, Псеудомонас, Клостридиум туыстарының микробтары. 

Аммонификация аэробты да анаэробты да жағдайда жүре береді. Аэробты жағдайда бұл процеске бактериялар, актиномицеттер және микроскоптық саңырауқұлақтар қатысады.
Шіріткіш бактериялар тағамды бұзады. Оларға қарсы зарарсыздандыру, тұздау, қақтау, ыстау, қатыру, мұздату, т.б. әдістер қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Азоттың биологиялық циклы
Санат:Паталогиялық анатомия
Санат:Биологиялық процестер
Санат:Микробиология
Оқтың қиратқыштық әрекеті

**Оқтың қиратқыштық әрекеті** (убойное действие пули) — оқтың тірі нысананы жою немесе олардың ұрысқа қабілеттілігінен айыру күші. Адамды өлтіру үшін қалыпты ұңғы (6,59 мм) оғының кинетикалық қуаты нысанамен кездескен шақта 78,5 дж-дан кем болмауы тиіс. Танкіге қарсы басқарылатын оқтың қиратқыштық қасиеті іс жүзінде атудың барынша қашықтықтарына дейін сақталынады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Негізгі бөлшек

**Негізгі бөлшек** - 
# машина немесе механизмдердің (білдік тұғыры және т.б.) құрастыруын бастауға арналган негізгі тетік (бөлік);
# өндірістің шартты бағдарламасын белгілейтін (көбінесе цехпен зауаттарды жобалағанда), енімнің конструкциялына технологиялық сипаттамасын көрсететін негізгі типтік бөлшек.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Оқтың тесіп өту әрекеті

**Оқтың тесіп өту әрекеті** (пробивное действие пули) — оқтың түрлі бөгеттерді тесіп өту мүмкіндігі. Кез келген ату қаруларының колданылуы үлгісі үшін ату ісі тәлімдемелерінде оқ белгілі қашықтықта жарып өтетін бірқатар типтік тосқауылдардың қалыңдығы көрсетіледі.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Ыдыс-аяқ жуу машинасы

thumb|right
**Ыдыс-аяқ жуу машинасы** — кәсіпорындарда, тұрмыста пайдаланылатын машиналарының негізгі операцияларына ыдыстарды тамақ қалдықтарынан тазалау, жуу ерітіндісімен жуу, бір немесе екі рет шаю және ыдыстарды кептіру. Машинада ыдыстар тамақ қалдықтарынан мұздай немесе ыстық судың ағынымен тазаланады. Ыдыстарды жуу жылы су ерітіндісімен жүргізіледі. Ыдыстарды алғашқы шаю температурасы 58°С-тан жоғары сумен, ал екінші рет температурасы 85°С-тан жоғары сумен шайылады. Машиналар әмбебап немесе ыдыстың жеке түрін жуатын, толассыз немесе кезеңді, гидравликалық немесе механикалық болып бөлінеді. Ыдыс-аяқ жуу машинасы ыдыстарды тиеу, түсіру, жуу секцияларынан тұрады. Жуу секциясы рамадан, оған бекітілген ваннадан, насостардан және ыстық, суық су құбырларынан тұрады.
## Дереккөздер


Санат:Үй тұрмысы
Санат:Техника
Құрылыс ұйымының өндірістік базасы

**Құрылыс ұйымының өндірістік базасы** - құрылыс ұйымының салынып жатқан объектілерді қажетті материалдық техникалық қаржылармен қолма-қол қамтамасыз етуге, сондай-ақ құрылыс барысында пайдаланылатын материалдар, бұйымдар және құрылғыларды өз күштерімен дайындауға (*өндеуге, байытуға*) арналған кәсіпорындар мен ғимараттардың кешені.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Оқтың тоқтатушы әсері

**Оқтың тоқтатушы әсері** (останавливающее действие пули) — оқтың жанды нысананы тез арада саптан шығару (тоқтату) қабілеттілігі. Жанды нысананың өз қаруына ие болу және қозғалу мүмкіндігінен айыратын күшті соққыға жатады. Оқтың осындай әсерінің тапаншалар мен револьверлер үшін маңызды мәні бар. Бұл кәрсеткіш доғалтұмсықты қысқа оқтарды қолдану және олардың калибрін ірілендіру аркылы жетілдіріледі.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Әлсіз әсерлесу

**Әлсіз әсерлесу** () — төрт түрлі Фундаменталды әсерлесудің бірі болып, элементар бөлшектерінің аралығында, олардың аракашықтығы бірнеше аттометрден аз болған кезде, жүзеге асатын әсерлесу; көбінесе атом ядросының бета ыдырауына әкеледі.

Әсерлесу радиусы өте аз (шамамен 2~10–16 см). Элементар бөлшектердің ыдырауы, нейтриноның затпен әсерлесуі, т.б-лар осы әлсіз әсерлесудің салдарынан болады. Ол күшті әсерлесу мен Электромагниттік әсерлесуден әлсіз, ал гравитатция күшінен әлдеқайда күшті әсер туғызады. Әсерлесу күші (пәрменділігі) олардың әсерінен болатын реакциялардың өту жылдамдығын салыстыру арқылы анықталады. Мысалы, энергиясы ~1 ГэВ болатын реакциялар кезінде күшті өзара әсер тудыратын процестер ~10-24с, электр магниттік өзара әсер тудыратын процестер ~10-21с, ал әлсіз әсерлесу тудыратын процестер ~10-10с ішінде өтеді. Сондықтан элементар болшектер әлеміндегі әлсіз процестер өте жәй жүреді. Әлсіз әсерлесудің әсер ету радиусы өте аз (шамамен 2~10-16 см). 

Әсерлердің тағы бір сипаттамасы — бөлшектердің зат ішінде еркін өту жолы (еркін жол ұзындығы). Күшті әсерлесетін бөлшектерді (адрондарды) оншақты см темір қабаты тоқтататын болса, әлсіз әсерлесетін нейтрино ешбір кедергісіз мұндай заттың миллиардтаған километрін тесіп өтеді. Дегенмен әлсіз әсерлесудің әлемде атқаратын ролі орасан зор (мысалы, онсыз Күн энергия шығаруын тоқтатқан болар еді). Әлсіз әсерлесу қатысатын ең көп таралған процесс — радиоактивтік ядролардың бетта ыдырауы. Оның тұңғыш теориясын 1934 жылы Италия ғалымы Э.Ферми жасады. 

## Дереккөздер


Санат:Физика
Оқу-жаттығу полигоны

**Оқу-жаттығу полигоны** (учебный полигон) — қару түрлерін қалай қолдану әдістерін үйрену полигоны.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Ыстау

thumb|right
**Ыстау** — сақтау мерзімін ұлғайту үшін өсімдік түтіндерімен өнімді (мысалы, шұжық, ет, балық, т.б.), арнаулы ыстау цехтарында немесе үйде қақтау. Қымыз сақтайтын сабаны, күбіні ыстау. Балықты ыстау екі түрлі тәсілмен жүргізіледі. Оны ыстықтай ыстау үшін кесектерге бөлшектеп температурасы 90—180°С түтінмен ыстайды. Суықтай ыстау үшін балық кесектерін тұздап температурасы 35—40°С түтінмен өңдейді. Кейде түтіннің орнына тағамға дәм, иіс, түс беретін арнаулы ыстайтын сұйықтар қолданылады. Сонымен бірге шұжықтың көптеген түрлері де ысталынады.

Еліміздің солтүстік облыстарында соғым етін сақтайтын жақсы тәсіл бар. Кәдімгі қайың қабығын отқа жағып, оның түтінімен етті ыстайды. Ысталған ет жақсы сақталады, дәмді әрі жұмсақ болады.

## Дереккөздер


Санат:Асхана
Оқу-жаттығудың мақсаты

**Оқу-жаттығудың мақсаты** (замысел учения) — әскерді басқару, материалдық ресурстарды пайдалану, табысқа кол жеткізу жолдарын нақтылау.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Анайылау

**Анайылау**- қандай болмасын бір ілімнің мазмұнын теріс, тым қарапайым көрсету.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Әлсіз ферромагнетизм

thumb
**Әлсіз ферромагнетизм** - кейбір антиферромагнетиктерде өздігінен болатын аз магниттелудің болуы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Векторлық кеңістіктің базисі

**Векторлық кеңістіктің базисі** - сызықтық кеңістіктің берілген {е}= {е1 е2,.. ., еn} векторлар жиыны сызықты тәуелсіз болып, ал кез келген басқа векторлар осы векторлардың сызықтық тіркесі ретінде өрнектелсе, онда ол векторлар жиыны кеңістіктің базистік векторлары немесе базисі деп аталады.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Оқшауланған аспаптар мен газтұмылдырықтар

**Оқшауланған аспаптар мен газтұмылдырықтар** — оқшауланған аспаптардың сүзгілі газтұмылдырықтан айырмашылығы олар тыныс мүшелерін айналадағы атмосферадан толық оқшаулайды. Оқшауланған аспаптар мен газтұмылдырықтарда дем алу мүмкіндігі олардағы сығылған түрдегі (кип-7, кип-8) немесе химиялық, қосылыстар (ип-46, ип-46м) түріндегі оттек есебінен жасалады. Оқшауланған аспаптар мен газтұмылдырықтар сүзгілі газтұмылдырыктар сенімді қорғай алмаған кезде, яғни улы заттардың концентрациясы жоғары болғанда, ауада оттек жетіспеген жағдайда, мысалы, өрт сөндірген кезде қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Эзгей

**Эзгей** — сүт және уыздан дайындалатын бурят халқының сыры. Бір шелек қайнап жатқан сүтке 3—4 л уыз құйып ірітілгенше қайнатады. Қою сүзіндіні екі тақтаның ортасына салып сығымдайды. Егер сүт жоғары майлы болса (6—7%) онда сүт пен уыздың арақатынасы 2:1 етіп алады.
## Дереккөздер
Термиттік қоспа

**Термиттік қоспа** ( қызу, жылу) — алюминийдің кейбір металлдардың (көбіне темірдің) тотықтарымен қосылған ұнтақ қоспасы. Термиттік қоспа жанғанда 3000° С-дан аса температура пайда болады. Термиттік қоспа әскери істе артиллериялық өртегіш снарядтар мен өртегіш авиациялық бомбалардың тұтандырғышы ретінде қолданылады. Олар орманда, елді мекендерде, кемелерде және басқа объектілерде өрт шығарады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Теңгеру

**Теңгеру** - механизмдерді тепе-теңдік қалыпқа келтіру.
## Дереккөздер


Санат:Механика
Санат:Материалдар
Санат:Материалдар механикасы терминдері
Құрманғали Ұябаев

**Құрманғали Ұябаев** (1920-1971) — ақын, Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. 1940-1950 жылдары Кеңес Армиясы қатарында болды. 1950-71 жылдары "Социалистік Қазақстан", "Қазақ әдебиеті" газеті редакцияларында, "Қазақстан" баспасында, "Қазақ Совет Энциклопедиясының" редакциясында қызмет атқарды. Тұңғыш кітабы ("Шығыс шыңында") 1949 жылы жарияланды. "Сағат" поэмасы (1952), "Жырларым" (1962), "Өтеді жылдар" (1969), "Концерт жырлары" (1970), "Тағдыр туралы сөз" (1971), "Дарқан далам" (1972) өлең жинақтары мен "Қырдағы қырандар" (1966), "Шақырылмаған қонақтар" (1967) атты очерктер жинақтары шықты. 
 
Ұябаевтың бірқатар өлеңдері, әңгіме, очерктері орыс тілінде жарық көрді. Ол А.С.Пушкин, А.Мицкевич, т.б. ақын-жазушылардың шығармаларын қазақ тіліне аударды.

## Дереккөздер
Күштерді қосу

**Күштерді қосу** - күш жүйелерінің бас векторын анықтаудың операциясы.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Жорық ретінің тереңдігі

**Жорық ретінің тереңдігі** — жорықтың алдыңғы жағындағы қорғаушылардан бастап соңғы жағындағы техникалық тұйықтаушыларды қосқанға дейінгі аралық. Ол жол оқпанының санына, бөлімдердің (*[[бөлімше]]лердің*) түгелденуіне, бөлінген күшейту құралдарына, машиналарға, бөлімшелер арасындағы орнатылған ара қашықтық шамасына байланысты. Жорық ретінің тереңдігі машина санын 1-ге азайтқанда, олардың арасындағы ара қашықтықтыц шамасын бөлімшелер мен негізгі күштердің және техникалық қамтамасыз ету мен тыл легінің арасындағы қосылған ара қашықтық шамасын қосқандағы көбейтіндісімен анықталады. Командир шешімінің негізінде жорық ретінің тереңдігін анықтау үшін, жорық ретінің үлгісі жасалады. 
*Онда 
**жорық ретінің элементтері; 
**жорық ретінің графиқалық кескіні; 
**жорық легінің құрамы; 
**жорық легіндегі машиналар саны; 
**жорық легінің тереңдігі; 
**бөлімшелердің жорық лектерінің арасындағы ара қашықтық көрсетеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Эклер

thumb|right
**Эклер** ( — жылтырақ) — қайнатпалы қамырдан пісірілетін сопақша пішінді, ішіне крем (тәтті немесе кейде тұздылау дәмді.) салынған жабық пирожный. Пирожный сыртына шоколад ерітпесі немесе кувертюр жағылған. Жақсы сақталынатын болғандықтан сауда орындарында көп тарайды. Нағыз (француздық) эклердің рецепті төмендегідей болады: Қамырға 250 мл су, 50 г сары май, 150 г ұн, 4 жұмыртқа, бір шымшым тұз, қамырға жағатын май және тақтаға себілетін ұн қажет. Салмаға 375 мл сүт, 30 г балалар тағамының ұнтағы (құрғақ сүт қоспасы), 65 г құмшекер, 75 г сары май, 200 мл қаймақ, глазурьлеуге қажетті 100 г кувертюра немесе шоколад, 3 асхана қасығымен лимон шырыны, 1 пакет ванилді қант, бір шымшым тұз қажет.

## Дайындау тәсілі
Дайындау тәсілі: 1. Қайнатпалы қамыр дайындау үшін май, тұз салынған суды қайнатып алып, оттан түсіріп үстіне ұн салып араластырады. Содан соң ыдысты қайта отқа қойып қамыр түйіршіктері түзілгенше ұдайы араластырып отырады. Пайда болған қамырды шұңғыл кәрлен ыдысқа салып үстіне бұлғанған жұмыртқаларды қосып, қамырды суытпай араластырады. Осы тәсілмен дайындалған қамырмен кондитер қапшығын немесе шприцін толтырады. Майланған және үстіне ұн шашылған тақта үстіне қапшық немесе шприц арқылы ені 3, ұзындығы 10 см болатын пішіндер сықпаланады. Осы пішіндер ішіндегі температурасы 220°С болатын тұмшапештерде 25 мин-тай пісіріледі. 2. Салма дайындау үшін төрт қасық сүтке балалар тағамының ұнтағын салып араластырады да, қайнап жатқан сүттің үстіне салады. Содан кейін ыдысты оттан түсіріп, үстіне ванилді ұнтақ, лимон шырынын қосады. Қаймақты миксерде бұлғап, тоңазытқышқа қояды. Кремді араластыра отырып салқындатады да, үстіне бұлғанған қаймақ салып араластырады. 3. Эклер дайындамаларын салқындатып, ішіне шприцпен сары майлы-кремді сықпалайды. Дайындамалар сыртына глазурь жағып, қатырады.

## Дереккөздер


Санат:Тағамдар
Эскалоп

**Эскалоп** () орыс-француздық Петербург асханаларында эскалоп деп бұзау немесе шошқа еттерінің жұмсақ бөліктерінен дайындалатын жалпақ домалақ пішінді дайындамаларды атаған. Қазіргі кезде эскалоп деп ұнға немесе басқа ұнтақтарға аунатылмай жылумен өнделінетін тегіс, домалақ жұқа ет дайындамасын айтады.
## Дереккөздер


Санат:Ет тағамдары
Жорықта қорғау

**Жорықта қорғау**  — жорықтың бағытына және жағдайына байланысты бөлімдерде ұйымдастырылған қорғану шаралары. Майданнан — авангардпен, бас жорық бекетімен және шолғыншы машиналармен, тылдан — арргардтармен, тылдың жорық бекетімен және шолғыншы машиналарыен; қанаттан — оң немесе сол жак жорық бекетімен және шолғыншы машиналарымен жүзеге асырылады. Жорықта қорғау бөлімдері танкілермен, артиллериямен, минаатарлармен және арнаулы әскер бөлімшелерімен күшейтідеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Смектик

thumb
**Смектик** — ұзын осьтерінің таңбаланбаған бағытындағы молекуланың масса центрлерінің ретті орналасуымен сипатталатын сұйық кристалдың эр түрлілігі.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Санат:Сұйық кристалдар
Эмальданған ыдыстар

**Эмальданған ыдыстар** –– суы бар сұйық тағамдарды, сорпаларды дайындауға арналған эмальмен қапталынған ыдыстар. Мұндай ыдыстарда қайнау процесі жылдам жүретін болғандықтан қаспақталынатын сүт, май, қанты бар өнімдерін қайнатуға болмайды. Сонымен бірге ботқалар мен қуырылатын тағамдарды да дайындауға болмайды.
## Дереккөздер
Эматалданған ыдыстар

**Эматалданған ыдыстар** — арнаулы қаптамалары бар, өнімдер қаспақталынбайтын ыдыстар. Мұндай ыдыстарда тамақ өнімдерін қуыруға, бұқтыруға, қайнатуға болады. Бірақ эмальданған ыдысқа қарағанда тағам дайындау ұзақтау мерзімде жүреді.
## Дереккөздер
Жоспарлы аэросурет

**Жоспарлы аэросурет**  — аэрофотоаппараттың оптикалық білігінің аспалы қалпында алынған немесе оның тік сызықтан 3"-тан аспайтын ауытқуы кезінде алынған сурет. Жоспарлы аэросурет жергілікті жерді жан-жакты зерттеуге және сол бойьшша топографиялық карта секілді қажетті өлшеулер жүргізуге мүмкіндік береді. Жоспарлы аэросурет бойынша жергілікті жердің әскери өлшемдері мен координаталарын алуға болады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Оперативті маневр түрі

**Оперативті маневр түрі** (формы оперативного маневра) — 20 ғасырдың 60 жылдарына дейін шабуыл барысында карсыластың топтастығын жойып жіберу мүмкіндігін біддіретін термин. Оған бір немесе бірнеше бағытта қарсы алдынан берілетін соққы; оперативтік айналып өту, жау тобын қамту; ірі жау тобын қоршау немесе құртып жіберу мақсатында соққы беру; жаудың негізгі күшінің шегіну және баруы қиын жерлерге орналасу жолдарын кесіп тастау т.б. жатады. Кейбір шетел армияларында оперативті маневр түрі күні бүгінге дейін сақталуда. Мысалы: АҚШ-та оған қарсы алдынан соққы беру, бұзып өту мен қамтуды жатқызады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Эскаргот іскегі

thumb|right
**Эскаргот іскегі** –– ұлулар қабығын ұстауға арналған арнайы қыстырғыш. Онымен қабығын ұстап тұрып ішінен ұлуды алады. Бұл құрылымсыз ұлуды дайындау мүмкін емес. Асхана жинағына кіретін аспап.
## Дереккөздер
Жою тығыздығы

**Жою тығыздығы**  — артиллериялық атыспен нысананы жою (*басу немесе құрту*) сипатгамаларының бірі. Жою тығыздығы нақты атыс жағдайы үшін белгіленген снарядтар (*миналар*) шыгыны нормасының бөлшегімен немесе нысанаға, болмаса оны жою кезіндегі барлық уакытта оның ауданының 1 га-на (*нысана майдан шебінің 100 м*) жұмсалған снарядтардың (*миналардың*) нақты санымен анықталады. Мысалы, нақты жағдаштарға қатыс қашықтығына, нысана сипатына, атыс қондырғыларын дайындау тәсілдеріне және (*басқаларға*) байланысты толық *(100%)* тығыздықпен артиллериялық батареяны басу үшін *122 мм* снарядтардың *300 даналық* шығын мөлшері белгіленген. *150* дана снаряд шығынымен батареяны жартылай тығыздықпен *(50 %)*, ал *450* снаряд шығынымен бір жарым тығыздықпен *(150 %)* басылады. Жою тығыздығы жоғарылатуды немесе азайтуды нысананың маңыздылығы мен сипатына, снарядтар мен атыс тапсырмаларын орындаудағы уақытқа, әскерлердің әрекет пен тапсырма тәсілдеріне байланысты снарядтардың шығынын көбейту және қысқарту жолымен жүзеге асыруға болады. Авиацияда бомбалық соққының қажетті тығыздығын, кейде, оперативтік  жою тығыздығы деп атайды.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Эспрессо

thumb|right
**Эспрессо** –– кофе қайнату тәсілі. XX ғасырда Италияда ойлап табылған. Арнаулы агрегатта ұнталған кофе қабатынан су буын өткізу арқылы кофедегі пайдалы заттардың (кофеин және т.б.) экстракциялануын жақсартады. Осы тәсілмен көптеген кофе сусындарын дайындауға болады.
## Дереккөздер


Санат:Кофе
Ұялы шмальгаузения

**Ұялы шмальгаузения** (Schmalhausenia nuclulans) — күрделі гүлдер тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдік. Іле Алатауында, Ұзынқара (Кетпен) жотасында кездеседі. Биіктігі 50 см-дей. Сабағы біреу, түбінде қураған жапырақтарының қара қоңыр қалдықтары бар. Жапырақтары ұзындау, қандауыр пішіндес, екі жағында сұр қалың түгі бар. Дегелек жапырақтары сағақты, қауырсын тәрізді екі рет тілімделген, ұшы тікенекті. Сабақ жапырақтары сағақсыз. Себеті ірі, қалың түкті, сабағының ұшындағы шоқпарбас гүлшоғырына жиналған. Олардың жапырақшалары қандауыр тәрізді, күлтелері қара қошқыл түсті. Шілде-тамызда гүлдеп, тамыз-қыркүйекте жеміс салады. Жемісі — қатпарлы, түксіз дөнек. Сирек кездесетіндіктен Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген.

## Дереккөздер


Санат:Жетісу
Тереңге бомба тастау

**Тереңге бомба тастау** (Глубинное бомбометание) — сүңгуір қайыктар мен басқа да су асты объектілерін жоюға арналған терендік бомбаның қолданылуы. Су үеті кемелерімен, қайыққа қарсы ұшақтармен және тікүшақтармен жүргізіледі. Су үсті кемелері реактивтік бомба таетайтын қондырғыларды, газодинамикалық бомба тастағыштар және кеменің арткы жағындағы бомба түсірушілерді пайдаланады. Сүңгуір қайықтарды жою мүмкіндігін арттыру үшін Тереңге бомба тастау дүркіндете, жарылыс нүктелерін айнала және терендете жаю аркылы іске асырылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Оперативтік бағыныштылық

**Оперативтік бағыныштылық** (оперативное подчинение) — операцияны дайындау және жүргізу жүктелген қолбасшыға (командирге) жауынгерлік тапсырманы орындау уақытында бірлестіктердің, құрамалардың бөлімдердің уақытша бағынуы. Оперативтік бағыныштылық ұрыстық қимылдар кезінде немесе басталар алдында жоғары әскери басшылықтың шешімімен орындалады. Қолбасшы (командир) оперативтік бағыныштылыққа түскен әскерлерге жауынгерлік тапсырмалар бөледі, оларды күшейтуге қажет күштер мен құралдар бөледі, атыспен қолдайды және операция (ұрыс) кезінде оларды басқарады. Бірақ ол оперативті бағынышты бірлестіктердің (құрамалардың, бөлімдердің) ұйымдық құрылымын бұзуға, оларды өз құрамаларына (бөлімдеріне) бөлуге, басқа жағдайға пайдалануға, басшы құрамын ауыстыруға, т.б. құқығы жоқ. Оперативтік бағыныштылыққа берілген әскерлерді негізінен уақытша басқаратын қолбасшы қамтамасыз етеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Жуықтап бағдарлау

**Жуықтап бағдарлау**  — картаның онда белгіленген жергілікгі жер заттарына қарай бағыттардың өзі тұрған нүктеден айналадағы бағдарларға, ойша жүргізілген бағыттарға шамамен сәйкес келетіндей етіп орналастырылуы. Картаны бағыттар бойынша көкжиек тұстарына жуықтап бағдарлайды. Алдын ала көкжиек тұстарын анықтайды, ал сонан соң карта жақтауының үстіңгі жағы — солтүстікке, ал оң жағы, төменгі және сол жағы — шығыс, оңтүстік және батысқа сәйкестендіріліп қаратылады. Картаны дәлдеу үшін жергілікті жер сызықтары, компас қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Тир

[thumb|250px|Тирдегі атыс ([АҚШ, 1915 жыл)]]
**Тир** — оқатар қару мен пневматикалық қарудан ату жаттығулары мен дайындықтарын жүргізуге арналган жабық немесе жартылай жабық орын. Тирдің атыс аймағының өлшемі кашықтығы жағынан: ұрыс оғымен ату үшін 400 м, кіші калибрлі қарумен — 100 м, ал пневматикалық қарумен ату үшін 25 м-ден аспайды.Атыс аймағының шектелу құрылымына қарай тирді жабық, жартылай жабық және ашық үлгідегі деп бөледі. Жабық тирде ату аймағы қабырғалармен және төбемен жартылай жабық тирде ату аймағы қабырғалар мен және төбесінде оқты шектелген ашық тирде ату аймағы топырақ үйіндісі мен немесе сымды қоршаулармен және жоғарыда оқты кідіретіндермен шектелген. Егер тирдің алды (көз көретіндей жер) ашық болатын болса қауіпсіздік қамтамасыз етіледі (адамдар тұратын үйлер, жолдар және жаяу адамдар жүретін соқпақтар т.б.) болмаса ату аймағы оқ кідіртетіндермен жабдықталмайды, бірақ ату кезінде бақылаушылар қойылады, олар қауіпті аймаққа адамдардың немесе малдардың келмеуін қадағалайды.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Балюстрада

нобай|Көпірдегі балюстрада
нобай|Метродағы балюстрада
**Балюстрада** *( және )* — баспалдақтар, террасалар, балкондар мен шатырлардың ағаштан, тастан немесе металдан әсемдеп істеген, төбесі ортақ, бір-бірімен көлденең сырықтармен жалғастырылып бекітілген әдемі қоршауы, жақтауы.

## Балюстрада галереясы

Сурет:Balustrad med dockor 1700-talet , Nordisk familjebok.png| 
Сурет:Baluster, Nordisk familjebok.png
Сурет:Balustrad, gotisk, från Notre Dame i Paris, Nordisk familjebok.png
Сурет:Balustrad, gotisk, från katedralen i Carcassone 1300-talet, Nordisk familjebok.png
Сурет:Balustrad från slottet St Germain 1500-talet, Nordisk familjebok.png
Сурет:Balustrad från slottet Maison sur Seine 1600-talet, Nordisk familjebok.png
Сурет:Balustrad från Sofiakyrkan i Konstantinopel 2, Nordisk familjebok.png
Сурет:Balustrad från Sofiakyrkan i Konstantinopel 1, Nordisk familjebok.png


## Дереккөздер

Санат:Сәулет элементтері
Жұмсалатын қорлар

**Жұмсалатын қорлар**  — әскери, операциялық және стратегиялық қорлардың құрамындағы қор. 
*Жұмсалу реті: 
**бейбіт уақытта — әскердің (*[[күш]]тің*) күнделікті өмірі мен әскери дайындығының ағымдағы қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін; 
**соғыс уақытында — әскердің ұрыс қимылын, әскери дайындығын және күнделікті өмірін қамтамасыз ету үшін жұмсалады. 
Жұмсалатын қорлар  *көшпелі, жолдық, жеткізіліп берілетін, жылжымалы* болып бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Оперативтік барлау

**Оперативтік барлау** (оперативная разведка) — әркеттегі немесе ықтимал қарсылас жайлы және операцияны (үрыс қимылдары) дайындау мен табысты жүргізу мүддесінде әскери қимылдар ауданы туралы мәліметтерді іздеп табу және зерделеу жөніндегі шаралар жиынтығы. Оперативтік барлау әскери барлаудың құрамды бөлімі ретінде оның басқа бөлімдерімен — стратегиялық барлаумен және тактикалық барлаумен тығыз байланыста болады. Оперативтік барлау ықтимал немесе әрекеттегі қарсылас туралы әскери қимылдарды бастауға тікелей дайындық жасау шараларын, ядролық қару қолдану мүмкіндігін, күш пен құралдардың жауынгерлік мүмкіндіктерін, қимылдардың ықтимал сипатын, ядролық қарудың, ату, радиоэлектронды құралдар мен басқару пункттерінің барысы мен орналасу орнын, авиацияның, әуе шабуылына қарсы, ракетаға карсы қорғаныс құралдарының орналасуын және қимылдар синатын, тылдық қамтамасыз ету жүйесін, әскерлердін саяси-моральдық жағдайын және басшылыққа керекті басқа да мәліметтерді анықтайды. Оперативтік барлаудың ұрыс қимылдар ауданы туралы анықтайтыны: жергілікті жер сипаты, табиғи жағдайы, оперативтік жабдықтар дәрежесі, жергілікті жер ресурстарының болуы, жергілікті жер түрғындарының саяси көңіл-күйлері. Оперативтік барлау жүргізу тереңдігі ұрыс қимылдарының ауқымы мен сипатына, бірлестіктегі ұрыс тапсырмаларының мазмұны, қарсылас әскерлерін жедел сапқа тұрғызу тереңдігіне, ұрыс қимылдары театрының ерекшелігіне және т.б. байланысты. Оперативтік барлау бірлестіктегі ұрыс қимылдарының барлық тереңдігі және бүкіл алқабы бойынша кажетті мәліметтерді уақытымен алуды қамтамасыз етуі керек. Осы мәліметтер негізінде қолбасшы және бірлестік штабы жағдайдың ықтимал өзгерістерін алдын ала көру және айқас барысындағы әскерлер мен қаруды басқару мүмкіндігін жасай алады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Қазақтың ащы көжесі

**Қазақтың ащы көжесі**н дайындау үшін алдымен етті құйрық майымен қоса кеспе түрінде 15 г-нан тіліктеп кеседі. Одан кейін оны тұздайды, бұрыштайды, туралған жуа, ұзыншалап туралған тұрма қосып, тағы да 8—10 мин қуырады. Одан соң тың қызанақ, ұсақтап туралған сарымсақ, лавр жапырағын, шарап сірке суын, азғантай сорпа қосып, барлық соусты бұқтырады. Дайын еттің соусын дайын сүйек сорпасына енгізеді, жұмыртқа омлетін кеспе секілді кесіп салады да, дәмі шыққанша қайнатады. Үстелге әкелерде туралған балдыркөктерді себеді.

## Дереккөздер
Аралас күй

**Аралас күй** - екінші текті жоғары өткізгіш, үлгідегі магнит өрісі өсе келе кризистік магнит өрісінің екі мэнінің төменгісіне жеткен кезде, өтетін күй.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Анайы

**Анайы** - Әдеби тілде қабылданбаған теріс, дөрекі сөз, пікір.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Жұмсалмайтын қорлар

**Жұмсалмайтын қорлар** 
#ерекше жағдайларда ғана тиісті командирдің (*бастықтың*) рұқсатымен жұмсалатын материалдық құралдардың (*оқ-дәрілер, жанармай, азық-түлік*) әскерлік қорының бір бөлігі;
#жұмылдыру кезінде әскери құрылымдарды қамтамасыз етуге арналған материалдық құралдар қоры; 
#экипаждарын апат кезінде қамтамасыз ету үшін ұшу аппаттары мен сүңгуір қайықтардың арнайы қоры.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Толық арнайы өңдеу

**Толық арнайы өңдеу** (Полная специальная обработка) — оған жеке құрамды санитариялық өңдеу, қару-жарақты, әскери техниканы, көліктерді, әскери киімдерді, жабдық-тұрыандарды және қорғаныс құралдарын дезактивизациялау, газсыздандыру және дезинфекциялау жатады. Толық арнайы өндеу бөлімшелерде табельдік және қажетті заттарды қолданып тапсырманы орындағаннан кейін бас командирдің әкімі бойынша жүргізіледі. Мұндай кезде бәлімшелер заладсыз аудандарға көшіріледі. Бөлімшелердегі толық арнайы әвдеу, әдетте, рота (батарея) командирінің басшылығымен рота (батарея) бойынша жүргізіледі.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Көп компонентті құрмалас сөйлем

Көп компонентті кұрмалас сөйлем орыс. многочленное сложное предложение — үш немесе одан да көп компоненттерден тұратын кұрмалас сөйлем. Казак тілінде Көп компонентті құрмалас сөйлемдер: 
#көп компонентті салалас сөйлем
#көп багыныңқылы сабақтас сөйлем
#аралас қүрмалас сөйлем болып бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Лингвистика
Әскери-теңіз флотының кеме жарғысы

**Әскери-теңіз флотының кеме жарғысы**(Корабельный устав Военно-морского флота) — кемелер мен құрамалардағы лауазымды тұлғалардың міндеттерің, күнделікті қызмет пен кеме наряды қызметін белгілейтін ресми құжат.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Оперативтік бірлестік

**Оперативтік бірлестік** (оперативное объединение) — бірнеше кұрамалар мен бөлімдерден, арнайы әскерлерден құрылған бірлестік. Мұндай бірлестіктер соғыс кезінде және бейбіт уақытта құрылады. Негізінен, жалпы әскери, дербес немесе бірлескен операциялар (ұрыс қимылдары) жүргізілетін оперативтік міндеттерді орындауға арналады. Оперативтік бірлестіктерге: армия, флотилия, эскадра, флот авиациясы, тактикалық-авиациялық басшылық және т.б. жатады. Ұйымдастыруы жағынан оперативтік бірлестік жеке болуы мүмкін немесе оперативтік-стратегиялық бірлестік құрамына кіруі мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Анайы материализм

**Анайы материализм** - материализмнің негізгі принциптерін бұрмалайтын 19 ғ. философиялық ағым.
## Дереккөздер


Санат:Философия
Майысу

**Майысу** - денелерді сыққан кезде олардың түйіскен жерінде пайда болатын пластикалық деформация.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Оперативтік дайындық

**Оперативтік дайындық** (оператИвная подготовка) — генералдарды (адмиралдарды), аға офицерлерді және өнеративтік-стратегиялық басқару органдары буындарын дайындаудың негізгі түрі. Ол стратегияның және оперативтік өнердің теориялық негізін үйренуден, лауазымды адамдар мен басқару органдарын операция жүргізуге дайындауға үйретуден, әскерлердің жауынгерлік және жұмылдыру дайындығын жоғары дәрежеде ұстау міндеттерін және әскери қимылдар мен оған дайындық кезінде функциялық міндеттерін орындаудан тұрады. Оперативтік дайындық жауынгерлік дайындықпен тығыз байланыста болады. Оперативтік дайындық негізгі міндеттері: ықтимал қарсыласты және әскери қимылдар театрында болатын әскери іс-қимылдардың ықтимал сипатын зерттеу; генералдардың (адмиралдардың), офицерлердің әскери өнер саласындагы білімдері мен дағдыларын жетілдіру; қойылған міндеттерді орындау кезінде жан-жақты және бірлесе қимылдауды ұйымдастыруды, бағынышытыларға жауынгерлік тапсырмаларды жеткізуді, дәлелді шешім қабылдауды үйретуге дағдыландыру.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Әскери-теңіз флотының оперативтік бастамасы

**Әскери-теңіз флотының оперативтік бастамасы** () — Әскери-теңіз флотының оперативтік бастамасында қарсыластың ракеталық сүңгуір қайықтарын, авианостық екпіңді топтамалары мен қайыққа қарсы күштерін жою, мұхит (теңіз) ұрыс қимылдары театрында үстемдікті жеңіп алу, мұхит (теңіз) коммуникацияларында күресу бойынша теңіз операцияларын дамыту бастамасы. 

Баллистикалық ракеталары бар атомдық сүңгуір қайықтар өздігінен және стратегиялық қолданыстағы ракеталық әскерлермен өзара әрекетте ядролық соққы беру үшін қолданылады. Баллистикалық ракеталары бар атомдық сүңгуір қайықтар күштерімен жер үсті объектілерін қирату үшін теңіз десанты пайда болды. Флот күштері теңіз десант операцияларын өткізуі, жүйелі ұрыс қимылдарын жүргізуі және теңіз маңындағы бағытта болатын құрлық әскерлеріне жәрдем беруі мүмкін. Флот күштері теңіз операциялары мен ұрыс қимылдарын өздігінен немесе қарулы күштердің басқа түрлерінің қатысуымен өткізуі мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Әскери-теңіз флоты
Өчпочмак

thumb|right
**Өчпочмак**, **үшпұшпақ**  ( — үшбұрыш) — салмасы қой, қаз немесе үйрек етінен, пияз және картоптан тұратын татардың ашыған кейде ашымаған қамырдан дайындайтын, көмбелеп пісірілетін ұлттық самса сияқты бәліші. Салма шикі өнімдерден дайындалып, пісіру үдерісі екі кезеңнен тұрады. Бірінші кезеңде сырты майланған дайындамалар тұмшапешке салынып, жарты сағаттай көмбеленеді. Осыдан кейін дайындамалар пештен шығарылып, ортасындағы ашық тесіктерге тұздалған, бұрышталған бір немесе екі қасық ет сорпасы құйылады да, дайындама сырттарына жұмыртқа жағылып, қайтадан отқа көмбеленеді. Піскен өчпочмак ішіне тағы да сорпа құйылып, сыртына май жағылады.
## Дереккөздер


Санат:Ұлттық асханалар
Теңіздегі шолғын қызметі

**Теңіздегі шолғын қызметі** () — соғыс және бейбіт уақытта теңіз шолғынының міндеттерін орындау үшін флоттың құрамалар (бірлестіктер) штабтары мен командирлері ұйымдастырып өткізетін шаралар кешені. 

Оған теңіз шолғынының позициялары мен сызықтарын (шептерін) орнату; шолғын күшінің құрамы, оның ішінде шолғынды қолдау күштері, қарсыласты табу кезіндегі қимыл реті және басқа да шаралар енгізіледі.

## Дереккөздер


Санат:Әскери құралымдар
Оперативтік десант

**Оперативтік десант** (оперативный десант) — майдандық және армиялық операцияларда, армия, флот, флотилия топтастығы операцияларында аса маңызды тасырмаларды орындау үшін (оперативтік-тактикалық ядролық құралдарды жою, оперативтік қорлардың жеткізілуіне жол бермеу, шабуылдаушы әскерге жаудың топтастығын қоршап, талқандауға, жағалау бөлімшелері мен аралдарды басып алуда көмектесу және т.б.) қолданылатын бөлім. 

Оперативтік десант әуе-десант бөлімдері мен бөлімшелерінен, мотоатқыштардан, десанттық-шабуылдаушы әскерден және теңіздік жаяу әскерінен құрылуы мүмкін. Әскери әрекеттерді өрістету үшін қарсыластың әскери топтастығын қоршауда және жоюда шабуылға шыққан әскерлермен бірге әрекет жасайды. Оперативтік десантты дайындау және түсіру стратегиялық десанттар сияқты жоспарланып, жүзеге асырылады, ал түсірілген оперативтік десант әрекетіне флот, майдан, әскер топтарының күшімен қолдау жасалады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Эссенция

**Эссенция** (). Шамалы мөлшерде қосқанда тағамға немесе кондитер өнімдеріне хош иіс, жағымды дәм және түс беретін сұйықтықтар немесе қоймалжың массаларды осылай атайды. Осы мақсатта сірке су эссенциясы жиі қолданылады. Кулинарияда эссенция деп тағамға жылдам белгілі дәм беретін қоймалжың дайындамаларды да атайды. Мұндай дайындамаларға саңырауқұлақ, қызылша, аскөк және т.б. эссенциялары жатады. Оларды қайнатып, езгілеп, булатып дайындайды. Ұзақ сақталыну үшін зиянсыз консерванттар: тұз, сарымсақ ұнтағы, аскорбин қышқьшының таблеткасын қосады.
## Дереккөздер
Жинағыш линза

thumb
thumb|left
**Жинағыш линза** - параллель жарык шоғын түйісушіге түрлендіретін оптикалық линза.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Әскери -топографиялық қызмет

**Әскери -топографиялық қызмет** (Военно-топографическая служба) — бейбіт және соғыс уақытында әскерлерді топографиялық тұрғыдан қамтамасыз ету мақсатына арналған қарулы күштердегі қызмет (әскерлер мен штабтарға топографиялық және арнайы карталардың жасалып берілуі, геодезиялық,гравиметриялық желілердің дамытылуы, әскерлердің топографиялык дайындығына ұйымдастыру-әдістемелік басшылық, топогеодезиялық техниканың жаңа үлгілерін даярлау және жасау және т.б.)

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Толық қайта барлау

**Толық қайта барлау** (Доразведка) — қарсылас туралы бар деректі тексеру, сонымен қатар неғұрлым толық және анық мәліметтер алу. Негізінен бұрынғы аудандарда тұрған, бұған дейін барланған объектілердің болуын анықтау немесе оларды жоятындай соққы берер алдында координаттарын нактылау максатында жүргізіледі. Соққы бергенге дейін өз орнын ауыстырып үлгеруіне мұрша бермейтіндей күш-құралдар қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Іздеу станциялары

**Іздеу станциялары** (станция поиска) — радиостанциялардың түрі мен азимутын, радиолокациялық станциялар мен қарсыластардың радионавигациялық жүйелерін жұмысы кезінде радиосәулелерін қабылдау арқылы анықтауға арналған арнайы радиоқабылдағыш қондырғы.Іздеу станциялары жиілігі кең диапозонда жұмыс істейді және қабылдайтын радиотолқындарының диапазонына, радиоқабылдағыш түріне, орнатылған орны мен қолданылуына (жер үсті, жағалаулық, кемелік, ұшақтық, арнайы) байланысты бөлінеді. Іздеу станциялары жеке де, радиобарлау мен радиокедергі станцияларымен бірге де қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Кәдімгі шилен

**Ююба** (*қытай құрмасы*) — биіктігі 3—9 м тікенекті бұта немесе ағаш. Жерорта теңізі және Азияда өседі. Жемісі сопақ қызғылт-қоңыр. Балғын, кептірілген және қақталған күйінде тағамдарға қолданылады. Нан жабуда және шырындар дайындауда қолданылады. Құрмамен ауыстыруға болады.
thumb|left|Жемістері бар бұтақ, жаңа піскен және кептірілген жемістер

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Қытайдың Дунхуан қаласынан қызыл құрма алғаш рет Еуропа нарығына шықты

Санат:Қаражемістер
Ізді құрамдар

**Ізді құрамдар** (трассируюшая составы) — жер үсті, теңіз және әуе нысаналарына атқанда оқтың, снарядтың, басқа да оқ-дәрілердің кәрінетін (түнде де, күндіз де) траекториясын жасауға арналған пиротехникалық (атыстык, түтіндік) құрамдар. Олардың құрамында — жанармай, тотықтандырғыш пен цементтегіш (жануды баялатушы) болады. Ізді құрамдар трассерге сығымдалып, тиісті оқ-дәріге орналастырылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Оперативтік директива

**Оперативтік директива** (оперативная директива) — жауынгерлік міндеттерді әдетте оперативтік бірлестіктерге жеткізу нысаны; әскерлерді басқаруға арналған жауынгерлік құжаттар. Оперативтік директиваларда қол астындағы бірлестіктерге (флот күштерінің топтасуларына) тек олардың қолбасшыларына керекті тапсырмаларды анықтауға, шешім қабылдауға, өзара қимылдар мен әскерлерді (күштерді) ұрыс қимылдарына дайындығын ұйымдастыруға арналған мәліметтер баяндалады. Оперативтік директиваға әскерлер (флот) қолбасшысы немесе шгаб бастығы қол қояды. Оперативтік директива мазмұнымен толық көлелще шектеулі адамдар ғана танысады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Юаса

**Юаса** — құрамында жұмыртқа (0,5 кг ұнға 6 жұмыртқа) бар ашымаған қамырдан, жіңішке білемшелер дайындалып, ұзындығы 4—5 см етіп кесілген түйіршектерді майға қуырып дайындалған башқұрттың ұлттық тағамы.
## Дереккөздер
Меншікті өткізгіштік

thumb|Меншікті өткізгіштік n-type
thumb|left|Меншікті өткізгіштік p-type
**Меншікті өткізгіштік** -химиялық таза жартылай өткізгіштің электр өткізгіштігі.

## Дереккөздер


Санат:Меншікті өткізгіштік
Оперативтік жағдай

**Оперативтік жағдай** (оперативная обстановка) — қойылған тапсырманы орындау үшін дайындыққа және операция мақсатына жетудегі бірлестік пен олардың көршілерінің іс-қимыл алқабына әсер 
ететін факторлар мен жағдайлардың жиынтығы. Оперативтік жағдайға өз әскерлері мен қарсылас әскерлердің жағдайы, іс-қимыл сипаты, ұрыстық мүмкіндіктері, жергілікті жағдай, ауа райы жағдайы және басқалар кіреді. Оперативтік жағдай элементтеріне соғыс ауданының экономикалық жағдайы, 
жергілікті ресурстары, жергілікті тұрғындардың әлеуметтік-саяси құрамы, олардың соғысып жатқан әскерлерге, соғысқа деген көңіл-күйі құрайды. 
Оперативтік жағдай шешім қабылдау кезінде бағаланады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Толық санитариялық өндеу

**Толық санитариялық өндеу** (Полная санитарная обработка) — арнайы тазалау пунктерінде, моншада, санитариялық-өткізгіштік немесе залалданбаған су қоймаларында адам үстіндегі радиоактивтік, улағыш заттар мен бактериялық құралдарды сабынмен жуып, киімді міндетті түрде ауыстыру. Жеке құрам радиоактивтік заттармен уланган жағдайда толық санитариялық өндеу ішінара өндеуден кейін адамдардың зақымдалу деңгейі нормадан жоғары болғанда жүргізіледі. Толық санитариялық өңдеу зақымданбаған ауданда, тікелей бөлімшелерде немесе арнайы өндеу пункттерінде ұрыс тапсырмаларын орындағаннан кейін іске асырылады.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Қазақша орама

**Қазақша орама** - сиырдың, бұзаудың не қойдың етін үсақ тісті еттартқыштан өткізеді. Оған сарымай, сүт не су құяды, тұз, ұнталған қара бұрыш салып, бірыңғай масса алынғанша жақсылап араластырады да тағы етгартқыштан өткізеді. Одан соң еттің турамасын бірыңғай массаға дейін ұрғылайды. Бұл массаның сантиметрлік қабатты жартысына суық суға малынған сүлгі жабады. Үстінің бір жағынан пісірілген қүйрық майының келтегін үзынынан салады және оны тартылған етпен орайды, ом- летгің келтегін сальш, тағы да орайды. Мұндай кезекті орама аяқталғанша жалғастыра береді. Дайын болған ораманы кенеппен не селдір матамен орайды жіппен байлайды. Ұқыптап шағын кастрюльге салады да, еттің сорпасын не су құяды. Орамаға түз, түбіршелер салып, тез қайнатып алады да, баяу отта тағы да қайнатады. Ораманы салқындатады, орамалға орайды, бір бөлікке 1—2 тіліктен кеседі. Гарнирге — қияр, қызанақ, жасыл бұршақ. Ысқыланған желкек пен сірке суын бөлек өкеледі.

## Тағы қараңыз
* Орама (тағам)

## Дереккөздер


Санат:Тағамдар
Меншікті жиілік

thumb
**Меншікті жиілік** - белгілі бір жүйенің ішкі күштерімен байланысты тербеліс жиілігі.
## Дереккөздер


Санат:Физика
Юнань құмырасы

**Юнань құмырасы** - балық, тұшпара, мәнті, көкөніс, күрішті және т.б. өнімдерді буда пісіруге арналған арнаулы ыдыс. Ыдыс отқа қойылатын, ішіне су құйылатын метал тұғырдан және тығыз жабылатын қақпағы бар шұңғыл, терең кең фарфор табақтан тұрады.
## Дереккөздер
Жарықшақты фугасты снаряд

**Жарықшақты фугасты снаряд** — қарсыластың адам күшін және әскери техникасын жоюға, оның далалық қорғаныс құрылыстарын бұзуға, бөгеттерде және миналы алаңдарда өтпелер жасауға және басқа да міндеттерді орындауға арналған негізгі артиллериялық снаряд (мина). Жарықшақты фугасты снарядтын жарықшақты немесе фугастық әрекеті орындалатын міндеттің мақсаты мен сипатына сәйкес жарғыш түрімін және қондырғысымен анықталады. Жарықшақты (тез) әрекетке және рикошетті атыста баяулатуға қойған кезде, кашыктық немесе түйіспейтін жарғышты қолдану кезінде снаряд тосқауыл бетінде немесе оның үстінде жарылады; нысана корпустың жарыкшактарымен және жарым-жартылай соққы толкынымем закымданады. Жарғышты фугастық (инерциялык) әрекетке немесе баяулатуға (рикошеттер жоқ кезінде) қойған кезде снаряд тосқауылға тереңдей енгеннен кейін жарылады; нысана жарылыс өнімдерімен, соққы (сейсмикалы) толқынымен және снаряд соққысымен қиратылады. Жарықшақты фугасты снаряд әмбебап болғандыктан, жарықшақтық әрекеті жарықшақты снарядтан, ал фугасты әрекеті сол калибрдегі фугасты снарядтан аздап кем түседі. Құрастырылу сипаты жағынан 100 мм калибрге дейінгі жарықшақты фугасты снаряд жарықшақты снарядка, ал 100 мм-ден жоғарғысы фугасты снарядка жақын. Жарықшақты фугасты снаряд корпусы көміртекті және қоспалы болаттан, кейде өте берік шойыннан жасалады. Оларды жабдыктауға қуатты бризанттық қопарғыш заттар (тротил, гексоген, солардың негізіндегі қоспалар және басқалар) қолданылады. Қопарғыш затпен толтырылу коэффициенті 20 пайыз шамасында болып келеді.

## Дереккөздер


Санат:Әскери іс
Меншікті уақыт

**Меншікті уақыт** - денемен коса кабат козғалатын сағат бойынша есептелген уақыт.
## Дереккөздер


Санат:Физика