open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бейнелер (телесериал)

**«Бейнелер»** () — жасөспірімдерге арналған Ұлыбританиялық драмалық телехикая. Оның сюжеті Англияның оңтүстік-батысындағы Бристоль қаласында тұратын бір топ жасөспірімнің өмірін қамтиды және олардың алтыншы сыныптағы (sixth form) екі оқу жылы барысындағы оқиғаларын көрсетеді.
Сериал қоғамда дау туғызған тақырыптарды қозғайды: дисфункционалды отбасылар, психикалық аурулар (мысалы, депрессия, тамақтану бұзылыстары, жарақаттан кейінгі күйзеліс синдромы және биполярлық бұзылыс), жасөспірімдердің жыныстық өмірі, гендерлік мәселелер, есірткі мен алкогольге тәуелділік, өлім және қорлау (буллинг) сияқты күрделі проблемалар.
Әр бөлім, әдетте, белгілі бір кейіпкерге немесе кейіпкерлер тобына арналған болып келеді. Сол бөлім солардың өміріндегі қиындықтар мен ішкі күрестерді көрсетеді, ал бөлімнің атауы да сол кейіпкердің атымен аталады.
Телехикаяны Брайан Элсли мен оның ұлы Джэми Бриттэйн (Bryan Elsley және Jamie Brittain) жазып, Company Pictures студиясы түсірген.
Премьерасы 2007 жылдың 25 қаңтарында Ұлыбританияның E4 арнасында өтті.

«Skins» телехикаясы сыншылар тарапынан жоғары баға алып, көрермендер арасында да үлкен танымалдылыққа ие болды. Уақыт өте келе ол өзіндік культтік сериалға айналды.
Кейін бұл туынды революциялық деп бағаланды,
және Ұлыбритания жасөспірімдерінің шынайы өмірлік мәселелерін көрсетуі арқылы әлі күнге дейін жоғары бағаланып келеді. Мұндай тақырыптар ол кезде қоғамдық арналарда жиі бейнеленбейтін.
Сериалдың алғашқы алты жылдық кезеңінде «Skins» дәстүрлі драмалық телехикаялардан ерекше болды — негізгі актерлік құрам әр екі маусым сайын толық ауысып отырды.
2009 жылы фильм түрінде жалғасын түсіру жоспары талқыланғанымен, ол жоба жүзеге аспады. Оның орнына 2013 жылы арнайы түсірілген жетінші және соңғы маусым эфирге шықты. Бұл маусымда 2007–2010 жылдардағы алғашқы құрамның кейбір кейіпкерлері қайта оралды.
Брендті кеңейту мақсатында басқа да жобалар қолға алынды, соның ішінде 2011 жылы MTV арнасында көрсетілген америкалық ремейк бар. Алайда ол бір маусымнан кейін тоқтатылды, себебі сериалдағы ашық сексуалдық мазмұнға байланысты жарнама берушілер жобадан бас тартқан.

## Дереккөздер

Санат:Ұлыбритания телесериалдары
Қарашина

**Қарашина** () — қала типтес елді мекен, Өзбекстанның Қашқадария облысы Диқанабат ауданының әкімшілік орталығы. Халқының саны 2002 жылы 8,4 мың адамды құрады.

Қарашина ауылы — облыстың оңтүстік бөлігінде, таулы аймақта орналасқан. Елді мекен Гисар жоталарының арасындағы тар алқапты бойлай созылып жатыр. Маңайдан Ғұзардан Ауғанстан мен Тәжікстан шекарасына апаратын халықаралық автомагистраль (2000 жылдары салынған) өтеді. Көрші Диқанабатта жаңа Ғұзар-Құмқорған желісінде теміржол стансасы бар. Облыс орталығы Қаршыдан 101 шақырым жерде.

Қарашина — өнеркәсіптік ауыл. Оның негізгі кәсіпорны Диқанабат калий тыңайтқыштары зауыты Орталық Азиядағы жалғыз осындай кәсіпорын болып табылады. Ол 2010 жылы іске қосылды. Зауыт шикізатты Түбеған калий кенінен алады. Мұнда метеорологиялық станса, егін базары, спорт кешені, шағын кеңсе және сауда орталықтары, мәдениет мекемелері бар. Айналасында минералды бұлақтар да кездеседі.

## Дереккөздер

Санат:Қашқадария облысы елді мекендері
Ескі Жекебақ

**Ескі Жекебақ** () — Өзбекстанның Қашқадария облысы Жекебақ ауданында орналасқан қала типтес елді мекен.

Қала типтес елді мекен мәртебесі 1989 жылы берілген. 2004 жылғы халық санағы бойынша елді мекенде 10 800 адам болған. Қалада жалпы білім беретін мектеп, кәсіптік лицей, автомобиль зауыты, құрылыс және өндірістік нысандар, шағын кәсіпорындар мен фирмалар, сауда орындары, мәдениет ошақтары, қызмет көрсету орталықтары бар. Сондай-ақ кітапхана, мәдениет мекемелері, медициналық пункт, дәріхана және байланыс бөлімі бар.

## Дереккөздер

Санат:Қашқадария облысы елді мекендері
Кек алушылар: Қиямет күні

«**Кек алушылар: Қиямет күні**» () — *Кек алушылар* суперқаһармандық командасына негізделген болашақ фильм. Бұл Кек алушылар: Финал (2019) фильмінің жалғасы және Marvel кинематографиялық әлеміндегі (МКӘ) 39-ші фильм, алтыншы фазадағы үшінші фильм. Фильмнің басты зұлымы — Роберт Дауни (кіші) орындайтын Доктор Дум.

Фильм 2026 жылы 18 желтоқсанда шығуы керек.

## Рөлдерде
* Роберт Дауни (кіші) — Виктор фон Дум / Доктор Дум,
* Крис Хемсворт — кек алушы Тор,
* Пол Радд — кек алушы Құмырсқа-адам,
* Бенедикт Камбербэтч — Доктор Стрэндж,
* Том Холланд — Өрмекші-адам,
* Энтони Маки — Жаңа Капитан Америка,
* Дэнни Рамирес — Хоакин Торрес / Сұңқар,
* Хейли Этвелл — Пегги Картер,
* Летиша Райт — Шури / Қара Қабылан,
* Себастьян Стэн — Баки Барнс,
* Флоренс Пью — Елена Белова / Қара жесір,
* Дэвид Харбор — Алексей Шостаков / Қызыл Қорғаушы,
* Льюис Пуллман — Боб / Сақшы,
* Ханна Джон-Кеймен — Эйва Старр / Призрак,
* Патрик Стюарт — Чарльз Ксавьер / Профессор Икс,
* Иэн Маккеллен — Эрик Леншер / Магнито,
* Ребекка Ромейн — Рейвен Даркхолм / Мистик,
* Джеймс Марсден — Скотт Саммерс / Циклоп,
* Ченнинг Татум — Реми Лебо / Гамбит,
* Педро Паскаль — Рид Ричардс / Мистер Фантастик,
* Ванесса Кирби — Сью Шторм / Көрінбейтін леди,
* Джозеф Куинн — Джонни Шторм / Факел адам,
* Эбон Мосс-Бакрак — Бен Гримм / Зат,
* Бенедикт Вонг — Чародей Вонг.

## Дереккөздер

Санат:Marvel кинематографиялық әлемінің фильмдері
Шарқын

**Шарқын** () — Өзбекстанның Самарқан облысы Пастдарғам ауданындағы қала типтес елді мекен.

1978 жылдан бастап қала типті поселке мәртебесіне ие болды. Елді мекенде Ұлықбек темір жол стансасы (Самарқан-Мароқанд желісінде) орналасқан. Халқы: 13 300 (2003) адам.

## Дереккөздер

Санат:Самарқан облысы елді мекендері
Мираки

нобай|оңға|200px|Қала көрінісі  
**Мираки** () — Өзбекстанның Қашқадария облысы Шахрисабз ауданындағы қала типтес елді мекен. Халқы: 7900 мың адам (2002).
   
Шахрисабздан шығысқа қарай 30 шақырым жерде, Ақсу өзенінің бойында орналасқан. Елді мекен Гисар жотасының теңіз деңгейінен шамамен 1000 метр биіктікте орналасқан. Жақын жерде Ғиссарақ су қоймасы орналасқан. Миракиде бірнеше өнеркәсіптік кәсіпорындар жұмыс істейді.

Миракиде климаттық курорт пен санаторий орналасқан. Таза тау ауасы, қолайлы ауа-райы жағдайлары жүйке жүйесін, тыныс алу жолдарын және қан айналымын нығайтуға ықпал етеді. Климаттық емдеуден басқа, миракиде балшық және су терапиясы, шөп медицинасы қолданылады, массаждар мен жылу терапиясы қолданылады. Шипажай заманауи медициналық техникамен жабдықталған, кинотеатр, сауна, бильярд, фитобар, шайхана бар.

Қалада жергілікті өнеркәсіп кәсіпорындары, сауда, мәдениет және қызмет көрсету орталықтары, жалпы білім беретін мектеп, кәсіптік лицей, музыка мектебі, кітапхана, клуб, аурухана т.б.бар.

## Дереккөздер

Санат:Қашқадария облысы елді мекендері
Волейболдан клубтар арасындағы Азия чемпиондар лигасы

**Волейболдан клубтар арасындағы Азия чемпиондар лигасы** ()— Халықаралық волейбол федерациясымен (AVC) Әр жылда бір рет ұйымдастырылатын волейболдан халықаралық жарыс.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Сыртқы сілтемелер
* Азия волейбол конфедерациясының ресми сайты

Санат:Волейболдан клубтар арасындағы Азия чемпионаттары
Шилібұлақ (құдық)

**Шилібұлақ** — Маңғыстау облысы, Маңғыстау ауданындағы құдық.

## Атаудың сөзжасамдық сипаты
Атау аналитикалық тәсіл арқылы жасалған. Атау шилі (сын есім) және бұлақ (зат есім) сөздерінің бірігуі арқылы жасалған. Мағынасы «ши қалың өскен жердегі сулы бұлақ».

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан құдықтары
Санат:Маңғыстау ауданы географиясы
Спортинг Бенгал

**«Спортинг Бенгал Юнайтед»** (;) — Англияның Майл Энд аймағында орналасқан футбол клубы, қазір Essex Senior League дивизионында ойнайды. Өз алаңындағы ойындарын Майл Энд стадионында өткізеді.

## Тарихы
Клуб 1996 жылы Лондонда азиялық футболды дамыту мақсатында құрылды. Алғашында олар London Intermediate League лигасында ойнады. 2003 жылы London Football Association ұйымы клубқа жоғары дәрежелі мәртебе берді. Бұл шешім олардың Бангладешке жасаған турынан кейін қабылданды. Онда команда Бангладеш құрамасына қарсы ойнады. Сол жылы Спортинг Бенгал Кент лигасына қосылды. 2005 жылы олар АПСА Лондон командасымен бірге Англия кубогы турнирінде өнер көрсеткен алғашқы азиялық командалардың бірі болды.

2011 жылы клуб бұрынғы Уиком Уондерерс және Уимблдон клубтарының шабуылшысы Шахед Ахмедті қатарға қосты. Сондай-ақ олар Кент лигасында өз алаңындағы ойындарды Темза өзенінің солтүстігінде, Кенттің дәстүрлі шекарасынан тыс өткізген жалғыз клуб ретінде ерекшеленді.

2016–17 маусымында бас бапкер Имрул Гази басқарған команда алғаш рет Англия кубогының іріктеу кезеңіне шықты. 2021 жылы Шипон Миа бас бапкер болып тағайындалды. 2021–22 маусымында команда төмен түсіп, Eastern Counties League лигасына жіберілді. Алайда келесі маусымда бас бапкер Стив Кларктың басқаруымен Стенвей Пегасус клубын финалда пенальти сериясында жеңіп, Essex Senior League лигасына қайта оралды.

2023–24 маусымында Ромфорд клубын плей-офф финалында 3–1 есебімен жеңіп, қатарынан екінші рет жоғары лигаға көтерілді. Осылайша Спортинг Бенгал Юнайтед өз тарихында алғаш рет 4-деңгейлі лига мәртебесіне қол жеткізді. Алайда 2024–25 маусымында команда Isthmian League North Division турнир кестесінде соңғы орынға түсіп, қайтадан Essex Senior League лигасына түсіп қалды.

## Жетістіктері

## Дереккөздер

Санат:Англия футбол клубтары
Редкар энд Коатам

**«Редкар энд Коатам»** (;) — Англияның Редкар қаласында орналасқан футбол клубы болды. 

## Тарихы
Клуб 1878 жылы Редкар энд Коатам Y.M.C.A. атауымен құрылды. Ол Редкар энд Коатам крикет клубының құрамынан шыққан болатын, ал 1880–81 маусымынан бастап атауы жеңілдетіліп, Редкар энд Коатам болып өзгерді. Клуб кейде жай ғана Редкар деп те аталды.

Клуб қысқа уақытта Мидлсбро командасының басты қарсыласына айналды. Бұл екі команда арасындағы кездесулер үлкен қызығушылыққа ие болды. Олар Cleveland Challenge Cup финалында алғашқы бес рет қатарынан кездесіп, әр жолы жеңісті Мидлсбро иеленді.

Ұлттық деңгейде Редкар энд Коатам Футбол лигасы құрылмай тұрып, Англия кубогында солтүстік-шығыс аймағы командаларының арасындағы ең сәтті көрсеткішке жетті. Клуб алғаш рет 1883–84 маусымында Англия кубогы жарысына қатысып, бірақ Ноттингем Форест командасына қарсы алғашқы турдағы матчқа команда жинай алмағандықтан, жарыстан бас тартуға мәжбүр болды.

Келесі маусымда клуб Англия кубогында алғашқы жеңісіне жетті. Олар Сандерленд командасын жеңіп, екінші раундта Гримсби Таун клубына есе жіберді.

Клубтың ең табысты маусымы 1885–86 жылдары болды. Сандерленд пен Линкольн Линдум командаларын жеңіп және ақыры Мидлсброға қарымта қайтарып, боранды ауа райында 2:1 есебімен жеңіске жетті. Қонақтар фаворит саналғанымен, бірнеше жарақат алып қалды, ал жеңісті голды Симпсон соқты. Соңында Редкар энд Коатам тағы бір гол соққанымен, төреші ойын уақытын аяқталған деп жариялады.

Бұл жеңіс Редкар энд Коатам клубын ширек финалға алып шықты, бірақ жеребе сәтсіз түсті. Команда Бирмингемге барып, өте нашар алаңда Смолл Хит Альянс командасымен ойнауға мәжбүр болды. 7 000-ға жуық көрермен жиналған матчта алаң иелері 2:0 есебімен жеңіске жетті.

Футболда кәсіпқойлыққа рұқсат берілгеннен кейін, Сандерленд, Ньюкасл және Мидлсбро сияқты ірі қалалар футболға үлкен көңіл бөле бастады. Ал Редкар энд Коатам өз үздік ойыншыларын ұстап қала алмады. Клуб іріктеу кезеңдері енгізілгенге дейін тек бір рет қана Англия кубогында жеңіске жетті де, кейін «лигаға кірмейтін» деңгейге түсіп, жасөспірімдер футболымен шектелді.

Крикет бөлімі өз жұмысын жалғастырғанымен, футбол бөлімі 1894–95 маусымында қаржылық қиындықтарға байланысты жабылды. Ол 1895 жылдың 12 қаңтарында Дарлингтон клубына қарсы Cleveland Cup ойынын өткізбей тұрып-ақ таратылды.

## Жетістіктері
***[[Футболдан Англия кубогы|Англия кубогы]]**
**Ширек финал: 1885–86
***Cleveland Challenge Cup**
**Финалист: 1881–82, 1882–83, 1883–84, 1884–85, 1885–86, 1888–89
***Cleveland Junior Cup**
**Жеңімпаз: 1887–88, 1889–90

## Дереккөздер

Санат:Англия футбол клубтары
Бейсенбі (Самарқан облысы)

**Бейсенбі** () — қала типтес елді мекен, Өзбекстанның Самарқан облысы Қаттықорған ауданының әкімшілік орталығы. 2015 жылғы халық санағы бойынша 32 568 тұрғын болды.

Бейсенбі — Самарқан облысының орталығындағы үлкен ауыл, ауылдан солтүстікке қарай ағып жатқан Зеравшан өзенінің бір тармағында орналасқан. Оның оңтүстік шекарасы ретінде қуатты суару каналы қызмет етеді. Ең жақын теміржол стансасы орналасқан Қаттықорған 12 шақырым жерде, ал Самарқан 90 шақырым жерде.

Бейсенбі — тарихи қоныс. Мұнда ежелгі қоныстың ізі біздің дәуірімізге дейінгі 5-4 ғасырларда, яғни бұл аймақты зороастрийлік тайпалар мекендеген кезден байқалады. Соңғы орта ғасырларда қалада керамика, зергерлік, ұсталық, кондитерлік, тері өңдеу, тоқыма өнеркәсібі өркендеді. Қаланың өзі үш қақпасы бар бекініс қабырғамен қоршалған. 1868 жылы Бейсенбі Ресей империясының құрамына қосылды. Ауылдың ең көрнекті жері – 17 ғасырда салынған мешіт, ол жергілікті халық арасында «Мешіттердің анасы» деген атпен белгілі. 

Мұнда нан пісіру, кондитерлік, тігін, аяқ киім тігу, нан пісіру, ағаш ұстасы, ұсталық кәсіппен айналысатын шағын кәсіпорындар бар. Қалада бес жалпы білім беретін мектеп, кәсіптік лицей, балалар спорт мектебі, музыка мектебі, жасөспірімдер футбол мектебі бар. Үш мұражай, төрт кітапхана, орталық аурухана, туберкулезге қарсы аурухана, дәрігерлік амбулатория, ересектер мен балалар емханасы, стоматологиялық емхана бар.

## Дереккөздер

Санат:Самарқан облысы елді мекендері
Митан

**Митан** () — Өзбекстанның Самарқан облысы Іштіқан ауданындағы қалалық үлгідегі елді мекен.
1926 жылдан 1959 жылға дейін Митан ауданының орталығы болды. 1986 жылдан қала типтес елді мекен. Халқы 4678 адам (1989).

Қалада мақта тазалайтын зауыт, МТЗ, фермерлер базары, екі мемлекеттік мектеп, дарынды оқушылар орталығы, кітапхана, мәдениет үйі, демалыс саябағы, сауда және коммуналдық қызметтер бар. Сондай-ақ балалар ауруханасы, аудандық аурухананың емдеу бөлімі, дәріханалар бар.

## Дереккөздер

Санат:Самарқан облысы елді мекендері
Қасым ата кесенесі

**Қасым ата кесенесі** – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет ескерткіші.

## Орналасқан жері
Жаңақорған кентінен оңтүстік-батысқа қарай 26 км жерде орналасқан.  

## Аңыз деректер
Кесене Қызылқұмдағы кеуіп қалған Оғыз жылғасы арнасының бойындағы қалың сексеуіл өскен құм төбелердің бірінде орналасқан. Кесенені бір ғасыр бұрын В. Каллур көріп, құлаған күмбез туралы жазған (кесене неге "Күмбезі ойық" немесе "Төбесі ойық" деген ат алған). Кесененің осы ерекшелігі құс қуалайтын аңшы туралы аңызды өмірге алып келді. Аңыздың желісі бойынша, аңшы атқан құс үнемі осы кесененің күмбезіне құлаған. Аңшы ол жерден олжасын өмірі ала алмаған. Бірде аңшы ашуланып, кесенеге қарғыс айтқан. Сол кезде күмбез құлаған дейді.

## Сипаты
Қазіргі кезде кесене қатты бүлінген: тек камера қабырғаларының бөліктеріне жанасып жатқан солтүстік аркалы тромп пен оның үстіндегі күмбез қаландысының бірнеше қатары ғана сақталған. Солтүстік тромплары толтырылған қуыс қираған, бірақ осындай жер, кірпіштердің бұрышымен қаланған сталакиттерге тіреліп тұрған жарты арканың төменгі бөлігі, жарым-жартылай болса да оңтүстік бұрышында сақталған. Кесененің қазіргі апатты жағдайы шаруашылық қызметтерінің әсерлерінен бүлінген.
Кесене негізінен күйдірілген кірпіштерден (27х27х6 см, 10 қатар+10 жым 0,64 м) тұрғызылған, қиранды үйіндінің жоспарындағы аумақтық көлемі 12,50х10,90 м, сақталған биіктігі 4,35 м. Қалдықтарына қарағанда кесене бір камералы, босаға-күмбезді, кіреберіс ойығы оңтүстік бөлікке бағытталғын құрылыс түрінде болып келген.
Камераның шаршы пішінді негізінен күмбез шеңберіне өтуі бұрыштық аркалы тромптар арқылы іске асқан.
Қамера қабырғаларының ортасына бұрыштық аркалы тромптардың аралығындағы кеңістікті толтыратын тағы төрт арка қаланған. Бір тегістікте орналасқан және терең емес текшелерді құрайтын бұл аркалар да қосарланған. Осы аркалардың салдарынан пайда болған сегіз қырлылының үстіне күмбез орналасқан.
Сыртқы қабырғада (солтүстік-шығыс) аркалы қуыс бар, оның оңтүстік-батыс бағытта болуы, оның михраб екендігіне күмән келтірмейді. Кейінірек кесененің осы жеріне мешіт жалғастырылып салынса керек. Себебі, кесененің солтүстік-шығыс жағында қам кесектерден тұрғызылған үлкен құрылыстың қалдықтары сақталған.
Кесене XIII ғасырдың аяғында тұрғызылса керек. Себебі, оның архитектурасына ұқсастықтарды маңайындағы ескерткіштерден кездестіруге болады.

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан кесенелері
Санат:Қызылорда облысы сәулеті
Су қоймасы (кент)

**Су қоймасы** () — Өзбекстанның Самарқан облысы Қаттықорған ауданындағы қала типтес елді мекен.

Елді мекен Қаттықорған темір жол стансасынан 5 шақырым жерде (Самарқан-Науаи желісінде) орналасқан. Халқы 4668 адам (1989). Ол Қаттықорған су қоймасын салу кезінде су электр құрылысшыларының қонысы ретінде пайда болған. Ол 1947 жылы қала үлгісіндегі елді мекен мәртебесіне ие болды. 1990 жылдарға дейін ол Қаттықорған су қоймасы деп аталды.

Халықтың басым бөлігі Қаттықорған су қоймасына байланысты су шаруашылығы ұйымдарында жұмыс істейді. Қалада екі жалпы білім беретін мектеп, кітапхана, клуб, тігін шеберханасы, 20 төсектік аурухана, фельдшерлік пункт, дәріхана, сауда, мәдениет және қызмет көрсету орындары бар.

## Дереккөздер

Санат:Самарқан облысы елді мекендері
Тасбұлақ (Өзбекстан)

**Тасбұлақ** () — Өзбекстанның Наманған облысындағы қала типтес елді мекен (1989 жылдан), Наманған ауданының орталығы.
Халық саны 13947 адам (2003). 

Тасбұлақта «Тасбұлақ тола» акционерлік қоғамы, «Райхан тола» целлюлоза өңдеу кәсіпорны, «Тасбұлақ» тоқыма кәсіпорны орналасқан. Сондай-ақ егін базары, мәдениет үйі, мәдениет сарайы, орталық кітапхана, жастар орталығы бар. Екі жалпы білім беретін мектеп, балалар музыка мектебі, екі кәсіптік колледж, стадион, екі теннис корты, екі балалар спорт мектебі бар. Халыққа орталық аурухана, ересектер мен балалар емханасы, жедел медициналық жәрдем ғылыми орталығының филиалы, орталық дәріхана қызмет көрсетеді.

## Дереккөздер

Санат:Наманған облысы елді мекендері
Жаңақорған (Наманған облысы)

**Жаңақорған** () — қала типтес елді мекен (1976 жылдан), Өзбекстанның Наманған облысы Жаңақорған ауданының әкімшілік орталығы.
Халқы 11561 адам (1989).

Ол Падыша-Ата өзенінің бойында, Шарбақ жотасының етегінде орналасқан. Ауылдың оңтүстігіндегі өзенде халық пен ауыл шаруашылығын сумен қамтамасыз ететін су қоймасы жасалған. Жаңақорған Наманғаннан солтүстікке қарай 22 шақырым жерде орналасқан және оған тек көлікпен жетуге болады. 

Мақта тазалау, наубайхана, тігін және трикотаж фабрикалары, құрылыс ұйымдары, көлік кәсіпорындары және т.б.бар. Диқан базары, мәдени, қызмет көрсету орталықтары, жалпы білім беретін мектептер, балалар музыка және спорт мектептері, лицейлер, мектеп-интернаттар, кәсіптік-техникалық мектептер бар. Орталық аудандық кітапхана, мәдениет үйі, клуб ғимараттары, мәдениет үйі, спорт кешені, орталық аурухана, ветеринарлық зертхана, тері емханасы, дәрігерлік амбулатория, дәріханалар халыққа қызмет көрсетеді. Жаңақорған-Шартақ және Жаңақорған-Наманған бағыттары бойынша автобустар мен шағын автобустар жүреді.

## Дереккөздер

Санат:Наманған облысы елді мекендері
Мұрынтау

**Мұрынтау** () — Өзбекстанның Науаи облысындағы қала типтес елді мекен. Әкімшілік жағынан Зарафшан қаласына бағынады. Халқы: 4320 (2002) адам.

Мұрынтау — Мұрынтау тауларында (Тамдытау тау жотасының шегінде) Қызылқұм шөлінің оңтүстік-батысында орналасқан. Қызылқұдық теміржол стансасымен байланысқан теміржол вокзалы бар. Қаңтардағы ең төменгі температура -31 градус цельсийге дейін төмендеді, ал жаздың ортасындағы ең жоғары температура +46 градус цельсийге дейін көтерілді.

Жергілікті тұрғындардың көпшілігі өзбектер, бірақ қоныста орыстар, қазақтар, украиндар және басқа да ұлт өкілдері тұрады. Елді мекен тарихы 1950 жылдардың соңында, сол жерде үлкен алтын кеніші табылған кезде басталды. Бастапқыда барлау жұмыстарын жүргізетін геологиялық топты орналастыру үшін уақытша ғимараттар салынды.

Шағын ауыл кейіннен алтын өндіру кешенінің жанындағы үлкен қоныс болып өсіп, дамыды. Түсті металдар ашық карьерлерде өндіріледі. Ауыл маңында басқа сирек кездесетін металдардың, сондай-ақ кварц құмы мен фосфориттердің кен орындары өндіріледі.

Мұрынтауда 3 шағын кәсіпорын, орта жалпы білім беретін мектеп, музыка мектебі, 2 кітапхана, мұражай, спорт сарайы, ауылдық дәрігерлік пункт бар.

## Дереккөздер

Санат:Науаи облысы елді мекендері
Жамашой

**Жамашой** () — қала типтес елді мекен (1972 жылдан), Өзбекстанның Наманған облысы Мыңбұлақ ауданының әкімшілік орталығы.
Халқы: 10100 мың адам (2000).

Қала үлгісіндегі Жамашой елді мекені Наманған облысының оңтүстігінде, облыс орталығынан оңтүстік-батысқа қарай 29 шақырым жерде орналасқан. Ең жақын теміржол стансасы Тарақорғанда, 8 шақырым жерде. Жамашой Қарадария өзенінің аңғарында орналасқан, оның суы бір кездері жартылай шөлді аймақты суландырды. Бүгінде бұл ауылшаруашылық аймағы, ал Жамашой оның экономикалық орталықтарының бірі. 1952 жылы құрылған елді мекен Мыңбұлақ ауданының әкімшілік орталығы болып табылады және елді мекенде ауданның негізгі медициналық, әлеуметтік және мәдени мекемелері орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Наманған облысы елді мекендері
Қосрабат

**Қосрабат** () — қала типтес елді мекен, Өзбекстанның Самарқан облысы Қосрабат ауданының әкімшілік орталығы. 
Халқы: 10810 адам (2004).

Мұнда жалпы білім беретін мектептер, балалар музыка мектептері, спорт мектептері, кәсіптік-техникалық училищелер, аудандық орталық кітапхана, мәдениет үйлері, стадион, спорт алаңдары және басқа да спорт ғимараттары бар. Сондай-ақ аудандық орталық аурухана, емхана, перзентхана және басқа да медициналық мекемелер жұмыс істейді.

## Дереккөздер

Санат:Самарқан облысы елді мекендері
Ақтас (Наманған облысы)

**Ақтас** () — Өзбекстанның Наманған облысы Төреқорған ауданындағы қала типтес елді мекен.

Халық саны 6 мыңға жуық адам (2003). Мұнда мақта тазарту зауыты, мақта зауыты, мұнай базасы, аудандық «Дехконмаштаминот» акционерлік қоғамы, МТЗ, ауылдық құрылыс құрылымдары зауыты, жылжымалы механикаландырылған колонна, «Агрокимиотаминат» акционерлік қоғамы, жанар-жағармай құю станциясы, «Сохилабад» серіктестігі, ауданаралық көтерме-бөлшек сауда және өндірістік мамандандырылған акционерлік қоғам базасы, лицей, 2 ауылдық медициналық пункт бар.

## Дереккөздер

Санат:Наманған облысы елді мекендері
Жеті ата қақпасы

**Жеті ата қақпасы, ** – Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші.

## Орналасқан жері
Қожа Ахмет Ясауи кесенесінің айналасындағы, яғни, Ескі Түркістан орнындағы Шахарістан қорғаны бойында 4 қақпа болған. Сол себепті де тарихи деректерде «Төрт қақпалы Түркістан» деп атаған. Сол 4 қақпаның бірі Қожа Ахмет Ясауи кесенесінен 620 метр қашықтықта орналасқан – Жеті ата қақпасы. 

## Кезеңі
ХV – ХІХғғ.

## Тарихы
Ертеректе осы қақпа арқылы қалаға Хорезм, Бұхара, Самарқан керуендері кірген. Ортағасырлық қалалардың көпшілігінде екі қорған болған, олар Цитадель және Шахарістан деп аталады. Цитадель қорғаны қаланың орталығын қоршайтын ішкі қабырғаларынан тұрса, Шахарістан қорғаны қаланың сыртқы бөлігін қоршайтын негізгі қорған. Жеті ата қақпасы 1928-32 жылдарға дейін сақталып келген. 2019 жылы қайта қалпына келтірілді. 
Қақпа жайлы естігендердің барлығын «Жеті ата» атауы қызықтырары сөзсіз. Оның себебін тарихшылар осы жерге Қожа Ахмет Ясауидің бір мазарға жерленген жеті шәкіртінің бейітінің орналасуымен байланыстырады. Қақпаға кірген кезде оң жағында Баб Араб мешіті орналасқан. Сонымен қатар  екі кесене  бар. Ол екі кесененің бірі Баб Арабқа арналса, екіншісі - Үндемес ата әулиенің жерленген жері. Қазіргі таңда Қожа Ахмет Ясауи кесенесі мен Жеті ата қақпасы арасындағы ортағасырлық магистралды көше де зерттелу үстінде. 2009 жылдан бері жүргізіліп келе жатқан қазба жұмыстары барысында бірқатар  жаңалықтар ашылып, тарихи тың деректер топтастырылды. ХV ғ. қақпаның іргетасы мен сыртындағы ордың үстіне салынған көпірдің жағалық тіреуіші күйген кірпіштен қаланған. Қазіргі қақпаның қирандысының  1910 ж. түсірілген фотосуреті сақталған. Қақпа Қоқан билігі тұсында 1843-1849 жж. арасында қайта тұрғызылған. 2009-2011 жж. археологиялық қазба негізінде 2019 ж. қайта қалпына келтірілді.

## Дереккөздер

Санат:Түркістан облысы сәулеті
Санат:Түркістан облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан кесенелері
Ибрат

**Ибрат** () — Өзбекстанның Ферғана облысы Буайда ауданындағы қала типтес елді мекен және осы ауданның орталығы. Халқы: 16100 мың адам (2002).

Ибрат — Ферғана алқабындағы ауыл. Ол Ферғана облысының солтүстігінде, Ферғана қаласынан 98 шақырым және Фурқат темір жол стансасынан 12 шақырым жерде орналасқан. Ибрат – 20 ғасырдағы аймақтың экономикалық дамуы кезінде негізі қаланған типтік елді мекен. Айналадағы шаруашылықтардағы негізгі дақыл мақта, сондықтан ауыл экономикасы мақтаны өңдеуге және оны одан әрі пайдалануға тәуелді. Сауда (әсіресе жергілікті фермерлер базары) және жеміс-көкөніс өңдеу де дамыған.

Мұнда үш жалпы білім беретін мектеп, екі лицей мен гимназия, бейнелеу өнері мектебі, балалар спорт мектебі, кәсіптік лицей орталық кітапхана, балалар кітапханасы, өнер орталығы бар. Ауданға орталық аурухана, емхана, дәріхана және басқа да медициналық мекемелер қызмет көрсетеді.

## Дереккөздер

Санат:Ферғана облысы елді мекендері
Даңғара (Өзбекстан)

**Даңғара** ()  — Өзбекстанның Ферғана облысындағы қала типтес елді мекен, Даңғара ауданының әкімшілік орталығы. Халқы: 8800 мың адам (2000).

Даңғара — Ферғана облысының батысындағы қала типтес елді мекен және аудан орталығы. Даңғара Қоқанның солтүстігінде, оның маңында жатыр. Екі елді мекеннің де шекаралары ортақ, сондықтан Даңғара өмірдің көптеген салаларында Қоқанмен байланысты. Елді мекен арқылы Қоқан-Ташкент республикалық автомобиль жолы мен Қоқан-Наманған темір жолы өтеді. Данғарада консерві зауыты мен тігін фабрикасы сияқты бірнеше өнеркәсіп орындары орналасқан. Бөлшек сауда, жөндеу шеберханалары, құрылыс компаниялары да маңызды орындарға ие.

## Дереккөздер

Санат:Ферғана облысы елді мекендері
Футзалдан Қазақстан чемпионаты 2025-26

**[[Футзалдан Қазақстан чемпионаты]] 2025-2026** — қазақстандық кәсіби футзал клубтары арасындағы ең жоғарғы лига. Чемпионат 2025 жылдың 5 қыркүйегінен бастап 2026 жылдың 17 мамыр аралығында өтеді. Чемпионатқа Қазақстанның 11 қаласынан 12 команда қатысты. Осы маусымнан бастап чемпионаттың Жоғарғы лигасына 2024-25 жылғы маусымның Бірінші лига чемпионы атанған қарағандылық «Биосфера» футзал клубы «Қарағанды» деген атаумен қосылды.

## Қатысушылар

## Чемпионат кестесі

## Дереккөздер

Санат:Футзалдан Қазақстан чемпионаты
Айдарлы кесенесі

**Айдарлы кесенесі** (ХІХ ғ. басы) – Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет ескерткіші.

## Орналасқан жері
Қазалы ауданы, Жанқожа батыр ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 2,5 км жерде, Сырдарияның оң жағалауында, қам кесектерден қаланған қоршаулардан тұратын қорымның оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан.  

## Сипаты
Кесене тікбұрышты қам кесектерден (9х18х8 см) тұрғызылған. Күмбезбен жабылған (сақталған биіктігі 8 м) негізгі аумаққа (жоспарындағы өлшемдері 8х8,7 м, қабырғасының биіктігі – 3,3 м) үш күмбезшелі тікбұрышты камералы нығайтылған кіреберіс бөлік жалғанған.
Негізгі аумақтың (ол жерде жерлеу камерасы бар) бұрыштары мен қабырғаларының ортасы, сонымен қатар кіреберіс бөлігінің бұрыштары жауырыншалар түрінде жиналған. Биік шар тәрізді күмбез циндирлі күмбез асты барабанына жеңмен жалғасқан. Күмбез қаландысында қасбетке шығып тұрған радиальді үш қатар қысқа сырғауылдар бар.
Камераның шаршы негізінен күмбез шеңберіне өту дәстүрлі. Күмбездің жоғарғы бөлігінің көлденең осінде екі ойық (ар жағында бір-бірден) бар, бірақ та оның түйіскен жері қираған. Кіреберіс камера оңтүстік-батыс қасбетте орналасқан, қабырғаның ортасында аркалы кіреберіс ойығы және оның үстін қалқалап тұратын күмбезше бар.
Ескерткішіті 1986 жылы "Қазжобақалпынакелтіру" институтының экспедициясы зерттеген.

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан кесенелері
Санат:Қызылорда облысы сәулеті
Линкольн Линдум

**«Линкольн Линдум»** (;) — Англияның Линкольн қаласында орналасқан футбол клубы болды. 

## Тарихы
Клуб 1861 жылы **Линкольн футбол клубы** атауымен құрылды және кейін Футбол ассоциациясының алғашқы мүшелерінің бірі болды. Клуб мүшелері қауымдастық ережелері бойынша алғашқы матчын 1863 жылдың 28 қарашасында өткізді. Бұл клубтың аға және кіші мүшелері арасындағы 10 адамнан тұратын ойын еді.

Клубтың алғашқы сыртқы ойыны 1865 жылдың ақпанында Шеффилд клубына қарсы өтті және ол Шеффилд ережелері бойынша ойналды A return match at Wragby Road was played under Association laws in April 1865.. 1865 жылы сәуір айында Врагби Роудтағы қарымта матч қауымдастық ережелерімен өтті. Келесі жылдары бұл кездесулер дәстүрге айналды, әдетте алаң иелері жеңіп жүрді.

1868 жылға қарай клуб Футбол ассоциациясынан шығу туралы ойлай бастады, себебі қауымдастық ережелері «жеткілікті дөрекі емес» деп саналды. Алайда 1872 жылы клуб өз көзқарасын өзгертіп, қауымдастық ережелеріне толықтай қосылды. Соған қарамастан, клуб Англия кубогының алғашқы маусымдарына қатысқан жоқ.

1885–86 маусымында клуб Lincolnshire Senior Cup финалына дейін жетіп, Гримсби Таун командасынан жеңілді. Алайда Линкольн жартылай финал нәтижесіне наразылық білдірді. Төреші қосымша уақыт болмайды деген соң, Гримсби командасы Линкольннің алаңнан кетуін жеңіліс ретінде қабылдаған еді. Футбол ассоциациясы бұл істі қайта қарап, матчты қайта өткізуге бұйрық берді. Гримсби матчқа келмей қойған соң, Линкольн техникалық жеңіске жетті. Бірақ Lincolnshire Football Association Футбол ассоциациясының шешімін елемей, финалды қайта өткізіп, Гримсби қайта жеңіске жетті. Ақырында Линкольншир Футбол ассоциациясы ұйымы Англия футбол қауымдастығынан ресми түрде кешірім сұрады, және дау осымен аяқталды. Келесі жылы Линкольн Сити бірінші айналымда Линкольн клубын 5:0 есебімен ойсырата жеңді.

### Англия кубогы
Клуб Англия кубогы турниріне алғаш рет 1885–86 маусымында қатысты. Ол кезде клубтың атауы Линкольн Линдум болып өзгерген еді. Бұл өзгеріс Линкольн Сити клубының құрылуына реакция ретінде жасалып, алғашқы Линкольн клубының ежелгі тарихын ерекше көрсету мақсатында қабылданған болатын. Бірінші айналымда клуб Гримсби энд Дистрикт командасын 4:0 есебімен ұтты. Екінші айналымда клуб аз көрермен жиналған ойында Редкар клубына қарсы жеңіліп қалды. Клуб келесі екі маусымда да турнирге қатысқанымен, енді бірде-бір матчта жеңіске жете алмады.

### Құлдырау
Клуб әуесқой мәртебесінде қала берді, ал көрші Линкольн Сити кәсіби клубқа айналып, Футбол Лигасының құрамына қосылды. Сол сияқты жақын маңдағы Гейнсборо Тринити да кәсіби деңгейге көтерілді. Бұл жағдай Линкольн Линдум клубының ұлттық деңгейдегі жарыстарда бәсекеге қабілетті болуына кедергі келтірді. Клуб жергілікті деңгейдегі ойындармен шектелді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін белсенді болғанымен, соғыстан кейін ойындар сирек өтті. Клуб жергілікті командалармен кездесу өткізуге ниет білдіріп хабарландырулар жариялағанымен, 1920 жылдардағы жалғыз белгілі ойын — 1925 жылдың қыркүйегінде Врагбиде өткен жолдастық кездесу.

## Жетістіктері

## Дереккөздер

Санат:Англия футбол клубтары
Бандиқан

**Бандиқан** () — Өзбекстанның Сұрқандария облысындағы қалалық кент (1992 жылға дейін — кишлак), Бандиқан ауданының орталығы. Халқы: 10 000 адам (2000).

Сұрқандария облысының орталық бөлігінде, Сұрхан-Шерабад алқабының солтүстігінде орналасқан. Ауылдың солтүстігінде Байсұнтау тау жоталары көтеріледі. Облыс орталығы Термез қаласы оңтүстікке қарай 100 шақырым, ал теміржол стансасы Құмқорғанда (оңтүстік-шығысқа қарай 30 шақырым) орналасқан. Бандиқан — ауыл шаруашылығы орталығы, мұнда халқы мақта, астық, бақша, жеміс-жидек өсірумен айналысады. Ауылда жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары да бар.

Ауыл әр түрлі уақытта маңызды елді мекендер болған тарихи төбелермен қоршалған, бұл зерттеушілерге ежелгі дәуірдің мәдениеті мен өмірін зерттеу үшін жол ашады. Оларға Бандихонтепа, Газимуллатепа, Киндиктепа, Ялангуштепа жатады. Атап айтқанда, мұнда зороастр тайпалары өмір сүрген біздің заманымызға дейінгі 1 мыңжылдықтың ортасына жататын қоныстар, ерте ортағасырлық қаланың қирандылары зерттелген. 

## Дереккөздер

Санат:Сұрқандария облысы елді мекендері
Қарлұқ (Сұрқандария облысы)

**Қарлұқ** () — қала типтес елді мекен, Өзбекстанның Сұрқандария облысы Алтынсай ауданының әкімшілік орталығы.

Қарлұқ — Сұрқандария облысының орталық бөлігіндегі шағын қала. Сұрхандария алқабының шетінде, Байсұнтау тауларының етегінде жатыр. Қала Алтынсай өзенінің бойында орналасқан. Термез қаласынан 140 шақырым, ең жақын теміржол стансасы Шоршы 23 шақырым жерде. Қарлұқ негізінен жеңіл және тамақ өнеркәсібімен, шарап және құрылыс материалдарын өндірумен айналысады. Қала сонымен қатар өнер орталықтары, кітапханалар, музыка мектебі және спорт клубтары бар аймақтың мәдени орталығы болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Сұрқандария облысы елді мекендері
Сарыасия

**Сарыасия** () — қала типтес елді мекен (1983 жылдан), Өзбекстанның Сұрқандария облысы Сарыасия ауданының әкімшілік орталығы.
Халқы: 14300 адам (2000).

Сарыасия Термезден 150 шақырым жерде Сұрхон-Шерабат жазығында орналасқан. Сарыасия теміржол стансасынан 8 шақырым жерде. Ауылдың өзі Термезді Душанбемен байланыстыратын М41 тас жолының бойында орналасқан. Сарыасия — аудан шаруашылықтарының өнімін жинап, сақтайтын, өңдейтін, тасымалдайтын агроөнеркәсіптік орталық. Ауылда егін базары да бар.

Мұнда жалпы білім беретін мектептер, колледждер, арнайы мектеп-интернаттар, мәдениет үйлері, стадиондар, ауруханалар, дәріханалар және басқа да емдеу мекемелері орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Сұрқандария облысы елді мекендері
Үшкөпір (Ферғана облысы)

**Үшкөпір** () — қала типтес елді мекен, Өзбекстанның Ферғана облысы Үшкөпір ауданының әкімшілік орталығы. Халқы: 6500 мың адам (2002).

Үшкөпір — Батыс Ферғана алқабында, Қоқан қаласынан шығысқа қарай 5 шақырым жерде орналасқан. Елді мекен A373 тас жолының бойында (Қоқан – Әндіжан) орналасқан және суару каналдарымен қоршалған. Елді мекен 19 ғасырдың аяғынан бастап Уч-Купрюк ауылы ретінде белгілі. 1930 жылдардың басында Молотово, ал 1950 жылдары Учкоприк деп аталды. Үшкөпірде мақта тазалау зауыты, асфальт-бетон өндірісі, консервілеу өнеркәсібі болғанымен, халықтың бір бөлігі көршілес Қоқанда жұмыс істейді.

Жалпы білім беретін мектептер, лицейлер, балалар музыка және спорт мектептері, мәдениет сарайы және басқа мәдениет мекемелері, орталық кітапхана, стадион, спорт залдары, көптеген спорт және футбол алаңдары бар. Орталық аурухана, перзентхана, жедел жәрдем қызмет көрсетеді.

## Дереккөздер

Санат:Ферғана облысы елді мекендері
Бағдат (Ферғана облысы)

**Бағдат** () — қала типтес елді мекен (1979 жылдан), Өзбекстанның Ферғана облысы Бағдат ауданының әкімшілік орталығы. Халқы: 12800 адам (2000).

Бағдат ауылы Ферғана облысының орталығында орналасқан. Аудан орталығы, Ферғана қаласынан батысқа қарай 70 шақырым жерде Қоқан-Марғылан темір жол желісінде (Фуркат станциясы) Үлкен Ферғана каналының бойында. Ол 19 ғасырдың аяғында құрылған және оның атауы «Құдайдың сыйы» деп аударылады. Бағдат 1979 жылы қалалық елді мекен болып белгіленді. Мұнда ауыл шаруашылығы (мақта өсіру және өңдеу), жиһаз, аяқ киім және азық-түлік өнімдерін шығаратын шағын бизнес дамып келеді.

Ауыл шаруашылығы машиналарын жөндеу шеберханасы, акционерлік қоғамдар, аудандық жабдықтау базалары (мұнай, химия, т.б.), шағын және жеке кәсіпкерлік, кәсіптік лицей, 2 жалпы білім беретін мектеп, 2 кітапхана жұмыс істейді. Бір пошта, бір аурухана, екі емхана, мұражай, 25-тен астам халыққа қызмет көрсету орындары бар.

## Дереккөздер

Санат:Ферғана облысы елді мекендері
Ғани бай мешіті

**Ғани бай мешіті** (ХІХ ғасырдың соңы-ХХ ғасырдың басы) – Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген қала құрылысы және сәулет өнерінің ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Қызылорда облысы, Қазалы қаласы, Шаляпин көшесі, 21.

## Сипаты
Ғимарат тікбұрышты күйдірілген кірпіштерден тұрғызылған, жоспарындағы аумақтық өлшемдері 27х14 м, минаретінің биіктігі 21 м.
Ғимарат жоспарында тікбұрышты, бір қабатты, солтүстік жағынан минарет жалғанған. Ғимарат аумағы қабырға арқылы екі бөлмеге намаз оқитын залға және вестибюльге бөлінген. Шатыры жабын қаңылтырмен жабылған, едендері ағаштан жасалған, қабырғалары сыланып, әктелген.
Ғимараттың архитектурасы "кірпіш стилінің" ең бір жақсы дәстүрінде шешімін тапқан – қасбеттері әртүрлі қуыстар түрінде ерекше көркем өңделген жауырыншалармен сомдалған, аралық және көмкеруші ернеулер кірпішті әдістермен әсемделген.
Минареттің негізгі аумағы сегіз қырлы болып орындалған, қабырғалары филенкалармен жетілдірілген, осы аумақтың үстінде орналасқан күмбездеуші бөлік – аркалары мен ойықтары бар цилиндрлі, ол жабын қаңылтырының "қабыршақты" тіліктерімен жабылған сүмбілі күмбезшеден ернеу арқылы бөлінген.
Мешіт архитектурасы – Қазалы қаласындағы өзіндік еркешелігі бар мешіттердің бірі болып табылады.
Ескерткішті 1979 жылы "Қазжобақалпынакелтіру" институтының экспедициясы зерттеген.

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қызылорда облысы сәулеті
Санат:Қазақстан мешіттері
Ангор

**Ангор** () — қала типтес елді мекен және Өзбекстанның  Сұрқандария облысы Ангор ауданының әкімшілік орталығы. Халқы: 14100 мың адам (1995 ж.)

Ангор — Сұрқандария облысының оңтүстігіндегі қала, Сурхон-Шерабат алқабындағы Шерабат өзенінің бойында орналасқан. Ангор Термез қаласынан солтүстікке қарай 33 шақырым жерде Үлкен өзбек тас жолының бойында орналасқан. Қала – ең алдымен мақта мен астық өсіретін ауылшаруашылық аймағының орталықтарының бірі. Ангор мақта тазалау зауыттары, тамақ өңдеу зауыттары, дамыған сауда мен шағын бизнестің отаны. 

Мұнда 3 жалпы білім беретін мектеп, 4 балабақша, аудандық орталық аурухана, ересектер емханасы, жасөспірімдер емханасы, аудандық мемлекеттік машина-трактор паркінің аудандық бөлімі, сауда орталықтары, 2 кинотеатр, 2 кітапхана, мәдениет үйі, тұрмыстық қызмет көрсету бөлімі бар.

## Дереккөздер

Санат:Сұрқандария облысы елді мекендері
Халықабат (Сұрқандария облысы)

**Халықабат** () — қала типтес елді мекен, Өзбекстанның Сұрқандария облысы Мұзрабат ауданының әкімшілік орталығы.
Халқы: 7500 мың адам (2005). 

Қала типіндегі Халықабат елді мекені (өзбек тілінен аударғанда «халық қаласы» немесе «халықтық») елдегі осындай атаумен аталған үш елді мекеннің бірі. Ол Термез қаласынан солтүстікке қарай 52 шақырым жерде, ең жақын теміржол стансасынан 20 шақырым жерде орналасқан. Халықабаттан ауыл шаруашылығына да, халыққа қызмет көрсетуге де пайдаланылатын Занг каналы өтеді. Кеңес Одағы кезінде негізі қаланған елді мекен 1993 жылға дейін Комсомолобод деген атпен белгілі болды, ал 1968 жылдан бері Мұзрабат (бұрынғы Гагарин) ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарып келеді. Мұнда шағын тамақ өңдеу зауыттары жұмыс істейді, сауда да жақсы дамыған.

Халықабатта аудандық әкімшілік ғимараттары, пошта бөлімшесі, егіншілер базары, автовокзал, әмбабап дүкен, қонақ үй, наубайхана, мәдени, қоғамдық және бөлшек сауда орындары бар. Сондай-ақ орталық кітапхана, мәдениет үйі, орталық аурухана, емхана, дәріханалар қызмет етеді.

## Дереккөздер

Санат:Сұрқандария облысы елді мекендері
Ұзын (кент)

**Ұзын** () — қала типтес елді мекен, Өзбекстанның Сұрқандария облысы Ұзын ауданының әкімшілік орталығы. Халқы: 12800 мың адам (2002).

Ұзын ауылы — Сұрқандария облысының солтүстік-шығысында, Сұрхандария өзенінің аңғарында орналасқан Құмқорған-Душанбе темір жол желісі оның аумағы арқылы өтеді. Мұндағы станса Сарысия деп аталады, одан Шарғұнға қарай өндірістік желі өтеді. Қолайлы орналасуының арқасында Ұзын Сұрхан-Шерабад алқабының солтүстігіндегі өнеркәсіптік және сауда орталығы болып табылады, құрылыс материалдарының өндірісі жақсы жолға қойылған, мақта тазартатын зауыт және фермерлер базары, шағын хайуанаттар бағы да бар.

Сауда, мәдениет және қызмет көрсету орталықтары, 3 жалпы білім беретін мектеп, музыка мектебі, дарынды балаларға арналған мектеп-интернат, 2 кәсіптік колледж (ауыл шаруашылығы және қызмет көрсету), кітапхана, аурухана, орталық дәріхана халыққа қызмет етеді.

## Дереккөздер

Санат:Сұрқандария облысы елді мекендері
Сарық (кент)

**Сарық** () — қала типтес елді мекен, Өзбекстанның Сұрқандария облысы Қызырық ауданының әкімшілік орталығы. Халқы 13700 адам (1995 ж.).

Ең жақын станса - Сұрхан (33 км). Термезге дейінгі қашықтық 70 км.

Халық негізінен егін және мал шаруашылығымен айналысады.
Халыққа орталық аудандық аурухана, балалар ауруханасы, жедел медициналық жәрдем бөлімі, ересектерге арналған амбулатория, емхана, жұқпалы аурулар ауруханасы, дәріханалар қызмет көрсетеді.

## Дереккөздер

Санат:Сұрқандария облысы елді мекендері
Үшқызыл

**Үшқызыл** () — қала типтес елді мекен, Өзбекстанның Сұрқандария облысы Термез ауданының орталығы. Халқы: 13800 адам (2004).

Үшқызыл — облыс орталығынан солтүстік-батысқа қарай 15 шақырым жерде орналасқан. Қалашық ауданның ауыл шаруашылығына қажетті су өндіру және тұрғындардың қажеттілігін қамтамасыз ету мақсатында құрылған Үшқызыл су қоймасының оңтүстік жағалауында орналасқан. Үшқызылда егін базары мен бірнеше өнеркәсіп орындары, соның ішінде мақта тазалау зауыты бар. Термез бен облыстың басқа да қалаларының тұрғындары демалу үшін су қоймасына келетіндіктен, қала курорттық аймақ болып саналады.

Жалпы білім беретін мектептер, балалар музыка және спорт мектептері, кәсіптік лицейлер бар. Орталық кітапхана мен оның филиалдары, мәдениет үйлері халыққа қызмет көрсетеді. Стадион және басқа да спорт нысандары, сонымен қатар туристік аймақ бар. Орталық аурухана, емхана, жедел жәрдем станциясы, дәріхана да осында орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Сұрқандария облысы елді мекендері
Руслан Тай

**Руслан Тай** лақап атымен белгілі **Руслан Рахманұлы Әділгереев** (1991 жыл, Шалқар, Ақтөбе облысы) — қазақстандық комик, стендапер мен әнші.

## Ерте жылдары
Әділгереев Ақтөбе облысының Шалқар қаласында 1991 жылы туған, Кіші жүздің Әлім руынан. 15 жасына дейін сол жерде ата-әжесімен тұрды. Ақтөбеде мектеп бітіріп, 2009 жылы Америка Құрама Штаттарындағы Хьюстон қаласына көшті. Хьюстондағы оқуға түсе алмай, Альбукерке, Нью-Мексикода геология саласында білім алды. Төрт жылдан кейін оқуы сәтсіз болды да, ол Қазақстанға оралды.

Көп ұзамай, Әділгереев Алматыдағы КИМЭП университетінде қаржыгер оқуын бастады. Оқуының алтыншы жылында ҚБТУ студенттеріне стендап-монолог жасап көрді де, осылайша тұңғыш рет халық алдында ұқсас өнер көрсетті. Тұңғыш монологында Әділгереев қазақ еркектерінің әйелдерге қалай қарағанын сынаған болатын.

## Мансабы
Тұңғыш өнер көрсеткеніне 1 жыл болғанда, Әділгереев үйленді. Оқуын бітіргесін ол әйелімен бірге Ақтөбеге, әке-шешесі жағына көшті. Әділгереев Ақтөбеде 1.5 жыл стендаппен айналысты.

Ақтөбедегі жұмысы кезінде Әділгереев стендаппен айналысатынын шешті де, әйелі мен бір ұлымен бірге Алматыға көшті. Бұл қалада жұптың екінші ұлы туған болатын. Бір жыл өткенде Әділгереев стендаптан ақша табатын болды да, Stand Up Jeltoksan мүшесі атанды.

Әділгереев — жастарға бағытталған «Арзан психологтар» бағдарламасының тең негіздеушісі, Тілеген Еркінбекпен қатар жүргізушісі.

## Өз өмірі
Америка Құрама Штаттарындағы оқуы сәтсіз болып шықты да, ол Қазақстанға оралғанда депрессияға тап болды.

Әділгереев үйленген, әйелін феминист деп сипаттаған. Жұптың кемінде екі ұлы бар. 2019 жылы үкіметшіл вайнға түскеніне қарамастан, ол президент Тоқаевтың саясатына қарсы болғанын ашық айтты.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан стендап-комиктері
Санат:Ақтөбе облысы тұлғалары
Наурыз (Сырдария облысы)

**Наурыз** () — Өзбекстанның Сырдария облысы Мырзаабат ауданының әкімшілік орталығы. Халқы: 1200 мың адам (2002).

Өзбекстандағы ең шағын аудан орталықтарының бірі. Шөл далада, Гүлістаннан батысқа қарай 12 шақырым жерде, Гагаринге апаратын тас жолдың бойында орналасқан. Елді мекен Наурыз немесе Жаңа күн – түркі және иран халықтары үшін 21 наурызда тойланатын ұлттық мереке байланысты аталған. Ауыл транзиттік сауда орталығы болып табылады.

Наурызда аудан әкімдігінің ғимараты, егін базары, кәсіпорындар, сауда, мәдениет және қызмет көрсету орындары, жалпы білім беретін мектеп, дарынды балаларға арналған лицей, стадион, теннис корты, тіс емханасы, жедел жәрдем және басқа да мекемелер бар.

## Дереккөздер

Санат:Сырдария облысы елді мекендері
Теодорик кесенесі

**Ұлы Теодорик кесенесі** () — Равеннаның шетіндегі кесене, остгот патшасы Теодорик 520 жылы өзінің бейіті ретінде тұрғызған. Бұл остготтық сәулет өнерінің жалғыз үлгісі және ежелгі герман патшасының аман қалған жалғыз кесенесі.

1996 жылы кесене Равеннаның ерте христиандық ескерткіштерінің бөлігі ретінде ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұра нысандарына енгізілді.

Қазіргі уақытта ол мұражай мәртебесіне ие. Келушілер кіруге рұқсат етілген. Кіру ақылы.

## Кесененің тарихы
солға|нобай|Порфир лабрумы
Биіктігі он метрлік күмбезбен көмкерілген екі он қырлы ярусқа Истрия тастан тұрғызылған, 300 тонналық жалғыз тастан ойылған, германдық шатырларға еліктеу болуы мүмкін. Готтардың мұндай ауыр тақтаны көтеруге мүмкіндігі болмағандықтан, кесене ең жоғарғы жағына дейін топырақпен толтырылды, содан кейін күмбез орнына сүйреп апарылып, жер алынып тасталды. Кесене құрылысы үшін Равеннаның сыртындағы бар готикалық зират таңдалды.

Равенна Юстинианның билігіне өткенде, Теодориктің денесі кесенеден шығарылып, кесененің өзі часовняға айналды. Готикалық билеушінің порфир саркофагы қазір бос тұр. Ағынның жақындығы іргетастардың бұзылуына әкеліп соқты, 19 ғасырда қалпына келтіру жұмыстарын қажет етті. 20 ғасырдың басында кесенеге барған өнертанушы Павел Мұратов былай деп жазды:

## Сыртқы және ішкі безендіру
солға|нобай|<center>Кесененің жоспары (екінші деңгей)</center>
Кесене екі қабаттан тұрады: үстіңгі қабатында Теодорик саркофагы бар, ал төменгісі оның отбасы мүшелерін жерлеуге арналған немесе жерлеу рәсімі үшін капелла ретінде қызмет еткен болуы мүмкін.

Кесененің *төменгі қабаты* жарты шеңберлі доғалары бар тауашалармен бөлінген он жағы бар. Тауастардың бірінде кесенеге кіретін есік бар. Бұл ярустың ішкі бөлігі крест түрінде салынған. Жарық периметрдің айналасында орналасқан алты кішкентай терезе арқылы кіреді.

*Жоғарғы қабаттың* диаметрі кішірек, сонымен қатар декагональды, күмбез тірелген сақина тәрізді құрылымға ауысады. Екінші деңгейдің периметрінің жоғарғы жағы фризмен безендірілген.

Монолитті күмбез он екі тас «кронштейнмен» безендірілген, олар сәндік функцияны ғана емес, сонымен қатар күмбезді тасымалдау және орнату үшін де пайдаланылған. «Жақшаның» ұшында он екі елшінің есімдері қашалған. Күмбездің астынан бір кездері жоғарғы қабатқа көлеңке түсірген мозаикалық кресттің іздері көрінеді.

## Әдебиеттер
* Мухин Андрей Сергеевич. Сәулет дәстүрлерінің трансформациясы: варварлық патшалықтар дәуірінің құрылыс практикасы контекстінде аккультурация (Равеннадағы Теодорих кесенесі мысалында) // Санкт-Петербург университетінің вестникі. Саясаттану. Халықаралық қатынастар.— 2012.— No 2.

Санат:520 жыл
Гүлбахар

**Гүлбахар** () — қала типтес елді мекен, Өзбекстанның Ташкент облысы Жаңажол ауданының әкімшілік орталығы. 
Халқы: 12 100 адам (2002). Негізінен өзбектер, сонымен қатар орыстар, қазақтар, татарлар, тағы басқа ұлттар. 

Елді мекен 1943 жылдан қала типтес елді мекен мәртебесіне ие болды. 1970 жылдарға дейін Кирда деп аталды.

Ең жақын теміржол стансасы Жаңажол қаласы 6 км, ал Гүлбахардан Ташкентке дейінгі қашықтық 40 км. Мәдениет сарайлары, стадион, жедел жәрдем орталықтарын, ауруханалар әлеуметтік қызметтер көрсетеді.

## Дереккөздер

Санат:Ташкент облысы елді мекендері
Қыбырай

**Қыбырай** () — қала типтес елді мекен (1973 жылдан), Өзбекстанның Ташкент облысы Қыбрай ауданының әкімшілік орталығы. Халқы: 27 000 адам (2004).

Қыбырай ауылы Өзбекстан астанасының шығысында орналасқан. Қыбрай шын мәнінде астанадан Ходжикентке апаратын автомобиль және теміржол арқылы қосылған Ташкент метрополитенінің бөлігі болып табылады. Ауыл Шыршық өзені аңғарындағы жазық жерде, бірнеше каналдармен қоршалған. Оның атауы бір кездері осы аумақты мекендеген көне түркі тайпасынан шыққан. Қыбрай алкогольсіз сусындар мен бөтелкедегі минералды су шығаратын кәсіпорнымен танымал.

Қыбырайда өнеркәсіп және құрылыс ұйымдары, шағын және орта бизнес, ірі кәсіпорындар мен шағын кәсіпорындар, біріккен кәсіпорындар, Шредер ғылыми-өндірістік бірлестігінің орман және шарап жасау филиалдары, егіншілер базары орналасқан. Сондай-ақ жалпы білім беретін мектептер, балалар музыка мектептері, спорт мектептері, лицейлер, кәсіптік лицейлер, аудандық орталық кітапхана, мәдениет үйі, стадион, бассейн, басқа да көптеген спорт нысандары бар. Қыбрайда сонымен қатар аудандық орталық аурухана, жедел жәрдем, емхана, орталық дәріхана, перзентхана және т.б. қызмет көрсетеді.

## Дереккөздер

Санат:Ташкент облысы елді мекендері