open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Вюрцбург

**Вюрцбург** () — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан қала. Төменгі Франкония әкімшілік округіне бағынады. Вюрцбург ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 133 799 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 87,63 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *09 6 63 000*. Қаланың басшысы — Георг Розенталь.

Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 13 қалалық ауданға бөлінеді.

## Сурет галереясы

Wuerzburg-von Festung-20-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Alte Bruecke-34-Altes Rathaus-Kiliansdom-2014-gje.jpg
Wuerzburg-Residenzplatz-18-Blick zur Altstadt-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Residenz-Westfassade-06-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Residenz-Westfassade-16-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Kaeppele-08-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Kaeppele-26-Turmkreuz-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Main-08-Festung Marienberg-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Festung Marienberg-Burghof-02-2007-gje.jpg
Wuerzburg-Festung Marienberg-Fuerstengarten-28-Pavillon-2014-gje.jpg


## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Бавария елді мекендері
Һалле (Саксония-Анхальт, Германия)

**Һалле**(басқаша **Галле**, ) — Зле өзені жағалауындағы, Германиядағы қала. Саксония-Анхальт жерінің ең көп мекендеген қаласы: 2005 жылышамамен 240 мың адам (*18 мыңы студенттер*).
*Қала 1694 жылы құрылған университетімен танымал, 1817 жылы Галле Университеті Виттенберг қаласындағы университетімен қосылды, 1993 жылдан біріккен университет Мартин Лютер Галле-Виттенберг (*немісше: Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg*) атындағы Университет.

## Дереккөздер

Санат:Германия қалалары
Ганновер

**Ганновер** () — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет.  

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 522686 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 204,01 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *03 2 41 001*. Муниципалитеттің басшысы — Штефан Вайль.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Гейдельберг

**Гейдельберг** (**Хайдельберг**, ) — Германиядағы қала.

## Тарихы

## Географиясы

## Халқы

### Атақты тұрғындары

## Өнеркәсібі

## Оқу орындары

## Тарихи ескерткіштері

## Тағы қараңыз

* Германия қалаларының тізімі

Санат:Германия қалалары
Гельзенкирхен

**Гельзенкирхен** () — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан қала. Мюнстер әкімшілік округіне бағынады. 

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 257 981 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 104,84 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *05 5 13 000*. Қаланың басшысы — Франк Барановски.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері
Гёрлиц

**Гёрлиц** () — Германия Федеративтік Республикасының Саксония жерінде орналасқан қала.  Гёрлиц ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 55596 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 67,22 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *14 6 26 110*. Қаланың басшысы — Siegfried Deinege.

Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 18 қалалық ауданға бөлінеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Саксония елді мекендері
Гёппинген

**Гёппинген** () — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан қала.  Гогенштауфен ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 56819 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 59,22 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *08 1 17 026*. Қаланың басшысы — Гуйдо Тилль.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
Гиссен

**Гиссен** — Германиядағы қала.

Гиссен Гессен федералды жерінің шамамен  77 000 тұрғынымен сегізінші ең ірі қаласы болып саналады. Бұл университет қаласында 25 200 студент санымен Юстус Либиг Университеті орын тепкен.  Бұл университет қабырғаларында түркология бөлімінде қазақ тілі бойынша зерттеулер жүргізілуде.

## Тарихы
1152 жылы  Вильгельм фон Глейберг Гиссен қамалының іргетасын қалаған.  1248 жылы Гиссен қала мәртебесіне ие болған. 

## Географиясы
Гиссен қаласы Лан өзенінің бойында,  Ветцлар және Марбург сияқты қалаларға жақын орналасқан. 

## Халқы
Жергілікті халықтан басқа, Қазақстан, Қытай, Өзбекстан жәнеде Манголия сияқты мемлекеттерден келген қазақ жастары Юстус Либиг Университетінде білім алуда және олардың саны жылдан жылға артып келеді. 
### Атақты тұрғындары
Юстус Либиг Университеті агрохимия саласына ерекше еңбек сіңірген, айгілі минерал-тыңайтқыш тапқаш Юстус Либиг атымен аталады,  сонымен қатар физика саласының алғашқы нобел иегері Вилхелм Конрад Рөндген (1901 жыл), ол көп жылдар осы қалада зерктулер жүргізіп оқушаларға ұстаздық қылған, өлімінен соң осында жерленген. Жанеде неміс саясат әлеміне өз үлесін қосқан тұлғалардан бірі Вилхелм Либкнехт, ол СДП партиясиның негізін қалаушылардың бірі болып табылады.
Тил Швайгер (нег. Тилман Валентин Швайгер), сахнагер (актер) жане режиссор; ол Гиссен ауданының тумасы, өзінің жастыған Хохелхаймда өткізген сонымен қатар Гиссен Хердер мектебіні тәмамдаған. 
Қоршаған орта саласына, демакратик қоғам жанеде қоғамда айел құқуғын қалыптастыруға өзінің ерекше үлесін қосқан еңбегі үшін қосымша Нобел сылығы ретінде 2004 жылы Тыныштық нобел сыйлығын алған Вангари Матай Гиссен Университетінде өзінің зерктулерін жүргізген.
## Өнеркәсібі

## Оқу орындары
Юстус Либиг Университеті, Орталық Гессеннің Техникалық Жоғарғы Мектебі 
## Тарихи ескерткіштері

## Тағы қараңыз

* Германия қалаларының тізімі

Санат:Германия қалалары
Грайфсвальд

**Грайфсвальд** () — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан қала.  

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 54610 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 50,5 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *13 0 01 000*. Қаланың басшысы — др. Артур Кёниг.

Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 8 қалалық ауданға бөлінеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Деггендорф

**Деггендорф** () — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан қала. Төменгі Бавария әкімшілік округіне бағынады. Деггендорф ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 31 661 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 77,21 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *09 2 71 119*. Қаланың басшысы — Анна Эдер.

Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 7 қалалық ауданға бөлінеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Бавария елді мекендері
Даун

**Даун** () — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан муниципалитет.  Вульканайфель ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 8143 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 48,97 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *07 2 33 501*. Муниципалитеттің басшысы — Вольфганг Енсен.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 8 қалалық ауданға бөлінеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Дессау

**Дессау** () — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан қала.  

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 90507 адамды құрайды (30 маусым 2007 жыл). Алып жатқан жер аумағы 182,81 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *15 0 01 000*. Қаланың басшысы — Клеменс Кошиг.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Дибург

**Дибург** () — Германия Федеративтік Республикасының Гессен жерінде орналасқан қала. Дармштадт әкімшілік округіне бағынады. Дармштадт-Дибург ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 15 262 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 23,11 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *06 4 32 004*. Қаланың басшысы — Вернер Томас.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты 

Санат:Гессен елді мекендері
Дормаген

**Дормаген** () — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан қала. Дюссельдорф әкімшілік округіне бағынады. Рейн-Нойс ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 63100 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 85,4 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *05 1 62 004*. Қаланың басшысы — Хайнц Хильгерс.

Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 16 қалалық ауданға бөлінеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері
Дортмунд

**Дортмунд** () — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан қала. Арнсберг әкімшілік округіне бағынады. 

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 580444 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 280,401 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *05 9 13 000*. Қаланың басшысы — Улльрих Зирау.
## Галерея
 
IMG 2104-Altes-Rathaus-Dortmund.jpg|
Wasserschloss haus dellwig.JPG|
Aplerbeck Haus Rodenberg.jpg|
Dortmund Haus Sölde 3.jpg|
IMG 7667Hafen-Dortmund-.jpg|
Dortmund-Althoffblock-IMG 5401.JPG|
Verwaltung Westfälische Klinik.JPG|
Kath. Kirche Dortmund Asseln 107.jpg|
Lutherkirche Asseln.jpg|
Hörder Burg.jpg|
Dortmund-Oestliche-Innenstadt-009.JPG|
Hoerde Stiftskirche v SO.jpg|
Iwo hochhaus.jpg|
Dortmund-0013-City-a.jpg|
Westfalenpark mit Florian.jpg|
Westfalenstadion.jpg|


## Тағы қараңыз
* Германия қалаларының тізімі

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Дортмунд қаласы ресми сайты
* Дортмунд фотосуреттері жеке коллекциясы 

Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері
Драйайх

**Драйайх** () — Германия Федеративтік Республикасының Гессен жерінде орналасқан муниципалитет. Дармштадт әкімшілік округіне бағынады. Оффенбах ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 40 484 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 53,30 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *06 4 38 002*. Муниципалитеттің басшысы — Дитер Циммер.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 5 қалалық ауданға бөлінеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Гессен елді мекендері
Дудерштадт

**Дудерштадт** () — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан қала.  Гёттинген ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 21 722 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 95,61 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *03 1 52 007*. Қаланың басшысы — Вольфганг Нольте.

Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 15 қалалық ауданға бөлінеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Зуль

**Зуль** () — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан муниципалитет.  

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 39 163 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы шамамен 102,70 км². Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *16 0 54 000*. Муниципалитеттің басшысы — Йенс Трибель.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 8 қалалық ауданға бөлінеді.

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Тюрингия елді мекендері
Ингольштадт

**Ингольштадт** () — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет.  

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 125088 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 133.35 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *09 1 61 000*. Муниципалитеттің басшысы — Альфред Леман.

Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 11 қалалық ауданға бөлінеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Бавария елді мекендері
Йерихов

**Йерихов** () — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан қала.  Йерихов ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 7461 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010). Алып жатқан жер аумағы 53,04 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *15 0 86 080*. Қаланың басшысы — Харальд Боте.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Кайзерслаутерн

**Кайзерслаутерн** () — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан қала.  

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 99 184 адамды құрайды (2010). Алып жатқан жер аумағы шамамен 139,72 км². Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *07 3 12 000*. Қаланың басшысы — Клаус Вайхель.

Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 18 қалалық ауданға бөлінеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты 

Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Кведлинбург

**Кведлинбург** () — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан қала.  

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 28424 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы шамамен 78,15 км² . Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *15 0 85 235*. Қаланың басшысы — Эберхард Брехт.

Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Кёльн

**Кёльн** () — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан қала. Кёльн әкімшілік округіне бағынады. Линденталь ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1007119 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 405,15 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *05 3 15 000*. Қаланың басшысы — Юрген Ротерс.

Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 9 қалалық ауданға бөлінеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері
Кирхгаймболанден

**Кирхгаймболанден** () — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан қала.  Доннерсберг ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 7695 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 26,36 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *07 3 33 039*. Қаланың басшысы — Клаус Хартмюллер.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
Йессен (Эльстер)

**Йессен (Эльстер)** () — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан муниципалитет.  Виттенберг ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 14944 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010). Алып жатқан жер аумағы 313,15 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *15 0 91 145*. Муниципалитеттің басшысы — Дитмар Бретчнайдер.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Кассель

**Кассель** () — Германия Федеративтік Республикасының Гессен жерінде орналасқан қала.  

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 195530 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 106,79 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *06 6 11 000*. Қаланың басшысы — Бертрам Хильген.

Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 23 қалалық ауданға бөлінеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Гессен елді мекендері
Кройцбург

**Кройцбург** () — Германия Федеративтік Республикасының Тюрингия жерінде орналасқан қала.  Вартбург ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 2419 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 35,33 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *16 0 63 013*. Қаланың басшысы — Арндт Бройштедт.

Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 2 қалалық ауданға бөлінеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты 

Санат:Тюрингия елді мекендері
Марктль

**Марктль** () — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан муниципалитет.  Альтёттинг ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2617 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 27,84 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *09 1 71 123*. Муниципалитеттің басшысы — Хуберт Гшвендтнер.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Бавария елді мекендері
Мюнхен

**Мюнхен** () — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан қала. Германияның оңтүстігіндегіндегі Изар өзеңіндегі қала. Ауданға кірмейтін қала (аудан) (). Бір уақытта Баварияның астанасы және Жоғарғы Бавария ауданының орталығы.
 
Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1548319 адамды құрайды (31 желтоқсан 2017 жыл). Алып жатқан жер аумағы 310,43 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *09 1 62 000*. Қаланың басшысы — Дитер Райтер.

## Тарихы

### Орта ғасырлар
 
### Жаңа уақыт
 
### Веймар республикасы
 
### Нацисттік Германия кезеңі
 
### Соғыстан кейінгі кезең

## Әкімшілік-аумақтық бөлінісі
250px|нобай|Мюнхеннің әкімшілік бөлінісі
1992-1996 жылдарды административті реформаның арқасында аудандар саны 41-ден 25-к шейін түсті. Қазір Мюнхен 25 ауданға бөлінеді ().

 
## Бауырлас қалалар
Мюнхенда 8 бауырлас қала бар.
Олардың тізімі:
* Эдинбург, Ұлыбритания (1954 жылдан бастап)
* Верона, Италия (1960 17 наурыздан бастап)
* Бордо, Франция (1964 30 мамырдан бастап)
* Саппоро, Жапония (1972 28 тамыздан бастап)
* Цинциннати, АҚШ (1989 19 қырқүекінен бастап)
* Киев, Украина (1989 6 қарашадан бастап)
* Мәскеу, Ресей (1995 жылдан бастап)
* Хараре, Зимбабве (1996 жылдан бастап)
 
## Астраномияда
* Мюнхеннің құрметіне 1897 жылы ашылған (428) Монахия астероиды аталған

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Бавария елді мекендері
Санат:Германия қалалары
Нюрнберг

**Нюрнберг** () — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан қала.  Еркін қала ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 505664 адамды құрайды (2010). Алып жатқан жер аумағы 186,38 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *09 5 64 000*. Қаланың басшысы — Ульрих Мали.

Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 7 қалалық ауданға бөлінеді.


Nuernberg-Burg-14-2005-gje.jpg
Nuernberg-26-Spittlertormauer 13-Naerrischer Prisaun-2006-gje.jpg
Nuernberg-32-Tucher-Schloss-Tisch-2005-gje.jpg
Nuernberg-Weissgerbergasse-10-Nr 8-2006-gje.jpg
Nuernberg-Weissgerbergasse-14-Nr 8-2006-gje.jpg
Nuernberg-St Sebald-05-2005-gje.jpg
Nuernberg-St Sebald-08-Burg-2006-gje.jpg
Nuernberg-Kongresshalle-06-2005-gje.jpg


## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Бавария елді мекендері
Олденбург (Төменгі Саксония)

**Олденбург** () — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан қала.  

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 162173 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 102,96 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *03 4 03 000*. Қаланың басшысы — Герд Шванднер.

Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 42 қалалық ауданға бөлінеді.

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Падерборн

**Падерборн** () — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан қала. Детмольд әкімшілік округіне бағынады. Падерборн ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 146283 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 179,38 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *05 7 74 032*. Қаланың басшысы — Хайнц Паус.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері
Плауэн

**Плауэн** () — Германия Федеративтік Республикасының Саксония жерінде орналасқан қала.  Фогтланд ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 66098 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 102,11 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *14 5 23 320*. Қаланың басшысы — Ральф Обердорфер.

Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 5 қалалық ауданға бөлінеді.

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Саксония елді мекендері
Потсдам

**Потсдам** () — Германияның Бранденбург федералдық штатының астанасы, Берлин/Бранденбург аймағының құрамы болып табылады. Хауел өзені бойында орналасқан, Берлин орталығынан оңтустік-батысына қарай 25 км.

## Тарихы

## Географиясы

## Халқы

### Атақты тұрғындары

## Өнеркәсібі

## Оқу орындары

## Тарихи ескерткіштері

## Тағы қараңыз
* Германия қалаларының тізімі

Санат:Германия қалалары
Рамштайн-Мизенбах

**Рамштайн-Мизенбах** () — Германия Федеративтік Республикасының Рейнланд-Пфальц жерінде орналасқан қала.  Кайзерслаутерн ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 7408 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 43,03 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *07 3 35 038*. Қаланың басшысы — Клаус Лайес.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері
А

**А (А)** білдіре алады:
# АҚШ-тағы Медикер дәрігерлік көмек федералдық мемлекеттік бағдарламасының құрамдас бөлігі; 
# Лондон сақтандырушылар институтының ескертпе уәжінің шартты белгісі. Жүктерді сақтандыру практикасындағы халықаралық стандарт ретінде қарастырылады. 1982 жылдан бастап барлық тәуекелдерден сақтандыру шарттарына барабар ұғымда қолданылады.

## Әріп
* **[[А (кирил)]]** — кириллица әліпби бірінші әрібі;
* **[[А (латын)]]** — латын әліпбиінің бірінші әрібі;
* **[[А (тибет)]]** — тибет әліпби соңғы әрібі;
* **[[А (кана)]]** — кана белгісі;
* **[[А дөңгелекте]]** — типографиялық символ (Ⓐ, ⓐ).

## Сөз табы
*А - қасына тақап қойылған;
*А (одақ) - одақ (сөз табы);
*Витамин А -  витамин;
*А (бағдарламалау тілі)

## Ғылым
* **A** (латын) — Физикада механикалық жұмысты белгілейді;
* **a** (латын) — Физикада тездетуді белгілейді;
* **A** (латын) — Биохимияда аланин және аденозинді белгілейді;
* **Витамин A** (ретинол) — витамин, антиоксидант.
* **A** — медицинада қан тобы.

## Өлшеу жүйесінде
* **A** (ампер) — Электротехникада «A» ампер белгілейді;
* **Å** (ангстрем) —  10−8 см-ге тең ұзындықты белгілейді ( жүйеден тыс бірлік );
* **a-** (атто-) — Қасына тақап қойылған « a -», атто -,  10−18 білдіреді;
* **a** — ар.

## Қол жазба
*Александриялық кодексі — қол жазба ресми белгілеумен «а»;

## Есептеуіш техника
* Он алтыншы жүйеде санаулары **A** эквиваленттік ондық санға «10»;
* &lt;A&gt; — HTML-тег гипермәтіндік сілтемелердің жасауына арналған;
* **Ctrl+А** пернелерінің қиыстыруы  құжат мәтіні барлығы белгілейді немесе барлық бейнелеу нүктелері;
* А: - мекенжай соналарға бірінші флоппи — тегерішке арналған үндемеумен үй іштері және Windows;
* DNS үлгі жазуы **А** () — мекенжаймен хості байланыстырады;

## Тағы қараңыз
* **[[Альфа ]]** — грек  әліпби бірінші әрібі;
* **[[Алеф]]** — еврей әліпби бірінші әрібі;
* **[[Айб]]** — армян әліпби бірінші әрібі.
* А-7

## Дереккөздер
Тюбинген

**Тюбинген** () — Германия Федеративтік Республикасының Баден-Вюртемберг жерінде орналасқан қала.  Тюбинген ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 83740 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 108,12 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *08 4 16 041*. Қаланың басшысы — Борис Пальмер.

Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 21 қалалық ауданға бөлінеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Баден-Вюртемберг елді мекендері
Фрайбург

**Фрайбург** () — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан муниципалитет. Штаде ауданының құрамына енеді.

Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1772 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 34,11 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *03 3 59 018*. Муниципалитеттің басшысы — Вальтер Вольфкюлер.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Целле

**Целле** () — Германия Федеративтік Республикасының Төменгі Саксония жерінде орналасқан қала.  Целле ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 70242 адамды құрайды (2010). Алып жатқан жер аумағы 176,01 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *03 3 51 006*. Қаланың басшысы — Дирк-Ульрих Менде.

Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 17 қалалық ауданға бөлінеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Төменгі Саксония елді мекендері
Шверин

**Шверин** () — Германия Федеративтік Республикасының Мекленбург-Алдыңғы Померания жерінде орналасқан қала.  Солтүстик-батыс Мекленбург ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 95220 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 130,46 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *13 0 04 000*. Қаланың басшысы — Вольфрам Фридерсдорф.

Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 18 қалалық ауданға бөлінеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Мекленбург-Алдыңғы Померания елді мекендері
Штайнфурт

**Штайнфурт** () — Германия Федеративтік Республикасының Солтүстік Рейн-Вестфалия жерінде орналасқан қала. Мюнстер әкімшілік округіне бағынады. Штайнфурт ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 33901 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 111,42 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *05 5 66 084*. Қаланың басшысы — Андреас Хоге.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Солтүстік Рейн-Вестфалия елді мекендері
Эггенфельден

**Эггенфельден** () — Германия Федеративтік Республикасының Бавария жерінде орналасқан қала. Төменгі Бавария әкімшілік округіне бағынады. Ротталь-Инн ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 12 810 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 44,50 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *09 2 77 116*. Қаланың басшысы — Вернер Шисль.

Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 7 қалалық ауданға бөлінеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Бавария елді мекендері
Барселона (айрық)

**Барселона** сөзінің мына мағыналары бар:
* Барселона — Испаниядағы халық саны бойынша екінші үлкен қала.
* Барселона (футбол клубы) — Испания біріншілігінде өнер көрсететін, каталондық Барселона қаласының супер клубы. 
* Барселона (провинция) — Каталония автономды бірлестігіне кіретін, Испанияның солтүстік шығысында орналасқан провинция.
* Барселона (гандбол клубы) — Испанияның Барселона қаласындағы гандбол клубы, 1942 жылы құрылған.
* Барселона (Риу-Гранди-ду-Норти) — Бразилиядағы муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатында орналасқан. 
* Барселона университеті — Каталониядағы алғашқы университет, 1450 жылы ашылған.
Бірінші бағыт (Алматы)

}

|}

**[[Алматы метросы]]ның бірінші бағыты** — 2011 жылдың 1 желтоқсанында ашылған метро желісі. Бұл желінің ұзындығы 13,4 км, 11 станциясы бар; барлық желі бойынша жүру ұзақтығы - 27 минут. 2017 жылы орта тәуліктік жүргіншілер ағыны 38,3 мың адамды құраған.

## Құрылыс

### Бірінші кезек
2009 жылдың соңына тапсыруға ең алдымен алғашқы жол уәде берілді. Жеті станцияның алғашқы үшеуі Фурманов көшесінде және келесі станция Фурманов және Абай көшелерінің қиылысында, және келесі үшеуі Абай көшесінде орналасқан.

* '''«Райымбек»''', «Райымбек» аты бекітілді («Райымбек» — жобадағы атауы) — Райымбек даңғылы мен Фурманов көшелерінің қиылысында, «Алматы-2» вокзалына жақын орналасқан.
Райымбек станциясы, жоспардағы 7-дің ең ірісі. 
* '''«Жібек Жолы»''' («Жібек Жолы») — Гоголь және Фурманов көшелерінің қиылысында.
* '''«Алмалы»''' — Кабанбай батыр және Фурманов көшелерінің қиылысында.
* '''«Абай»''' — Төлебаев көшесі мен Абай даңғылының қиылысында
* **[[Коммунистік (метро бекеті)|«Коммунистік»]] (2004 жылы күшін жойған)** — Абай даңғылының бойында, Абылай хан және Наурызбай батыр көшелерінің арасында болуы тиіс еді, Ұлттық кітапхананың артында
* '''«Байқоңыр»''' — Байтұрсынов көшесі мен Абай даңғылының қиылысында
* '''«Тұлпар»''' — Байзақов көшесі мен Абай даңғылының қиылысында
* '''«Алатау»''' — Жароков көшесі мен Абай даңғылының қиылысында
Екінші орындағы ірі станция. Орын алмасу ретінде салынған.

### Екінші кезек
Екінші кезекті 2009 жылдың бірінші жартысында бастау жоспарланған, және 2015 жылы пайдалануға беру туралы жоспарланған. Екінші кезектегі станциялар құрылысы ашық әдіспен жүргізілді.
2015 жылдың 18 сәуірінде «Сайран» мен «Мәскеу» бекеттері салтанатты түрде ашылып, қолданысқа берілді.Алматыда жаңадан екі метро бекеті ашылды
* **[[Сайран (метро бекеті)|«Сайран»]]** — Тілендиев көшесі мен Абай даңғылының қиылысында орналасқан
* **[[Мәскеу (метро бекеті, Алматы)|«Мәскеу»]]** — Алтынсарин мен Абай даңғылдарының қиылысында орналасқан
* **[[Ақсай (метро бекеті)|«Ақсай»]]** — Саин көшесі мен Абай даңғылының қиылысында орналасады деп жоспарлануда.

### Үшінші кезек
Бірінші желіні Момышұлы көшесінің бойымыен Төле би көшесіне, одан ары Төле биден Қалкаманға дейін созу жоспарда бар. Пайдалануға қашан берілетіні белгісіз. Қаланы дамыту бас жоспарында аумақ көрсетілмеген. Бірінші желінің екінші кезеңі жалғасын табуы мүмкін.

Ықтимал станциялар:
* Ақсай (екінші кезектен емес)
* Алтын Бесік
* Алты Алаш
* Қалқаман

## Бірінші кезек құрылысының галереясы

Сурет:E8584-Almaty-Metro-construction-of-Abay-station.jpg|«Абай» метро бекетінің құрылыс алағы (Қыркүйек, 2007 жыл)


## Тағы қараңыз
* Алматы метрополитен бекеттері
* Алматы метрополитені деполарының тізімі

## Дереккөздер

Санат:Алматы метрополитені
Алматы метрополитен бекеттері

**Бұл [[Алматы метросы|Алматы метрополитен]] бекеттері** — Қазақстанның Алматы қаласындағы метро жүйесі.

Қаланы дамытудың бас жоспарына сәйкес Алматы метрополитенінде 24 бекет салу жоспарлануда, оның 11-і 2024 жылғы жағдай бойынша жұмыс істеп тұр.

Қазіргі учаскедегі туннельдердің ұзындығы 13,4 км құрайды, метрополитеннің жалпы ұзындығын 45 км-ге дейін ұлғайту жоспарланып отыр.

## Желі және бекеттер

## Салынып жатқан және жоспарланған бекеттер

## Салынбаған бекеттер
* **[[Коммунистическая (метро бекеті)|Коммунистическая]]** — бұл бекет қала метросының алғашқы жобаларында болып, Абай және Байқоңыр бекеттерінің арасында, Абай даңғылының бойында, Коммунистік проспект (қазіргі Абылай хан даңғылы) пен Бейбітшілік (қазіргі Желтоқсан) көшелерінің арасында, Ұлттық кітапхананың жанында салынуға тиіс болатын. 2004 жылы Абай бекетіне тым жақын болғандықтан және бірінші бағытты салуға кететін шығындарды азайту үшін бұл бекет салынбайтын болып шешілді.

## Сілтемелер
* 

Санат:Алматы метрополитені
Санат:Қазақстан бойынша тізімдер
Джордано Бруно

**Джордано Бруно** (итал. *Giordano Bruno*; латын. *Iordanus Brunus Nolanus*; туған кездегі есімі – *Филиппо Бруно*; 1548 жыл, Италия, Нола – 17 ақпан, 1600 жыл, Рим) — италиялық философ, ақын, астроном, пантеизм өкілі.  

## Өмірбаяны
* Дінге қарсы көзқарасы үшін шіркеу басшылары оны қуғынға ұшыратты. Сондықтан ол Италиядан кетіп, Францияда, Англияда, Германияда тұрды. 
* Италияға қайтып оралғаннан кейін (1592), инквизиция оны діннен безген деп айып тағып, сегіз жыл түрмеде ұстады, кейін тірідей отқа жағып өлтірді. 
thumb|right|200px|Джордано Бруно ескерткіші

## Ғылыми еңбектері
Бруно философияның мақсаты табиғаттан тыс тұрған құдай бар деп білу емес, “заттардың өз құдіреті” болып табылатын табиғатты тану деп тұжырымдайды. 

* Ол ғаламның шексіз екендігі жайында идея ұсынды (“Ғалам және ғалам дүниелері, шексіздік туралы”, 1584). 
* Дүниенің физ. біртектілігін (барлық дене жер, су, от, ауа және эфирден тұрады деген 5 элемент жөнінде ілімі) мақұлдайды. 
* Бруноның алуан түрлі заттар пайда болатын біртұтас шексіз қарапайым субстанция жайындағы түсінігі қарама-қарсылықтың ішкі біртектілігі мен үйлесуі жөніндегі идеяға байланысты (“Себеп, бастама және біртұтастық туралы”, 1584). 
* Болмыстың негізгі өлшемі — монада. Монаданың әрекет етуі кезінде дене мен рух, объект пен субъект қосыла бірігеді. Ең жоғары субстанция — “монадалардың монадасы” немесе құдай: ол біртұтас болғандықтан әрбір жекеден көрініс береді. Бруноның бұл идеялары жаңа заманғы философияның дамуына зор әсерін тигізді. Ғарышнамада Бруно өз дәуірі үшін озат, ал кейін ашылған астрон. жаңалықтар бойынша дәлелденген болжамдар айтты. Олар: Күн жүйесіндегі сол кезде белгісіз планеталардың бар екені, Күн мен жұлдыздардың өз осімен айналатындығы туралы, ғаламда Күн тәріздес сансыз көп денелер бар екені жайлы, т.б. Жер мен аспанның арасында қарама-қарсылық бар деп білетін ортағасырлық пікірді бекерге шығарып, басқа дүниелерде де тіршілік болуы мүмкін деген пікірлері. Бруно поэзиялық шығармаларында классицизмге қарсы бағыт ұстанды. Клерикалшылдыққа қарсы жазған сатиралық “Нұх кемесі” атты поэмасында және филос. сонаталары мен комедияларында бұрынғы ескі ережеден бас тартып, еркін формаларға көшті.

## Дереккөздер

Санат:Нолада туғандар
Санат:Римде қайтыс болғандар
Санат:Марбург университеті оқытушылары
Санат:Италия астрономдары
Санат:XVI ғасыр астрономдары
Санат:Итальян жазушылары
Санат:Латын жазушылары
Санат:Италия жазушылары
Санат:XVI ғасыр жазушылары
Санат:Итальян ақындары
Санат:Латын ақындары
Санат:Италия ақындары
Санат:XVI ғасыр ақындары
Санат:XVI ғасыр драматургтері
Санат:Италия философтары
Санат:XVI ғасыр философтары
Санат:Доминикандықтар
Санат:Натурфилософтар
Санат:Космологтар
Санат:Италия жұлдызшылары
Санат:Өлтірілген дін қайраткерлері
Санат:Өлтірілген ақындар
Санат:Отқа жағылғандар
Санат:Өлтірілген жазушылар
Санат:Шіркеуден аластатылғандар
Богота

**Богота** (; қаланған уақытында және 1991—2000 жылдары — **Санта-Фе-де-Богота**, ) — Колумбия Республикасының астанасы, Кундинамарка департаментінің әкімшілік орталығы және елдің ең үлкен қаласы.

## Тарихы
Боготаны 1490 жылдары испандықтардың келуіне дейін муиска деп аталатын тайпалар мекендеген. Муискалар дамыған мәдениетті қалыптастырып, алтынды өңдеуде, тоқу мен керамика өндіруде шебер болған.

1538 жылы Испаниялық конкистадор Гонсало Хименес де Кесада Боготаға келіп, қаланы басып алған. Ол қаланы “Санта Фе де Богота” деп атап қойған.

1819 жылы Богота тәуелсіздік соғысының шешуші шайқасы болған жерге айналды. Бұл шайқаста Симон Боливар басшылық еткен Колумбия әскерлері Испан әскерлерін жеңген.

Колумбияның тәуелсіздік алғаннан кейін Богота жаңа республиканың астанасына айналды.

## Географиясы
Қала Анд тауларының ортасында  Саванна деп аталатын үлкен жазық алқапта орналасқан, жер бетінен 2640 метр биіктікте. 

Боготаның климаты жыл бойы жайлы, температура 12-17 градус Celsius аралығында болады. Қалада екі негізгі маусым бар: жаңбырлы маусым (апрельден маусымға дейін және қазаннан желтоқсанға дейін) және құрғақ маусым (желтоқсаннан мартқа дейін).

Боготаның биіктігі оның климатына әсер етеді. Қала жақсы демалу және туризм мақсаттары үшін қолайлы.

## Әкімшілік бөлінісі

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Богота
Штендаль

**Штендаль** () — Германия Федеративтік Республикасының Саксония-Анхальт жерінде орналасқан қала.  Штендаль ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 42 435 адамды құрайды (31 желтоқсан 2006 жыл). Алып жатқан жер аумағы 82,31 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *15 0 90 535*. Қаланың басшысы — Клаус Шмоц.

Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 8 қалалық ауданға бөлінеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Саксония-Анхальт елді мекендері
Марбург

**Марбург** () — Германия Федеративтік Республикасының Гессен жерінде орналасқан қала.  Марбург-Биденкопф ауданының құрамына енеді.

Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 80656 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 124,5 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген ресми коды — *06 5 34 014*. Қаланың басшысы — Эгон Фаупель.

Қаланың өзі әкімшілік құрылымы бойынша 32 қалалық ауданға бөлінеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Ресми сайты

Санат:Гессен елді мекендері
Карачи

**Кара́чи** (, , ) — Пәкістанның оңтүстігіндегі портты қала, 13 205 339 халқымен елдің ең үлкен қаласы  және әлемдегі ең ірі қалалардың 4-шісі болып саналады. Синд провинциясының орталығы.


PK Karachi asv2020-02 img58 Cantonment station area.jpg
PK Karachi asv2020-02 img56 Dolmen Mall Clifton.jpg
PK Karachi asv2020-02 img52 Mazar-e-Quaid.jpg
PK Karachi asv2020-02 img11 Clifton Beach.jpg


## Дереккөздер

Санат:Пәкістан қалалары
Санат:Миллионер қалалар
Санат:Бұрынғы астаналар
Киншаса

**Киншаса** (; 1966 дейін — **Леопольдвиль**) — Конго Демократиялық Республикасы астанасы , Конго өзені жағасында Браззавиль қаласына қарсы орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Киншаса
Кейптаун

**Кейптаун** (Капстад) (, , ) — Оңтүстік Африка Республикасының халқы саны бойынша үшінші қаласы.

## Дереккөздер

Санат:Оңтүстік Африка Республикасы қалалары
Санат:Африка елордалары
Джакарта

**Джакарта** (, яв. Jakarta) (бұрын Батавия, және де Джаякарта) — ерекше астаналық аймақ, Индонезияның астанасы және ең ірі қаласы.

## Дереккөздер

Санат:Джакарта
Санат:Миллионер қалалар
Санат:Азия елордалары
Санат:Индонезия қалалары
Киото

**Киото** (жапон. 京都 Kyōto-shi) — Жапонияның үкіметінің жарлықтары бойынша белгіленген қала; халқы шамамен 1,5 млн адам. Хонсю аралының орталығында, Кансай регионының орталығында орналасқан. Киото префектурасының орталығы болып келеді.

794 жылдан 1984 жылға дейін Жапонияның астанасы болды.

## Географиясы
Қала Киото таулары мен ойпаты маңайында орналасқан. Таулардың жарылған жерлері қаланың шекарасының рөлін атқарады.

Киотоның теңізге шыға алмағандығы және оның жалпы орналасуы климатының қоңыржай және континенттік болғандығына себеп болып келеді. Тамыздағы орташа жоғары температурасы – 28,2 °C болғанымен қаланың климаты суық және құрғақ. Маусымнан қыркүйекке дейін жаңбыр жауатын мезгіл болып келеді. Жылғы жауын шашын орташа мөлшері 1491 мм.

## Тарихы
### Жаңа заман
1568 жылы Киото регионалды басшы Ода Нобунага басшылығында болады. Ол қираған қаланың қайта құрылуын бастады. Ода Императорлық сарайын мен Нидзё мұнарасын қалпына келтіреді де, астананың экономикалық жағдайын дұрыстайды. Оның қорғауының астында қалада Иезуиттер бастаған христиан миссиясы жүреді. Одадан кейін болған Тоётоми Хидэёси өзінің ізашарының жоспарын жалғастырады. 1590 жылы ол қалада жаңа жол жүйесін құрастырады, кварталға бөліну жүйесін енгізеді де, қаланың орталығында орналасқан монастырьлерді Тэраноути ауданына көшіреді. Киотода Дзюракудай сарайының, Ниси-Хонгандзи монастырінің және қала маңындағы Фусими мұнарасының құрыстырады.

Токугава сёгунатының құрылуыан кейін мемлекеттің саяси ордасы Эдо қаласы болып кетеді. Алайда, Киото Жапонияның астанасы мен Император резиденциясы болып қала берді. Киото қаласының қауіпсіздігін сақталуы мақсатымен Токугава Иэясу Нидзё қамалын салады.

XVII—XIX ғасырларда Киото елдің ең бай қалаларының бірі болады. Оның халық саны 400 мың адам болды және ол Жапонияда Эдо мен Осакадан кейін ең үлкен қала болған.

1864 жылы өрттен Киото қатты зақымданады, қаланың көпшілігі зардап шегеді, 28 мың үй толықтай жойылады. жылы Киотода Мэйдзи жаңғыртуы өтеді, және Император астананың Токиоға аты өзгерген Эдоға көшірілуін жариялайды. Император сарайының көшуіне байланысты Киото өзінің мың жылдық Астана атағын жоғалтады.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Киото американдықтардың атомдық жаруға жоспарланған қалалардың бірі болған. Осының себептерінің бірі – қаланың ауқымдылығы. Алайда бұған АҚШ Әскер министрі Генри Стимсон қарсы болған, өйткені ол Киотода өзінің бал айын әйелімен бірге өткізген. Оның сөзі бойынша, жапондықтардың ежелгі мәдениеттік және діни орталығының бұзуы АҚШ абыройына зақым келтіреді. Лесли Гровс пен басқа комитет мүшелерінен қолдауды ала алмаған Генри Президент Труманға жүгінеді де, оны көндіртеді.

## Климаты


## Әкімшілік бөлінісі




## Халқы
Халық саны – 1 464 890 адам (1 қазан 2020), және тығыздығы — 1769,55 адам./км².

## Бауырлас қалалары
Киото қаласының 10 бауырлас қалалары бар.

## Дереккөздер

Санат:Жапония қалалары
Лагос

**Лагос** () — Нигерияның оңтүстік-батысындағы портты қала, елдің ең үлкен қаласы. 7 миллион халқымен Каирдан кейінгі Африкадағы екінші үлкен қала болып саналады.
thumb|right|280px|Лагос базары
thumb|right|280px|
## Әкімшілік бөлінуі

## Лагос корольдері
* King Ado
* King Gabaro (1720—1730)
* Erelu Kuti(female)
* King Ologun Kutere
* King Adele (1806—1813), (1834—1836)
* King Eshinlokun (1836—1841)
* Oba Idewu Ojulari
* King Oluwole
* King Akintoye
* Oba Kosoko

## Дереккөздер

Санат:Нигерия қалалары
Сеул

**Сеул** ( , *Соуль* — «астана») — Корея Республикасының ең үлкен қаласы және астанасы. 10 миллионнан астам адам тұрады.

## Тарихы
[thumb|200px|[Кёнбоккун сарайы алдындағы көшев XIX ғасырда]]
thumb|200px|Классикалық корей сәулеті

Қаланың алғашқы аты — Виресон,  б. з. д. 370 жылдан бастап Пэкче мемлекетінің астанасы болған. Корё заманында *Хансон* (漢城, «Ханган өзені бойындағы бекінісі») деген атпен белгілі болды. Чосон әулеті кезінде 1394 жылдан бастап *Ханян* (漢陽) деген атпен астанасы болды. Корея Жапония қол астында кезінде қала аумағында *[[Кэйдзё|Кёнсон]]* (, Кэйдзё) деген әкімшілік орталық болды, *Сеул* деген аты тәуелсіз Кореяда 1946 жылы ғана нық бекітілді.

## География және климат
Сеулдің климаты муссондық.

## Әкімшілік бөліну
Сеул 25 куға (구 - өзін-өзі басқару құқығына иелі муниципалды аумақтар), ал кулар ішінен 522 *тонға* (동 - әкімшілік аудан), 13 787 *тхонға және* 102 796 *панға* бөлінген.  
* Каннамгу (강남구; 江南區)
* Кандонгу (강동구; 江東區)
* Канбукку (강북구; 江北區)
* Кансогу (강서구; 江西區)
* Кванакку (관악구; 冠岳區)
* Кванджингу (광진구; 廣津區)
* Курогу (구로구; 九老區)
* Кымчхонгу (금천구; 衿川區)
* Новонгу (노원구; 蘆原區)
* Тобонгу (도봉구; 道峰區)
* Тондэмунгу (동대문구; 東大門區)
* Тонджакку (동작구; 銅雀區)
* Мапхогу (마포구; 麻浦區)
* Содэмунгу (서대문구; 西大門區)
* Сочхогу (서초구; 瑞草區)
* Сондонгу (성동구; 城東區)
* Сонбукку (성북구; 城北區)
* Сонпхагу (송파구; 松坡區)
* Янчхонгу (양천구; 陽川區)
* Йондынпхогу (영등포구; 永登浦區)
* Йонсангу (용산구; 龍山區)
* Ынпхёнгу (은평구; 恩平區)
* Чонногу (종로구; 鍾路區)
* Чунгу (중구; 中區)
* Чуннангу (중랑구; 中浪區)

## Экономика
Сеул — әлемнің ірі өнеркәсіп және қаржы орталығының бірі. Мұнда шамамен 20 000 кәсіпорын орналастырған. Өнеркәсіптің басты салалары: сауда, машина жасау, телекоммуникациялар, электроника, құрылыс.
Мұнда Samsung, LG, Hyundai, Kia және SK корпорацияларының бас бәтерлері орналасқан. Сеул елдің 0,6% аумағын алғанымен, қала Корея республикасының 21% ЖІӨ өндіреді. Өндірістің негізгі салалары: сауда, машинажасау, телекоммуникации, электроника, құрылыс.

## Халық саны

### Қаржы
Сеулде көптеген халықаралық компаниялардың да бас пәтерлері орналасқан. Халықаралық Citigroup, Deutsche Bank, HSBC, Goldman Sachs, JPMorgan Chase, Barclays, Grupo Santander, UBS, Credit Suisse, UniCredit, Société Générale, Calyon, BBVA, Macquarie Group, ING Bank, State Street және Standard Chartered банктарының филиалдары да бар.

Сурет:Seoul sykline.jpg|Сеул бір бөлігінің көрінісі


## Карталар
* Сеула картасы (кор.) 
* Сеул метросының сызбанұсқасы
* Сеулдің іскер орталықтары
* Сеул картасы

## Халықаралық қатынастар

## Дереккөздер

Санат:Сеул
Санат:Оңтүстік Кореяның миллионер қалалары
Санат:Азия елордалары
Найроби

**Найроби** () — экватор маңындағы қала, Кения астанасы, Шығыс Африкадағы ең үлкен қала.

## Тарихы

* **1899:** Найроби алғашқы ретінде темір жол бекеті ретінде құрылған, оның атауы Масаи тіліндегі “сулы жер” дегенді білдіреді.
* **1900-ші** жылдардың басында: Найроби темір жол құрылысының орталығы болды және оған әртүрлі ұлттардан келген адамдар қоныстана бастады.

* **1907**: Найроби Кенияның астанасы болып жарияланды.
* **1920-1940:** Найроби Кенияның негізгі сауда және әкімшілік орталығына айналды. Қала тез өсіп, инфрақұрылым дамытылды.
* **1940-1960:** Британдық отарлаушылыққа қарсы қозғалыстар күшейе бастайды. Найроби осы қозғалыстардың орталығына айналды.

* **1963:** Кения тәуелсіздік алады және Найроби оның астанасы болып қалды.

## Бауырлас қалалар

*  Денвер, АҚШ (1975);
*  Роли, АҚШ;
*  Рио-де-Жанейро, Бразилия;
*  Куньмин, Қытай;
*  Пинсян, Қытай (2013);
*  Колония Товар, Венесуэла;

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* 
* Nairobi Stock Exchange
* 

Санат:Найроби
Килиманджаро

thumb
**Килиманджаро**  (, ) — Шығыс Африкадағы жанартаулық массив, Танзания мемл. аумағында. Биікт. 5895 м (Африка құрлығының ең биік жері). Сөнген үш жанартаудан – Кибо (5895 м), Мавензи (5355 м) және Ширадан (4006 м) тұрады. Килиманджаро, негізінен, трахибазальттар мен фонолиттерден түзілген. Оңт. және оңт.-батыс беткейлерінде (3100 м биіктікте) жауын-шашынның жылдық мөлш. 1000 – 3000 мм. Етегінен 1000 м биіктікке дейін саванна, одан жоғары тау гилеясы, папоротник, тропиктік биік таулық және шөлге төзімді өсімдіктер өседі. 1000 – 1800 м биіктік аралығында кофе, банан плантациялары бар. Тау бастарында мұздықтар жатады. Аум. 75,6 мың га Килиманджаро ұлттық саябағы бар.

## Дереккөздер



Санат:Танзания
Санат:Африка таулары
Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Джомолунгма

**Джомолунгма** (), **Эверест** () немесе **Сагарматха** () — жер бетінің ең биік шыңы, биіктігі 8844,43 немесе 8848 немесе 8850 м, Гималай тауларында орналасқан. Непал және Қытайдың (Тибет автономиялы ауданы) шекарасында бірақ шыңның өзі Қытай территориясында орналасқан.

## Альпинизм
[ортаға|800x800 нүкте|<center>[Кала-Патхар шыңы жақтан көрінісі]]

## Сипаттамасы

* Биіктігі: Дәл биіктігі әртүрлі көздерде әртүрлі көрсетіледі, бірақ әдетте 8848,86 метр (29,031,7 фут) деп есептеледі.
* Орналасуы: Ол Непал мен Қытайдың шекарасында орналасқан.
* Топтар: Ол Гималай тау жүйесінің бөлігі болып табылады.
* Климаты: Джомолунгмада өте суық және құрғақ климат басым. Төменгі бөлігінде ормандар бар, ал жоғары бөлігінде мұздықтар бар.
* Альпинизм: Джомолунгма альпинизм үшін өте қауіпті болып табылады. Оның биіктігі, суық климаты және жоғары қысым альпинистерді қиындықтарға ұшыратады.

## Өлшеу тарихы

* Ежелгі заман: Джомолунгма туралы білім жергілікті халықтарда болған. Ол ежелгі Непалда “Сагармата” (әлемнің анасы) деп, ал Тибетте “Чомо-Лонгма” (әлемнің анасы) деп аталған.
* 18-ші ғасыр: Еуропалықтар Гималайға қызығушылық таныта бастады. Британдық саяхатшы Джордж Эверест Гималайды зерттеген және оның ең биік тауы оның атымен аталады.

* 19-шы ғасыр: Джомолунгмаға жетуге алғашқы әрекеттер жасалды. Алайда, бұл әрекеттер көптеген қиындықтарға ұшырады.
* 1921: Британдық альпинистер алғашқы рет Джомолунгмаға шығуға тырысты.
* 1924: Британдық альпинистер Джордж Маллори мен Эндрю Ірвин Джомолунгмаға шығуға тырысып, жоғалып кетті. Олардың тағдыры әлі күнге дейін белгісіз.

* 1953: 1953 жылы непальдық шерпа Тенцинг Норгей мен новозеландтық альпинист Эдмунд Хилари Джомолунгмаға жетті. Бұл әлем үшін үлкен жетістік болды.
* 1975: Джомолунгмаға бірінші рет әйел альпинист - Джунко Табей жетті.

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://maps.yandex.ru/-/CVglqWjg
*http://www.mtns.ru/mountains/4700/mount_everest/ 

Санат:Қытай таулары
Санат:Жердің экстремалды нүктелері
Хуаң Сянфан

**Хуаң Сян(Шіян)фан**( Дәстүрлі қытайша:黄現璠, Жеңілдетьілген қытайша:黄现璠)(1899 жылғы қараша 13-сы — 1982 жылғы қаңтар 18-ы) — Қытайдың аса көрнекті ағартушы-педагогы, жазушы, тарихшы, фольклоршы.

## Өмірбаяны
Гуаңшіда кедей теңізші отбасында дүниеге келген. Отбасының түп-тегі «Фұcуей» (қытайша: 扶绥) жуаң жерден. 1926 жылдан 1935 жылдары Хуаң Сянфан Бейжің педагогикалық училищесінде оқыды. Содан кейін білім алуын 1935 - 1937 жылдары Жапония қаласында Токио училищесінде жалғастырды.1938 жылдан өмірінің соңына дейін Гуаңші училищесінде профессор, кафедра меңгерушісі (1949-1982).

## Негізгі ғылыми жұмыстары
* Краткая Қытайдың тарихы (中國通史綱要).Бейжің ,1932-1934, (соавтор) 
* Введение в Династия Таң Общество (唐代社會概略). Шанхай,1936. 
* Спорт в Империя Суң Студент(宋代太學生之救國運動).Шанхай,1936. 
* Краткая Гуаңші жуаңы тарихы (廣西僮族簡史).Наньнин, 1957. 
* Нуң Жи Гәу(儂智高). Ніңнің,1983. 
* Oбщий жуаңы тарихы (壯族通史).Ніңнің,1988,(соавтор)  

## Сыртқы сілтемелер

* (қытайша)Хуаң Сянфан, Қытайдың тарихшыhttp://www.china.com.cn/aboutchina/zhuanti/zzfq08/2008-12/08/content_16914964.htm  
* (қытайша)Хуаң Сянфан, жуаңы профессорhttp://www.cawhi.com/show.aspx?id=6106&cid=5 
* (қытайша) Хуаң Сянфан, Қытайдың жазушыhttp://www.hzadb.com/platform/platform_11096.html 

Санат:1899 жылы туғандар
Санат:1982 жылы қайтыс болғандар