Қарқаралы ауданы

**Қарқаралы ауданы** — Қарағанды облысының солтүстік-шығысындағы әкімшілік бөлік. 1930 жылы құрылған. Аудан аумағы 35,5 мың шаршы километрге тең. Орталығы – Қарқаралы каласы.

## Географиялық орны
Солтүстігінде Павлодар облысының Баянауыл, Май аудандарымен, батысында Бұқар жырау, Шет, оңтүстігінде Ақтоғай аудандарымен, шығысында Абай облысының Жаңасемей және Аягөз аудандарымен шектеседі.

## Тарихы
**Қарқаралы ауданы** Қу ауданы мен Қарқаралы қаласына қарасты аумақтан 1931 жылы құрылды.

1934 жылы Қарқаралы округі құрылып, соның құрамына енді.

1935 жылы Баянауыл ауданынан Жаңақала, Корнеев, Үлгі ауылдық кеңестері берілді.

1936 жылы Қарқаралы округі таратылып, Қарағанды облысының құрамына енді.

1938 жылы Ворошилов ауданына Ворошилов, Дмитриев, Жаңақала, Үлгі ауылдық кеңестері берілді. Ораз ауылдық кеңесі Ленин ауылдық кеңесі болып өзгертілді.

1940 жылы Қоңырат ауданына Қызыларай ауылдық кеңесі берілді.

1954 жылы Кент ауылдық кеңесі  Ленин ауылдық кеңесіне қосылды. Бидайық, Жарлы, Көктөбе ауылдық кеңестері таратылды. Қарағайлы кеніші маңындағы елді мекенге жұмысшы кенті мәртебесі берілді.

1955 жылы таратылған Семей облысы Абыралы ауданының Көкшетау ауылдық кеңесі берілді. Бесоба, Құлболды ауылдық кеңестері Тегісшілдік ауылдық кеңесіне, Еңбек, Комсомол ауылдық кеңестері Еңбек ауылдық кеңесіне, Милыбұлақ, Серік ауылдық кеңестері Қайнарбұлақ ауылдық кеңесіне біріктірілді. Темірші ауылдық кеңесі таратылып, Қырғыз ауылдық кеңесі құрылды.

1956 жылы Көкшетау ауылдық кеңесі Ленин ауылдық кеңесіне қосылды.

1961 жылы Бадыран, Қырғыз ауылдық кеңестері Қырғыз ауылдық кеңесіне, Ленин, Тельман ауылдық кеңестері Фрунзе ауылдық кеңесіне біріктірілді.

1962 жылы Бақты ауылдық кеңесі құрылды. Сарытау ауылдық кеңесі Ақжол ауылдық кеңесі болып өзгертілді.

1963 жылы Қарқаралы және Қу аудандары біріктіріліп, Қарқаралы ауылдық ауданы құрылды.

1964 жылы Қарқаралы ауданынан Егіндібұлақ ауданы қайта бөлініп шықты.

1967 жылы Бесоба, Ынталы, Томар ауылдық кеңестері құрылды.

1977 жылы Угар ауылдық кеңесі құрылды. Сол жылы жаңадан құрылған Талды ауданына ауданнан 6 ауылдық кеңес және Қарағайлы кенті берілді.

1982 жылы Жаңатоған ауылдық кеңесі құрылды.

1988 жылы таратылған Талды ауданының жері қосылды.

1990 жылы Ақтайлақ ауылдық кеңесі Темірші, Фрунзе ауылдық кеңесі Аманжолов ауылдық кеңесі болып өзгертілді.

1997 жылы Қарқаралы ауданына таратылған Қазыбек би ауданының аумағы қосылды.

2004 жылы Еңбек ауылдық округі Н. Әбдіров ауылдық округі болып өзгертілді.

2006 жылы Ақжол ауылдық округі М. Мамраев, Арқалық ауылдық округі Тәттімбет, Сарытау ауылдық округі Н. Нұрмақов, Комсомол ауылдық округі Балқантау, Балықтыкөл ауылдық округі Қоянды, Айрық ауылдық округі Мәди ауылдық округі болып өзгертілді.

## Халқы

Тұрғындары 36 025 адам (2019). Ұлттық құрамы: қазақтар (96,06%), орыстар (2,98%), татарлар (0,32%), немістер (0,24%), украиндар (0,11%), беларустар (0,05%), басқа ұлт өкілдері (0,24%).

## Әкімшілік бөлінісі
61 елді мекен 1 қалалық, 1 кенттік әкімдік пен 23 ауылдық округке біріктірілген:

## Шаруашылығы
нобай|солға|400px|Қарқаралы ауданы елді-мекендері
2006 жылы ауыл шаруашылығы өнімнің айтарлықтай бөлігін мал шаруашылығы құрады. Аймақта ауыл шаруашылығы өнімін өндіруге 1187,0 мың гектар ауыл шаруашылығы жерлер пайдаланылады, оның ішінде 152,5 мың га егістік алқаптар. 2006 жылғы астыққа 81,4 мың га ауыл шаруашылық дақылдары егілетін егістік жерлер пайдаланылды, оның ішінде 56,8 мың га дәнді дақылдар, картоп – 0,1 мың га. 2006 жылы  38,5 мың тонна дәндер, 1,6 мың тонна картоп, 0,2 мың тонна көкөніс дақылдары, 11,9 мың тонна ет (тірі салмақта); 26,1 мың тонна сүт, 5565,6 мың дана жұмыртқа өндірілді.2007 жылғы 1 қаңтарға ірі қара мал саны 61,2 мың бас; қой мен ешкі – 193,2 мың бас; шошқа – 0,2 мың бас; жылқы – 20,3 мың бас; құс – 48,1 мың басты құрады. Өндірілетін өнеркәсіптік өнімнің негізгі түрлері: нан және нан өнімдерін, ұн, өсімдік майы, темір кендерін шығару. 2006 жылғы өндірістік өнім көлемі (үй шаруашылық есебінсіз) 2075,4 млн. теңгені құрады.

## Әлеуметтік құрылымдары
* 55 күндізгі жалпы білім беретін мектептер жұмыс істейді, онда 8595 оқушы; 
* 1 колледжде 322 оқушы және 1 кәсіби-техникалық оқу орнында - 140 оқушы оқиды;
* 47 кітапхана;
* 7 клуб типті мекеме; 
* 3 мұражай;
* 2 кино көрсету қызметін жүзеге асыратын ұйым; 
* 1 ұлттық парк іс-әрекет етеді.

2006 жылғы ауданның ірі және орта кәсіпорындар жұмыскерлерінің тізімдік саны 3294 адамды құрады, орташа атаулы еңбекақы - 22474 теңге.
Жылдық деректер бойынша 2006 жылы негізгі капиталға инвестициялар 1524,2 млн. теңге сомасында игерілді, бұл 2005 жылғы көлемге 71,3%-ды құрады.

Кәсіпорындардың өз күштерімен орындаған мердігерлік жұмыстар көлемі 2006 жылы 74,3 млн. теңгені немесе 2005 жылғы көлеміне 85,5%.
2006 жылғы бөлшек тауар айналым көлемі (қоғамдық тамақтандыру қызметің есепке алмағанда) 466,1 млн. теңге шамасында құралды, қызмет көрсету көлемі (мемлекеттік басқару қызметінсіз) – 146,9 млн. теңге.

## Басшылары

### Аудандық партия комитетін басқарған
# Атаниязов Мырзағұл (өзге дерек жоқ) 1929-1932 
# Қалымбетов (өзге дерек жоқ) 1932 
# Махатов Əбдірахман (өзге дерек жоқ) 1932-1934 
# Нұрсейітов Нұрғали (өзге дерек жоқ) 1933-1936 Округтік партия комитетін басқарған
# Тұрдалиев Ж. (өзге дерек жоқ) 1934-1938 
# Қайырбек Дəуренбеков 1937-1938 
# Оразғали Мамежанов 1938 
# Қабдолла Ахтанов 1938-1939 
# Қапыш Сапаев 1939-1941 
# Шахан Дулатов 1941-1943 
# Ібіжан Рахымжанов 1943-1948 
# Əбдірахман Жəнібеков 1948-1953 
# Əубəкір Жүсіпов 1953-1954 
# Ергебеков Елемес 1954-1959 
# Тұрсын Тореғожин 1959-1962 
# Тишбек Аханов 1962-1963 
# Мұқан Медеубаев 1963-1964 
# Михаил Шаекин 1965-1973 
# Зайкен Іңкəрбаев 1973-1977 
# Бекшин Махмет Сəкенұлы 1977-1985 
# Жақыпов Қажнаби 1985-1990 
# Шахарбаев Төлеутай 1990-1992 

### Аудан əкімі
# Шахарбаев Төлеутай 1990 ақпан-1993
# Мажитов Темірболат 1993-1997 
# Нұрақышев Мұрат 1997-2000 
# Омарханов Нихан 2000-2010 Аргын Қаракесек Бұлбұл
# Аймақов Сержан 2010-2011 
# Мақсұтов Халел 2011-12.2019 
# Дүйсетаев Елдар Серікұлы 2019 жылдан 

## Дереккөздер

Санат:Қарқаралы ауданы