Нидерландтағы парламент сайлауы (2023)

**[[Нидерландтың Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]]ның мүшелерін сайлау үшін [[Нидерланд]]та мерзімінен бұрын парламент сайлауы** 2023 жылдың 22 қарашасында өтті. Сайлау 2025 жылы өтеді деп күтілген, бірақ мерзімінен бұрын сайлау 2023 жылдың 7 шілдесінде қазіргі премьер-министр Марк Рютте өзінің коалициясы өсіп келе жатқан көші-қонмен қалай күресуге болатындығы туралы келісе алмағаннан кейін өз үкіметінің отставкаға кететінін жариялағаннан кейін тағайындалды.

Бұл ретте, Марк Рютте өзінің партиясын сайлауға апармайтынын және ол саясаттан кететінін мәлімдеді. Бұл Нидерланд тарихындағы жаңа стандарт бойынша өткізілген алғашқы парламенттік сайлау.

Бостандық партиясы 23,6 % дауыспен және 150-ден 37 орынмен сенімді жеңіске жетті, бұл басқа партияларға қарағанда әлдеқайда көп.

## Сайлау алдындағы саяси жағдай
2021 жылғы парламенттік сайлау Рюттенің төртінші кабинетінің құрылуына әкелді, оның құрамына Бостандық пен демократия үшін халықтық партия (VVD), Христиан-демократиялық шақыру (CDA), Демократтар 66 (D66) және Христиан одағы (CU) кірді. Марк Рютте премьер-министр қызметін жалғастырды. 

Үкімет 2023 жылдың 7 шілдесінде төрт партия қарулы қақтығыстан қашқан босқындар үшін отбасылардың бірігуін шектеу туралы келісе алмағаннан кейін отставкаға кетті..

### Партия басшылығының ауысуы
2023 жылдың 10 шілдесінде премьер-министр Марк Рютте бұдан былай VVD-дің жетекші кандидаты ретінде сайлауға түспейтінін және жаңа министрлер кабинеті ант берген кезде саясаттан кететінін мәлімдеді. Басқа партия және Парламент жетекшілері де оралмайтындықтарын мәлімдеді, соның ішінде Сигрид Кааг (D66), Вопке Хукстра, Питер Херма (екеуі де CDA), Аттье Куйкен (Еңбек партиясы), Кис ван дер Стайж (SGP), Фарид Азаркан (DENK),, Лиана ден Хаан (партиясыз), Нилюфер Гундоган (партиясыз) және Сильвана Симонс (BIJ1). «Жасыл солшылдар» партиясының жетекшісі Йессе Клавер ол парламент мүшесі болып қалғысы келсе де, Альянс көшбасшысына үміткер болмайтынын мәлімдеді «Еңбек партиясы — Жасыл солшылдар». Сонымен қатар, Вера Бергкамп, қазіргі Өкілдер палатасының спикері қайта сайлауға түспейді.

## Сайлау жүйесі
Сайлау туралы заңның C.1, C.2 және C.3 баптарына сәйкес палатаға сайлау әр төрт жыл сайын наурыз айында өткізіледі. Өкілдер палатасының 150 мүшесі ашық тізімдер бойынша пропорционалды өкілдік жүйесі бойынша сайланады. Тізім алған орындардың саны Д'Ондт әдісімен анықталады, бұл іс жүзінде 1/150 (0,67 %) дауыс беру шегіне әкеледі. Сайлаушылардың таңдаулы дауыс беру мүмкіндігі бар. Тізім жеңіп алған орындар алдымен сайлау тізіміндегі орнына қарамастан, басым дауыс беру кезінде бір орынға қажетті дауыс санының кемінде 25 пайызын (іс жүзінде жалпы дауыс санының 0,17 %) алған кандидаттар арасында бөлінеді. Егер тізімдегі бірнеше үміткер осы шекті еңсерсе, олардың тәртібі алынған дауыстар санына байланысты анықталады. Қалған орындар кандидаттар арасында сайлау тізіміндегі орнына сәйкес бөлінеді.

## Сауалнамалары
ортаға|сүрмесіз|920x920 нүкте

## Нәтижелері
нобай|Делфт қалалық кеңесі 2023 жылғы сайлау күні
Герт Вилдерстің Еркіндік партиясы (PVV) партиясы 150 орындық парламентте 37 орынға ие болды, бұл 2021 жылғы алдыңғы сайлаудан екі есе көп. Еңбек партиясы — Жасыл солшылдар (GL-PvdA) 25 мандатпен екінші орынға ие болды. Еркіндік пен демократия үшін халықтық партия (VVD) 24 орынмен үшінші орынға ие болды. Жаңа қоғамдық келісім (NSC) 20 орынмен төртінші орынға ие болды.

## Салдары

### Саяси талдау
Халықаралық БАҚ сайлау нәтижелерін «Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Нидерланд саясатындағы ең үлкен саяси сілкіністердің бірі» деп сипаттады және Бостандық партиясының (PVV) сенімді жеңісі ретінде Көптеген сарапшылар PVV-нің көтерілуі Герт Вилдерстің сайлауға бірнеше апта қалғанда пікірталаста керемет өнер көрсетуінің арқасында болды деп болжады. Көші-қон сайлау науқанының ең үлкен мәселесі болған кезде, бұл Вилдерс пен оның партиясының сайлаушылар алдында тартымдылығын арттыруға көмектесті. Кейбір саяси журналистер Вилдерс өзінің кейбір мәлімдемелерін жеңілдету арқылы кеңірек қолдау ала алды және пікірталас барысында «бүкіл Нидерланд халқының премьер-министрі» болатынын мәлімдеді. Басқалары сайлау алдында Питер Омцигтің FVD, JA21, BBB және NSC сияқты мекемеге қарсы және балама PVV-ге қарсы жаңа партиялардың дем шығарғанын және сайлаушылар олармен тәжірибе жасап, PVV-ге таңдау жасап, шешім қабылдағанын атап өтті. Бұл Вилдерс күшті және дәйекті саяси қайраткер.

GroenLinks-PvdA коалициясының жетекшісі Франс Тиммерманс көптеген оңшылдарға ұнамайды және VVD және NSC PVV-мен де, GL-PvdA-мен де ынтымақтастықты тікелей жоққа шығармағандықтан, бұл Тиммерманның премьер-министрінің алдын алу үшін Вилдерс айналасында оңшыл сайлаушылардың шоғырлануына әкелді. Наурыз айындағы провинциялық сайлаудағы шыңнан гөрі Фермерлік-азаматтық қозғалысының танымалдығы төмендеді, олардың көптеген сайлаушылары NSC немесе PVV-ге артықшылық берді, өйткені азот шығарындылары мәселелері олар үшін науқанның екінші тақырыбы ғана болды.

Нидерландтағы парламенттік сайлауды 38 саясаттанушы мен әлеуметтанушы жүргізген зерттеу көші-қон сайлаушылар арасында ең үлкен алаңдаушылық тудыратынын растады, бұл PVV сайлауында жеңіске жетті. Сонымен қатар, зерттеушілер сайлаушылардың үштен бірі науқан кезінде, соның ішінде әртүрлі идеологиялық блоктарда қалаған партиясын ауыстырды деген қорытындыға келді. Соңғысы ішінара саясаткерлерге деген сенімнің төмендігінен туындады. Зерттеуге сәйкес, көптеген сайлаушылар, әсіресе PVV-ге дауыс бергендер —  алдыңғы саяси дағдарыстарды ескере отырып, күшті көшбасшыны қолдады.

### Реакция
Вилдерс партиясының сәтті өнерін Венгрия премьер-министрі Виктор Орбан мен Марин Ле Пен, Маттео Сальвини, Андре Вентура, Элис Вайдель, Том Ван Грикен мен Сантьяго Абаскаль сияқты бүкіл Еуропадағы оңшыл көшбасшылар қарсы алды.

Қазіргі коалициялық үкіметтің барлық партиялары осы сайлауда орындарынан айырылды. Солардың бірінің жетекшісі, D66 партиясы Роб Йеттен коалицияның аға серіктесі VD партиясын және оның жетекшісін сәтсіздікке ұшыратты деп айыптады Дилан Йешилгөз-Зегериус. Ешилгез өзінің партиясының стратегиясы PVV-дің жетістігіне кінәлі екенін жоққа шығарып: «VVD PVV-ді керемет еткен жоқ. Мұны сайлаушылар жасады».

### Үкіметті қалыптастыру
Жаңа кабинеттің құрылуы 2023 жылғы 22 қарашадағы сайлаудан кейін Бостандық партиясы (PVV), Бостандық пен демократия үшін халықтық партия (VVD), Жаңа қоғамдық келісім (NSC) және Фермерлік-азаматтық қозғалысы (BBB) арасындағы сайлаудан кейін басталды. NSC және VVD VVD-мен бірге басқарғысы келмеді, өйткені оның кейбір ұстанымдары заң үстемдігі принципіне қайшы келді. Бір жарым айдан кейін қаржылық келіспеушіліктерге байланысты шиеленіс 6 ақпанда NSC жаңа үкімет құру туралы келіссөздерден бас тартты. 15 мамырда PVV, VVD, NSC және BBB қатысатын парламенттен тыс кабинет құру туралы шешім қабылданды. 28 мамырда мемлекеттік қызметші Дик Схоф (тәуелсіз) премьер-министр болып тағайындалды. 2 шілдеде жаңа министрлер кабинетінің 29 мүшесі ант берді.

## Дереккөздер

2024
Санат:2023 жылғы сайлаулар
Санат:2023 жылдағы Нидерланд