open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ешкі малының атаулары

thumb|
thumb|
thumb|

**Қазақ ешкі** - ет, сүт, түбіт өнімдерін мол беретін көптеген ешкі тұқымдарының аралас түріне жатады. Ешкі он екі жыл ғана жасайды.

Жасы мен жынысына қарай ешкі малының атаулары;
* **Лақ** - алты айға дейінгі ешкінің төлі.
* **Шыбыш** - ерте туған ұрғашы лақтың бір жастан асқаны.
* **Шыбышша** - бір жастан бір-екі ай кішілігі бар, текеге шағылыспай қалған ұрғашы лақ.
* **Лақ теке** - туғанына алты ай болған лақтың тарттырылмай қалғаны.
* **Серкешік** - еркек ешкінің бір жастан асқанда тарттырылған еркек лақтың бір жастан асқаны.
* **Теке** - жыныс қабылеті жетілген еркегі.
* **Туша** - екі жастан асып барып лақтаған ешкі.
* **Сақа ешкі** - лақтап жүрген ірі ешкі.
* **Ту ешкі** - ешкінің текеден бір-екі жыл қашпай немесе қашып кетсе де буаз болмай, қысыр қалғаны.
* **Серке** - ешкінің тарттырылған еркегі, жасына қарай құнан, серке, дөнен деп аталады.
* **Азбан теке** - алты-жеті жастағы текенің тарттырылып жіберілгені.
* **Бас серке** - ені тарттырылған текенің төрт-бес жастағысы.

## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998
* "Ұлттық атаулар - халық мұрасы"/Ә.Сүлейменова, Ү.Қарасайұлы - Шымкент,1999

Санат:Мал шаруашылығы
Үш электродты электрондық шам

=Үш электродты электрондық шам=
Электрондық шамдағы тоқты басқаруды ыңғайлы ету үшін катод пен анодтың арасында орналастырылған қосымша тор деп аталатын электродты пайдаланады. Торды катодқа жақын орналастырады, сондықтан тор мен катод арасына түсірілген аз ғана кернеудің өзінде-ақ, олардың арасында электр өрісі пайда болып, ол шамның анодтық тогына күшті әрекет етеді.
Торды катодтың маңайында аз саңылау қалдырып, сымнан оралған ширатылым (спираль) түрінде жасайды. Ал анод тұтас цилиндрлік бет, ол тор мен катодты қоршап тұрады. Торы бар электрондық шамды үш электродты электрондық шам немесе триод деп атайды, оның шартты белгілері: А - анод, К - катод, Т - тор.Тордың потенциалы катодқа қатысты әрқашанда теріс болады.
Сарыкөл (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Сарыкөл** — Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданы, Тораңғыл ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2015 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Явленка ауылынан оңтүстікке қарай 20 км-дей жерде, Сарыкөл көлінің оңтүстік-шығыс жағасында орналасқан.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 211 адам (109 ер адам және 211 әйел адам) болса, 2009 жылы 14 адамды (9 ер адам және 5 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) таратылған елді мекендері
Өңір салу

**Өңір салу**, отау көріктеу - Отқа шақырумен бірге болып жататын кәденің бірі.

 

Өңір салу - жас шаңыраққа құрмет және жәрдем десе де болады. Мұны соңғы кездерде үлкен адамдардың өзі естен шығарып алды.

## Дереккөздер

Санат:Салт-дәстүрлер
Джеффри Чосер

**Джеффри Чосер** (1340/1341-1400) - XIV ғасырдағы ағылшын ақыны, прозашы,"ағылшын поэзиясының атасы". Кейінгі   XVI ғасырдағы ағылшын ақындары Спансер мен Марлоға дейін ағылшын поэзиясында Джеффридің "Кентерберийские рассказы" өлеңдер жинағына теңкелерлік, тіпті шамалас еш нәрсе болмаған. "Кентерберийские рассказы" алдыңғы барлық ғасырларды болжай, күн ілгері жазылған туынды болған еді.

## Өмірбаяны
Джеффри Чосер 1340 жылы немесе 1341 жылдың басында туған. Әкесі  өзін "Лондон азаматымын" деп атайтын Джон Чосер (1312/1313-1366) - беделді арақ-шарап сатушы, сонымен қатар жылжымайтын мүлік сатып-алумен айналысқан бай адам болған. Джеффриді әкесі патша сарайына паж (әскери орын) қызметіне орналастырады, содан кейін атқосшы болады, Францияға қарсы жорыққа екі рет қатысып, 1359 жылы тұтқынға түскен оны патша өтеуін төлеп құтқарып алады. Сарайға қайтқаннан кейін оған III Эдуардтың жұбайын, кейінірек II Ричардтың әйелі Анне Богемскаяны өз әңгімелерімен алдандыру қызметі жүктеледі. Алғашқыда басқалардың шығармаларын оқып, әңгімелейді, "Роман о Розе" шығармасын аударады, одан кейін өз өлеңдерін құрастырып, оқи бастайды.

### Шығармашылығы
* 1369 жылы "На смерть герцогини Бланш", 1382 жылы II Ричардтың Анне Богемскаяға құдаласуы туралы "Птичий парламент" поэмасын жазады.
* Екі рет 1373 және 1378 жылдары Италияда болады, онда ол итальяндық ақындар Данте, Петрарка және Боккаччолардың шығармаларымен танысады. Дантенің "Божественная комедиясымен" танысуы Джеффридің "Птичий парламент" , "Храм Славы" (1384), тіпті "Кентерберийские рассказы" туындысының бірқатарында байқалады. Боккаччоның "Достославные женщины" туындысы Джеффридің "Легенда о Добрых Женах" (1380-ші жылдардың ортасында жазылған) еңбегіне үлгі болды, Боккаччоның "Тезеидасын" Джеффри рыцарь Паламон және Арсит туралы қысқа әңгімеге айналдырады. Барлық ұстаздарынан өзіне керектісін іздеп, алып, шығармаларына жаратты, әсіресе "Троил и Хризеида" (1370 жылдардың аяғы және 1380 жылдардың басы) поэмасы соның ерекше көрсеткіші болды.
* Джеффри Олдгэйт мұнарасында (Лондон) ешкіммен араласпай өмір сүрген кезінде көп оқиды, кейінірек қариялық шағында көптеген жылдар бойы Боэцияның (римдік философ) "Об утешении философией" трактатын оқиды және оны аударады.
* 1380 жылдырдың аяғында бірнеше жылдар бойы "Кентерберийские рассказы" өлеңдер жинағының негізгі бөлігі  жазылады, одан кейін 1390 жылдары елдегі жағдайға байланысты шығармашылығы тоқырап қалады. Джеффридің мүшкіл жағдайын сол жылдары жазған "Великое шатание", "Былой век", "Жалоба пустому кашелю" сияқты поэмалары айқындайды. 1399 жылы патша тағын Джеффридің бұрынғы қолдаушысы Ланкастердің (1340-1399, ағылшын патшасы Эдуард III-тің ұлы) ұлы Генри Болингброк тартып алынғаннан кейін, Джеффриге қамқорлық көрсетіледі.

### Шығармалары
* "На смерть герцогини Бланш" 1369 
* "Птичий парламент" 1382 
* "Легенда о Добрых Женах" (1380-ші жылдардың ортасы) 
* "Храм Славы" (1384) 
* "Троил и Хризеида" (1370 жылдардың аяғы және 1380 жылдардың басы) 
* "Кентерберийские рассказы" - өлеңдер жинағы (1380 жылдардан бастау алған)

## Дереккөздер


Санат:Ақындар(ұлт бойынша)Санат:Ағылшын ақындары
Кристиан Аббьяти

**Кристиан Аббьяти** (итал. Christian Abbiati;1977 жылы 8 шілдеде дүниеге келген, Аббиатеграссо, Италия) — итальялық футболист, Италияның Милан футбол командасының қақпашысы.

Санат:Италия футболшылары
Санат:Италия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Жағда Бабалықұлы

420 × 270px|нобай|оңға|Жағда Бабалықұлы
**Жағда Бабалықұлы, Бабалықов Жағда Бабалықұлы** (1917 - 3 сәуір 2010, Алматы), тарихшы,этнограф-ғалым,шежіреші,қоғам қайраткері.1937-1940 жылдары Тарбағатай аймағының Шәуешек қаласындағы бастауыш мектепте білім алады.1941-1943 жылдары осы қаладағы гимназияда оқиды. 1940 жылдары қазақ жастарының басын қосып,астыртын ұлт-азаттық ұйым құрған.1943-1947 жылдары Үрімжідегі жоғары оқу орнында оқып жүргенде осы әрекеті үшін тұтқындалып,түрмеге қамалады.1956-1958 жылдары Қытайдағы Іле қазақ автономиялы облысының уәлиі болған.Подполковник шенін алып,Қытай мемлекеттік армиясында түрлі басшылық қызметтер атқарған.Қазақтың салт-дәстүрі, ырымдары туралы мол дерек жинақтаған ғалым-зерттеуші. Қазақ тұрмыс-тіршілігіндегі жеке атаулар мен ұмыт болып бара жатқан сөздердің мағынасы туралы ой толғаған зерттеу мақалалар мен "Қырандар" атты кітаптың авторы. Қажығұмар Шабданұлы өзiнiң алты томдық «Қылмыс» романында Жағда Бабалықұлын адал азамат, бiлiмдар тұлға, нағыз қазақ зиялысы ретiнде суреттейдi. Бiр «қызығы», кейiпкерлерiнiң аты-жөнiн түгел өзгерткен (мәселен, Бұхара Тышқанбаевты Халық Қасқырбаев деп өзгертедi және т.б.) автор Жағда Бабалықұлының аты-жөнiн сол қалпында, өзгерiссiз қалдырған. Шамасы, романдағы Жағда Бабалықұлының жағымды бейнесiне ешкiмнiң де дау айта алмасына сенiмдi болған секiлдi.2010 жылы дүниеден өткен.

## Дереккөздер

## Дереккөздер
Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары (Қазақ мәдениетінің суретпен безендірілген энциклопедиялары) "Атамұра",-Алматы.

Санат:Салт-дәстүрлер
Санат:1917 жылы туғандар
Санат:Ғалымдар
Санат:Қоғам қайраткерлері
Санат:Іле Қазақ автономиялық облысы уәлилері
Қинаятұлы Бабақұмар

150 × 187px|нобай|оңға|Қинаятұлы Бабақұмар
**Қинаятұлы Бабақұмар** (1967 ж.т.), тарихшы, этнограф. Қазақ елінің тарихы мен мәдениетін, тұрмысы мен әдет-ғұрыптарын зерттеген ғалым. Оның "Саятшылық" және құрастырушы ретінде қатысқан "Қазақ халқының ұлттық киімдері" (2007) атты этнографиялық жинақтары, (Қазақ халқының дәстүрлі өлшемдері" т.б бірнеше мақалалары жоғары бағасын алған танымдық құнды еңбектер. 

## Дереккөздер
Қазақтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптары (Қазақ мәдениетінің суретпен безендірілген энциклопедиялары) "Атамұра",-Алматы.

Санат:Салт-дәстүрлер
Кэйсукэ Хонда

**Кэйсукэ Хонда** (жап. 本田 圭佑 *Хонда Кэйсукэ*, 13 маусым 1986, Сеццу, Осака) — жапон футболшысы, шабуылшы, футбол жаттықтырушысы. 2010, 2014, 2018 жылдары әлем чемпионатына қатысқан, 2013 жылғы Ресей чемпионы, 2011 жылғы Азия чемпионы және үздік ойыншысы.

## Жетістіктері

### Командалық

; ВВВ-Венло

* Нидерланд бірінші дивизионының жеңімпазы: 2008/09

; ЦСКА 

* Ресей чемпионы: 2012/13
* Ресей кубогы (2): 2010/11, 2012/13
* Ресей суперкубогы: 2013

; «Милан»

* Италия суперкубогы: 2016

; Құрама

* Азия чемпионы: 2011

### Жеке

* Жапониядағы жыл футболшысы: 2010
* Ресей чемпионатындағы үздік 33: № 3 (2010)
* Азияның ең қымбат футболшысы: 2011
* Жапония құрамасы сапында әлем чемпионаттарында ең көп гол соққан футбошы: 4 гол

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
*National Football Teams

Санат:Жапония футболшылары
Санат:Жапония Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Милан ФК ойыншылары
Санат:ЦСКА Мәскеу ФК ойыншылары
Санат:Футболдан Азия чемпиондары
Санат:Пачука ФК ойыншылары
Санат:Мельбурн Виктори ФК ойыншылары
Санат:Жапония футбол жаттықтырушылары
Санат:Камбоджа Ұлттық футбол құрамасының жаттықтырушылары
Санат:Витесс ФК ойыншылары
Санат:Ботафого ФК ойыншылары
Санат:Нефтчи Баку ФК ойыншылары
Санат:Судува ФК ойыншылары
Берта фон Зутнер

нобай|
**Берта фон Зутнер** (1843-1914) – жазушы, шешен, бейбітшілік жолындағы бүкілдүниежүзілік қозғалыстың жетекші қайраткерлерінің бірі.

Өз дәуіріндегі ықпалдарға қарамастан,  ол тайсалмастан ұлттық фанатизмге қарсы шықты, соғыс өртін тұтандырушыларға, жеккөрушілікті үгіттеушілер мен антисемитизмге қарсы болды. Берта фон Зутнер – Бейбітшілік сыйлығын алған тұңғыш лауреат-әйел. Тіпті өзінің досы әрі меценат Альфред Нобельге Нобель сыйлығының негізін қалауға қозғау салған адам.

«Қару жойылсын!» – Берта фон Зутнердің әйгілі романының бұл атауы осы қайсар әйелдің бірмезгілде бағдарламасы әрі өмірінің ең маңызды мақсаты болып табылды.

Санат:Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Пацифистер
Электр тарихы

=Электр тарихына қысқаша шолу=
*Электр*  сөзі әлемде бірінші болып Уильям Гильберттің  *Магнит туралы* еңбегінде былайша түсіндіріледі.  *Электрлік дене деп янтарь тәрізді өзіне тартатындарды айтамыз*  ( У. Гильберт, О магните , магнитных телах и  о большом магните - Земле. М., Издательство АН СССР. 1956). Осы жерде бір ескере кететін жайт "электр" сөзінің шығу тегі жөнінде. Біз *электр* сөзі гректің *электрон* , яғни янтарь деген сөз екенін білеміз. Әйтседе янтарь ежелгі гректерде он шақты атауға ие: электрон, электрос, хризофорос және т.б. Ендеше, Гильберт неліктен янтарьдың бірінші атын таңдады екен? Өйткені янтарьдың бірінші аты *тартылу*, *еліктіру* етістігін анықтаудан құралады. Бұл жорамалдың нақтылығы янтарь тәрізді тартылу қасиетіне ие электрлік денелерді Гильберттің көптеп келтіруінен байқалады: *Гагат*--тас көмірдің бір түрі; күкірт;   *ирис*- кварц кристалы, шыны,  *винцентина*, *бристоль алмазы* - кварцтың бір түрі; *кристалл* - кварц, *мышьяк*-- минерал; *аммонияк* -  шайыр.
СГСМ жүйесінде магнит қозғаушы күшінің Гильберд аталуы ұрпақтардың (физиктер мен инженерлердің) физик емес дәрігерге деген құрметі болса керек.
*Магнит туралы ... *  еңбегі жарық көргеннен кейін үш жылдаң соң, 30 қарашада оба ауруынан Гильберт дүние салды.
"Мәлімет алынды  Зейнолла Қариевтің * Физика әлеміне саяхат немесе электр тарихына қысқаша шолу* кітабынан алынған."
 Санат:электр тарихына қысқаша шолу
Балдыберек

**Балдыберек** (1992 жылға дейін – *Красный Боец*) — Түркістан облысы Төле би ауданы, Қаратөбе ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Леңгір қаласынана солтүстік-шығысқа қарай 46 км-дей жерде, Алматы облысынан бері созыла орналасқан Талас Алатауының етегінде орналасқан.

## Халқы

## Табиғат ерекшеліктері
Бұрынырақ таудан ағатын өзеннің жағасында ит тұмсығы өтпестей бұталар мен берек ағашы қалың болып өскен екен. Берек ағашына бал аралары балдарын жинап, ағаштың жапырақтарынан бал өзенге тамып тұрған дейді. Сондықтан өзеннің де, ауылдың да аты Балдыберек аталған. Табиғаттың жауы - адам демекші сол ағаштарды ауыл халқы отын ретінде ұзақ жылдар бойы пайдалануының кесірінен қазіргі таңда бал да, баларасы да, беректе жоқ. Тек Балдыберек өзеніне сән беріп тұрған аз ғана бұталар қалған, арасында аққайың, қара ағаш, талдарда кездеседі. Балдыберек өзені Үлкен Балдыберек, Кіші Балдыберек болып екіге бөлініп ағып, ауыл соңына келгенде қосылады. Екеуінің айырмашылығы бір шама: дәмі де, температурасы да екі түрлі. Кейбір келген демалушылар үшін бұл су ем болып та табылады. Тағы бір ерекшелігі өзенде бағасы құнды, табиғатта сирек кездесетін, аты қызыл кітапқа енген, ең дәмді жалғыз бақтақ балығы кездеседі. Балдыберек өте тез ағынды өзен. Өзен жылдамдығы шамамен 10 км/сағ. Таудың кереметін айтып бітпейсің. Тау арасында көл де, өзен де бар.

Айта кететін жағдайдың бірі Балдыберек ауылы Ақсу-Жабағылы қорығының артқы бөлігінде орналасқан.

## Туризмі
Аса ірі туризм саласы болмаса да жыл сайын жазда келуші демалушылар аз емес. Тіпті шетел асып келушілер де бар. Олардың көпшілігі тауға қызығып келеді. Таудың керемет жерлері қаншама. Тауда *Үлкен* және *Кіші дарбаза* деп аталатын ғажайып екі жері бар. Үлкен дарбаза таудағы Балдыберек өзеннің бойымен серуендеуге арналған. Ал Кіші дарбаза өзінің сарқырамасы мен жуаш атты жеуге арналған өсімдігімен қызықты.

## Дереккөздер

Санат:Төле би ауданы елді мекендері
Еңбек құқығының негізгі ұғымдары

=Еркін еңбек ету құқықтары=
Еркін еңбек ету құқығы азаматтардың негізгі құқықтарының бірі болып табылады. Еңбек ету құқығы деп еңбекке қабілеті бар адамның өзіне ұнаған кәсіппен айналысып, өз еңбегінің жемісін көріп, өмір сүруге қажетті табыс табу құқығын айтады. Қазақстан Республикасының  Конституциясы бойынша «әркімнің еңбек ету бостандығына, қызмет пен кәсіп түрін еркін таңдауына құқығы бар».
Қазақстан Республикасының Конституциясы мен Еңбек кодексі еңбекке бостандық құқығын жариялай отырып,  еңбек шартының жүзеге асуына толық кепілдік береді. Жұмысқа орналасу үшін  кәсіпорын азаматпен  еңбек шартын жасайды.
Еңбекке бостандықтың мәні еңбекке жарамды адамның жеке кәсіпкерлікпен шұғылдану құқығынан және оның өз қалауымен мемлекеттік немесе жеке мекемелерге, ұйымдарға заңды негізде жұмысқа  орналасу құқығынан тұрады. Кез келген азамат өзінің мамандығы бойынша жұмысқа орналасу мүмкіндігіне  ие болуы керек.  Мемлекет еңбекке жарамды адамның еңбек етуіне, өзінің мүмкіндігі мен қалауы бойынша қолынан келетін кәсіппен айналысуына жағдай жасап отыру тиіс. Еңбекке қабілеті бар азаматтарды жұмыспен қамтамасыз ету үшін  мемлекет органдары қажетті шаралар қолданады, жұмыссыздарды жұмысқа орналастыратын арнайы органдар құрады.
=Азаматтардың демалу құқығы=
Қазақстан Республикасының Еңбек кодексі бойынша жұмыстан  бос уақыты адамның  өз еркімен демалатын уақыты болып саналады. Демалыс уақытына жұмыс аяқталғаннан келесі жұмыс күні басталғанға дейінгі уақыт, апталық демалыс күндері, Конституция бойынша белгіленген мейрам күндері, жылдық кезекті еңбек демалысы жатады. Жұмыс беруші мен қызметкер арасындағы келісім бойынша демалудың бұдан басқа да түрлері болуы мүмкін. Жұмыс берушінің азаматты демалыс уақытында немесе мейрам күндері жұмысқа  шақыруға хақысы жоқ. Ондай жағдай тек азаматтың келісімімен ғана жүзеге асады. 
=Жұмыссыздық= 
Жұмыссыздық нарықтық экономиканың ажырамас нышаны болып табылады. Жұмыссыздық деп экономикалық белсенді тұрғындардың уақытша жұмыспен шұғылданбауын айтамыз.
Кейбір ел экономикасында= жасырын жұмыссыздық= деген болады. Оның мәнін экономикалық дағдарыс жағдайында  кәсіпорынның  өз ресурстарын толық пайдалана алмауымен айқындалады. Кәсыпорындар жұмысшыларды жұмыстан шығарып жібермейді, немесе ақы төленбейтін мәжбүрлі  демалысқа жібереді. Ресми түрде оларды жұмыссыздар қатарына қосуға болмайды, ал іс жүзінде олар жұмыссыздар болып табылады.Санат:Еркін еңбек ету құқықтары
Шығыс Қазақстан суретшілері көрмесі

«Шығыс Қазақстан суретшілері» көрмесі ШҚО бейнелеу өнерінің  дамуын барынша айқындаған суретшілердің картиналарын бір экспозициялық кеңістікке жинады.

## Сипаттамасы

320px|нобай|оңға|Атамекен үшін
320px|нобай|солға|Шыңғыс хан
320px|нобай|Томирис – массагеттердің патшайымы
Атамекен үшін Томирис – массагеттердің патшайымы, Шыңғыс хан, КСРО және Қазақстан Суретшілер одақтарының мүшесі  Н.П.Аштеманың қалыптасуы Суретшілер үйінде өтті. Ол өз талантын графикада және қондырғылы кескіндемеде де байқап көрді. Көп жылдар бойы суретшіні қазақ халқының тарихы, оның қасіреттік сәті толғандырып келеді. Ол өз ойларын «Атамекен үшін», «Томирис – массагеттердің патшайымы», «Шыңғыс хан»  және тағы да басқа жұмыстарында қорытып келеді. Н.П.Аштема табиғат сұлулығын «Ай сәулесі түскен Белуха», «Қазақстан даласы» сияқты туындыларында эпостық сарын деңгейіне дейін жеткізді. Суретші өнері туған жердің тарихы мен сұлулығы тақырыбының сарқылмайтындығын дәлелдейді.

Иірім, Көктемнің басы ,Ши, КСРО .Суретшілер одағының мүшесі А.И.Коробковтың туындылары–ұшы-қиыры жоқ түрлі табиғат әлеміне деген сүйіспеншілікті бейнелеуге арналған. Нақыштар мен көлемдердің пластикалық сұлулығы оның пейзаждарында ішкі тебіреністің бейнелілік әсерін құрайды. Айналадағы дүниеден алшақтай отырып, ол оны өзгертеді, сондай-ақ, керемет нәзік және поэтикалық өз әлемін жасайды (Иірім», «Көктемнің басы», «Ши»).

О.П.Леонова акварельдік кескіндемемен 20 жылдан аса уақыт айналысып келеді.

Қазақстан Суретшілер одағының мүшесі С.П.Шупляк өнердің әр түрлі саласында жұмыс істейді, бірақ өзін гобелен мен батиктің шеберімін деп есептейді. Әсіресе суық батик техникасында жұмыс жасағанды ұнатады. Ерекше мәнерлі композицияларды табу үшін ол көп тәжірибе жасады
 
 
Экспозицияның көлемді бөлігін КСРО Суретшілер одағының мүшесі А.Г.Куклиннің сызба туындылары құрайды. «Адам мен табиғат» және «Ұлы дала» суретші шығармашылығындағы бірден-бір магистральды тақырыптар. Көрмеде ХIХ ғасыр мен XX ғасырдың басындағы қазақтардың өмірі мен тұрмысына, Қазақстан табиғатына арналған түпнұсқалық графикалық жұмыстары ұсынылған. Этнографиялық материалды суреттеуде детальдарға, графикалық дәлдіктерге ерекше назар аударылған, композициялық қатардағы шынайылығымен шебердің  мына туындылары: «Дүниеге келу», «Зергер», «Текемет» және тағы басқалары  ерекшеленеді. Бұл циклде автор сирек техника граттографияға жүгінген. 1998 жылдан бастап Анатолий Григорьевич Ресейде тұрады және жұмыс істейді.

Шығыс Қазақстан суретшілері  өнерінің гуманистік бағыттылығы, өз халқының өмірімен,  оның тарихымен және мәдениетімен шығармашылығының тығыз байланыста болу қажеттігін көпшілігінің түсінуі олардың шығармашылығының қайнар көзін айқындаушы бағдаршам болған және болып қалады.

## Дереккөздер


1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА 2009ж. 125бет.

2. Қазақстан суретшілері және олардың туындамасы кітабы, 2007ж. 86бет.

Санат:Мәдениет
Ерікті еңбек ету құқығы

=Ерікті еңбек ету құқығы=
Қазақстан Респубоикасы Конституциясының 24-бабына сәйкес: "Әркімнің еңбек ету бостандығына, қызмет пен кәсіп түрін еркін таңдауына құқығы бар". Бұл Қазақстан Республикасының әрбір азаматы өз қалауынша жұмысқа тұра алады және одан өз еркімен шығып кете алады дегенді білдіреді. Жұмыспен айнылысқысы келетін, қанша жұмыс істегісі келетінін азамат өзі шешеді. Конституцияның келтірілген бабында: "Еріксіз еңбекке соттың үкімі бойынша, не төтенше жағдайда немесе соғыс жағдайында ғана жол беріледі" делінген.  Бұл егер адам қылмыс жасаса еріксіз еңбек ету қолданылуы мүмкін дегенді білдіреді. Сондай-ақ жағдай қоғам мен адам қауіпсіздігіне қауіп төндірсе, олар құтқару жұмыстарына еріксіз тартылуы мүмкін.
Қызмет түрін ерікті пайдалану мынаны білдіреді. Азамат қайда жұмыс істегісі келсе, сонда істей алады. Ол мемлекеттік ұйым немесе жекеменшік болуы мүмкін немесе үйінде отырып, үй жұмысымен айналыса алады. Ол кітап жаза алады, сурет сала алады және де басқа еңбекпен айналыса алады. Ол кәсіпкерлікпен, мал өсірумен, бақташылықпен, т.б. айналысуы мүмкін.
Қызмет түрін ерікті таңдауға қойылатын шектеудің мәні мынада, адам сауда жасауға заңды тыйым салынған заттарды сата алдмайды. Мысалы, есірткі заттарын сатумен айналысу және т.б.
Апенниндік мәдениет

**Апенниндік мәдениеті** - отралық және оңтүстік Италияда қола  дәуірінен қалған археологиялық мәдениет ( б.з.д.16-12 ғасырлар шамасында) 

Апенниндік мәдениеті археологиялық материалдарының дені Капри аралындағы табиғи үнгірлерден (Пертоза, Цакито, Фельчи) табылған. Үнгірді мекендеушілер мал өсіруімен айналысқан, сүйектен, мүйізден, тастан түрлі еңбек құралдарын  жасай білген. Қолдан жасалған нәрселер сирек. Қыш ыдыстардың жасалу әдісі, түрі, ою-өрнектері Апенниндік мәдениетінің әр ауданында әр түрлі. Өлікті жерлеуге тас шеңбер, мегалиттік құрылыстар жасау және күрке тәріздендіріп қазған үнгірлер қазу дәстүрі бар.

## Дереккөздер

* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Италия тарихы
Апанаж

**Апанаж** (, кейінгі латынша *appano* «астықпен қамтамасыз етемін»)  - Францияда, Еуропаның т.б. елдерінің феодалдық монархияларында король отбасының таққа отырмаған мүшелеріне берілетін көлемді жер иелігі.

Мұндай жерлер Францияда император Генрих ІV-ге дейін, кейбір түрлері 1832 жылға дейін келді.

## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Франция тарихы
Апекс

thumb|250px|Геркулес шоқжұлдызында орналасқан Күн апексі
**Апекс**  ( - "төбесі") - Жердің не Күннің (Күн жүйесінің) қозғалу бағытын көрсететін аспан сферасындағы нүкте. 

* Жер Күнді айнала қозғалғанда, оның Апексі бір жыл бойы эклиптика  жазықтығында орын ауыстырады. 
* Күн қозғалысының Апексі Геркулес  шоқжұлдызында  (экваториалдық координаттары]] α = 270°, δ = 30°)  орналасқан.

**Антиапекс** ( - қарсы) - аспан сферасындағы апекске қарама-қарсы нүкте.

## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Аспан механикасы
Апалы-сіңілі Чынг

**"Апалы-сіңілі екі қыз" көтерілісі** (Hai Bà Trưng|𠄩婆徵) - Қытайдың Хань әулетіне қарсы лаквьеттердің (вьетнамдықтардың арғы тегі) жалпы халықтық көтерілісі (б.з.40-43 жылдар). Көтеріліс вьетнамдықтарды қытайландыруға және қанаудың күшеюіне байланыстышықты. Негізгі қорғаушы күші шаруалар болды. Көтерілісшілерге ақсүйек тұқымынан шыққан апалы-сіңілі **Чынг Чак**  (Trưng Trắc|徵側)   және **Чынг Ни**  (Trưng Nhị|徵貳)   деген екі қыз басшылық етті.

Чынг апалы-сіңілі қыздар б.з. 12 жылдар шамасында әскери қызметкерінің отбасында туған. Әкелері Мелинь  (Mê Linh|麊泠)  елді мекенінің префекті болған.  Бір күні префекттің үйіне қонаққа көрші ауылдың префекті келеді, оның баласы Тхи Шань қыздардың үлкенін  - Чакты жақсы көріп қалып, көп ұзамай екеуі үйленеді.

247 жыл бойы  Қытайдың Хань әулеті навьеттерге (вьетнамдықтардың арғы тегі) еріксіз қытайландыру саясатын өткізіп жатқан. Тхи Шань (үлкен апасының күйеуі) Хань империясына  қарсы шығып,  қытайлықтардың қолынан қаза тапты.

Тхи Шаньның қайтыс болғаны екі апалы-сіңілі Чынгтерді көтеріліс бастауына себепболады.  Б.з. 39 жылы Чак пен Ни Чынгтар өз ауылынан қытай әскерлерін қуып шығады. Осы оқиға халыққа дем беріп, екі қыздың бастауымен бур-екі айда 65 қаланы қытайлықтардан босатады. 2 жылдан астам  Чак Чынг  тәуелсіз мемлекеттің монархы болып, қыатйлықтардың шабуылдарын қайтарып отырды.

42-43 жылдары Хань империясы дайындалып, күш жинап тағы шапқыншылыққа шығып, көтерілісті басады.

Бұл көтеріліс жайлы халық аузында аңыз көп. Аңыз бойынша, қытайлық еркек әскерлері шабуылға тыржалаңыш шешініп шығады, вьетнам әйелдері ұялып қысынып, майдан даласынан қашып кеткен. Әйелдердің ерлігі туралы да әңгіме көп. Тағы бір аңыз бойынша, Фунг Тхи Тинь - армияның капитан әйел, екіқабат болып шабуылға қарсы шыққан. Сол шайқас арасында, қолында найзаны қысып ұстап, босанады. Босанып болғаннан кейін, баласын құндақтап, өзі қайтадан майданға шығады.
thumb|left|260px|Ханойдағы апалы-сіңілі Чынг құрметіне салынған ғибдатхана
43 жылдағы шайқастың соңына дейін ерлікпен соғысқан Чынгтар ақырында жеңілетіндігіне көзі жетіп, өз-өзін Дэй өзеніне тастап, суға батып өледі. Әлдегі капитан Фунг Тхи Тинь алдымен өз нәрестесін бауыздап, сосын өз-өзін өлтіреді.

43 жылы қытайлықтар Вьетнамды қайтадан басып алады.

Чынг апалы-сіңілі қыздарды Вьетнамда қатты құрметтейді. Жылда 6 қаңтарда Ханойда Чынг апалы-сіңілі қыздардың құрметіне мемлекеттік мейрам өтеді. Қыздардың құрметіне Ханойда бір ауданды атаған, ірі көшелерге атын берген.

Бұл оқиғаның сол кездегі шежірешілерінің жазуының арқасында тарихшылар Вьетнам туралы көп мәлімет білді. Солардың бірі - қытайлықтардың басқыншылығының алдында Вьетнамда матриархат болған.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Trung sisters Tuyet A. Tran & Chu V. Nguyen

Санат:Вьетнам
Санат:Қытай
Апиа

**Апиа** () — тынық Мұхиттиағы Батыс Самоаның астанасы, жалғыз қала және жалғыз порт.

Упола аралының солтүстік жағалауында салынған сыртқы  сауда порты, мұхитта жүзгенкемелердің тоқтап өтетін жері, халықаралық аэропорт.

## Климаты
Климаты - тропикалық, теңіз климаты. Жыл бойы ауа температурасы +24°С-тан  +27°С-ге дейін болады. Жауын-шашының жылдық  мөлшері - 300 мм. Апиа флорасында 600-ден астам өсімдік түрі бар.

## Халықы
Халық саны - 37 708.  Қала тұрғындарының көбісі (93 %) самоалықтар, қалғандары - еуропалықтар, полинейзиялықтар. Ресми мемлекеттік тілі екеу: самоа тілі және ағылшын тілі. Діні - протестанттар  (50 %) және католиктер (45 %).

Елде жиналған банан, какао өнімдері Апиа арқылы шетке шығарылады.


Сурет:Samoa police brass band.jpg
Сурет:Samoa - flight from Apia to Niue.jpg



[1000px|[Эдо қаласының көрінісі, 1865-1866 ж.]]

## Сыртқы сілтемелер

* View of Apia, the Captial of Samoa, One of the Islands in the Pacific Ocean , from *[[Harper's Weekly]]*, 12 қаңтар 1895 by D.J. Kennedy, the Historical Society of Pennsylvania

## Дереккөздер

Санат:Океания астаналары
Санат:Самоа елді мекендері
Ата Әбу Рашта

**Ата Әбу Рашта —  **2003 жылдан бастап "Хизб ут-Тахрир әл-Ислами" партиясының жетекшісі. Ата Әбу Рашта партия құрылғаннан бергі үшінші әмірі. Ол 1943 жылы Палестинада әл-Халил ауданына қарасты Рана ауылында дүниеге келген. 1948 жылы Ата Әбу Раштаның отбасы араб-израль соғысының басталуына байланысты әл-Халилге жақын жерде орналасқан палаткаларға көшеді. 1959 жылға дейін әл-Халилде Хусейн ибн Али атындағы мектепте оқиды. 1960 жылы әл-Халилде әл-Ибраһимия мектебінің аттестатын иеленеді. 1960-61 оқу жылы Каир университетіне түсіп—, 1966 жылы инженер-құрылысшы мамандығын оқып шығады. Осы мамандығы бойынша бірнеше араб мемлекеттерінде жұмыс істейді.

 2003 жылы Абдул Қадим Заллумның денсаулығынаибайланысты өз еркімен партия басшылығынан кеткен соң, ресми 2003 жылдың 13 сәуірінде партияның әмірі болып сайланады.

## Ата Әбу Раштаның кітаптары
1.      Бақара сүресінің тәпсірі (**تفسير**
سورة البقرة واسمه (التيسير في أصول التفسير - سورة البقرة**),**

2.      Фиқһ негіздері жайлы (**دراسات**
في أصول الفقه – تيسير الوصول إلى الأصول**),**

3.      Араб түбегі мен Парсы шығанағындағыжаңа крест жорығы (**الغزوة الصليبية الجديدة في الجزيرة والخليج**),

4.      Экономикалық кризистер,

5.      Өндіріс саясаты және
өндірістік мемлекеттің құрылымы (**سياسة التصنيع وبناء الدولة
صناعياً**),

**Ата Әбу Раштаның хизбут тазрирді басқарғаннан бері партияның шығарған кітаптары**:

1.      Ислами тұлғаның негізгі факторлары,

2.      Саяси мәселелер (Отарланған мұсылман елдері),

3.      Саяси түсініктер кітабының толықтырылған нұсқасы,

4.      Халифалық мемлекетіндегі білім беру жүйесінің негіздері,

5.      Халифалық мемлекетінің басқару жүйесіндегі құралдары.

## Дереккөздер


Санат:1943 жылы туғандар
Санат:Палестина әмірлері
V-Alem тобы

600 × 637px|нобай|«V-Alem» тобы
 
**V-Alem тобы** 2011 жылдың 15 сәуірінде құрылған. 
Топ мүшелері: 
*Мейрамбек Оспанов 
*Ардақ Салкашев 
*Ерасыл Абдуалиев 
*Жалын Тілеуберген 
*АзаматЕржанұлы
1.Мейрамбек Оспанов 1986 ж. Атырау облысы Мақат ауданында дүниеге келген 9-шы сыныпты бiтiрiп Атырауға коныс аударып мунай газ ондiру операторын бiтiрген.
2. Ардақ Салкашев 1988 ж. Қызылорда қаласында туылган Т.Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық Өнер Академиясында Эстрада Вокал факультетiнің Люция Тулешованын курсында 2 курста оқиды.
3.Абдуалиев Ерасыл 1990 ж. Қарағанды қаласында туған Чайковский атындағы Музыкалық колледжінде вокалист  мамандығының 4 курсын тамадауда .
4.Тлеуберген Жалын 1991 ж. ШҚО  Аягоз ауданы, Тарбагатай ауылында дүниеге келген Т. Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық Өнер Академиясында Музыкалык Драма факультетiнің 3 курс студенті.
5.Ержанұлы Азамат 1990 ж. Алматы қаласында дүниеге келген Т. Жүргенов атындағы Қазақ Ұлттық Өнер Академиясында  Кино и ТВ факультетiнің 3 курс студенті.

## Дереккөздер
http://kazamanat.kz/executors/view-1740 

Санат:Ән орындаушылар
Кәсіпорындарды, құрылыстарды және басқа да объектілерді орналастыру, жобалау және салу шарттары

**Кәсіпорындарды, құрылыстарды және басқа да объектілерді орналастыру, жобалау және салу шарттары** — судың жай-күйіне әсер ететін кәсіпорындарды, құрылыстарды және басқа объектілерді орналастыру, жобалау және салу, бұл жағдайда мыналар қамтамасыз етілуге тиіс: суды ұтымды пайдалану, сутоғандарынан алынатын судың есебін жүргізу, жер бетіндегі және жер астындағы суларды ластанудан, былғанудан және сарқылудан қорғау жөніндегі шараларды орындау; балықты, суда жүзетін құстарды, су хайуанаттарын және жағалаудағы эко- жүйелерді корғау жөніндегі шараларды жүзеге асыру; судың зиянды әсерін болдырмау, жерді су басудан, су астында қалудан, сортаңданудан және кұрғаудан қорғау; айналадағы ортаның экологиялық тұрақтылығын сақтау. Өндіріс жағдайы бойынша қайталамалы сумен жабдықтауға және қалдықсыз технологияға көшіріле алмайтын кәсіпорындарды қоспағанда, өнеркәсіп орындарын сумен жабдықтаудың тура ағыс жүйелерін жобалауға және салуға жол берілмейді.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Санат:Су шаруашылығы
Есіл (Есіл ауданы)

**Есіл** — Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданы, Покров ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Явленка ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 17 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 210 адам (108 ер адам және 102 әйел адам) болса, 2009 жылы 155 адамды (83 ер адам және 72 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) елді мекендері
Балалық шақ – шағын ел (көрме)

380px|нобай
Шығыс Қазақстан облыстық сәулет-этнографиялық және табиғи-ландшафтық мұражай-қорығы «Акварелька» балалар шығармашылығы студиясымен бірлесе отырып, Өскемен қаласының Білім беру бөлімінің қолдауымен «Балалық шақ - шағын ел» атты балалар шығармашылығының көрмесін ұсынады. Көрме жыл сайын өтетін  «Кенгуренок» атты балалар шығармашылығы конкурсының аясында ұйымдастырылды.

Көрмеде ұсынылған 150-ден аса жұмыс балалық әлемнің жарқын, ертегілік, қайталанбайтын әлемін бейнелейді.  Балалар өздерінің ішкі толғанысын шығармашылық тілмен жеткізуге, өздерінің таланттары мен қабілеттерін жүзеге асыруға зор мүмкіндік алды.  Балалар шығармашылығы қоры тақырыбы еш сарқылмайды, ал көрменің әсерлі аясы балалар туындыларының бейнелену тілінің айқындылығын  және сонылығын паш етеді, олардың реңі кескіндемелік  бейнелілік, графикалық жаңалық.

Көрме Халықаралық балаларды қорғау күніне арналады.

## Дереккөздер


1. Шығыс Қазақстан облысы мәдениеті кітабы, АТАМҰРА 

Санат: Мәдениет
Метакинез

**Метакинез** (грекше. meta - арасы, кейінгі + kinesis - қозғалыс) - ядроның бөлінуге дайындалған бірінші сатысы мен фаза сатысының екі кезеңі аралығындағы құбылыс.

## Қысқаша мағлұмат
Метакинез, ол прометафаза, яғни жасуша бөлінуінің бір түрі метефазаның алғашқы кезеңі. Сонымен қоса ядролық қабықшанын жойылуымен және жасушаның экваторлық бетінде хромосомалардың қозғалысымен сипатталатын профаза мен метафазаның арасындағы жасушалық циклдың кезеңі. Бұл кезеңде хромосомалар өте әлсіз түрде спиралдалады, сондықтан оған қоллданылатын аппараттар оның бөліну процесіне кедергі болып табылады.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер

* http://bioword.narod.ru/
* http://dic.academic.ru/dic.nsf/
* http://bibl.tikva.ru/
* http://fizrast.ru/ 
* http://enc-dic.com/enc_sovet/
* http://meduniver.com/Medical/gistologia/

## Дереккөздер


Санат:Биоморфология
Санат:Биология
Санат:Морфология
Джеймс Томсон

**Джеймс Томсон** (1822 жылы 16 ақпан, Белфаст —  1892 жылы 8 мамыр, Глазго) - британдық инженер, әрі физика ғалымы.

## Өмірбаяны
Джейм Томсон кіші інісі Кельвин тәрізді Әкесі 1832 жылы математика профессоры атағын алған Глазго университетінде  білім алады. Ол жерді бітіргеннен соң, азаматтық құрылысқа зең қояды және жақсы жұмыс істей отырып әр түрлі құрылыстық мекемелерде білім алады, бірақ денсаулығының физикалық ауырлықтарға төзе алмайтындығына байланысты барлық жұмыстан бас тартады. Сондықтан ол 1843 жылы өз өмірін теоретикалық жұмысқа және механикалық ашылуларға арнайды.
1851 жылы Джеймс Бельфаст қаласына қайтып оралады. 1857 жылдан Бельфаст корольдік колледжінде азаматтық құрылыс пен топографияның профессоры, сосын 1873 жылы механика профессоры, бірақ 1889 жылы көз ауруына байланысты жұмытан шығады.Өзі гидродинамика және Турбин теориясымен атақты, ал физикада қысымның түсірілуімен температураның өзгеруін зерттеу және термодинамиканың бастауымен қысымның және ауытқымылы температураның арасындағы байланысты анықтау жұмыстарымен белгілі.

## Кейбір әдебиеттер


## Сыртқы сілтемелер
* http://dic.academic.ru
* http://slovari.yandex.ru
* http://www.muldyr.ru
* http://greatrussianpeople.ru
* http://www.slovari-online.ru/word 

## Дереккөздер


Санат:XIX ғасыр ғалымдары
Санат:1822 жылы туғандар
Санат:1892 жылы қайтыс болғандар
Санат:Британдық ғалымдар
Бай мен жарлы баласы (әңгіме)

Бай мен жарлы баласы - 1897 жылы Ыбырай Алтынсарин жазған балалар әңгімесі.

Ол дүниенің көптеген тіліне аударылған.

## Қысқаша мазмұны
Екі бала Асан мен Үсен болған. Асан бай баласы, ал Үсен жарлы баласы.Бір күні ел көшкенде қыр астында ойнап жүріп,ескерлемей, екеуі жұртта қалыпты. Сонда олардың саяхаты басталады. Жолында Асан қайта-қайта жылады, ал Үсен әрқашан оны тыныштаган. Саяхатында олар үйрек пен балық аулады. Соңында олар моланы тауып, ата-аналарының ауылын табады.

## Шығарма кейіпкерлері
**Асан** - Байдың баласы. Үсенмен далада жалғыз қалған. Өте қорқақ, жылауық бала. Сапарада Үсенге бірнеше рет көмектескен. Ол өте ерке бала.

**Үсен** - Жарлы  адаманың баласы. Асанмен ойнағанда, далада жұртта қалыпты. Сапарда Асанға аса көмектескен. Үсен оған өмірді үш рет сақтаған. Ол өте білімді. тапқыр бала.

Санат:Қазақстан әдебиеті
Хулио Кортасар

600 × 936px|нобай|оңға|Кортасар Хулио
**Кортасар Хулио** (1914-1934) – аргентина ақыны, новеллист, прозаик, «магиялық реализм» бағытының өкілі. Диктатурға қарсы зиялылардың жиналысына жиі қатысатан оған педагогикалық қызметтен бас тартуға тура келді. 1946 жылы Буэнос-айреске оралып, Кітап палатасында қызмет етеді. 1951 жылы әдеби стипендия алып, Еуропаға кетіп қалады. Өмірінің соңына дейін Парижде өмір сүріп, ЮНЕСКО жанында аудармашы болып қызмет етеді.
Хулио Кортасар жазуды ерте бастайды, ақын-символист ретінде 1938 жылы «Қатысу» сонеттер жинағымен танылады. Өмір бойы өлең жазса да, оларды жарияламайды, тек қайтыс болғаннан кейін ғана 1950-1983 жылдар аралығында жазылған өлеңдер мен поэмалар кірген «Тек қана ымырт» атты лирикалық кітабы жарық көреді. Кортасардың өзі айтқандай, оның туындыларының мистикалық элементтері – диктатурадан қашып-құтылудың ішкі формасы.  

## Дереккөздер
#alemadebiety.kz
#http://adebiportal.kz/authors/kortasar-khulio-/ 

## Тағы қараңыз
#http://adebiportal.kz/reader/?lang=kz&bid=pdf3276&name=46dd560ddea12338dd811ce331e4538b.pdf&kz=pdf3276

Санат:1914 жылы туғандар
Санат:1934 жылы қайтыс болғандар

Санат:Педагогтар
Санат: Ақындар
Аполлон

**Аполлон**:
* Аполлон - қабыршақ қанатты бұнақдене отрядына жататын көбелек (Parnassius apollo).
* Аполлон  -  ежелгі грек, рим мифологиясы мен дініндегі ем, сәуегейлік, данышпандық, өнер, күн тәңірісі.
* Аполлон  -  адамның басқаруымен Жер төңірегінде және Айға Аполлон (ғарыш бағдарламасы) бойынша сапар жасауға арналған Американың топтамалы үш кісілік ғарыш кемелерінің, сондай-ақ кенес ғарыш кемесімен «Союз-19» ғарышта түйіскен ( "Аполлон-Союз" экперименталдық жоба") 3-орындық басқарылатын ғарыш кемелерінің аты.
* Аполлон  -  АҚШ-та ғарыш кемелерін жасау және оларды ұшыру бағдарламасы.
Аполлон (ежелгі Грекия)

thumb|Бельведер Аполлоны
**Аполлон** () — ежелгі грек, рим мифологиясы мен дініндегі ем, сәуегейлік, данышпандық, өнер, күн тәңірі; Зевс пен Летоның (Латондар) баласы, Артемиданың (Ай) інісі (егіздің сыңары). Кейде оның атын *Феб* ( - "нұрлы"), кейде *Мусагет* (- музаның серігі)  деп атаған.

## Өмірбаяны
Зевс пен Летоның баласы, Артемиданың егіз-сыңары, Титандардың - Кей мен Фибаның немересі, Аполлон Делос аралында айдың жетінші күні туған. Миф бойынша, Аполлон туғанда бүкіл аралға күн нұры төгіліп жаулап кеткен.

Жеті айлық болып жетілмей туған  Аполлонды анасы сүтпен емізбеген, Фемида оны шәрбәт пен амброзиямен асыраған . Гефест оған сыйлыққа садақ оғын берген.

Пифонның өгіздерін бағып жүріп , тез өсіп-есейген Аполлон (туғаннан кейін 4-ші күні) Дельфиний жыланын өлтіреді. Ол жылан бүкіл Дельфыны бүлдіріп, ойран қылатын жылан екен мыш. Осы, тағы басқа жақсы істері үшін Дельфының тұрғындары Аполлонның данқын шығарып,  құрметтейді.

4 жасында Делос аралында Аполлон Артемида өлтірген кербұғылардың мүйіздерінен  ғибдатхана салады.

## Негізгі мифтер
thumb|right|200px|Аполлон
* Аполлон өз садағымен Титий Алыпын өлтірген (Лето мен Зевске сөз тигізген үшін). Басқа да титандар мен алыптармен шайқасқа түскен.
* Алыптарды өлтірген үшін Зевс оны 1 жылға қарапайым адамның  қарамағына жібереді  (басқа нұсқада - 8 жылға ). Фессалия патшалығындағы Адметтің  мал падаларын Геракл мен бірге бағып жүріп патшаның әйелі Алкестаны өлімнен құтқарған.
* Посейдонмен бірге Троя қаласының қабырғаларын көтерген.
* Аполлон мен Артемиданың садақ оқтары қарияларды кенет өлімге ұшыратады, кейде себепсіз өлітреді. Троя соғысында Аполлон троялықтарға көмектеседі: оның  садақ оқтары ахейлардың әскери лагерін 9 күндік обаға ұшыратады. Партоклдың өлтіруінде және Ахиллдың өлтіруіне париспен бірлесіп көзге көрінбей қатысады.
* Артемида екеуі Ниобаның балдарын өлтіреді. Музакалық сайыста Марсий сатирды жеңеді, осыған ашуланған Марсий Аполлоннан терісін сыдырып тастайды.
* Қиратып өлтіретін қасиеттерімен бірдей Аполлонның емшілік қабылеті де болған. Дәрігер, көмекші, қорғаушы, ол Пелопонесс соғысында обаны тоқтаттқан. Бірінші болып көзді емдеген. Аполлонның емшілік күшін күннің күшімен салыстырған.
* Паннан көріпкелдікті үйренген Аполлон Кассандраға өзінің батасын беріп, оны да сәуегейлікке бағыттаған.
* Аполлон - әулие, бақсы. Кіші Азия мен Италияның көптеген киелі жерлерінің негізін салушы болған.
* Аполлон - музыкантта болған. Өзінің кифарасын ол Герместен бір табын сиырларына ауыстырып алған. Әншілер мен музыканттардың қамқоршысы, Аполлон өзіне ешкімді теңемей, жарысқысы келген адамды қатты жазалаған. Бүкіл әншілер Аполлон мен Музадан тараған.
* Көктемде және жазда Дельфыда тұрған Аполлон, күзде аппақ аққуларды жегіп, колесницамен Гипербореяға анасының туған жеріне кетеді.

Олимпиадада Аполлон жүгіруден  Герместі жеңіп, жүдырықтасып төбелесуде Павсанийді жеңген.

* Аполлон Пелая мен Фетиданың тойында өлең айтқан.
* Аполлонға табыну салты, шамасы, Кіші Азиядан Грекияға, одан Римге тараған болу керек.

= Дереккөздер =


Санат:Ежелгі грек мифологиясы
Жедел жады

right|thumb|2 гигабайттық жедел жадының суреті
**Жедел жады** () — компьютерлік есептеулерге арналған мәліметтерді белгілі бір уақытқа дейін сақтайтын құрылғы. 

Мәліметтер 0 және 1 түрінде жедел жадыға жазылады. Процессор мәліметтерді жедел жадыдан алып, оларды өндейді. Жедел жадыда тек *белгілі бір уақытта* болып жатқан компьютерлік процестерге қатысты мәліметтер ғана сақталып тұрады, компьютер сөнген жағдайда жедел жадыдағы мәлімет жоғалады. 

Мысалы, сіз бір компьютерлік ойын ойнап отырсыз деп ойлайық, сол ойынға қатысты мәліметтер (ойынның ішіндегі графикалық суреттер, функциялар, командалар) жедел жадыға жүктеліп, процессорға жіберіледі, процессор оны өңдеп, сонан соң мәлімет монитордың бетіне графикалық мәлімет түрінде жіберіліп отырады. Ал егер кенеттен компьютер сөніп қалған жағдайда жедел жадыдағы мәлімет жойылады, сол себепті сіз ойынды басынан қосуыңызға тура келеді. Сонан соң процесс қайта басталады, жедел жады қатқыл дисктен мәліметтерді алады, ал процессор мәліметтерді жедел жадыдан алып өңдейді. Жедел жады мәліметтерді уақытша сақтау орны болып табылады. Жедел жадысына мәліметтер жазылатын кезде, жедел жады сегменттерге бөлінеді. Жедел жады, жады сегментациясы арқылы мәліметтерді тиімді орналастырып, сақтайды.

## Негізгі түрлері
Қазіргі оперативті жадының кең қолданылатын екі түрі - статикалық жедел жады (SRAM) және динамикалық жедел жады (DRAM). 

SRAM-де мәліметтердің бір бөлігі алты транзисторлық жад ұяшықты күйін қолдану арқылы сақталады, әдетте алты MOSFET (метал оксиді-жартылай өткізгіш өрісті транзисторлар) қолданылады. RAM-ның бұл түрін жасау қымбаттырақ, бірақ, әдетте, жылдамырақ және DRAM-ға қарағанда динамикалық қуатты аз талап етеді. Қазіргі замандағы компьютерлерде SRAM, процессор үшін кэш жады ретінде жиі қолданылады. DRAM транзистор мен конденсатор жұбын қолдана отырып, біраз деректерді сақтайды (әдетте MOSFET және MOS конденсаторлары), олар DRAM ұяшығынан тұрады. Конденсатор жоғары немесе төмен зарядты ұстайды (сәйкесінше 1 немесе 0), ал транзистор чиптегі басқару схемасын конденсатордың заряд күйін оқуға немесе өзгертуге мүмкіндік беретін ажыратқыш ретінде жұмыс істейді. Жадтың бұл формасы статикалық оперативті жадыға қарағанда арзанға түсетіндіктен, бұл қазіргі заманғы компьютерлерде қолданылатын компьютер жадының басым түрі.

Қазіргі компьютер немесе ноутбуктарда жедел жадының DDR3 және DDR4 түрлері кең таралған. DDR4 қазіргі уақыттағы жедел жадының соңғы буыны және жоғары жиіліктік сипаттамалармен қоса кернеудің төмендігімен ерекшеленеді.

## Дереккөздер

Санат:Ақпараттану
Санат:Жедел жад
Жады сегментациясы

**Жады сегментациясы ** - жедел жадының "Data", "Code", "Stack",  "Extra" сегменттеріне бөлінуі. Әр бір сегментте өзіне қатысты мәліметтер сақталады. Мысалы, бір компьютерлік ойынды алсақ, сол ойынның графикалық суреттері "Data" сегментінде сақталады, "Code" сегментінде ойынның коды сақталады. "Stack" сегментінде подпрограммалар, функциялар сақталады. Ал "Extra" сегментінде қосымша мәліметтер сақталады.  Жадының физикалық адресі = сегмент адресі + ығысу адресі. Физикалық сегмент және ығысу адрестері 16-қ санау жүйесімен жазылады. Жедел жадының сегменттерге бөлінуі MM(Memory manager) арқылы атқарылады.

Санат:Ақпараттану
Тасөткел (Меркі ауданы)

**Тасөткел** — Жамбыл облысы Меркі ауданы, Тәтті ауылдық округінің аумағындағы темір жол айрығы. 

## Географиялық орны
Ауылдық округ орталығы - Тәтті ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 19 км, аудан орталығы - Меркіден 51 км-дей жерде. 

## Халқы

Ауылдың аты өзі айтып тұрғандай, суы мол жерден құмтас төселген көпір арқылы адамдар ары-бері қатынағандықтан осылай аталған.

## Дереккөздер

Санат:Меркі ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Шалдуар

**Шалдуар**, **Шалдовар** — Жамбыл облысы Меркі ауданы, Андас батыр ауылдық округі құрамындағы, Луговой-Бішкек темір жолы бойындағы бекет.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Меркі ауылынан шығысқа қарай 24 км-дей қашықтықта орналасқан. 

## Халқы

## Ауыл атауы
Ауыл атауының этимологиясына келсек - Шалдовар сөзінің мағынасы қырғыз және өзбек тілдерінде сақталған. Өзбекше "чалдивар" - сөйлеу тілінде "тастанды, бос қалған аула, қиранды". Қырғызша "чалыбар" - қандай да бір нәрсенің қирап, бүлінгендігі, қирап бүлінген қалдығы. Чалдыбары чыгу - бұзылу, тамтығы шығу, керектен шығу.

## Дереккөздер

Санат:Меркі ауданы елді мекендері
Тескентоған

**Тескентоған** — Жамбыл облысы Меркі ауданы, Сұрат ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Округ орталығы - Сұраттан батысқа қарай 4 км-дей, аудан орталығы - Меркіден оңтүстік-шығысқа қарай 9 км-дей жерде. 

## Халқы

## Инфрақұрылымы
Орта мектеп, фельдшерлік пункт, т.б. мекемелер бар. 

## Тарихы
Кеңес өкіметі уақытында бұл ауыл "Қызыл ту" ауылы деп аталған. Колхоздар таратылған уақытқа дейін Киров колхозына қараған.

## Ауыл атауы
Тескентоған атауы - тарихи есім. Сыпатай батырдың басшылығымен осы елді мекенді суландыру үшін биік белді қазып, Меркі өзенінен су бұрған. Сондықтан, Тескентоған ауылы аталып кеткен. Ал, одан кейін колхоздастыру кезінде "Ерназар" колхозы атанған. "Ерназар" колхозы тұсында бұл ауыл тау бөктеріндегі, қазіргі "Пионер" лагерінің төменгі тұсында болған. Қазіргі орынға 1941 жылы қоныс аударып, "Қызыл ту" атанды. Негізінен, Сыпатай батырдың ұрпақтары осы ауылда тұрады. Осы жерде Сыпатай батыр қайтыс болғанда, ағайын, ел-жұрты ақ жуып, арулаған, жаназасын оқып, соңғы сапарға шығарып салған. Сондықтан ол жерді жергілікті халық әлі күнге дейін "Сыпатайдың жуғысы" деп атайды.

## Дереккөздер

Санат:Меркі ауданы елді мекендері
Қазақстанның ордендері

Қазақстан Республикасының ордендері, құрмет атақтары мен медальдар жүйесі «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік наградалары туралы» Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 12 желтоқсандағы № 2676  заңынан бастау алады. Марапаттар уақыт өте келе өзгертіліп, толықтырылды.

## Ең жоғарғы дәрежелi ерекшелiк белгiлерi

## Ордендер

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ордендері
Шемен айрығы

**Шемен** — Жамбыл облысы Меркі ауданы, Тәтті ауылдық округі аумағында орналасқан темір жол айрығы. 

## Географиялық орны
Округ орталығы - Тәтті ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 10 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы

## Ауыл атауы
Шілік сөзі бұрмаланып, Шемен деп кеткен. Ал, Шілік деген сөздің өзі де ши өскен жер болғандыықтан, Шилік деп атағанның орнынан Шілік деп аталып кеткен.

## Дереккөздер

Санат:Меркі ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Шабу қаруы

## Шабу қаруы
Ертедегі қазақтардың негізгі деген төрт шабу қаруы болған. Олардың жарақаттау қабілеті мен пішіні жағынан айтарлықтай ерекшелігі бар. Бұл қарудың бір түрі «балта». Оның жүзі орташа болып келеді. Жүзі ай пішіндес әрі енді болып келетін балтаны қазақтар «айбалта» деп атаған. Жүзі сына тәріздес болып келетін қару «шақан» деп аталған. Бірақ, қазақ батырлары соғыста балтаның төртінші түрі – жарты айбалтаны көп қолданған. Кәдімгі балта, айбалта мен шақанның қасиеттерін біріктіру арқылы жасалған айбалтаның басы балға пішіндес болады.
Қазақ балтасының сабы кейде металмен көмкеріліп, былғарымен қапталады. Жауынгер балтасы сабының ұзындығына қарап: ұзын сапты, орташа сапты және сабы қысқа балта деп үшке бөлінген. Қазақтар сабының ұзындығы орташа болып келетін балтаны кеңніне қолданған. Ал, қысқа сапты балталарды әдетте белдікке қыстырып жүретін болған. Ұзын сапты айбалтаны хан сарайын немесе қорған қақпасын күзететін жауынгерлер ұстады.
## Дереккөздер


Санат:Тарих
Түйреу қаруы

## Түйреу қаруы
Қазақта екі түрлі түйреу қаруы болған. Ұшы жалпақ болып келетін қылышты қазақтар «найза» деп атаған. Ұшы қырлы ұзын қылыш «сүңгі» делінген. Ол жаудың сауытын сындыра соққы беруге арналған. Қазақ батырлары найза мен қайың найзаға: моншақ, ту, жалауша, шашақ сынды белгі таққан. Ту – жалпы әскердің белгісі, мойшақ - әскербасының таңбасы болды. Түрлі-түсті жалаушалар әскери жасақтардың бір-бірін тануы үшін қажет болса, аттың жалынан немесе жібек баудан жасалған шашақтар батырлықтың нышаны саналды.
## Дереккөздер


Санат:Тарих