open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ақпараттық қызмет көрсету

** Ақпараттық қызмет көрсету ** (Информационное обслуживание; information service) — ақпаратпен жұмыс істейтін мекемелер мен қызметкерлерді қажетті мәліметтер және тұтынушылармен жасақтау.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттық модель

** Ақпараттық модель ** (Информационная модель; information model) — 1) басқару жүйесінде — автоматтандырылған өңдеуге жататын ақпарат айналымының процесін параметрлік ұсыну; 2) қ. Мәліметтер моделі;

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттық модуль

** Ақпараттық модуль ** (Информационный модуль; information module) - ақпараттық-есептеу процестерін және олардың есептеу желісімен әрекеттестігін сипаттайтын логикалық құрылым элементі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттық молықтыру

** Ақпараттық молықтыру ** (Информационное насыщение; information saturation) — адам жаңа ақпаратты қабылдауға және қорытуға қабілетсіз болатын қалып-күй. Шамадан тыс тырысу нәтижесінен басқа, үлкен көлемді мәліметтерді қабылдау қажет болғанда және шектеулі уақытта жауапты шешім қабылдау қажет болғанда пайда болады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Абоненттік желі

**Абоненттік желі** (Абонентская линия; abonent line) — абоненттік пунктті есептеу орталығымен қосатын байланыс желісі.

## Дереккөздер


Cанат: A

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бод (компьютер)

**Бод** (*Baud*) — байланыс арналарындағы ақпарат жеткізу жылдамдығының өлшем бірлігі; бір секундта жөнелтілетін сигналдық элементтер мөлшерімен анықталады. Телефон аппаратын ойлап тапқан француз өнертапқышы Бодтың құрметіне аталған. Модемдер арасындағы мәліметтерді жеткізу жылдамдығының шамасын білдіретін бит/сек бірлігінің эквиваленті ретінде жиі пайдаланылады, бірақ әрбір сигналдық элемент бір биттен тұрғанда ғана 1 бод 1 бит/с-қа тең болады (1 бод = Ӏбит/с; ӀКбод =103 бит/с; 1 Мбод =106 бит/с). Әдетте, жоғары жылдамдықты модемдерде бір сигналдық элемент бірнеше биттен тұрады. Мыс., V.22bis және V.32 модемдерінде 4 битті бір сигналмен, ал У.32 bis-m ~ 6 битті, V.34-те — 9 битті де бір сигналмен жібереді.

## Ішкі сілтемелер
*Бод - телеграф ақпаратының берілу жылдамдығының бірлігі.

## Сыртқы сілтемелер
*Бод
*Baud 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Асинхрондық жеткізу режімі

Асинхрондық жеткізу режімі (Асинхронный режим передачи; asynchronous Transfer Mode-ATM) — ATM- технология — бір арна арқылы цифрлык, дауыстық және мультимедиалық мәліметтер ақпаратын жеткізуге мүмкіндік беретін технология. Негізгі ерекшеліктері — шоғырлауыштарды қолдану және дестелердің бекітілген ұзындығы (53 байт). Жергілікті және ауқымды желілерде пайдаланылады. Бір-бірінен қашықта орналасқан жергілікті есептеу желілерін байланыстыру үшін де қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жұқпалы ауру процесі

**Жұқпалы ауру процесі** — жұқпалы ауру қоздырғыштарының адам, мал және өсімдіктер организмімен қарым-қатынасы.

Вирустық аурулар кезінде инфекциялық процесс негізінен торша деңгейінде өтеді және бұған вирустың торшаға жабысуы, енуі, сезімтал торшада өсіп-өнуі кіреді. Вирус инфекциялары *автономдық* және *интеграциялық* түрге бөлінеді. Автономдық вирус инфекциялары кезінде вирус геномы торшадан тәуелсіз түзіледі. Ал, интеграциялық түрінде вирус геномы торша геномына толық не жартылай ену арқылы ғана түзіледі (мысалы, *адено-, папо- ва-, онкорна-, гепадна-, ретро-* және *герпесвирустар*). Вирустардың торшамен қарым-қатынасы *жіті* не *созылмалы* түрде өтеді. Жіті инфекция кезінде зақымданған торша не өледі не вирустан босап сауығады, ал созылмалы түрде зақымданған торша ұзақ уақыт вирус бөлшектерін немесе құрамаларын түзеді және осы қасиетін торшаның жаңа ұрпағына береді. Инфекцияның екі түрі де вирустың толық түрін де (продуктивті инфекция), ақау түрін де (абротивті инфекция) бере алады. Вирустың торшаға әсерінің түріне байланысты, вирустың инфекциялар торшаны *ыдырататын* және *ыдыратпайтын* болып екі топқа бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Сілекей

200px|right
**Сілекей** () - тұтқыр, түссіз сұйықтық. Үш түрлі сілекей (шықшыт, тіл асты, жақ асты) бездерден шығатын зат. Сілекейдің сутектік көрсеткіші — рН (6,8—7,0) аралығында, яғни бейтарап реакцияға жақын келеді. Құрамына органикалық және бейорганикалық заттар кіреді. Қалыпты жағдайда сілекей тіс эмаліне минерал тұздардың кіруіне, оның қатты болуына әрі эмаль үстінде рН өзгермеуіне ықмал жасайды. Бактерияға қарсы тұратын қасиеті зор. Cілекейдің аз бөлінуі (гипосаливация), мүлдем бөлінбей қалуы, ауыздын құрғауы (ксеростомия) деп аталады.

Ауыз қуысында сілексідің бөлінуінің маңызы зор. Шықшыт сілекей безі сау кезінде мөлдір зат болса, дертке шалдыққанда — сілекейі қоюлана түседі. Осыған сәйкес, сілекей шамадан тыс бөлінсе — гиперсаливация, аз бөлінсе — гипосаливация делінеді.

## Дереккөздер



Санат:Асқорыту жүйесі
Санат:Стоматология
Ақпараттық орта

** Ақпараттық орта ** (Информационная среда; information environment) — пәндік сала туралы ақпараттық жүйеде ашық түрде тіркелмеген ақпарат; әр түрлі пайдаланушылар әр алуан мағынада түсінуі және қолдануы мүмкін ақпарат.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттық орталық

** Ақпараттық орталық ** (Информационный центр; information center) — белгілі бір мәселелер бойынша мекемелер мен кәсіпорындарға ақпараттық қызмет көрсететін ақпараттық орган.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Абоненттік жүйе

**Абоненттік жүйе** (Абонентская система) — пайдаланушының қолданбалы процестерін орындайтын жүйе.
## Дереккөздер

Cанат: A

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттық ресурстар

** Ақпараттық ресурстар ** (*Информационные ресурсы; information resources*) — 1) ғылыми теорияларымен, процестер мен құбылыстарды зерттеулерімен, өнер табыстарымен, машина жобаларымен, ғимараттарымен, зауыттарымен, табиғат пен қоғам туралы мағлұматтарымен сипатталатын мемлекеттің рухани пәрмені (күш-қуаты); мекеме үшін құнды болып есептелетін және материалдық ресурс ретінде қабылданатын мәліметтер жиынтығы. Оған сыртқы жадта сақталатын негізгі және қосалқы мәліметтер жиымы мен кірістік құжаттар жатады; 2) кітапханаларда, мұрағаттарда, қорларда, мәліметтер банкілерінде және басқа да ақпараттық жүйелерде жеке құжаттар немесе олардың жиымдары түрінде шоғырланған мағлұматтар жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттық сенімділік

** Ақпараттық сенімділік ** (Информационная надежность; information reliability) — 1) алғашқы мәліметтерде әр түрлі қателер болған кезде алгоритмнің немесе программаның өз міндеттерін дұрыс орындау қабілеті; 2) ақпарат жүйелерінің онда сақталған мәліметтердің тұтастығын жасақтау қабілеті.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Абоненттік машина

**Абоненттік машина** (Абонентсная машина; custome computer) — есептеу желісінің ресурсын тұтынушы немесе ұсынушы компьютер.
## Дереккөздер

Cанат: A

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттық сигналдар

** Ақпараттық сигналдар ** (Информационные сигналы; information signals) — нысан немесе процесс туралы ақпаратты немесе нысанға жеткізуге арналған ақпараты бар сигналдар. Өлшеуіш құралдар үшін — бұл өлшеу нәтижесі (сандық мәні және өлшем бірлігі), өлшеуіш арнаның нөмірі, өлшеу уақыты немесе өлшенген шаманың өңделу нәтижесі туралы ақпарат.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Фенол-формалин қоспасы

**Фенол-формалин қоспасы**. Тістер созылмалы периодонтитке шалдыққанда ем ретінде фенол-формалин (40% формалиннің бір тамшысы фенолдың екі тамшысы) қоспасын қолданады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Ақпараттық стратегия

** Ақпараттық стратегия ** (Информационная стратегия; information strategy) — ақпараттық ресурстарды басқаруда мемлекет қолданатын принциптер мен әдістер жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттық схема

** Ақпараттық схема ** (Информационная схема; the information circuit) — гипермедиалық мәліметтер базасында — гипермедиалық қойылыммен ұсынылатын ақпаратты ұйымдастыруды сипаттау.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттық тапсырма

** Ақпараттық тапсырма ** (Информационная задача; information task) — мәліметтерді құрастыруға, іздестіруге, таңдауға және оларға өзгерістер (жаңарту, қосу, жою, қайта ұйымдастыру) енгізуге байланысты тапсырма.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бедербелігі

**Бедербелігі** (*Литера; character*) 
*бедербелгілік жинақтың элементі;
*құрылғы алфавитінің элементі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бойс-Коддтың қарапайым формасы

**Бойс-Коддтың қарапайым формасы(күшейтілген үшінші қарапайым форма)**(*Нормальная форма Бойса-Кодда (усиленная третья нормальная); Boyce-Codd normal form*) — мәліметтердің қатынастық модельдерінің қатынастарын ұсыну формасы. Мұнда түйінді емес атрибуттар тәуелділігі болмайтын жаңа төуелділік рүқсат етіледі.

## Сыртқы сілтемелер
*Нормальная форма Бойса — Кодда  
*Boyce–Codd normal form 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ырықсыз (Енжар) Сенсибиляция

**Ырықсыз (Енжар) Сенсибиляция** — организмнің антигенге сезімділігін кан иесінің қан сарысуындағы антиденені қан құюшыға көшіру әдісімен ұлғайту (күшейту).

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Абоненттік тізім

**Абоненттік тізім** (Абонентский список; subscriber list) — ерекшеленген көп нүктелік немесе бағытын өзгертетін арналармен жұмыс кезінде қашықтағы бекеттермен байланыс орнату құралы.
## Дереккөздер

Cанат: A

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттық тізбек

** Ақпараттық тізбек ** (Информационная линия; information line) — компьютердің енгізу-шығару тұрақты интерфейсінде — мәліметтерді арнадан сыртқы құрылғыларды басқару құрылғысына және одан арнаға жеткізуге арналған желі түрі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Информосомалар

**Информосомалар** — эукариоттар торшасының құрам бөлшектері, иРНҚ мен белоктан тұрады. Екеуінің салмақ қатынасы 1:3. Информосомалар көлемі жағынан әртүрлі, тұну қасиеті 15S тен 110S дейін.

Информосомалар үш түрге бөлінеді:
: 1) ядро ішіндегі;
: 2) цитоплазмада бос кездесетіндер;
: 3) полирибосома құратындар.

Информосомалар цитоплазмада көп уақыт өмір сүре алады, иРНҚ қорын сақтайды. Трансляциядан соң информосомалар ыдырайды.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Ақпараттық ұйым

** Ақпараттық ұйым ** (Информационный орган; information organ (department) — ақпараттық жұмысты үнемі жүзеге асыратын, сондай-ақ ғылыми- техникалық насихат бойынша жұмыс жүргізетін мекеме немесе бөлімше. Осындай ақпараттық ұйымға ақпарат орталықтары, ақпарат институттары, ақпарат бөлімдері және т.б. жатады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Абоненттік ұйым

**Абоненттік ұйым** (Абонентская организация; subscriber organization) — қашықтан қатынас құру режімінде есептеу желісі көрсететін кызметті пайдалануға заңды мәртебесі бар халықаралық және ұлттық мекеме.
## Дереккөздер

Cанат: A

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бедербелгілік барабан

**Бедербелгілік  барабан** (*Литерный барабан; warranty drum*) — бетіне бедербелгілер келтірілген баспа механизмінің барабаны.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттық іздестіру жүйесі

** Ақпараттық іздестіру жүйесі** — пішімделген сұраным бойынша мәліметтерді сақтауға және іздестіруге арналған программалық жүйе; информациялық іздестіру жүйесін пайдалануда жүйені жасаушылар жеңілдетілген табиғи тілді пайдалануға ұмтылады.  

**Ақпараттық іздестіру тілі** - компьютердің ақпараттық іздестіру жүйелерінде құжаттарды немесе олардың үзінділерін сипаттау үшін арнайы ойластырылған жасанды тіл. Оның көмегімен пайдаланушының сұранысына сәйкес ақпараттық іздестіру жүйесінің жадынан керекті мәліметтерді іздеп табу жұмысы қалыптастырылады.

## Ақпаратты іздестіру тілінің жалпы жіктелімі
# Алдын ала координацияланған ақпарат іздестіру тілі
1.1 Иерархиялық классификация (көбіне кітапханаларда қолд. Кемшіліктері: көпаспектілі индекстеуді қамтамасыз ете алмайды, бөліктеу тереңдігінің жеткіліксіздігі, ғылым мен техниканың дамуынан әрдайым артта қалып отырады)

1.2. Әліпбилі пәндік  классификация

1.3. Фасетті кл. (әр элементті (әдетте құжат немесе жазба) фасет деп аталатын бірнеше санатқа жатқызуға болатын ақпаратты ұйымдастыру және жіктеу әдісі)
# Соңынан координацияланған АІТ

2.1. Дескрипторлық тілдер (- дескрипторлар және/немесе кілт сөздер арқылы құжаттар мен ақпараттық сұрауларды координаталық индекстеуге арналған ақпараттық-іздестіру тілі)

2.2. Семантикалық тілдер (жеке сөздердің немесе сөз өрнектерінің сөздік мағыналарын қолдануға негізделген ақпаратты іздеу әдісі мен технологиясы)

2.3. Синтагмалық тілдер (синтагма деген семантикалық-грамматикалық-фонетикалық үйлесімділік принципі бойынша біріктірілген бірнеше сөздердің жиынтығы, ал синтагмалық тілдер осы синтагмаларды пайдалана отырып іздеу)

## Дереккөздер

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Геммаглютинация туғызатын бірлік

**Геммаглютинация** туғызатын бірлік (ГАБ) — қызыл қан түйіршіктерінің 1% жүзбесінде толық агглютинация туғызатын ең аз вирус саны. Оны ГАТР қояр алдында ВОЗ схемасы бойынша 4ГАБ қолдана отырып анықтайды.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Дәнекер ұлпа

**Дәнекер ұлпа**. Жасушалар құрамына (фибробластар гистиоциттер т.б.), жасушааралық заттар (мукополисахаридтер, гексозаминдер т.б.) және талшықтар кіреді. Дәнекер ұлпа организмнің қоректік, қорғану және механикалық (тірек) қасиеттерін іске асырады.

## Дереккөздер

Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Гипервизор

** ГИПЕРВИЗОР** (hypervisor) - біртүтас есептеу жүйесінде  виртуаль машиналарды және операциялық жүйелерді басқаруға арналған программа.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Абриал моделі

**Абриал моделі** (Модель Абриаля; Abrial model) — мәліметтердің екілік моделінің бір түрі; процедуралық емес логикалық байланымдар мен жалпылық кванторы бар логикалық айтылымдардың алгоритмдік аудармасы пайдаланылады.
## Дереккөздер

Cанат: A

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бедербелгілік жинақ

**Бедербелгілік жинақ (''таңбалар жинағы'')** (*Литерный набор (набор знаков);* ) — элементар таңбалар (бедербелгілер): әріптер, цифрлар және басқа таңбалардың берілген жүйеде баспаға беруге немесе ақпаратты дисплей экранында бейнелеуге пайдаланылатын толық жиынтығы.
## Дереккөздер


nan:Pian-bé]]

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Серодиогностика

**Серодиогностика** — балаулау әдісінің бірі. Серологиялық зерттеулерге негізделеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Құлахмет Қоңырқожаұлы Қожықов

**Құлахмет Қоңырқожаұлы Қожықов** (22.11.1914 жылы туған, қазіргі Шымкент облысы, Түркістан ауданы - 1986 жылы қайтыс болды) — суретші. 
Қорасан қожа руынан шыққан. ҚазССР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткері. Қазақтың тұңғыш театр суретшісі, график, Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген өнер қайраткері (1966), 1934-36 жылы Ленинградтың М.Горький атындағы Үлкен театры жанындағы көркемсурет студиясында (В.М.Ходасобич, А.Г.Тышлер, М.З.Левиннен) оқыды. 1932-1934 жылдары Қазақтың драма театрында, 1943-50 жылдары "Қазақфильмде" суретші болды. 1950-1955 жылдары "Жазушы" баспасында бас суретші. 1970—1973 жылдары Қолөнері мұражайының директоры қызметін атқарды. 1958 жылы ғылыми көпшілік "Қазақ қолөнер шеберлері" фильмін қойды. Көптеген спектакль (Әуезовтің "Еңлік-Кебегі", Майлиннің "Талтаңбайдың тәртібі", Шекспирдің "Отеллосы" т.б.), опера (Жұбанов пен Хамидидің "Абайы") мен фильмдердің ("Жамбыл", "Біз Жетісуданбыз". "Атамекен") декорация эскизі мен киім-кешек үлгілерін жасады. Кітап көркемдеу ісімен шұғылданды.

Ол Қазақ драма театрында М. О. Әуөзовтың романы бойынша қойылған «Абай» спектаклін (1940) безендірді. «Абай» операсында 16 костюмнің үлгісін(акварель, 40х25) және 5 декорация (1944, фломастер, темпера), сондай-ақ, «Абай әні» кинофильмінде 22 костюмнің(1945, акварель, барлығы Әуөзовтың музей-үйі қоры) үлгісін жасады. Ол Абайдың «Қыс», «Көктем» атты өлендеріне арнап (1944-1948) шағын иллюстрациялар (сия, қағаз, қалам, автор отбасының қоры), 1954 жылы Абайдың өлеңцер жинағының мүқабасын, бірінші бетін, 6 иллюстрация (акварель), Абайдыңдастаны, өлеңдері, аудармаларына (1953, ксилография), тақырыпттарына суреттер салды.
1-дәрежелі Отан соғысы, Қызыл Жұлдыз ордендерімен марапаттадған.

## Дереккөздер


Санат:1914 жылы туғандар
Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақстан суретшілері
Санат:Қазақстан өнер қайраткерлері
Санат:Қазақстан кескіндемешілері
Санат:Тельман ауданы
Санат:Еңбек Қызыл Ту
Санат:1986 жылы қайтыс болғандар
Ақпараттық іздестірудегі түйінді сөз

** Ақпараттық іздестірудегі түйінді сөз ** (Ключевое слово в информационном поиске) — ақпараттық іздестіру көзқарасы тұрғысынан қарағанда айтарлықтай мағыналық жүкті көтеретін сұраныстың немесе құжат мәтінінің сөзі немесе сөз тіркесі. 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Абсолют адрес

**Абсолют адрес** (Абсолютный адрес; absolute address) — 1) компьютердің жадындағы базалық адреске сілтеме жасамастан мәліметтердің түрған орнын тікелей анықтайтын адрес; 2) Microsoft Office Excel программалық жүйесінде — әрбір ұяшықтың өзгермейтін адресін де осылай атайды, өзгермейтін абсолют адрестің белгісі кестедегі багана атының немесе жол нөмірінің алдындағы $ таңбасы болып саналады. Aбсолют адрес атауында бағана (тік жол) атының және жол нөмірінің алдында $ символы жазылады ($В$4, $С$2).
## Дереккөздер

Cанат: A

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Лидаза

thumb|200px|Hyaluronidase
**Лидаза** - лидаза — ірі қара малдың ұрық безінен дайындалаты фермент. Шықшыт буыны тартылып қалғанда, операция және күйіктен соң пайда болатын тыртық кезінде, шектен тыс қызыл иек ұлғайып, өскенде қолданылады.

Стоматология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Болашағы бар зерттеулер агенттігі желісі

**Болашағы бар зерттеулер агенттігі желісі**(**''ARPANET** (**A**dvanced **R**esearch **P**rojects **A**gency **NET**work'') — Интернет желісінің пайда болуына себепші болған, АҚШ Қорғаныс министрлігінің Болашағы бар зерттеулер агенттігі жасап шығарған компьютер желісі. 

## Ішкі сілтемелер
*Агенттік

## Сыртқы сілтемелер
*ARPANET
* История ARPANET и Интернета 
* История сетей ARPANET и Интернет 
*ARPANET 
* ARPANET Maps  1969 to 1977 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттық іс

** Ақпараттық іс ** (Информационная  деятельность; information activity) — жеке адамдардың, адамдар тобының немесе ұйымдардың жүйелі түрде жүзеге асыратын ақпаратты жинау, түрлендіру, сақтау, іздестіру және тарату процестерінің жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Гипериндекс

** ГИПЕРИНДЕКС (Hyperindex)** - кейбір мәліметтер базасын басқару жүйелерінде қабылданған мәліметтер базаларын индекс арқылы ұйымдастырудағы индекстердің жоғарғы деңгейі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттық -логикалық машина

** Ақпараттық -логикалық машина ** (Информационно-логическая машина; logical information machine) — күрделі логикалық мәселелерді шешу мен пайдаланушыларға ақпараттық қызмет етуге арналған автоматтандырылған жүйе. Мұндай мәселелерге теореманы дәлелдеу, ғылыми бақылаулардың нәтижелерін өндеу, шетел мәтіндерін аудару және т.б. жатады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттық -логикалық модель

** Ақпараттық -логикалық модель ** (Информационно-логическая модель; information — logical model) — ақпараттық объектілердің жиынтығын, олардың атрибуттарын және объектілердің арасындағы қатьшастарды, пәндік саланың өзгерістер динамикасын, сондай-ақ пайдаланушылардың ақпараттық тұтынушылық сипатын анықтайтын пән саласының моделі. Ол пән саласын жобалық тексеру нәтижелері бойынша құрылады да, мәліметтер банкінің техңикалық-экономикалық негізін құрудың негізі болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бедербелгілік (мәтіндік) жол

**Бедербелгілік  (мәтіндік) жол** (*Литерная (текстовая) строка; warranty (text) line*) — берілген алфавиттің кез келген таңбаларынан тұратын жол.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Абсолют маршрут

**Абсолют маршрут** (Абсолютный маршрут; absolute path) — дискінің түпкі каталогінде орналасқан нақты файлға сілтеме жасау немесе соның орнын (адресін) символ тіркестерімен көрсету.
## Дереккөздер

Cанат: A

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Иридовирустар

**Иридовирустар** — құрамында ДНҚ бар вирустар тұқымдастығы. Иридовирустар икосаэдрлі каспиді, сыртқы липопротеид қабығы бар. Вирионның диаметрі 125—300 нм, құрамында 20-дан астам құрылымдық белок және м. с. 130 000 00 – 140 000 000 қостізбекті ДНК-ның бір молекуласы бар. Насекомдар, балықтар, қосмекенділер, сүтқоректілер торшаларының цитоплазмасында өсіп-өнеді. Адамға зиянсыз. Иридовирустар түқымдастығы 5 туыстыққа бөлінеді.

## Дереккөздер


Санат:ДНҚ вирустары
Гипермәтін

**Гипермәтін** (HYPERTEXT) — негізіне WWW құрылған мәтін.

Гипермәтінді арнайы құжаттар мәтіннің кейбір бөліктері "айқындалатындай" етіліп қалыпқа түсірілген. Олар өзге құжаттарға сілтемелік қызмет етеді. Гипермәтін термині осыдан шыққан. Web-oeirep Гипермәтінді құжаттардан Гипермәтінді белгілеу тілінде Hiper Text Markup Language (HTML) деп аталатын арнайы қалыпта құрастырылған. 

Гипермәтіндегі ақпаратты пайдаланғанда Mosaic немесе Netscape секілді Интернет графикалық навигатор пайдаланушыға мәтін мен графика көрсетеді. Айқындалған мәтінмен іздеуішті іске қоса отырып, компьютерде сақталған тиісті құжаттарға немесе көріністерге өтуге, бейне және аудиографика т.б. түрлі ортаны пайдаланатын Web беттерін бірінен соң бірін оқуға және көруге болады. 

Сондай-ақ Гипермәтінді құжаттармен клавиш түймелерінің көмегімен жұмыс істеуге мүмкіндік беретін мәтіндік навигатор да бар. Алайда оны пайдаланғанда WWW-ның біраз мүмкіндігі жоғалып, ақпараттың мәтіндік бөлігіне ғана қол жетеді.

## Дереккөздер

Санат:Журналистика
Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Сероконверсия

**Сероконверсия** — серонегативті қан сарысуын серопозитивтікке айналдыру, яғни арнайы антиденелері бар түріне көшіру. Сероконверсия вакцина егу нәтижелігінің басты көрсеткіші. Ол үшін вакциналанған адамдардың неше процентінің қан сарысуында антидене пайда болғанын есептейді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Абсолют модуль

**Абсолют модуль** (ағылш. *absolute module*) — компьютердің бірыңғай жүйесінің DOC операциялық жүйесінде – байланыс редакторы өндеген және орындауға дайын программа; программаны аударып, түрлендіру кезеңінде байланыс редакторы өндеген әрі орындауға дайын тұрған машиналық кодтағы программа.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттың ақиқаттығы

** Ақпараттың ақиқаттығы ** (Достоверность информации) — қабылданған ақпараттың нақты жағдайға сәйкестігі. Оған жету жолдары: оқиға болған уақытты осы жайында мәлімет жеткізу арқылы белгілеу; әр түрлі ақпарат көздерінен алынған мәліметтерді мұқият оқу-тексеру және салыстыру; күмәнді мәліметтерді тексеру; жалған ақпарат беру және қалқалау шараларын дер кезінде ашу; техникалық құралдар бойынша беріліп жатқан бұрмаланған ақпаратты алып тастау.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттың жинақылығы

** Ақпараттың жинақылығы ** (Компактность информации; compactness of information) - ақпаратты ұсынуда оның мағыналық мазмұнын сақтай отырып, ең аз таңбалық көлемді құрайтын ақпарат қасиеті.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бедербелгілік тізбекше

**Бедербелгілік  тізбекше** (*Литерная цепочка; character chain, string*) — бедербелгі тізбегінен тұратын мәліметтер мөлшемі.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*ГОСТ 19781-90 Термины и определения. - RuGost - Разработка ..
*Literals In Programming 

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттың математикалық қорғанышы

** Ақпараттың математикалық қорғанышы ** (Математическая зашита информации) — ақпаратты көшірмелеу, шифрлау және нәтижесінде белгілі бір арнайы ақпаратты ұсынбай (көрсетпей), оның мазмұнына қол жетпестей ететін басқа да түрлендіру үшін, сондай-ақ ақпаратты кері түрлендіру үшін пайдаланылатын математикалық және криптографиялық құралдар.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Абсцесс

**Абсцесс** (abscess), терінің терең қабатында немесе ішкі органдарда жұқпалы бактериялар тудырған қандағы лейкоцит ұлпаларының бұзылуы салдарынан пайда болатын ірің. Ағзалар мен тканьдерде қабыну салдарынан іріңнің шоғырланып жиналуы.Қою сары ірің сау ұлпаларды қоршап тұратын жасуша сыртындағы сұйықтықтан бөлініп тұрады. Іріңді ісікті кесу немесе жару іріңнің ағып кетіп, ісіктің қайтып, ауырсынуды басады. Ісікті тіліп, қуысты құрғатып емдеу және антибиотиктер тағайындау жараның тез бітуіне жағдай жасайды. Егер қан құрамына өтіп кетсе, басқа ұлпаларда іріңді ісіктің пайда болуына әкелуі мүмкін.
Негізгі абсцестер: жұтқыншақ артындағы абсцесс; қатты таңдай абсцесі; мұрын үсті абсцесі; көз асты абсцесі; тіл жақ науашық абсцесі; тіл абсцесі; салқын абсцесс.

**Абсцессотомия** — **абсцесс**ті ашатын хирургиялық операция.

## Клиникалық көрінісі
нобай|Абсцесс диаграммасы
Аурудың басында абсцесс аймағында мезгіл-мезгіл ауырсыну пайда болады. Содан кейін ісік пен қызару бірте-бірте артады, түнгі ауырсыну болады. Флюктуация заттың жиналуына байланысты анықталады, бұл маңызды симптом. Егер абсцесс терең болса, флуктуацияны анықтау қиын. Мұндай жағдайларда ультрадыбыстық, компьютерлік томографияны қолдану арқылы сынақ пункциясының көмегімен диагноз қоюға болады. Абсцесс одан әрі өршу кезінде науқастың жалпы жағдайы айтарлықтай нашарлайды. Температура 39°С дейін көтеріледі (таңертең науқастың жағдайы жақсарған кезде). Лейкоцитоз 15-20х10 л жетеді, формуланың солға ығысатыны белгілі, ECHT жоғарылайды. Абсцесс әсіресе ішкі органдарда (бауыр, өкпе) немесе ірі қан тамырларына жақын орналасса қауіпті. Іріңді перитонит немесе плеврит олар құрсақ немесе кеуде қуысын тесіп өткенде пайда болады. Егер процесс тамыр қабырғасына ауысса, прогрессивті тромбофлебит дамиды.

## Дереккөздер

Санат:Ісіну
Санат:Хирургиялық аурулар
Гипермәтінді сипаттау тілі

** Гипермәтінді сипаттау тілі ** (Язык описания гипертекста; hypertext marcup lanquge) — гипермәтіндік құжаттарды көру үшін пайдаланылатын қарап шығу программасының осы құжатты экранға қандай турде шығаратынын анықтауға арналған, арнайы пішінмен жабдықталған сипаттаудың жалпылама стандартты тілі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттың сыртқа кетуі

** Ақпараттың сыртқа кетуі ** (Утечка информации) — 1) қорғалатын ақпараттың жария ету, оған рұқсатсыз қатынас құру және барлау әрекеттері арқылы бақылаусыз таралуы; 2) ақпарат сеніп тапсырылған мекеме және адамдар тобы шеңберінен жасырын ақпараттың заңсыз тысқа шығуы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Абсолют модульдер кітапханасы

**Абсолют модульдер кітапханасы** (Библиотека абсолютных модулей; core image library) — компьютерлердің бірыңғай  жүйесінде — программаны орындауға дайын, редактор өңдеген байланыстарды орналастыруға арналған кітапхана.
## Дереккөздер

Cанат: A

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттың тарап кету арнасы

** Ақпараттың тарап кету арнасы ** (Канал утечки информации) — қорғалатын құпия ақпаратты рұқсатсыз алуға мүмкіндік беретін жол.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақырғы оператор

** Ақырғы оператор** (Конечный оператор; terminal statement) — программада ең соңында жазылатын және оның логикалық шетін көрсететін оператор. Әдетте, бұл END.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Серология

**Серология** — иммунологияның бір саласы. Ол антигенмен антидененің организмнен тыс байланысуын және оның биология мен медицинада пайдалану әдістерін зерттейді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Ақырғы пайдаланушы

** Ақырғы пайдаланушы ** (Конечный пользователь; end user) — компьютер мен қосымша программаларды пайдаланатын тұлға.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Инфекция көзі

**Инфекция көзі** — 1) паразит-қоздырғыштың өмір сүретін табиғи ортасы; 2) зақымданған адам немесе жануарлар организмі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Бейне

**Бейне** (*Образ; image*)
*анықталу аймағына немесе оның мәндерінің біріне қатысы бойынша мәндер жиыны немесе функцияның жеке мәндері; 
*бейнелерді тану жүйесіндегі танылатын объект; 
*жадта сақталатын және қандай да бір жерде бар мәліметтердің көшірмесі.

## Математикада
Бейне - бейнелеу нәтижесі.
### Элемент бейнесі
Элемент бейнесі — ~\varphi : x  \rightarrow  Y бейнеленеуі кезінде ~y элекенті ~Y жиынына тиесілі (немесе ~Y жиынына жататын) яғни ~y  \in Y, болғанда ~x \in X, ~~x элементі ~X жиынына тиесілі болып бейнеленуі.

### Жиын бейнесі
жиынның элементтер бейнесінің жиынтығы 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Математика
Санат:Эпистемология
Іліп алу

**Іліп алу**. Стоматологияда зерттейтін затка цитологиялық анықтау үшін қолданылады. Тереңде жатқан әр түрлі жаралардан ткань бөлігінен керегін іліп алып тексеретін әдіс.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Пестивирустар

**Пестивирустар** — тогавирустар тұқымдастығына кіретін туыстық. Пестивирустар омыртқасыздарда өсіп-өнбейді. Сиыр, шошқа, қой, ешкілерді зақымдайды. Типтік уәкілі — сиырлардың мукозды ауруының вирусы.

## Дереккөздер


Санат:Тогавирустар
Ақырсыз автомат

** Ақырсыз автомат ** (Бесконечный автомат; infinite automaton) — автоматтың қызметтерін анықтайтын жиындардың кемінде біреуі шексіз болатын абстрактық автомат.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Індетаралық кезең

**Індетаралық кезең** - бір жерде белгілі кезеңде жұқпалы аурулардыц болмау мерзімі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Бейнеадаптер

**Бейнеадаптер** (*Видеоадаптер; video adapter*) — 
*монитордағы бейнені баскару үшін бас тақшаға орнатылған немесе кеңейтуге арналған қосқыштарға жалғанатын схемалық тақша. Ол монитордың графикалық және түрлі түстілік мүмкіндіктерін анықтайтын VGA (video graphics adapter) немесе EGA (enhanced graphics adapter) бейнестандарттарының біріне жатады; 
*мәтін мен бейнесызбаны монитор бетіне шығаруға мүмкіндік беретін адаптер. Қазір оларды бейнесызбалық адаптерлер деп дөлірек атайды.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақырлы автомат

** Ақырлы автомат ** (Конечный автомат) — барлық үш анықтауыш жиыны да шекті болып келетін абстракты автомат.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақырсыз (жабық, тұйық) цикл

** Ақырсыз (жабық, тұйық) цикл ** (Бесконечный (закрытый, замкнутый) цикл; continuous (closed) cycle) — кейбір шартқа қол жеткізгеннен кейін циклден шығу амалы қарастырылмаған және операциялық жүйемен үзілмейтін алгоритмдегі немесе программадағы циклдік бөлік.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Абсолюттік ассемблер

**Абсолюттік ассемблер** (Абсолютный ассемблер) — программаны абсолюттік кодта туындататын ассемблер.
## Дереккөздер

Cанат: A

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Калицивирустар

**Калицивирустар** — құрамында РНҚ бар, негізгі қасиеттерімен пикорнавирустарға ұқсас вирустар тұқымдастығы. Адамда, шошқада, бұзау/бұзауда ішек-қарын қабынуын туғызады.

## Дереккөздер


Санат:Калицивирустар
Санат:РНҚ вирустары
Алгебралық салыстыру

** Алгебралық  салыстыру ** (Алгебраическое сравнение; algebraic comparison) — екі операндтың да арифметикалық мәні бар болатын салыстыру операциясының түрі.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Бейнеадаптер тақшасы

**Бейнеадаптер  тақшасы** (*Видеоадаптера плата; video adapter card*) компыотерге бейнекамераларды, бейне магнитофонды немесе басқа бейнеқұрылғыларды жалғауға арналған тақша.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Абсолюттік жүктеуіш

**Абсолютті жүктеуіш** (Абсолютный загрузчик) — ассемблермен немесе компилятормен код үшін анықталған бастапқы адрестен бастап абсолютті машиналық кодты жедел жадыға жүктейтін, бірақ адрестер баптауын орындамайтын жүктеуіш.

## Дереккөздер

Cанат: А

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Түрпі аспаптар

**Түрпі аспаптар** — абразивтерден (абразивтік материалдардан) жасалады. Металл, керамика, цемент, пластмасса, фарфор және басқа материалдан істелген тіс протездерін, пломбаларды өңдеуге қолданылады. Оған алмазды борлар, сепарациялық дискілер т.б. жатады.

## Дереккөздер
 

Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Алтынның балқыма сынамасы

нобай
**Алтынның балқыма сынамасы**. Стоматологиялық тәжірибеде алтынның әр түрлі балқымасы пайдаланылады. 900 балқыма сынамасы — 90% таза алтыннан, 6% мыстан және 4% күмістен тұрады. Балқыма ауыз ішінде тот баспайды, тоттанбайды, яғни химиялық бөлінуден аулақ келеді. 750 балқыма сынамасының құрамына 75% алтын, 8% күміс, мыс және 9% платина кіреді. Доға тәрізді протез құю үшін, кламмер, фарфорлы тістерді жасауда кең қолданылады. Дәнекер ретінде де осы балқыма сынамасы пайдаланылады, тек проценттік қатынасы сәл өзгеше.

## Дереккөздер

Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Алгебралық тіл

** Алгебралық  тіл ** (Алгебраический язык) — "у=х+5" тәрізді алгебралық өрнектер кіретін сөйлемдерді құрастыру мүмкіндігі бар программалау тілі.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Серологиялық археология

**Серологиялық археология** — қан сарысуында антидене табылуына сүйене отырып адамның ауру қоздырғыш вируспен бұрын кездескендігін анықтайтын әдісі Мысалы, Серологиялық археология әдісімен өткен ғасырдың басындағы болған індеттер вирустарының «азия» және «гонконг» гриптеріне А (НЗМ2 вирусы) қатынасуы, «иcпан» грипі вирусынын А(Н5\\ПІЧЧ) вирусымен туыстығы анықталған.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Абсолюттік команда

**Абсолюттік команда** — барлық адрестері абсолюттік түрде болатын компьютер командасы.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Абсолют программа

**Абсолют программа** (Абсолютная программа; absolute program) — абсолют модуль; абсолюттік адресті пайдаланып жазылған машиналық программа.
## Дереккөздер

Cанат: A

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бейнеақпарат

**Бейнеақпарат** (*Видеоинформация*) — түрлі-түсті кескіндер түрінде берілетін ақпарат (фотографиялар, суреттер және т.б.).
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Видеоинформация
*Природа информации. Видео информация

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Кобальт-хром балқымасы

**Кобальт-хром балқымасы**. Кобальт пен хромнан басқа балқыма құрамына молибден және никель кіреді. Бұдан көбінесе доға протездері жасалады, ұру-соғуға төзімді келеді. Ауыз іші тканьдеріне зиян тигізбейді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Каприпоксвирустар

**Каприпоксвирустар** — қойдың және ешкілердің шешек вирустарының туыстығы буынаяқтылар арқылы жұғады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Абстракты автомат

Абстрактілі автомат (Абстрактный автомат) — автоматтың үш жиынтықты (кіріс сигналдары, қалып-күйлер және шығыс сигналдары) және екі орындық функцияны көрсетуі арқылы анықталатын математикалық үлгі. Өтпе функциясы алғашқы екі жиынтықты екіншісіне, ал шығыстық функциясы аталған жиынтықтарды үшіншісіне бейнелейді.
## Дереккөздер

Cанат: А

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Авидитет

**Авидитет** (Антидене Авидеттілігі) — антидене мен антигеннің қасиеті. Олардың арасындағы байланыстың жылдамдығын, толықтығын және беріктігін көрсетеді.

## Дереккөздер

Санат:Антиденелер
Болдырмау

**Болдырмау** (*Отмена; cancel*) - 1) кез келген объектіге (пайдаланушыға, бағдарламаларға, жүйелерге) орындауға болатын әрекеттерді болдырмау; көптеген диалогтық терезелерде орналасқан командалық батырма; ол осының алдында ғана таңдалып алынған команда әрекетін болдырмай алып тастайды; 2) құрылғыны белгілі бастапқы қалыпқа келтіру; 3) графикалық интерфейсте — бақылау элементінен ен-таңбасын тінтуірмен шерту арқылы белгілі бір мүмкіндікті (опцияны) алып тастау; 4) компьютер жадын бастапқы немесе нөлдік қалыпқа келтіру арқылы оңдағы ақпаратты жою.

## Сыртқы сілтемелер
*cancel
*cancel 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Капсид

**Капсид** — белоктан тұратын қабық. Нуклеин қышқылымен бірге құрама құрайды.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Абстракты мәліметтер типі

**Абстракты мәліметтер типі** (Абстрактный тип данных) — мәліметтердің ұсынылуына немесе операцияның орындалуына қатыссыз, тек кана мәліметтердің қасиеттері мен оларға пайдаланылатын операциялар анықталатын мәліметтер типі.
## Дереккөздер

Cанат: А

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Серопрофилактика

**Серопрофилактика** — жұқпалы аурудың алдын алудың арнайы жолы. Ол үшін ауруға төзімділігі төмен адамдар мен жануарларға арнайы иммунды қан сарысуларын немесе гамма-глобулиндер жіберіледі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Бейнебуфер

**Бейнебуфер** (*Видеобуфер; videobuffer*) — дисплей экранында көрсетілетін ақпаратгы сақтауға арналған жедел жад бөлігі.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Видеобуфер - Assembler, MASM, TASM - Форум программистов и сисадминов

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Гемолиз

[right|thumb| alt=A.|200 px|["Гемолиз"]]
**Гемолиз** — қызыл қан түйіршіктерінің қабықтарының бұзылуы. 

Оның салдарынан гемоглобин сыртқа шығады. 
*Гемолиз* екіге бөлінеді: **арнайы** және **арнайы емес**.

*Арнайы емес* **гемолиз** әр түрлі физикалық немесе химиялық факторлардыц әсерінен пайда болады. Арнайы гемолиз комплементтің қатысуымен болатын антиген мен антидене байланысы кезінде пайда болады.

## Дереккөздер


Санат:Гематология
Санат:Патологиялық физиология
Күміс-палладий қорытпасы

**Күміс-палладий қорытпасы**. Құрамының 25%-і палладий, қалғаны күміс және басқа да қоспалар. Балқу температурасы 1040°С. Өндірісте дайындалған штампланған тіс сауыттарын жасауға арналған.

## Дереккөздер


Санат:Күміс қосылыстары
Абстракты символ

Абстракты символ(Абстрактный символ; abstract symbol) — элементарлық құрылмалық объект, абстракты алфавит элементі. 

## Дереккөздер

Cанат: А

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Абстрактылық жүйе

**Абстрактылық жүйе** (Абстрактная система; abstract system) — 

# жиынның соңғы топтамасымен берілген декарттық көбейтіндінің жалаң емес ішкі жиыны; 
# натурал сандардың соңғы тізбегімен нөмірленген кейбір жиынның ішкі жиынының берілген топтамасы — А — жүйесі; 
# жүйелердің жалпы теориясыңца — абстракцияның барлык деңгейінде қарастырылатын, анықталатын және зерттелетін жүйе.

## Дереккөздер

Cанат: А

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Серотерапия

**Серотерапия** — емдеу әдістерініц бір түрі. Онда жұқпалы аурулардыц қоздырғыштарына қарсы арнайы антиденелері бар препараттарды егеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Ез еркімен

**Ез еркімен** — сыртқы әсер айтарлықтай білінбесе де, аурудың ішкі езгерістердің салдарынан пайда болуы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Стадонт

**Стадонт** — пародонтит кезінде емдеуге, тіс қуысын бекітуге шендеуіш ретінде қолданылатын өздігінен қататын пластмасса.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Агапов шайнау коэффициенті

**Агапов шайнау коэффициенті** — Шайнау тиімділігі тіс қатары сау кезде 100 процентке тең екендігін көрсетеді. Н. И. Агапов және басқа авторлар әр тістің шайнау тиімділігін  жақ бөлігінің көлемімен анықтайтын кесте ойлап тапқан.

## Дереккөздер
 

Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Абстрактылық синтез

**Абстрактылық синтез** (Абстрактный синтез; abstract synthesis) — абстрактылық автоматтарды синтездеу.
## Дереккөздер

Cанат: А

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Авипоксвирустар

**Авипоксвирустар** — құстарға буынаяқтылар арқылы жұғатын шешек вирустарының туыстығы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Абстракция

**Абстракция**(лат. abstractio- қаз. бұру, аудару) - ойлаудың негізгі операцияларының бірі. Жеке мақсатқа қатысты ақпаратка жұмылдырылған және басқа ақпаратты ескермейтін көзқарас.

**Абстракция***()* - шартты немесе «идеал» денелерді қарап, нақты дененің қосалқы қасиеттеріне көңіл аудармай оңайлатылған схема арқылы олардың терең негізін, мәнін таный білетін әдіс. Абстракты ойлау алуан түрлі құбылыстарды түсінуге, олардың заңдылықтарын ашуға көмектеседі.Шындықтағы заттар мен құбылыстарды жалпылау арқылы оның елеулі қасиеттерін ойша бөліп алуға мүмкіндік беретін ой-тәсілдерінің бірі. Абстракция-адам менталдығының субстантивті үрдістерінің бірі. Ол адамға обьекттің қасиеттерін, аспектілерін, күйлерін дербес заттарға , обьектіге рефлексивті түрде бөліп, ауыстыру. Бұл үрдістің нәтижесі-"абстракция" терминімен атауға болатын, ойлау өнімінің (ұғымдар, теориялар және т.б) қалыптасуы. Мысалы, адамның көзіне жақсы әсер ететін түс ретінде жасыл түс туралы айтып, жасыл түспен боялған нақты затты айтпауымызға болады.

## Абстракция түсінігі

1)Абстракция (дерексіздендіру) - нақты заттар мен құбылыстардың қасиеттерін ой арқылы ажырататын тәсіл. Абстракция нәрселер бейнесін тікелей сезім арқылы танып білу сатысында қолданыла бастайды.Мысалы, заттың түрі мен тұрпаты оның түсі мен реңінен бөлек қарастырылады. Абстракцияның ең жоғары сатысы заттар мен құбылыстардың белгі қасиеттерін танып білуде олардың айрықша мәнді және жалпы белгілерін атап көрсетеді. Абстракция нақтылау сияқты ой-әрекеттерімен тығыз байланысты. Затты, құбылысты белгісінен, қасиетінен ажырату ой операциясының функциясы;

2)Абстракция (дерексіз түсінік). Абстракция деп ой операциясын, заттардың бірқатар қасиеттерін ойша дерексіздендіріп, қандай да болса бір бізге керек қасиетін бөліп қарауды айтады. Мысалы, > дейміз, бірақ нақты қай күш туралы әңгіме болып отырғанын: адамның күші ме, жерге тартылу күші ме түсініксіз әрі ол жағын түсіндіріп жатпауымызға болады. Бұл жерде өзіндік қасиеті бар бір нәрседен алшақтап жалпы қасиет туралы айтамыз.

## Абстракция түрлері

Абстракция екі түрге бөлінеді:

а) дифференциалды абстракция заттардың автономды қасиеттерін, күйін немесе предикаттарын салыстырмалы бөліп көрсететін;

б) ресми (формалды) абстракция заттан тәуелсіз әртүрлі қасиеттері-предикаттары-параметрлері арқылы көрсететін.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Эпистемология
Автожауап

**Автожауап** (Автоответ; auto-answer) — компьютер желілеріндегі келіп түскен шакыруларға модемнің (оны тұтынушы адамның бар болуына қарамастан) автоматты түрде жауап беруі.
## Дереккөздер

Cанат: А

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Агранулоцитоз

**Агранулоцитоз**. Шеткері қан тамырларында түйір лейкоциттердің азаюы. Организмнің дірілге, химиялық заттарға ерекше сезімталдығынан пайда болады. Агранулоцитоздың улы, инфекциялық, сәуле энергиясы әсерінен және қан жасалу органдарының бұзылуынан пайда болатын түрлері бар.

### Агранулоцитоздың ерекшеліктері:
•	агранулоцитоз кезінде сүйек миында бластар табылмайды; 

•	қан өндірілудің қызыл мен мегакариоцитарлық өскіншелердің редукциясы болмайды (мегакариоциттер саны қалыпты);

•	көкбауыр ұлғаймайды;

•	геморрагиялық синдром болмайды.

## Дереккөздер
 

Санат:Қан аурулары
Санат:Гематология
Алғашқы жазба

** Алғашқы жазба** (Исходная запись; source record) — қолданбалы программада алғашқы мәліметтер ретінде пайдаланылатын файл жазбасы.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Алғашқы модуль

**Алғашқы модуль ** (Исходный модуль; source module) — мәліметтер жинағында бүтін ретінде ұсынылған аударғышпен өңделетін алғашқы тілдегі программа.

## Дереккөздер

Санат:Компьютерлік техника
Бейнеграфикалық матрица

**Бейнеграфикалық матрица** (*Видеографическая матрица; video graphics array (VGA)*) — дербес компьютерлердің бейнестандарты және соған сәйкес бейнеадаптері; мониторлардың көптеген мәтіндік және графикалық режімдерінің жұмысын қамтамасыз етеді. Экрандағы кескіндерді 256 түрге дейінгі түстермен көрсетіп, айқын бейнелеудің ең жоғарғы деңгейін 640x480 пиксельге (нүктеге) дейін жеткізе алады. Қазіргі кезде бүлар ескірді, келешекте олардың орнына SVGA және XGA стандарттары келуі тиіс.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Видеографическая матрица. - Cловарь естественных наук
*VGA (Video Graphics Array) Definition

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Тот баспайтын болат

**Тот баспайтын болат**. Ортопедтік стомотология тәжірибесінде хром-никельді болаттар кеңінен қолданылады. Олардың механикалық және технологиялық қасиеттері жоғары. Қоршаған ортада, мәселен ауыз ішінде тотықпайды. Әдетте болат құрамында 0,1% көміртек, 18% хром никель және титан болады. Ортодонттық аппараттар, жасанды тіс сауыттарын, кламмерлер дайындауға пайдаланылады.

## Дереккөздер

Санат:Стоматология
Санат:Болат
Анатектик

**Анатектик** — анатексис процесінің нотижесінде түзілетін таужыныстар. Олар қүрылымдық ерекшеліктері мен қүрамы түрғысынан өздері жаралған түпнегіз тау-жыныстармен салыстырғанда айтарлықтай өзгерістерге үшырай түрса да, сол түпнегіз таужыныстардың барынша бүлыңғырланған нышандарын да кіріктіреді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Алғашқы модульдер кітапханасы (символикалық кітапханасы)

** Алғашқы модульдер кітапханасы (символикалық кітапханасы) ** (Библиотека исходных модулей (символическая библиотека); source module library, Symbolic library) — бір немесе бірнеше әp түрлі программалау тілінде құрастырылган алғашқы модульдерді — программаларды сақтауға арналған кітапхана.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Гемолизиндер

[right|thumb| alt=A.|160 px|["Гемолизиндер"]]

**Гемолизиндер** — қызыл қан түйіршіктерінің сыртқы антигендеріне қарсы антиденелер. Олар комплементтің қатынасуымен қsзыл қан түйіршіктерінің мембранасын зақымдайды және гемолиз туғызады. Гемолизиндерге көптеген бактериялардың (стафилококтар, стрептококтар т. б.) және вирустардың тіршілігінен туған туындылар да жатады. Вирустарда (орто-, парамиксо- вирустар, арбовирустар) Гемолизиндер липопротеид қабығымен тығыз байланысқан және олар гемагглютининдерге қарағанда қыздыруға, формалинге және УФ- сәулесіне шыдамсыз.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Алғашқы операторлар кітапханасы

** Алғашқы операторлар кітапханасы ** (Библиотека исходных операторов; source statement library) — DOS жоне TOS жүйелерінде — кітапханашы каталогтаған кітаптар (мысалы, макроанықтамалар) жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Уытсыздық

250 px|thumb

**Уытсыздық** - ауру қоздырғышының макроорганизмде инфекция тудыру қабілетін жоғалтуы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Аспаптық жүйе

**Аспаптық жүйе** (*; *) — программалар, программалық кешендер мен жүйелер әзірлеуге аспап ретінде маман пайдаланатын программалық немесе программалық-техникалық құралдар кешені.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Алғашқы программа

** Алғашқы программа ** (Исходная программа) — алғашқы тілде — программалау тілінде құрылған программа. Мұндай программа машиналық тілде болуы үшін аудару кезеңінен өтуі тиіс.

## Дереккөздер


Санат:Компьютерлік техника
Серотонин

**Серотонин** — биогенді камин, қан иммунитетін қоздырушы медиатор. Фенилаланин-гидроксилаза және декарбоксилазаның көмегімен триптофаннан құралады. Серотинин әртүрлі органдарда кездеседі. Әсіресе мидың, ішектің әртүрлі торшаларында, кеміргіштердің тромобоциттердіде және мес торшалардың қүрамында өте көп болады.

Химиялық формуласы: C10H12N2O


Сурет:Serotonin-2D-skeletal.png
Сурет:Serotonin-Spartan-HF-based-on-xtal-3D-balls-web.png
Сурет:Serotonin-Spartan-HF-based-on-xtal-3D-sf-web.png


Санат:Психобелсенді заттар
Санат:Алкалоидтар
Санат:Аминдер
Санат:Индол туындылары
Стенс

**Стенс** — дербес тіс қасығын жасауға және басқа да тіс протездерін дайындауға қажетті термопластикалық материал. Құрамына канифоль, парафин, балауыз т. б. кіреді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология