Львов

**Львов** немесе **Львив** (; ; ) — Украинадағы қала, Львов облысының әкімшілік, ұлттық-мәдени, білім беру және ғылыми орталығы, ірі өнеркәсіп орталығы және көліктік торабы. Тарихи қала орталығы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енгізілген. Мұнда украиндық сәулет ескерткіштерінің 50%-дан астамы бар. Львов сәулеті әртүрлі тарихи дәуірлерге сәйкес келетін көптеген еуропалық стильдер мен үрдістерді көрсетеді. 1527 және 1556 жылдардағы өрттерден кейін Львовта готикалық стиль ізі іс жүзінде қалмады, бірақ ренессанс, барокко және классицизмнің кейінгі дәуірлері жақсы бейнеленген.

## Географиясы
Қала Киевтен батысқа қарай шамамен 540 км жерде, Польшамен шекарадан шамамен 70 км қашықтықта  Львов таулы, Росточья аласа таулы және Буг аймағының түйіскен жерінде орналасқан. Ол арқылы Балтық және Қара теңіз бассейндерінің өзендерін (тиісінше Буг және Днестр өзендері) бөлетін Еуропаның бас су айрығының белестері өтеді. Львовтың теңіз деңгейінен орташа биіктігі 289 метр. Қаланың ең биік нүктесі – Биік қамал тауы (теңіз деңгейінен 409 м).

Львов Полтва мен Полика өзендерінің сағасында орналасқандықтан, қала стратегиялық маңызды. Львовтың орналасу жағдайы елді маңызды сауда және экономикалық орталығына айналдырды. Қала Украинаның қалған бөлігімен және Еуропалық Одақпен теміржол және автомобиль жолдары арқылы қосылған. Польшамен шекараға жақындығы Львовты бизнес пен кәсіпкерлік үшін одан да тартымды орынға айналдырады.

Львов қаласының координаттары: солтүстік ендік 49°50′ және шығыс бойлық 24°00′.

## Климаты
Жазда Львовь жайлы, ала бұлтты, бірақ қыста аязды, қарлы, желді және бұлтты. Жыл бойы температура әдетте -6°C-тан 24°C-қа дейін өзгереді және сирек -16°C-тан төмен немесе 30°C-тан жоғары болады.

Жоғары маусым Львовта тамыз, маусым, шілде айларында ауа райы +22,0°C...+24,8°C. Осы кезеңде қалада ең аз жауын-шашын болады, шамамен айына 3 күн, жауын-шашын 38,1-ден 74,9 мм-ге дейін түседі. Ашық күндердің саны 16-дан 22 күнге дейін.
Айлар бойынша Львовта ең жылы ауа райы маусым, шілде, тамыз айларында 24,8°C-қа дейін жетеді. Бұл ретте қоршаған ортаның ең төменгі температурасы қаңтар, желтоқсан, ақпан айларында -2,3°С дейін төмендейді.

Ең жауын-шашынды кезеңдер қыркүйек, маусым, шілдеде 7 күн бойы қолайсыз ауа райы болады, 74,9 мм-ге дейін жауын-шашын түседі. Ылғалдылықтың аз кезеңі желтоқсан, қараша, ақпан айлары, орташа айлық жауын-шашын небәрі 0 күн, ал айлық жауын-шашын мөлшері 19,9 мм.

## Тарихы
Қала туралы алғашқы мәліметтер Ипатиев шежіресінен табылған 1256 жылға жатады. Қала атауы сол кезде Галисия княздігінің астанасы болған Холм қаласының өртіне байланысты аталған. Бірақ қаланың нақты қаланған күні белгісіз. Ол 1245 жылы пайда болған деп есептеледі.
Львовты Даниил Галицкий (Галиция мен Волын князі, Киевтің Ұлы князі және Ресейдің бірінші королі) негізін қалаған, ол аймақтың табиғи ландшафтарын бағалаған, жаңа бекініс елді мекенін құру үшін өте қолайлы деп саналады.
Қала өз атауын Даниил Галицкийдің ұлы Лев Данииловичтің құрметіне алды. 1272 жылы Львов Галиция-Волынь княздігінің астанасы болды.

**Поляк кезеңі** 1349 жылы Львовты поляк әскерлері басып алды. Поляктар қала қабырғаларын нығайтып, қаланы маңызды бекіністердің біріне айналдырды. 
Поляк билігі кезінде тұрғындар көптеген қоршаулардан және қаланы басып алу әрекеттерінен аман қалды. Бұлар Богдан Хмельницкийдің украиндық казактары мен Дьердя Ракоцидің Венгр әскерлері және төртінші Мехмед түрік әскері болды.
Бірақ әр жолы қала тұрғындары шабуылды сәтті тойтарып, бұл шайқастардан абыроймен жеңіске жетті. Тек 1704 жылы Солтүстік соғыс кезінде он екінші Карлдың швед әскерлері қаланы басып алып, тонауға ұшыратты.

**Аустро-Венгрия кезеңі** Кейіннен 1772 жылы Поляк-Литва Достастығы бірінші бөлінуі кезінде Пруссия Корольдігі, Ресей және Аустрия империялары арасындағы келісімге сәйкес қала Аустрияның құрамына кіріп, Лемберг деп атала бастады.
Ол Аустрия провинциясының – Галисия мен Лодомерияның ресми тәуелсіз Корольдігінің әкімшілік орталығына айналды.
Львов 1914 жылға дейін Аустрия, содан кейін Аустрия-Венгрия құрамында болды.

**Бірінші дүниежүзілік соғыс кезеңі** 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Львовты қысқа уақытқа орыс әскерлері басып алып, 1915 жылы оны қайтадан австро-венгрлер басып алды. Габсбургтер әулеті ыдырағаннан кейін, 1918 жылы Львов бір күн бойы өзін-өзі жариялаған Батыс Украина Халық Республикасының астанасы болды. Бірақ украиндық галисия армиясы поляк-француз әскерлерінің алдында шегінуге мәжбүр болды, ал қала қайтадан Польшаның бір бөлігі болды. Ол 1939 жылға дейін Львов воеводствосының астанасы болды.

**Кеңестік кезең** 
1939 жылы Сталин мен Гитлер арасындағы келісімдер кезінде Львов Кеңес өкіметінің аумағына айналды. 41 жылы қаланы фашистік әскерлер басып алады. 1944 жылдан бастап Львов қайтадан Кеңес Одағының құрамына енді. 1944 жылы шілдеде қаланы Қызыл Армия бөлімдері азат етіп, Кеңес Одағының құрамында қалды. Кеңестік кезеңде қала мәдени және экономикалық тұрғыдан белсенді түрде дамыды. Соғыстан кейін Кеңес өкіметі қаланы тезірек қалпына келтіру туралы шешім қабылдады. Сол кездегі жаңа шағын аудандардың арқасында Львовтың ауданы екі есе ұлғайды. Бірте-бірте қалада өнеркәсіптік алыптар салынды, кейіннен бүкіл Кеңес Одағында өнім шығарды. Өндірістің өсуіне қарай мамандарға деген қажеттілік туындап, қалада көптеген ғылыми-зерттеу және жобалау институттары, университеттер ашылды.

**Қазіргі кезең** 
1991 жылы Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін Львов Тәуелсіз Украинаның аймақтық орталығы болды. Бүкіл елмен бірге қала 90-шы жылдары жалпы тапшылық, жұмыссыздық және ірі кәсіпорындардың жабылуымен ауыр кезеңді бастан өткеруге мәжбүр болды. Ірі өнеркәсіп орталығынан Львов Батыс Украинаның мәдени астанасы және IT-технологиялар орталығына айналады.
Қазіргі Львовтың ел үшін мәдени маңызын асыра бағалау қиын. Көптеген адамдар оны Украинаның жүрегі деп санайды.

## Халқы
2024 жылғы 1 мамырдағы жағдай бойынша Львов қаласының тұрғындары (тұрақты тұрғындары) 728 545 адамды құрайды, оның ішінде: 
*6 жасқа дейінгі балалар - 72 763 адам, 
*7 мен 17 жас аралығындағы жасөспірімдер (мектеп оқушылары) - 86 059 адам, 
*18-ден 29 жасқа дейінгі жастар – 87 334 адам, 
*30 жастан 60 жасқа дейінгі ересектер – 313 365 адам, 
*60 жастан асқан қарттар – 158 823 адам, 
*80 жастан асқандар – 10 200 адам.

## Рәміздері
нобай|солға|90px|Елтаңба   нобай|оңға|100px|Ту        
Елтаңба қаланың ресми символы болып табылады. Елтаңбада қала қақпасының аркасында орналасқан алтын арыстан бейнеленген. Арыстанның табаны сәл жоғары көтеріліп, оңға қарай қадам жасауда. Қақпалар ескі қамалдың бекініс қабырғаларының бөлігі болып табылады, оларда торлар да, есіктер де жоқ. Олардың төбесінде үш мұнара бар. Бүкіл композиция Елтаңба қалқанының көк фонында орналасқан.

Елтаңбаның суретін авторлық топ А.Гречило, И.Сварнык, В.Турецкий, И.Турецкий жасаған. 1990 жылы 5 шілдеде Львов қалалық халық депутаттары кеңесінің сессиясында бекітілген.

Львов туы – қаланың елтаңбасы бейнеленген көк төртбұрышты ту, жиектерінде сары және көк үшбұрыштар бар.

## Әкімшілік құрылымы

## Экономикасы
нобай|оңға|200px|E19101 электр автобусы-Electron компаниясының өнімі  
Львовта 218 ірі өнеркәсіптік кәсіпорын, 40-тан астам коммерциялық банк, 4 қор биржасы, 13 инвестициялық компания, 80 сақтандыру және 24 лизингтік компания, 77 аудиторлық фирма және 9000-ға жуық шағын кәсіпкерлік субъектілері бар. Көптеген жылдар бойы Львовтағы жетекші сала машина жасау және электроника болды. Ұлттық теледидар өндірушісінің сауда белгісі болып табылатын қалалық «Электрон» акционерлік қоғамы диагоналы 32 және 37 дюймдік СКД теледидарлар шығарады. Электронтранс заманауи электр көлігін, соның ішінде трамвайларды, троллейбустарды, электробустарды және қосалқы бөлшектерді әзірлеуге және өндіруге маманданған.

2013 жылы «Электротранс» БК Украинадағы алғашқы төмен еденді трамвайлар өндірісін бастады. ЛАЗ - өзінің бай тарихы бар Львовтағы автобус шығаратын компания. 1945 жылы негізі қаланған ЛАЗ 1950 жылдардың басында автобустар шығара бастады.

Львовта Кредобанк, Идея Банк, ВС Банк, Окси Банк и Львов Банк сияқты бірнеше банктер бар. Мұнда көптеген мейрамханалар мен дүкендер, сонымен қатар азық-түлік, кітаптар, киім-кешек, дәстүрлі мәдени заттар мен туристік кәдесыйлар сататын сауда нүктелері бар. Банк және ақша саудасы Львов экономикасының маңызды бөлігі болып табылады, қалада көптеген банктер мен айырбастау пункттері бар.

## Транспорт
Львовта қоғамдық көлік жақсы дамыған, трамвай, троллейбус, шағын автобустар желісі бар. Көбінесе ең ыңғайлысы - Львов трамвайы. Қалада 11 бағыт болса, оның үшеуі Орталық алаң арқылы өтеді. 

Троллейбустарға сұраныс аз, олар іс жүзінде орталықты шалғай аудандармен байланыстырады. Львовта көптеген микроавтобустар бар, олар өте жайлы болмаса да, қаланың кез келген бөлігіне дейін жеткізе алады. Львовта такси жүргізушілерінің қауымдастығы жұмыс істейді, онда қала бойынша жүрудің бірыңғай тарифтері бар.

Львов халықаралық әуежайы қала орталығынан 6 км қашықтықта орналасқан. Львов әуежайында ұзындығы 3305 метр болатын ұшу-қону жолағы бар және орта қашықтыққа арналған Boeing-737/Airbus A320 класындағы ұшақтарды, сондай-ақ ұзақ қашықтыққа ұшатын Ил-62, Боинг-767 ұшақтарын қабылдауға қабілетті.
Львов әуежайының А жаңа терминалы 48,3 мың шаршы метрді құрайды және 4 телескопиялық баспалдақпен жабдықталған.

Львов темір жолы - Украинадағы ең көне теміржолдардың бірі. Львов қаласының орталық теміржол вокзалы маңызды көлік торабы. Вокзал 1861 жылы Австрия империясы кезінде Вена, Краков және Черновцы қалаларына тікелей теміржол қатынасын қамтамасыз етіп, аймақты дамыту мақсатында салынған. Бүгінде вокзал қала маңындағы пойыздарға да, қалааралық пойыздарға да қызмет көрсетеді. 
Вокзал айтарлықтай үлкен және 5 платформа мен 8 жолды қамтиды, олардың үстінде қос күмбезді арка төбелері бар. Платформаларға апаратын 3 жерасты өткелі бар.

## Мұражайлары
**Львов қалалық арсеналы** — Арсенал ғимараты тастан жасалған, екі қабатты, тікбұрышты, солтүстік жағында шағын сегіз қырлы мұнара бар. 1970 жылдары жүргізілген зерттеулер мен қазбаларға сәйкес, бірінші қабаттың мұнарасы мен қабырғалары XIV ғасырда салынған деп есептеледі. XVIII ғасырда Львов қалалық арсеналының жертөлелерінде украиндық казактар мен гайдамактардың тұтқындары ұсталды. Казематтардың бірінде азаптау камерасы және қалалық жазалаушының үйі болған. 1981 жылдан бастап арсеналда қару-жарақ мұражайы орналасқан - бұл Украинадағы және бүкіл посткеңестік кеңістіктегі жалғыз мұражай.
нобай|оңға|200px|Ұлттық мұражай     нобай|оңға|200px|Львов көркем галереясы     
**Андрей Шептицкий атындағы Ұлттық музей** — XX ғасырдың басында шіркеу мұражайы ретінде құрылған бұл мұражайдың негізін қалаушы грек-католик митрополиті Андрей Шептицкий мұражайға 10 мыңнан астам затты сыйға тартып, оны өз қаражаты есебінен ұстады.
Бүгінде Ұлттық музейде түрлі көрмелерден 150 мыңнан астам экспонат сақтаулы. Икондардың үлкен коллекциясы, қолжазбалар жинақтары, қасиетті мүсіндер, гравюралар сол сияқты сүйектен, металлдан, керамикадан жасалған бұйымдар, ағаш оюлары мен кестелері Украинаның мәдениеті мен тұрмысының дамуын көрсетеді.

**Мұражай-дәріхана** — Бұл мұражай өткен ғасырдың 60-жылдары Львовта ескі дәріхана негізінде ашылған. Көрме 16 залда орналасқан, онда 3 мыңнан астам экспонат жиналған. Келушілер дәрі-дәрмектерді, дәріхана жабдықтарын және нақты фармацевтикалық таразыларды сақтауға арналған ыдыс-аяқ топтамаларын көре алады. 
Сондай-ақ мұражай залдарының бірінде бірегей фармацевтикалық кітаптар мен құжаттары бар кітапхана жұмыс істейді.
Эта аптека была открыта в 1735 году военным аптекарем Юзефом Наторпом и носила название «Под чёрным орлом». 
Бұл дәріхананы 1735 жылы әскери фармацевт Юзеф Наторп ашқан және оны «Қара қыран астында» деп атаған.

**Магниттер мұражайы** —  Әлемдегі жалғыз магниттер мұражайы өз жұмысын 2008 жылдың қарашасында бастады. Ол Львов орталығындағы ең көне көшелердің біріндегі ескі үйдің бірінші қабатында орналасқан. Мұнда сіз Украинаның барлық аймақтарынан келген барлық украиндық өндірушілердің кәдесый магниттерін көруге және сатып алуға болады.
Львовтағы Магниттер мұражайының коллекциясы үнемі толықтырылып отырады, соның ішінде келушілердің түпнұсқа магниті болса, мұражай оны ризашылықпен қабылдайды.

**Сыра мұражайы** - 2005 жылғы 14 қазанда ашылды. Ол өз тарихын сыра қайнату зауытының қызметкерлері жасаған уақытша экспозициядан бастады. Кейінірек мұражайға бүкіл кешен бөлініп, экспозиция тұрақты болды. Иұнда сыра өндірісінің қалай дамығаны  және Львов тарихында қандай орын алғаны айтылады. Мұражайдың екінші қабатында өнімнің қалай өндірілетінін микроскоппен жақыннан көруге болады. 2017 жылы үшінші қабатта көрме залы жабдықталды, онда әртүрлі іс-шаралар – концерттер мен көрмелерден бастап іскерлік презентациялар мен конференцияларға дейін өтеді.

**Пошта мұражайы**
2008 жылдың соңында Львов қаласының орталық бөлігінің ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра нысандарының тізіміне енгізілгеніне 10 жыл толуына орай ашылды. 
Мұражайдың үш залында келушілерді өткен ғасырлардағы пошта қызметінің тарихымен таныстыратын көрме орналасқан. Көрмеге қойылған сирек кездесетін түпнұсқа экспонаттар XVII ғасырдың басынан ХХ ғасырдың басына дейінгі кезеңді қамтиды.
Келушілердің ерекше назарын антикварлық пошта сөмкелері, пошташылар пайдаланған қару-жарақтар, антикварлық саяхат сандықтары, ХІХ ғасырдың бірінші жартысындағы пошта тасушы формасы қызықтырады. Барлық мұражай экспонаттары бірегей және пошта бизнесінің даму тарихын көрсетеді.

**Львов ұлттық өнер галереясы** — Украинаның ең ірі, сонымен қатар ең бай өнер мұражайы, онда XIX-XXI ғасырлардағы еуропалық өнердің ерекше туындылары жинақталған. Галереяда жеке экспозициялар құрылған (Италия, Испания, Нидерланды, Голландия, Германия). Ең құндыларына итальяндық өнер, Львов мүсіні, XVI-XIX ғасырлардағы украин портреті, иконалар мен жиһаздар коллекциясы жатады. Мұражайда Франсуа Жерар, Ян Матейко, Яцек Мальчевский, Артур Гроттгер, Михаил Бойчук, Петр Холодный туындылары орын алған.

## Театрлары

## Жоғары оқу орындары
*«Львов политехника» ұлттық университеті нобай|оңға|200px|«Львов политехника» ұлттық университеті  нобай|оңға|200px|Иван Франко атындағы Львов ұлттық университеті  нобай|оңға|200px|Львов мемлекеттік ішкі істер университеті  
*Иван Франко атындағы Львов ұлттық университеті            
*Данило Галицкий атындағы Львов ұлттық медицина университеті
*Украина католик университеті
*Львов сауда-экономикалық университеті
*Львов экономика және туризм институты
*Украинаның Ұлттық орман шаруашылығы университеті
*Львов мемлекеттік дене шынықтыру университеті
*Львов ұлттық өнер академиясы
*Н.В.Лысенко атындағы Львов ұлттық музыка академиясы
*Украина полиграфиялық академиясы
*Украина Ұлттық банкінің Львов банк институты
*Гетман Петро Сагайдачный атындағы Құрлық әскерлерінің академиясы
*Украина Президенті жанындағы Ұлттық мемлекеттік басқару академиясының Львов аймақтық мемлекеттік басқару институты
*С.З.Гржицкий атындағы Львов ұлттық ветеринарлық медицина және биотехнология университеті
*Львов мемлекеттік аграрлық университеті
*Львов мемлекеттік қаржы-экономикалық институты
*Львов мемлекеттік ішкі істер университеті
*Львов басқару институты
*Львов мемлекеттік өмір қауіпсіздігі университеті
*Кәсіпкерлік және озық технологиялар институты
*Бизнес технологиясы және құқық институты
*Украина дизайн академиясы
*Львов жоғары діни семинариясы
*Ғарыштық зерттеулер институтының Львов орталығы.

## Архитектурасы

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Львов басшылығының ресми сайты.
* Қалалық анықтамалық Львов

Санат:Львов облысы қалалары
Санат:Украина облыс орталықтары
Санат:Украина қалалары