open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Көмірсутектердің селдірлену ореолы

**Көмірсутектердің селдірлену ореолы.** Мұнай немесе газ жатындарынан бөлінген сұйық немесе газ түріндегі
(көбінесе газ түріндегі) көмірсутектермен, иә болмаса көмірсутектердің
өздерін кіріктірген ортаға тигізген физикалық-химиялық және биохимиялық
әсері салдарынан пайда болған қосындылармен қаныққан таужыныстармен,
әйтпесе сол таужыныстардағы сулармен (кейде кенорынның беткі
жазықтығымен орайлас атмосфералық ауамен) сипатталатын, сөйтіп кенорын
айнасынан көрініс беретін арнаулы белдем. Мұндай белдемдер кенорынның
қалыптасу сатысында да, оның бұзылу сатысында да етек алуы ықтимал.

Кіріктіруші таужыныстардың өтімділік сипатынан туындайтын өзіндік пішіні жағынан көмірсутектердің селдірлену ореолы көлемдік, аудандық және созылмалы ореолдар болып үш, ал өздерін қалыптастыратын процестердің сипатына орай да олар
диффузиялық, сүзбелі және инсүзбелі ореолдар болып үш түрге бөлінеді.
Диффузиялық ореолдар көбінесе газ кенорындарына тән; сүзбелену
ореолдары мұнай мен газ жатындары аумағынан әртүрлі бұзылыстар бойымен
тік бағытта жоғары қарай жылыстауы салдарынан қалыптасады; инсүзбелі
ореолдар әдетте диффузиялық ореолдар есебінен қалыптасады, бұл процеске
жауапты таужыныстар қимасының өнімді бөлігі және оны көмкеретін
таужыныстар арқылы жылжыған су массалары болып табылады.

Көмірсутектердің селдірлену ореолы мұнай және газ кенорындарын іздеудің тікелей геохимиялық әдістерін қолдану барысындағы нақтылы зерттеу нысаны болып табылады (газдық, таушайырлық, микробиологиялық, радиометрлік түсірулер). Сөз болып
отырған ореолдардың ауқымы оларды қалыптастырған кенорындардың
ауқымынан әлдеқайда қомақты болып келеді, бұл ореолдар (әсіресе сүзбелену
ореолдары) тік бағытта жер бетіне шейін көтерілуі ықтимал.

## Дереккөздер


 

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Шайырлану

**Шайырлану** - химиялық айналу әсерінен шайыр заттың түзілу үрдісі.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Ауыспалы өтпе толқындар әдісі

**Ауыспалы өтпе толқындар әдісі** () — ауыспалы толқындар әдісінің толқын өрісінің тік бағыттағы және радиальды бағыттағы құрамбөліктерін тіркеуге негізделген жеке түрі. Техникалық-әдістемелік ерекшеліктері жағынан сынған толқындар әдісіне жақын. Қадағалау жүйесін таңдау мүмкіндігі зерттеу тереңдігімен анықталады, себебі бұл әдіс зерттелген қиманың әр түрлі шекараларынан, солардың ішіндегі ең терең шекарадан туындайтын сынған қума сейсмикалық толқындарды тіркеуге және қадағалап отыруға негізделген. Әдіс мұнайгазды провинциялардағы аймақтық зерттеу барысында платформаның кристалдық іргетасының орналасу жағдайын және шөгінді қабаттардағы шекараларды анықтауға пайдаланылады. Ауыспалы өтпе толқындар әдісінің тиімділігі ауыспалы толқындар табиғатын (ауысу шекаралары, толқындардың қимада таралуының сәулелік сызбасы) анықтау дәрежесінің шындыққа сәйкестігімен анықталады. Ал өзге толқындар түрі жайлы жеткілікті деректер болмаған жағдайда немесе терең ұңғымаларда арнаулы қадағалау шаралары жүргізілмеген жағдайда ауыспалы толқындар табиғатын тап басу қиынға түседі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тұщысулық түзілімдер

**Тұщысулық түзілімдер**. Шөгінділердің континент
жағдайында ерінді сулармен немесе өзен суларымен тасымалдануы нәтижесінде
қалыптасатын мұздық, көл және өзен түзілімдері. Олардың өзіңдік ерекшеліктері
климат жағдайына, ағынның жылдамдығына, түзілімдену алабының тереңдігіне,
қоршаған аймақтың геологиялық құрылысы мен бедер ерекшелігіне,
тектоникалық қозғалыстар қарқындылығына байланысты өзгереді. Бұл
түзілімдер жиі-жиі тұщысулық фауна қалдықтарын кіріктіреді, бірақ бұл
тапжылмайтын заңдылық емес.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Атмохимиялық (газды) селдірлену ореолдары

**Aтмохимиялық (газды) селдірлену ореолдары**. Пайдалы қазбалардың, жерасты суларының газды
немесе радиоактивті шашырау ореолдары. Мүндай ореолдар өзінің
жаратылысы немесе ыдырауы барысында газ тектес өнімдерді немесе
радиоактивтік ыдырау өнімдерін бөліп шығаратын кендердің (мұнай, көмір,
сынап, газ кендері) үстіңгі өңірінен көрініс береді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Кенорынды игеру пайдалылығы

**Кенорынды игеру пайдалылығы** - кенорыннан өндірілген байлықтың бағасы мен өзіндік құнының арасындағы айырмамен сипатталатын шама. Кенорыннан 1 т кен, 1 т үйірім, 1 т металл
өндіру пайдалылығы деген түсініктер белгілі. Кейде айлық, тоқсандық, жылдық пайдалылық деген ұғымдар да қолданылады, бұлар 1 т өнім өндіру пайдалылығының кәсіпорынның айлық, тоқсандық, жылдық өндірістік қуатына көбейтіндісіне тең. Синонимі - «кенорынды игеру табыстылығы».

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Земнухов атындағы көше (Алматы)

**Земнухов атындағы көше**. Көшеге Кеңестер Одағының Батыры Иван Александрович Земнуховтың есімі (Алматы қаласы
атқару комитетінің 27.11.1957 №26 шешімі) берілген.
Земнухов Иван Александрович (1923-1943)
Рязань облысында дүниеге келген.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Шацко көшесінен басталып Балакирев көшесіне дейін
созылып жатыр. Бұрынғы атауы - Каганович көшесі. Кешенін ұзындығы - 1900 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Экстуарий түзілімдері

**Экстуарий түзілімдері**. Өзен түзілімдері мен атырау түзілімдерінің аралығына сәйкес келетін түзілімдер, себебі олардын қалыптасуына өзен экстуарийлерінің шөгінділері де, теңіздің тасу-тартылу
ағындарының түзілімдері де үлес қосады. Бұлардың қалыңдығы өте болымсыз.
Олар негізінен құмдардан, құмайттардан және саздардан құралады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Шөгінді таужыныс материалдарының бағдары

**Шөгінді тау жынысы материалдарының бағдары**. Шөгінді тау жынысыты құрайтын түйірлер мен минералдардың, кейде оларға кіріккен органикалық және бейорганикалық қалдықтардың ұзын өсінің түзілімдену ортасының динамикасына (толқындану, түптік ағыс бағытына) сәйкес нақтылы бағытқа жаппай сәйкес
келуі; түзілімдену алабыныц динамикалық ерекшеліктерін анықгау мақсатында зерттеледі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Коммерциялық есепшот

**Коммерциялық есепшот** - негізгі есеп айырысу құжаты. Оған сатушының өзі берген тауары үшін төлемнің өзіне тиесілі сомасын өтеу туралы сатып алушыға талабы жазылған. Есепшотта тауар бірлігінің бағасы және есепшоттың немесе тиесілі төлемнің жалпы сомасы көрсетіледі. Тауар берудің базистік шарттары, төлемді өтеудің әдісі және есеп айырысудың формасы, төлем құнының өтелуі жөніндегі (кім және қашан төлеуі тиіс) деректер, қаржыландыру туралы деректер (кім төлейді) және сақтандыру сыйлығының мөлшері жазылады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Жайылма түзілімдері

**Жайылма түзілімдері**. Өзен аңғарларының
жайылмалары ауқымында, яғни өзеннің тасуы барысында су басып кететін
аңғар бөлігі алабында түзілген аллювийлік түзілімдер фациясы; нашар сұрыпталған
құмды-құмайтты шөгінді қабаттарынан тұрады, мұндай қабаттар бетінде иірімдік
толқындану және иірімдік ағыс белгілері және үйықтану бітімдері ұшырасуы
ықтимал.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Ортақ терең ноқат әдісі

**Толқын** тудыру көздері мен қабылдағыштардың әр түрлі орналасуы жағдайында толқын шағылысуы шекараларының ортақ бөлікшелерінен таралған толқындар жиынтығын бірлестіру мақсатында оларды қайта-қайта тіркеу нәтижесінде алынған деректерді саралауға негізделген шағылысқан толқындар әдісінің бірі. Әдістің негізін ортақ терең ноқаттың сейсмограммалары бойынша шағылысқан толқындарды бірлестіру шаралары құрайды. Ортақ терең ноқат әдісінің ең басты артықшылығы — бір рет қана шағылысқан пайдалы толқынды қайта-қайта көрініс беретін ауыспалы толқындардан ажыратып ала отырып күшейтуге болатындығында; мұны жүзеге асыру мүмкіндігі аталған толқындардың кинематикалық сипаттарының өзгешелігінен және кездейсоқ бөгеуіл толқындарды тұқыртып тастау мүмкіндігінен туындайды. Сейсмикалық жазбалар жиынтығын уақыттық қима түсінігіне айналдыру үшін ортақ терең ноқат сейсмограммасына кинематикалық түзетулер енгізіледі, бұл шара бір рет қана шағылысқан ортақ фазалы толқындар импульсін бірлестіруге мүмкіндік береді; қайта-қайта көрініс беретін өзге толқындар мен бөгеуілдер пайдалы толқындардан тиімді жылдамдығы тұрғысынан өзгешелеу болады, сондықтан олар пайдалы толқындарды бірлестіру барысында фазалық өзгешелігі салдарынан мейілінше бәсеңсиді. Бөгеуіл толқындар мен пайдалы толқындардың кинематикалық ерекшеліктеріне орай, Ортақ терең ноқат әдісі көмегімен қадағалау жүйесінің параметрлерін (ортақ терең ноқат годографының ұзындығын, оның сейсмограммаларындағы арналар санын, деректеу еселігін) есептеп шығаруға болады. Іс-тәжрибеде деректеу еселігі 6-ға, 12-ге, 24-ке, 48-ге сәйкес келетін қадағалау жүйесі жиі қолданылады. Дала жұмыстары кезінде қадағалаудың қанаттық және орталық жүйелері қолданылады. Қанаттық жүйені қолдануда бүкіл қабылдау мекендері толқын ру мекендерінің бір жағына орналасса, орталық жүйеде екі жағына бөліп орнатылады. Орталық жүйені қолданудағы деректеу еселігі мен годограф ұзындығы қанаттық жүйенің осы көрсеткіштерінен екі есе көп болады. Ортақ терең ноқат әдісіне тиесілі өндірістік жүйелерінің қабылдау базасы 2-3 км шамасында болады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мұхаметқали Қойшыбайұлы Тәтімов

Тәтімов Мұхаметқали Қойшыбайұлы(1894-1938), Қазақстанда Кенес өкіметін орнатып, нығайту жолындағы күреске қатысушы. Еңбек жолын 1904жылында жалшылықтан бастады. 1914-1918 жылдарында Иркутск қаласына жақын мандағы шахтада шахтер, пароходта матрос, Омбы қаласыдағы темір жолы депосында балғашы болып істеді.

Арғын тайпасының Қаракесектің Байбөрі руынан шыққан.

1918 жылында Қызыл Армия қатарына кірді.

1919-1920 жылдарында 3-армия саяси қызметкерлерінің курстарында оқыды, оны бітіргеннен
кейін Қостанай уездік партия комитеттінің үгітшісі, Семей губерния комсомол комитеттінің секция меңгерушісі
болды.

1921-1923 жылдарында Қарқаралы уездік әскери комиссариатыңда қызмететті.

1924-1930 жылдарында ҚазКСР еңбек халкомы, денсаулық сақтау халкомы.

1930-1932 жылдарында Мәскеудегі БК(б)П ОК жанындағы марксизм-ленинизм курстарының тыңдаушысы.

1932-1937 жылдарында Қарағанды облысы бойынша партиялық
бақылау комиссиясының және Жұмысшы шаруа
инспекциясының төрағасы. Қазақстан бойынша
БК(б)ПОК-нің өлкелік партия коллегиясының,
партиялық бақылау комиссиясының мүшесі.

1924-1930жылдарында 1936-1937жылдарында Қазақстан өлкелік ОАК-тің, БК(б) ПК Қазақ өлкелік комитетті бюросының мүшесі, Қазақстан ОАК Президиумының және ВЦСПС
Қазақ республикалық комитінің мүшесі. Қазақ облыстық
4-өлкелік 5,6,8-партия конференцияларының
делегаты. 2мәрте Қызыл Ту орденімен марапатталған.
Саяси қуғын-сүргінге ұшырап,1937 жылы тамызда қамалып,ату жазасына кесілген.1938 жылы 25 ақпанда дүниеден өтті.1956 жылы қарашада ақталды.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы
Санат:Тұлғалар
Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері
Санат:Қазақ КСР саясаткерлері
Санат:КСРО одақтас республикаларының халық комиссарлары мен министрлері
Амалсыздан тоқтау

**Амалсыздан тоқтау** - **ЖЖЕ**-де - көліктің техникалық
ақауынан немесе әкеле жатқан
жүктің жүргізушінің жағдайына
қауіп төндіруі салдарынан тоқтауы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Зерде көшесі (Алматы)

**Зерде көшесі**. Көшеге адамның ойлау қызметінің жоғарғы типін білдіретін, пайымнан өзгеше философиялық
категорияның атауы (Алматы қаласы мәслихатының 16.01.2006 №222 шешімі мен Алматы қаласы
әкімдігінің 18.01.2006 №1/ 37 қаулысы) берілген.

Көше Алатау ауданындағы «Шаңырақ-2» шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы
- 500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Зенков көшесі (Алматы)

thumb|200px
**Зенков атындағы көше**. Көшеге Алматы (Верный кезеңіндегі) қаласындағы ондаған көрікті ғимараттарды жасаған шебер, инженер-сәулетші Андрей Павлович Зенковтің (1863-1936) есімі (Алматы қаласы әкімінің
17.07.1992 №294 шешімі) берілген. Ол - қаладағы Верный әйелдер гимназиясының (қазіргі ҚазПУ-дің көркемсурет-графика факультеті), Кафедралдық собордың, Верный әскери мәсжіліс үйі (қазіргі
Қуыршақ театры), Верный сауда үйі (қазіргі «Қызылтаң» маталар үйі) секілді ғимарат жобаларының
авторы.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Құрманғазы көшесінен басталып, Мақатаев көшесіне дейін
созылып жатыр. Шевченко, Қабанбай батыр, Төле би, Гоголь көшелерін қиып өтеді.
Бұрынғы атауы - Некрасов көшесі. Кешенін ұзындығы - 650 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Тұрысбек Түсіпбеков

**Тұрысбек Түсіпбеков** (1948 жылы туған), домбырашы. Ақмоланың С. Сейфуллин атындағы педагогика институтын бітірген. 

Арғын тайпасы Қаракесек руы Шаншар Бертіс бөлімінен шыққан

Қазақтың ұлы композиторы Тәттімбет Қазанғапұлының тікелей ұрпағы және оның күй өнерін насихаттаушы. Тәттімбеттің қырықтан аскан күйін шебер орындайды. Композитор шығармашылығы туралы әр түрлі басылымдарда 200-дей макала жариялады. Тұрысбек орындау ында Тәттімбетгің «Сары камыс» күйі күйтабақка жазылып алынды. 1988 жылы «Өнер» баспасынан шыққан «Сарыжайлау» атты күйлер жинағында ұлы композитордың «Сары камыс», «Көш жарган», «Жылқыда» сияқты бұрын белгісіз болып келген күйлері Түсіпбековтің орындауында нотаға түсірілді. Тәттімбеттің 175 жылдығына арналган және баска күй орындаушылар байқауларында бас жүлдеге бірнеше мәрте ие болды. Қараганды, Акмола, Алматы, Онтүстік Қазақстан, Талдыкорган, Жамбыл облыстарының мәдениет үйлерінде лекциялар окып, күйшертті.

## Дереккөздер


Санат:1948 жылы туғандар
Қойнауқат буырқанып (қысымдар)

**Қойнауқат буырқанып** - тоғыту ұңғымасындағы оқпандық және динамикалық қойнауқаттық қысым мөлшерлері арасындағы айырма.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Тауалды түзілімдері

**Тауалды түзілімдері**. Биік таулы өзен аңғарлары
мен тауаралық аңғарлардың түзілімдері. Бұл түзілімдердің өздеріне тән
ерекшеліктері: қалыңдықтарының жоғары көрсеткіші, таужыныстарға кіріккен
органикалық қалдықтардың мүлдем ұшыраспауы, оларды құрайтын түйірлер
мен кесектер мөлшерінің тау етегінен орталық жазықтыққа қарай бірте-бірте
кішіре беретіндігі, қат-қабаттықтың әр түрлі болуы, таужыныстар құрамында
конгломераттар мен құмтастардың шешуші рөл атқаруы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Азотты газ

**Азотты газ**. Қүрамындағы N2 мөлшері 50 %-дан астам болып келетін табиғи газ. Таужыныстар мен қойнауқаттық сулар құрамында азотты газдың болуы осы өңір қойнауларының газбен нашар қаныққандығын көрсетеді, бірақ бұл қойнаулардың мұнаймен қанығуы біршама биік дәрежеде болуы ықтимал.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Бұрғылау ұңғымасының төлқұжаты

Бұрғылау барысында алынған барша деректерді тіркеп отыратын құжат; мұнда бұрғылау
ұңғымасының нөмері, бұрғылау жұмыстарының басталу және аяқталу мерізімдері,
ұңғыма ернеуінің координаты, ұңғыма оқпанының бағыты, тереңдігі, ұңғыманың
инструкциясы, гидрогеологиялық бақылау нәтижелері, каротаж деректері т.с.с.
құнды деректер тіркеледі. **Б.Ұ.Т.** геологиялық құжатханаларда сақталу.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Күнделікті ресурстар

**Күнделікті ресурстар** - белгілі бір уақыт тұрғысынан
анықталған күтілген ресурстары мен қорларының қосындысы. Уақыт өткен сайын, яғни кенорынды игеру барысында күнделікті ресурстар мөлшері бірте-бірте азая береді.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Ибрагимов атындағы көше (Алматы)

thumb|200px
**Ибрагимов атындағы көше**. Көшеге қоғам және мемлекет қайраткері, көрнекті ғалым, техника ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ғылым академиясының академигі, Қазақстанның Еңбек
сіңірген ғылым қайраткері, Мемлекеттік сыйлықтың иегері - Шавкат Шагабутдинұлы Ибрагимовтің есімі (Алматы қаласы әкімінің 02.07.1997 №31 шешімі) берілген. Ибрагимов Шавкат Шагабутдинүлы (1923-1990) Татарстанның Қазан қаласында дүниеге келген.
Ғалымның зерттеу жұмыстары қатты дененің радияциалық физикасы, ядролық сәуле
мен заттың өзара әсерлесуі, ядролық физика мен ядролық энергетика мәселелеріне
арналған. Физик-ғалым 1974-1986 жылдары Қазақ КСР Ғылым академиясының вице-президенті қызметін атқарған.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Алатау кентінің Ленин көшесі.
Кешенін ұзындығы - 7000 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Дулати атындағы көше (Алматы)

thumb|150px
Көшегеұлы жүздің Дулат руынан шыққан ойшыл, тарихшы ғалым Мұхаммед Хайдар Дулатидың
есімі (Алматы қаласы мәслихаты мен Алматы қаласы әкімінің 14.06.2000 № 591 қаулысы)
берілген. Мұхаммед Хайдар Дулатидың *«Тарихи Рашиди»* еңбегінің Қазақстан мен Орта Азия
халықтарының шынайы тарихын танытудағы маңызы өте жоғары.

Көше Бостандық ауданында орналасқан. Көшенін ұзындығы - 3500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Майда Масхапқызы Түсіпбеков

**Майда Масхапқызы Түсіпбеков** (1949 жылы туған), патологиялық анатомия және клиникалық патоморфология саласындағы маман, медицина ғылым докторы (1998), профессор (1999). Карағанды мемлекеттік медицина институтын бітірген(1973). 1973-74 жылы Теміртау қаласы №1 калалық ауруханасында дөрігер-терапевті, 1974-1997 жылдары КарММИ патологиялық анатомия кафедра аға лаборант, ассистент, доцент. 1998-2000 жылдары Карағанды мемлекеттік медицина академиясының профессор және гистология кафедрасының патологиялык анатомия және жалпы патология курсының меңгерушісі, 2001 жылдан патологиялык анатомия және сотгык медицина кафедрасының менгерушісі. 170-тен астам ғылыми еңбектің, 1 монографияның авторы.

## Дереккөздер


Санат:1949 жылы туғандар
Динамикалық тұрақтылық

**Динамикалық тұрақтылық** - жүзетін көлік құралының
берілген қисаю бұрышының шегіндегі тербелісімен анықталатын
тұрақтылық.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Әміржан Смағұлов

**Әміржан Смағұлов** (1929 ж. т.), дәрігер-хирург, денсаулық сақтау ісін ұйымдастырушы , медицина ғылымының кандидаты (1973). Қарқаралының түлегі. Қарағанды мемлекеттік медицина институтын бітірген. 1954 жылдан облыстық клиникалық ауруханада дәрігер - хирург, Қарқаралы аудандық ауруханасының бас дәрігері болды. 1965-1974 ж . ҚарММИ жалпы хирургия кафедрасының оқытушысы . 1974 жылдан зейнеткерлікке шыққанша облыс денсаулық сақтау бөлімінің бас хирургы. Осы жылдары облыстық хирургия қызметін дамытуға елеулі үлес қосты . 22 ғылыми еңбектің авторы. «Кұрмет Белгісі» орденімен марапатталған. Хирургтердің бүкіл одақтық 29-31, республикалық 3-4-съездерінің делегаты.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Иванов-Сокольский атындағы көше (Алматы)

**Иванов-Сокольскйй атындағы көше**. Көшеге сазгер, дирижер, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері - Иванов-Сокольскийдің есімі (1987 жылы) берілген. Иванов-Сокольский (1899-1984) Ресейдің
Санк-Петербург қаласында дүниеге келген. Ол - «Амангелді батыр» қаһармандық
маршының, Мәншүк Мәметоваға арналған патетикалық-фортепианолық трионың,
«Жастық магистраль:», т.б. ән циклдерінің авторы.

Көше Бостандық ауданында орналасқан. Березовая көшесінен басталып, Радостовец көшесіне дейін созылып жатыр. Жароков, Айманов, Бағанашыл көшелерін қиып
өтеді. Кешенін ұзындығы - 650 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Китаб ат-тухфа аз-закийа фил-луғат ат-түркийа

**«Китаб ат-тухфа аз-закийа фил-луғат ат-түркийа»** ( — «Түркі тілі туралы жазылған ерекше сыйлық») — мәмлүк қыпшақтарының тілі жайында араб тілі грамматикасының үлгісімен араб тілінде жазылған қолжазба (оқулық).

Авторы мен жазылған жылы белгісіз. Қолжазбада: «…мен еңбекті қыпшақ тілі бойынша жаздым, өйткені ең көп қолданылатын тіл — қыпшақ тілі. Түрікмен тілін бұл жұмыста әңгіме етпедім, бірақ өте бір қажетті жерлерінде одан кейбір мысалдар келтіріп отырдым, ондай жерде “кешіріңіз” деумен ғана шектелдім. Сенім мен үміт — Тәңріде» — деп жазылған *(қолжазба, 1—6)*. Түпнұсқа бір-ақ дана, 14 ғасырда Мысырда жазылған болу керек, Ыстамбұлда сақтаулы (Баязит мешітінің Валиддин Әфенді кітапханасында).

Қолжазба көлемі 91 парақ (182 бет). Әр бетте 13 жол, әр жолда 7 сөз бар. Қыпшақ сөздері қызыл сиямен, араб аудармалары қара сиямен берілген. Қолжазба үлкен ыждаһаттылықпен жазылып, ұқыпты қолдан шыққан. Ол өзінің тарихи-мәдени, ғылыми мәні жағынан Махмұд Қашқари мен Ә. Хайиан еңбектерінен кейінгі үшінші орында тұрады. Қысқаша кіріспеден кейін, екі негізгі бөлімге бөлінген: сөздік және грамматика. Онда 3 мың сөз берілген. Кейбір түстарында түрікмен, татар тілдерінен мысалдар келтірілген.

14 ғасырдың атақты филологі *Шарафудин Абу Хаийанның* аты аталады, шамасы автор оның еңбектерімен таныс болған сияқты. Т. X. Кун осы қолжазба жөнінде 1940 жылы арнаулы мақала жариялады. 1942 жылы түпнұсқа Венгрияда жарияланды. Батыс Еуропада бұл еңбек 1922 жылдан бері мәлім. Бесим Аталай 1945 жылы түрік тіліне аударып бастырды, ол турапы 1948 жылы үлкен мақала жариялады. Поляк ғалымы А. Дубинский 1967 жылы оның тілі жайында зерттеу жұмыстарын жүргізді. 1968 жылы С. Муталлибов өзбек тіліне аударып бастырды. 1978 жылы орыс тіліне аударылды (Э. Фазылов, М. Зияева). Бұл еңбек ескі қыпшақ тілі мен қазіргі қазақ тілінің тарихын зерттеу үшін үлкен қазына болып табылады.

## Дереккөздер


Санат:XIV ғасыр
Санат:Арабша шығармалар
Дүйсенов Мырзабек атындағы көше (Алматы)

Көшеге белгілі жазушы, филология ғылымдарының докторы, профессор Мырзабек Дүйсеновтің
есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 24.12.2003 № 26 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің
26.12.2003 № 5/764 қаулысы) берілген. Мырзабек Дүйсеновтің әдебиеттану бағытындағы зерттеулері бар.

Көше Әуезов ауданындағы *«Таугүл-3»* шағынауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 200
метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Комплектілі (жиынтықты) жеткізілімдер

**Комплектілі (жиынтықты) жеткізілімдер** - әдетте, тұтас өнеркәсіп орындарын, құрылыстарды және басқа нысандарды қажетті техникалық көмек көрсете отырып жеткізіп беру. Бүкіл өндірістік циклды қамтамасыз ететін машиналардың, жабдықтардың, басқа да механизмдердің жиынтығымен бірге сатып алушы қажетті технологиялық білім мен тәжірибені де сатып алады, белгілі ақыға көрсетілетін инжиниринг іспеттес қызметке ие болады. Тауарлардың жинақталып берілуін, әдетте, әр түрлі қосымша зат берушілерден сатып алынатын машиналар мен жабдықтарды жинақтаушы бас мердігер (тауар жеткізуші) жүзеге асырады.

## Дереккөздер


Санат:Экономика
Санат:Банк терминдері
Шөгінділер

Физикалық, химиялық және биологиялық процестер нәтижесінде түзілген, алайда келешек
процестер әсерінен өзгере отырып, шын мәніндегі тау жынысытарға айналып
үлгермеген, яғни қазіргі түзілім алабының беткі жазықтығын ғана көмкерген
минералдық өнімдер. Шөгінділер түзілуінің негізгі аймағы су алаптарының түбі
бола түрса да, олар жел мен мұз күші әсерінен, немесе морылу процестері
нәтижесінде босаңсыған түйірлердің өзге де күштер әсерінен (мәселен, ауырлық
күші) тасымалдануы нәтижесінде қүрлық беттерінде де қалыптаса алады. Көне
түзілімдер қүрамына кіретін, көп өзгерістерге үшырай қоймаған кейбір шөгінділер
(мәселен, құмдар, саздар, т.б.) тау жынысы деп есептелуі тиіс. тау жынысытарды
(тіпті олардың бір-бірімен жымдасып үлгермеген яки тастақғанбаған үлгілерін
де) "шөгінді" деп атауға болмайды. Қазіргі шөгінділер көпшілігінің көне
баламалары бар, мұның өзі оларды сәйкестіре зерттеуге, сөйтіп өткен кезеңдер
мен дәуірлердің фациялық ерекшеліктерін нақтылауға мүмкіндік береді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Димитров атындағы көше (Алматы)

thumb|150px
Көшеге Болгар және халықаралық жұмысшылар қозғалысының қайраткері Георгий Михайлович Димитровтың (1882-1949) есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 14.11. 1956 Ма28 шешімі)
берілген. Димитров Георгий Михайлович (1882-1949) Коваценцы селосында дүниеге келген.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - 2-ші Ленин көшесі. Кешенін ұзындығы
- 900 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Суда еріген газ

**Суда еріген газ**. Сумен сорылып алынған, оларды газсыздау нәтижесінде бөлініп алынатын газ. Суда еріген газ бүкіл табиғи су құрамында жүздік бөліктерінен бастап ондаған м3/м3-те дейінгі аралықта болады, және де олар әр түрлі құрам ерекшеліктерімен сипатталады. Көнелігі мейілінше жас мұнай-газ алаптарындағы қойнауқаттық сулар құрамы негізінен алғанда метанға сәйкес келетін суда еріген газдармен сипатталады. Жынауыштардың көнел ігі өскен сайын суда еріген газ құрамында ауыр көмірсутектер мен азоттың үлес салмағы көбейе түседі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Егіндібұлақ көшесі (Алматы)

Көшеге Қарағанды облысының Қарқаралы ауданындағы елді мекеннің атауы (Алматы қаласы мәслихатының 16.01.2006 № 222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің
18.01.2006 № 1/38 қаулысы) берілген.

Көше Алатау ауданындағы *«Шаңырақ-1»* шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы — 500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Шөгінділер түрлері

***Абиссал шөгінділер**. Теңіз (мұхит) суының 3-4 км-лік тереңдіктерінде түзілген шөгінділер (тұнбалар).

***Батиал шөгінділер**. Мұхит төсеніші мен қайраң аралығындағы аймақтарға тән ьиөгінділер; 200-500 ж-ден 2000-3000 м-те дейінгі тереңдіктер аралығында қалыптасады деп есептелінеді.
***Биогендік шөгінділер**. Организмдердің қазба қалдықтары есебінен қалыптасқан шөгінділер.
***Галогендік шөгінділер (тұнбалар).** Аса қаныққан сулы ерітінділер (мәселен, көлтүздықтар) қүрамындағы минералдардың нақтылы термодинамикалық жағдайларда тұнбаға түсуі нәтижесінде қалыптасатын шөгінділер (тұнбалар) саяз сулы түзды көлдер, шығанақтар, бөгендep т.с.с. түбінде ыстықта аңызақ климат жағдайында түзіледі; көбінесе хлоридтер мен сульфаттардан тұрады, сирегірек карбонаттар мен бораттар да ұшырасады.
***Түптік шөгінділер**. Су алаптары түбінде түзілген барша шөгінділер хақында жиі қолданылатын ауызекі термин.
***Әкті шөгінділер**. Құрамының көпшілігі яки кем дегенде 30 %-дан астамы биогендік, хемогендік, сирегірек терригендік кальцит пен арогонит түріндегі кальций карбонатынан тұратын иіөгінділер. Кальций карбонатының (СаС03) мөлшері түрғысынан әктілеу (30-50 %), әкті (50-70 %) және өте-мөте әкті (70 %-дан астам) шөгінділер болып үш түрге бөлінеді. Ә.Ш. көбінесе теңіздер мен мүхиттарда, сирегірек көлдерде түзіледі, олар өзінің құрылымы жағынан сан түрлі болуы мүмкін.
***Карбонатты шөгінділер**. Құрамының көпшілігі (кем дегенеде 30 %-дан астамы) карбонатты минералдардан (кальциттен, арогониттен, доломиттен т.б.) түратын іиөгінділер; биогендік, хемогендік және терригендік (түйірлі) шөгінділер түрінде ұшырасады. Бұл шөгінділердің басым көпшілігі әкті шөгінділер түрінде кездеседі, тек қана кейбір аңызақ белдемдерде орналасқан көл түптерінде (мысалы, Балқаш көлі) доломитті шөгінділер түрінде түзілуі ықтимал. Құрамының 10-30 %-ы ғана карбонаттардан тұратын шөгінділерді аз-мұз карбонаттанған шөгінділер деп атайды.
***Жағалау шөгінділері**. Теңіз жағалауларына жинақталуы нәтижесінде түзілетін шөгінділер; сан түрлі фациялық ерекшеліктерімен, түрлі-түрлі қат-қабатталу пішіндерімен және құрамының негізінен ірі түйірлі (кесекті) болуымен сипатталады.
***Терригендік шөгінділер**. Құрылық бетінің мұжылуы нәтижесінде бөлшектенген тау жынысы түйірлері мен кесектерінің түзілімдену алабына әр түрлі тасымалдау агенттері көмегімен (өзен ағындары, жел күші, ауырлық күші, мұздық қозғалысы т.с.с.) жеткізілуі нәтижесінде қалыптасатын шөгінділер; түйірөлшемдік мөлшері жағынан ірі кесекті түрлерінен тозаң шамалас үйық түйіршіктеріне шейінгі аралықтағы мөлшерлердің бәрі де ұшырасады.
***Хемогендік шөгінділер (тұнбалар).** Химиялық және биохимиялық реакциялар нәтижесінде қалыптаса отырып, аса қаныққан ерітінділер есебінен түнбаға түсуі нәтижесінде түзілетін иіөгінділер (тұнбалар).
***Қайраң шөгінділері**. Теңіз қайраңының біршама саязсулы аймақтарында, яғни көбінесе 150-200 м, сирегірек 500-600 м терендіктерде түзілетін теңіз шөгінділері.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Шөгінденудегі ырғақтылық

**Шөгінденудегі ырғақтылық** - шөгінденуді қамтамасыз ететін жағдайларды туғызушы факторлардың (негізінен тектоникалық
және климаттық факторлар) нақтылы заңдылыққа сәйкес арнаулы мерізімнен кейін үнемі алмасып отыруы салдарынан сол шөгінділер қимасындағы қабатгардың бір-бірімен ырғақты түрде реттеле астасуы.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Исаев Сейілбек атындағы көше (Алматы)

**Исаев Сейілбек атындағы көше**. Көшеге тілші-ғалым, ұстаз, филология ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Ғылым академиясының корреспондент мүшесі - Сейілбек Мұғаджарұлы Исаевтың есімі (Алматы қаласы мәслихаттың 24.12.2003 №26 шешімі мен Алматы қаласы әкімшілігінің 26.12.2003 №5/764 қаулысы) берілген. Исаев Сейілбек Мұғаджарұлы (1938-1999) Ресейдің Омбы облысы Называево ауылында дүниеге келген. Ол - қазақ тіл білімінің, түркітанудың дамуына елеулі үлес қосқан
ғалым. 1966 жылғы «Қазақ тілінің қысқаша этимологиялық сездігінің», 1967 жылы шыққан екі томдық
«Қазақ тілінің академиялық грамматикасы» еңбектерінің авторларының бірі.

Көше Әуезов ауданындағы «Таугүл-3» шағынауданында орналасқан. Виноградная көшесінен
басталып, Шайкенов көшесіне дейін созылып жатыр. Мырзағалиев, Мүхаметжанов көшелерін қиып
өтеді. Кешенін ұзындығы - 800 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Шөгінді қабаттардағы ырғақтылық

**Шөгінді қабаттардағы ырғақтылық** - шөгінді таужыныстар қимасындағы нақтылы қабаттың белгілі бір заңдылыққа сәйкес
қайталанып отыруы.

## Дереккөздер

﻿

Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Мұқамедия Бөкенов

**Мұқамедия Бөкенов** (1924-2001), комсомол, партия, кеңес қызметкері. Жаңаарқаның түлегі. Республикалық партия мектебін, Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтын (1949), КОКП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін (1966) бітірген. Ұлы Отан соғысына (1941-1945) қатысқан. Жаңаарқа ауданы комсомол комитетінің, Қарағанды облысы комсомол комитетінің 1-хатшысы, Ленин аупарткомының 2-хатшысы болып сайланды. Облыстық партия комитетінің бөлім меңгерушісі, партия комиссиясының төрағасы болды. 1985-1987 жылдары облатком төрағасының орынбасары. Зейнетке шыққаннан кейін «Бейбітшілік қорғау және кеңестік бейбітшілік қоры» төрағасының орынбасары міндетін атқарды».

Қызыл Жұлдыз, 1-дәрежелі Отан соғысы, 2 рет «Құрмет Белгісі» ордендерімен марапатталған. Қарағанды қаласының құрметті азаматы (1995). Ол тұрған үйге (Бұқар жырау даңғылы 53) мемориалдық тақта (2002) қойылды.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы тұлғалары
Санат:1924 жылы туғандар
Санат:2001 жылы қайтыс болғандар
Истомин атындағы көше (Алматы)

**Истомин атындағы көше**. Көшеге орыс контр-адмиралы, 1854-1855 ж.ж. Севастополь қорғанысы батырларының бірі
Владимир Иванович Истоминнің (1809-1855) есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 26.12.1962
№453/26 шешімі) берілген.

Бұрынғы атауы - Пограничная көшесі. Кешенін ұзындығы - 1100 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ұңғымаларды саздау

**Ұңғымаларды (бұрғылау ұңғымаларын) саздау**.
Айналмалы бұрғылау процесі барысында бұрғылау ұңғымаларына сазды ерітінділер
беру арқылы сол ұңғыма оқпаны қабырғасының саз-балшықтармен сылануын
қамтамасыз ету, сөйтіп оның жапырыла құлау мүмкіндігін барынша азайту
мақсатында әдейі қолданылатын тәсіл.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Шөгінділену

**Шөгінділену**. Литосфераның атмосферамен,
гидросферамен, биосферамен және ғарыштық кеңістікпен өзара қарым-қатынасы нәтижесінде бүгінгі танда иіөгінділерді қалыптастыруды қамтамасыз
етіп отырған барша процестер жиынтығы. Шөгінділену барысында литосфера
заттарының жер бетіндегі таралу ерекшеліктері өзгерістерге үшырайды, оның
басқа геосфералармен зат алмасуы және энергия алмасуы жүзеге асады,
ғарыштан жерге бағытталған заттар мен күн энергиясын өз бойына сіңіріп
алу процесі қамтамасыз етіледі. Шөгінділену механикалық, физикалық-химиялық
және биологиялық процестердің бір-бірімен күрделі түрде байланыстағы
әрекеттері әсерінен туындайды, сөйтіп ол бүкіл Жер планетасы бетінде,
яғни қүрлық бетінде де, Әлемдік мүхит түбінде де кеңінен жүзеге асады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Өс

**Өс** - 1 айналмалы иінді күшті тасымалдамайтын, айналып тұратын, не айналмайтын шыбық іспетті тетік; 2. ерекше қасиеттерімен белгіленген сызық.

**Айналу өсі* - бұрылу мен айналудың кіндігі.
**Жол өсі* - жол симметриясының бойлық өсі.
**Артқы өсі* - көлік құралының қозғалыс бойынша соңғы өсі.
**Қисаю өсі* - ортасынан өтетін айналу өсі, автомобильдің қисаюы кезінде шанақтың айналу ортасы.
**Алдыңғы өс* - көлік құралдарының қозғалысы бойынша бірінші өс.
**Бойлық өс* - көлік құралының симметрия жазығында жататын горизонталь өс.
**Жүріп өту бөлігінің өсі* - жүріп өту бөлігіндегі симметрия өсі.
**Аралық өс*- көлік құралының алдыңғы және артқы өстерінің арасында орналасқан кез келген өс.
**Симметриялық өс*- 180°-қа айнала бұрылған соң симметриялық фигура кеңістікте бұрылысқа дейінгі күйіне оралатын өс.
**Жұпталған өс* - аралығы 1 м-ден аспайтын тіркеменің немесе жеңіл автомобильдің екі өсі.
**Көлік құралының өсі*- көлік құралының түзу сызықты қозғалысындағы дөңгелегінің айналу өсі; бір өсте бір немесе екі және көп дөңгелектері болады. 

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Тәттімбет халық аспаптары оркестрі

**Тәттімбет халық аспаптары оркестрі**  ( Қарағанды  облысы Тәтімбет атындағы академиялы  Қазақ халық аспаптары оркестрі ), 1988 жылы құрылды.

1990 жылында Тәттімбет есімі берілді. Оркестр тұсауын кескен КСРО халық артисі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты , профессор Ш. Қажығалиев .

1992 жылында  ол оркестрді басқаруға шақырылды. Оның басшылығымен Республиканың музыка тәжірибесінде тұңғыш рет А.Жұбановпен Л . Хамидидің«Абай»,
Е. Брусиловскийдің «Қыз Жібек » операларының концерттік варианты оркестрінің орыңдауын сахнаға шықты . Оркестр репертуары: аймақтың фольклорлық материалдарын, қазақ, орыс және шетел композиторларының классикалык шығармаларын қамтиды. Оркестрмен белгілі дирижерлар концерітер өткізді.

## Дереккөздер


Санат:Қарағанды облысы
Санат:Қазақстан оркестрлері
Газды жатындар газы

**Газды жатындар газы**. 80-99%-ға дейін метанды және оның гомологтарын (әдетте пентанға дейінгі гомологтарды), сол сияқты азотты, көміртек қостотығын, сирек газдарды, сирегірек күкіртсутекті т.б. кіріктіретін мейілінше жеңіл, жоғары температурада қайнайтын және адсорбциялық белсенділігі төмен құрам бөліктердің бірфазалы қоспасы — табиғи көмірсутекті газ.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Дүйсенов Есен атындағы көше (Алматы)

Кешеге мемлекет және қоғам қайраткері Есен Дүйсеновтың есімі (Алматы қаласы әкімінің
24.02.1997 № 76 шешімі) берілген. Дүйсенов Есен (1921-1983) Алматы облысында дүниеге келген.
1960-1973 жылдар аралығында Алматы қалалық атқару комитетінің төрағасы қызметін атқарды.

Көше Алмалы ауданында орналасқан.

Бұрынғы атаулары:

* а)Красина;

* ә)Болотникова көшелері.

Кешенін ұзындығы - 1856 метр

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Сазды қабыршық

**Сазды қабыршық**. Ұңғыма оқпаны қабырғалары өтімділігін
азайту, нашар керіштелген таужыныстардың дәнекерлену дәрежесін күшейту,
бұрғылау құбырлары мен шегендеу тізбектерінің ұңғыма оқпаны қабырғасына
үйкелісін азайту шараларын қамтамасыз ететін ұңғыма оқпанының қуыс
кеңістіктерінде және оның беткі жазықтығында қалыптасатын сүзбелер
қабыршығы.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Кавказ көшесі (Алматы)

thumb|200px
**Кавказ көшесі**. Көшеге Азов және Каспий, Қара теңіздері аралығы мен Альпі қатпарлары алабынан
500 мың текше шақырым жоғары орналасқан аймақтың атауы (Алматы қаласы атқару
комитетінің 14.11.1956 №26 шешімі) берілген.

Көше Түркісіб ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Шоссейный қиылысы.
Көшенің ұзындығы - 1100 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Шелихов атындағы көше (Алматы)

**Шелихов атындағы көше (Алматы)** - көшеге Кеңес Одағының батыры Николай Степанович Шелиховтің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 08.10.1958 #27 шешімі) берілген. Шелихов Николай Степанович (1920-1945) Шығыс Қазақстан облысы Уварово елді мекенінде дүниеге келген. Берлин түбіндегі шайқаста ерлік көрсеткен. Көше Жетісу ауданында орналасқан. Станиславский көшесімен қиылысады. Бұрынғы атауы - 3-ші Ключевая көшесі. Кешенін ұзындығы - 1500 метр.  
## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Конвенциялық баждар

**Конвенциялық баждар** - мемлекеттер арасындағы шарт немесе келісім бойынша белгіленетін кеден баждары; конвенциялық баждар мөлшерлемелері, әдетте, мемлекет бір жақты белгілейтін жай тарифтен (автономды тариф деп аталады) төмен болып келеді.

## Дереккөздер


Санат:Кеден
Санат:Салықтар
Дулатов атындағы көше (Алматы)

thumb|150px
Көшеге қоғам қайраткері, ақын, жазушы, публицист, ғалым, *«Алаш»* партиясының белсенді мүшесі,
сталиндік репрессияның құрбаны Міржақып Дулатовтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 23.09.1997 № 543
шешімі) берілген. Міржақып Дулатов Қостанай облысының Жангелді ауданындағы Қазыбел ауылында
дүниеге келген. Оның *«Оян, қазақ»* өлеңі XX ғасыр басындағы қазақ халқының марсельезасына айналды. Ал *«Бақытсыз Жамал»* шығармасында автор сол кездегі қазақ халқының әлеуметтік-саяси жағдайын
ашып жазған.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Жансүгіров, Кассин, Сейфуллин даңғылдары, Бехтерев, Ақан
Сері, Терехин көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атауы - Варшавская көшесі. Көшенің ұзындығы - 1800
метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Егізбаев атындағы көше (Алматы)

Көшеге мемлекет және қоғам қайраткері Қосай Егізбаевтың есімі (Алматы қаласы әкімінің
07.10.1999 № 943 шешімі) берілген. Егізбаев Қосай (1922-1988) Жамбыл облысында дүниеге
келген. Ол мемлекеттік басқару органдарында қызмет еткен. Алматы қаласындағы *«[[Медеу]]»*
спорт кешені мен басқа да нысандардың құрылысына атсалысқан.

Көше Бостандық ауданында орналасқан. Кешенін бұрынғы атауы - 21-ші линия. Көшенің
ұзындығы - 850 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Газды такия газы

**Газды такия газы**. Қойнауқаттық жағдайда газдық фаза түрінде мұнайда еріген газбен тепе-тең жағдайдағы мүнай үстінде орналасатын, өзінің құрамы жағынан ауыр көмірсутектер мөлшерінің аздығымен ерекшеленеіін мұнайлы-газды (газды-мұнайлы) жатындардағы табиғи көмірсутектік газ. Синонимі— "дербес газ".

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Ұңғыманы керіштеу сын қадағалау әдістері

**Ұңғыманы Керіштеу Сын Қадағалау Әдістері** - керішті шегендеу тізбегіне ілестіре көтеру биіктігін және қойнауқаттардың бір-бірінен дербестелу сапасын бағалау әдістері; геометрлік, акустикалық әдістер және гамма-гамма каротаж қолданылады. Геометрлік әдіс керіштік ерітіндінің қатаю процесінде көрініс беретін термалық реакциялар барысындағы температура өзгерістерін тіркеп отыруға зделген. Осы өзгерістер көмегімен оқпанның сыртқы өңірдегі керіштің көтерілу биіктігі анықгалады. Акустикалық әдіс шегендеу тізбегінде, керіште  таужыныста таралған кума серпінді толқындардың бірте-бірте толастауын еуге негізделген. Шегендеу тізбегіндегі және таужыныстағы қумаіндардың амплитудасы, сол сияқты кума толқынның таужыныста таралу тіркеліп алынады. Керіштің шегендеу тізбегімен және таужыныспен ең :ы байланысы амплитуда көрсеткішінің ең аз мағынасымен және толқынның бірте толастау көрсеткішінің ең жоғары мағынасымен сипатгалатын болады. Сыртында керіш болмаған жағдайда бәрі де керісінше сипат алады. ійған керіштің және онымен жапсарласқан сүйықтың (қойнауқаттық іқтың немесе жуғыіитау сүйығының) тығыздықтарындағы айырмашылық гамма-гамма каротаж әдісін пайдалануға мұмкіндік береді. Аспап периметріне тылған бірнеше детекторлар көмегімен гамма-сәулелердің нақтылы мезетгегі қырау қарқындылықтары тіркеліп алынады. Осы қарқындылықтарды
тайтын қисық сызықтардың бір-біріне дәл келуі (ұқсас болуы) ұңғыманының сапалы керіштелгендігін көрсетеді.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Казаков атындағы көше (Алматы)

**Казаков атындағы көше**. Көшеге орыс сәулет өнерінде классицизм негізін салған сәулетші - Матвей Федорович Казаковтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 12.12.1956 №31 шешімі) берілген. Казаков Матвей Федорович (1738-1812) Мәскеу қаласында дүниеге келген. Ол - Кремльдегі Сенаттың,
университет, Голицынский ауруханасы, Демидовтар үйі, Петровск сарайы секілді жобалардың
авторы.

Көше Алмалы ауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 1100 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Сазды ерітінді

**Сазды ерітінді**. Нақтылы құрылымдық-механикалық
қасиеттермен сипатталатын саздың судағы ерітіндісі болып табылатын, бұрғылау
жұмысын жүзеге асыруда ең жиі қолданылатын жуғыштау сұйығы; құрамындағы
саздың мөлшері мен сапасына, оларға химиялық тұрғыдан әсер ету әдістеріне
қарай және бұрғылаудың геологиялық-техникалық талаптарына сәйкес Сазды ерітінділердің тығыздық, тұтқырлық, су беру, жылжымалылығының статикалық кернеу
көрсеткіштері түрліше болуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Теңіз саздары

**Теңіз саздары**. Сазды материалдың теңіз түбінде тұнбалануы
нәтижесінде түзілетін саздар атауы; жағалау өңірінің саздары және теңіздің
терең белдемдерінің саздары болып екі түрге жіктеледі.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Шемякин атындағы көше (Алматы)

**Шемякин атындағы көше (Алматы)** - көшеге Ұлы Отан соғысында 28 гвардияшы-панфиловшылардың бірі, Кеңес Одағының Батыры Григорий Мелентьевич Шемякиннің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 07.10.1974 №407 шешімі) берілген. Шемякин Григорий Мелентьевич (1906-1973) Пржевальск қаласында дүниеге келген. Көше Жетісу, Түрксіб аудандарында орналасқан. Д.Бедный көшесінен басталып, Хмельницкий көшесіне дейін созылып жатыр. Енисей, Беляков, Купала, Кожедуб, Баймагамбетов, Спатаев атындағы көшелермен қиылысады. Бұрынғы атауы - Винницкая көшесі. Кешенін ұзындығы - 4250 метр.  
## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Елизов атындағы көше (Алматы)

Кеңес өкіметін құруға қатысушы, партизан отрядының командирі Иван Елизовтың есімі (2004
жылы) берілген. Ол 1922 жылы Камчатка түбінде ақ гвардияшылар қолынан көз жұмған.

Көше Әуезов ауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 1300 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Ғаббас Смағұлов

**Ғаббас Смағұлов** (1946-2006), журналист, Семей педогогика институтын бітірген (1968). Егінді бұлақ ауданындағы «Ленин туы» газетінің тілшісі, бөлім меңгерушісі, редактордың орынбасары, аупарткомның бөлім меңгерушісі болды. 1991-2000 ж. Семей облысы «Семей таңы» газетінің меншікті тілшісі, Шахтинск қалалық «Шахтинский вестник» газетінің қазақша қосымшасының редакторы. 2000 жылдан облыстық «Орталық Қазақстан» газетінің тілшісі, Шет, Абай аудандары бойынша меншікті тілшісі.Смағұлов «Қарқаралы» энциклопедиясы (қолжазба) мен «Қарағанды. Қарағанды облысы» энциклопедиясын (осы басылым , 2006) құрастыруға белсене қатысты. «Балқан тау баурайында» (1998), «Сез асылы» (2005) , «От кешу » (2005) очерк кітаптарының, «Сарыарқа самалы» (2004) жыр жинағының авторы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Көмпимейтін саздар

**Көмпимейтін саздар**. Суға тоғытқанда өз көлемін
ұлғайтпайтын саздар атауы. Саздардың бұл түріне негізінен каолонитті саздар
жатады.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Беріліс қатынасы

**Беріліс қатынасы** - бір атаулы күштік немесе кинематикалық өріс айқындауыштарының олардың жетекті және жетекші біліктеріне қатынасы; негізінен жетекші біліктің жетекті білік параметрлеріне қатынасын алады.

***Кинематикалық беріліс қатынасы** - кинематикалық айқындауыштармен анықталатын беріліс қатынасы.
***Күш берілісінің қатынасы** - белгілі күш айқындауышымен анықталған беріліс қатынасы.

## Дереккөздер


Санат:Транспорт
Газконденсатты жатындар газы

**Газконденсатты жатындар газы**. Жер қойнауының термодинамикалық жағдайларында газ түрінде немесе бу түрінде болатын, бір-бірінде еріген газ немесе жеңіл қайнайтын сұйық мұнай көмірсутектерінен тұратын табиғи жүйе. Синонимі - "газконденсат".

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Елемісов атындағы көше (Алматы)

Көшеге көрнекті ғалым, мемлекетжәне қоғам қайраткері, заңғылымдарының кандидаты Ғалым
Елемісовтің есімі (Алматы қаласы мәслихаты мен Алматы қаласы әкімшілігінің 06.04.2004 №
2/270 қаулысы) берілген. Елемісов Ғалым Ақмола облысында дүниеге келген. Ол Көкшетау, Семей облыстық прокурорының орынбасары, ҚазКСР Жоғарғы Сотының төрағасы және ҚазКСР-
ның бас прокуроры қызметтерін атқарған.

Көше Әуезов ауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 1100 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Камышин көшесі (Алматы)

**Камышин көшесі**. Көшеге Ресей Федерациясының Волгоград облысындағы қала атауы (Алматы қаласы атқару комитетінің 23.02.1956 №6 шешімі) берілген. Камышин - Волгоградск су
қоймасының оң жақ жағалауында, Камышинка өзенінің сағасында орналасқан. Қаланың
іргетасы 1667 жылы қаланған.

Көше Түрксіб ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Ушаков көшесі. Кешенін
ұзындығы - 1080 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Шиелі көшесі (Алматы)

**Шиелі көшесі (Алматы)** - көшеге Сырдарияның тармағы, Қызылорда облысының Жаңақорған, Шиелі аудандары аумағымен ағатын өзен атауы (Алматы қаласы мәслихатының 16.01.2006 №222 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 18.01.2006 №1/38 қаулысы) берілген. Көше Алатау ауданындағы «Шаңырақ-1» шағын ауданында орналасқан. Көшенің ұзындығы - 500 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Елібаев атындағы көше (Алматы)

Көшеге көрнекті мемлекет және қоғам қайраткері, Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген байланыс қызметкері, Ұлы Отан соғысының ардагері Әбдіразақ Елібаевтың есімі (Алматы қаласы
мәслихаттың 6.03.2008 №83 шешімі мен Алматы қаласы әкімдігінің 14.03.2008 №2/139 қаулысы)
берілген. Әбдіразақ Елібаев (1908-2000) Қазақ КСР Байланыс министрінің орынбасары, министрі
қызметтерін 19 жыл бойы атқарған.

Көше Әуезов ауданындағы *«Қалқаман-2»* шағынауданында орналасқан. Кешенін ұзындық
- 1200 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Балшықты жанартаулар газы

**Балшықты жанартаулар газы**. Балшықты жанартауларға тиесілі газ белгілерін құрайтын табиғи газ. Бұл газдар балшықты жанартаудың ең басты энергия көзі болып табылады. Балшықты жанартаулардың ең күшті әрекеттері кезінде осы жанартау газдарының дебиті 40 мың м3/тәулік шамасында болуы мүмкін. Әр түрлі аудандардағы балшықты жанартаулар газы өзінің құрамы жағынан бір-біріне ұқсас болып келеді. Әдетте бұл газдар метанды газдар өкілі болып табылады (СН4 мөлшері 99 %-ға дейін жетеді), олардың құрамында ауыр көмірсутектер мен азот мөлшері мейілінше мардымсыз.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Кассин атындағы көше (Алматы)

**Кассин атындағы көше**. Көшеге Қазақстанның кен орындарын зерттеумен айналысқан көрнекті геолог,
Қазақстан Ғылым академиясының академигі, Мемлекеттік сыйлықтың иегері - Николай Григорьевич Кассиннің есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 11.12.1957 №27 шешімі)
берілген. Кассин Николай Григорьевич (1885-1949) Ресейдің Киров облысында дүниеге
келген. Көше бойында №З автокомбинат, Кассин атындағы №49 мектеп бар.

Көше Жетісу ауданында орналасқан. Қаланың солтүстігінен оңтүстігіне қарай Буденный көшесінен басталып, Сейфуллин даңғылына дейін созылып жатыр. Көшенің
ұзындығы - 2800 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Емцов атындағы көше (Алматы)

Көшеге Кеңес Одағының Батыры Петр Кузьмич Емцовтың есімі (Алматы қаласы әкімінің 16.07.1996
№ 15/383 шешімі) берілген. Емцов Петр Кузьмич (1909-1941) Новосибирскіде дүниеге келген. 1941
жылы Мәскеу түбіндегі шайқаста ерлігімен ерекше көзге түскен 28 гвардияшы-панфиловшылардың
бірі.

Көше Әуезов ауданында орналасқан. Райымбек даңғылынан басталып Рысқүлов даңғылына
дейін созылып жатыр. Нүрпейісов, Отырар көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атауы - Петров көшесі.
Кешенін ұзындық - 780 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Дисперленген газ

**Дисперленген газ**. Қойнауқаттық мұнайларда немесе жерасты суларында бөлек-бөлек шашыранды көпіршіктер түрінде ұшырасатын қойнауқаттық газ.

## Дереккөздер


Санат:Геология
Санат:Мұнай және газ
Шишков атындағы көше (Алматы)

**Шишков атындағы көше (Алматы)** - көшеге орыс жазушысы Вячеслав Яковлевич Шишковтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 17.12.1958 №33 шешімі) берілген. Шишков Вячеслав Яковлевич (1873-1945) Ресейдің Калинин облысында дүниеге келген. Көше Әуезов ауданында орналасқан. Кешенін ұзындығы - 600 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Карбышев атындағы көше (Алматы)

**Карбышев атындағы көше**. Көшеге әскери инженер, профессор, генерал-лейтенант, Кеңестер Одағының Батыры - Дмитрий Михайлович Карбышевтың есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 26.12.1962 №453/26 шешімі)
берілген. Дмитрий Михайлович Карбышев (1880-1945) Ресейдің Омбы облысында дүниеге келген.
Бірінші дүниежүзілік және Азамат соғыстарына қатысқан.

Көше Медеу ауданында орналасқан. Бұрынғы атауы - Талгарская көшесі. Кешенін ұзындығы
- 600 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері
Шмелев атындағы көше (Алматы)

**Шмелев атындағы көше (Алматы)** - көшеге саяси қайраткер, Азамат соғысына қатысқан Александр Иванович Шмелевтің (1898-1940) есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 21.08.1974 №5 шешімі) берілген. Ол Маңғыстау өңірінде Кеңес өкіметін құруға қатысқан. Көше Бостандық ауданында орналасқан. Тәжібаев, Розыбакиева, Радостовец, Гагарин, Айманов көшелерімен қиылысады. Кешенін ұзындығы - 1540 метр.

## Дереккөздер


Санат:Алматы көшелері