open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Оргазм

[thumb|right|«Ессіз қуану» ([1894) — Владислав Подковински]]
**Оргазм** ( сөзінен шыққан  — құштарлықпен жалындаймын) — мықты рақаттану, тоят алғандық сезіммен сипатталатын сексуалды қозудың аяқталуы, кульминациясы. 

Эрогенді зоналардың, әдетте жыныстық мүшелердің  вагиналды жыныстық акт, оралды немесе аналды секс, мастурбация, серіктестің қолымен, тілімен эрогенді зоналардың қоздырудың немесе сексуалды белсенділіктің басқа та түрлері кезіндегі стимуляциясының нәтижесінде орын алады. Әйел адамдардағы клиторлы оргазм клитордың стимуляциясы арқылы болады (клитор әдеттегіде сыртқы қоздырушылардын жыныстық еріндермен қорғалған). Оргазмның ұйқы кезінде келуі мүмкін; ер адамдарды бұл эякуляциямен бірге болады да, поллюция деп аталады. Сонымен қатар ер адамдарда ұрық шашу қатты қозудың кесірінен, жыныстық мүшеге тимей ақ болуы мүмкін.

Оргазм — адамның жыныстық жауабының циклындағы үшінші және ең соңғы өзгерістер фазасы.

## Денсаулық
Оргазм және жыныстық белсенділік, жалпы алғанда — бұл организмнің көптеген негізгі жүйелерінің ширығуын талап ете алады. 1997 жылы 45-59 жастағы 918 ер кісінің қатысуымен BMJ -да жүргізілген зерттеу көрсеткендей, он жылдық бақылаудан кейін кем оргазм алған ер кісілер аптасына екі немесе үш рет оргазм алған ер кісілерге қарағанда, кез келген себеп бойыша екі есе жиі қайтыс болған. 2001 жылы жүргізілген және жүрек-қантамыр жүйесінің саулығына арналған кейінгі зерттеулер көрсеткендей, жыныстық қатынаспен аптасына үш немесе одан көп рет шұғылдану жүрек талмасы мен инсульт қаупін 50%-ға төмендетеді.

Кейде сирек кездессе де, оргазм кезіндегі бас ауруы жыныстық қатынас кезінде бас айналуды тудыруы мүмкін. Оргазмдік бас айналудың нақты себебі анық емес, бірақ мамандар бұл тамыр соғу жиілігі мен қан қысымының жоғарылауымен байланысты болуы мүмкін деп санайды. Тыныштық жағдайында жүрек жиырылысы жиілігінің жоғары өзгергіштігі клиторды бір мезгілде қосымша ынталандырмай, пенильдік-қынаптық жыныстық қатынас нәтижесінде оргазммен байланысты екенін көрсететін кейбір зерттеулер бар.

Ерлердің кішігірім пайызы бүкіл денеде бұлшықеттің қатты ауыруын және эякуляциядан кейін бірден басқа симптомдарды тудыратын посторгазмдік ауру синдромы (POIS) деп ааталатын аурудан зардап шегеді. Симптомдар бір аптаға дейін созылады. Кейбір дәрігерлер POIS жиілігі «популяцияда академиялық әдебиетте айтылатын жиіліктен жоғары болуы мүмкін» және POIS-ке шалдыққан көпшілік адамдар диагностикаланбаған деп болжайды. 

## Тағы қараңыз
* Жыныстық қатынас
* Жыныстық акт
* Адамның жыныстық жауабының циклы

## Дереккөздер

Санат:Жыныстық қатынас физиологиясы
Санат:Жыныстық қатынас сезімдері
АҚШ аралдық территориялары

**Аралдық территориялар** () — елдің қандай да бір штатының немесе Колумбия округының құрамына кірмейтін АҚШ-тың территориялық иеліктері. Аралдық территория деп протекторат, достастық, еркін ассоциацияланған мемлекет, тәуелді территория және т.б. аталуы мүмкін.

АҚШ-тың бірқатар аралдық территорияларының тұрғындары федералды салық төлемегенмен және президент сайлауына қатыса алмағанмен, АҚШ азаматтары саналады. Аралдық территорияларда өндірілген тауарлар *Made in USA* белгісіне ие болуы мүмкін.

Аралдық территориялардың құрамына Тынық мұхит пен Кариб теңізіндегі иеліктер кіреді.

**Ескерту**: кестеде Пальмира, Навасса, Мидуэй, Джонстон и Уэйк аралдарының ресми емес тулары келтірілген. Ресми ту — АҚШ туы .

Санат:АҚШ аралдық аумақтары
Америка Құрама Штаттары туы

**АҚШ мемлекеттік туы**, сонымен қатар **Жұлдызды-жолақты ту** () деген атаумен белгілі — Америка Құрама Штаттарының ресми түрде АҚШ-тың Үлкені мөрі мен Мемлекеттік әнұранымен қатарлас  мемлекеттік туы болып саналады. 

## Дизайн
Тікбұрышты горизонтальды үлендігі бірдей бірінен кейін бірі орналасқан жеті қызыл және алты ақ түсті жолағы бар мата бөлігі. Қара көк түсті  50 бес ұшы бар ақ жұлдыз орналасқан. 13 жолақ тәуелсіз мемлекетті құрған 13 британдық колонияларды білдіреді  (Делавэр, Пенсильвания, Нью-Джерси, Джорджия, Коннектикут, Массачусетс, Мэриленд, Оңтүстік Каролина, Нью-Гэмпшир, Виргиния, Нью-Йорк, Солтүстік Каролина, Род-Айленд). Көк түсті крыж одақты білдіреді. Көк крыждағы жұлдыздар саны штаттардың санына сәйкес (қазір олардың саны 50). Қызыл түс шыдамдылық пен батырлықты білдіреді; қара көк түс — зейінділікті, әділеттілікті, сақтықты; ақ түс — пәктік пен тазалықты білдіреді. Тудың ені мен ұзындығының қатынасы 10:19.

Ту уақыт өте келе Одақты құраған штаттардың санына байланысты өзгеріп тұрды. Жаңа жұлдыз туға 4 шілде күні одақ құрамына жаңа штат енгеннен кейін қосылады. Жолақтар саны өзгермейді, тек 1795—1818 жж. қабылданған туға екі жұлдызбен қоса 2 жолақ қосылды да, артынан алынып тасталды.

### Сипаты
400px|right|Тудың диаграмма дизайны
Сипаты:
* Байрақ ені: A = 1,0
* Байрақ ұзындығы: B = 1,9
* Жұлдыздар аумағының ені: C = 0,5385 (A x 7/13, 7 жолақты алып жатыр)
* Жұлдыздар аумағының ұзындығы: D = 0,76 (B × 2/5, байрақ ұзындығының бестен екісі)
* E = F = 0,0538 (C/10, жұлдыздар аумағының енінің оннан бірі)
* G = H = 0,0633 (D/12, жұлдыздар аумағының ұзындығының он екіден бірі)
* Жұлдыздың диаметрі: K = 0,0616
* Жолақтың ені: L = 0,0769 (A/13, байрақ енінің отыздан бірі)

### Түстер
Байрақтың негізгі түстері:

## Байрақ дамуы

## Дереккөздер

Санат:АҚШ мемлекеттік рәміздері
Санат:Мемлекеттік тулар
Қарбалас дорбалаушы

Қарбалас дорбалаушы дегеніміз, ол-саудамен айналысатын адам. Ол жалпы қолданыста болатын тауарларды арзан бағамен көтермелеп алып, содан кейін бөлшектеп, қымбаттау ғылып, сатады. 
## Саланың сипаттамасы
Тауардың сатып алынуы өз елінің немесе тауар шығарылатын елдің (көбінесе Қытай, Түркия және т.б.) ірі көтерме сауда орындарында өткізіледі. Қарбалас дорбалаушылар тасымалдауының көптеген түрлерін пайдаланып(темір, әуе, жер және теңіз жолдары), жүктерін өздері тасиды. Әкелінген тауарды өздері немесе сатушылар арқылы сатады. Тасымалданған тауарларға көбінесе киім-кешек, ыдыс-аяқ, тұрмыстық техника және т. б. жеңіл өнеркәсіптің өнімдері жатады. Қарбалас дорбалаушылардың жалпы санын тек ұсақ саудагерлер құрайды деп, ойлауға болмайды. Бірталай көтерме сату орындары бар, тауарларын арнайы жалданған жүк көлігімен тасымалдайтын, ірі саудагерлер жие кездеседі.

## Бұрынғы КСРО территориясындағы қарбалас дорбалаушылар
1990 жылда басталған экономикалық дағдарыс КСРО құрамынан шығып кеткен елдердің жағдайын нашарлатқан болатын. Оған қоса жұрттың кедергісіз шетелге баруға және жеке кәсіппен айналасуға мүмкіншілік пайда болды. КСРО-дан мұра боп қалған жетіспеушілік көптеген адамды ретке келтірілмеген саудамен айналасуға мәжбүр етті. Қарбалас дорбалаушылардың жұмысы өте қауіпті болды. Көптеген көліктер жие тонауға ұшыраған болатын. Сауданың осы түрінің кесірінен кәсіпкерлер, қылмыкерлер және тексеруші органдарының арасында қақтығаздар орын алған. 
1990 жылдардың аяғынан бастап, бұл сала өзгере бастады. Уақыт өте берген сайын өз бетімен тауар тасудың тиімділігі азая түсті. Нәтижесінде қарбалас дорбалаушылардың саны кеми бастады. Дегенмен, кейбір елдердің қарбалас дорбалаушылары өз жұмысын істеуге жалғастырып жатыр.

## Дереккөздер

http://www.pravda.info/economics/5884.html
Жарас Молдабекұлы Оспанбеков

**Жарас Молдабекұлы Оспанбеков** - Социалистік Еңбек Ері(1976), шопан, ауыл шаруашылығы озаты. 15 мамыр 1937 жылы Жамбыл облысы, Шу ауданы, Киров совхозында  туған.

Ысты руынан шыққан.
### Еңбек жолдары
* 1961-1963 жылдары Шу өнеркәсіптік пайдалану бөлімшесінде, суландыру жүйесі басқармасы Киров бөлімшесінде еңбек етті.
* 1963 жылдан "Далақайнар" ауылының  аға шопаны болды.
* 1968 жылдан КОКП мүшесі.
* 1983 жылы әр 100 саулықтан 172 қозы алып, әр қойдан 4,6 кг  жүн  қырықты.
* 10-сайлауда КСРО Жоғарғы Советінің депутаты болды.

### Наградалары
* 3 рет Ленин ордені
* Социалистік Еңбек Ері(1976)
* Медальдар

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Дункан Эдвардс

**Дункан Эдвардс ** (; 1 қазан 1936, Дадли, Англия — 21 ақпан 1958, Мюнхен, Германия) —  Ағылшын  футболист, Жартылай қорғаушы.

## Жетiстектерi

;   «Манчестер Юнайтед»
* Англия Чемпионатының екi дүркін алтын жүлдегері (2):, 1955/56, 1956/57
* Англия кубогы иегері :1956, 1957

## Статистика

## Дереккөздер


= Сілтемелер=
* Duncan Edwards tribute website* http://www.englandstats.com/playerreport.php?pid=194  

Санат:Англия футболшылары
Санат:Англия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары
Рафаэль Варан

**Рафаэль Варан** (фр. *Raphaël Varane*;  25 сәуір, 1993 жыл, Лилль, Франция) — франциялық футболшы, қорғаушы. Орталық қорғаушының позициясында өнер көрсеткен. 2018 жылғы әлем чемпионы.

## Карьерасы

### Клубтық
"Ланс" клубының түлегі. 2010/11 жылғы маусымда Франция чемпионатында 23 рет алаңға шықты. 

2011 жылы жазда "Реал Мадрид" клубына ауысты, трансфері 10 млн долларды құрады. Келісім шарт мерзімі 6 жылға бір-ақ созылды. Маусым соңында Испания кубогын иеленді. 2011/12 жылғы маусымда Испания чемпионы атанды. 

2011-21 жылдары испандық клуб сапында 236 кездесуде алаңға шықты. Төрт рет Чемпиондар лигасын ұтып алды. 

2021 жылы 27 шілдеде "Манчестер Юнайтедке" ауысқаны жайлы ақпараттар тарады. Англиялық клуб 34 млн. фунтқа сатып алды.

### Халықаралық
Францияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнаған. 2013 жылы 22 наурызда Грузияға қарсы ӘЧ-2014 іріктеуінде ұлттық құрама сапында тұңғыш рет алаңға шықты. 

2014 жылғы әлем чемпионатына қатысып, төрт кездесуде алаңға шықты. 2016 жылғы Еуропа чемпионатына жарақатының кесірінен бара алмады. 2018 жылғы әлем чемпионатында жеті кездесудің бәрінде алаңға шығып, әлем чемпионы атанды. Ширек финалда Уругвай қақпасына бір гол соқты.

## Жетістіктері

### Командалық

 **[[Реал Мадрид]]**

* Испания чемпионы **(3)**: 2011/12, 2016/17, 2019/20
* Испания кубогы: 2013/14
* Испания суперкубогы **(3)**: 2012, 2017, 2019/20
* Чемпиондар лигасы **(4)**: 2013/14, 2015/16, 2016/17, 2017/18
* УЕФА Суперкубогы **(3)**: 2014, 2016, 2017
* Клубтар әлем чемпионаты **(4)**: 2014, 2016, 2017, 2018

 **[[Манчестер Юнайтед]]**
* Англия кубогы: 2023/24
* Лига кубогы: 2022/23

 **[[Франция Ұлттық футбол құрамасы|Франция]]**

* Әлем чемпионы: 2018
* УЕФА Ұлттары кубогы: 2020/21
* Әлем чемпионатының Вице-чемпионы: 2022

### Жеке

* Әлем чемпионатының символикалық құрамы: 2018

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* https://www.thefinalball.com/player.php?id=163525

Санат:Франция футболшылары
Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Санат:Реал Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Манчестер Юнайтед ФК ойыншылары
Санат:Ланс ФК ойыншылары
Санат:Комо ФК ойыншылары
Оралды секс

**Оралды секс** ( — ауыз) — жыныстық қоздыру немесе қанағаттандырудың серіктестің жыныстық мүшелерін ауызбен немесе тілмен аймалау арқылы іске асатын жыныстық қатынастың бір түрі. Оралды секстің ерекше түрі ретінде анилингусты (ru) айтуға болады.

Оралды секс адаммен қатар приматтар мен қолқанаттыларда байқалуы мүмкін.

## Тағы қараңыз
* Жыныстық қатынас
* Терең жұтқыншақ
* Teabagging
* Куннилингус
* Иррумация
* 69 позасы
* Анилингус
* Вагиналды секс
* Аналды секс

Санат:Оралды секс
Анилингус

**Анилингус** ( — артқы қуыс +  — жалау; синонимдері — анилинкция, римминг  немесе аналингус) — сексуалды қоздыру үшін немесе сексуалды қанағаттандыру үшін артқы қуыс жағын тілмен немесе еріндермен стимуляциялауды білдіретін сексуалды практика. 

## Тағы қараңыз
* Аналды секс
* Оралды секс
* 69 позасы

Санат:Аналды секс
Куннилингус

**Куннилингус** ( — әйелдің сыртқы жыныстық мүшелері +  — жалау; синонимдері — кумбитмака, ламбитус, ланет) — оралды секстің бір түрі, клитор мен сарпайға (вульва) еріндермен, тілмен немесе тіспен әсер ету арқылы әйелді сексуалды қоздыру. 
* Куннилингустың ең таралған түрлері —  клиторды сүю, сору, жалау немесе жәй тістеу. Вагинаға саусақтардың алды-артқы қозғалуымен бірге болуы мүмкін.
* Куннилингус әдістерінің бірі тілдің вагинадағы қозғалысы арқылы фрикцияға (үйкелу) еліктеу. Бұл жағдайда сарпайды қосымша мұрынмен стимуляциялауға болады.

## Тағы қараңыз
* Минет
* Иррумация
* Оралды секс

Санат:Оралды секс
Әл-Қағида

[thumb|right|«Әл-Қағиданың» [Ирактағы әл-Қағида|Ирақтық бөлімшесінің (''ru'') байрағы]]

**Әл-Қағида** (**Әл-Қаида**, **Аль-Каида**, ,  — «негіз», «қағида», «фундамент») — ең ірі халықаралық ультрарадикалды лаңкестік ұйымдардың бірі.

Әл-Қағида 1988 жылы құрылды. КСРО әскері Ауғанстаннан шығарылғаннан кейін Әл-Қағида өз күресін АҚШ-қа, Батыс әлемінің басқа да елдеріне және Ислам әлеміндегі олардың жақтастарына бағыттады. Ұйымның мақсаты Ислам елдеріндегі зайырлы үкіметтерді құлатып, «Ислам халифатын» құру болып табылады Целью организации является свержение светских режимов в исламских странах, создание «Великого исламского халифата».

1998 жылы Кения мен Танзаниядағы АҚШ елшіліктеріндегі жарылыстардан кейін, Әл-Қағида әлемдегі №1 лаңкестік ұйым атағын иемденді. Әл-Қағида бірқатар лаңкестік актілерді жоспарлау мен орындауды өз мойнына алды, оның ішінде 2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілер бар. 11 қыркүйектегі шабуылдан кейін басталған және Әл-Қағиданың әрекеттерімен және оларды оларды тоқтату шараларымен байланысты оқиғалар тізбегі «Лаңкестікке қарсы соғыс» деген атаумен белгілі.

## Дереккөздер

Санат:Әл-Қағида
Санат:Лаңкестік
2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері

**2001 жылдың 11 қыркүйегіндегі лаңкестік актілері** (кейде жай ғана **9/11** деп аталады) — АҚШ-та орын алған төрт өзара келісілген жанкешті лаңкестік шабуылдардың тізбегі. Бұл шабуылдардың жауапкершілігін «әл-Қағида» лаңкестік ұйымы өз мойнына алды.

[thumb|right|[Дүниежүзілік сауда орталығының (ДСО) жарылыс сәті.]]
11 қыркүйектің таңында «әл-Қағидаға» қатысы бар он тоғыз лаңкес төрт топқа бөлініп төрт рейстік жолаушылар ұшағын басып алды. Әрбір топ бастапқы ұшу дайындығынан өткен кем дегенде бір адамнан құралды.

Басқыншылар бұл лайнерлердің екеуін Нью-Йоркте, Манхэттеннің оңтүстік бөлігінде орналасқан Дүниежүзілік сауда орталығының мұнараларына бағыттады. American Airlines 11 рейсі Дүниежүзілік сауда орталығының 1-ші мұнарасына соқтығысты *(солтүстік)*, ал United Airlines 175 рейсі 2-ші мұнарасына *(оңтүстік)* соғысты. Соның нәтижесінде бұл екі мұнара қасындағы ғимараттарға үлкен нұқсан келтіріп, құлады. Үшінші ұшақ (American Airlines 77 рейсі) Вашингтон маңында орналасқан Пентагон ғимаратына бағытталды. Төртінші авиалайнердің (United Airlines 93 рейсі) экипажы мен жолаушылары ұшақ басқаруын лаңкестерден тартып алуға әрекеттенді; ұшақ Пенсильвания штатындағы Шенксвилл қаласының маңындағы далада құлады.

## Шолу
19 лаңкестен басқа, шабуылдар нәтижесінде 2977 адам қаза тапты, тағы 24 адам із-түссіз жоғалып кетті. Қаза тапқандардың көбісі азаматтық тұлғалар болған.

Қайғылы оқиғаның ресми нұсқасы бірқатар журналистер, ғалымдар мен куәгерлердің тарапынан сынға ұшырады. Тәуелсіз тергеулер өткізіліп, олардың кейбірінің желісі бойынша деректі фильмдер түсірілді.

## Тағы қараңыз
* Лаңкестік
* Әл-Қағида

## Дереккөздер

Санат:Лаңкестік
Санат:АҚШ тарихы
Санат:Дүниежүзілік Сауда Орталығы
Санат:Әл-Қағида
Мегатонналарды Мегаваттарға айырбастау Жобасы

**Мегатонналарды Мегаваттарға айырбастау Жобасы** (,  — жоғары байытылған уран — төмен байытылған уран) — ресейлік қарулық уранды АҚШ атом электр станцияларына отын ретінде қайтымсыз өңдеуді қарастыратын 1993 жылы жасалған АҚШ пен Ресей Федерациясының арасында жасалған келісім. «Megatons to Megawatts Program» деп аталған «нағыз» қарусыздандыруға бағытталған халықаралық инициативаның нәтижесі боп табылады. Келісім 20 жылға жасалған. 20 000 ядролық боеголовкаға эквивалентті қарулық уранның 500 тоннасын өңдеуді қарастырады.

## Дереккөздер


Санат:Ресей атом өнеркәсібі
Орталық дебюті

**Орталық дебюті** — дебют, келесі жүрістермен басталады: **1. e2-e4 e7-e5 2. d2-d4 e5:d4 3. Фd1:d4**.  Ашық  бастамаларға жатады.

## Тарихы
Тағы А.Алехин бұл дебюттi айқын сипаттады және соңғы жүрiс жеке алғанда: «Дебюттiң кезеңi ферзьбен ұқсас ходылар сонша ерте артықшылық болар ма екен қамтамасыз ете алған анық. Дегенмен қарасы дәл ойнауы керек, өйткенi бәрi даласынан ақ ферзi қысқа орын алмастырудың позициясына күштi қысым қара көрсетеуге ««g3», үшiн жау хан флангiндегi шабуыл құруға үлгермедi немесе тiптi орталықта».

Осы анықтама порға бұнына дейiн өз өзектiлiк жоғалтпады. Күрделi позициялар жан-жақты рокировкалармен әдетте пайда болады және флангтерде өзара шабуылдармен. Қазiргi турнир тәжiрибесiнде сирек ұшырасады.

Санат:Ашық  дебюттер
Сұлы

**Сұлы** () – астық тұқымдасына жататын бір жылдық және көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы. Қазақстанда 7 түрі бар. Ең маңыздысы - Екпе сұлы (*Avena sativa*). Дәнінде крахмал, нәруызды заттар, камедь, эфир майы, қант, май, минералды фосфор, кальций тұздары бар. Сұлы ұнынан жасалған қоймалжың іш өтумен қабаттасатын ауруларға қарсы пайданаланылады.

Санат:Астық тұқымдасы
Gesellschaft für Deutsche Sprache

**Gesellschaft für Deutsche Sprache** (немісше айтылуы: , неміс тілінің Ассоцияциясы) немесе **GfDS** — штаб-кваритирасы Германияның Висбаден қаласында орналасқан мемлекетпен қаржыландырылатын тілдік қоғам. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1947 жылы қайта құрылып, GfDS өзін саяси тәуелсіз ұйым деп жариялап, Allgemeiner Deutscher Sprachverein-нің (Неміс тілі бойынша Бас ассоциация, ADSV) ізбасары санайды. Неміс тілі бойынша Бас ассоциация бастапқыда 1885 жылы Германяиның Брауншвейг қаласында құрылған. Неміс тілін зерттеу мен тарату мақсатында, неміс тіліндегі өзгерістерді (en) критикалық тұрғыдан бағалап, неміс тілінің ағымдағы қолданысы жөнінде ұсыныстар беру үшін құрылған.

## Тағы қараңыз
* Неміс тілі

Санат:Неміс тілі
Санат:Тіл реттеушілері
Санат:1947 жыл
Педофилия

**Педофилия** ( — «сәби» +  — «махаббат», басқаша айтқанда **инфантосексуализм, падерозия**) — психикалық бұзылу, көптеген жыныстық ауытқулардың бірі. Бұл ауруға шалдыққан адамдарды *педофил* деп атайды.

Аурулардың халықаралық жіктемесінің 10-шы қарастырылуы (ХАК-10) бойынша V классқа жатқызылады (F65.4 коды): әдеттегіде ерте пубертатты немесе пубертат алды периодындағы балаларды (ұл балаларды немесе қыз балаларды, немесе екі топты да) жыныстық тұрғыда ұнату (). Психиатрия мен психологияда әдеттегіде пубертат алды немесе ерте пубертат жасындағы балаларды әрдайым немесе басымды ұнататын бұл тарихи-мәдени жағдайлар сипатталатын жыныстық нормадан ауытқу деп қарастырылады (парафилия, сексуалды девиация). Жалпылай алғанда «педофилия» деген сөз балаларға болатын жыныстық құштарлықты білдіреді. Ауызекі тілде бұл сөз тек қана пубертат алды немесе ерте пубертат кезеңіндегі балаларға жыныстық құштарлықты білдіру үшін емес, сонымен қоса кәмелеттік жасына жетпеген кез келген адамға жыныстық құштарлықты айту үшін қолданылады.

## Тағы қараңыз
* Жыныстық ауытқулар
* Педерастия
* Эфебофилия
* Гебефилия

Санат:Педофилия
Бригада (телехикая)

**Бригада** – 2002 жылы жарыққа шыққан Ресейлік сериал.

Халық арасына тез тарқап, көптеген пікірлерге ие болған телехикая. Бұл 15 сериялы фильм 1989 және 2000 жылдар арасындағы оқиғаларды қамтиды. Басты кейіпкерлері 4 бір-бірімен  жақсы дос жігіт, онымен қоса олар ақылды қолбасшылар болып саналады. Александр Белый (фильмде Саша Белый есімімен танымал) фильмнің бас кейіпкерлерінің бірі. Фильм «Аватар Фильм» киностудиясымен бірлесіп түсірілген.

"Бригада" телехикаясы режиссер Алексей Сидоровтің ең тұңғыш еңбегі болып табылады. Фильмде 4 дос жігіттерді сомдаған Сергей Безруков, Дмитрий Дюжев, Владимир Вдовиченко және Павел Майковтар сериял жарыққа шыққаннан кейін халық арасында өте танымал бола бастады. Одан да басқа, Андрей Панин, Екатерина Гусева сияқты танымал актерлардың да беделі одан бетер артты. 
Ресейлік Гангстерлік дастан туралы баяндайтын «Бригада» фильміне негіз болған, одан ертерек шыққан «Крестный отец», «Однажды в Америке» фильмдері болып табылады. Алайда ең маңызды рөл «Лицо со шрамам» фильміне беріледі. 

2003 жылы «Бригада» көп сериалы фильмы «Телевизионный художественный сериал» номинациясы бойынша «ТЭФИ» жүлдесіне ие болды.
Онымен бірге, сол жылы «Лучший игровой телевизионный сериал» номинациясы бойынша «Золотой Орел» жүлдесімен марапатталды.
Ал бір жылдан кейін, яғни 2004 жылы, Ресейлік «Бригада» сериалы «художественный сериал» номинациясы бойынша ЕММY International американдық емес жетістіктер үшін берілетін халықаралық жүлденің европалық жартылай финалистер қатарына кірді. 
Сериалда ең басты р кейіпкерді, яғни Саша Белыйді сомдаған Сергей Виталиевич Безруков 1973жылы қазан айының 18, қазіргі Ресей Федерациясы Мәскеу қаласында дүниеге келген. Ресей халық әртісі (бұл атаққа 2008 жылы ие болған), кинода көптеген рөл сомдаған онымен қоса театрда да өнер көрсеткен. 
Космос атты өте қатал мінезді жігіт рөлін сомдаған Дмитрий Петрович Дюжев – ресейлік театр және кино актері, 1978 жылы 9 шілдеді бұрынғы КСРО жеріндегі, Астрахань қаласында дүниеге келген.
Владимир Вдовиченко (ФИЛ) 1971 жылы 13 тамызда Ресей Федерациясы, Калининград облысында дүниеге келген. Ол Ресей Федерациясының халық әртісі атағына 2012 жылы ие болды.
Павел Сергеевич Майков (Пчёла) – ресейлік актер және тележүргізуші, 2008 жылдан бастап әнші және музыкант. Ол 1975 жылы 15 қазанда бұрынғы КСРО жерінде Мытищида туған.

## Сілтемелер
«Энциклопедия отечественного кино» сайтындағы "Бригада"

Санат:Ресей телесериалдары
Санат:2002 жылғы фильмдер
Педерастия

**Педерастия** ( — «сәби», «бала» +  — «жақсы көруші», яғни «жас балаларға махаббат») — үлкен ер адам және жас баланың арасындағы жыныстық немесе сүйіспеншілік қатынас. Қазіргі ауызекі тілде жалпылай ер адамның гомосексуализмін білдіреді. Ресей Федерациясының заңнамаларында бұл сөз қолданылмайды.

Бұл мақалада педерастияның үлкен ер адам мен жас бала арасындағы жыныстық қатынас ретінде тарихи, мәдени және әлеуметтік аспектілері қарастырылады. Медициналық патология саналатын үлкен адамның сәбилерге құштарлығы туралы Педофилия мақаласында, бір жынысты адамдардың сексуалды қатынастары туралы Гомосексуализм мақаласында оқи аласыз.

## Тағы қараңыз
* Гомосексуализм
* Педофилия
* Жыныстық қатынас

Санат:Педерастия
Санат:Гомосексуализм
АҚШ сыртқы кіші аралдары

right|thumb|250px|Барлық сыртқы кіші аралдарды қолданылатын АҚШ туы

Америка Құрама Штаттарының барлық **сыртқы кіші аралдары**, Кариб теңізінде орналасқан Навасса аралын санамағанда, Тынық мұхитта орналасқан. Қазіргі таңда бұл аралдардың ешқайсысында тұрғылықты тұрғындар жоқ.

Навасса аралы Гаити мен АҚШ арасындағы даудың, ал Уэйк атоллы Маршалл аралдары мен АҚШ арсындағы даудың себебі болып тұр.

Бұрын сыртқы кіші аралдарғы жоғарғы деңгейлі .um домені берілді. 2007 жылы көп қолданылмағасын бұл домен жойылды.

[thumb|750px|АҚШ сыртқы кіші аралдарының орналасуы белгіленген [Тынық мұхиттың картасы]]

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* United States Pacific Island Wildlife Refuges  

Санат:АҚШ аралдық аумақтары
Кәмелеттік жас

**Кәмелеттік жасы** — кемелденгендік, толысқандық, адамның бойы өсіп, бұғанасы қатқан, ақыл-ойы, рухани-моральдік жағынан жетілетін шағы. Бұл кезде адам қайратты, алға қойған мақсатын орындап шығарлықтай жігерлі, төзімді келеді. Балалық шақтағыдай албырттық пен қызуқандылыққа бой ұра бермей, байсалды, салмақты бола бастайды. Кәмелеттік шақта адамның бойындағы барлық қабілет-мүмкіншіліктері мейлінше ашыла бастайды.

Заң нормаларына сәйкес толық азаматтық қабілеттілік басталатын жас мөлшері. Сонымен қатар бұл жасқа жетумен бірге басқа құқықтар мен міндеттер пайда болады. Кәмелеттік жасқа жетпегендер неке қиғанда немесе заң белгілеген жастан бастап ерекше жағдай болғанда азаматтық қабілеттілікке ие болады, бірақ әдеттегіде дауыс беру, бала асырау және қамқоршы болу құқықтары берілмейді.

## Дінде
* Ислам дінінде кәмелеттік жасына (*балиғат*) жеткен ер немесе қыз бала *мукалләф* болады, яғни олардың міндеттері мен құқықтары пайда болады. Кәмелеттік жыныстық жетілумен байланысты. Ер балалар негізінен 13—15 жаста, қыз балалар 10—13 жаста кәмелеттік жасына жетеді.
* Яһудилік (иудаизм) дінінде еврей баласы кәмелеттік жасқа жеткенде (ер балалар 13, қыз балалар 12 жастан) ол өз істеріне жауап бере бастайды. 13 жастан бастап балалар үлкен адамдармен бірге құлшылықтарға қатыса бастайды.
* Баһаи сенімінде кәмелеттік 15 жаста келеді.

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Сексуалды келісім жасы

Санат:Азаматтық құқық
Санат:Отбасылық құқық
Декольте

**Декольте** ( — «мойынсыз, шабылған мойынды») — иықтар мен төстің бір бөлігін ашық көрсететін киімдегі терең ойық.

## Тағы қараңыз
* Мода

Санат:Киім
Топлес

**Топлес** ( — «үстіңгі киімсіз») — қоғамдық орындарда, көбінесе жағажайлардағы жалаңаштанған әйел омырауын білдіру үшін қолданылатын термин. 

Әйел адамның жағажайлардағы топлес жүруінің негізгі мақсаты — суға түскенде киетін киімнің қалдыратын жолақтарынсыз, біртекті күнге күю (). Көбінесе күн көзінен емшек үрпісін сақтау үшін оларға кішкене дөңгелек жапсырма — стикини жапсырылады.

Кейде үстіңгі киімсіз қалу талпынысы өзінің еркіндігін көрсету талпынысымен байланысты.

«Ол өлген күні киосктардағы „оң“ газеттер „Плейбойға“ ауыстырылды, ал жағажайдағы әйелдер сол сәтте емшекқаптарын (лифчик) шешті»

## Тағы қараңыз
* Емшек
* Декольте

Санат:Төс
Санат:Жалаңаштық
Жалаңаштық

**Жалаңаштық** — еш киім киілмеген, жалаңаш дененің қалпы, көрінісі. Антикалық замандардан бізге жалаңаштанған денені бейнелейтін (еркек пен әйелдікі) көптеген өнер туындылары жетті. Бірақ әртүрлі мәдениеттерде әдемілік идеалы туралы пікірлер әртүрлі болған. Кейбір мәдениеттерде жалаңаштық сөгіске ұшырайды.

Әртүрлі мәдениеттерде жалаңаштық әркелкі таралып, бағаланады. Қоғамдардың басым көпшілігінде ең кем дегенде дененің бір бөлігін жауып жүру дәстүрлі нормаға жатады. Бірақ бұл норманың түсінігі өзгерістерге ұшырауы мүмкін. Жалаңаштықпен жыныстың бастапқы немесе екінші дәрежелі белгілеріне жататын және мәдениет, заман, әлеуметтік жағдайға байланысты көрінетін ұят сезімі байланысты. Яномама тайпасы сияқты жабайы тайпаларға өзін киінген сезіну үшін бел тұсындағы бір жолақ мата жеткілікті. Сонымен қатар толық жалаңаштық мүлдем сөгілмейтін халықтар бар. Оның қарсысы — кейбір қатаң мұсылман мәдениеттерде әйел денесі толығымен жабылу керек. Батыс әлемінде ұят деңгейі бір мәдениеттен екінші мәдениетке ауысып тұруы мүмкін. Мысалға америкалықтар адамдар көзіне жалаңаштанумен қатар ішкі киіммен жүруді де ұят деп санайды да, медициналық процедураның кезінде де халатпен жамылуы мүмкін, ал көптеген скандинавтар толық жалаңаштықтан ұялмайды.

## Тағы қараңыз
* Топлес
* Адамның сексуалдылығы
* Порнография
* Эротика
* Эксгибиционизм
* Вуайеризм
* Натуризм

Санат:Жалаңаштық
Санат:Адамның сексуалдылығы
Қазақ сайттары редакторларының конференциясы

**Қазақ сайттары редакторларының конференциясы** - Астана қаласында бірінші рет 2013 жылдың 22 қаңтарында өткізілді.

Конференцияға Қазақстанның түкпір-түкпірінен 100-ге жуық интернет сайттарының редакторлары қатысты.

Шараны ұйымдастырушылар – «Нұр Отан» халықтық демократиялық партиясы, «www.abai.kz» ақпараттық порталы, «Алаш Орда» ақпараттық порталы және «Мінбер» журналистерді қолдау орталығы. 

## Талқыланған тақырыптар:
*«Қазақ интернетінің дамуы: ерекшеліктері, өзекті мәселелері»
* «Қазақ сайттарының дизайны және техникалық сүйемелдеуді қолдау, коммерцияландыру мәселелері»
* «IT саласындағы терминология және қаріп мәселесі»
* «Жаңа медиа мен қазақ интернеті журналистикасы» 

## Сыртқы сілтемелер
# Қазақ интернеті: Шыңы мен шырғалаңы (конференциядан түйген ой) 
#Қазақтілді интернет қайтсе жақсарады?

Санат:Сайттар туралы аяқталмаған мақалалар
Хезболла

**Хезболла** ( — «Алланың тобы») — ливандық шииттік әскери ұйымы және Ливанда Иран үлгісі бойынша Ислам мемлекетін құруды қолдайтын саяси партия. Идеологиясының негізінде Иран Ислам төңкерісінің көсемі Рухолла Хомейни жасаған идеологиясы жатыр. Канада, Нидерланд, Израиль, АҚШ, Мысыр мемлекеттерінде, және ішінара Аустралия мен Ұлыбританияда лаңкестік ұйым ретінде танылған. Иран мен Сирия мемлекеттерінің қаржылай және әскери көмегін қолданады.

1985 жылғы манифестінде бұл ұйым өзінің үш негізгі көздеген мақсаты ретінде: «Ливаннан кез келген колониалды құрылымдарды шығарып тастауды», «фалангистерді өз қылмытарына жауапқа тартуды» және елде Исламдық режимді орнатуды жариялады.

Арабтанушы Георгий Мирский сөзінше Ливанда әрекет етіп жүрген топ 1982 жылы аттас ирандық ұйымның филиалы ретінде құрылған.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша саяси партиялар
Санат:Саяси партиялар
Санат:Шииттер
Санат:Ислами партиялар
Санат:Хезболла
Ержан Малғажұлы Маямеров

thumb|right|400px
**Ержан Маямеров Малғажыұлы** (1972 жылы туған) — 2013-2017 жж. аралығында Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының төрағасы, Бас мүфти болып қызмет етті. Бұл лауазымға ол 2013 жылы 19 ақпанда Астанада Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының кезектен тыс VII құрылтайында сайланды.
Бүгінде "Нұр Мүбәрак" Ислам мәдениеті университетінде басшылық қызметте.
* 1990 жылы Шығыс Қазақстан облысының Мақаншы ауданындағы Ғани Мұратбаев атындағы орта мектепті бітірген. Содан кейін Қарулы Күштер сапында әскери парызын өтейді.
* 1991-1993 жылдары Отан алдындағы әскери борышын өтеп келген соң, сол жылы Мысырдағы Әл-Азһар Ислам университетінің шариғат және заң факультетіне оқуға қабылданды. Аталған оқу орнын 2006 жылы тәмамдады.  
* 2006-2008 жылдар аралығында Мысыр мүфтиятының пәтуа шығару бөлімінде білімін жетілдірді.  
* 2011 жылы 10 қазанда Әбсаттар қажы Дербісәлі хазреттің ұйғарымымен, Ержан Малғажыұлы ҚМДБ-ның Семей өңіріндегі өкіл имамы болып тағайындалды.

Әкесі Маямеров Малғажы Мұхамеджанұлы мен анасы Төлекова Жұмағайша Садыққызы педагог-ұстаз. Физика-математика пәнінің мұғалімі. Олар Мақаншы ауылындағы Ғани Мұратбаев атындағы орта мектепте қызмет еткен. Әкесі Малғажы Мұхамеджанұлы мұғалімдік қызметтен мектеп директорының оқу ісі жөніндегі орынбасары дәрежесіне дейін көтерілген.  
 
Бас мүфтидің балалық шағы Мақаншы ауылында өтті. Ол ұстаздар жанұясынан шыққан. Анасы Жұмағайша Садыққызы Алланың қалауымен бес құрсақ көтерген: екі ұл, үш қыз. Бүгінде олар отбасылы.
 
Ержан Малғажыұлының үш ұлы бар. Есімдері – Әли Маямер, Абдолла Маямер, Насрұлла Маямер.
 
Ержан Маямеровке діндарлық ата-бабаларынан дарыған. Ата-әжесі діндар болған. Кеңес үкіметінің «Құдай жоқ» деп ұрандатқан заманында да намазын тастамай оқыған. Оразаларына да берік болған. Әжесінің тәрбиесін көрген ол дінге жақын болып өсті. Исламның асыл құндылықтарын бала кезінде бойына сіңірді.

## Дереккөздер


Санат:1972 жылы туғандар
Санат:Қазақстан бас мүфтилері
2012 жылғы нақты ЖІӨ өсу қарқыны бойынша елдер тізімі

Бұл тізім CIA World Factbook деректері бойынша 2012 жылғы жалпы ішкі өнімнің өсу қарқыны бойынша елдер тізімі. Бағалау 2012 жылғы көрсеткіш бойынша, кейбір елдерде басқа жылдардағы көрсеткіштері бойынша берілген. Тізімде кейбір тәуелді территориялар енгізілген.

## Тізім

## Көп уақыттық деректерді салыстыру

Мәлiметтерлердiң мөлшерлемелерін бiр жылға қарағанда көп жылдық ауқым бойынша экономикалық көрсеткіштерді салыстыруы тиімді болады.

[left|thumb|500px|1990-1998 және 1990-2006 жылдардағы кейбір елдерің нақты [ЖІӨ өсу қарқындары.]]

## Тағы қараңыз
* ЖІӨ
* Экономикалық өсу

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*  Economics focus: Grossly distorted picture From Mar 13th 2008, The Economist print edition. Sub-title "If you look at GDP per head, the world is a different—and, by and large, a better—place"
* World Map and Chart of GDP Annual Growth % by Lebanese-economy-forum, World Bank data
* CIA World Factbook боынша https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2012rank.html   CIA World Factbook
*http://www.viewswire.com/index.asp?layout=VWAllCountryVW3&rf=0

Санат:Экономикалық индикаторлар бойынша тізімдер
Санат:2012 жыл
Санат:Ел тізімдері
Temple Run

**Temple Run** () — Роли қаласында (Солтүстік Каролина) орналасқан Imangi студиясымен жасалған ақыр шегі жоқ (яғни, бітіру мүмкін емес) ойын.

Ойын құбыжық маймылдармен қорғалатын ғибадатханадан пұтты ұрлағысы келген бірнеше қызыққұмар зерттеушілер туралы әңгімелейді. Ойыншы зерттеушілерді сенсорлы экрандағы қарапайым қол қозғалыстарымен немесе құрылғыны бір жаққа еңкейту арқылы басқарады. Ойынның мақсаты — майымлдарға жем болмай, неғұрлым ұзағырақ жүгіріп өту. Ойын iOS және Android платформаларына шығарылған. Бастапқыа ойын тек iOS операциялық жүйесіне шығарылды, бірақ 2012 жылдың наурыз айныда Android қолданушыларына да қолжетімді болды.

iTunes Store желілік дүкенінде 2011 жылдың желтоқсан айының ең көп жазылған ойындарының қатарына кірді, сонымен қатар тегін бағдарламаларың қатарында бірінші орынға иемденді. Ойынды Android операциялық жүйесіне шығарғанда, ойыншылар оны үш күн ішінде миллион рет жазып үлгерді. Бұрын ойын 99 цент бағасымен сатылатын еді, бірақ Imangi Stuios 2011 жылдың алдында бұл ойынды freemium (ru) моделіне көшіріп, тегін қылды. Бұның орнына құрастырушылар ойын ішіндегі теңгелерді сатумен ақша табады. Android-қа шыққан ойын үлгісі алғашқы күннен бастап тегін болды.

## Сыртқы сілтемелер
* Ойын құрастырушының ресми сайты

Санат:Android ойындары
Санат:iOS ойындары
Санат:Windows Phone ойындары
Санат:Freemium
Санат:2011 жылғы компьютерлік ойындар
Қарматтар

**Қарматтар** ( — «әл-қарāмита») — шығу тегі исмаилизммен бір, «асыра сілтеуші» шииттердің өкілдері. IX ғасырда бұл сектаның мүшелері Аббасилер халифатын дүр сілкіндірген көтерілісті бастады.

## Тарихы

Қарматтар қозғалысының негізін салушы — «Қармат» деген лақап атпен белгілі Хамдан ибн әл-Ашғас. Бұл атпен секта да аталып кетті. Қарматтардың діни тұжырымдары мен дін тарату үлгісі (дағуат) жалпылай келгенде исмаилиттердің ұстанымдарын қайталады. Қарматтардың пайда болу тарихы исмаилиттердің белсенді діни пропагандасының кезімен тікелей байланысты. Атақты исмаилизм уағыздаушысы Хусәйн әл-Ахуази  Иракқа келіп, сол жерде Хамдан ибн әл-Ашғаспен (Қармат) танысады. Ол исмаилиттердің пікірлерін қабылдап, жаңа қозғалыстың көсеміне айналады. Хусәйн әл-Ахуази қайтыс болған соң, Хамдан-Қармат оның орнын басып, Куфа маңында өз жақтастарының базасын құрады. Осымен қатар ол халифаттың әр түкпіріне өз уағыздаушыларын жібереді, олардың ең танымалы Абдан — қарматтықтың идеологы болған. Қарматтардың басқа танымал уағыздаушылары — Зикрауәйһ ибн Михрауәйһ және 289 жылғы көтерілісті басқарған Әбул-Фауариз.

## Исмаилиядан бөліну
Бастпқыда қарматтар шиизм-исмаилизмді уағыздап, Сәләмиядағы исмаилиттердің орталығынан нұсқаулар алып отырды. Кейбір мұсылман ғалымдар бұны Қарматтың исмаили уағызы Әли ибн Әбу Талибтың ұрпағының пайдасына емес, Абдуллаһ ибн Маймун әл-Қаддах деген біреудің пайдасына жүргізіліп жатқанын біліп қойғанымен байланыстырады. 

## Ішкі талас-тартыс

## Әдебиет
* 

## Тағы қараңыз
* Шииттер
* Исмаилия

## Сыртқы сілтемелер
* Карматы — Кругосвет энциклопедиясы

Санат:Шииттер
Санат:Ислам ағымдары
Санат:Таяу Шығыс тарихы
Санат:Бахрейн тарихы
Unisys

**Unisys Corporation** — Америкалық ақпарат технологиялары компаниясы, штаб пәтері Блу Белл қаласы, Пенсильвания штаты. 

Компания портфолиосы ақпараттық технологиялар қызметі, бағдарлама жасақтамасы және технология қызметтеріне негізделген.

## Тарихы
Әлемнің ең бірінші UNIVAC компьютері осы компанияда жасалынды.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Unisys Official website
* Unisys profile at Yahoo
* Unisys  profile at the Center for Public Integrity
Ajax

thumb|500px|AJAX-ды пайдалану арқылы тікелей салыстыруға болатын желі үшін классикалық қосымшалардың моделі.

**Ajax** (, **эйджакс**) — клиент жақтағы веб қосымшаларды дамытуға арналған технология. Эиджакстың көмегімен клиенттік аппликация серверден қажетті құжаттарды, ақпаратты асинхронды немесе веб бетшені толық жібермей ақ қабылдап жібере алады.

## Технологиялар
*Ajax* термині :

* HTML (немесе XHTML) және CSS 
* Document Object Model (DOM) динамикалық дисплейде көрсетілуге және динамикалық ақпаратты пайдалануға қолданылады
* XML ақпаратпен алмасу мақсатында, және XSLT сол ақпаратты өзгерту үшін қолданылады
* XMLHttpRequest объекті асинхрондық коммуникация
* JavaScript барлық технологияларды біріктіру мақсатында қолданылады

## Тағы қараңыз
* WebSocket
* XMLHttpRequest
* ActionScript

## Дереккөздер

## Сыртқы сілттемелер
* Ajax Tutorial with GET, POST, text and XML examples.

Санат:Ақпараттану
Санат:JavaScript
Әбу Шама әл-Мақдиси

**Әбу Шама Шиһабуддин әл-Мақдиси** () — араб жазушысы, тарихшы, хроникашы.

1203 жылы Дамаск қаласында дүниеге келген. Анықталмаған жағдайларда қарақшылардың немесе оның шығармаларына разы болмаған ассасиндердің қолынан 1267 жылы қаза тапқан.

Әбу Шама әл-Мақдисидің ең басты белгілі шығармасы: «Китаб әр-раудатәйн фи ахбар әд-дәуләтәйн ән-Нурия уәс-Салахия» — «Екі әулеттің хабарлары туралы екі бақ кітабы», Нур әд-Дин Махмуд пен Салах әд-Диннің билік кезеңдеріне арналған.

## Әдебиет
* Әбу Шама Шиһаб әд-Дин әл-Мақдиси. Китаб әр-Раудатәйн фи ахбар әд-дәуләтәйн ән-нурийа уә-с-салахийа. Т. 1. Ч. 1—2. , 1956.

Санат:Мұсылман тарихшылар
Ибн Атыя әл-Андалуси

Әбу Мұхаммед Абдул-Хаққ ибн Әбу Бәкр Ғалиб ибн Абдуррахман ибн Ғалиб ибн Абдуррауф ибн Таммам ибн Абдуллаһ ибн Таммам **ибн Атыя әл-Андалуси** (1088—1146)— қазіргі Испанияның Гранада қаласында дүниеге келген мұсылман ғұламасы, муфассир-тәпсірші. Испанияны Мурабитун () әулеті билеп тұрған кезде өмір сүрген.

## Сыртқы сілтемелер
* «әл-Мухаррар әл-уәджиз фи тафсир әл-Китаб әл-Азиз»  — Ибн Атыя тәпсірі.
* «Фиһрис Ибн Атыя» — Ибн Атыяның 

Санат:Муфассирлер
Ибн Атыя

* Джарир ибн Атыя — атақты араб ақыны.
* Ибн Атыя әл-Андалуси — Гранада қаласында дүниеге келген, Мурабитун (Фуқаһа) халифатының кезінде өмір сүрген муфассир ғұлама.
Вэньянь

**Вэньянь** () немесе **классикалық қытай тілі** — Қытайда XX ғасырдың алдында қолданыста болған жазба тіл. Иероглифтік жазу негізінен сөздің дыбысталуын емес, мағынасын беретін болғасын, вэньянь ежелгі қытай тілінің синтаксистік жіне морфологиялық нормаларын сақтап, соның кесірінен XX ғасырға таман ауызекі қытай тілі — байхуадан қатты ерекшелене бастады. Вэньянь өзінің ресми мәртебесінен 1919 жылғы студенттердің 4 мамыр қозғалысы басталғаннан кейін айырылды, себебі бұл қозғалыстың талаптарының бірі — вэньяньды жойып, байхуаға көшу болған. Бірақ сонымен қатар қазіргі қытай тілінде вэньяньның көп элементтері сақталған.

## Тағы қараңыз
* Қытай тілі
* Байхуа

Санат:Қытай тілі
Тіл (айрық)

* Тіл — мағыналық құрам мен типтік дыбысталуды бір-біріне қатыстыратын белгілер жүйесі.
* Тіл — адамның немесе басқа да жануар-жәндіктердің ауыз қуысында орналасқан дене мүшесі.
Пьяна (өзен)

**Пьяна өзені** - Ресейдің Нижегород облысы аумағында, және де мардымсыз бөлігі Мордовия республикасы арқылы ағатын өзен. Ұзындығы - 436 км, су жинау алабы - 8060 км², басталған жерінен сағасына дейінгі аралық 65 шақырымға тең. Сура өзенінің сол саласы. Сура өзеніне құйып, оның сулары Еділ өзеніне құяды да, соңыңда Каспий теңізіне құяды.
Су ағысы - секундына 25 м³/с.
Пьянаға құятын өзендер - Вадок, Ежать, Чека, Анда, Сердемь, Келя, Кетарша, Пица, Пары, Раужа өзендері.

Санат:Нижегород облысы өзендері
Карл Поппер пікірсайыстар форматы

**Карл Поппердің дебат форматы** - парламенттік дебаттардың бір түрі. Жаңадан ойнап бастаған ойыншыларға ыңғайлы болып саналады. Формат Карл Поппердің есімімен аталған.

Ойында екі, ақтаушы және жақтаушы, команда ойнайды. Форматтың басқа форматтардан негізгі айырмашылығы - бастапқы екі спикерге сөздерінен соң қарама қарсы командадан сұрақ қойылады. Аналитиктер сұрақтардан бос. Әр командада қарсыластың сөздерінен соң дайындалуға 8 минут уақыт болады. Олар сол 8 минутты раундтардын арасына рационалды бөлуі тиіс. Осы артықшылығы үшін бұл формат жаңа дебатерларға өте ыңғайлы болып саналады.

## Ойын тәртібі:
1 ойыншы - Дефиниция, қалыптасқан жағдай, құндылықты таныстыру. Аргументтерді жариялау. 6 минут.
1 ойыншыға оппозицияның 3 мүшесінен сұрақ қойылады. 3 минут.
2 ойыншы - Дефинициялармен келісу немесе келіспеуі. Ребатл, аргументтерге қарсы пікір және өзінің аргументтерін енгізу. 6 минут.
2 ойыншыға үкіметтің 3 мүшесінен сұрақ қойылады. 3 минут.
3 ойыншы - Өз аргументтерін жақтау және қарсыластың аргументтеріне қарсы ребатл жасау. 5 минут.
3 ойыншыға оппозицияның 1 спикерінен сұрақтар қойылады. 3 минут.
4 ойыншы - Өз аргументтерін жақтау және қарсылас аргументтеріне қарсы ребатл. 5 минут.
4 ойыншыға үкіметтің 1 спикерінен сұрақтар қойылады. 3 минут.
5 ойыншы - Анализ, қарсыласу нүктелерін көрсету, өз командасының неге ұту қажет екенін айту.
6 ойыншы - Анализ.

## Басқа парламенттік дебаттардың форматтары
* Американдық Парламенттік Формат
* Ұлыбритания парламенті
* Линкольн-Дуглас дебат форматы

## Дереккөздер

Санат:Пікірталастар
Линкольн-Дуглас пікірталастар форматы

**Линкольн-Дуглас дебат форматы** — атақты Авраам Линкольн мен Стивен Дугластын арасында болған дебаттың құрметіне аталған екі адамдық дебат форматы.

Линкольн-Дуглас — құндылықты ойын, кім не үшін ойнап отырғаны үлкен рөл ойнайды. Бұл дебаттарда идеялардың қалай жүзеге асатыны маңызды емес, ең бастысы ойыншының құндылығы болып табылады. Ойынға бір ақтаушы және бір даттаушы қатысады. Біреуі Линкольннің, екіншісі сәйкесінше Дугластың рөлін ойнайды. 
[thumb|180pxl| [Авраам Линкольн]]

## Ойын тәртібі
Линольнның сөзі (Құндылығын айту, Өз кейсымен таныстыру) - 6 минут  
Дугластың сұрақтары - 3 минут 
Дугластың сөзі (Ребатл, Құндылығын айту, Өз кейсымен таныстыру) - 7 минут 
Линкольнның сұрақтары - 3 минут 
Линкольнның сөзі (Ребатл) - 4 минут 
Дугластың сөзі (Кейсын қайта құру, Кристализация*) - 6 минут 
Линкольнның сөзі - 3 минут (Кристализация*)

## Қажетті ақпарат
Сұрақ қойғанда Иә немесе Жоқ деген жауаппен ғана жауап берілетін сұрақтар қабылданбайды
Кристализация - ойынның қортындысын айту, аргументтерді және қарсыласу нүктелерін мысалдарсыз, артық сөздерсіз айтып беру, өзінің неге жеңгенін түсіндіру.

## Тағы қараңыз
* Карл Поппер Дебат Форматы
* Американдық Парламенттік Формат

## Дереккөздер

Санат:Пікірталастар
Эротика

**Эротика** — сексуалды эмоцияларды жеткізу өнері. Көбінесе эротика бейнелеу өнері, әдебиет, фильмдер мен өлеңдер арқылы көрсетіледі. Эротикалық шығармада бейнеленген кейіпкерлердің іс-әрекеттері махаббатпен де, сексуалды-жыныстық құштарлықпен де байланысты болуы мүмкін. Эротикалық шығармалар цензураға ұшырауы мүмкін (қараңыз: Мораль).

## [[Мифология]]лық кейіпкерлер
* Афродита — ежелгі гректердің сұлулық пен махаббат құдайы (римдіктерде Венера).
* Эрос немесе Эрот — ежелгі гректердің махаббат пен құштарлық құдайы (римдіктерде Купидон).

## Тағы қараңыз
* Порнография
* Эротикалық фильм
* Жалаңаштық
* Стриптиз

Санат:Эротика
Санат:Өнер жанрлары
Стриптиз

**Стриптиз** ( — «шешіну»,  — «ызаландыру, қыздыру») — оның барысында бірте-бірте шешініп, жалаңаштанатын эротикалық би.

Стриптизді негізінен түнгі клубтарда көрсетеді. Стриптиздің дәстүрлі құрамдас бөлігі — оның айналасында стриптизёр билеп, шешінетін *пилон* (бақан). Стриптизер сахнадан залға түсіп, келушілердің тізесіне отыруы мүмкін. Әдетте келушілерге стриптизерға қол тигізуге тыйым салынады, бірақ ол келушіге жанасуы мүмкін. Жергілікті және орталық билік стриптизерға қай деңгейге дейін шешінуге болатындығын заңмен бекітеді.

Кейде клиент стриптизер тек оның құзырында ғана (сақшылардың жасырын қадағалауымен) арнайы бөлмеде орындалатын «жеке» биге тапсырыс беруі мүмкін. Әдетте бұл қызмет қосымша ақшаны талап етеді — АҚШ-та 20$ шамасында. Кейде келушілер стриптизерға ақша беруі мүмкін.

## Тағы қараңыз
* Эротика
* Би

Санат:Эротика
Санат:Би түрлері
Санат:Жалаңаштық
Swatch

**Swatch** (*Суоч*) — Швейцариялық сағат маркасы, Swatch Group (The Swatch Group Ltd.) холдинінің құрамына кіреді. .

## Тарихы

Swatch компаниясының негізін 1983 жылы Николас Джордж Хайек құрды. Бұдан бір жыл бұрын кәсіпкер швейцариялық кредитор —банктерінің бірқатарынан екі ірі сағат компанияларын — ASUAG және SSIH ( Omega, Tissot, Rado, Longines және т.б. маркаларды иеленген) сатып алды..  Swatch кварцтан жасалған арзан сағаттарымен сағат нарығын жаулап алған жапон сағаттарына қарсы құрылған тауарлық белгі болып саналады. Компанияның негізгі мақсаты синтетикалық материалдарды қолдану және сағат жинаудағы су жаңа технологияны пайдалану арқылы қарапайым сағатардың халық арасындағы дәрежесін қайтару болатын. Нәтижесінде, сағаттардың дизайні де қайта қаралып, 1983 жылы өзінде жоғары сапа мен қол жетімді бағаны қатар иемденген алғашқы сағаттар сатылымға түсті. 
### Атауы
Swatch тауарлық белгісінің атауы «Swiss Watch» (*Швейцариялық қолсағат*) сөз тіркесінен шыққан деп саналады. Алайда, Николас Джордж Хайектің айтуынша бұл атау шын мәнінде «Second Watch» (*Екінші қолсағат*) сөз тіркесінен шыққан, яғни  күнде қолдануға болатынб қол жетімді аксессуар деген мағынаны білдіреді.

## Меншік иелері мен басқарма
Компанияның дауыс беру құқығына ие акциялардың ең ірі пакеті (41 %) Хайек әулиетіне тиесілі .

## Қазіргі әлемдегі Swatch
Swatch 1996, 2000 және 2004 жылғы Жазғы Олипиада ойындарының ресми хронометристі қызметін атқарды. Сонымен қатар, Swatch жағажай волейболы чемпионатының демеушісі болып табылады.

## Ескертулер

## Сілтемелер
* Swatch компаниясының ресми сайты  
* Swatch Group холдингінің ресми сайты
316-атқыштар дивизиясы

**316-шы атқыштар Қызыл тулы дивизиясы** - ұлы отан соғысында КСРО әскери құрама. Жол торап Дубосековоны қорғаныс насихаттау кең шағылған алған өз атағын ркканың таңбалы дивизияларыдан ұлы отан соғысқа бiрi салдарынан.

## Тарихы
Дивизия Алматыда шiлденiң ортасында 1941 жыл қалыптасты.

1941 жылды 25 тамыз 1941ден 5 қазана дейiн қолданыстағы армияның құрамында және 1941 жылды 1941 жылды 14 қазаннан 18 қарашана дейiн.

1941 жыл дивизиясы 18 тамыз эшелондарында батырған және 52-шi резервтегi армияның жоспарланған қалыптастыруына басқаруындасы бағытталған Новгородына. 1941 жыл дивизия 27 тамыз Боровичтағы толық түсiрдi және маршта авианалётқа, алғашқы ысырап апара түстi. 1941 жыл дивизия 8 қыркүйекке, Вольму Усть- өзен жылдамдатып, армияның екiншi эшелонында позиция алған Крестцыға келдi, және дивизия ай дерлiк қорғаныстың жолағын жабдықтайды.

1941 жыл дивизия 5 қазан эшелондарда батырған және (1941 жылды 11 қазан) 5-шi армияның құрамына алдымен кiретiн Мәскеуге асыра лақтырған, ал 16-шы армияның құрамына содан соң. 7 қазаннан 12 қазанға дейiн 1941 жыл Волоколамскте жүк түсiредi. Бағыттың Волоколамскте совхоз Болычевоға елдi мекен Львов дейiн 41 шақырымға созылымдықтың қорғанысын жолақ алды. Жауынгерлiк тәжiрибемен, дивизия ие болмай қуатты артиллерияны орналастырды.

1941 жыл дивизия 17 қараша Қызыл ту орденімен марапаттаған, ал 18 қараша 1941 жыл 8-шi гвардиялық атқыштар дивизиясы болып өзгертілген.

## Құрамы
*1073-шы атқыштар полкы 
*1075-шы атқыштар полкы  
*1077-шы атқыштар полкы

## Сыртқы сілтемелер
* http://samsv.narod.ru/Div/Sd/sd316/default.html
* http://soldat.ru
* http://soldat.ru/doc/perechen/ 
* http://smol1941.narod.ru/
* http://krasnoe.tv/node/

Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс
Адамның сексуалдылығы

**Адамның сексуалдылығы** — адамның жыныстық құштарлықты көрсетуі мен қанағаттандыруына байланысты адамның биологиялық, психофизиологиялық, рухани және эмоционалды реакцияларының, уайымдар мен әрекеттердің жиынтығы (Г.б: Дерягин). Сексуалдылық тыныс алу, тамақ қорыту және т.б. секілді адамға туа біте даритын қажеттілік пен адам ағзасының функциясы болып табылады. Адам белгілі физиологиялық сексуалды потенциалмен туады, әрі қарай сексуалдылық әр адамның өмірлік тәжірибесіне сай дамиды. Жалпылай алғанда,  адамның сексуалдылығы биологиялық, психикалық және әлеуметтік-мәдени факторлардың интеграцияланған әсерілерімен шартталған.

Адамның сексуалдылығының көптеген формалары бар. Адамның сексуалдылығы іс-әрекеттер мен процесстердің кең диапазонын, секстің физиологиялық, психологиялық, әлеуметтік, мәдени, саяси, рухани және діни аспектілерін, сонымен қоса адамның сексуалдық мінез-құлқын қамтиды. Адамның басқа мінез-құлықтары мен жүріс-тұрыстары секілді, сексуалдылық биологиялық және әлеуметтік сипатқа ие: сексуалдылықтың кей сипаттары генетикалық тұрғыдан беріледі, басқалары социализация барысында қалыптасады.

## Тағы қараңыз
* Сексология
* Жыныстық қатынас
* Сексуалды бағыттану

Санат:Адамның сексуалдылығы
Фингеринг

thumb|right|Фингеринг
**Фингеринг** ( — «саусақпен әрекет ету») — сыртқы жыныстық мүшелерге, клиторға, вагинаға және артқы қуысқа (әйелдің немесе еркектің) әсер ету арқылы жыныстық қозуға жетудің әдісі.

Фингерингті, егер саусақтан басқа зат қосылмаса, мастурбацияның бір түрі ретінде қарастыруға болады. Әйелдер мастурбациясының ең таралған түрі саналады.

Фингеринг сексуалды прелюдияның немесе өзара мастурбацияның ең кең таралған түрі.

## Тағы қараңыз
* Мастурбация
* Пенисті қолмен стимуляциялау

Санат:Жыныстық қатынастар
Санат:Мастурбация