open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жюль Борде

**Жюль Борде́** (; 13 маусым 1870, Суаньи, — 6 сәуір 1961, Брюссель) — бельгиялық иммунолог және бактериолог. Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1919 жылғы лауреаты.

## Өмірбаян
Брюссель университетін бітіріп, онда 1892 жылы ол медицина ғылымдарының докторы дәрежесін алды. 1894—1901 жылдары  Парижде Пастер институтында И. И. Мечников лабораториясында жұмыс істеді. 1901 жылы ол, кейін 1940 жылға дейін оның директоры болған, ол Брюссельде Пастер институтын құрды. 1907—1935 жылдары Брюссельде университетінде бактериология және паразитологиядан сабақ берді.

Негізгі ғылыми еңбектері Ж. Борденің иммунологияға арналған. Ол иммундық жауаптардың негізінде физикалық және химиялық процестер жатады деп тапты,  агглютинация, гемолиз, преципитация, дезинтоксикация механизмін көрсетті, иммундық жауапта комлемен жүйесінің рөлін түсіндірді. М. Геемен бірге конглютинация реакциясын ашты. О. Жангумен бірге байланысу комплементін әзірледі. 1906 жылы О. Жангумен бірге бацилланы— көкжөтел қоздырғышын бөліп алды және оның өсіру үшін ұсынылатын шарттарын ұсынды. Анафилаксия туралы ілім әзірледі(1921) және бактериофагалар теориясы, қанның ұюы теориясын ұсынды.

1971 жылғы Бельгиялық почта маркасында бейнеленген.

## Танылуы

## Қайнар көзі

## Сілтемелер
* Жюль Борденің Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны.

Санат:Бельгия медиктері
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:құрметті докторлары Страсбургского университета
Роберт Барани

**Роберт Барани** (; 22 сәуір 1876, Рехниц, Аустро-Венгр империясы — 8 сәуір 1936, Упсала, Швеция) — шығу тегі венгр аустриялық оториноларинголог. Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1914 жылғы лауреаты.

## Өмірбаян
Өмірге 
алты балалының үлкені болған мүлік менеджері және кейінірек банкир (Венаға көшкеннен кейін) венгрлік Варпалотадан шыққан Игнац Баранидің (*Ignácz Bárány*) және Марии Хок (*Marie Hock*, р. 1853), прагалық тарихшы және журналист, еврей ағарту қозғалысының жақтаушысы Шимон Хок (1815—1892) қызының отбасыда келген және Йоханны Брандейс (1820 ж.т.). Балалық шағындағы сүйек туберкулезі нәтижесінде ол ақсақ болып қалған, дегенмен сонымен қатар медицина қызығушылығы дамыған.

Вена университеті медицина мектебінде оқыған, 1900 жылы ол медицина ғылымдарының докторы (оның диссертациясы ырғақтық нистагм құбылысы бойынша болды) дәрежесін алды.

Роберт Барани аустрия әскерінде хирург болып жұмыс істеді және орыс әскерімен тұтқынға алынды. 1914 жылы, вестибулярлық аппаратқа қатысты зерттеуі үшін, ол Нобель жүлдесімен марапатталды, Роберт Барани лагерьде ұсталды. 1916 жылы, Халықаралық Қызыл Крест петициясынан кейін, ол босатылды және осы марапатты алуға мүмкіндік алды. 1917 жылдан және 1936 жылы қайтыс болғанға дейін, ол Упсала университетінің оториноларингология факультеті профессоры болып жұмыс істеді.

Роберт Баранидің ұлдары (Идой Бергермен некесінен, 1909 жылы) сондай-ақ белгілі ғалымдар — шведциялық офтальмолог және физиолог Эрнст Барани (, 1910—1991) және шведциялық гастроэнтеролог Франц Р. Барани (1914 ж.т.); қызы — американдық психиатр және психоаналитик Ингрид Барани Гиффорд (, 1918—2003).

1974 жылғы Швецияда, 1976 жылғы Аустрия және 1988 жылғы Венгрия  почта маркаларында бейнеленген.

## Тағы қараңыз

## Қайнар көзі

## Сілтемелер
* Роберт Баранидің Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны

Санат:Аустрия медиктері
Санат:XIX ғасыр медиктері
Санат:XX ғасыр медиктері
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Нобель сыйлығының лауреаттары Аустро-Венгрия
Санат:оқытушылары вузов Швеция
Санат:құрметті докторлары Стокгольмского университета
Санат:Оториноларингологтар
Алексис Каррель

**Алексис Каррель** () (28 маусым 1873, Сент-Фуа-ле-Лион — 5 қараша 1944, Париж) — француз хирург, биолог, физиолог және евгенист, Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1912 жылғы лауреат.

## Танымал дәйексөздері
* Әрбір адам, кез келген басқа қарағанда ұқсамайтын тарих.
* Әрбір ғалым ауқымды білім мен талантқа ие болу үшін бір ғана жол бар — ғалымдардың санын азайту.
* Адам қайғы-қасіретсіз өзін қайта  жасай алуы мүмкін емес, ол өзін мәрмәрдан жасайтын мүсінші.

## Естелік
1979 ж. Халықаралық астрономиялық одақ Айдың көрінетін жағындағы  Алексис Каррельдің кратерге есімін берді.

Гатино (Квебек) қаласында көше Каррел құрметіне аталды. 2015 ж. еврей істері орталығы нацистік идеялар жақтаушысы құрметіне муниципалитет алдында көше атаулары мәселе көтерді. Қалалық кеңес көшенің атауын сақтап қалуға тұрғындардың көпшілігінің тілегіне қарамастан, оны қайта атау туралы шешім қабылдады, көшеге Мари Кюри аты берілді.

## Қайнар көзі

## Тағы қараңыз
* Сергей Абрамович Воронов

## Сілтемелер
* Алексис Каррельдің Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны 

Санат:Франция дәрігерлері
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Патофизиологтар
Санат:Ресей Ғылым Аакадемиясының мүше-корреспонденттері (1917—1925)
Санат:КСРО Ғылым Академиясының корреспондент мүшелері
Санат:КСРО Ғылым Академиясының құрметті мүшелері
Санат:Француз ғылым академиясының мүшелері
Санат:Папа ғылым академиясының мүшелері
Айдаhар (мағына)

**Айдаhар:** 

* Айдаhар — әлем халықтарының фольклорында жиі кездесетін бірнеше басты алып жыртқыш, адам баласына өлім әкелетін дүлей күш, жалмауыз. 
* Айдаhар — астрономияда Темірқазық жұлдызының маңындағы шоқжұлдыз да «Айдаһар» деп аталады.
* Айдаhар — қытай астрологиясында 12-жылдық циклының 5-ші нысаны.

* **Айдаhарлар**, немесе Жалғанаяқтылар(лат. Boidae) — жыландар тұқымдасы. Ең ірі жыландар. 
* Айдаһар таулары (Drakensberg) — Оңтүстік Африкадағы таулы массивтер
* Айдаһар ағашы, немесе **Драцена** () – қасқыржемдер тұқымдасына жататын өсімдік. Үндістан, Канар аралдарының тропиктік және субтропиктік белдеулерінде таралған.
* Айдаһар нұсқасы — шахматта **1. e4 c5 2. Kf3 d6 3. d4 cd 4. K:d4 Kf6 5. Kc3 g6** жүрістерінен соң сицилиан қорғанысында пайда болатын жүйе.
Джон Джонс

**Джонатан Дуайт «Джон» Джонс** (; 1987 жылы 19 шілдеде дүниеге келген, Рочестер, Нью-Йорк штаты, АҚШ) — ережесіз, аралас жекпе жектермен айналысатын америкалық спортшы, UFC-де ауыр салмақта чемпион және жартылай ауыр салмақта өнер көрсеткен. UFC ережесіз жекпе жегінің бұрынғы чемпионы және UFC тарихындағы ең жас чемпион атанған. 2011 жылы 19 наурызда чемпион белбеуін жеңіп алған. Төрт жыл ішінде сегіз ұрыс бойы чемпион белбеуін нәтижелі қорғай алды, бірақ 2015 жылы сәуір айында жол апатының себепшісі болып, кейін болған жерден қашып кеткендіктен, UFC иелері одан чемпиондық белбеуін тартып алып, айыппұл ретінде белгілі бір уақытқа ережесіз жекпе жектен алыстатты.

Кәсіби карьерасында тек бір рет жеңіліс тапқан. Бұл жеңіліс ережеге қарсы әдіс – шынтақпен ұруы себепті дисквалификация түрінде болған еді.

### Атақтары мен жетістіктері
* Қазіргі ауыр салмақтағы UFC чемпионы (бір рет)
* Жеңіл ауыр салмақтағы бұрынғы UFC чемпионы (екі рет)
* Он бір сәтті титулды қорғау 
* Жеңіл ауыр салмақтағы UFC уақытша чемпионы (бір рет) 
* «Түнгі жекпе-жек» сыйлығының иегері (төрт рет) Квинтон Джексон, Лиото Мачида, Александр Густафссон, Дэниел Кормьеге қарсы
* Түнгі жүлде иегерінің КО (бір рет) Брэндон Вераға қарсы 
* Кешкі сыйлықтың жеңімпазын ұсыну (екі рет) Райан Бейдер, Витор Белфортқа қарсы 
* Түнгі сыйлығының лауреатының (екі рет) Даниэль Кормье мен Сирил Ганға қарсы қойылымы 
* UFC тарихындағы жартылай ауыр салмақтағы чемпиондық титулды иеленген ең ұзақ уақыт (1501 күн)
* UFC тарихындағы ең ұзақ жеңіліссіз серия (19)
* Жеңіл ауыр салмақтағы UFC қатарынан ең көп жеңіс (13) 
* Ең көп қатарынан UFC жеңіл салмақтағы чемпиондық титулды қорғау (8) 
* UFC тарихындағы ең табысты титулды қорғау (11) (Деметриус Джонсонмен)
* UFC титулдық жекпе-жегінің ең көп жеңімпазы (15) 
* Ең көп UFC жартылай ауыр салмақтағы титулдық жекпе-жек (15) 
* Жартылай ауыр салмақтағы UFC титулдық жекпе-жектеріндегі ең көп жеңістер (14) 
* Ең көп UFC жеңіл салмақтағы жеңістері (20)
* Ең жеңіл ауыр салмақтағы UFC шешімі (10) 
* Жеңіл ауыр салмақтағы UFC тарихындағы ең ұзақ жекпе-жек уақыты (5:40:15)
* Жеңіл ауыр салмақтағы UFC тарихындағы ең маңызды соққылар (1463)
* Жеңіл ауыр салмақтағы UFC тарихындағы ең жоғары жоюдан қорғау пайызы (95,0%) 
* UFC тарихындағы ең қатарынан төртінші титулды қорғау (8)
* UFC чемпионы атағын алған ең жас боксшы (23 жаста)
* UFC 165-те Александр Густафссонға қарсы UFC Даңқ залы (Жыл жекпе-жегі)

Санат:Ultimate Fighting Championship
Қарасу (Көксеңгір алабындағы өзен)

**Қарасу**, *Қырыққұдық өзегі* – Көксеңгірсор алабындағы өзен.

## Географиялық орны
Ақмола облысының Біржан сал ауданы және Солтүстік Қазақстан облысы Уәлиханов ауданы жерімен ағады.

## Бастауы
Бастауын Қырыққұдық ауылынан оңтүстік-батыста 8 км жерде алып, Солтүстік Қазақстан облысы Уәлиханов ауданы Қазанғап ауылынан төменде Көксеңгірсор көліне құяды.

## Гидрологиясы
Ұзындығы 96 км, су жиналатын алабы 1200 км2. Жоғарғы аңғары айқын қалыптаспаған, ортаңғы және төменгі ағысында ені 1,5-2 км-ге дейін жетеді. Беткейлері құлама, кей жерлерінде тік жарлы. Жайылмасының ені 0,1-0,3 км. Арнасы Қырыққұдық ауылына дейін анық білінбейді. Орта ағысында ені 10-30 м, биіктігі 0,5-2 м, төменгі ағысында ені 15-20 м, биіктігі 2-5 м. Көп жылдық орташа су ағымы Қарасу ауылы тұсында 0,080 м3 /с. Сағасынан 43 км жоғарыда мал суаруға арналған ұзындығы 0,8 км, ені 20-50 м, тереңдігі 1 м-ге жететін кішігірім Шамған тоғаны бар. Тоған бөгетінің биіктігі 1,5 м.

## Дереккөздер

Санат:Біржан сал ауданы өзендері
Санат:Уәлиханов ауданы өзендері
Ақбұлақ (Біржан сал ауданы)

**Ақбұлақ** (2004 ж. дейін – *Придорожное*) — Ақмола облысы Біржан сал ауданы, Еңбекшілдер ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Степняк қаласынан шығысқа қарай 37 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Біржан сал ауданы елді мекендері
Жанна де Бурбон

**Жанна де Бурбон** (фр. *Jeanne de Bourbon*; 3 ақпан 1338, Венсен, Валь-де-Марн, Франция — 6 ақпан 1378, Париж, Франция) – Франция патшайымы, І Пьер, Бурбон герцогының және Карл Валуаның қызы, Изабелла де Валуаның қызы. Дана V Карлдың әйелі.

## Өмірі
солға|нобай|410x410 нүкте|Жанна де Бурбон
Жанна де Бурбон Венсен сарайында жиені Дана V Карл, болашақ Франция патшасы Туғаннан кейін екі аптадан кейін дүниеге келді. Екі бала да Монтрейль шіркеуінде бір күнде шоқындырылған болатын. 

1360 жылы 8 сәуірде Жанна де Бурбон Карл Валуа, болашақ Франция патшасымен некелеседі. 1364 жылы ол Франция патшайымы атанады. 

Жанна әлі ханзаданың әйелі болғанда, Карл өзінің Бетта де Кассинелмен байланысы туралы жариялаған болатын. Алайда 1364 жылы 19 мамырда өткен тәж кигізу жорасынан кейін әйелі оның көңілін өзіне аударып алады да, жұбайлар бір-біріне жақындайды. Соның арқасында Карл әрдайым кез келген жағдайда Жаннаның ойына көп көңіл аударатын. 

Жанна де Бурбон қызы Екатеринаны дүниеге әкелген кезде қайтыс болды. Жан Фруассар бұл оқиға туралы осылай айтқан екен: 

Патшайымның аяғы ауыр болған кезде, дәрігерлер оған суға түсуге және шомылуға рұқсат етпеді. Олардың қарсылығына қарамастан ол суға түсіп, сол жерден оған ажал келді. 

Жаннаның өлімінен кейін Карл қатты қапаланды. «Ол менің нұрлы шапағатым және менің елімнің күні», - деп айтқан еді патша. Пизалық Кристина патшалық аза туралы былай айтқан: 

"Патша патшайымның қазасынан кейін қайғыға батты. Оның жігерлігіне қарамастан, Жаннаның өлімі оған сондай үлкен және көпке созылған азап әкелгені соншалықты, халық бұдан бұрын ондай азаны ешқашан көрмеген еді. Олар бір-бірін қатты жақсы көрген болатын».  

Балаларынобай|Карл мен Жанна
Жаннаның он баласының арасында тек екеуі ғана аман қалған болатын. 
* Жанна (1357—1360); 
* Жан (1359—1364); 
* Бонна (1360—1360); 
* Жанна (1366—1366); 
* Жан (7 маусым 1366 — 21 желтоқсан 1366); 
* Ессіз VI Карл (3 желтоқсан 1368 — 21 қазаң 1422), Франция патшасы. 
* Мария (1370—1377); 
* Орлеандық І Людовик (13 наурыз 1372 — 23 қараша 1407), Орлеан герцогі. Оның немересі XII Людовик атымен Франция тағы отырды. ; 
* Изабелла (1373—1378); 
* Екатерина (1378—1388). 

## Дереккөздер
Композиттер

thumb|Қарапайым емен фанері композиттік материал болып табылады.|300x300px
**Композиттер** - нақты бір жұмыстарды орындау үшін қажет болатын, белгілі бір қасиеттері бар материалды жасау үшін әрбәр жеке заттыңең жақсы қасиеттерін өзіне біріктіретін жекелеген заттардың комбинациясы.

* Композиттердің қарапайым мысалдарының бірі-стеклопластик, әдетте оны "әйнекті талшық" деп атайды.

* Стеклопластик орнықтылық пен беріктікті қамтамасыз ететін әйнектің жіптері мен талшықтарынан және серпімділік үшін пластикпен оралып, материалды ұсақталу мен қираудан қорғайтын заттардан тұрады.

* Көптеген композиттер көміртекті талшық деп аталатын материалдардан тұрады, бұл-өте жіңішке, таза көміртектен тұратын жібек қара жіптер.

* Көміртекті талшық құрыштан төрт есе берік, оны пластикпен араластырады және ең берік және жеңіл композиттік материал алады.

## Дереккөздер

Санат:Материалдар
Алтай өлкесінің қалалары

Алтай өлкесінің құрамына 9 шекті қала мен 3 аймақтық қала кіреді.

## Дереккөздер




Санат:Алтай өлкесі қалалары
Роберт Кох

**Генрих Герман Роберт Кох** (; 11 желтоқсан 1843, Клаусталь-Целлерфельд — 27 мамыр 1910, Баден-Баден) — неміс микробиологы. Жамандат бацилласын, вибрион  тырысқағын және туберкулез таяқшасын ашты. Туберкулезді зерттегені үшін  1905 жылғы Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды.

## Марапаттары
 
Нобель дәрісінде лауреат, өткен өмір жолына бір қараса, егер «туберкулез сияқты осындай кең таралған ауруға қарсы күреспен өткен соңғы жылдарды ойласам, біз бірінші маңызды қадамдар мұнда жасалған екенін мойындай алмаймыз» деп мәлімдеді.

Кох көптеген сыйлықтармен марапатталды, соның ішінде Құрмет орденінің Пруссия, неміс үкіметінің 1906 жылы марапаттады, Гейдельберг және Болонья жоғары оқу орындарының және құрметті докторлық атақтарын алды. Ол сондай-ақ Француз ғылым академиясының, Лондон королдік қоғам, Британдық медицина қауымдастығының шетелдік және басқа да көптеген ғылыми қоғамдардың мүшесі.

1910 жылы 27 мамырда Роберт Кох Баден-Баденде жүрек ауруынан қайтыс болды.

## Ғылымға қосқан үлесі
Роберт Кох ашқан жаңалықтары денсаулық сақтауды дамыту, денсаулықты қорғау, гигиена, сәулет, қала құрылысы, бактериология, тұтастай алғанда микробиология, сондай-ақ ғылыми-зерттеу және осындай туберкулез, тырысқақ, күйдіргі, іш сүзегі, безгек, ірі қара мал обасы, ұйқы ауруы (трипаносомоз) және адам обасы сияқты жұқпалы аурулармен күресу үшін практикалық шаралар үйлестіруде баға жетпес үлес қосты. Осыған байланысты, ол әділ микробиологтар неміс мектебінің негізін қалаушы болып саналады.

## Естелік
В 1970 ж. Халықаралық астрономиялық одақ Айдың кері жағындағы кратерге Роберт Кох есімін берді.

## Қайнар көзі

## Тағы қараңыз
* Кох постулаттары
* Нығыздағыш құрылысы
* Халықаралық еңбекшілер күні
* Халықаралық түймедақ күні
* Роберт Кох институты
* Юлиус Рихард Петри

## Әдебиет
* 

Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Германия микробиологтары
Санат:Фтизиатрлар
Санат:Берлиннің құрметті азаматтары
Санат:Пруссия ғылым академиясының мүшелері
Санат:Швед корольдік ғылым академиясының мүшелері
Санат:Берлин университеті оқытушылары
Пол Энтони Самуэльсон

**Пол Энтони Самуэльсон** (15 мамыр 1915 ж.т., Гари,  Индиана, АҚШ - 13 желтоқсан 2009 Белмонт, Массачусетс) — АҚШ экономисті.

## Өмірбаяны

1970 жылы Экономика саласында Нобель сыйлығын алған Самуэльсон саясат саласында да белгілі болды. Чикаго университетінде қолма-қол ақша  экономикасы бойынша, 1935 жылы осы жерден, 1941 жылы Гарвард университетінен диплом алды. 1940 жылдан кейін Массачусетс технологиялық институтында экономика мұғалімі болды. 1947 жылы алғашқы Американдық экономикалық қауымдастығының Бейтс Кларк медалі берілді. 1951 жылы, Эконометриялық қоғамының президенті және Американдық қауымдастық жариялайтын эконометрика журналының редакторы болып сайланды. Осы күннен бастап жазылған мақалаларында, ол дамудың экономикалық проблемаларын шешу жолдарын айқындады. Мемлекеттік білімі, бағдар үшін маңызды адам болды.

## Зерттеулері

Самуэльсонның бірінші зерттеулері, "Foundations of Economics Analysis (Экономикалық талдау негіздері)" атты кітабында жиналды. Бұл кітапта, кейбір негізгі экономикалық идеялар жалпы экономикадағы идеялармен даулы келеді. 1954 жылы шығарған бюллетеньдер бар сызықтық бағдарламалауында, депозиттердің үрдісі, эконометрикада бар мультипликативті-үдеткіштің байланыс мәселелері мен шешімдерін көрсетті. Кейінірек әр түрлі басылымдарда жарияланған мақалаларында ол еркін сауда және өндіріс тұрғысынан кейбір кеңестер тапты. Британдық экономист Джон Мейнард Кейнс Самуэльсонге жұмыс істейтін ең маңызды идеялардың бірі экономикалық тұрақтандыру саласында мақалалар жазған.

## Маңызды жұмыстары

* 1939 : *Interaction Between the Multiplier Analysis and the Principle of Acceleration* - Review of Economics and Statistics
* 1947 : *Foundations of Economics Analysis*
* 1948 : *Economics: an Introductory Analysis* - 1948den 1983e kadar çok sayida edisyon 1985den sonra William D. Nordhaus ile birlikte. En son 2004 18. edisyon ISBN 0-07-074741-5 .
* 1953 : *Balanced Growth Under Constant Returns to Scale* - R.M. Solow ile birlikte), Econometrica
* 1955 : *Readings in Economics*
* 1958 : *Linear Programming and Economic Analysis () Robert Dorfman ve Robert M. Solow ile birlikte. , McGraw-Hill
* [[1966]] : *The Pasinetti Paradox in Neoclassical and More General Models'' (F. Modigliani ile birlikte), Review of Economics and Statistics
* The Collected Scientific Papers of Paul A. Samuelson, MIT Press
** Cilt 1 ve 2, 1937-1964 ortasina kadar(1966)
** Cilt 3. 1964 ortasi -1970 (1970)
** Cilt 4, 1971-76 (1977)
** Cilt 5, 1977-1985 (1986)
** Cilt 6 & 7, 1986- (hazırlanmakta)

## Сондай-ақ, қараңыз
* Самуэльсон-Даймонд моделі

## Сыртқы сілтемелер
* Экономикалық өмірбаян тарихы   
* Нобель мұражайындағы өмірбаяны  

Санат:АҚШ экономистері
Санат:Массачусетс институтының Технология факультеті
Санат:Чикаго университеті түлектері
Санат:Гарвард университеті түлектері
Аңғал батыр ауылы

**Аңғал батыр** (2001 ж. дейін – *Жаңаауыл*) — Ақмола облысы Біржан сал ауданындағы ауыл, Аңғал батыр ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Степняк қаласынан солтүстікке қарай 45 км жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Біржан сал ауданы елді мекендері
Арай (Ақмола облысы)

**Арай** — Ақмола облысы Біржан сал ауданындағы ауыл, 2009 жылы Краснофлот ауылдық әкімдігі құрамына еніп, таратылды.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Степняк қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 83 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Біржан сал ауданының таратылған елді мекендері
Валерий Павлович Баранник

**Валерий Павлович Баранник** (1922 - 2006) - кеңестік химик.

## Марапаттамалары
*Еңбек сіңірген ғылым қайраткері (10.06.1993)
*Сталин сыйлығы (1946)
*Қызыл ту ордені 
*Медальдар

## Сыртқы сілтемелер
*Биографиясы

Санат:1922 жылы туғандар
Санат:2006 жылы қайтыс болғандар
Тарагандж

**Тарагандж** (, ) — Әкімшілік бөлінісі біраттас Бангладештің солтүстігінде орналасқан қала. Қала алаңы 11,46&nbsp;км²-ге тең. 2001 жылғы санақ бойынша , қалада 11&nbsp;599 адам тұрып жатқан, оның ішінде 52,67&nbsp;% ерлер, әйелдер — тиісінше 47,33&nbsp;%-ге тең. Қала тығыздығы  1&nbsp;км²-ге 1000 адам. Халықтың сауаттылық деңгейі 29,8&nbsp;% (Бангладештің орташа көрсеткіші бойынша 43,1&nbsp;%). 

## Сілтемелер
* Тарагандж  (англ.)
Санат:Бангладеш қалалары
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Таноре

**Таноре** (, ) —Әкімшілік орталығы біраттас Бангладештің солтүстік-батысында орналасқан қала. Қала алаңы 7,96 &nbsp;км²-ге тең.  2001 жылғы санақ бойынша,қалада 28&nbsp;251 адам тұрып жатқан,оның ішінде 51,10&nbsp;% еркектер, әйелдер — тиісінше 48,90&nbsp;%-ға тең. Сауаттылық деңгейі 36,5&nbsp;% құрайды (Бангладештің орташа көрсеткіші бойынша 43,1&nbsp;%). 

## Сілтемелер
* Таноре (англ.)
Санат:Бангладеш қалалары
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Тангайл

**Тангайл** () — Әкімшілік орталығы біраттас, Бангладеште орналасқан қала.

## Географикалық орналасуы
Қала орталығының биіктігіі теңіз деңгейінен 12 метрде орналасқан.

## Демография
Жылдар бойынша халық саны:

## Дереккөздер




Санат:Бангладеш қалалары
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Тала ( Бангладеш, қала)

**Тала** (, ) — Әкімшілік орталығы аттас Бангладештің оңтүстік-батысында орналасқан қала. Қала алаңы 3,5&nbsp;км²-ге тең.  2001 жылғы санақ бойынша, Қалада 4862 адам тұрып жатқан, оның ішінде 52,94 %, әйелдер 47,06 %. Қала тығыздығы 1&nbsp;км²-ге 1389 адам. Сауаттылық деңгейі 51,2 % (Бангладештің орташа есебі бойынша 43,1 %). 

## Сілтемелер
* Тала  (англ.)
Санат:Бангладеш қалалары
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Тазумуддин

**Тазумуддин** (, ) — Әкімшілік орталығы аттас Бангладештің оңтүстігінде орналасқан қала. Қала алаңы 13,7&nbsp;км²-ге тең.  2001 жылғы санақ бойынша,қалада 15 747 адам тұрып жатқан, оның ішінде 52,07 % еркектер, әйелдер 47,93 %. Қала тығыздығы 1&nbsp;км²-ге 1149 адам. Сауаттылық деңгейі 35,2 % (Бангладештің орташа есебі бойынша 43,1 %). 

## Сілтемелер
* Тазумуддин  (англ.)
Санат:Бангладеш қалалары
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Говард Филлипс Лавкрафт

**Говард Филлипс Лавкрафт** (, 20 тамыз 1890 жыл, Провиденс, Род-Айленд,  АҚШ — 15  наурыз 1937 жыл, Провиденс, Род-Айленд)  —  америкалық жазушы, поэт және  журналист. 

## Сыртқы сілтемелер
*  
*  

Санат:АҚШ жазушылары
Фредерик Бантинг

Сэр **Фредерик Грант Бантинг** (; 14 қараша 1891, Аллистон — 21 ақпан 1941, Ньюфаундленд) — канадалық дәрігер және физиолог, инсулин гормонын ашқандардың бірі. Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1923 жылғы лауреаты (Джон Маклеодпен бірге).

Ф. Бантинг еңбегінің белгісі ретінде Бүкіләлемдік диабетпен күрес күні оның туған күнінде — 14 қарашада атап өтіледі.

Әрқашан өзінің инсулинді ашудағы ассистенті  сіңірген еңбегін айтып отыратын. Бантинг Бестке құрмет белгісі ретінде Нобель сыйлығының жартысын берген. 1934 жылы Георг V.-мен рыцарьлыққа арналды.

Ең жас физиология мен медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты  — сыйлықты тапсыру кезінде небәрі 32 жаста болды.

## Отбасы
Бантинг Мэрион Робертсонға 1924 жылы  үйленді. Ол жұбайынан Бантингтің Уильям атты қызы болған (1928 жылы өмірге келген). Олмен Бантинг Отбасылық өмірі 1932 жылы айырылысқан. 1937 жылы Бантинг Генриетте Боллға үйленді.

## Жеке ерекшеліктері
Бантинг суретші ретінде солтүстік поляр шеңбері аймағындағы үкімет ұйымдастырған сурет экспедициясына қатысты.

## Тағы қараңыз
* Инсулин
* Хагедорн бейтарап протамині
* Қант диабеті
* Инсулинотерапия
* Нобель жүлдесі

## Қайнар көзі

## Сілтемелер
* Фредерик Бантингтің Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны.

Санат:Канада медиктері
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Физиологтар
Санат:Канада биохимиктері
Эмиль Теодор Кохер

**Эмиль Теодор Кохер** (, 25 тамыз 1841, Берн — 27 шілде 1917, там же) — швейцариялық хирург, «''Қалқанша безі'' *физиологиясы, патологиясы және хирургиясы саласындағы жұмысы үшін*» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1909 жылғы лауреаты.

## Естелік
22 қаңтар 2009 жылы Халықаралық астрономиялық одақ Айдың арғы жағындағы  кратерге Эмиля Теодор Кохер есімін берді.

## Қайнар көзі

## Сілтемелер
* Эмиль Кохердің Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны.
* Эмиль Кохердің Нобельдік дәрісі.

Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Швейцария хирургтары
Санат:Бремгартен зиратында жерленгендер
Пауль Эрлих

**Пауль Эрлих** (, 14 наурыз 1854, Штрелен, Силезия — 20 тамыз 1915, Бад-Хомбург, Германия) — неміс дәрігер, иммунолог, бактериолог, химик, химиотерапияның негізін қалаушы. Нобель сыйлығының лауреаты (1908).

## Әдебиет
* 
* Поль де Крайф (де Крюи). Охотники за микробами. баспа: Молодая гвардия. Мәскеу. 1957. Страниц :485.

## Сілтемелер
* 

## Тағы қараңыз
* Эрлих диазореактиві

Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Вроцлав университеті түлектері
Санат:Фрайбург университеті түлектері
Санат:Германия химиктері
Санат:Германия иммунологтары
Санат:Франкфурт-Майнде жерленгендер
Шарль Луи Альфонс Лаверан

**Шарль Луи Альфонс Лаверан** (18 маусым, 1845, Париж — 18 мамыр 1922) — француз физиологы.

## Өмірбаян
1882 жылы, Константинде әскери ауруханада операция барысында, ол безгек қарапайымдылар туғызатынын анықтады, бұл қарапайымдылар алғаш рет аурудың көзі ретінде анықталған кезі болды. Бұл жаңалыққа және басқа да қарапайымдылар туғызатын аурулармен байланысты зерттеулері үшін, ол 1907 жылы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды.

Альфонс Лаверан Монпарнас зиратында Париждегі жерленген.

## Танылуы
* 22.01.2009 ж. Халықаралық астрономиялық одақ Айдың арғы жағындағы кратерге Альфонс Лаверан есімін берді.

## Сілтемелер

* (ағылш. тілінде) 
* CDC profile (ағылш. тілінде)

Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Франция физиологтары
Санат:Паразитологтар
Санат:Француз ғылым академиясының мүшелері
Санат:Монпарнас зиратында жерленгендер
Джон Маклеод

**Джон Джеймс Рикард Маклеод** (**Маклауд**; ; 6 қыркүйек 1876, Клуни — 16 наурыз 1935, Абердин) — шотландиялық дәрігер, физиолог, Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1923 жылғы лауреаты.

## Зерттеу жұмысы

### Бастапқы зертеулері
Маклеод аты  әрқашан көмірсутек алмасуы және инсулинмен байланыстырылады. Осыған қарамастан, оның бастапқы зерттеулері басқа бағытта болған. Оның алғышқы жұмысы 1899 жылы бұлшықет ұлпаларындағы фосфор құрылымына қатысты болған, кейінгі жұмыстарында пуриндік негіздер, декомпрессиондық аурулар, карбаматтар биохимиясы, Кох таяқшасы химиясы және т.б. бойынша болған.

## Қайнар көзі

## Сілтемелер
* Джон Маклеодтың Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны
* Маклеод Джон Джеймс Рикард БСЭ-де

Санат:Ұлыбритания медиктері
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Физиологтар
Санат:Ұлыбритания биохимиктері
Санат:Абердин университеті түлектері
Альбрехт Коссель

**Альбрехт Коссель** (; 16 қыркүйек 1853, Росток — 5 шілде 1927, Хайдельберг) — неміс биохимик, физиолог, 1910 жылғы физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын алды.

## Таңдамалы шығармалары
* *Untersuchungen über die Nukleine und ihre Spaltungsprodukte* («Investigations into the nucleins and their cleavage products», 1881)
* *Die Gewebe des menschlichen Körpers und ihre mikroskopische Untersuchung* («The tissues in the human body and their microscopic investigation», 1889—1891)
* *Leitfaden für medizinisch-chemische Kurse* («Textbook for medical-chemical courses», 1888)
* *Die Probleme der Biochemie* («The problems of biochemistry», 1908)
* *Die Beziehungen der Chemie zur Physiologie* («The relationships between chemistry and physiology», 1913)

## Дереккөздер

Санат:Росток университетінің түлектері
Санат:Марбург университеті оқытушылары
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Германия физиологтары
Санат:Страсбург университеті түлектері
Санат:Гейдельбергте жерленгендер
Санат:Гейдельберг университеті оқытушылары
Санат:Гейдельберг ғылым академиясының мүшелері
Санат:Леополдина мүшелері
Арсланбек Сұлтанбеков

**Арсланбек Сұлтанбеков** (23 сәуір, 1965 ж. д.к.) — Түркі әлемінде домбырада өнер көрсетуімен танымал ноғай халық жырауы, домбырашысы, әрі ақыны.

## Өмірбаяны
Арсланбек Сұлтанбеков 1965 жылы, 23 ақпанда, Қарашай-Черкес автономиялы облысында (ол кезде Совет Одағы). Ол мектепті 1983 жылы бітірді. 1985 жылға дейін әскери борышын Архангельск облысында өтеді.

1985 жылы классикалық гитара сыныбы бойынша музыка мектебін тәмамдады. 1989 жылы Ноғай саз тобын құрып, *Nogay Keşeler (Ноғай түндері)* атты тұңғыш CD альбомын шығарды. Сол жылы Қарашай-Черкес Республикасының бардтар (ақындар) сайысында бірінші орынды жеңіп алды. 1994 жылы "Қарашай-Черкес Республикасының Халық әртісі" және "Республиканың ең көркем даусы" атақтарына ие болды. Ол өзі зерттеген Шалкиіз Тіленшіұлы, Асан қайғы Сәбитұлы, Қазтуған Сүйінішұлы және Доспамбет жырау секілді XV-XVII ғғ ақындарының жырларына ән жазды.

1997 жылы Санкт-Петербургте *Nogai El (Ноғай елі)* атты екінші CD альбомын жарыққа шығарды. Сондай-ақ, 1997 жылы ол Мәскеуде өткен Түркі халықтары фестиваліне қатысты. Арсланбектің әндерінің бірі "Фестиваль әні" номинациясын жеңіп алды. 2004 жылы Арсланбек Сұлтанбеков Қазақ елінің елордасы – Астанаға көшіп барды, мұнда ол Қазақстанның президенттік оркестрінде өнер көрсетеді. 2005 жылы Жеңістің 60 жылдығына арналған әскери-патриоттық әндер конкурсында екі бірдей жүлдені ұтып алды. 2008 жылы ол Қазақстанда жүріп, өзінің *Ащы су (Aşşı Su)* атты тағы бір CD альбомын жарыққа шығарды.

Отбасылы, бір ұл, бір қызы бар.

## Дискографиясы
* Ноғай түндері (Nogay Keşeler) (1992)
* Ноғай елі (Nogay El) (1998)
* Ащы су (Aşşı Su) (2008)

## Сыртқы сілтемелер
* Facebook парақшасы
* Биографиясы 
* Арсланбек Сұлтанбеков: Ноғайлар алтын берсе де Атамекенінен кетпейді (видео) 

## Дереккөздер

Санат:Домбырашылар
Еңбекшілдер

**Еңбекшілдер** — Ақмола облысы Біржан сал ауданындағы ауыл, Еңбекшілдер ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Степняк қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 48 км-дей жерде,  Атансор көлінің солтүстік-батысына қарай орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Біржан сал ауданы елді мекендері
Жаңалық (Ақмола облысы)

**Жаңалық** — Ақмола облысы Біржан сал ауданы, Аңғал батыр ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Степняк қаласынан солтүстікке қарай 51 км жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Біржан сал ауданы елді мекендері
Жүкей (Қарағанды облысы)

**Жүкей** — Қарағанды облысы Нұра ауданы, Сарыөзен ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2010 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Нұра кентінен оңтүстік-батысқа қарай 185 км-дей жерде.

## Халқы
Жергілікті тұрғындар саны 1999 жылы 116 адам (62 еркек және 54 әйел) болса, 2009 жылы 24 адамды (15 еркек және 9 әйел) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Нұра ауданының таратылған елді мекендері
Косатка

**Косатка:**
* Косатка () — киттәріздес сүтқоректі.
* Косатка () — үйректұқымдас құс.
* Косатка () — балық.
Майлысор (Ертіс алабындағы көл)

**Майлысор** — Ертіс алабындағы көл.

## Географиялық орны
Ақмола облысы Біржан сал ауданында, Заозёрный ауылының оңтүстік-батысында, теңіз деңгейінен 230 м биіктікте жатыр. 

## Гидрографикасы
Аумағы 8,3 км2, ұзындығы 4,3 км, енді жері 2,6 км, жағалау бойының ұзындығы 13,1 км. Негізенен қар, жауын-шашын және жер асты суларымен толысады. Суы қараша айының 2-жартысында қатып, сәуір айының 2-жартысында ериді.

## Жағалау сипаты
Бойлық бағытта созылып жатқан көл жағалауы жайпақ. Шығысы мен оңтүстігінде қамыс шоғырлары қалың өскен. Оңтүстік-батысындағы шағын көлден шығатын қыларна Майлысоосрға жетеді. Шығысында алтын өндіретін №9 шахта орналасқан. Жағалауы - шабындық.

## Дереккөздер

Санат:Біржан сал ауданы көлдері
Санат:Ертіс су алабы
Таулы Қарабақ

нобай|270x270 нүкте|Таулы Қарабақ картада
**Таулы Қарабақ** (, ) — Армения таулы үстіртінің шығыс бөлігінде орналасқан, Оңтүстік Кавказдағы аймақ.

Іс жүзінде аймақтың көп бөлігін мойындалмаған Таулы Қарабақ Республикасы өз бақылауында ұстауда; Әзірбайжан Республикасының әкімшілік-аумақтық бөлінісі бойынша аймақ Әзірбайжанның территориясында орналасқан. Кіші Кавказдың шығыс және оңтүстік-шығыс таулы аудандарын қамтиды, Жазық Қарабақпен бірге Қарабақ географиялық облысын құрайды.

## Дереккөздер

Санат:Таулы Қарабақ
Санат:Даулы аймақтар
Санат:Әзербайжан географиясы
Санат:Кавказ
Жордан Верету

**Жордан Верету** (; 1 наурыз 1993) — франциялық футболшы, Франция Ұлттық футбол құрамасы мен "Рома" клубының жартылай қорғаушысы.

## Карьерасы

### Қатысқан турнирлері

* УЕФА Ұлттар Лигасы 2020/21

## Жетістіктері
«Нант»

* 2 лига жеңімпазы: 2012/13

Франция

* Ұлттар лигасының жеңімпазы: 2020/21

Франция-20

* Әлем чемпионы: 2013

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Профилі

Санат:Франция футболшылары
Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Нант ФК ойыншылары
Санат:Астон Вилла ФК ойыншылары
Санат:Сент-Этьен ФК ойыншылары
Санат:Фиорентина ФК ойыншылары
Санат:Рома ФК ойыншылары
Киран Кларк

**Киран Кларк**(; 29 қыркүйек 1989 жыл, Харроу, Англия) — ирландиялық футболшы, Ирландия Ұлттық футбол құрамасы мен "Ньюкасл Юнайтед" клубының жартылай қорғаушысы.

## Карьерасы
2009 жылы карьерасын "Астон Вилла" сапында бастады.

2016 жылы "Ньюкасл Юнайтедке" ауысты.

Англияның бірнеше жастағы құрамаларында ойнады, тіпті 20 жасқа дейінгі  құрамада капитен боп та тағайындалды. Бірақ 2010 жылы Ирландия құрамасының жетекшілерінің және Ирландия құрамасының ойыншысы Ричард Данның өтінішімен Ирландия құрамасында ойнауға шешім қабылдады.

2016 жылғы Еуропа чемпионатына қатысты.

## Жетістіктері

* Премьер Лига академиясының чемпионы: 2007/2008
* Әлем кубогының жеңімпазы: 2009
* Премьер-лига резервистер чемпионы: 2008/2009

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Soccerbase.com сайтындағы профилі

Санат:Англия футболшылары
Санат:Ирландия футболшылары
Санат:Ирландия Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Астон Вилла ФК ойыншылары
Санат:Ньюкасл Юнайтед ФК ойыншылары
Сундаргандж

**Сундаргандж** (, ) — Әкімшілік бөлінісі аттас, Бангладештің солтүстігінде орналасқан қала. 2003 жылы қала муниципалитет атанды. Қаланың алаңы 5&nbsp;км²-ге тең. 2001 жылғы санақ бойынша , қалада 9940 адам тұрып жатқан,оның ішінде 51,84&nbsp;% еркектер, әйелдер 48,16&nbsp;%-ды құрайды. Қала тығыздығы 1&nbsp;км²-ге 1988 адам. Сауаттылық деңгейі 34,3&nbsp;% (Бангладештің орташа көрсеткіші бойынша 43,1&nbsp;%). 

## Сілтемелер
* Сундаргандж  (англ.)
Санат:Бангладеш қалалары
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Қарасор (Ақмола облысы)

**Қарасор** — Ақмола облысы Біржан сал ауданы, Кеңащы ауылдық әкімдігі құрамында болған ауыл, 2008 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Степняк қаласынан солтүстікке қарай 19 км-дей жерде, Қарасор көлінің оңтүстігінде орналасқан.

## Халқы
Тұрғылықты халқы жоқ (2009).

Санат:Біржан сал ауданының таратылған елді мекендері
Қаратал (Біржан сал ауданы)

**Қаратал** — Ақмола облысы Біржан сал ауданы, Макинка ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Степняк қаласынан оңтүстікке қарай 48 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Біржан сал ауданы елді мекендері
Құдабас

**Құдабас**, *Көдебас* — Ақмола облысы Біржан сал ауданы, Уәлиханов ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2019 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Степняк қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 70 км-дей жерде. Ауыл жанынан Қарасу өзені ағады.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Біржан сал ауданының таратылған елді мекендері
Ескене ауылдық округі

**Ескене ауылдық округі** — Атырау облысы, Мақат ауданы құрамында болған әкімшілік бірлік. Құрамына Ескене ауылы кірді. Орталығы – Ескене ауылы болды.
## Таратылуы
2013-14 жылдары округ орталығы әрі жалғыз елді мекен - Ескене ауылы Атырау қаласына және Махамбет ауылына көшірілуіне байланысты округ те таратылды.

## Халқы
2009 жылғы санақ бойынша округте 528 адам тұрды.

## Дереккөздер


Санат:Мақат ауданының таратылған ауылдық округтері
Доссор кенттік әкімдігі

**Доссор кенттік әкімдігі** — Атырау облысы, Мақат ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамындағы жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Доссор кенті.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 13806 адамды (6842 ер адам және 6964 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер


Санат:Мақат ауданы ауылдық округтері
Стив Дитко

**Стивен Джей (Стив) Дитко** (ағыл.&#x20;*<span lang="en">Stephen J. (Steve) Ditko</span>*) (2 қараша 1927 - 29 маусым 2018) — американдық жазушы және комикс суретші, словак тегі, белгілі  Marvel Comics компания арқасында өз жұмыстарына және Стэн Лимен бірге жұмыс істеді. Мұндай кейіпкерлермен өрмекші Адам, Доктор Стрэндж, Темір адам және Халк жұмыс жасады.

## Таңдаулы библиографиясы
Төменде көрсетілген жұмыстарға Дитко сөз сөйледі рөлін суретші (негізінен, бірақ әрдайым емес) және контурші. Өзге де жағдайлар ерекше белгіленген.

**Marvel**
* *Amazing Adventures* № 1-6
* *Amazing Adult Fantasy* № 7-14
* *Amazing Fantasy* № 15
* *The Amazing Spider-Man* № 1-38
* Жылнамалығы *The Amazing Spider-Man* № 1-2
* Жылнамалығы *The Avengers* № 13, 15
* *Strange Tales* № 110-111, 114-146 (Доктор Стрэндж)
* Жылнамалығы *Strange Tales* № 2
* *The Fantastic Four* № 13 (Джек Керби контуры)
* *The Incredible Hulk* № 2 (Джек Керби контуры), 6
* *Phantom 2040* № 1-4 (Фантом)
* *Tales of Suspense* № 47-49 (Темір адам)
* *Tales to Astonish* № 60-67 (Халк № 60-67, Алып № 61)
* *Speedball* № 1-10
* *ROM Spaceknight № 59-75, жылнамалығы № 4*
* *Chuck Norris: Karate Kommandos № 1-3*
**DC**
* *Showcase* № 73 (Крипердың бірінші пайда болуы), 75 (Hawkman және Көгершін дебюті)
* *Beware the Creeper* № 1-6
* *The Hawk and the Dove* № 1-2
* *Shade, the Changing Man* № 1-8
* *World ' s Finest Comic* № 249-255 (Крипер туралы сценарий және сурет сюжетте)
* *Detective Comic* № 483-485 (Демон)
* *Detective Comic* № 487 (Odd Man)
* *Legion of Super-Heroes* № 268, 270, 272
* *Cancelled Comic Cavalcade* № 1, 2
**Charlton**
* *Blue Beetle* № 1-5
* *Mysterious Suspense* № 1
* *Strange Suspense Stories* № 75-89 (Капитан Атом)
* *Captain Atom* № 78-9
* *Ghostly Haunts*, *Ghostly Tales*, *The Many Ghosts of Doctor Graves* (көпшілігі шығарылымы)
**Warren**
* *Eerie* № 3-10 (1966-1967)
* *Creepy* № 9-16 (1966-1967)
**Atlas**
* *The Destructor* № 1-4 (1975)
**Independent**
* *Avenging World* (1973) (сценарий, - сурет және әріптер)

## Ескертпелер




Санат:2 қарашада туғандар
Санат:1927 жылы туғандар
Санат:Пенсильванияда туғандар
Ұйымшыл (Түркістан облысы)

**Ұйымшыл** — Түркістан облысы Төле би ауданы, Кемеқалған ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Леңгір қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 23 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Төле би ауданы елді мекендері
Теңіз сонасы

Пішіні қорапқа ұқсас теңізде қалқып жүретін шағын медузаны – «**теңіз сонасы**» деп атайды.
Адам үшін ең қауіпті улы жәндіктердің бірі. Австралия суларын мекендейтін ең улы тіршілік иесі.
Теңіз сонасын жұрт «Австралия жағажайларының құбыжығы» деп те атайды. 

Теңіз сонасының төрт бұрышынан ұзындығы 80 см-ге жететін бір немесе бірнеше улы қармалауыштар тарайды. Оның уының  күші ересек адамды үш минуттың ішінде өлімге душар етеді.
Қармалауыштары бекіген бұрыштардың арасында 6 көзі болады. Олардың екеуі өте жақсы көреді. 

Әрбір қармалауышта 500, 1000 бұлшық ет ұлпасы түзілген, гарпун тәрізді инелері арқылы жемтігін шағады. Қармалауыштарының тармағына тиіп кетсең-ақ болғаны, оттай күйдіріп жібереді. Одан адам денесінде қып-қызыл тыртық қалады.
Уының қаншалықты дарығанына байланысты шаққан жәндіктердің денесінің денесінде әртүрлі белгілер байқалады. Ал адамды шаққан жағдайда басы ауырып, лоқсиды, тыныс мүшелері жансызданып, жүрек соғысы тоқтайды.

Австралияда жылан, акула, қолтырауыннан төнетін қауіпке қарағанда теңіз сонасының шағуынан көптеген адамдар көз жұмады. 
Теңіз сонасы – Үлкен тосқауыл рифі жағалауларында көп кездеседі. 
Бұл медузалар Ируканджи қауіпті медузаларына ұқсайды. 
Теңіз сонасы жүзіп жүріп, жемтігін шапшаңдықпен аулайды. Олар өте жылдам, секундына 1,8 м аралықта жүзеді. Сонымен қатар жүзу бағытын оңай өзгерте алады.
## Дереккөздер
Далабай

**Далабай** (1993 жылға дейін — *Братолюбовка*) — Ақмола облысы Жарқайың ауданындағы ауыл, Далабай ауылдық әкімдігі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Державинск қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 33 км-дей жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер
  

Санат:Жарқайың ауданы елді мекендері
Донское (Жарқайың ауданы)

**Донское** — Ақмола облысы Жарқайың ауданы, Костычев ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Державинск қаласынан солтүстік-батысқа қарай 29 км-дей жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жарқайың ауданы елді мекендері
Темір адам (фильм)

**Темір адам** () — Marvel компаниясының комикстері бойынша бір аттас кейіпкердің оқиғасы жайлы 2008 жылы шыққан ғылыми фантастикалық атыс-шабыс фильмі. Фильм Джон Фавроның басшылығымен Marvel Studios кинокомпаниясында түсірілді, ал басты кейіпкер — Тони Старкты, өнеркәсіппен айналысушы және тұтқыннан қашу үшін экзоскелетті жасап шыққан данышпан өнертапқыш, миллиардер, кейіннен Темір адам атымен танылған суперқаһарманды Кіші Роберт Дауни сомдады. Сонымен қатар картинада Гвинет Пэлтроу, Терренс Ховард, Джефф Бриджес, Лесли Бибб, Шон Тоуб, Фаран Таир, Кларк Грегг, Пол Беттани және Тим Гини ойнады.

Фильмді 1990-шы жылдары Universal Studios, 20th Century Fox және New Line Cinema компаниялары дамытып жатты, ал 2006 жылы Marvel Studios түсіру құқығын алады. Бұл Marvel үшін толықтай қаржылай дербес жоба болды. Түсірілім басшысы ретінде Фавро бірінші кезекте фильмді Калифорнияда түсірілетін болып шешті, оған себеп көптеген суперқаһармандар жайлы кинолар Нью-Йоркте түсірілетін еді. Түсірілім барысында актерлер диалогтарын өз бетімен өзгертуге рұқсат берілді, себебі киноның сюжетіне қатты мән берілді. Стэнли Уинстон жасап шығарған резина және металл броньдарды басты кейіпкерді жасау үшін компьютерлік графикпен толықтырылды.

Фильмді көпшілік жақсы ықыласпен қабылдады, әсіресе Роберт Даунидің актерлік жұмысын мақтады. Америка фильм институты «Темір адамды» 2008 жылдың үздік он фильмдер қатарына енгізді. 2010 және 2013 жылдары картинаның екі сиквелі шықты. «Темір адам» Marvel Studios жасаған киноәлемнің бастамасын ашты.

## Сюжеті
Фильмде қару жарақ жасаудан данышпан өнертапқыш, миллиардер Тони Старк бейберекет өмір сүреді, алайда Stark Industries жасаған қару-жарақтар террористтердің қолына түседі. Өзінің жаңа қаруын презентациялауға бара жатқан Тони Старк террористердің тұзағына түсіп сол жерде қамауда болады. Террористердің талабы бойынша Тони Старк қару жарақ жасау қажет болатын, бірақ ол тұтқыннан қашып шығу үшін экзоскелетті жасап шығады.

## Ролдерде
## Марапаттар мен номинациялар
## Жалғасы
## Басқа туындылармен байланысы

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* Ресми сайты
* 
* «Темір адам»  *[[Rotten Tomatoes]]*
* ''Iron Man''  *Marvel.com* сайтында

Санат:Джон Фавро фильмдері
Санат:2008 жылғы АҚШ фильмдері
Санат:Темір адам туралы фильмдер
Санат:Marvel кинематографиялық әлемінің фильмдері
Санат:2008 жылғы фантастикалық фильмдер
Санат:2008 жылғы атыс-шабыс фильмдер
Санат:Paramount Pictures фильмдері
Сунамгандж

**Сунамга́ндж** () — Әкімшілік орталығы аттас, Бангладештің солтүстік-шығысында орналасқан қала және муниципалитет. Сурма өзені бойында қаланған. Сунамгандж  XVIII ғасырдың соңында іргетасы салынған қала. Қала алаңы 22,16&nbsp;км²-ге тең.  2001 жылғы санақ бойынша, қалада 49 373 адам тұрып жатқан, оның ішінде 52,70 % еркектер, әйелдер — тиісінше 47,30 %. Қала тығыздығы 1&nbsp;км²-ге 2228 адам. Сауаттылық деңгейі 58,8 %-ға тең (Бангладештің орташа есебі бойынша 43,1 %).

## Сілтемелер
* Сунамгандж  (англ.)
Санат:Бангладеш қалалары
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Суллах

**Суллах** (, ) —Әкімшілік орталығы аттас Бангладештің солтүстік-шығысында орналасқан қала. Қала алаңы 3,79&nbsp;км²-ге тең.  2001 жылғы санақ бойынша, қалада 2569 адам тұрып жатқан, оның ішінде 55,16 % ерлер, әйелдер — тиісінше 44,84 %. Қала тығыздығы 1&nbsp;км²-ге 678 адам. Сауаттылық деңгейі 47,4 % (Бангладештің орташа есебі бойынша 43,1 %). 

## Сілтемелер
* Суллах  (англ.)
Санат:Бангладеш қалалары
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Эмбер Хёрд

thumb|Эмбер Хёрд (2010)
**Эмбер Лаура Хеард**( 22 сәуір 1986 дүниеге келген) - американдық актриса. Оның дебют кино спорттық драмасы *"Түнгі жұма оттары"*, рөлде Билли Боб Торнтон. *Солтүстік елде* және *Альфа-дог кейін кішігірім рөлдерді *, ойнады. Алғашқы басты рөлін *барлығы жақсы көреді. Мэнди Лейн* және КС жер телешоуы *жасырын ұстады*.

2008 жылы рөліне *ешқашан берілмеген* *  серпіліс орын алды*. Жас голливудтық  марапаттар мен сыйақыға ие болды. Ол келесі жолы  Джон Карпентера фильміне түсті. "Николас Кейдж" фильмінде  Джонни Депп " Ромовый Дневник үшін  Голливуд  кинофестивальінде марапатталды. Ол  ойнаған "Үш* күн өлтіру үшін*, *"Супер Майк XXL"* және *дат қыздары фильмдері жақында пайда болды.*

Журналдарда ол сондай-ақ қатысады, әлеуметтік белсенділігі үшін  құқық ЛГБТ және "адамзат үшін Хабитат" жақтаушысы,  Біріккен Ұлттар Ұйымының, арт-тобының "Элизиум" және "Халықаралық рақымшылық"қордың мүшесі.

## References

Санат:1986 жылы туғандар
Западное (Ақмола облысы)

**Западное** — Ақмола облысы Жарқайың ауданындағы ауыл, 2009 жылы таратылып Пригородное ауылына қосылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Державинск қаласынан батысқа қарай 42 км-дей жерде. 

## Халқы
Тұрғыны 30 адам (2009). 

Санат:Жарқайың ауданының таратылған елді мекендері
Пригородное (Шортанды ауданы)

**Пригородное** — Ақмола облысы Шортанды ауданындағы ауыл, Пригородный ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Шортанды кентінен солтүстік-батысқа қарай 53 км-дей жерде, Балықтыкөл көлінің солтүстік-шығысында орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Шортанды ауданы елді мекендері
Тасты-Талды

**Тасты-Талды** — Ақмола облысы Жарқайың ауданындағы ауыл, Жаңадала ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Державинск қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 48 км-дей жерде. 

## Транспорты
Елді мекен арқылы Жезқазған-Арқалық-Есіл-Астана-Анар-Қарағанды-Ташкент тас жолы, Қостанай-Арқалық темір жолы өтеді. 

## Инфақұрылымы
Ауылда орта мектеп, амбулатория, дүкендер, мейрамхана, клуб, наубайхана, орталық сауда орталығы және басқада салалары бар. 

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Жарқайың ауданы елді мекендері
Иван Михайлович Ботев

**Иван Михайлович** - 1925 жылы 20 қыркүйек айында Кемеров облысы Яйский ауданы Верхо-Великосилький ауылда тұған. 1933-1941 жылы аралағында орта мектепте оқыды. Соғыс басталған кезде біздің ардагер 8 сыныпта оқыды. Отбасынан соғысқа алдымен әкесін ғана әкетті (сол соғыста әкесі жараланып госпиталға жіберіледі), Иванның өзін колхоздың трактор бригадасына жұмысқа алды. Осылайша он бес жасар бала он жеті жасқа толғанша екі жыл жауапты бөлімде жұмыс істеді. 1943 жылы оны Қызыл армия қатарына шақыртты. Оны бірден Воронеж мектебінің радио специалисттерінің қатарына қосты 1500 адамнан радио шеберлер взводы құрылды, сонын ішінде Иван Михайлович болды.1943 жылы қыркүйек айында біздің қаһарман оқуын бітіріп, Мәскеуге бағытталды. Содан Полтаваға бірінші гвардиялық механикалық корпус, 1004 бірінші гвардиялық дивизияға, жеңіл артиллериялық полкқа жіберілді. Соғыс жылдары 1-Белорус майданында шайқасқан.

## Соғыстан кейінгі өмірі
Соғыс біткен соң 1945-1971 жылдар аралағында әскерде қатардағы жауынгерден зымыран күштері штаб басшысына дейін қызмет атқарған. Жеңісті Иван Михайлович Қазан қаласында тойлады.  Бейбіт күндер болсада біздің қаһарман әскерде қызмет ете берді. Кәсіби өмірі Иван Михайловичті бүкіл Совет Одағы бойынша жүргізді. 1971 полковник шенімен зейнетке шықты. 2001 жылға дейін Ресей Федерациясының азаматтық жүйесінде қызмет атқарды. Жұбайымен 1 қыз және 2 немере және шөбере өсіріп, тәрбиелеуде. Ботев Иван Михайлович «ІІ дәрежелі Отан соғысы» ордені, «Германияны жеңгені үшін» медалі, «Ерлігі үшін» медалі, «Әскери еңбегі үшін» медалдарымен марапатталған.  2012 жылы Ресейден Қазақстанға көшіп келді. Осы жасына қарамастан Иван Михайлович позитивті, белсенді және жастармен өмірлік тәжірибесімен қуана бөліседі.
## Дереккөздер
Кузнецов

**Кузнецов**сөзі - тегі бойынша мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:

* Василий Васильевич Кузнецов — 1982-1983, 1984 және 1985 жылы үш рет КСРО Жоғарғы Кеңесі Президиумының уақытша төрағасы қызметін атқарған Ресей кеңес саяси тұлғасы.
* Николай Алексеевич Кузнецов - екі мәрте Социалистік Еңбек Ері (1973, 1979), азаматтық авиацияның үздігі, КСРО-ның еңбек сіңірген ұшқышы.
Джордж Стефенсон

**Джордж Стефенсон** — ағылшын өнертапқышы, инженер-механик.1781 жылы 9 мусымда Уилэмде дүниеге келген. Паровозды ойлап табу арқылы күллі әлемге аты шыққан. Ол темір жолдың "атасы" саналады. Ол таңдаған темір жолдың ені 1435 мм, әлі күнге дейін көптеген еуропалық елдерде стандарт болып табылады. Джордж барлық балалық шағын 1748 жылы Уилэм мен Тайн өзен байланыстырып салынған темір жол бойында өткізді. 18 жасында өздігімен жазу мен оқуды үйреніп,паровоз механигі мамандығының иесі атанды. 1802 жылы көмір өндіру шахтасында машинист болып жұмысқа алынды. 1802 жылы әйелі Фенни Роберт атты алғашқы ұл баланы дүниеге әкелді. Келесі он жылды ол бу қозғалтқышын зерттеуге жұмсады. 1812 жылы паровоздармен қызмет көрсетуді тоқтатып,өздігінен жасауға кірісті. 1815 жылы Хемфри Дэвимен бір үақытта "Лампа Джорди" деп аталып кеткен кенді шам ойлап тапты. Әлі күнге дейін қай шамның алғаш шығарылғандығы белгісіз. Көмірдің жер бетіне шығарылуын жеңілдету үшін алғашқы бумен жұмыс жасайтын көлік ойлап тапты. Ал 1814 жылы өзінің алғаш локомотивін дүниеге әкелді. Ол жалпы 30 тонна көтере алатын еді. Көлігін Ватерлоо кезіндегі Наполеонмен шайқасында ерлік танытқан Пруссия генералы Гебхард Леберехта фон Блюхердің атына "Блюхер" деп қойды. 1821 жылы Стоктон мен Дарлингтон арасын байланыстыратын темір жолын салуға кірісті. Дегенмен, Стефенсон 1848 жылы 12 тамызда Честерфилде дүниеден өтті. 1825 жылы жасалған"Локомоушн" паровозы әлі күнге дейін Дарлинг мұражайында сақтаулы тұр.

## Дереккөздер

Санат:Ұлыбритыния өнертапқыштары