Қамқа Жаниярқызы Үмбеталина

**Қамқа Жаниярқызы Үмбеталина** (5 қыркүйек 1923, Тайпақ ауданы, Батыс Қазақстан облысы - 24 маусым 2020, Ақтау, Маңғыстау облысы) — кеңестік және қазақстандық геолог-мұнайшы, Ұлы Отан соғысының ардагері, еңбек және тыл ардагері. Қазақстанның еңбек сіңірген геолог-барлаушысы (1975), КСРО Геология министрлігінің жер қойнауын барлау үздігі (1976), Ақтау қаласының Құрметті азаматы. 

## Өмірбаяны
Үмбеталина Қамқа Жаниярқызы 1923 жылы 5 қыркүйекте Батыс Қазақстан облысының Тайпақ ауданында дүниеге келген. Ерте жасынан тағдырдың ауыр сынақтарын бастан кешірген.  

1942 жылы Гурьев (қазіргі Атырау) қаласындағы Жамбыл атындағы орта мектепті бітіргеннен кейін, 19 жасында әскер қатарына шақырылып, Ұлы Отан соғысына аттанды.

Әскери қызметін Воронеж қаласындағы әуе қоймасын күзетуден бастап, кейін Чкалов, Челябинск, Омбы қалаларында авиациялық даярлық курстарынан өтті. 1-Қиыр Шығыс майданындағы 9-әуе армиясы құрамында қызмет атқарып, Жапонияға қарсы соғыс қимылдарына қатысты. Бомбалаушы ұшақтарда ауыр снарядтарды қолмен тиеу сияқты аса қауіпті міндеттерді орындады. 1945 жылы сержант шенінде елге оралды.

Соғыстан кейін, 1945 жылдан бастап мұнай саласында еңбек жолын бастады. «Қазмұнайгазбарлау» (бұрынғы «Қазнефтеразведка») тресінде лаборант, коллектор, инженер болып жұмыс істеді. Кейін «Маңғыстаумұнайгазбарлау» тресінің химия зертханасында аға инженер қызметін атқарды. 1945–1990 жылдар аралығында Қазақстанның мұнай-газ саласының дамуына, әсіресе Маңғыстау өңіріндегі бірқатар ірі кен орындарын (Қаламқас, Қаражанбас, Жетібай, Өзен және басқа да алаңдар) игеруге елеулі үлес қосты. 

1990 жылдан бастап Қазақстан Республикасының дербес зейнеткері болды. Өмірінің соңғы жылдарын Ақтау қаласында өткізді.

## Марапаттары мен атақтары
1985 жылғы 11 наурызда ІІ дәрежелі Отан соғысы орденімен, 2013 жылы «Құрмет» орденімен марапатталған.

«1941–1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін» медалі.

«Жапонияны жеңгені үшін» медалі.

Жуков медалі.

«Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл толуына орай» медалі (1970 жыл).

«Еңбек ерлігі үшін» медалі (20 сәуір 1971 жыл).

«Қазақ КСР-інің еңбек сіңірген геолог-барлаушысы» (1975), КСРО жер қойнауын барлау үздігі (1976) және «КСРО мұнай барлауының үздігі» құрметті атақтары берілген. 

«Еңбек ардагері» медалі (1984 жыл).

«Ерен енбегі үшін» медалі (1 қыркүйек 1999 жыл).

«Өзен кен орнына 40 жыл» медалі (2004 жыл).

«Астанаға 10 жыл» медалі (2008 жыл).

«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі (2011 жыл).

«Шапағат» медалі (2015 жыл).

«1941–1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы Жеңіске 70 жыл» мерейтойлық медалі (2015 жыл). 

Ақтау қаласының Құрметті азаматы.

## Естелігі
Қамқа Үмбеталина — қазақ мұнай саласында ұзақ жылдар табанды еңбек еткен, соғыс пен бейбіт өмірде де елге адал қызмет еткен тұлға. 2020 жылы қайтыс болғаннан кейін Ақтау қаласында тұрған үйіне мемориалдық ескерткіш тақта орнатылды. Оның есімі қазақстандық геологтар мен мұнайшылар қауымында зор құрметпен аталады.  

## Әдебиеттер
«Атырау» энциклопедиясы. — Алматы, 2000.

Нефтяная энциклопедия Казахстана. — Алматы, 1999.

Заслуженные первопроходцы. — Алматы, 2012.

## Дереккөздер

Санат:КСРО мұнайшылары
Санат:Қазақстан мұнайшылары
Санат:Қазақстан геологтары