open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Бағалақ

**Бағалақ** — Тама тайпасының Дәулеткелді руының бір тармағы. Дәулеткелдіден Назар, Дербіс, Қосым, Бағалақ тарайды делінеді. *Бағалақ* сөзі - қол диірменнің ағаш тұтқасы немесе өзегіндегі білтік ағаш деген мағынаны білдірсе керек. Бағалақтан Есенқарағай, Сыбақ, Құлшыораз, Барақ рулары тараған. Бағалақтан тараған ұрпақтар арасында әнші Сәкен Қалымов. Белгілі кәсіпкер Ерғали Әлжанов, белгілі журналистер Бақтияр Тайжан, Болатбек Төлепберген т.б. танымал жандар шыққан. Бағалақ ұрпақтары Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан, Қарағанды және Ақтөбе облыстары аумағында өмір сүреді.

## Дереккөздер

Санат:Шежіре
Санат:Қазақ рулары
Санат:Кіші жүз рулары
Құлшыораз Бигелдіұлы

**Құлшыораз Бигелдіұлы**, **Құлшыораз батыр**, **Әлшораз** - Тама тайпасының Дәулеткелді руынан, Бағалақ аталығынан шыққан батыр. Барақ Бигелдіұлының ағасы, Абылай заманындағы батырлардың бірі. Інісі Барақ пен әйелінің оңаша отырған жерлерінен шығып қалып, түсінбестікпен ренжіп Сыр бойындағы ағайындарын тастап Еділ-Жайық бойына көшіп кетеді. Ұрпақтары бұл күндері Ақтөбе облысының Мұғалжар, Әйтеке би, Мәртөк аудандарының жерінде тұрады. Құлшыораз батыр туралы ел ауызында жыр бар. Онда батырдың қайтпас қайсарлығы, мәрттігі, тік мінезділігі және батырлығы туралы жырланады.
## Дереккөздер


Санат:Қазақ батырлары
Менандр

**Менандр** есімді бірнеше адам бар:
* Менандр Протектор
* Комедиограф Менандр
Күнге күю

**Күнге күю** - ультракүлгін сәулелердің немесе жасанды жарық көздерінің (мысалы, кварц шамының) әсерінен терінің қоңырқай тартуы. Тіке түскен күн сәулесімен бірге оның шағылып түскен күн сәулелерінің әсерінен де (қалқанның, шатырдың астында да) тері қоңырқай тарта береді. Көлеңкеде отырып та аздап күнге күюге болады.

## Күнге күюдің пайдасы
Терінің қоңырқай тартуы әдетте организмге ультракүлгін сәулелердің жақсы тарап, жағымды әсер еткендігін білдіреді:
* жүрек қантамырлары мен жүйке жүйелерінің жұмысы жақсарады;
* зат алмасу реттеледі;
* асқа тәбеті артады;
* Д витамині көбейеді.

## Күнге күю ережесі
Адам терісінің тез күюі және қандай дәрежеде күюі үнемі жақсы денсаулықтың белгісі бола бермейді. 

Күнге біртіндеп күйген жөн:
* бірінші күні тікелей түскен күн сәулесінің астында 10-15 минуттан артық болмау керек, ал қоңыржай климатты жерден, әсіресе, солтүстіктен келген демалушылар оңтүстік өңірде алғашқы күндерде арнайы қалқан көлеңкесінде, немесе күн сәулесінен қорғайтын қолшатырдың астында болғаны дұрыс;
* күн астында күю уақыты 1-1,5 сағаттан аспауы керек;
* күнге күюге аса қолайлы мезгіл: оңтүстікте - таңертеңгі сағат 11-12-ге дейін;
* тамақтан соң 1 сағаттан кейін ғана күнге қыздырынуға болады "ашқарынға, не тамақтанар алдында күнге қыздырынуға болмайды): басты орамал немесе арнайы күн қағармен, не ши қалпақпен көлегейлеген жөн;
* күн астында ұйықтауға болмайды;
* тікелей түскен күн сәулесінің әсерінен көздің шырышты қабығының ісінуі мүмкін, сондықтан көзді қорғау үшін арнайы көзілдірік киген дұрыс;
* күннің көзі денеге (теріге) бірыңғай түсуі үшін алды-ала жаңғақ, қалампыр немесе өсімдік майымен теріні сылаған жөн;
* беттің терісін күннен сақтау үшін көктем мен жаздың таңертеңгі және түскі мезгілінде арнайы крем жаққан абзал.

## Күнге күюдің тәртібін сақтамау салдары
Күнге күю тәртібін дұрыс сақтамаудан дененің күнге күйіп кетуі, организмнің шектен тыс қызуы және оған күн өтуі мүмкін. 

Тері күюінің белгілері:
* алғашқыда күн түскен жерлер қызарып, ісінеді, кейде қалтыратып тоңдырады;
* дене ыстығы көтеріледі;
* бас ауырады;
* жүрек айниды.
Дененің ісінген және күйіп қалған жерлерінің ауырғанын бәсеңдету үшін суық суға малынған шүберек басуға, күйген тұстарды ашыған сүт, немес иіс сумен, календула не арақпен сүртуге болады. Дененің қызарғаны кетпейінше күнге қыздырынуға болмайды. Күйіп кету салдарынан тері күлдірей бастаса дереу дәрігермен кеңескен жөн.

## Күнге күюдің кері әсері
Күнге күю адамдардың бәріне бірдей пайдалы емес: 
* әсіресе жасы келген адамдарға; 
* 2 жасқа дейінгі балаларға; 
* созылмалы жүрек ауруы барларға; 
* жүйке қантамырлары ауруларынан зардап шегетіндерге күн көзінде ұзақ жүруге болмайды. 
Әсіресе, альбиностар (шашы және терісі туа біткен ақтаңдақ адамдар) күн сәулесіне тым сезімтал келеді. Олардың терісі тез күйеді, әрі жазылуы басқаларға қарағанда қиындау болады. Күн сәулесіне тым сезімтал адамдар далаға шығар алдында дененің ашық жерлеріне арнайы крем жағып, мүмкіндігінше көлеңкелі жермен жүруі қажет.

## Дереккөздер


Санат:Денсаулық
Батыс Вирджиния

**Батыс Виргиния** () — штат, Америка Құрама Штаттарының оңтүстік-шығысында орналасқан, Оңтүстік-Атлант штаттарының бірі (бұл топтағы Атлант мұхитына шыға алмайтын жалғыз штат). Халқы 2003 ж. бойынша  1,810 млн адамды құрады (2011 жылы ол 1 855 364 болды — АҚШ бойынша 37-орын). Астанасы мен ең үлкен қаласы — Чарлстон. Басқа да ірі қалалары — Хантингтон, Уилинг и Моргантаун.

Ресми лақап аты — «Таулы штат» (Mountain State). Ұраны *Montani Semper liberi* («Таулар әрқашан азат»).

## Қалалары




## Сыртқы сілтемелер
* State of West Virginia Government
* West Virginia Cyclopedia Wiki-Site 
* West Virginia Online
* Ohio Valley Roads 
* West Virginia Visitor’s Guide 
* West Virginia’s Historical Markers 
* West Virginia Division of Culture and History — West Virginia Archives and History
* Collection of West Virginia photos  from davidmetraux.com

Санат:АҚШ штаттары
Қордан Наурызханұлы Оспанов

**Қордан Наурызханұлы Оспанов** - Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің іргелі және қолданбалы математика кафедрасының меңгерушісі. 

### Білімі, ғылыми атағы мен дәрежесі
*1976. Қазақ мемлекеттік университеті. Механика-математика факультеті. Жоғары білім туралы диплом. 
*1982. ҚазКСР ҒА математика институты, Алматы қаласы. Физико-математика ғылымдары кандидатының дипломы. 
*1986. КСРО жоғары аттестациялық комиссия, доцент дипломы. 
*2000 ж. ҚР БҒМ математика институты, Алматы қаласы. Физика-математика ғылымдары докторының дипломы. 
*2004 ж. ҚР БҒМ, профессор аттестаты.

### Еңбек жолы
*1976-1989 жж. Оқытушы, доцент, Жезқазған педагогикалық институтының кафедра меңгерушісі. 
*1989-1991 жж. ҚР Ғылым академиясының математика және механика институтының аға ғылыми қызметкері. 
*1991-2000 жж. ҚР БҒМ қолданбалы математика институтының ғылым жөніндегі директордың орынбасары, Қарағанды қаласы. 
*2000-2006 жж. Профессор , Л.Н. Гумилев атындағы еуразия ұлттық университетінің іргелі және қолданбалы математика кафедрасының меңгерушісі. 
*2006-2009 жж. Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы мемлекеттік басқару академиясы кафедрасының меңгерушісі.

### Марапаттары
*1994-2010 жж. ҚР БҒМ іргелі зерттеулер бағдарламасы. 
*1994-2010 жж. ҚР БҒМ іргелі зерттеулер бағдарламалары;  
*2003-2005 жж. ҚР БМ «ҚР инновациялық өндірістерін ғылыми-техникалық тұрғыдан қамтамасыз ету» бағдарламасы.
*2004–2006 жж. ҚР БҒМ «Қолданбалы ғылыми-техникалық жобалар» бағдарламалары; 
*2005 ж. «ЖОО-ның үздік оқытушысы» грантының иегері. 
*2010 ж. ҚР БҒМ «Қазақстан Республикасының білім беру ісінің құрметті қызметкері» төсбелгісімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Еуразиялық ұлттық университеті қызметкерлері
Қысқааталықты қызғалдақ

**Қысқа аталықты қызғалдақ** (Қысқааталық қызғалдақ). Биіктігі 15-35 см-ге жетеді, сабағының сырты тегіс, сыртқа қарай қайрылып тұратын 3-4 жапырағының аздаған дақтары болады. Төменгі жапырақтарының пішіні қандауыр тәріздес. Сары түсті гүл жапырақтарының орта шенінде ашық-қызыл түсті дақтары, сырт жағында көк жолақтары бар, ұзындығы 3-4,5 см жететін шағын өсімдік. Аталықтары гүл жапырақтарынан екі есе қысқа. Жуандығы 2 см болатын пиязшығының сыртын қара-қоңыр қабықша қаптап тұрады. Бұл өте әсем өсімдік. Жоңғар Алатауында ғана кездесетін эндемдік түр. Сондықтан өскен жерін қорықшаға айналдырып қамқорлыққа алу қажет.

## Дереккөздер

Санат:Қызғалдақтар
Санат:Лалагүлдер
Туннельдік эффект

** Туннельдік эффект, туннельдену ** — микробөлшектің толық энергиясы (туннелдену барысында өзгермейтін) бөгет биіктігінен төмен болған жағдайда оның потенциалдық тосқауылдан өтуі. Туннельдік эффект — классикалық механикада болуы мүмкін емес және толық қайшылық тудыратын, тек қана кванттық табиғатқа ие құбылыс.Толқындық оптикада туннельді эффекттің аналогы ретінде, геометриялық оптика тұрғысынан, толық ішкі шағылу болатын шарттарда, жарық толқындарының шағылу ортасына (жарық толқын ұзындығының шамасындағы ара қашықтығына) өтуі бола алады. Туннельдену эффектісі көптеген атомдық және молекулалық физикадағы, атомдық ядро, қатты дене физикасындағы және т.б. маңызды үрдістер негізі болып табылады.
[солға|thumb|[Потенциалдық тосқауылға бағытталған электронды шоғырдың шағылуы және туннельденуі. Тосқауылдың оң жағындағы әлсіз дақ — тосқауылдан өткен электрондар. Түскен толқын мен шағылған толқын арасындағы интереференцияға назар аударыңыздар.]]

## Қысқа түрдегі анықтамасы
Туннельдік эффектті анықталмағандық қатынасы бойынша түсіндіруге болады.Келесі түрдегі:
:  \Delta x \Delta p \geqslant \frac{\hbar}{2} ,
өрнегі, координаты бойынша кванттық бөлшектің шектелуі кезінде,яғни х бойынша анықталғандығы өсуі кезінде, оның р импульсі анықталғандығы төмендейді. Кездейсоқ түрде \Delta p импульс анықталмағандығы бөлшекке тосқауылдан өту мүмкіндігін жүзеге асыратын энергия қосуы мүмкін. Осылайша, белгілі бір ықтималдылықпен кванттық бөлшек тосқауылдан өтіп кетуі мүмкін, ал бөлшектің орташа энергиясы өзгеріссіз қалады.

## Тарихы және зерттеушілері
1928 жылы Георгий Гамов туннельдік эффект негізінде альфа-ыдырау теориясын ойлап тапты. Дәл сол жылы шығарылған Фаулер — Нордгейм заңы металлдан вакуумға автоэлектрондық эмиссияны (электронның беттік тосқауылдан туннельденуі) сипаттайды.

## Тағы қараңыз
* Кванттық механика
* Корпускулярлы-толқындық дуализм
* Туннельдік диод және Қарымта диод
* Джозефсон эффектісі
* Анықталмағандық қатынасы

## Дереккөздер
* Гольданский В. И., Трахтенберг Л. И., Флёров В.&nbsp;Н.&nbsp;Туннельные явления в химической физике. М.: Наука, 1986.&nbsp;— 296 с.
* Блохинцев Д. И., Основы квантовой механики, 4 изд., М., 1963;
* Ландау Л.Д., Лифшиц Е.М.: Квантовая механика, 1974

Санат:Кванттық механика
Бірлесіп оқыту

**Бірлесіп оқыту** – ол белгілі бір мұғалімдер тобының оқу тапсырмаларын бірге жасап, сабақ жоспарын құруы және сол сабақты бірге өткізуі болып саналады. Тәжірибеде, топтық оқытылу әр түрлі форматтарда өткізілуі мүмкін, сірә, ол мұғалімдерді топта жинап, оқыту сапасын көтеру мақсатында жасалынады.  
Бірлесіп оқытып жүрген топ мұғалімдерінің жүргізетін пәндері әр турлі бола алады, бірақ оқытып жүрген сыныптары бір болу керек. Және де сабақтарды жоспарлау уақыты сәйкес болуы жөн.

### '''Бірлесіп оқытудың түрлері'''

**Дәстүрлі бірлесіп оқыту** – екі немесе одан көп мұғалімдер тобының бір сыныпта сабақ беруі. Мысалы, анатомия сабағында, бір мұғалім дәріс оқып, сұрақ қойса, екіншісі проектор арқылы анатомдау өлікті жарып қарау қалай жүзеге асатындығын көрсетеді. Яғни, бір мұғалім сабақты теориялық тұрғыдан қарастырса, екіншісі практикалық жұмысты қамтамасыз етеді.

**Коллаборативтік оқыту** – кез келген оқыту материалды монолог ретінде берудің орнына, бірлесіп оқытып жүрген мұғалімдерінің сынып алдында кез келген тақырыпты талдап, ойлардың алмасуы. Мысалы, тәрбие сабағында ерікті түрде өмірден өту тақырыбы қарастырылса : дебат ойыны ұйымдастырылып бір мұғалім дәрі-дәрмек көмегімен жасалатын суицид ойын қорғаса, екіншісі соған қарсы аргументтерді келтіріп, жоққа шығаруға тырысады. Кейін оқушылар соған байланысты жазбаша түрде өз пікірлерін білдіреді.

**Паралельді түсіндіру моделі** – екі мұғалім бір сыныпты екі топқа бөледі. Сол топтарға бірдей оқыту материалын түсіндіреді. Негізгі ерекшелігі ол - мұғалімнің әр оқушыға жеке көмек көрсете алатындығы. Мысалы, бастауыш сыныптарда үйді кішкентай балаларға қауіпсіз ету туралы сабақ жүргізілсін. Әр мұғалім өз топпен жұмыс істегенде, әрбір оқушымен жұмыс істеп, көбірек көңіл аудара алады.

**Дифференциативтік оқыту моделі** – сынып бірнеше топқа бөлінеді. Оқушылардың бөлінуі олардың үлгеріміне байланысты.  Мысалы, математика сабағында бір топ оқушылары тақырыпты жақсы түсініп, келесі тақырыпты бастауға дайын болса, басқалар сол тақырыпты дұрыс түсінбей, оны қайталауға мәжбүр.
Спинтроника

**Спинтроника** (Спиндік электроника, ) — қатты денелі заттардағы, көбінесе ферромагнетик-парамагнетик  және ферромагнетик-асқынөткізгіш гетероқұрылыстағы спиндік ток тасымалдауды (спин-поляризацияланған тасымалдауды) зерттейтін кванттық электроника бөлімі.

Бұндай гетероқұрылыстарда спин-поляризацияланған электрондар (спин-инжекторлар) көзі болып өткізгіш ферромагнетик (өткізгіш немесе жартылай өткізгіш) болып табылады. Ол  магнитталған күйінде кенетті, спинді реттелген заряд тасымалдаушы бола алады; ферромагниттік жартылай өткізгіштерде спиндік поляризация деңгейі металлдан қарағанда(10 %-ке дейін) жоғары болады (100 %-ке дейін). Сыртқы магнит өрісінде жартылай өткізгіште өткізгіш зонасының зеемандық ыдырау нәтижесінде екі зеемандық энергетикалық деңгейасты деңгейлердің пайда болуы мүмкін. Осындай жартылай өткізгішке спин-поляризацияланған электрондарды енгізу кезде жоғарғы деңгейге де, төменгі деңгейге де басқарылатын ауысу жасауға болады, нәтижесінде, көбінесе, мекенділеушілер инверсиясын жасауға мүмкіндік береді, сәйкесінше, когерентті электромагнитті сәулеленудің оның магниттік өріс жиілігін басқару генерациясын тудыруға болады.

Басқа эффектілер изолацияланған ферромагниттікпен джозефсондық ауысу кезінде пайда болады: бұл жағдайда сыртқы магнит өріс көмегімен туннельденуді басқаруға мүмкіндік туады.

## Қолданылуы
*Электрлік энергияны тұрақты магнитті өріске және керісінше айналдыратын химиялық реакциясы жоқ қатты денелі аккумулятор (тұрақты магнитті ток беру арқылы магниттайды, а кері үрдісте ток алады — кезінде макродеңгейде қозғалмайтын бөліктерсіз теория тұрғысынан да мүмкін емес болатын; бірақ та теориямен ешқандай қарама-қайшылық жоқ, себебі аккумулятордағы қозғалатын ток бөліктері спин-поляризацияланған токтарды тасымалдаушы болып табылады).
*Электронды компонентттер: 
**STT-RAM жады (Spin Torque Transfer RAM), тректікжад.
**Спиндік транзистор,ол өз алдында «ферромагнетик  — кремний — ферромагнетик — кремний премиссияларымен» қабаттасқан құрылысты. Бірінші ферромагнитті қабаттан өткен соң электр тогы спин-поляризацияға ие болады, және кремний қабатынан өту барысында біраз сақталады (2007 жылғы ең жоғарғы дәрежелі шама —  −73&nbsp;°C  температурасы және кремнийдің 350 мкм қалыңдығы кезінде электрондардың 37 % -нде спин-поляризациясы сақталды), нәтижесінде ферромагнетиктің екі магнит өріс қабатының орналасуын өзгерту арқылы шығыста спиндік токтың шамасын басқаруға мүмкіндік береді.
**Логикалық схемалар, олар заманауи CMOS-сызбаларына қарағанда үлкен жылдамдығымен (сигналдың тежелу уақыты 1 нс-тан аз), аз жылу шығаруымен (вентиль жылу шығаруы 10−17 Дж) және ионизация сәулеленуінен тәуелсіздігімен ерекшеленеді.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* Спинтроника на Компьютерре 

Санат:Қатты денелер физикасы
Санат:Мезоскопиялық физика
Санат:Лазерлік физика
Санат:Спинтроника
Ультракүлгін апаты

**Ультракүлгін апат** — кез келген қыздырылған дененің жылулық сәулеленуінің толық қуаты шексіздікке тең болуы керек деген классикалық физиканың парадоксын сипаттайтын физикалық термин. Парадокс болуының себебі, толқын ұзындығы азая бергенде сәулелену энергиясының спектральді тығыздығы шексіз өсу керек болатын.

Бірақ бұл XIX ғасыр аяғында жүргізілген тәжірибелер нәтижелерімен келіспейтіндігінен денелердің фотометриялық қасиеттерін сипаттау қиындықтарын тудырды.

Бұл проблема 1900 жылы Макс Планктың сәулеленудің кванттық теориясымен шешілді.

## Тағы қараңыз
*Рэлей-Джинс формуласы
*Планк гипотезасы
*Жылулық сәулелену

## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Парадокстар
Санат:Физика
Владимировка (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Владимировка** — Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданы, Андреев ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиясы
Аудан орталығы – Мамлют қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 75 км-дей жерде.

## Тарихы
Ауыл 1895 жылы құрылған.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 336 адам (181 ер адам және 155 әйел адам) болса, 2009 жылы 138 адамды (75 ер адам және 63 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мамлют ауданы елді мекендері
Андреевка (Мамлют ауданы)

**Андреевка** — Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданындағы ауыл, Андреев ауылдық округі орталығы.

## География
Аудан орталығы – Мамлют қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 75 км-де жерде.

## Тарихы
Ауыл 1957 жылы құрылған.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 838 адам (421 ер адам және 417 әйел адам) болса, 2009 жылы 611 адамды (295 ер адам және 316 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мамлют ауданы елді мекендері
Калугино (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Калугино** — Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданы, Краснознамен ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## География
Аудан орталығы – Мамлют қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 18 км-де жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 435 адам (203 ер адам және 232 әйел адам) болса, 2009 жылы 320 адамды (153 ер адам және 167 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мамлют ауданы елді мекендері
Краснознамённое

**Краснознамённое** — Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданындағы ауыл, Краснознамен ауылдық округі орталығы.

## География
Аудан орталығы – Мамлют қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 15 км-де жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 969 адам (457 ер адам және 512 әйел адам) болса, 2009 жылы 865 адамды (415 ер адам және 450 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мамлют ауданы елді мекендері
Кеңащы

* Кеңащы – Ақмола облысы Біржан сал ауданындағы ауыл.
* Кеңащы – Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданындағы ауыл.
* Кеңащы – Павлодар облысы Баянауыл ауданы Ұзынбұлақ ауылының шығысында 30 км жердегі қыстау.
Бүкіләлемдік аутизм мәселесі туралы ақпарат тарату күні

**Бүкіләлемдік аутизм мәселесі туралы ақпарат тарату күні** [Біріккен Ұлттар Ұйымы]] Бас Ассамблеясы 2007 жылғы желтоқсанның 18-інде арнайы № A/RES/62/139 қарарымен бекітілген. 2008 жылдан бастап жыл сайын сәуірдің 2-сінде атап өтіледі. Бұл Бүкіләлемдік күн Катар мемлекетінің ұсынысы бойынша белгіленді, мұны Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Хатшысы 2008 жылғы жолдауында атап өтті. Бас Ассамблеяның қарарында, ең алдымен, балалардағы аутизм мәселесіне көңіл бөлінді, аутизмнен зардап шеккендер арасында балалар үлесінің жоғары болуы мазалайтыны айтылған, неғұрлым ерте диагноз қою және тиісті тексеру жүргізу атап көрсетілген. Қарар қоғамды, оның ішінде отбасыларын, аутизмнен зардап шеккен балалар туралы хабардар ету үшін барлық шараларды қабылдауға ұсыныс береді. 

## Дереккөздер


Санат:Аутизм
Становое (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Становое** — Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданы, Воскресенов ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Мамлют қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 17 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 313 адам (151 ер адам және 162 әйел адам) болса, 2009 жылы 196 адамды (102 ер адам және 94 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мамлют ауданы елді мекендері
Бексейіт

**Бексейіт** — Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданы, Новомихайлов ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## География
Аудан орталығы – Мамлют ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 47 км-де жерде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 549 адам (275 ер адам және 274 әйел адам) болса, 2009 жылы 460 адамды (237 ер адам және 223 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мамлют ауданы елді мекендері
Белое (Мамлют ауданы)

**Белое** — Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданындағы ауыл, Белов ауылдық округі орталығы.

## География
Аудан орталығы – Мамлют қаласынан солтүстік-батысқа қарай 11 км-де жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 962 адам (499 ер адам және 463 әйел адам) болса, 2009 жылы 718 адамды (369 ер адам және 349 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мамлют ауданы елді мекендері
Воскресеновка (Мамлют ауданы)

**Воскресеновка** — Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданындағы ауыл, Воскресенов ауылдық округі орталығы.

## География
Аудан орталығы – Мамлют қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 5 км-де жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1163 адам (568 ер адам және 595 әйел адам) болса, 2009 жылы 931 адамды (456 ер адам және 475 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мамлют ауданы елді мекендері
Дачное (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Дачное** — Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданы, Бике ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## География
Аудан орталығы – Мамлют қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 74 км-де жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 149 адам (70 ер адам және 79 әйел адам) болса, 2009 жылы 90 адамды (51 ер адам және 39 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мамлют ауданы елді мекендері
Айбат (Моторлы Миномет)

**Айбат** () - бұл моторлы миномет Қазақстан Республикасының Қорғаныс Министрлігі тапсырысы бойынша  Израильдік Солтам компаниясымен шығарылған.

## [[Техника]]лық көрсеткіші
* Қаруы: Кеңестік 120-мм тасымалды зеңбірек 2Б11 , 7,62-мм Калашников Пулеметі.

## Тағы қараңыз
* Дүркінді Реактивті Система"Найза"

Қару|Артиллериялық зеңбірек|
Ербол Мүсінұлы Абайделдинов

**Ербол Мүсінұлы Абайделдинов**  – з.ғ.д., профессор, Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ-дың Заң факультетінің халықаралық құқық кафедрасының меңгерушісі.

### Білімі, ғылыми атағы мен дәрежесі
1985 ж. С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университеті, филология факультеті; 1997 ж. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, заң  факультеті; 2002 ж. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті, заң факультетінің докторантурасы. 

### Еңбек жолы
*1985-1993 жж. Ғылыми және оқытушылық қызметте:  С.М. Киров атындағы ҚазМУ-де аспирант, орта мектеп оқытушысы, Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтының оқытушысы; 
*1993-2004 жж. Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің докторанты;  
*2004 ж., 2006-2007 жж. Қазақстан Республикасы Парламент Сенатының аппараты; 
*2005-2006 жж. Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі; 
*2007-2008 жж. Қазақстан Республикасының Жоғары Соты жанындағы 
сот әкімшілігі комитеті; 
*2008 жыл мен қазіргі уақытқа дейін – Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде қызмет етіп келеді. 

### Ғылыми және кәсіби қауымдастықтарға мүшелік ету
*«Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің Хабаршысы. Құқықтану сериясы» журналының редакциялық кеңесінің мүшесі; 
*Қазақстан Республикасының Жоғары Соты жанындағы Ғылыми- консультациялық кеңесінің мүшесі;
* Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы адам құқығы жөніндегі комиссиясының Сарапшы-консультациялық кеңесінің мүшесі; 
* «Нұр Отан» ХДП жанындағы Құқықтық кеңес мүшесі; 
*ТМД Желілік университеті асында «Халықаралық құқық» мамандығы бойынша Қазақстан Республикасы атынан ТМД елдерінің үйлестіруші тобының мүшесі; 
* Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ мен Ресей халықтар достығы университеті (РХДУ, Мәскеу қ.) арасындағы келісім-шартқа сәйкес, магистрлерге қос дипломды білім беру шеңберінде «Халықаралық құқық» мамандығы бойынша үйлестіру тобының мүшесі;  
*Түркі әлемі заңгерлерінің Халықаралық Қауымдастығының мүшесі;
* Е.М. Абайделдинов ҚР БҒМ «ЖОО-ның үздік оқытушысы - 2010» мемлекеттік грантының иегері болып табылады.

### Марапаттары мен жетістіктері
2006 жылы «Қазақстан Республикасы Парламентіне 10 жыл» медалі; 
2009 жылы Қазақстан Республикасының білім беру ісінің құрметті қызметкері.

## Дереккөздер


Санат:Еуразиялық ұлттық университеті қызметкерлері
Қайрат Атажанұлы Көтербеков

**Қайрат Атажанұлы Көтербеков** – профессор, физика-математика ғылымдарының кандидаты, Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ-ның физика-математика ғылымдарының докторы. 

### Білімі, ғылыми атағы мен дәрежесі
Жоғары, 1980 ж. С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің физика факультетін «Физика, ядролық физика» мамандығы бойынша бітірген. Физика пәнінің оқытушысы. 1990 ж.  -  физика-математика ғылымдарының кандидаты; 01.04.16 –физика ядросы және элементар бөлшектер мамандығы бойынша ҚазКС Р ҒА фдролық физика институты жанындағы К 008.20.02 арнайы Кеңесінде диссертациясын қорғаған. 

2005 жыл – Ресейдің физика-математика ғылымдарының докторы; 01.04.16 – атом ядросының физикасы және элементар бөлшектер мамандығы бойынша Санкт-Петербург мемлекеттік университеті жанындағы Д 212.232. Диссертациялық Кеңесте диссертациясын қорғаған. 2008 жыл - 01.04.16 – атом ядросының физикасы және элементар бөлшектер мамандығы бойынша Қазақстан Республикасының физика-математика ғылымдарының докторы қайта аттестациядан өтті. 

### Еңбек жолы
Көтербеков Қайрат Атажанұлы 1980 – 2007 жыл аралығы – ҚазКСР ҒА ядролық физика институтында (кейіннен ҚР ҰЯО ЯФИ-де) қызмет етеді: инженер, аға ғылыми қызметкер, ғылыми қызметкер, аға ғылыми қызметкер, ғылыми хатшы, директор орынбасары. 2006 жылдан бастап 2009 жылға дейін Астана қ., ҚР ЯФО ЯФИ Астанадағы филиалында DC-60 ауыр иондарды үдеткіштің базасында Пәнаралық ғылыми-зерттеу кешенінің директоры.  1996 – 2005 жыл аралығы – Алматы ЖОО-ларында (Абай атындағы АМУ, Алматы энергетика және байланыс институты) қызмет етеді. 1990 – 2005 жж.  – ғылыми жетекші болды, кейіннен Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-дың физика факультеті студенттерінің (бакалавриат пен магистратура) дипломдық жұмыстардың ғылыми жетекшісі болды. 2006 жылдан бастап ғылыми-техникалық жобалар мен ғылыми есеп, сондай-ақ, бюджеттік бағдарламалар бойынша ҚР БҒМ сарапшысы болып табылады. 

Жобалар бойынша ҚР Индустрия және сауда министрлігінің Өнеркәсіп комитеті ғылыми-техникалық кеңесінің мүшесі әрі сарапшысы. 2007 жылдан бастап Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің профессоры. 2009 жылдың 3 сәуірінен бастап – Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің физика-техника факультетінің  алғашқы деканы. 

### Ғылыми және кәсіби қауымдастықтарға мүшелік ету
*Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ-дың Ғылыми кеңесінің мүшесі.
*ҚР Ядролық қоғамының мүшесі.
*ҚР Индустрия және сауда министрлігінің Өнеркәсіп комитеті ғылыми-техникалық кеңесінің мүшесі.
* Докторлық диссертацияларды қорғау бойынша Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ жанындағы БД 14.61.51 Біріккен диссертациялық Кеңесі төрағасының орынбасары. 

### Марапаттар мен жетістіктер
ҚР Энергетика және минералды ресурстар министрінің Бұйрығымен берілген (2007 ж. 24 тамызындағы № 302-К) «Қазақстан Республикасының атом саласының еңбек сіңірген қызметкері» төсбелгісімен марапатталған. Құрмет грамоталары:  ҚР Ғылым академиясының төралқасы, ҚР БҒМ «ЖОО-ның ең үздік оқытшысы - 2010» атағына ие.

## Дереккөздер


Санат:Еуразиялық ұлттық университеті қызметкерлері
Найза (Дүркінді Реактивті Жүйе)

**Найза Дүркінді Реактивті Система** — арнайы Қазақстан Республикасының Қорғаныс Министрлігінің тапсыры бойынша Израильдік  Солтам компаниясы шығарған.

## Сипаттамасы
Найза (Дүркінді Реактивті Системасы) 2007 жылы нысан сызбасы Израильдік конструкторлық бюросымен  орындалған. Қару Петропавлдың АО "ПЗТМ" ауыр машина жасау заводында шығарылады. Қазақстанның  тағы да бірнеше Артиллериясын шығаруға жоспарлап отыр, ең алғашқы Найзалар 2008 жылдың мамыр айында 12-ші механизация бригадасына тапсырылды.

## Сатып Алушы,Пайдаланушы
*  Қазақстан

## Тағы қараңыз
Айбат (Моторлы Миномет)

Қару|Артиллериялық зеңбірек|
Катанай

**Катанай** — Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданы, Новомихайлов ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2024 жылы таратылған.

## География
Аудан орталығы – Мамлют ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 29 км-де жерде.

## Тарихы
Ауыл 1903 жылы құрылдған.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 280 адам (131 ер адам және 149 әйел адам) болса, 2009 жылы 82 адамды (45 ер адам және 37 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мамлют ауданының таратылған елді мекендері
Әсия Рафаилқызы Сулькарнаева

**Әсия Рафаилқызы Сулькарнаева** – Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ-дың шет тілдер теориясы мен тәжірибесі кафедрасының меңгерушісі, филология ғылымдарының кандидаты, доцент. 

### Білімі, ғылыми атағы мен дәрежесі
*Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университеті «0003103 Ағылшын тілі» мамандығы, біліктілігі - «ағылшын тілінің оқытушысы» (1995-1999);
*«0319 – Ағылшын тілі» мамандығы бойынша магистрлік диссертация, мамандыру - «Ағылшын тілінің теоретикалық фонетикасы». Эмоциялық күй және олардың просодиялық формуласының тәсілі (ағлышын және орыс тілі материалдарында) Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университеті, Көкшетау қ., ғылыми жетекшісі – ф.ғ.к., доцент Н.Ф: Немченко. «10.02.20 – Салыстырмалы-тарихи, типологиялық және салыстырмалы тіл білімі»: техникалық етрминологиядағы отсоматикалық екінші номинация (ағлышын және орыс тілі материалдарында) мамандығы бойынша кандидаттық диссертация (2001-2004). Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, Алматы қ., ғылыми жетекшісі – ф.ғ.д., профессор Э.Д. Сүлейменова 

### Еңбек жолы
Сулькарнаева Әсия Рафаилқызы Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ-дың шет тілдер теориясы мен тәжірибесі кафедрасының доценті (2008-2011); Туран университетінің ғылыми хатшысы (2008-2009); келесі ЖОО-ларда ағылшын тілінің оқытушысы, доцент: Ш.Уәлиханов атындағы КМУ (1999-2001, 2009-2007), Абылай хан атындағы ҚазХҚжәнеӘТУ (2005-2004), «Әділет» ЖҚМ (2005-2004) және т.б. 

### Ғылыми және кәсіби қауымдастықтарға мүшелік ету
*2011 жылдан бастап ELUTA мүшесі (Астана қ. Ағылшын тілі оқытушылар мен ұстаздарының қауымдастығы); 
*2002 жылдан бастап орыс тілі мен әдебиетінің оқытушылар қауымдастығының мүшесі;
*1999 жылдан бері СҚО ағылшын тілі оқытушылары қауымдастығының мүшесі, І Дүниежүзілік татар жастары съезінің мүшесі (Қазан 2004 ж.). Редакциялық ұжым: Халықаралық ғылыми конференциялар жинағының редакция алқасының мүшесі (Астана 2008 ж., Көкшетау 2007 ж., Алматы 2005 ж.).

## Дереккөздер


Санат:Еуразиялық ұлттық университеті қызметкерлері
Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері

**Әуе қорғанысы күштері** — Қазақстан Республикасының Қарулы күштерінің бір түрі. Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерін реформалау жөніндегі бұдан былайғы шаралар туралы» 1997 жылғы 17 қарашадағы № 3761 Жарлығын және Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрінің 1998 жылғы 1 сәуірдегі директивасын орындау үшін, Қазақстан Республикасының қорғаныс қабілетін нығайту мақсатымен 1998 жылғы 1 маусымда  құрылды. Негізгі мақсатттары:
* Қазақстан Республикасы әуе шебінің қорғанысын қамтамасыз ету
* мемлекеттік, әскери және әкімшілік нысандарды әуе шабуылынан қорғау
* ҚР ҚК басқа да түрлері мен тектерін авиациялық қолдау жөніндегі әскери міндеттерді орындау.

## Құрылымы

### Әуе қорғанысы күштерінің құрамы
Қазақстан Әскери-әуе күштері Орталық Азия елдері арасында дайындық деңгейі бойынша үздіктердің бірі. Бір ұшқыштың орташа ұшу уақыты 100 сағаттан асады, ал 604-ші және 600-ші авиабазаларда бір ұшқыштың орташа ұшу уақыты шамамен 150 сағатты құрайды, бұл ҰҚШҰ-ға мүше елдер арасында жақсы көрсеткіш және НАТО-ға мүше елдердің ұшу уақытымен салыстыруға болады, тіпті сағаттардың шарттары мен сапасы сәл өзгеше екенін ескермегенде.

### Әуе қорғанысы күштері
Зениттік ракеталық әскер (ЗРӘ) зениттік-зымырандық қорғанысты жүзеге асыруға және мемлекеттік және әскери басқару объектілерін қамтуға арналған.

### Әуе базалары бойынша орналастыру (шамамен деректер)
602-ші әуе база (Шымкент) — 6 Су-30 СМ, 12 МиГ-29, 2 МиГ-29УБ, 12 Су-25СМ, 2 Су-25УБМ, 4 Ми-35М, 4 Ми-171Ш;

604-ші әуе база (Талдықорған) — 12 Су-30СМ;

605-ші әуе база (Ақтау) — 10 Су-27, 2 Су-30 СМ, 4 Ми-17 В5, 4 Ми-35М;

609-шы әуе база (Балқаш) — 17 L-39 NG;

610-шы әуе база (Қарағанды) — 20 МиГ-31Б/МиГ-31БСМ/МиГ-31ДЗ, 12 Су-30СМ;

612-ші әуе базасы (Тараз) — 3 «Anka-S» ұшқышсыз ұшу аппараты, «Wing loong» 4 ұшқышсыз ұшу аппараты;

620-шы ауе полкі (Астана) — жоғары лауазымды тұлғаларды тасымалдау үшін;

218-ші көлік эскадрильясы (Алматы) — 1 Ан-12 көлік ұшағы, 8 CASA С-295, жоғары лауазымды тұлғаларды тасымалдауға арналған ұшақтар мен тікұшақтар.

### Зениттік-зымыран кешені

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*http://military-kz.ucoz.org - Қазақстандық әскери сайт
*Қазақстан Республика Қорғаныс Министрлігінің ресми сайты

Санат:Қазақстан Қарулы күштері
Санат:Қазақстан авиациясы
Зейнеткерлік жасы

**Зейнеткерлік жас** тұлғаның кәсіптік қызметтен босап, зейнетақы алуға құқық беретін жасты білдіреді. Көптеген мемлекеттердің әлеуметтік жүйелері зейнетке шығу жасын заңнамалық негізде бекітеді. Кейбір елдерде еркектер мен әйелдердің зейнеткерлікке шығатын жасы әртүрлі болып келеді.

Төменде әртүрлі елдердегі зейнеткерлік жас тізімделген. 

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
*Зейнетақы
*Зейнеткерлік

Санат:Зейнеткерлік
120-мм 2Б11 сүйретілетін минометі

Бұл тасымалды зеңбірек  1979жылы КСРОелінде Нижний Новгород қаласында шығарылған.

Санат:Артиллерия
Тимофеевка

* Тимофеевка – Қостанай облысы Әулиекөл ауданындағы ауыл.   
* ''Тимофеевка'' – Павлодар облысы Тереңкөл ауданында болған ауыл,  2017 жылы таратылған.

Санат:Айрық беттер
Коваль (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Коваль** — Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданы, Белов ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## География
Аудан орталығы – Мамлют қаласынан солтүстік-батысқа қарай 18 км-де жерде, Коваль көлінің солтүстік-шығыс жағасында орналасқан.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 175 адам (85 ер адам және 90 әйел адам) болса, 2009 жылы 65 адамды (36 ер адам және 29 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мамлют ауданы елді мекендері
Мыңжылдық Даму Мақсаттары

**Мыңжылдық Даму Мақсаттары** (**МДМ**) — 2000 жылдың қыркүйегінде Нью-Йорк қаласында Мыңжылдық Саммитінде БҰҰ мүше мемлекеттердің қабылдаған Мыңжылдық Декларациясына негізделген сегіз халықаралық даму мақсаттары.

193 БҰҰ мүше елдерінің барлығы және 23 халықаралық ұйым 2015 жылға дейін дамудың келесі негізгі мақсаттарына қол жеткізуге келіскен: 
# Шектен шыққан кедейлік пен аштықты жою
# Жалпы бастауыш білім беруді қамтамасыз ету
# Гендерлік теңдікті қолдау пен әйелдердің мүмкіндіктерін кеңейту
# Балалар өлімін азайту
# Аналарды қорғауды жақсарту
# Ғасыр дерттерімен (АИВ/ЖИТС және туберкулез) күрес 
# Экологиялық тұрақтылықты қамтамасыз ету
# Даму мақсаттарында жаһандық әріптестік қалыптастыру 

Бұл мақсаттар дүниежүзілік қауымдастыққа 2015 жылға дейін адамдардың өмір сүру жағдайларын жақсарту үшін елеулі, өлшеуге болатын нәтижелерге жетуге көмектесулері тиіс. МДМ қол жеткізу үшін жұмыс істеуге міндеттемелермен бірге елдер өздеріне нәтижелердің мониторингі мен МДМ жөнінде есептер даярлау үшін де міндеттеме алған.

## Дереккөздер


Санат:Біріккен Ұлттар Ұйымы
Красный Октябрь (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Красный Октябрь** — Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданы, Пригородный ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2024 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Мамлют қаласынан оңтүстікке қарай 11 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 128 адам (68 ер адам және 60 әйел адам) болса, 2009 жылы 25 адамды (14 ер адам және 11 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мамлют ауданының таратылған елді мекендері
Қызыләскер (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Қызыләскер** — Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданындағы ауыл, Қызыләскер ауылдық округі орталығы.

## География
Аудан орталығы - Мамлют қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 90 км-дей жерде, Суаткөл көлінің оңтүстік-шығысында орналасқан.

## Тарихы
Ауыл 1928 жылы құрылған. 

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 560 адам (295 ер адам және 265 әйел адам) болса, 2009 жылы 481 адамды (240 ер адам және 241 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер
 

Санат:Мамлют ауданы елді мекендері
Мале

**Мале** () — Мальдив Республикасының астанасы әрі ең халқы тығыз қаласы. Мале және Вилингиле аралдарында орналасқан. Бастапқыда Мале патшалық арал болған, мұнда ежелгі мальдив патшалар әулеттерінің сарайлары орналасқан.

Бұрын қала керегелермен қоршалған. Патшалық сарай әдемі форттармен, бастиондармен бірге Насыр Ибраһим президенті келгенде, монархиядан бас тартылғанда, жойылған.

Соңғы жылдар топырақ суды толтыру технологиясы негізінде қала аумағы кеңейтілді.

## Этимология
Қала аты санскрит тілінде «үлкен», «зор» дегенді білдіретін महालय (Mahaalay) деген сөзден шыққан. Әдетте «Mahaalay» деп сарайды атаған, содан бұл есім қалағада ауысты.

## Географиясы
Қала атолла Каафу атты 1,8 км² (батысындағы кеңейтілген аумақты қосқанда) аралда орналасқан.

## Әкімшілік құрылысы
Қала 6 ауданнан тұрады, олардың төртеуі Мале аралында, бесіншісі — Вилингиле аралында, ал алтыншысы жасанды арал Хулумаледе ораналасқан. Вилингиле аралында бұрын түрме болған, ал қазір қаланың ірі саяжай ауданы.
Сонымен қатар Хулуле аралында орналасқан Мале халықаралық әуежайыда қалаға кіреді .

## Экологиясы
Маледе тұщы су жоқтың қасы, сондықтан оны жер асты суларын тұщыландыру арқылы алады. Қолданылған су тазартусыз мұхит суына тікелей құйылады. Қатты қалдықтар көршілес аралдарға лагуналарды толтыруға жеткізіледі. Электроқуат дизельдік генераторлар арқылы өндіріледі.

## Экономикасы
Туризм саласы Мальдив елінің ЖҮӨ 28% қамтыса, Мале қаласы соның ішінде ерекше орын алады. Елдің негізгі орталығы Maлé балқы экономикалық іскерлік орталығы.
Мальдив әуе жолдары компаниясы бас кеңсесі Maлéде орын тепкен as does the airline FlyMe.
## Халқы
Халқы— 104 403 адам. (2006).

## Көлік
Қаладағы көптеген такси қызметі қаланың кез келген жеріне 15-20 руфийге жеткізеді.
Қала жанында аэропорт бар.

## Климаты
Мале субэкваторлық белдеуде орналасқандықтан климаты екі маусыммен сипатталады: жауын маусымы және құрғақ маусым. Жауын-шашынды маусым мамырдан желтоқсанға дейін болса, құрғақ маусымы қалған төрт айға келеді. Температура жыл бойы 1-2&nbsp;°C ғана өзеріп шамамен 25-30&nbsp;°C аралығында.

## Телефония
Телефон және ұялы байланыс қызметін мальдивтік телекоммуникациялық Dhiraagu компаниясы атқарады.  GSM ұялы байланысын екі оператор — Dhiraagu және Wataniyya Telecoms ұсынады.

## Дереккөздер

Санат:Мальдивтер елді мекендері
Санат:Азия елордалары
Валенсия (футбол клубы)

**«Валенсия» ФК** (исп. *Valencia Club de Futbol*) - Испания біріншілігінде өнер көрсететін Валенсия қаласының футбол клубы. 1919 жылы 18 наурызда құрылған. Негізгі алаңы - «Месталья» (55 000 адам), 1923 жылы іргесі қаланған. Лақап аттары - „жарқанаттар“, „лос чес“.
## Тарихы
Клубты 1919 жылы *Октавио Аугусто Милего Диас* пен *Гонсало Медина Пернас* деген достар құрды. *Октавио Милего* клубтың алғашқы президенті болып сайланды. Клуб ең алғашқы ойынын 21 мамыр 1919 жылы қонақта* «Химнастико»* командасымен өткізеді. Сол тарихи ойынның құрамы: *[[Хулио Гаска]], [[Гомес Хуанеда]], [[Мартинес Имбарра]], Алиага, Умберт, Ферре, Льобет, Фернандес, Марсаль, Марко, Перис.*

1940/41 жылғы маусымда Испания чемпионатында үшінші орынға табан тіреді. Ал келесі маусымда тұңғыш рет чемпион атанды. Бұл табысын көп ұзамай 1944, 1946, 1947 жылдары қайталады.

Клуб 70-жылдардың соңында Еуропа биіктерін бағындырды, 1978/79 жылы кубок иелерінің кубогында топ жарды, Еуропа суперкубогын ұтып алды.

2000 жылдары "Валенсия" тағы да Еуропаның мықты клубтарының бірінен айналды, аргентиналық бапкер Эктор Купердің басшылығымен 2000, 2001 жылдары УЕФА Чемпиондар Лигасында финалға жетті. . 2002, 2004 жылдары Рафаэль Бенитестің жаттықтыруымен Испания чемпионы атанды және 2004 жылы УЕФА кубогын ұтып алды 
## Жетістіктері
### Ұлттық
* **Испания чемпионы - 6:** *1941/42,1943/44,1946/47,1970/71,2001/02,2003/04*
* **Испания кубогінің иегері - 8:** *1940/41,1948/49,1953/54,1966/67,1978/79,1998/99,2007/08, 2018/19*
* **Испания Суперкубогінің иегері - 1:** *1999*
### Халықаралық
* **Чемпиондар Лигасының финалисті - 2:** *1999/00,2000/01*
* **Жәрмеңке кубогінің иегері - 2:** *1961/62,1962/63*
* **УЕФА кубогінің иегері - 1:** *2003/04*
* **УЕФА Суперкубогінің иегері - 2:** *1980,2004*
* **Кубок иегерлері кубогінің иегері - 1:** *1979/80*
* **Интертото кубогінің жеңімпазы - 1:** *1998*

## Құрамы
*2019 жыл, қазан айында*
### Қазіргі құрамы

### Бапкерлер штабы

: *13 қыркүйек 2019*

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Клубтың ресми сайты 

Санат:Испания футбол клубтары
Санат:Валенсия ФК
Надежда Ноғай

**Надежда Ноғай** — қазақ ауыр зілтемірші қызы, жасөспірімдер арасындағы дүниежүзілік додада екі мәрте топ жарды.
2011 жылы Перудың астанасы Лима қаласында өткен жарыста ол өзінің басты қарсыласы – мек­сикалық Пласениа Буенодан 48 келі ар­тық салмақты еңсерді. Тағы бір айта ке­тер­лік жайт, Буеноның салмағы Қазақстан қызынан 27 келі артық еді. Ал үшінші тұ­ғыр­ға табан тіреген тайпейлік Луо Юнг-Юан Надежда Ноғай 73 келі кем көтерді.
2012 жылы жастар арасында Словакияның Кошице қа­ласында да Надежда қарсылас шақ кел­тірген жоқ. Үштөбе қаласының тумасы екін­ші орынды иеленген өзінің коман­далық әріптесі Виктория Вагнерден 38 кел­і асып түсті. Ногай 15 жа­­сында-ақ жастар арасындағы әлем біріншілігінде жасындай жарқылдады. Малайзияның Пенанг қаласында өткен айтулы додада ол өзінен әлдеқайда ересек зілтеміршілермен сайысқа түсіп, барлы­ғына шаң қаптырды. Күміс медальді ие­ленген тайпейлік Юао Чи-Линг Қазақстан споршы қызынан үш жас үлкен. Алайда Надежда одан 27 келі артық салмақты еңсерді. Қола жүлдені қанағат тұтқан мысырлық Ахмед-Халаф Шиманың қаза спорт­шысынан бақандай бес жас үлкендігі бар. Десек те, қазақстандық ауыр атлеттен ол 32 келі кем көтерді.
## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ауыр атлеттері
Бозтал

* Бозтал – Абай облысы Бесқарағай ауданындағы ауыл.
* Бозтал – Ақмола облысы Ерейментау ауданындағы ауыл.
Леденёво (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Леденёво** — Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданындағы ауыл, Леденёв ауылдық округі орталығы.

## География
Аудан орталығы - Мамлют қаласынан оңтүстікке қарай 24 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 772 адам (379 ер адам және 393 әйел адам) болса, 2009 жылы 620 адамды (310 ер адам және 310 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мамлют ауданы елді мекендері
Менгесер

**Менгесер** — Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданы, Новомихайлов ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## География
Аудан орталығы – Мамлют қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 53 км-де жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 980 адам (486 ер адам және 494 әйел адам) болса, 2009 жылы 889 адамды (462 ер адам және 427 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мамлют ауданы елді мекендері
Бике (ауыл)

**Бике** (2021 жылға дейін — *Ленино*) — Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданындағы ауыл, Бике ауылдық округі орталығы.

## География
Аудан орталығы – Мамлют қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 66 км-де жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 895 адам (461 ер адам және 434 әйел адам) болса, 2009 жылы 553 адамды (278 ер адам және 275 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мамлют ауданы елді мекендері
Халида Харисқызы Нұрсейітова

Нұрсейітова Халида Харисқызы – Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ-дың шетел филологиясы кафедрасының меңгерушісі, тілі білімінің доценті, филология ғылымдарының кандидаты. 
### Білімі, ғылыми атағы мен дәрежесі
*1987-1992 жж. - Павлодар педагогикалық, «Шет тілдер» мамандығы. Ағылшын және неміс тілдерінің ұстазы. 
*2007 ж. – филология ғылымдарының кандидаты. «Саяси дискурста Қазақстанның саясаткер әйелдерінің коммуникативтік өзін-өзі ұстау ерекшелігі» тақырыбында (бұқаралық ақпарат құралдары материалдарында) Еуразия ұлттық университетінде диссертация қорғау. 
### Еңбек жолы
*1993-1994 жж. -  Павлодар қаласы, № 3 гимназияның ағылшын тілінің ұстазы 
*1994- 1998 жж. - «Штерн» фирмасында ағылшын және неміс тілдерінен аудармашы. 
*1998-2000 жж. - Павлодар қаласы, № 3 гимназияның ағылшын тілінің ұстазы. 
*2000-2008 жж. – С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінің шетел филологиясы кафедрасының аға оқытушысы. 
*2008-2010 жж. - С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университетінің шетел филологиясы кафедрасының доценті. 
*2010-2011 жж. – Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің шетел филологиясы кафедрасының доценті.  
*2010 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін - Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің шетел филологиясы кафедрасының  меңгерушісі. 
### Марапаттары мен жетістіктері
Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі мен АҚШ Елшілігінің «Excellence in the Teaching English and American studies» сертификаты (1999, 2000).   
АҚШ Мемлекеттік Департаментінің гранты, Bureau of Educational and Cultural Affairs, JFDP-2006, АҚШ. 
SOROS гранты, инновациялық курстарды құру жөніндегі бағдарлама, ОЕУ, Будапешт қаласы, Венгрия (2008, 2011). 
АҚШ Елшілігінің гранты, Bureau of Educational and Cultural Affairs,ағылшын тілі ұстаздарының Орталық-Азия конференциясы, Алматы қаласы(2008). 
«Ең үздік ғалым - 2009» грамотасы, С. Торайғыров атындағы ПМУ.   
АҚШ Елшілігінің  гранты, Bureau of Educational and Cultural Affairs, дистанционды курс бойынша білім алу «Integrating the Internet into the Classroom», Орегон университеті, АҚШ (2010). 
АҚШ Елшілігінің  гранты, Bureau of Educational and Cultural Affairs, Ағылшын тілі мұғалімдерінің ұлттық конференциясы, Қызыл-Орда қаласы, Қазақстан (2010).  
АҚШ Елшілігінің  гранты, Bureau of Educational and Cultural Affairs, Орегон университетінің дистанционды курс бойынша білім алу «Critical Thinking for English Language Teaching Curriculum, Орегон университеті (2011). 
SOROS гранты, «Gender, Sexuality and Power» Халықаралық жобасы, Киев ұлттық академиясы, Киев қаласы, Украина (2011-2013 жж.). 
«Болашақ» бағдарламасының стипендиаты (2012). 
Нұрсейітова Халида Харисқызы  ҚР Тәуелсіздігінің 20 жылдығына арналған жастарға білім беру мен тәрбиелеуде орасан зор үлес қосқаны үшін филология факультетінің деканы атынан құрмет грамотасымен марапатталған (2012 ж.).

Санат:Қазақ ғалымдары
Новокаменка

* Новокаменка – Солтүстік Қазақстан облысы Қызылжар ауданындағы ауыл.
Қадиша Қадырқызы Шалғынбаева

Шалғынбаева Қадиша Қадырқызы – п.ғ.д., профессор, Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ-дың  әлеуметтік ғылымдар факультетінің  әлеуметтік педагогика және өзін-өзі тану кафедрасының меңгерушісі. 
### Білімі, ғылыми атағы мен дәрежесі
*1992-1995 жж. – Абай атындағы АМУ аспирантура. 
*2000-2003 жж.- Абай атындағы АМУ күндізгі бөлімдегі докторантура. 
### Еңбек жолы
*1996 ж.- 2000 жж.- п.ғ.к., Абай атындағы АМУ –дың педагогика кафедрасының аға оқытушысы.
*2004 -2006 жж.- Абай атындағы АМУ –дың педагогика кафедрасының доценті.
*2006-2009 жж.- п.ғ.д., Абай атындағы АМУ –дың педагогика кафедрасының доценті.
*2009 жылдан – қазіргі уақытқа дейін - профессор, Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ-дың педагогика кафедрасының меңгерушісі. 
### Ғылыми және кәсіби қауымдастықтарға мүшелік ету
*ҚР ұлттық тәрбиелеу жөніндегі республикалық үйлестіру кеңесінің мүшесі (2009 ж.10 қарашасындағы № 532 ҚР Білім министрінің бұйрығы). 
*2001 жылдың 28 мамырынан бастап жаратылыстану ғылымдар академиясының корреспондент-мүшесі. 
### Марапаттары мен жетістіктері
Шалғынбаева Қадиша Қадырқызы  өскелең ұрпақты тәрбиелеу мен оықтуда шығармашылық қызметі үшін Абай атындағы ҚазҰПУ-дың құрмет грамотасымен марапатталған. ҚР білім беру жүйесін дамытуда орасан зор үлес қосқаны үшін ҚР БҒМ-ның алғыс хатымен марапатталған.
Санат:Еуразиялық ұлттық университеті қызметкерлері
Новоандреевка (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Новоандреевка** — Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданы, Леденёв ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## География
Аудан орталығы - Мамлют қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 27 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 260 адам (136 ер адам және 124 әйел адам) болса, 2009 жылы 172 адамды (91 ер адам және 81 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мамлют ауданы елді мекендері
Новодубровное

**Новодубровное** — Солтүстік Қазақстан облысы Мамлют ауданы, Дубровин ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Мамлют қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 42 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 372 адам (184 ер адам және 188 әйел адам) болса, 2009 жылы 234 адамды (123 ер адам және 111 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Мамлют ауданы елді мекендері