open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жоффруа Гишар (стадион)

**Жоффруа Гишар** () — Францияның Сент-Этьен қаласындағы көпмақсатты стадион. Ол негізінен футбол матчтары үшін пайдаланылады және Еуро-1984, Еуро-2016, 1998 жылғы ФИФА Әлем чемпионаты, сондай-ақ 2003 жылғы Конфедерациялар кубогы сияқты турнирлерге арена болған. Сонымен қатар, регби матчтарына да қолданылады — 2007 жылғы Регби бойынша Әлем кубогының ойындары да осы стадионда өткен.

Стадионның лақап аттары — "le Chaudron" (Қайнаған қазан) және "l'enfer vert" (Жасыл тозақ). Бұл атаулар жергілікті Сент-Этьен футбол командасының жасыл түсті формасына және команданың гүлдену кезеңінде жанкүйерлердің ерекше көп жиналуына байланысты берілген (рекорд 1985 жылы тіркеліп, 47 000-нан астам адам жиналған).

Жақын уақытқа дейін стадионның сыйымдылығы 35 616 адам болған, бірақ 2011 жылы басталған жаңғырту жұмыстары кезінде бұл көрсеткіш уақытша 26 747 орынға дейін төмендеген. Жөндеу аяқталғаннан кейін стадион 42 000 орынға ие болды (бұл сан Сент-Этьен орналасқан Луара департаментінің реттік нөміріне сәйкес келеді).

## Тарихы
Стадион 1931 жылы 13 қыркүйекте ашылған, ал Сент-Этьен клубы алғаш рет бұл жерде 17 қыркүйекте FAC Nice клубына қарсы матч өткізген.

Стадионға атау берілген Жоффруа Гишар — Casino бөлшек сауда желісінің негізін қалаушы, ол бұл стадион салынған жер телімін сатып алған адам.

## Дереккөздер

Санат:Франция стадиондары
Санат:Стадиондар
Желме

**Желме** (шамамен 1160–1207) — Шыңғыс ханның жақын серігі әрі атақты қолбасшыларының бірі болған. Ол Ұранхай тайпасынан шыққан және әйгілі қолбасшы Сүбедейдің ағасы еді. Шыңғыс хан оған мыңбасы (мингган) лауазымын беріп, мың әскері бар бөлімшеге басшылық етуді тапсырған. Ол Құбылай, Жебе және Сүбедеймен бірге Шыңғыс ханның «Төрт төбетінің» бірі ретінде танымал болған.

## Биографиясы
«Моңғолдың құпия шежіресінде» Желме туралы мынадай деректер келтіріледі: ол Темүжін (Шыңғыс ханның бала күнгі есімі) нәресте кезінде оған қызмет етуге берілген, бірақ жасы тым кішкентай деп кері қайтарылған. Кейін Темүжін Уаң ханмен кездескен кезде, Желменің әкесі Жарчиудай ұлын тағы да Темүжінге қызметке береді. Бұл әрекеттің нақты себебі белгісіз.

Темүжін болашақ қолбасшысы Жебе атқан жебеден мойнынан жараланған сәтте, оның өмірін құтқарған — Желме. Ол уланған қанды ауызымен сорып алып, Темүжінді аман алып қалады. Есін жиған Темүжін шөлдеп су сұрағанда, ештеңе таба алмаған соң, жау қосынынан суыған айран әкеліп, оны Темүжінге ішкізген.

Желменің Шыңғыс ханға қаншалықты адал әрі қадірлі болғанын мына бір оқиға айқын көрсетеді: Шыңғыс хан бір жарлығында, Желме тоғыз түрлі қылмыс жасаса да, оған ешқандай жаза қолданылмасын деп бұйырады. Бұл — оның ерлігі мен адалдығы үшін берілген ерекше артықшылық еді. 

## Дереккөздер

Санат:Шыңғыс хан
Пургаз

**Пургаз** (, ; 1239 жылы қайтыс болды) — XIII ғасырдың бірінші жартысында өмір сүрген Эрзя билеушісі. Пургаз Пургаз болысының Ұлы кінәзі (инязор) еді. Еділ Бұлғариясының одақтасы болған ол Ұлы Владимир кінәздігінің экспансиясына қарсы шайқасқан болатын. Кейін ол эрзя тәуелсіздігінің символы және аңыз кейіпкеріне айналды.

## Өмірбаяны
Пургаз туралы орыстың бірнеше дерегінде жазылған. 1229 жылғы қаңтарда оның әскері Ярослав Всеволодович, Василий Константинович пен Всеволод Константинович әскерлерінің басқыншылығына кері соққы жасай алды. Кейін Пургаз мокша кінәзі Пурешті жеңді. Бұрын эрзялық Обран Ош елді мекені болған Төменгі Новгородты Пургаз 1229 жылғы сәуірде залесьелік Русьтен қайтармақ болды. Оның әскері қаланы өрттеді, бірақ қамал зақымсыз қалды. Бірнеше ай өте келе ол Пурешке жеңілді. Пургаз билігі барысында рутениялық славяндардың елге қоныстанғаны белгілі.

1237 жылы жаздыгүні Пургаз моңғолдар шапқыншылығына қарсы төтеп берді, 1238 жылы күздігүні және 1239 жылы қыстыгүні ол жеңіліс көрді.

## Бағалануы
XIII ғасырдан бері эрзялар арасында Пургаз ұлттық қаһарман ретінде белгілі; ол кейде Мордовия патшасы деп те аталады. Кейінгі ғасырлардағы да халық пікірінше Пургаз эрзя батыры болып қала берді.

Пургаз жайлы шығармаларында ақын және жазушы Кузьма Абрамов жазатын.

## Дереккөздер

Санат:Мордва жері тарихы
Эрзя тілі күні

**Эрзя тілі күні** () — 16 сәуір күні эрзялар тойлайтын мереке. Көбіне Мордовияда өтетін бұл мейрам Ресейдің өзге өңірінде де, шетелде де тойланады.

1993 жылы эрзя тілін сақтауды мақсат көрген Эрзя тілінің қоры оны жыл сайын мерекелейтін мейрам бекітуді ұсынды. Мейрам эрзя латыншасының авторы Анатолий Рябовтың 16 сәуірдегі туған күнінде тойланатын болды.

Эрзя тілі күніне орай іс-шараларда тұрғындар жиі өнер көрсетеді, көрме, кездесу, дәстүрлі музыкалық концерттер, жәрмеңкелер ұйымдастырады, ұлттық тағам дайындайды.

## Дереккөздер

Санат:Эрзя тілі
Санат:Ресей мейрамдары
Санат:Эрзя мейрамдары
Құбылай ноян

**Құбылай ноян** (; 1211 жылы қайтыс болған) — моңғолдардың даңқты қолбасшысы, Шыңғыс ханның сенімді нөкерлерінің бірі. Ол Желме, Жебе және Сүбедеймен бірге Шыңғыс ханның «Төрт төбетінің» бірі ретінде танымал болған.

## Биографиясы
Құбылай Барлас руынан шыққан. Ол 1189 жылы Шыңғыс хан өз ұлысын құрған кезде оның жауынгерлік сапына қосылған. Бұл кезеңде Шыңғыс хан әртүрлі моңғол тайпалары мен ру өкілдерін жинап жатқан еді, солардың ішінде Құбылай мен оның ағасы Құдұс Қалжа да болған.

Құбылай өзінің жауынгерлік шеберлігімен және адалдығымен тез арада Шыңғыс ханның сеніміне ие болды. 1202 жылы Татар одағына қарсы жорықтан кейін, Шыңғыс ханның бұйрығына бағынбай, тонаушылықпен айналысқан туыстары Алтан, Дарытай және Құчарды қуып жетіп, жазалау тапсырмасы Құбылай мен Жебеге жүктелген еді. Одан кейінгі екі жылда, Құбылай Наймандарға қарсы соғыста ерекше көзге түсіп, барлау жұмыстарында және Алтай тауларындағы Таян хан әскеріне қарсы Чакырмаут шайқасында шешуші рөл атқарды.

Әскери қабілеті үшін Құбылай 1206 жылғы ұлы құрылтайда мыңбасы (мингган) лауазымына тағайындалды және оған Моңғол империясының барлық әскери істерін басқару сеніп тапсырылды. 1210 жылы ол Қарлұқтарды бағындыруға жіберіліп, олардың билеушісі Арслан ханды Шыңғыс ханға алып келді. Құрмет белгісі ретінде Шыңғыс хан Арслан ханға өзінің қыздарының бірін қалыңдыққа беруге уәде етті.

1211 жылы Құбылай жорықтан қайтып келе жатып науқастанып, қайтыс болды. Оның қол астындағы мыңдығы Күлханның қарамағына өтті. Рашид әд-Дин Хамаданидің жазуына қарағанда, Құбылайдың ұлдары кейін де Моңғол хандарының қызметінде адал болды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* 

Санат:Қолбасшылар
Санат:Шыңғыс хан
Алешков құмдары

**Алешков құмдары** () — Украина аумағында, Херсон облысындағы Велики Копаны ауылының жанында орналасқан құм массиві.

## Тарихы
Саябақ жерлері ежелгі аумаққа жатады. Қазба жұмыстарына қарағанда, мұнда 11 ғасырда-ақ адам қоныстары болған. Құмды топырақтың пайда болуының өзі мұздан кейінгі кезеңге жатады. Бұрын мұнда әртүрлі флора өкілдері бар қалың орман болған. Жартылай шөл ормандардың тез жойылуынан пайда болып, шамамен 18-19 ғасырларға дейін аумақта шөптер мен ұсақ бұталар өсті, бұл құм жамылғысының таралуына жол бермеді.

Кейін жағдай өзгерді, оған қой шаруашылығының белсенді дамуы себеп болды. Украинаның далалық аумақтарының көп бөлігі мал жаюға берілді. Миллиондаған табындар өсімдіктерді тез жойып жіберіп, ылғал сақталмай қалды, жел эрозиясы құмды төбелердің пайда болуына әкелді.

1950 жылдары үкімет құмды аймақтың таралуын тоқтатуға тырысты. Осы мақсатқа жету үшін мың шаршы шақырымнан астам аумақты алып жатқан шөлдің айналасына миллиондаған ағаштар отырғызылды, орман шаруашылығы мен ғылыми-зерттеу станциясы құрылды. 2010 жылы мемлекеттік ұлттық парк құрылды. Бүгінде оның аумағы құмды аймақтар мен жасанды ормандардан тұрады. Украин шөлі «Алешков құмы» деген атауды жақын жерде орналасқан Алешки (Олешки) ауылына байланысты алды.

## Сипаттама
Алешковский құмдарының аумағына жеті құмды дөңес ареналар кіреді: Каховский, Козачелагерская, Келегейска (Олешковская), Збуревская, Ивановская және Кинбурнская, сонымен қатар Днепр өзенінің жайылма бөлігінен 20 км қашықтықта орналасқан Чалбаска (Виноградовская) аренасы бар.
Ареналардың жалпы ауданы 175,1 мың шаршы метрді құрайды. Бұл құм массивіне сонымен қатар алты аймақаралық жазық геокешендер кіреді: Днепровский, Раденский, Чулаковский, Оджиголский, Копановский және Кинбурн-Ивановский, олардың ауданы 44,9 га. Осылайша, Алешковский құмының ауданы 220 мың шаршы метрді құрайды.

Температурасы мен жауын-шашынына байланысты бұл аймақ кейде жартылай шөлейт деп сипатталады. Алешков құмы ені шамамен 15 шақырымды құрайды және шағылдардың қозғалуына жол бермеу үшін отырғызылған қалың орманмен қоршалған. Тығыздығына байланысты орман жиі өртенеді. Салыстырмалы түрде шағын құмды далаға қарамастан, Алешков құмдарында құмды дауылдар пайда болады. Олар құмның түрі өте ұсақ және желмен оңай алынатындықтан пайда болады. Құмды дауылдардың қарқындылығы айтарлықтай әлсіз. Құмдардың астында шамамен 35 метр тереңдікте жер асты көлі жатыр. Өсімдік жамылғысы сирек, өмірлік циклі ерте көктемде аздап ылғал болған кезде гүлдер мен жемістерді түзіп, содан кейін жер беті бөлігі өліп қалады.

## Галерея

Олешківські піски з дрона 1.jpg
Херсонська область, Національний природний парк Олешківські піски. Автор Гаврилюк С. В. (5).JPG
Оазис в пустыне.jpg
Олешківські піски.Оглядовий майданчик з боку с.Раденськ.jpg
Oleshkivski sands.JPG


## Дереккөздер

Санат:Украина географиясы
Санат:Херсон облысы
Футболдан жастар арасындағы Азия чемпионаты (U-23)

**Футболдан жастар арасындағы Азия кубогы (U-23)** — Азия Футбол Конфедерациясымен өткізілетін құрамалар арасындағы басты футбол турнирі. 

Чемпионат 2013 жылдан бастап әр екі жылда бір рет өткізіліп тұрады. Басқаларынан көбірек, екі рет кубокты Жапония жеңді.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер

* Азия Кубогының ресми сайты 

Санат:Футбол кубоктары
Санат:Азия Кубогы
Санат:Футболдан Ұлттық құрамалар жарыстары
Санат:АФК турнирлері
Конклав (фильм)

**Конклав** — Роберт Харристің «Конклав» атты романы желісімен Эдвард Бергер түсірген фильм.

Тұсаукесері «Теллурайд» кинофестивалінде 2024 жылғы 30 тамызда өтті.

Кинода Ватикандағы саулау науқаны жайында баяндалады.

Рим папасы қайтыс болғаннан кейін кардинал Томас Лоуренс конклав өткізуге мәжбүр болады. Ол төрт кандидаттың ішінде кім ең лайықтысы екенін анықтап алуға дайындалады. Бірақ оқиға барысында марқұмның да біраз сырласы болғаны аян болады. Осы мәселелерді ол дұрыс шешуі қажет.

Фильмге ең жақсы сценарий үшін Алтын глобус және Оскар сыйлықтары берілді.
Абдукодир Хикматович Хусанов

**Абдукодир Хусанов** (); — өзбекстандық футболшы, Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасы мен «Манчестер Сити» клубының қорғаушысы.

## Карьерасы

### Клубтық карьерасы
Өзбекстан құрамасында ойнаған Хикмат Хашимовтың ұлы. "Бунедкор" клубының түлегі. 2022 жылы наурыз айында "Энергетик-БГУ" клубына ауысты.

2023 жылы жазда француздың “Ланс” клубымен келісімшартқа отырды. 2023/24 жылғы маусымда УЕФА Чемпиондар лигасында және УЕФА Еуропа лигасында ойнады.

2025 жылы қаңтарда 40 млн долларға "Манчестер Ситиге" сатылды. Англия футбол чемпионатында өнер көрсеткен тұңғыш өзбекстандық футболшы. Тұңғыш ойынын 25 қаңтарда "Челсиге" қарсы өткізіп, бір тайм өнер көрсетті. 

### Ұлттық құрамада
Өзбекстанның жасөспірімдер құрамаларында ойнады. Қазіргі уақытта Өзбекстан ұлттық құрамасының ойыншысы. 2023 жылы Азия кубогына, 2024 жылы Жазғы Олимпиада ойындарына қатысты.

## Жетістіктері

### Командалық
**Өзбекстан**

* Азия чемпионы (20 жас): 2023
* Орта Азия Ұлттары кубогы жеңімпазы: 2023

### Жеке

* "Ланстың" үздік ойыншысы: 2024
* «Манчестер Сити» үздік ойыншысы: ақпан 2025

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Профилі

Санат:Өзбекстан футболшылары
Санат:Өзбекстан Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Энергетик-БМУ ФК ойыншылары
Санат:Ланс ФК ойыншылары
Санат:Манчестер Сити ФК ойыншылары
Санат:Ташкентте туғандар
Құсбек мазары

**Құсбек мазары** – Қарағанды облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген тарихи, діни-сәулет өнері ескерткіші.

## Орналасқан жері
Қарқаралы ауданы, Бүркітті ауылынан солтүстікке қарай 2 км жерде орналасқан.

## Тарихи деректер
Ескерткіш XIX ғасырда өмір сүрген Орталық Қазақстанға белгілі кісі, тариғи тұлға – Құсбек сұлтан Бөкейхановқа арналып салынған (патша ведомостволық құжаттарында Таукин деген атпен кездеседі). Шындығында бұл Талды өзені алқабындағы Бақты, Кент тауларын жайлаған Бөкейхановтардың бір тармағы өкілдерінің әулеттік қорымы болып табылады.
Мазар XIX ғасырдың екінші жартысында Құсбек сұлтан өлген соң әкесі Тәуке Бөкейхановтың моласының жанына салынады. Мазардың орнына алғаш жерленген осы Тәуке Бөкейханов болуы мүмкін. Қолдағы бар мәліметтер бойынша мұнда Бөкейханның ұрпақтары Құсбек, Түбек, Ысмайыл (Ысмайылхан) және олардың әйелдері мен тағы басқа ағайындары жерленген. Жергілікті халық арасында тараған ауыз әңгімелерде мазарға қарама-қарсы көзі тірісінде: "О дүниелік бола қалсам "жақсылығын көп көрген Құсекем жанына қойыңдар" деп "аманаттап" кеткен атақты Шөже Қаржаубайұлының (1808-1895) моласы тұр" дейді.

## Мазар сипаты
Мазар – саман кірпіштен киіз үй пішіндес етіп және жапсарластыра салған бірнеше күмбезді сәулеттік кешен болып табылады. Құрылыстың ішкі диаметрі – 8 м, қабырғасының қалыңдығы – 1,2 м.
Құсбек мазарын ең алғаш рет 1890 жылдардың соңында Кунсткамераның (Санкт-Петербург) қызметкері С.М. Дудин суретке түсірген. Ескерткіш тек әр жері бүлінгені болмаса бізге жақсы сақталған күйінде жетті.
Саман кірпіштің құрамында жылқының қылы болғаны көрінеді. Халық жадында сақталған аңыз бойынша мазар құрылысына атсалысқан адамның көптігі соншама (төрт болыстың адамы келген), су ішкен жылқының көптігінен Талдының суы сарқылған. Қырық ту бие сойылып, құйрық-жалдарын түгел күзеп, биенің сүтіне араластырып кірпіш құйған, сол кірпіштердің лайын құю кезінде қырыққа жуық қыз жалаңаяқ басып, илеген екен (мәлімет беруші Ғ. Сәрсенбаев, 1902 ж.т. Кент ауылы, А.З. Бейсеновтің қолжазбасы).
2009 жылы Қарағанды облысының мәдениет басқармасының басшылығымен мазарға консеравациялық және абаттандыру жұмыстары жүргізіліп, айналасы металл қоршаумен қоршалып, мемлекеттік қорғау тақтасы қойылды.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан кесенелері
Санат:Қарағанды облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қарағанды облысы сәулеті
Раськень Озкс

**Раськень Озкс** () — 3 жыл сайын эрзялар тойлайтын дәстүрлі мейрам, Мордовияда ұлттық фольклор күні дәрежесіне ие. Мейрам 1999 жылдан бері Чукалы ауылында өтеді. Бұған дейін ол соңғы рет 1629 жылғы 25 қыркүйекте тойланған еді, бұдан кейін оған тыйым салынған болатын.

## 1999 жылғы тойлануы
370 жыл бойы тойланбай жүрген Раськень Озкс ақыр аяғында 1999 жылғы 17 шілдеде, Ресейдің Мордовиядағы Чукалы ауылында өтті. Чукалыға осы күнге орай түрлі елден қонақтар келген: Финляндия, Татарстан, Мәскеу, Самара, Пенза, Ульяновск; Красноярск өлкесінің, Мурманск облысының және Жаңасібірдің өкілдері; Эстонияның эрзя диаспорасы. Мерекеге шамамен 2 000 адам қатысты. Раськень штатолды Мурманск облысынан келген Эрюш Вежай жақты. Мейрамның қайта орнауына Кшуманцянь Пиргуж біраз үлес қосқан.

## 2022 жылғы тойлануы
2022 жылғы Раськень Озкс тойлануы бұрынғылардан ерекшеленді: эрзя туларының көтерілгеніне жергілікті үкімет тыйым салды, бүкіл айтылған сөз орысша болды.

## Барысы
Мейрамды керней дауысы бастайды, кернейге аңыздық патша Тюшти ие еді делінеді. Тюштидің жарлығынша, зар заман келгенде эрзялардың торама дыбыстағаны, оны естіп жиналғаны жөн. Аңыз бойынша, торама гуілін естіген Тюшти эрзяларға көмектесетін болады. Осыдан кейін ақ эрзя киімін киген бір топ адам Потмалей өзенінен шығады. Торама алаңдатарлық дыбыстарды шығарады да, топтың ортасында бір әйел яндава тостағанын және шағын штатолды алып жүретін болады. Оның бүйірінде тағы екі әйел, бірі денсаулық білдіретін бал, екіншісі ұзақ өмірді бейнелейтін үлкен бөлке нан ұстайтын болады. Құдаймен, ата-бабалармен байланысты делінетін және мерекенің басты символы деп есептелетін негізгі шамға, *Раськень штатолға* олар баяу жетеді. 4 ер адам қоршаған бұл әйел штатолды жандырады да, олар бірігіп дұға оқиды:
*Ознотано эрицянок кис,*

*Ознотано раськенек кис,*

*Энялдтано эйденек кис....*

Және де жүздеген жылдар бұрын істегендей, олар ата-бабаларына сөз бағыштайды:

*...Весе тынь – седейсэнек,*

*Весе тынь – минек верьсэ,*

*Минь тынк эстэ лисинек,*

*Минь тыненк велявтано.*

*Садо, весе садо!...*

## Дереккөздер

Санат:Эрзя дәстүрлі діні
Санат:Паганистік мейрамдар
Эрзя тілі

**Эрзя тілі** (эрзянь кель, eŕźań keĺ, ) — Мордовияда және шекаралас аймақтарда шамамен 300 000 адам сөйлейтін тіл. Эрзя тілі орыс тілінің өзгертілмеген кириллицасын қолданады. Эрзя тілі — мокша және орыс тілдерімен қатар Мордовияның ресми тілі.

Эрзя тілі Орал тілдерінің мордва тармағына жатады. Эрзя тілінде адамдар Мордовиядан басқа тағы Ресейдің Төменгі Новгород, Чувашия, Пенза, Самара, Саратов, Орынбор, Ульяновск, Татарстан мен Башқұртстан аймақтарында, Эстония, Армения мен Қазақстанда сөйлейді.

## Тарихы
Эрзя тілінің жазба әдебиеті XIX ғасырдың соңында қалыптасты. Тілдің жазба нұсқасы 1925 жылы ресмиленді.

XIX ғасырдың соңына қарай эрзя тілі айналасында интеллигенция құрыла бастады. Бұл интеллигенция қатарына эрзя тілі латын әліпбиін құрған Анатолий Рябов пен оқулықтар жазған Василий Горбунов (Пурьгине) жатқан.

## Қазіргі жағдайы
Мордовия Республикасы халқы біразының мокша мен эрзя тілдерін айырмай, санақта мордва тілінде сөйлейтінін айтқанынан эрзя тілінде сөйлейтіндер санын анықтау қиын. Ethnologue дерекқоры осындай сандар көрсетеді: әлемде 119 330 адам, Ресейде 36 700 адам (2010 жылғы санаққа сүйеніп тұра).

Федералдық мемлекеттік статистика қызметі дерегінше, Ресейде өзін мордвалар дейтін 843,35 мың адам бар (олардың 49,6 мыңы — мокшалар, 84,4 мыңы — эрзялар).

Эрзя тілі жойылу қаупі бар тілдер, не жойылуға жақын тілдер қатарларында бар.

## Фонологиясы
### Дауыссыздар
Төменгі кестеде эрзя тіліндегі дыбыстар және олардың кириллицадағы жазылуы берілген:

 және  дыбыстары орыс тілінен келген кірме сөздерде ғана болады.

### Дауыстылар
Эрзя тілінің бесдауысты жүйесі бар.

## Жазуы
Эрзя тілінің қазіргі әліпбиі орыс тілінің әліпбиімен бірдей.

## Мысал мәтін

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша тілдер мен диалекттер
Санат:Ресей тілдері
Санат:Фин-еділ тілдері
Анатолий Павлович Рябов

**Анатолий Павлович Рябов** (, ; 16 сәуір 1894 жыл, Лукоянов уезі, Төменгі Новгород губерниясы – 23 мамыр 1938 жыл, Саранск) — эрзя тілтанушысы, педагог, қоғам қайраткері, профессор, эрзя тілі латын әліпбиінің авторы, 1938 жылы репрессияланды.

## Өмірбаяны
Рябов Лобаски атты эрзя ауылында туған. Рябов Починки діни училищесі мен Нежин институтында (1916) білім алған.

Рябов Омбы педагогикалық техникумында, оқытушылар дайындайтын семинарияда филология оқытты. 1922–1924 жылдары ол Төменгі Новгород губерниялық білім бөлімінде қызметкер болды. 1924 жылдан 1930 жылға дейін РКФСР Ұлттық азшылықтар кеңесінің Мордва бөлімінде методист болса, кейін КСРО Ұлттар кеңесі жанындағы Жаңа әліпби бүкілодақтық орталық комитетінің қызметкері еді. 1932 жылы ол сол жерде эрзя тілінің латын әліпбиін ойлап тапты.

1934 жылы Рябов тұңғыш мордва профессоры атанды.

1934 жылдан 1937 жылға дейін Рябов Саранск агропедагогикалық институтының мордва тілдері кафедрасына басшылық етті.

1937 жылғы маусымда ол қамауға алынды да, бір жылдан кейін ату жазасына кесілді. 1956 жылы ол ақталды.

## Мордва тілтануындағы ізі
Рябов эрзя әдеби тілінің ортақ стандартын жасамақ еді. Оның эрзя орфографиясының 2 жобасы болған.

Орфография, морфология және терминология жайлы мәселелерді зерттеген ол Саранскідегі бірінші (1933), екінші (1934) және үшінші (1935) ғылыми конференцияларда сөз сөйледі.

Рябов, оған қоса, ұлттық мектептердегі эрзя тілінің оқытылуын және оларға әдебиеттің дайындалғанын жөн көретін.

## Ескертпелер

## Дереккөздер

Санат:Н. П. Огарёв атындағы Мордовия мемлекеттік университеті оқытушылары
Санат:Нежин университеті түлектері
Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:Алфавит бойынша ғалымдар
Санат:Алфавит бойынша тілтанушылар
Санат:КСРО тілтанушылары
Санат:Ресей тілтанушылары
Санат:Эрзя тілі
Санат:Оралтанушылар
Санат:Әліппелер авторлары
Санат:Энциклопедиялар және сөздіктер авторлары
Санат:КСРО-да репрессияланғандар
Санат:РКФСР-да атылғандар
Санат:1938 жылы бұйрықпен өлтірілгендер
Санат:Қайтыс болғаннан кейін КСРО-да ақталғандар
Санат:Нежин тарихи-филологиялық институты түлектері
Әлке-Қанай қорымы

Әлке-Қанай қорымы -  Өтес стансасының шығыс жағында 83 шақырым жерде жазықта орналасқан. Ескерткішті Маңғыстау МТМҚ ММ (2005 ж.), «Көшпелілердің мәдени мұра мәселесі ҚазҒЗИ» (2007 ж.) экспедициясы зерттеген. 

Қорымда әр түрлі 8 нысан орналасқан. Қираған сағанатам қабырғасындағы жалпақ тастарда әйелдің аяқ-киімі, жылқы, өрнектер бейнеленген. 

Сағанатамның солтүстік-шығыс жағында құлпытас пен қойтас орнатылған. Құлпытас тік стела тәрізді, әкті-құмтастан қашалған, басы үшкір, тегістік төрт жақ қапталы бедерлі оюы бар өсімдік өрнектері безендірілген, сонымен бірге «өңіржиек» бейнеленген. Қойтас параллелепипед формасында, төменгі жағы аяқ формасында. Қорымда орналасқан тас қоршаулардың біршамасы қираған, 1 стелада араб мәтінінде қашап түсірілген «Руы Жанақ Оңдасын Тынысбайұлы…» жазуы бар.
Везенберг қамалы

**Везенберг қамалы** () — Эстонияның Раквере қаласында Валлимяги тауында орналасқан ортағасырлық қамал.

## Тарихы
нобай|оңға|200px|Раквере сарайы (Весенберг)     
Алғашқы деректер XIII ғасырға жататын  бекініс орнында ортағасырлық төбе болғанын айтады. Осы ғасырда даниялықтар Валлимяги деп аталатын төбеге қамал тұрғыза бастады. Мұнда алғашқы ғимараттар да тастан жасалды. Олардың кейбіреулері бүгінгі күнге дейін бар.

Елді мекеннің периметрі бойынша үлкен қабырға XIV ғасырда пайда болды. Оның қалыңдығы кейбір жерлерде ол екі метрге жетеді. Батыс бөліктің биіктігі 7 м-ге жетті.
Раквере бекінісі XVI ғасырға дейін салынған. Осы уақытта қалашықтың солтүстік бөлігінде конвент үйі пайда болды, екі мұнара салынды. Ливон соғысы кезінде қалашықтың ауданы айтарлықтай өсті.

ХХ ғасырда қамал аумағында археологиялық қазбалар жүргізіле бастады. Олар ежелгі бекініс тұрғындарының күнделікті өміріндегі көптеген заттарды табуға мүмкіндік берді.

## Туризм
нобай|оңға|200px|Қамалдың алдыңғы ауласы, шығыс қақпасы және келушілер     
Қамалдың жанында бұқаның мүсіні орналасқан. Ол Раквердің 700 жылдық мерейтойына орай тұрғызылған, ол әлі де назар аударуға тұрарлық. Туристер қолөнер шеберханаларымен және шарап жертөлесімен танысады. Бұл жерде ортағасырлық таверна бар, ол келушілерге ортағасырлық таңғажайып тағамдарды тұтынуға мүмкіндік береді. Мұның бәрі келушілер ежелгі атмосфераны толықтай сезінуі үшін жасалған. Ортағасырлық азаптау камерасына келушілер жан түршігерлік азаптау құралдарының қандай екенін, тіпті олардың қалай жұмыс істейтінін де көре алады.

Келушілерге ортағасырлық үлгілер бойынша тігілген киімдерді жалға алуға мүмкіндік беріледі. Ортағасырлық өмірден алынған заттарды көруге болады, экспонаттардың көпшілігін суретке түсіріп қана қоймай, қолмен ұстауға да рұқсат етілген.

Фантастика жанкүйерлері алхимиктер бөлмесін тамашалауға болады. Дәл осы жерден қамал тұрғындары философиял тасын табуға тырысты. Мұнда өз қолыңызбен от жағуға, балауыз жасауға, «алтын» құюға болады.

## Галерея

Rakvere.jpg
Rakvere-castle-estonia.jpg
Rakvere1.jpg


## Дереккөздер

Санат:Эстония қамалдары
Хаапсалу қамалы

**Хаапсалу қамалы** () — Эстониядағы қамал, ескі қалада орналасқан және 13 ғасырдағы сәулет ескерткіші болып табылады. Ол Сааре-Ляэнеск епископының орталығы ретінде салынған және қазір Эстониядағы ең жақсы сақталған қамалдардың бірі. Кейінірек қамалдың айналасында Хаапсалу қаласы пайда болды.

## Тарихы
нобай|оңға|200px|Хаапсалу қамалы     
Қамалдың құрылысы епископ құру және жергілікті азаматтарды жаулардан қорғау қажеттілігінен туындады. XIII ғасырда Епископ Рим империясының вассалды губернаторлығына айналды. Содан кейін Лихула деп аталатын жерде болды және Меченос орденімен қақтығыспау үшін олар өздерінің шіркеулерін Пярна қаласына көшірді. Литвалықтар өздерінің резиденциясын өртеп жібергеннен кейін, қамал салынған Хаапсалу қаласында епископия құру туралы шешім қабылданды.

Ливон соғысы кезінде оның қабырғаларында Князь Томаковтың басшылығымен алты мыңдық әскер тоқтаған кезде құрылым қатты зардап шекті, оның әскерлеріне орыстар мен татарлар да кірді. Қамал иелері көп күндік шабуылға төтеп бере алатын өнімдерге ие болса да, ол үлкен армияға қарсы тұра алмады. Соғыстан кейін епископ шведтерге өтті. 

XVII ғасырда билік шведтерге өткен кезде қамал жауынгерлік функцияларды тоқтатты. Содан кейін шведтік де ла Гарди отбасы осы тарихи ескерткішті иемденіп, бекініс қайтадан қалпына келтіріле бастады. Алайда, ғасырдың аяғында қамал өртеніп кетті.

Уақыт өте келе, ХІХ ғасырда Хаапсалу қаласы, қамалдың жанында әдемі саябақ салу туралы шешім қабылданды. Дәл осы сәттен бастап қамал бөлмелерінде ауқымды қалпына келтіру жұмыстары басталды.

## Сипаттама
нобай|оңға|200px|Күзет мұнарасы     
Қамал қазіргі бейнесін тек XVI ғасырда, Епископ Иоганн IV бекіністі басқарған кезде алды. Ол сондай-ақ биіктігі 12 метр, қалыңдығы 2 метрге жуық қуатты дуалдың құрылысын аяқтап, шығыс бөлігіндегі бөренені кеңейтті.

Қабырға атыс қаруы орналасқан мұнаралармен нығайтылған. Ғимараттың ауданы 800 метрді құрап, 7 мұнарадан тұрды. Сондай-ақ жаңа қақпалар мен епископтың елтаңбасы бар рельефті тақтаны орнатуға бұйрық берілді. Бекініс 3 гектар жерді алып жатыр. Қамалдың ең сақталған ескі бөлігінің бірі XIII ғасырдың ортасында салынған Домской соборы. 

Қамал алаңында орналасқан 38 метр биіктіктегі қоңырау мұнарасы қаланың және оның маңындағы аудандардың әдемі көріністерін тамашалауға мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта, қамал алаңдарында музыкалық фестивальдар мен спорттық іс-шаралар өтеді. Экскурсиялық бағдарламада туристерге арналған мәдени бағдарламалар да кіреді. Жаңадан ашылған мұражай кешенінде ортағасырлық қару-жарақ көрмесін көріп, қамалдың салыну тарихымен танысуға болады.

## Галерея

Haapsalu (33658387654).jpg
Eestlaetav suurtükkMG 2635.JPG
Haapsalu (34134185540).jpg
Haapsalu (34520420955).jpg
Haapsalu linnus 2015.jpg


## Дереккөздер

Санат:Эстония қамалдары
Санат:Эстония
Биатлоннан Еуропа чемпионаты

**Биатлоннан Еуропа чемпионаты** () — Халықаралық биатлон кеңесімен (, *IBU*) ұйымдастырылатын халықаралық жарыстар.

## Чемпионаттар

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер

*Sports 123 biathlon results  

Санат:Еуропа чемпионаттары
Санат:Биатлон
Дала гладиаторлары

**«Дала гладиаторлары: Тәуелсіздік толғауы»** — Дүкенбай Досжан жазған шығарма, 2000 жылы жарияланды.

Кітаптың аннотациясында жазылғандай, бұл — «өмірін сарп еткен, жетсем-ау деп өліп-өшкен, қазір де қабырғасы қайысып, түн ұйқысы төрт бөлініп жүрген ғажайып адамдардың тағдырын көркем шежірелеуге арналған роман-толғаныс. Кезеңді, жұлынды оқиғаларға аяқ суытып, табан тіреген тағдырлар тізбегі. Жақсыға салысып жақсы болуға, қажырды, жігерді қайрап өтуге арналған алыптар жосығы.»

## Мазмұны
* Кенесарының басы туралы жыр
* Мұстафа Шоқай туралы жыр
* Ақындардың көзінде дөңгеленген заман-ай
* Ғазауат майданы туралы жыр
* Сағынай бидің сағанасы туралы жыр
* Есенберлин туралы жыр
* 86 жыл, Желтоқсан туралы жыр
* Көсем әке, ару ана туралы жыр
* Руханият иелері туралы жыр
* Президент тәуекелі

## Әдебиет
Жұмаханұлы Н. "Əуезовтiң "Сұғанақ сұрын" iздеп жүрiп, "Дала гладиаторларын" жаздым": [Жазушы Д.Досжанның "Дала гладиаторлары" романы туралы] — Қазақ əдебиетi, 9.03.2001 (N10).

Санат:Дүкенбай Досжанның шығармалары
Эстония табиғат мұражайы

**Эстония табиғат мұражайы** () — Эстония ұлттық табиғи тарих мұражайы. Ол Таллиннің ескі қаласында орналасқан.

## Тарихы
1842 жылы Таллинде Балтық-Герман ғылыми қоғамы, Эстония Әдебиет Қоғамы (ELS) құрылды, оның мақсаттарының бірі мұражай құру болды. Жиырма жыл коллекцияларды өнер және табиғи тарих жинақтарымен толықтыру нәтижесінде 1864 жылы провинциялық мұражай ашылды. Табиғатқа қатысты экспонаттардың саны негізінен мұражайға берілген қайырымдылықтың арқасында тез өсті.

Александр фон Пеленнің және геологтар Александр Кейсерлинг пен Фридрих Шмидттің бастамасымен туған өлкенің табиғатын зерттеуге арналған секция құрылды. Егер бұрын олар коллекцияларды сақтау және көрсету үшін жалға алынған орынды пайдаланса, 1911 жылы олар Кохту көшесінде сатып алынған жаңа үйге көшті. Соның арқасында мұражай қызметі айтарлықтай жанданды. Эстонияда жаратылыстану ғылымының провинциялық секциясында жаратылыстану ғылымына қатысты мұражайлық жинақтармен жүргізілген ғылыми жұмыстардың, әсіресе геологиялық зерттеулердің жоғары ғылыми деңгейде болғаны соншалық, шетелде де үлкен қызығушылық тудырды.

1920 жылдан бастап мұражайдың табиғатқа қатысты бөлігі OEL бөлімі деп аталады. Эстония Кеңес Одағына қосылғаннан кейін мұражай мемлекет меншігіне өтті. 1941 жылы 1 қаңтарда табиғат тарихы жинақтарын сақтау үшін Эстония Кеңестік Республикасының Табиғат тарихы мұражайы құрылды.

1942 жылы бомбалау нәтижесінде провинциялық мұражайдағы 10 мыңнан астам экспонат жойылды. 1945 жылы директор Айно Кумаридің бұйрығымен Лай 29 А ғимаратында жөндеу жұмыстары басталды. Көрменің алғашқы бөліктері 1946 жылы 23 ақпанда ашылды. Содан бері мұражай бұрынғы мекенжайында ашылып, келушілерге қызмет көрсетеді.

## Мұражай экспонаттары
Табиғат мұражайының көрмесі үш қабаттан тұрады. Мұражай экспонаттары келушілерге Эстонияның флорасы мен фаунасы туралы және планетаның барлық бөліктері туралы қызықты және танымдық ақпарат береді. 

Бірінші қабатта келушілер Балтық аймағының өзендері мен батпақтарын мекендеушілердің алуан түрлілігін көре алады. Жиі тақырыптық көрмелер өтеді. Мәселен, күздің басында өтетін жыл сайынғы саңырауқұлақтар көрмесі өте танымал.

Екінші қабат эстон шалғындары мен ормандарының табиғатының байлығы туралы баяндайтын экспонаттарға толы, олардың мекендеушілері келушілерге толықтай дерлік ұсынылған. Мұражайдың басқа аймақтарында ең ірі жыртқыш – ақ аю және антарктикалық құс – пингвин сияқты шетелдік фаунаның өкілдерін көрсететін экспонаттар бар.

Табиғат мұражайының коллекцияларында 300 000-ға жуық мұражай заттары, соның ішінде 30 000 мұражай заттарынан тұратын фото және бейне коллекциясы бар.

## Галерея

Loodusmuuseumi hoov.jpg
Eesti Loodusmuuseumi botaanilised kogud.jpg
Eesti Loodusmuuseumi zoloogilised kogud.jpg
Näitus "Müstiline ürgmeri".jpg
Loodusmuuseumist2.jpg
Estonian Museum of Natural History - Psammolepis Alata.png
Estonian Museum of Natural History Specimen No 170959 photo (g1 g1-12 1 jpg).jpg


## Дереккөздер

Санат:Эстония мұражайлары
Фюран

**Фюран** — Францияның орталығында (Луара департаментінде) орналасқан ұзындығы 39,3 км болатын өзен. Бұл — Луара өзенінің оң жақ саласы. Фюран өзені Сент-Этьен қаласы арқылы ағып өтеді және Луараға Андрезьё-Бутеон шағын қаласында құяды.

Өзен бойындағы қалалар:
* Ле-Бесса
* Тарантез
* Сент-Этьен
* Ла-Фуйюз
* Андрезьё-Бутеон

## Дереккөздер

Санат:Франция өзендері
Эстония Ұлттық кітапханасы

**Эстония Ұлттық кітапханасы** () — Эстония ақпараттық, ғылыми-зерттеу және мәдени мекемесі. 1911 жылдан бастап кітапхана әртүрлі атаулармен және әртүрлі функциялармен жұмыс істейді.

## Тарихы
нобай|оңға|250px|Эстон Ұлттық кітапханасы     
Эстония Ұлттық кітапханасының тарихы 1918 жылы басталды. Содан кейін Эстонияның уақытша үкіметі мемлекеттік кітапхана құру туралы шешім қабылдады. Алғашында оның жинағын бай деп атауға болмайды – ол небәрі 2000 томнан тұрды, оған тек республика парламентінің депутаттары ғана қол жеткізе алады.

1919 жылдан бастап Эстонияда шыққан әрбір басылым кітапханаға бір дананы беруі керек болды. 1935 жылы кітапхана мұрағаты 50 000 кітаптан тұрды. Кітапхана ескі эстондық қолжазбаларды жинай бастады және сонымен бірге сонымен бірге көптеген оқырмандар үшін ашылды.

Кеңес Одағы кезінде Эстонияның Ұлттық кітапханасы Эстон КСР Мемлекеттік кітапханасы болып өзгертілді. Бұл кезеңде жинақ КСРО-да басылған кітаптармен айтарлықтай кеңейді. Алайда цензураға байланысты соғысқа дейінгі Эстония Республикасынан шыққан кейбір кітаптар жинақтан алынып тасталды. 1953 жылы кітапханаға жазушы Фридрих Рейнхольд Крейцвальдтың есімі берілді. Қазіргі атауы 1988 жылы қабылданды.

Бүгінде бұл ғылыми мекемеде тақырыптық конференциялар, қаламгерлермен кездесулер өтуде. Кітапханада бір уақытта 600 адамға дейін сыятын бірнеше зал бар. Бүгінгі таңда оның жинағында 3,5 миллионнан астам басылым бар, олардың көпшілігі кітаптар.

## Сипаттама
нобай|оңға|200px|Ұлттық кітапхана   
Эстония Ұлттық кітапханасы ғимараты — пирамиданы немесе алып ғибадатхананы еске түсіретін он қабатты ғимаратты 1984 жылы Рейн Карп жасаған. Интерьер дизайнының авторы Сулев Вахтра. Ғимараттың өзі 1992 жылы аяқталды және әлі күнге дейін Балтық елдеріндегі ең үлкен кітапхана ғимараты болып табылады. Бұл ғимарат постмодернизмнің жарқын үлгісі және Эстониядағы кеңестік дәуірдегі соңғы үлкен құрылыс болып табылады.
  
Мемлекеттік кітапханасы 1918 жылдан 1935 жылға дейін жұмыс істеді. Ол кезде кітапхананың міндеті мемлекеттің заң шығарушы мекемелері үшін әдебиеттерді сатып алу болды. Кітапхананың алғашқы үй-жайлары Тоомпеа қамалында орналасқан.

Кітапхананың цифрлық порталы шет тілдеріндегі ғылыми ақпаратқа, сондай-ақ ҰБО деректер базасы мен қызметтеріне, барлығы 223 856 электронды кітапқа және шет тілдеріндегі 81 195 электронды журналға тегін қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Эстонияның цифрлық мұрасын мұрағаттау және сақтау эстониялық веб-сайттарды мұрағаттауды да қамтиды: 2018 жылы РР  Эстония веб-мұрағатында 95 000-нан астам веб-сайтты тіркеді.

## Галерея

Raine Karp - Rahvusraamatukogu - 1993.JPG
Raine Karp - RRMTK.JPG
Eesti Rahvusraamatukogu hoidla 03.jpg
Eesti Rahvusraamatukogu hoidla 14.jpg
Eesti Rahvusraamatukogu hoidla 11.jpg


## Дереккөздер

Санат:Эстония кітапханалары
Джордже Симион

**Джордже-Николае Симион** (; 1986, 21 қыркүйек, Фокшани, Румыния) — румын саясаткері және мемлекеттік қайраткер. «Румындарды біріктіру альянсы» атты оңшыл партияның жетекшісі. Румыния президенті қызметіне кандидат (2024, 2025).

## Өмірбаяны
1986 жылғы 21 қыркүйекте Румынияның Фокшани қаласында дүниеге келген. Бухаресттегі Георге Лазэр ұлттық колледжін тәмамдаған. Одан кейін Бухарест университетінің бизнес және басқару факультетінде білім алған. Кейінірек Яссы университетінде оқып, тарих мамандығы бойынша магистр дәрежесін алған. Магистрлік диссертациясын «Коммунизм қылмыстары» тақырыбында қорғаған.

Саясаттағы алғашқы қадамын 2019 жылы жасады — сол жылы 26 мамырда өтетін Еуропарламент сайлауына Румыния атынан тәуелсіз кандидат ретінде қатысатынын жариялады.

2019 жылғы сайлауда Симион 1,29% дауыс жинап, Еуропалық парламенттен орын ала алмады.

2019 жылғы 19 қыркүйекте «Румындар одағын қолдау альянсы» атты саяси партия ресми түрде құрылды. Симион партияның қос төрағасының бірі болып, Клаудиу Тырзиумен бірге осы қызметті атқарды.

2020 жылғы парламенттік сайлауда 9% дауыс жинағаннан кейін партияның танымалдығы айтарлықтай артты. Осы нәтижемен ол Румыниядағы көлемі бойынша төртінші партия атанды, дегенмен сол кезде партия құрылғанына бір жылдан сәл ғана асқан еді. Партия шетелдегі румын диаспорасының арасында үлкен қолдауға ие болды: Италия мен Кипрдегі румындар арасында бірінші орын, ал Франция мен Испанияда екінші орынды иеленді.

2021 жылғы 20 қаңтарда Симион Варшавада «Құқық және әділеттік» партиясының жетекшісі Ярослав Качиньскийдің кеңесшісі Радослав Фогельмен кездесті. Кездесу барысында стратегиялық мемлекеттік компаниялардың жағдайы мен интернет-цензураға қарсы заң жобасы талқыланды. 22 қаңтарда өткен қорытынды кездесуден кейін Симион партияның «еуропалық консерваторлар мен реформашылар саяси бірлестігіне» қосылатынын мәлімдеді.

2022 жылғы 27 наурызда Парламент сарайында партияның алғашқы съезі өтті. Симион партия президенті лауазымына үміткер болды, ал оның жалғыз қарсыласы Констанца округінен сайланған депутат Дануц Эленей еді. Сайлау нәтижесінде Симион 784 дауыс жинап, партия президенті болып сайланды.

2024 жылғы қарашада өткен президенттік сайлауда Симион кандидат ретінде қатысып, 13,86% дауыс жинады. Алайда сайлау нәтижелері жарамсыз деп танылды. 2025 жылғы мамырда өткен президенттік сайлауда ол қайтадан кандидат болып тіркеліп, бірінші турда ең көп дауыс жинады — 40,96%.

## Жеке өмірі
Қазіргі уақытта Симион Бухаресттегі шағын бір бөлмелі пәтерде тұрады және 2022 жылғы 27 тамыздан бастап Илинка Мунтянумен некеде. Симион екі кітаптың авторы: «Лабиринт ішінде қамалған» және «Мен олармен қалай таныстым». Соңғы еңбегінде ол Клаус Йоханнис, Дан Барна, Траян Бэсеску және Ион Илиеску сынды Румынияның ықпалды саясаткерлерімен қалай танысқанын баяндап, елдің соңғы 30 жылдағы саяси, экономикалық және әлеуметтік жағдайына талдау ұсынады.

## Дереккөздер

Санат:Румыния саясаткерлері
Санат:Бухарест университетінің түлектері
Санат:Румыния Депутаттар палатасының мүшелері
Санат:Румыния президенттігіне кандидаттар
Санат:Румыния мемлекеттік қайраткерлері
Санат:Румыния тұлғалары
Крин Антонеску

**Крин Антонеску** (; 1959, 21 қыркүйек, Тулча, Румыния) — румын саясаткері және мемлекеттік қайраткер. 2009–2014 жылдар аралығында Румыния Ұлттық либералдық партиясының төрағасы, 2012–2014 жылдары Румыния Сенатының төрағасы қызметтерін атқарған. 2025 жылғы президенттік сайлауға кандидат.

## Өмірбаяны
1959 жылғы 21 қыркүйекте Тулча қаласында дүниеге келген.

### Білімі
1985 жылы Бухарест университетінің тарих факультетін тәмамдаған. Оқуды аяқтаған соң тарих пәнінің мұғалімі болып жұмыс істеген. 1989–1990 жылдар аралығында Тулча тарих және археология мұражайында куратор қызметін атқарған.

### Саяси қызметі
1996 жылдан 2008 жылға дейін Румыния Парламентінің Төменгі палатасының мүшесі болды. 2008 жылғы парламенттік сайлауда Бухаресттен Румыния Сенатының депутаты болып сайланды. 2008 жылғы 16 желтоқсанда Сенат төрағасының орынбасары қызметіне тағайындалып, бұл лауазымды 2009 жылғы 30 тамызға дейін атқарды. Крин Антонеску 2009 жылғы президенттік сайлауға қатысып, 20,02% дауыс жинап, үшінші орын алды. Сайлаудың екінші кезеңінде Социал-демократиялық партия кандидаты Мирча Джоанэны қолдады.

2011 жылғы 5 ақпанда Румынияның Ұлттық либералдық партиясы социал-демократтар мен консерваторлармен коалиция құрды. 2012 жылғы мамырда социал-демократтар жетекшісі Виктор Понта Румынияның Премьер-министрі болып сайланды.

2012 жылғы 3 шілдеде Крин Антонеску Румыния Сенатының төрағасы болып сайланды. 2012 жылғы 6 шілдеде Румыния Парламенті Президент Траян Бэсескуге импичмент жариялау туралы шешім қабылдады. Осыған байланысты Крин Антонеску Румыния Президентінің міндетін атқарушы қызметіне кірісті. Алайда 21 тамызда Румыния Конституциялық соты импичмент бойынша өткен референдумды жарамсыз деп танып, Бэсескуге өз қызметіне қайта оралу құқығын берді. 2014 жылдан кейін Антонеску саясаттан біртіндеп кетіп, 2015 жылғы ақпан айының соңында соңғы саяси лауазымынан отставкаға кетті.

### Саясатқа қайта оралуы
2025 жылғы президенттік сайлауда Антонеску «Румыния алға» атты сайлау альянсы аясында қазіргі үкімет коалициясының (СДП, ҰЛП және РВДО) бірыңғай кандидаты ретінде ұсынылды. Бұл шешім 2024 жылғы жойылған президенттік сайлаудан кейін қабылданды, онда аталған үш партияның кандидаттары екінші турға өте алмай, ультраоңшыл кандидат Джорджеску мен либерал Ласкониден жеңілген болатын.

## Дереккөздер

Санат:Румыния саясаткерлері
Санат:Бухарест университетінің түлектері
Санат:Румыния Депутаттар палатасының мүшелері (1996–2000)
Санат:Румыния Депутаттар палатасының мүшелері (2000–2004)
Санат:Румыния Депутаттар палатасының мүшелері (2004–2008)
Санат:Румыния Сенаторлары (2008–2012)
Санат:Румыния Сенаторлары (2012–2016)
Санат:Румыния Сенатының төрағалары
Санат:Румыния Президентінің міндетін атқарушылар
Санат:Румыния мемлекеттік қайраткерлері
Санат:Румыния тұлғалары
Ұлжан (өзен)

**Ұлжан** — Есіл алабындағы өзен, Терісаққанның сол жақ саласы. Ұлытау облысы, Ұлытау ауданы жерімен ағады. Ұзындығы 53 шақырым.

## Географиясы
Ақшоқы тауының солтүстік-шығыс беткейіндегі бұлақтар суының қосылуынан түзіледі. Солтүстікке қарай ағып, Терісаққан ауылынан 3 км. төменірек Терісаққан өзеніне құяды. Өзен бойында Сарытоған су қоймасы бар. 

Жағасы жайдақ, арнасы ирелең. Көктемгі еріген қар және жерасты суымен толығады. Сәуірде тасиды, жаздың ыстық айларында жекеленген қарасуларға бөлініп кетеді. Өзен алабында шабындық және жайылымдық жерлер көп, қыстаулар бар. Өзен суы ауызсуға, мал суаруға пайдаланылады.
## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Яндекс-Мапс
* Топографиялық карта m-42-20

Санат:Ұлытау ауданы өзендері
Олесь Геннадьевич Санин

**Олесь Геннадьевич Санин** (; 30 шілде 1972, Камень-Каширский, Волынь облысы, Украин КСР, КСРО) — Украиналық кинорежиссер, актёр, оператор, продюсер, музыкант және мүсінші. Украина халық әртісі (2024). Александр Довженко атындағы Украина мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2004) және Тарас Шевченко атындағы Украина ұлттық сыйлығының иегері (2025).

## Өмірбаяны
Волынь облысының Камень-Каширский қаласында дүниеге келген. И. К. Карпенко-Карый атындағы Киев ұлттық театр, кино және телевизия университетін тәмамдаған: 1993 жылы — актерлік бөлім (Валентина Зимняя шеберханасы), 1998 жылы — көркем фильм режиссурасы курсы (Леонид Осыка шеберханасы). Нидерланд мен АҚШ-та тағылымдамадан өткен. 1994—2000 жылдары халықаралық Internews Network корпорациясының украиналық бөлімшесінде режиссер, оператор және фильмдер мен тележобалар департаментінің жетекшісі болып жұмыс істеген. Ондаған деректі фильмнің продюсері (Internews Network, Canal +, Канал «1+1», НТВ, ТНТ, POLSAT, DALAS studio, IKON, PRO Helvecia және т.б. өндірістері).

Бірқатар деректі және көркем қысқаметражды фильмдердің операторы және режиссері. «Мамай» фильмі (2003) үшін Александр Довженко атындағы Украина мемлекеттік сыйлығының лауреаты, сондай-ақ Украина өнер академиясының «Күміс медалімен» және «Люмьер ағайындылары атындағы күміс медальмен» марапатталған., «Серебряной медали академии искусств Украины», «Серебряной медали им. братьев Люмьер» 2003 жылы Украина атынан «Мамай» фильмі «Оскар» сыйлығына ұсынылған.

Олесь Санин бандура, торбан және доңғалақты лирада ойнайды. Музыкалық аспаптар жасайды. Олесь Смык лақап атымен Киев қобызшылар цехының мүшесі болып табылады.

## Фильмографиясы

### Көркем фильмдер
* 1995 — Атентат: Осеннее убийство в Мюнхене *(актёр)*
* 2003 — Мамай *(режиссёр, сценарист, актёр)*
* 2012 — Матч *(екінші режиссёр)*
* 2013 — Поводырь *(режиссёр, сценарист)*
* 2021 — Довбуш *(режиссёр)*

### Деректі фильмдер
* 1994 — Матінка Надія
* 1994 — Буря
* 1995 — Зимно
* 1996 — Пустинь
* 1998 — Танок моржа *(у співавторстві)*
* 1999 — Нація. Лемки
* 1999 — Нація. Євреї
* 1999 — Гріх
* 2000 — Різдво, або як гуцули кінця світу чекали
* 2001 — Акварель
* 2005 — День сьомий *(режиссёр)* — «оранжевой революции» туралы фильм
* 2007 — Перебіжчик

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
Константин Рэдулеску стадионы

**Константин Рэдулеску стадионы** — Румынияның Клуж-Напока қаласындағы Груя ауданында орналасқан, тек футбол матчтарына арналған стадион. Бұл стадион ЧФР Клуж футбол клубының үй алаңы болып табылады. Стадионға бұрынғы футболшы, бапкер және клуб дәрігері Константин Рэдулескудің (1924–2001) есімі берілген.

## Тарихы
Стадион алғаш рет 1973 жылы салынған. 2004 жылға дейін оның сыйымдылығы шамамен 10 000 орын болды және ол негізінен Румыния футболының екінші және үшінші дивизиондарында ойнаған ЧФР Клуж клубының үй матчтарын қабылдайтын.

2008 жылы ЧФР Клуж Чемпиондар лигасының топтық кезеңіне жолдама алғаннан кейін, стадион кеңейтілді. Кеңейту жобасын Dico și Țigănaș компаниясы әзірлеп, құрылыс жұмыстарын Transilvania Construction компаниясы жүргізді. Кеңейту жұмыстары 2008 жылдың қыркүйегінде аяқталып, стадионның сыйымдылығы 22 198 орынға дейін артты. Алдағы уақытта тағы да кеңейту жоспарланған.

Стадионның жаңартылған нұсқасы ЧФР Клуж бен Брага командалары арасындағы халықаралық матчпен ашылды. Бұл ойында ЧФР Клуж 3–1 есебімен жеңіске жетті.

2008 жылғы 6 қыркүйекте Румыния ұлттық құрамасы 2010 жылғы ФИФА Әлем біріншілігінің іріктеу кезеңінде Литвамен ойнады. Бұл — Румыния құрамасының Клуж-Напокада 85 жылдан кейінгі алғашқы ойыны болды.

## Галлерея
 
Сурет:Stade Constantin Radulescu.jpg| 
Сурет:Dr Constantin Radulescu Stadium (8122856688).jpg|
Сурет:Dr Constantin Radulescu Stadium (8122834291).jpg| 



## Дереккөздер

Санат:Румыния стадиондары
Санат:Стадиондар
Кассари

**Кассари** () — Эстонияның батысындағы арал. Аралда эстонияның мәдени мұра орындары Кассари шіркеуі (часовня) орналасқан.

## Сипаттама
Кассари аралы Хийумаа аралының оңтүстік жағалауында орналасқан және Эстонияның 5 ірі аралы болып табылады. Арал ең шуақты, теңіз суы Эстония жағалауында ең жылысы болып саналады. Жағасы ұсақ тас үгінділерімен, ал аумағы аршамен жабылған.

Аралдың ауданы 19,3 км2. Оның жағалауларын Яу, Кайн, Ваэмла, Кассар және Ыунаку шығанақтарының сулары шайып жатыр, олардың арасында 40 арал шашыраңқы орналасқан. Кассари 3000 жыл бұрын судан арылып және қазір теңіз деңгейінен 15 метр биіктікте орналасқан.

Кассари Хийумааның оңтүстік-шығыс жағалауынан қамыспен көмкерілген Кайна шығанағымен бөлінген. Ұзындығы 56 шақырымнан асатын жағалау сызығы бар.
Арал біркелкі жарты ай тәрізді.

## Тарихы
Кассари туралы алғаш рет 1520 жылы айтылған. Шамамен жүз жыл бойы Кассари аралының көп бөлігін Кассари кешені иеленді. Кейбір ғимараттар мен тас қоршаумен қоршалған саябақ бүгінгі күнге дейін сақталған. Бүгінгі күні Keldrimäe қонақ үйі кешен орнында орналасқан. Кассари 18 ғасырдың басында Ваемла мүйісінен бөлінді.

## Флора, фаунасы
Өсімдік әлемі шалғынды, қылқан жапырақты және арша тоғайымен ұсынылған.
Көптеген құстар Кяйнаа шығанағына жақын аралда ұя салады.

## Галерея

Kassari Hiiumaa vaheline tamm 2016.jpg|Кассари мен Хийумаа арасындағы бөгет
Kassari mõisa valitsejamaja.jpg|Кассари мұражайының көрме үйі
Kassari merepõhi 2.jpg|Кассари жағалауының әуеден көрінісі
Kassari pood.JPG|Кассари. Сауда нүктесі


## Дереккөздер

Санат:Эстония аралдары
Едирне музейі

**Едирне музейі** () — Едирне қаласындағы археология және этнография музейі.

## Орналасуы
Музей Едирне қаласының орталығында, Кадирпашы Мектепа көшесінде орналасқан. Ол әйгілі Селимие мешітімен іргелес тұр.

## Тарихы
Музей 1925 жылы Селимие мешітінің медресесінде Ататүріктің нұсқауымен доктор Рифат Осман, Ариф Дагдевирен және Неджми Иге тарапынан негізі қаланып құрылды. Алғашында тек археологиялық музей ретінде жоспарланғанымен, кейін этнографиялық жәдігерлер де жинақтала бастады. 1936 жылғы 25 қарашада (Түркияның Тәуелсіздік соғысынан кейін Едирне қаласының азат етілуінің 13 жылдығына орай) музейге медресенің екінші ғимараты қосылды. 1971 жылғы 13 маусымда музей жаңа ғимаратқа көшірілді. Жаңа ғимарат бұрынғы музейдің қасынан салынып, оның сәулетшісі Ихсан Кийгы болды. Ал ескі медресе ғимараты Ислам өнері музейі ретінде қайта жобаланды.

## Археология бөлімі
Алғашқы экспозициялар палеонтологияға арналған. Мұнда піл, мүйізтұмсық және жылқының сүйектері қойылған (қазіргі уақытта піл мен мүйізтұмсық Түркия аумағында жойылып кеткен). Археологиялық жәдігерлер арасында халколит дәуіріне тиесілі кейбір қалдықтар бар. Алайда экспонаттардың басым бөлігі эллинизм, Рим және Византия дәуірлеріне жатады. Әсіресе Афродитаға арналған терракоталық мүсіншелер ерекше назар аударарлық. Сондай-ақ фракиялықтарға тән жерлеу стелалары да көрмеге қойылған.

## Этнография бөлімі
Бұл бөлімде негізінен Осман кезеңіне тиесілі заттар қойылған. Олардың қатарында келін бөлмелеріндегі кілемдер, шкафтар және түрлі киімдер бар. Сонымен қатар хамамға (түрік моншасына) және Едирненің көне дәстүрлі үйінің қонақ бөлмесіне арналған арнайы экспозициялар ұсынылған.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Virtual museum

Санат:Түркияның археологиялық мұражайлары
Санат:Түркияның этнографиялық мұражайлары
Санат:Едирне