open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Тоқым қағар

**Тоқым қағар** —- ойын-сауық, салт ойыны, көбінесе жас баланың алғаш рет үйден жырақ, алыс сапар шеккен кезінде немесе қызы ұзатылған үйге жиылып **«Тоқым қағар»** ойынын бастаған. Әдетте ауыл адамдары ән, күй, айтыс секілді өнер түрлерін айта отырып, көбінесе, үй иесіне жолаушының оң сапарда болуын, қыздың бақытқа жетуін тілейтін жақсы тілектер айтысқан.

## Тағы қараңыз
* Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі

## Дереккөздер


Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Шертпек

**«Шертпек»** — айнала отырып ойнайтын ойын. Ойынға екі қабатталып есілген орамал керек. Ойыншыларды отырғызып болғаннан кейін жүргізуші енді орамалды иығына салып алып, ойнаушылардың артында біраз айнала жүреді де кез келген бір ойыншының екі көзін екі қолымен баса қояды. Сол кезде ойын жүргізушінің көрсетуімен білдірмей келіп, жолдастарының бірі маңдайынан, не болмаса, басының бір жерінен шертіп кетеді. Сонан соң ол қайтадан орнына барып немесе басқалармен орын ауыстырып отырады. Жүргізуші қолын қоя беріп «Шертпегімді тап» деп, енді иығындағы орамалды алып, отырған ойыншының арқасынан ұра бастайды. Ал ойыншы таяқты көп жемеу үшін тезірек айтуы керек. Таба алмай қалса, көпшіліктің ұйғаруымен өлең айтып, жыр жырлайды, күй тартады. Егер тауып алса, шерткен адам жаза тартып, жаңағы өнерді сол көрсетеді. Осы тәртіппен ойын жалғаса береді.

## Тағы қараңыз
* Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі

## Дереккөздер


Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Рүстем Ғалымжанұлы Рақышев

**Рүстем Ғалымжанұлы Рақышев** — 1972 жылы 19 қаңтарда Целиноград қаласында туған. Қазақ. Әкесі - Рақышев Ғалымжан Боранқұлұлы, республикалық туберкулезден емдеу балалар диспансерінің бас дәрігері. Анасы - Рақышева Зура, Астана қаласындағы ҚазМАУ дәріскері.
Әл-Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін (1994) заңгер-құқықтанушы мамандығы бойынша; Т. Рысқұлов атындағы Қазақ экономикалық университетін (2003) экономист мамандығы бойынша бітірген. Прокуратура органдарының қызметі туралы 20 мақала мен жарияланымның авторы. Қазақ, орыс және ағылшын (сөздіктің көмегімен) тілдерін біледі. 1995 жылдан - Алматы қаласы Совет аудандық прокурорының көмекшісі. 1996 жылдан - Апматы қалалық МТҚЦ аға тергеушісі, ТБ бастығы, АМІ жөніндегі аға тергеушісі. 1999 жылдан - ҚР Жоғарғы сотының бас консультанты. 2001 жылдан - ҚР Бас прокурорының аға көмекшісі. 2002 жылдан - Алматы қаласы Алмалы ауданының прокуроры. 2002 жылдан - Астана қаласы Апматы ауданының прокуроры. 2006 жылдан - Ақмола облысы Степногорск қаласының
прокуроры. 2006 жылдан - Алматы облысы Қапшағай
қаласының прокуроры. 2007 жылдан - Алматы қаласы Жетісу ауданының прокуроры. 2009 жылдан - Алматы қаласы Алмалы аудандық Әділет басқармасының бастығы. 2009 жылдан бері - Ақмола облыстық Әділет департаментінің бастығы.
* Аға әділет кеңесшісі.
* Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
* Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Еуразиялық кеңістіктегі көшбасшылардың бірі».
* Хоббиі - футбол.
* Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи романдар.
* Үйленген. Жұбайы - Шәріпова Майя Жұмашқызы (1970 жылы туған), үй шаруасында. Қыздары - Рақышева Томирис (1994 жылы туған), Рақышева Ғалия (2002 жылы туған); ұлы - Ғалымжан Арлан (2006 жылы туған).

## Дереккөздер

Санат:Тұлғалар
Инемді тап

**«Инемді тап»** — ойынына керегі бір ине. Ойын отырып ойналады. Ойынға қатынасушыларға шек қойылмайды. Бірақ олар кезектесіп екі-екіден ойнайды да, қалғандары көбінесе көрермен ретінде қатынасады. Бұған қатынасатын екі адамның бірі ойынның сырын біледі де, екіншісі білмейді. Ойынның сырын білетін ойыншы жүргізуші болады.

Жүргізуші мұндай ойынды бұрын көрмеген аңқаулау біріне келіп: «Сен мына инені үстіңе түйреп қой, мен иіскеп табамын» — деп көндіреді де, өзі далаға шығып бөркін айналдырып киіп, төбесіне көбірек етіп күйе жағады. Үйге кірген соң басын көтеріңкіреп: — «Ал сақтан, енді мен сені иіскеп, инемді табамын»,— деп, ине жасырған адамның ол жер, бұл жерін иіскелейді. Біраздан соң таптым: «Жағада екен»,— деп, жағасын қос қолдап мықта ұстап тұрып, білдірмей иіскеген болып, төбесіндегі күйені бетіне жаға береді. Үй-іші қыран-топан күледі. Тыққан адам қарсыласының инені табалмағанына мәз болып ол да күледі. Ал отырған топ оның бетіне күйе жағылып қап-қара болғанына күліп, мәз болып, көңілдерін көтереді. Ойын қайталанып ойналады. Ине жасырушы ойынның бұл құпиясын білмеуі керек.

## Тағы қараңыз
* Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі

## Дереккөздер


Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Әуесқой бокстан әлем чемпионаты 1999

**1999 жылғы AIBA [[Әуесқой бокстан әлем чемпионаты]]** Хьюстон қаласында, АҚШ, тамыздың 15-29, аралығында 1999 жылы өтті.

## Жеңімпаздар

## Медальдық есеп



## Сыртқы сілтемелер
*Нәтижелері 


Санат:Бокстан әлем чемпионаттары
Санат:1999 жылғы бокс
Санат:АҚШ-тағы бокс
Қалтырауық қамыр кемпір және Ақ боран

Қазақ халқының ойын-сауық, әдет-ғұрып ойындарының көпшілігі осы ойынмен басталады. Наурыз мейрамында бұл ойындар екі жақтың тартысы арқылы ойналып, қыстың қысылшаң қаттылығын бейнелейтін болған.

Наурыз кезінде жақын екі ауылдың келісуі бойынша, мерекеге жиналғандар екі топқа бөлінеді. Бірінші топтың аты — **«Ақ боран»** да, екінші топтың аты — **«Қалтырауық қамыр кемпір»**. Әр топ ойын басталмас бұрын өздерінің ішінен өнердің барлың саласына қатынасатын (ақын, палуан, мерген, найзагер, құсбегі, шабандоз тағы сол сияқты) ойыншыларын дайындап, сайлап алады да, жиналған қауым екі ауылдың ең үлкен ақсақалдарының батасын алады.

Ойын ең алдымен екі жақтың ақындар айтысымен басталады. Бірінші күні-ақ айтысқан екі жақтың тартыс-бәсекесінен біріне-бірі оңайлықпен беріле қоймағандығы байқалады. Мереке өнердің барлық саласынан-ақ осындай қызу тартыспен өтеді.

Ақындар айтысы бітісімен, палуандардың күресі басталады.

Палуандар күресі біткеннен кейін «жаяу жарыс» басталады. Бұл ойынға қатысушылардың санына шек қойылмайды. Екі топтың өзара келісімі бойынша белгіленген екі көмбенің арасын жүгіріп өтулері керек. Жаяу жарысқа қатысушылар нақтылы қандай қашықтыққа жүгіретінін ешқайсысы білмеген, өйткені бұл екі көмбенің арақашықтығы еш уақытта өлшенбеген. Тек бертін келе ғана мөлшермен өлшене бастады. Шамамен бірден үш шақырымға дейінгі қашықтық алынған жаяу жарысқа қатысушылардың әрқайсысы өзінше жүгіріп, бірінші келгені жеңімпаз атанған.

Бұдан кейін халқымыздың ат үстінде ойнайтын ойындары басталып жалғаса беретін болған.

Ат үстіндегі ойындардың бір түрі «Жамбы ату». «Жамбы ату» ойыны қазақтың ата тегінен бері келе жатқан, болмаса аңшылық кәсібінен қалған, келе-келе көз ұшындай жерге жамбы тігіп, соны ататын, көңіл көтеретін, бүкіл жұрт болып қызықтайтын ұлттық ойынына айналған. Бұл ойын халықтың ұлт ерекшелігін көрсетеді. Себебі қазақтар жамбыны ат үстінде тұрып, болмаса шауып келе жатып қана атқан.

Мұның өзіндік ерекшелігі мынада: қазақтар жамбыны атқанда бүгінгідей анандай жердегі тақтадағы нысананы көздемеген. Олар ұзын сырықтың басына мергенге арналған сыйлықты, болмаса жамбыны шүберекке орап, не ашық түрде жіпке байлап іліп қояды.

Мергендер жамбыны атқанда, оны байлаулы тұрған жібінен көздеп жерге түсіреді. Жамбыны атқанда әркім өз атының үстінде жүріп, не шауып келе жатып садақпен атады. «Жамбы атудың» қызықтылығы сондай, оны тамашалауға жиналған жұрт басқа ойындарды ұмытып бар назарларын соған салатындықтан, оны барлық ойындар өткеннен кейін, ең соңынан қызықтайтын болған. «Жамбы ату» ойыны тігілген жүлдені мергендер атып алғанға дейін жалғаса береді. Кей жағдайларда ойын қызығына қанбаған жұрт жамбыны үш ретке дейін тігеді.

## Тағы қараңыз
* Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі

## Дереккөздер


Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
«Айдап сал»

**«Айдап сал»** — ойынына қатынасушыларға шек қойылмайды. Ойнаймын дегендердің бәрі де қатынаса береді. Ойнаушылар екі топқа бөлінеді. Бірінші топтың ойыншылары сыртқа шығып кетеді де, екінші топтағылар үйде отырып қалады. Ойын жүргізуші сыртта тұрғандардың есімдерін үйде отырғандардың әрбіреуіне қойып, өзі белгілеп алады да, сырттан келген ойыншыларға қойылған есімді білдірмейтіндігі жөнінде ескертеді.

Енді сырттағы ойыншыларды бір-бірлеп шақыра бастайды. Сырттан келген ойыншы үйдегі ойыншылардың біреуін көрсетіп, яғни өз есімімен аталған ойыншыны табуы керек. Егер таба алмаса, онда ойыншылар орындарына барып отырады. Осылайша сыртта тұрған ойыншылар жеке-жеке кіріп, өз есімдері қойылған жігітті іздеп болғаннан кейін белгілеген адамын дұрыс таппағандар айып тартады. Ал өз есімін тапқандар сол ойыншының қасына барып отырады, айып тартпайды. Айып тартушылар көпшіліктің ұйғаруымен өлең айтады, би билейді. Әйтеуір білген өнерін көрсетеді. Осылайша ойын қайталанып біткеннен кейін, екі топтың ойыншылары орындарын ауыстырады, ойын қайта басталады.

## Тағы қараңыз
* Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі

## Дереккөздер


Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Софистер

**Софистер** — "даналықтың", "шешендіктің" кәсіби үстаздары ретінде көрінген ежелгі грек философтарын осылай атаған (б.з.б. V г.). Софистердің бірегей мектебі болған жоқ. Діннен бас
тарту, табиғат кұбылыстарын ұтымды түсіндіру, этикалық және
әлеуметтік релятивизм — олардың ортақ көзқарасы болып табылады. Софистердің негізгі тобы ("аға" Софистер) құл иеленушілік демократияны жақтады. Оларға ортақ касиет — табиғатты жалпы материалистік тұрғыдан түсіндіру.

## Дереккөздер


Санат:Философия
Санат:Ежелгі грек философтары
Қарамырза

**Елді мекендер:**

* Қарамырза – Абай облысы Бесқарағай ауданындағы ауыл.
* Қарамырза – Қостанай облысы Қарасу ауданындағы ауыл.
* ''Қарамырза'' – Солтүстік Қазақстан облысы Уәлиханов ауданындағы таратылған ауыл.

**Басқа мағынлар:**

* Қарамырза – Қарқаралы тауларының солтүстік-шығысындағы тау.
* Қарамырза – ұлттық ойын.
Белбеу тастау

**«Белбеу тастау»** — ойынына жиналғандар дөңгелене шеңбер бойына отырады. Жүргізуші шеңбер сыртында белбеуді қолына ұстап жүгіре басып айналып жүреді де, өзінің көңіліне жаққан ойыншысының артына білдірмей тастауға тырысады (егер ол біліп қойса тастамау керек). Жүргізуші білдірмей тастап кетсе, шеңберді айналып қайтып келіп, белбеуді алады да, артында белбеу жатқан ойыншыны «Орныңды тап» деп белбеумен ұрады. Сөйтіп, шеңберді айналдыра қуалап, қайтып орнына келгенше соғады. Ал ойнаушы белбеуді артына тастап кеткенін біліп қойса, белбеуді ала салып, ойын жүргізушінің өзі босатқан орынға жеткенше қуалайды. Ойын осылай жалғаса береді.

## Тағы қараңыз
* Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі

## Дереккөздер


Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Монданақ

**«Монданақ»** — үлкен кең бөлмеде немесе жазық көгалды алаңда ойналатын ойын, қатынасушылардың саны 15—20 адамнан аспауы керек. Бұл ойынды қыз-келіншектер араласып ойнай береді. Ойынға екі қабатталып есілген орамал керек. Ойыншылар аяқтарын ілгері созып, тізесін сәл көтеріп, шеңбер бойына дөңгелене отырады. Бүгілген тізелерінің астынан әрі-бері жүгірткен кезде орамал болуы керек, аяқтарының бастары шеңбердің ортаңғы нүктесінде түйіседі, тап сол жерде ойын жүргізушінің өзі отырады. Осы кезде қолында орамалы бар ойыншы ортада отырған ойын жүргізушіні орамалмен жонынан тартып қалып, тез тізесінің астынан өткізе сала: «Әне кетті монданақ, міне кетті монданақ»,— деп әндетіп қоя береді. Бұл дауысқа барлың ойыншылар қосылады. Ал ортада отырған жүргізуші орамалды ойнаушы жұрттың таңымдарының астынан іздей бастайды, бірақ қайда жүргенін таба алмайды, себебі, барлығы бірдей қолдарын тақымдарының арасында ұстап, жүгірген орамалды алып беріп отырған кісіге ұқсайды. Егер орамал арт жағында болса, онда суырып алып жонынан тағы бір тартып қалып, қайтадан тақымының арасына жүгіртеді. Осылайша орамалды ойын жүргізуші тауып алғанша тақымдарының арасына жүгірте береді. Ал ойын жүргізуші орамалды қайда жүргенін, кімде екенін байқап қалып үста алса, онда ұстаған ойыншымен орын ауыстырады, сөйтіп, ойынды жалғастыра береді.
Моңданақ ойынының екінші түрі:
Бұл ойынның екінші бір түрінде орамалмен ұсталған ойыншы ортаға шықпас бұрын көпшіліктің ұйғаруымен өнер көрсетеді . Содан кейін ғана орындарын ауыстырады.

## Тағы қараңыз
* Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі

## Дереккөздер


Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Қаһарлы-Бану

**«Қаһарлы-Бану»** ойыны қазақ халық ертегісінің мазмұнында қалыптасып, ұлт ойынының негізін құрайды.
Ойынға жиылғандар, жайғасып отырған соң, ойын жүргізуші ойынның мазмұнын баяндайды «Баяғыда анасынан жастайынақ жетім қалған Қаһарлы бір байдың қолында күнелту үшін жалшылықта жүреді. Өмір бойына қарны тойып ас ішпеген, иығы жылтырап киім кимеген жас Қаһарлы байдың Бану деген қызына ғашық болады. Қыз да өзінің Қаһарлыны сүйетіндігін білдіреді. Бұларды қоғамдық жағдай қоспайтындығына көздері жеткен екі ғашық бір күні түнде Қаһарлының әкесінен мұра болып қалған жалғыз сиырына мінгесіп, Арабияның шөлін аралап кете барыпты. Содан шөл далада қол ұстасып жүрген уақытта сиырын сойып жеп, күн кешіпті-міс,— деп ойын жүргізуші сөзін тамамдай келіп, ойыншыларға енді мен аяқтамаған махаббат әңгімесін сендер өздерің жалғастырасыңдар, қазір Қаһарлы мен Банудың сиыр етін қалай мүшелеп жеп күнелткендеріне тоқталайық»,— деп, ойыншылардың көңілін аулайды.

Содан соң ойын жүргізуші: Ал ойнаушы қауым, сіздерге жаңағы Қаһарлы мен Банудың мүшелері бойынша әр мүшеге ат қойып шығып, қастарыңа барып, әр түрлі сұрақтар сұраймын, сонда күлмей отырып, барлық сұраққа жаңағы мүше атынан ғана жауап бересің. Мысалы, бірінші ойыншы «тұмсық», екінші ойыншы —«сирақ», үшінші — «құйрың», төртінші —«өкпе», бесінші ..., т. б. Осылайша барлық ойыншылар мүше атанады. Енді
жүргізуші бірінші ойыншыдан бастап сұрай бастайды: «Атың кім?», ойыншы: «Тұмсық». «Не жедің?», «Тұмсық», «Кімді көрдің?», «Тұмсық», «Сүйгенің кім?», «Тұмсық».

Осылайша не күліп, не жаңылғанға дейін сұрай береді. Егер кімде-кім күліп, не жаңылысып, басқаша жауап беріп қойса, қаламы ма, тарағы ма, қол орамалы ма, әйтеуір кез келген белгілі бір затын береді. Осылайша барлық ойыншылардан сұрап, бәрінен бір-бір белгілі заттарын алып, ойын жүргізуші топтың ортасына келеді. Содан өзінің жаңағы затты жинап жүрген көмекшісін теріс қаратып қойып, ойыншылардан жиналған заттарын бір-бірден алып, не істейтіндігі жөнінде билік айтқызады. Әдетте өнердің барлық түрін көрсетеді. Осылайша ойын жалғаса береді. Ойын ертегінің негізінде құрылғандықтан уақытты көп алады да, оны бір отырыста бір-ақ рет ойнауға тура келеді.

## Тағы қараңыз
* Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі

## Дереккөздер


Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Көрші ойыны

**Көрші ойынын** үлкен бөлмеде, көгалды таза ауада өткізуге болады. Ойыншылар саны 10-нан 30-ға дейін болуы керек. Ойыншылар дөңгеленіп, екі-екіден шеңбер құрып отырады. Тағы бір адам ортаға шығып, жұп болып отырған ойыншылардың бір жұбына келіп, «Көршіңмен татусың ба?»—деп сұрайды.

Егер сұрақ қойған жұптың біреуі «Көршіммен аразбын» десе, онда сұрақ қоюшы адам оның қасындағы көршісін орнынан тұрғызып, соның орнына өзі отырады. Орнынан тұрған адам ортаға шығып басқа бір жұптан ілгерідегідей «Көршіңмен татусың ба?» деп сұрап, ойынды соза береді.

Ал егер ойыншы көршісімен «татумын» деп, қасында жұп болып отырған серігін жібергісі келмеді онда сұрақ қоюшы адам оны жазалайды. Ол ән салады, би билейді, болмаса әңгімеден, поэмадан үзінді айтып береді. Осылай етіп, ол көршісін алып қалады. Егер ойыншы бұл тапсырманы орындай алмаса, өз орнын сұрақ қоюшы адамға береді де өзі соның міндетін атқаруға кірісіп ойынды қайтадан бастайды. Сөйтіп, ойын осылайша созыла береді.

## Тағы қараңыз
* Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі

## Дереккөздер


Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Кім шертті?

**«Кім шертті?»** — ойыны үйде, клубтарда, көгалды жерде отырып ойнауға өте қолайлы. Ойыншылар екі бөлініп отырып болғаннан кейін, әр топ өздеріне бастық сайлайды.

Әр топты басқарушы өз тобының ойыншыларына барып құлағына сыбырлап, жеке-жеке жасырын ат қояды. (Мысалы, Марат, Болат, Асқар, Серік деген сияқты). Жасырын аттарды айтып болғаннан кейін бастықтар өз орнына келіп отырады. Бір топтың ойыншылары екінші топтың ойыншыларының атын білмеуге тиіс. Сөйтіп, барлығы тегіс жайласып болғаннан кейін бірінші топтың бастығы екінші топқа келіп: «Сіздерден бір «жүйрік» сұрай келдім»— деп топты ажыратады.

Екінші топтың бастығы «Таңдағаныңызды алыңыз»,— дейді. Әлгі таңдаушы ойнаушылардың ішінен көңіліне ұнағанының көзін екі қолымен басып тұрып, өз тобындағы ойнаушылардың бірінің жасырын атын атап шақырады. Ол қай жерден жүріп
жеткенін білдірмей, ептеп басып келіп, көзі басулы тұрған ойыншының маңдайына шертіп кетеді. Мұны сездірмес үшін ойыншының көзін қолымен басып тұрған басқарушы шертуші адам отыра бергенде, «Сілкін» деп өз тобына бұйрық береді. Осы бұйрық бойынша олардың барлығы да үстін қағынып, сіл кініп, жайласып отырады.

Мұнан соң бастаушы қасындағы ойыншының көзін ашады да: «Кәне, кім шертті?»— деп сұрайды. Жаңағы өзін шерткен адамды ол табуға міндетті. Егер ойыншының атын атап, көрсетіп берсе, ол шертуші адамды өз тобына қосып алады. Ал кімнің шерткенін таба алмаса, онда өзі ол айтқан «жүйрік» болып, көрші топқа кете барады.

Енді бірінші топтың бастаушысы екінші топқа барып, жаңағы сөзді айтып, біреудің көзін басады, өз тобы ойыншыларының бірін жасырып атымен атап шақырады. Ойын жоғарыда айтылған тәртіп бойынша жүріп отырады.

Сөйтіп, ақыры екі топ бірін-бірі ұтып алады. Мұнан кейін ойын қайта басталады.

## Тағы қараңыз
* Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі

## Дереккөздер


Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Есімде (ойын)

Мұны кей жерде **«Тобық»**, ал кей жерлерде **«Есімде»** деп атайды. Бірақ, сайып келгенде, бұлардың негізі бір арнаға келіп құяды. Ойынның мақсаты: есте мықтап ұстау, жаңылшақтыққа, ұмытшақтыққа жол бермеу. Мұны көбінесе ересек адамдар ойнайды, олар өзара уәделесіп бәс тігіседі. Ойынның мерзімі қысқа болса, тобықты қолға қысып жүруге, ал мерзімі ұзақ болса, қалтаға салып жүруге де болады.

Жақсылап, тазалап мұжылған қойдың тобығын бір ойыншы екінші кісіге береді. «Бұл екеуі кезкелген уақытта жолыға қалса, бірінші ойыншы: «Есімде»— деп әңгімесін бастайды.

«Есімде!» демесе, ол ұтылады. Ал екінші ойынша тобықты көрсетуге тиіс, егер тобықты көрсете алмаса, онда екінші ойыншы ұтылады. Ұтқан адам тиісті жүлде алады.

Тобық ойыны, сонымен қатар, өте сақ болуды керек етеді. Өйткені, қай уақытта, қай жерде болсын, тобықты сақтаған жақ оны бәс тігіскен кісіге көрсетуі қажет. Ешқайсысы жаңылмаса, ұмытпаса әрі сақ болса, ойын созыла береді, сөйтіп бірін-бірі жаңылдырып, қапыда қалдырғанша ойын тоқталмайды

## Тағы қараңыз
* Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі

## Дереккөздер


Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Сақина тастау (ойын)

**Сақина тастау** — бұл ойын көгалды жерде, залда өткізіледі. Ойыншылардың саны 20—25 адамға дейін болады. Олар көгалды жерді қоршалана бір аяғын астына басып, енді бір аяғымен тізерлеп тұруға ыңғайланыш отырысады. Ойыншылардың аралары тым жақын болмауы керек.

Ойыншылар екі алақанын беттестіріп, қусырыңқырап, қолдарын алға соза отырады. Шеңбердін ортасына шыққан адам екі алақанын беттестіріп ойыншылардың алақандарының арасына сұғады. Ол бір шеттен бастап, басқаларға білдірместен отырған ойыншылардың біреуінің қолына сақина немесе сақина орнына алынған затты салып кетеді. Тегіс айналып өткен соң ортаға шығып, «Сақинам кімде?» деп дауыстап сұрайды.
Сол уақытта қолында сақина қалған ойыншы жан-жағында отырғандарға білдірместен орнынан атып тұруы керек. Ал оның оң жағындағы адамның міндеті қасынан атып тұрған ойыншыны орнында ұстап қалу болып табылады.

Егер ұстап қалса, орнынан тұрушы жаза тартады. Көпшіліктің ұйғаруы бойынша ән, би, күй немес басқа бір білетін өнерін орындап береді. Берілген «жазаны» орындағаннан кейін ол алғашқы ойын бастаған адамның орнына тұрып, ойынды қайта жүргізеді. Ал егер ол ұстатпастан тұрып кетсе, онда ұстай алмай қалған ойыншы жоғарыдағыдай жазаға бұйырылады.

## Тағы қараңыз
* Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі

## Дереккөздер


Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Социометрия

**Социометрия** 1934 жылы ЯЛ. Морено "Who Shall Survive?"
деген еңбегінде енгізіп, әу бастан әлеуметтік құрылымды түсіндіруге "социодрама" көзқарасының бір бөлігі ретінде
сараланған ұғым. Социометрия топ ішіндегі адамдардан алынған, араласуда берілетін артықаіылықтарға (немесе көбіне құқықтық параллельдер кімнің кіммен араласатыны) қатысы бар ақпаратты
белтілі бір базис пен алға қойылған мақсат аясында жүйеғе келтіреді. Зерттеудің алғашқы сатынарында Мореноның түзеу
мекемесіндетілердің арасындағы даудан қашу үшін жатын
бөлмедегі орындарды ауыстыруына тура келді. Сөйтіп, алғашқы қолданылуында әлеуметтанушылық тест (мысалы, достарын
атап шығу) оның тікелей нәтижесін алуға бағытталса, Қазір Бұл
сирек қолданылады. Тандаудың әлеуметтанушынық баламаларының жол берілетін саны белтіленген ("ең жақсы үш досыңызды атаңыз") немесе белтіленбеген ("қанша қаласаңыз, сонша есім атаңыз") болуы: сондай-ақ ол күн ілгері айқындалған
болуы немесе байланыстың беріктігін білдіруі мүмкін. Бастапқыда **социометриялық** мәліметтерді талдау тандаудың алынған
нәтижелері мен таңдаудың берілген баламаларының санына
және тиісінше көп артықшынықка ие болған немесе ештеңе
алмаған "жұлдыздар" мен "жақпайтын адамдар" секілді өзгешелеп тұратын қорытынды ерекшеліктерге шоғырландырылды. Мәліметтер социограмма деп аталатын сызықты диаграммаға нүктелер мен сызықшалар тұрінде бейнеленеді, онда бөрінен көп тандалған адамдар ортаға, ал сыртка тебілген адамдар шетке орналастырынады. Социометрия топтық күрынымды байыптау
үшін білім беруде және баска шағын топтар ортасында қолданынады. "Sociomietry" атты ғылыми журнал шығарылады. Баска бір әдісте ол желілік әдістермен талдауға қатысты болады.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Bigox.kz Социометрия реферат (қазақша)

Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Жылдырт-жылдырт

**«Жылдырт-жылдырт»** — бұл ойынды орындыққа алқа-қотан отырып ойнайды. Қатынасушылар 10—15, кейде одан да көп болады. Ойын бастаушы шеңбердің ортасына отырып алып, қалтасынан не жүзік, не күміс аңшаны алады да, оның ерекше белгісімен ойыншыларды таныстырады, не сол жерде белгі салады. Содан соң отырған ойыншыларға ойын тәртібін түсіндіреді: бәрің де екі алақандарыңды бір-біріне қабыстыра ортасын қуыс етіп алға созыңдар. Егер алақандарыңа мына «жылдыртпа» түсе қалса, оны тез және өзіңнен басқаға сездірмей қабылдап ал да, үнемі оң жағыңдағы көршіңе жылдыртып жібер. Сонда қабысулы қолыңды өзіңнен оңға қарай емес, әуелі сол жақ көршінің қолымен тиістіріп ал, содан оң жақ көршіңнің қолына тиістір. «Жылдыртпаны» тап сол бірінші жолда өткізбей, оны бір-екі рет жаңылдырып барып өткізуге болады. Бәрің де қол тиістірген уақытта «Жылдырт-жылдырт»—деп дауыстап айтып отырасыңдар.

Ортадағы ойыншы «тапқыр» деп аталады. «Тапқыр» үнемі бақылап, болжап отырып, «Жылдыртпаны» ұстап алу керек. «Жылдыртпаны» алақанының қуысына салып алып, бастаушы «Жылдырт-жылдырт» деп, бір ойыншыдан бастайды да, өзгеге байқатпай өзі қалаған біреуге қалдырып кетеді.

Ендігі жерде барлық ойыншылар «Жылдырт-жылдырт» деп, қолдарын екі жағындағы көршілеріне кезекпе-кезек тиістіріп, қайтып алып отырады да, оны сездірмей солардың біріне өткермелей береді. «Жылдыртпаның» үнемі оңға қарай ауысып отыруы шарт. «Тапқыр» тауып алуға тырысады. Егер 6—7 айналғанға дейін таба алмаса, бір бала:
«Жылдырт-жылдырт , жылдыртта қымқырт. Отырақалдық, жым-жырт!» дейді де, бәрі жым-жырт бола қалады. «Тапқыр» ойнаушылардың сырт көрінісі мен бет бейнесін болжап отырып, өзінше сезікті санаған бір ойыншының қолын ашады. Тауып алса, сол ойыншы екі ауыз тақпақ, не екі ауыз жаңылтпаш айтады, не екі жұмбақ шешеді де ортаға отырып, жаңадан «тапқыр» болады. Бұдан арғы ойынды сол «Тапқырдың» өзі басқарып, өзі жүргізеді.

Өлең, жұмбақ, жаңылтпаш айта алмайтын ойыншы не сиыр боп мөңірейді, не жылқы болып кісінейді, болмаса басқа бір тапсырма орындайды.

## Тағы қараңыз
* Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі

## Дереккөздер


Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Үйімнің үстіндегі кім?

**«Үйімнің үстіндегі кім?»** — бұл ойынды ойнау үшін қатынасушылардың бірі жұдырығын түйеді де, столдың үстіне қояды оның үстіне 2, 3, 4, 5-ші ойыншылар да өздерінің бір-бір жұдырықтарын қояды. Бірінің үстіне бірі қойылған жұдырықтар бірнеше қабат үй сияқтанып биіктей түседі. Егер ойыншы 2—3-ақ адам болса, әр ойыншы екі жұдырығын өзара аламастыра қоюына болады.

Ең үстіңгі жұдырықтың астындағы қолдың иесі:

Үйімнің үстіндегі кім?
Мұсамын.
Неғып жүрсің?
Ұшамын.
Тезірек ұш.
Қорқамын.
Кейінірек ұш!
Асығамын.
Секіріп түс.
Жығыламын.
Астыңдағы не?
Келі.
Ішіндегі не?
Тары.
Жүзің неден сары?
Жас шіркінің кәрі.

Осы сөз айтылысымен ойыншылар түгелдей: «Атта жымпи, көжеңді іште тымпи»— деп қолдарын алады да, тым-тырыс бола қалады. Кім бұрын күліп қойса, сол ұпай төлейді.

Ұпайдың тәртібі — күліп қойған ойыншының алақанын жазып, білегінен ұстап отырады да:

Кімнің үйіне қондың?— деп сұрайды. Күлген бала тез өзі білетін үйлерінің ішінен ең шағын басты біреудің атын атайды. Мысалы, Әсеттікіне қондым — дейді. Ұпай алушы бала:

Әсет атам ет асатар, 
Ет асатса бес асатар, 
Бесбай етті неше асатар?

— деп тез-тез 5 рет айтып шық деген бұйрық береді.

Ойнаушы жаңылтпашты жақсы айтып кетсе, сонымен ұпайдан құтылады. Егер айта алмаса ойын бастаушы күліп қойған ойыншының алақанын каттырақ шымши отырып «ет асата» бастайды. «Ет асатуды» үйде неше кісі болса, сонша қайталап жасайды. Ең соңынан ойын бастаушы «Енді жақсылап тұрып, өзім де бір асайын» — деп батыра шымшып, өзі де «асайды». Мысалы, Әсеттің үйінде 3 адам бар. Өзі, әйелі Қанипа, ұлы Мұрат.

Мә, Әсет ағай.
Мә, сізге Қанипа апай.
Мә, саған Мұрат балақай,

— дейді де, содан кейін өзі «асайды». Ойын осылайша жүргізіле береді.

## Тағы қараңыз
* Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі

## Дереккөздер


Санат:Қазақтың ұлттық ойындары
Софиология

**Софиология** - София — күдайдың даналығы жайындағы ілімдер жинағы. С. інжілдің (Библияның) текстеріне, әсіресе Сүлеймен пайғамбардың Даналық кітабына сүйенеді. Б.з.б.
бірінші ғасырлардағы гностиқтердің ілімі бойынша, София дегеніміз — жеке тұлға. Ол тарихи даму процесінің бір ерен сатысында өз көрінісін табады. Еуропалық мистиктер Беме, Сведенборг, Пордедж және т.б. Софияны жеке тұлға деп таниды.
Софиология мәселелері 19 ғ. соңындағы 20 ғ. басыңцағы орыс діни философтарыньщ (В. Соловьев, П.Флоренский, Н.Бердяев, С.Булгаков және т.б.) шығармаларында кең талқыланады. С-лық концепцияларға ортақ принциптер төмендегідей: София дегеніміз — жеке тұлға. София — Мәңтілік әйелдік, нөзіктік (немесе Мәңтілік Пөқтік). София платондық идеялар әлеміне жақын, бірақ
саналы біртұтас организм. София — адам мәдениетінің бастау
көзі. Болашақта адамзат Софияның ұжымдық көрінісі — Адам
күдай күйіне өтеді. София Шіркеумен, құдай анамен, Періштемен теңестіріледі. София әлемде, Бұл дүниеде сүлулық, үйлесімділік, төртіп және рет арқыны көрінеді.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Абай Жамбылұлы Рахметулин

**Абай Жамбылұлы Рахметулин** 1965 жылы 26 ақпанда РКФСР Омбы облысында туған. Қазақ. Әкесі - Рахметулин Жамбыл. Анасы - Рахметулина Кулшара. С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1990), құқықтанушы. 7 ғылыми-практикалық жарияланымның авторы. Қазақ, орыс және неміс (сездіктің көмегімен) тілдерін біледі. 1990 жылдан - Көкшетау облыстық қорғаушылар алқасында сынақ мерзімінен етуші. 1991 жылдан - заңгерлік кеңестің қорғаушысы. 1992 жылдан - Көкшетау облыстық Әділет басқармасының жетекші маманы міндетін атқарушы; Көкшетау қалалық сотының әкімшілік және атқару өндірісі жөніндегі судьясы міндетін атқарушы; Көкшетау қалалық сотының судьясы міндетін атқарушы; Көкшетау қалалық сотының әкімшілік және атқару өндірісі жөніндегі судьясы; Көкшетау қалалық сотының судьясы. 1993 жылдан - Көкшетау қалалық соты төрағасының орынбасары. 1995 жылдан - Көкшетау қалалық соты төрағасының міндетін атқарушы. 1996 жылдан - Көкшетау қалалық сотының төрағасы. 
*2002 жылдан - Ақмола облыстық сотының қылмыстық істер жөніндегі алқасының төрағасы. 
*2004 жылдан - ҚР Жоғарғы сотының судьясы. 
*2007 жылдан бері - Оңтүстік Қазақстан облыстық сотының төрағасы.
*«Қазақстан Конституциясына Южыл» (2005), 
*«Астананың 10 жылдығы» мерейтой медальдарымен (2008) марапатталған.
*Хоббиі - спорт.
*Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи тақырыптағы әдебиет.
*Үйленген. Жұбайы - Рахметулина Жібек Берлібекқызы (1970 жылы туған), мұғалім. Қызы - Рахметулина Әйгерім Абайқызы (1993 жылы туған).

## Дереккөздер
Әуесқой бокстан әлем чемпионаты 1995

**1995 жылғы AIBA [[Әуесқой бокстан әлем чемпионаты]]** Берлин қаласында, Германия, мамырдың 4-15, аралығында 1995 жылы өтті. Бұл додада алғашқы рет әр салмақ дәржесінде рейтингке негізделіп топтастыру таныстырылды.  Боксшылар рейтингтері 1994 жылғы AIBA рейтингтік тізіміне негізделді.

## Жеңімпаздар

## Медал кестесі

## Сыртқы сілтемелер
*Нәтижелері 

Санат:Бокстан әлем чемпионаттары

Санат:1995 жылғы бокс
Санат:Германиядағы бокс
Страта

**Страта** - әлеуметтануда қоғамдағы әлеуметтік жағдайына байланысты адамдардың әртұрлі қоғамдық топтарға бөлінуі. Мысалы, мүлкіне, кәсібіне, білім дәрежесіне байланысты.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Субъективизм

**Субъективизм** — тарихи процестердің объективті заңдарын мойындамай, тек өз шешімдеріне ғана басшылық жасайтын адамдардың қызметі.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Суверенитет

**Суверенитет** — мемлекеттің ішкі және сыртқы саясаттағы саяси тәуелсіздігі. Ол шетелдің ішкі іске араласпауын қамтамасыз етуі қажет.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Амангелді Рысқалиұлы Рысқалиев

**Амангелді Рысқалиұлы Рысқалиев** 1949 жылы 25 қазанда Батыс Қазақстан облысы Орда ауданының Орда кентінде туған. Қазақ. Әкесі - Сариев Рысқали, марқум, ҰОС ардагері. Анасы - Сариева Үміт, марқұм, үй шаруасымен айналысқан. Д.И. Курский атындағы Саратов заң институтының заң факультетін бітірген (1972), құқықтанушы. Газеттер мен журналдарда жарияланған құқық тақырыбындағы 90-нан астам мақаланың авторы. Қазақ, орыс және неміс (сөздіктің көмегімен) тілдерін біледі. КОКП мүшесі (1970-1989). 
*1966 жылдан - галантерея фабрикасының кешіруші суретшісі. 
*1967 жылдан - «Басприволжқұрылыс» тресінің 31-ҚМБ ағаш ұстасы. 
*1968 жылдан - әскерилендірілген өртсендіру күзетінің жауынгері. 
*1971 жылдан - Орал облысы Шыңғырлау аудандық прокуратурасының тергеушісі.
*1973 жылдан - Ақтөбе облыстық сотының хатшылық меңгерушісі, сынақ мерзімінен өтуші, 
*1974 жылдан - сот мүшесі. 
*1980 жылдан - Ақтөбе облысы Пролетар аудандық сотының төрағасы. 
*1985 жылдан - ҚазКСР Жоғарғы сотының мүшесі. 
*1994 жылдан - Батыс Қазақстан облыстық сот төрағасының міндетін атқарушы. 
*1995 жылдан - Батыс Қазақстан облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі алқасының төрағасы. 
*1996 жылдан - Батыс Қазақстан облыстық сотының төрағасы.
*2002 жылдан бері - ҚР Жоғарғы сотының судьясы. 
Ақтөбе қаласының Пролетар аудандық халық депутаттары кеңесінің депутаты (1981-1983).
Республикалық судьялардың тәртіптік-біліктілік алқасының төрағасы. «Үздік оқыту орталығы» комиссиясының төрағасы.
«Құрмет» орденімен (2009); «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), «Астананың 10 жылдығы» (2008) мерейтой медальдарымен; ҚР әділет министрінің Құрмет грамотасымен марапатталған.
*Діни көзқарасы - атеист.
*Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Демократиялық, тәуелсіз, құқықтық мемлекет».
*Хоббиі - балық аулау, ағаштан бұйымдар жасау, спорт (жүзу, шаңғы).
*Сүйіп оқитын әдебиеті - А.Құнанбаевтың поэзиясы, тарихи шығармалар.
*Үйленген. Жұбайы - Рысқалиева Рабиға Жаншақызы (1950 жылы туған). Ұлы - Рысқалиев Абай Амангелдіұлы (1972 жылы туған); қызы - Рысқалиева Жәния Амангелдіқызы (1974 жылы туған). Немерелері - Эльвира (1999 жылы туған); Әліби (2004 жылы туған); Камилла (2005 жылы туған); Ғалия (2007 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:1950 жылы туғандар
Таңдау әдісі

**Таңдау әдісі** — зерттеу объеқтісі өдетте саны жағынан ондаған мың немесе одан да көп адамдардан тұратын болған жағдайда қолданылады. Әлеуметтік мәселелерді зерттеуде колданылатын талдау әдісін дұрыс түсіну үшін бірқагар түсітік-терминмен таныскан жөн: зерттеу объеқтісін толығымен алғанда оны
негізгі жиынтық (генеральная совокупность) деп атады- Ол жиынтықтың тандау бірлігі (жікжарғысы, белгісі), зерттелетін белгілі
бір көкейтесті мәселеге байланысты анықталады және ол белгінің мазмүны әркашандада әлеумепік ортаньщ өзінде болады. Зерттелетін мәселеге қагысы бар әлеуметтік топтың үзын саны — зерттелетін мәселеге байланысты өтетін зерттеудің объеқтісі (негізгі
жиынтығы) болын есептеледі. Зерттеу уақытында ондаған, жүздеген мың адамнан түратын негізгі жиынтықты толык сұрап шығу
мүмкін емес. Сондықтан, олардың ішінен 1 — 2 мыңдай ғана адамды таңдап алу керек. Бұл таңдалған топ (жиынтық) негізгі жиынтықтың басты ерекшеліқтерінің кішірейтілген үлгісі (микроүлгісі)
сияқты болуы керек. Кейбір жағдайларда тандау бірлігі ретінде
жеке адам ғана емес, жеке өндіріс орындары, мекемелер, жанұялар кіруі мүмкін. Тандаудың түрлері: 1) ықтималдық тандау; 2)
мақсаттынық тандау. Тандаудың ықтималды түрі әлеуметтік ғылымдардың тұрлі салаларында қолданынатын ықтималдылықпен байланысты.

## Дереккөздер


Санат:Әлеуметтану
Санат:Терминология
Әуесқой бокстан әлем чемпионаты 1993

**1993 жылғы AIBA [[Әуесқой бокстан әлем чемпионаты]]** Тампере қаласында, Финляндия, мамырдың 7-16, аралығында 1993 жылы өтті. Бұл додада алғашқы рет жанкүйерлер әр раунд соңында бірден ұпай санын көре алды.

## Жеңімпаздар

## Медальдық есеп

## Сыртқы сілтемелер
*Results on Amateur Boxing 

Санат:Финляндиядағы бокс
Санат:Бокстан әлем чемпионаттары
Санат:1993 жылғы бокс
Нұрлан Армияұлы Рахымберлин

**Нұрлан Армияұлы Рахымберлин** 1960 жылы 5 шілдеде Қарағанды қаласында туған. Қазақ. Әкесі - Рахымберлин Армия, марқұм. Анасы - Тұрсынбекова Щәкен Рақышқызы, марқұм. КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебін (1981) «Құқықтану»
мамандығы бойынша; РФ ІІМ Академиясын (1993) құқық қорғау қызметін ұйымдастырушы мамандығы бойынша бітірген.
Заң ғылымдарының кандидаты (2007). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Бірнеше эпизодты қылмыстарды тергеу: теория және тәжірибе». 15 мақала мен жарияланымның авторы. Қазақ және орыс тілдерін біледі.
1977 жылдың қыркүйек айынан - КСРО ІІМ Қарағанды жоғары мектебінің тыңдаушысы. 1981 жылдың тамыз айынан - Қарағанды облысының ІІБ және оның бөлімшелеріндегі орта және басшы құрамының түрлі лауазымдарында қызмет еткен. 1996 жылдың қаңтар айынан - Қарағанды облысы бойынша МТКБ аппаратындағы аға басшы құрамның түрлі лауазымдарында қызмет еткен. 1997 жылдың шілде айынан - Қарағанды облыстық ІІББ тергеу қызметінің бастығы. 1999 жылдың ақпан айынан - Астана қалалық ІІБ бастығының тергеу жөніндегі орынбасары. 2001 жылдың қаңтар айынан - ҚР ІІМ Тергеу департаменті аппаратының аға басшы құрамының түрлі лауазымдарында қызмет еткен. 2002 жылдың мамыр айынан - ҚР Қаржы полициясы агенттігінде қызмет өткерген. 2004 жылдың мамыр айынан - Қарағанды облыстық ІІБ бастығының тергеу жөніндегі орынбасары. 2008 жылдың қыркүйек айынан - ҚР ІІМ Тергеу комитеті төрағасының орынбасары. 2009 жылдың қаңтар айынан бері - Қарағанды облыстық ІІД бастығы. «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2001), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005), 3-ші
дәрежелі «ІІМ мінсіз қызметі үшін», «Астананың 10 жылдығы» (2008) медальдарымен; «ІІМ Еңбек сіңірген қызметкері» төс белгілерімен марапатталған. 
*Полиция генерал-майоры.
*Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
*Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Өркендеген мемлекет».
*Хоббиі - футбол, шахмат ойыны.
*Сүйіп оқитын әдебиеті - тарихи повестер.
*Үйленген. Жұбайы - Рахымберлина (Кәрімова) Шолпан Бодашқызы, жеке кәсіпкер. Қызы - Рахымберлина Әсел Нұрланқызы (1984 жылы туған); ұлы - Рахымберлин Асқар Нұрланұлы (1985 жылы туған).

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Габриэль Тард

thumb|right|200px|Габриэль Тард
**Габриэль Тард** (12.03.1843, Сарла - 13.05.1904, Париж) - Францияның-әлеуметтік психологы. 

Тобыр проблемаларымен көп айналысқан.

## Дереккөздер


Санат:12 наурызда туғандар
Санат:1843 жылы туғандар
Санат:Сарлада туғандар
Санат:13 мамырда қайтыс болғандар
Санат:1904 жылы қайтыс болғандар
Санат:Парижде қайтыс болғандар
Санат:Құрмет легионы орденінің иегерлері
Санат:Криминологтар
Санат:Франция психологтары
Санат:Франция әлеуметтанушылары
Гүлнәр Оразқызы Рыспекова

**Гүлнәр Оразқызы Рыспекова** (15.04.1960 жыл, Қарағанды облысы, Жезқазған) - судья, Қазақ.

Әкесі - Рыспеков Ораз Рыспекулы (1932-1996), «Жезқазғантүстімет» жүйесінде еңбек еткен.
Анасы - Еспекова Жахаржан Жәкейқызы (1934 жылы туған), зейнеткер, «Жезқазғантүстімет» жүйесінде еңбек еткен.

Р.А. Руденко атындағы Свердловск заң институтының заң факультетін бітірген (1983), заңгер.

1979 жылдың ақпан айынан - Жезқазған облыстық әлеуметтік қамсыздандыру бөлімінде зейнетақы секторының инспекторы. 1979 жылдың желтоқсан айынан - «Қазмәдениетсауда» Жезқазған базасының тауартанушысы. 
*1980 жылдан - «Қазмәдениетсауда» Жезқазған базасының заң кеңесшісі. 
*1981 жылдан - «Қазсаудакиім» Жезқазған базасының заң кеңесшісі. 
*1986 жылдың тамыз айынан - Жезқазған облысы Сауда басқармасы аппаратының заң кеңесшісі. 
*1986 жылдың қараша айынан - Жезқазған тоқыма фабрикасының аға заң кеңесшісі. 
*1987 жылдан - Жезқазған облыстық прокуратурасы прокурорының жалпы қадағалау жөніндегі көмекшісі. 
*1990 жылдан - шаруашылық қызметтегі, әлеуметтік және экономикалық салалардағы заңдардың орындалуын қадағалау женіндегі бөлім прокуроры. 
*1991 жылдың сәуір айынан - Жезқазған облыстық прокуратурасы жалпы қадағалау бөлімінің аға прокуроры.
*1991 жылдың желтоқсан айынан - Жезқазған облыстық төрелік сотының бас мемлекеттік төрешісінің орынбасары. 
*1994 жылдан - Жезқазған облыстық төрелік соты төрағасының орынбасары. 
*1996 жылдан - Ақмола облыстық сотының судьясы. 
*1999 жылдың шілде айынан - Ақмола облыстық сотының азаматтық істер жөніндегі сот алқасы төрайымының міндетін атқарушы, *1999 жылдың қараша айынан - азаматтық істер жөніндегі сот алқасының төрайымы. 
*2009 жылдың наурыз айынан - Павлодар облыстық сотының азаматтық істер женіндегі алқасының төрайымы.
*2010 жылдың ақпан айынан бері - Павлодар облыстық сотының апелляциялық сот алқасының төрайымы.

«Астанаға 10 жыл» (2008), «Ерен еңбегі үшін» (2008) медальдарымен; ҚР Жоғарғы соты төрағасының грамотасымен марапатталған.

*Тұрмыс құрған. Жұбайы - Жарылғапов Аманжол Әбілқасұлы (1947 жылы туған), зейнеткер.

## Дереккөздер


Санат:15 сәуірде туғандар
Санат:1960 жылы туғандар
Санат:Жезқазғанда туғандар
Санат:Екатеринбург заң институты түлектері
Санат:Қазақстан судьялары
Санат:Астанаға 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (Қазақстан) иегерлері
Марат Қалмұратұлы Сабырбаев

**Марат Қалмұратұлы Сабырбаев** 1953 жылы 12 қыркүйекте Қарақалпақ АКСР Ходжейли қаласында туған. Қазақ. Әкесі - Сабырбаев Қалмұрат, марқұм, судья болып жұмыс істеген. Анасы - Қыдырбаева Айзада, зейнеткер. С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1981), мамандығы - «Құқықтану». Заң ғылымдарының кандидаты (2002). Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Қылмыстық істерді уақытша тоқтату». «Қылмыстық іс бойынша өндірісті уақытша тоқтату» (Астана, 2005) монографиясының авторы. Қазақ және орыс тілдерін біледі. 1971 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте. 1974 жылдан - Маңғышлақ облысы Бейнеу ауылындағы ЖМК-1202 слесарі. 1976 жылдан - С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің студенті. 1983 жылдан Маңғышлақ облысы Мұнайлы аудандық сотының судьясы. 1985 жылдан -төрағасы, 1987 жылдан -төраға міндеттері жүктелген. 1988 жылдан - Шевченко қылмыс сотының судьясы. 1989 жылдан - Гурьев қалалық сотының төрағасы. 1992 жылдан - Атырау қалалық сотының төреаға міндеттері жүктелген судьясы. 1996 жылдан - Ақтау қалалық сотының төрағасы. 2002 жылдан - Алматы қаласы Түркісіб аудандық сотының төрағасы. 2007 жылдан - Алматы қалалық сотының қылмыстық істер жөніндегі алқасының төрағасы. 2009 жылдың наурыз айынан бері - Қызылорда облысының сотының төрағасы. «Құрмет» орденімен (2008), «Қазақстан Конституцияның 10 жыл» мерейтой медалімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Дастан Шәймерденұлы Сартаев

**Дастан Шәймерденұлы Сартаев** (27.08.1959 жыл, Қызылорда облысы, Жаңақорған кенті) - Заң ғылымдарының кандидаты. Қазақ.

С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің заң факультетін бітірген (1981), заңгер.
Заң ғылымдарының кандидаты. Кандидаттық диссертациясының тақырыбы: «Кәмелетке толмағандардың құқығына нұқсан келтіретін әкімшілік құқық бұзушылықтар». «Қазақстан Республикасында кәмелетке толмағандардың құқығына нұқсан келтіретін әкімшілік құқық бұзушылықтардың әлеуметтік-психологиялық және құқықтық аспектілері» монографиясының, сондай-ақ құқықтық тақырыпта жазылған мақалалар мен жарияланымдардың авторы.

*1981 жылдан - Жамбыл облысы Меркі аудандық прокурорының көмекшісі қызметіне сынақ мерзімінен өтуші, прокурордың көмекшісі. 
*1982 жылдан - Жамбыл облысы Свердлов аудандық прокурорының көмекшісі. 
*1986 жылдан - Жамбыл облыстық прокуратурасы Тергеу басқармасының прокуроры. 
*1988 жылдың ақпан айынан - Жамбыл облыстық прокуратурасының кәмелетке толмағандар туралы заңдардың орындалуын қадағалау бөлімінің прокуроры. 
*1988 жылдың желтоқсан айынан - Жамбыл облыстық прокурорының мемлекеттік қауіпсіздік органдарында мемлекеттік қауіпсіздік органдарында тергеуді бақылау жөніндегі аға көмекшісі. 
*1989 жылдан - Жамбыл қаласы Орталық аудандық прокурорының орынбасары. 
*1992 жылдан - Жамбыл қалалық прокурорының орынбасары. 
*1993 жылдан - Жамбыл облысы Талас ауданының прокуроры.
*1995 жылдан - Жамбыл қаласы Орталық ауданының прокуроры. 
*1996 жылдан - Жамбыл облыстық прокурорының бірінші орынбасары. 
*1998 жылдан - Алматы қаласы Жетісу ауданының прокуроры. 
*1999 жылдан - Ақмола облыстық прокурорының бірінші орынбасары. 
*2000 жылдан Маңғыстау облысының прокуроры.
*2004 жылдан - Ақтөбе облысының прокуроры. 
*2008 жылдан - Атырау облысының прокуроры.
*2009 жылдың қараша айынан бері - Павлодар облысының прокуроры.

«Құрмет» орденімен (2008); «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл» (2002), «Қазақстан Конституциясына 10 жыл» (2005) мерейтой медальдарымен; «Қазақстан Республикасының Прокуратура органдарына 10 жыл» бағалы сыйлығы мен естелік белгісімен (2002) марапатталған; ҚР Бас прокурорымен бірнеше рет көтермеленген. ҚР Прокуратурасының Құрметті қызметкері (1996). 3-ші дәрежелі мемлекеттік әділет кеңесшісі.

*Үйленген. Жұбайы - Сартаева Индира Құдайбергенқызы (1957 жылы туған). 2 баласы бар.

## Дереккөздер


Санат:27 тамызда туғандар
Санат:1959 жылы туғандар
Санат:Жаңақорғанда туғандар
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері
Санат:Заң ғылымдарының кандидаттары
Санат:Қазақстан прокурорлары
Санат:Құрмет орденінің иегерлері
Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан Прокуратурасының құрметті қызметкерлері
Қылышпай Жылқыбайұлы Салмұхаметов

**Қылышпай Жылқыбайұлы Салмұхаметов** 1966 жылы 5 шілдеде РКФСР Челябі облысы Чесмен
ауданының Зеленая Долина кентінде туған. Қазақ. Әкесі - Салмұхаметов Жылқыбай Мұхамадұлы (1937-
1995), кеңшар жұмысшысы болған. Анасы - Салмұхаметова Күләйдархан Тұлыпқызы (1939 жылы туған), зейнеткер. Р.А. Руденко атындағы Свердлов заң институтының криминалдық тергеу факультетін бітірген (1990), құқықтанушы. Қазақ, орыс және ағылшын (сөздікпен) тілдерін біледі.
*1990 жылдан - Қостанай облысы Рудный қалалық ішкі істер бөлімінің тергеушісі. 
*1993 жылдан - әкімшілік басқару және атқару өндірісі жөніндегі судья; 
*1994 жылдан - халық судьясы; 
*1996 жылдан - Рудный қалалық сотының төрағасы.
*2002 жылдан - Қостанай облыстық сотының судьясы.
*2010 жылдан бері - Қостанай облыстық сотының кассациялық сот алқасының төрағасы.
Қостанай облысы әкімінің грамотасымен марапатталған
(2007), ҚР Жоғарғы Сотының алғыс хатын алған (2008).
*Әскери атағы - запастағы әділет аға лейтенанты.
*Діни көзқарасы - дүние жүзіндегі діндердің барлық түрлеріне құрметпен қарау.
*Саяси қайраткер ретіндегі идеалы - Н.Ә. Назарбаев.
*Қазақстанның болашағы туралы болжамы - «Қазақстан әлемнің үздік дамыған 50 елінің қатарына кіреді».
*Хоббиі - волейбол, су асты саятшылығы.
*Сүйіп оқитын әдебиеті - классикалық әдебиет.
*Үйленген. Жұбайы - Салмұхаметова Айнаш Сейілбекқызы, жеке нотариус. Қызы - Салмұхаметова Айсұлу, ҚазМЗА студенті, ұлы - Салмұхаметов Болат, Қостанай қаласы гимназиясының оқушысы.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Қытай халықтары

Ресми түрде Қытайда 56 ұлт бар. Ханзу ұлты 92  % болғандықтан қалған халықтарды аз санды ұлттар деп атайды.

Іс жүзінде аз санды ұлттар көбі ірі ұлттармен біріктірілген және ұлттардың саны бұдан көп.  Ethnologue бойынша Қытайда 236 тіл - 235 тірі тіл және 1 өлі чжурчжен тілі..

Әр жылдардағы санақтарда ресми ұлттардың саны әртүрлі болды. 1953жылғы санақта 41 аз санды ұлт көрсетелді. Ал 1964 жылы 183 тіркелген ұлттың үкімет тек 54 таныды. Қалған 129 халықтың 74-і танылған 54 халыққа қосылды, ал 23-і "басқа" , 32-і "күдікті" деп сналды.

Гонконг және Макао арнайы әкімшілік аудандары да көптеген ұлттарды айырмайды.

## Қытайдағы ұлттар тізімі
Төменде кестеде ресми 56 ұлт қытай тіліндегі атауы, өз атауы, тілі, 5 Қытай санағы бойынша саны және елдегі тұратын аймағымен тілі бойынша топталған.

## Түсініктемелер

## Дереккөздер


## Тағы қараңыз
* Қытай халықтарының жазуы

## Сыртқы сілтемелер
* Қытай ақпараттық интернет-орталығыда Қытай халықтары туралы бет 
* Қытай халықтары және олардың саны
* 56 Қытай ұлттары суретпен
* Қытайдың этнографиялық картасы (1980 жыл)
* Қытайдың этнографиялық картасы (1967 жыл)
* Қытай халықтарының санақтар бойынша саны 1953-2000 жж

*
К
Жан Терентьевич Тощенко

thumb|right|200px|Жан Терентьевич Тощенко
**Жан Терентьевич Тощенко** (3.01.1932 жыл) — Ресей Ғылым академиясының корреспондент мүшесі, профессор, философия ғылымының докторы.

Экономика, әлеуметтік, саяси, рухани салалар төңірегіндегі мәселелерді айқын теориялық методологиялық позиция арқылы қарастырады. Ол көптеген еңбектердің авторы, ең соңғы "Социология" атты кітабы 1998 жылы қайтадан басылып шықкан. Тошенко әлеуметтану ғылымының өркендеуіне үлкен үлес қосқан ғалым. Ол әлеуметтанудың жеке тарауларын зерттеуде көптеген жұмыстар жүргізуде. Соның ішінде, мысалы, еңбек, басқару және инфрақұрылым туралы мәселелер.

Қазіргі уақытта Тошенко "Социологиялық зерттеулер" журналының бас редакторы.

## Дереккөздер


Санат:3 қаңтарда туғандар
Санат:1935 жылы туғандар
Санат:Климов ауданында туғандар
Санат:Мәскеу мемлекеттік университетінің тарих факультеті түлектері
Санат:Философия ғылымдарының докторлары
Санат:Ресей ғылым академиясының корреспондент мүшелері
Санат:Ресей әлеуметтанушылары
Санат:КСРО әлеуметтанушылары
Санат:XX ғасыр әлеуметтанушылары
Санат:XXI ғасыр әлеуметтанушылары
Санат:Журнал редакторлары
Санат:Ресей бас редакторлары
Санат:XX ғасыр бас редакторлары
Санат:XXI ғасыр бас редакторлары
Санат:Красноярск мемлекеттік университеті оқытушылары
Санат:Мәскеу мемлекеттік университетінің әлеуметтану факультеті оқытушылары
Санат:Ресей мемлекеттік гуманитарлық университеті оқытушылары
Санат:Ресей ғылым академиясының Әлеуметтану институты қызметкерлері
Санат:Беларусь Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері
Санат:Оқулықтар авторлары
Санат:Ковалевский атындағы сыйлық иегерлері
Санат:Қазақстан Ұлттық ғылым академиясы академиктері
Санат:КОКП ОК жанындағы Қоғамдық ғылымдар академиясы оқытушылары
Санат:Ресей ғылым академиясының Әлеуметтік-саяси зерттеулер институты қызметкерлері
Болат Кайроллаұлы Қонарбай

**Болат Кайроллаұлы Қонарбай** (2 шілде,  1966 жыл, Атырау облысы Құлсары ) - Мәжіліс депутаты.

## Өмірбаяны
* Воронеж №24 техникалық училищесін (1984) бітірген.
* Орал орман техникалық институтын (1989) бітірген.
* Волгоград ауыл шаруашылық академиясын (1989) бітірген.
* 1985 жылдан - Кеңес Әскерінің қатарында қызметте.
* 1989 жылдан - Гурьев облысы Қазақстан ЛЖКК Ембі аудандық комитетінің жанындағы жастар бастамасы Қорының төрағасы.
* 1991 жылдан - «Жұлдыз» ШК директорының орынбасары, директоры.
* 1997 жылдан - «Болсат» ЖШС директоры.
* 1998 жылдан - «Жылыой нан» ААҚ директорлар кеңесінің төрағасы.
* 1999 жылдан - «Жаңа-жол-1» ЖШС бас директоры.
* 2006 жылдан - Атырау облыстық кәсіпкерлер мен өнеркәсіпшілер ассоциациясының төрағасы.
* 2007 жылдан бері - Қазақстан Парламенті Мәжiлiсі 4-ші шақырылымының «Нұр Отан» ХДП тізімі бойынша депутаты, Экология мәселелері және табиғат пайдалану комитетінің мүшесі.

## Қоғамдық қызметі
* «Атамекен» одағы» Қазақстан Ұлттық экономикалық палатасының Үйлестіру кеңесінің мүшесі (2005-2007)
* ҚР Президентінің жанындағы кәсіпкерлер Кеңесінің мүшесі (2005-2007)
* «Нұр Отан» ХДП Атырау облыстық филиалының төрағасы (2007-2008)
* «Нұр Отан» ХДП саяси кеңесінің мүшесі (2007 жылдың шілде айынан бері).

## Марапаттары
«Құрмет» ордені

## Отбасы
Үйленген. 4 баласы бар.

## Дереккөздер

Санат:2 шілдеде туғандар
Санат:1966 жылы туғандар
Санат:Құлсарыда туғандар
Санат:Орал мемлекеттік орман-техникалық университеті түлектері
Санат:Волгоград ауыл шаруашылық академиясы түлектері
Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары
Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің IV шақырылымының депутаттары
Санат:Құрмет орденінің иегерлері