Капп бүлігі

**Капп бүлігі** — 1920 жылы наурызда әскери диктатура құру мақсатында Веймар Республикасының демократиялық үкіметіне қарсы армия топтары мен консервативті саясаткерлердің қабылдаған қарулы көтерілісі.
нобай|Эрхардттың теңіз жаяу әскери бригадасының төңкеріс кезіндегі Берлинге кіруі.

## Алғышарт
Бірінші дүниежүзілік соғыс 1918 жылы 11 қарашада Компьен бітіміне қол қоюмен аяқталды. Осыдан бірнеше күн бұрын Берлинде Герман империясын іс жүзінде жойған республика жарияланды. 1919 жылдың басында жас Веймар Республикасына қарсы көтерілістер басталды. Оларды басу үшін бұрынғы майдангерлерден тұратын еріктілердің қарулы топтары да қолданылды. 1919 жылғы 6 наурыздағы "уақытша рейхсверді қалыптастыру туралы Заңның" қабылдануымен фрайкорлар біртіндеп тұрақты әскери құрылымдарға айналуға мәжбүр болды. Бастапқыда шамамен 400 мың сарбаздан тұратын жаңа әскер құру жоспарланған болатын. 

нобай|Вольфганг Капп, путч жетекшісі.Шығыс Пруссиядан келген тұрғын мүлік иесі Вольфганг Капп 1917 жылы Неміс отандық партиясын құрды. 1918 жылы партия таратылды. 1919 жылы ол неміс ұлттық халықтық партиясының атқару комитетінің мүшесі болды және Ұлттық консервативті саясаткерлермен, Эрих Людендорф сияқты әскери қайраткерлермен бірге Веймар демократиясын жоққа шығаратын және антидемократиялық төңкерісті жоспарлайтын "ұлттық бірлестік" құрды.

## Төңкеріс барысы
1920 жылы 13 наурызда Фон Лютвиц Эрхардт бригадасымен бірге Берлин үкімет кварталына кірді. Ұлтшылдық көңіл-күйдің белгісі ретінде әскерлердің дулығаларында свастика бейнеленген. Рейхсвер путчистерге қарсы шара қолданудан бас тартты. Әскери басқарманың бастығы генерал-полковник Ханс Фон Сект Қорғаныс министрінің Носкеге қатысты бұйрығын "Рейхсвер рейхсверге оқ атпайды" деп қабылдамады.
нобай|Дулыға свастикасы бар төңкеріске қатысушылар парақшаларды таратады, 13 наурыз 1920 ж

Фридрих Эберт, канцлер Густав Бауэр және Үкіметтің басқа мүшелері Берлиннен қашып кетті - алдымен Дрезденге, содан кейін Штутгартқа. Капп өзін канцлер деп жариялады және фон Лютвицті Қорғаныс министрі және рейхсвердің бас қолбасшысы етіп тағайындады.
нобай|Вильгельплатцтағы үкіметтік кварталдағы путчистер. Жазбаның аудармасы: "Тоқта! Әрі қарай өткендер атылады"
Сонымен бірге Берлин шенеуніктері өзін-өзі тағайындаған Үкіметтің бұйрықтарын орындаудан бас тартты. 1920 жылы 17 наурызда путч сәтсіздікке ұшырады. Капп Швецияға қашып кетті

## Путч сәтсіздігінің себебі
Мемлекеттегі билікті Капп пен Лютвиц қолға ала алмады. Берлинде әскери бөлімдер арасындағы байланыс тек курьерлер арқылы жүзеге асырылды. Бюрократтар ереуілге шықты, газеттер мен басқа ақпарат көздері болмады. Жұмысшыларды жұмысқа қайта оралуға шақырған мәлімдемелер, жаңа сайлау туралы уәделер және тіпті ереуілшілер үшін өлім жазасы қаупі нәтижесіз қалды және 4 күннен кейін путч сәтсіздікке ұшырады. 

## Салдары
Путчтың сәтсіздігі Веймар Республикасының Үкіметі үшін үлкен жетістік болды. Дағдарыстың алты күнінде ол халықтың қолдауын сақтап оңшылдардың қатеріне төтеп берді.
нобай|Тақтайдағы жазба: "бейбітшілік, бостандық және демократия үшін - 1920 жылы наурызда Капп бүлігінің басылуын еске алу".

## Әдебиет
* Қазақ Совет Энциклопедиясы, Алматы, 1974ж., 5 том, 253 бет.

Санат:1920 жыл Германияда