open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Баймолда Садыханұлы Мусин

нобай|оңға|Мусин Баймолда
**Мусин Баймолда Садыханұлы** (29 қыркүйек 1936 жылы туған, Алматы облысы Қарасай ауданы Қаскелең ауылы) — журналист, Қазақстанның еңбек сіңірген  мәдениет қызметкері (1988). 1955 жылы Ұзынағаш орта мектебін, 1960 жылы ҚазМУ-ді бітірген. 1960-62 жылдары Жамбыл облысы Мерке ауданында *“Коммунизм туы*” газетінде, 1962-69 жылдары “*Лениншіл жас*” (қазір “*Жас Алаш”*) газетінде бөлім меңгерушісі болды. 1969-74 жылдары Алматы облысында “*Жетісу*” газетінде, 1983-87 жылдары Қазақстан КП Алматы облыстық  газетінде жауапты қызметкер болып істеді. 1987-98 жылдары Алматы облысында “*Жетісу*” газетінде бас редактор болды. Алматы облысының (2000) және Жамбыл ауданының (2001) Құрметті азаматы.

## Дереккөздер


Санат:1936 жылы туғандар
Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген мәдениет қайраткерлері
Санат:Қарасай ауданы тұлғалары
Санат:Алматы облысының құрметті азаматтары
Индиана

**Индиа́на** () — АҚШ солтүстік-шығыс бөлігіндегі орналасқан штаты.Cолтүстік-шығыс центр аумағына кіреді.Жер ауданы бойынша елде 38-ші орында-94 321 км².Халық саны бойынша 70-орында- 6,666,818 адам (2017).Әкімшілік орталығы және ең үлкен қаласы-Индианаполис.Басқа ірі қалалары - Форт-Уэйн, Эвансвилл, Гэри, Саут-Бенд және Хэммонд.

Елдің 6 штатымен шектеседі: солтүстігінде-Мичиган көлі арқылы Мичиган штатымен, шығысында- Огайо, оңтүстігінде-Кентукки және батысында-Иллинойс штатымен.

Климаты қоңыржай континеттік.Жазы ыстық және ылғалды.Қысы суық болып келеді.

## Этностық құрамы

2010 жылғы халық санағы бойынша штатта:
* 85,8% Ақтар
* 8,4% Афроамерикандықтар
* 3,5% Латын американдықтары
* 1,0% Азиаттар
* 1,2% Аралас нәсілдер өкілдері тұрады.

## Экономикасы
Штаттың ЖІӨ-і 2011 жыл бойынша $214 миллиард, ал жан басына шаққандағы орташа табысы-$31 150.Экономиканың негізгі салалары-көмір,мұнай,табиғи газ және әктас және алюминий.

## Дереккөздер

Санат: АҚШ штаттары
Линкруст

**Линкруст**— қалың қағаздың бетіне жұқа пластмасса кабатталған әшекейлік өндеу материалы. Линкруст қоғамдық ғимараттар, мектептер, балалар бақшалары, ауруханалар, кеме каюталары мен поезд вагондарынын ішкі қабырғаларын әшекейлеу үшін пай-даланылады. Әдетте Линкрустның үз. 12 м ені 500—700 мм, ал қалыңд. 0,6— 1,2 мм болып жасалып, рулонға оралады. Линкруст күн сәулесі мен ауаның әсершен өңін өзгертпейтін әрі иілгіш болады.Линкруст қабырғаға желіммен жапсырылады. Линкруст желімдөуден бұрьн температурасы 50—60° С жылы суға салынып жібітіледі, одан соң сорғытылады да, астарына және ол жапсырыла-тын қабырғаға желім жағылады. Беті сырланбаған Линкрустты кенкеннен кейін сырлайды.

## Дереккөздер
Бактериялық зерттеу

### Маңызы
Бактериялық зерттеу – зерттелетін заттарға бактериялық техниканың түрлі әдістері мен тәсілдерін қолданып, бактерияларды табу. Бактериялық зерттеулердің міндеті – зерттеуге алынған су, топырақ, мал азығы, тағамдық заттар, қан, несеп, нәжіс, сүт, қақырық, ірің т.б., кейде өлген жануарлардың мүшелерінде бактериялардың бар-жоғын, түрін, зияндылығын, т.б. тез анықтау. Бактериялық зерттеуде бактерияларды тауып,олардың пішінін, мөлшерін, құрылысын, капсуласы мен спорасының бар-жоғын, бояғыш заттардың (метилен көгі, фукцин,метил, йод т.б.) әсерінен түсін өзгертуін анықтайды. Бактерияларды арнайы қоректік ортада және минералды тұздарға түрлі витаминдер, азот, қоректік заттар қосып, қолдан жасалған ортада өсіреді, кейде табиғи тіршілік ортасында зерттейді. Бактериялық зерттеуде әр түрлі күрделі микроскоптар (МБИ-3, МБИ-6 т.б., электрондық микроскоп) қолданылады. Бактериялық зерттеудің жалпы бактерияларды зерттеуде, медицинада, ветеринарияда, ауыл шаруашылығында, өндірісте, оның ішінде тағам өнеркәсібінде, сондай-ақ ғылыми зерттеу жұмыстарында да маңызы үлкен.

## Дереккөздер


Санат:Микробиология
Баку коммунасы

### Өкіметтегі өзгерістер
Баку коммунасы – 1918 жылдың көктемі мен жазында Азербайжанның бірқатар ауданында және Бакуде орнаған Советтік өкіметі. 1918 жылы 25 сәуірде Баку советінің мәжілісінде Баку ХКС құрылды. Ол РКФСР ХКС басшылығымен жұмыс істеді. Баку ХКС председательдігіне  С. Шаумян тағайындалды. Үкіметке большевиктермен қатар солшылэсерлер де кірді. Үкімет мұнай өнеркәсіптерді, банктерді, сауда флотын мемлекеттік қарамағына алу, сот мекемелерін қайта құру, бектер мен хандардың жерін шаруаларға беру туралы декреттер шығарды. Жұмысшылардың еңбек ақысы өсірілді, 8 сағаттық жұмыс күні енгізілді. Мәдениет саласында революциялық өзгерістер жасалды.
### Қайта орнауы
Ішкі контрреволюциялық күштер, ағылшын, түрік интервенттері Баку коммунасына қарсы күресті. Бірақ үкімет осы кезде Баку коммунасына жеткілікті соғыс жәрдемін көрсете алмады. Бүкіл еліміз сияқты, Азербайжан азық-түлік тапшылығына ұшырады. Көп ұлтты Баку пролетариаты мен шаруалар бұқарасының арасында берік одақ болмады. Азербайжанның көптеген уезінде өкімет буржуазиялық ұлтшыл мусаватистердің қолында болды. Қиын жағдайда Баку ХКС Азербайжан советтік автономиясын құру міндетін орындай алмады. 1918 жылы шілденің аяғында Бакуге түрік әскерлері басып кірді. Ағылшын әскерлері оңтүстіктен (Ираннан) Бакуге қарай жылжыды. 31 шілдеде Бакуде Совет өкіметі құлады. 1918 жылы 4 тамызда Бакуді ағылшын әскері басып алды. 20 қыркүйекте Баку комиссарлары атылды. Бүкіл Закавказье интервенттер мен ішкі контрреволюциялық күштердің қолына көшті. Соған қарамастан Азербайжанда Совет өкіметі үшін күрес толастаған жоқ. 1920 жылы 20 сәуірде Азербайжанда Совет өкіметі қайта орнады.

## Дереккөздер


Санат:Әзербайжанның қазіргі тарихы
Әзірбайжан ұлттық кітапханасы

**Әзірбайжанның М. Ф. Ахундов атындағы мемлекеттік кітапханасы** (). 1923 жылы 5 маусымда құрылған. 1939 жылдан республикалық кітапханасы болып саналды, 2,6 млн. дана кітап қоры бар (1970). Кітап қорының саны жыл сайын 200 мыңға дейін артып отырады. Азербайжан тіліндегі ұлттық кітаптар бөлмесінің қоры ерекше бағаланады. Онда М. Физулидің «Диуаны» (1849), М. Ахундовтың «Темсилаты» (1859), «Молла Насредин» журналының (1906-1930) комплектісі сақталған. Кітапхананың 11 арнаулы залында 23 мың оқушыға қызмет көрсетіледі. Баку кітапханасында «Бакудің 2  комиссары» (1968) деген библиографиялық көрсеткіш шығарылған.

## Сыртқы сілтемелер
* Әзірбайжан ұлттық кітапханасы ресми сайты   

Санат:Әзербайжан кітапханалары
Санат:Бакудегі білім
Лион көтерілістері

**Лион көтерілістері** (1831 және 1834). — Лион қ-ндағы жібек тоқыма өндірісінде істейтін жұмысшылар мен ұсақ қолөнершілердің ауыр жағдайынан туған француз пролетариатының алғашқы қарулы қарсылығы. 1831 жылғы көтеріліс  21 қаңтарда мануфактура иелерінің тоқыма жұмыстарына бұрынғыдан көбірек аңы төлеуден бас тартуына байланысты басталды. 1834 жылғы көтеріліс депутаттар палатасының жұмысшы ассоциациясына тыйым салған заң жобасын бекітуіне және өкіметтіц 1834 ж. ақпанда Лиондағы ереуілге қатысушыларды жазалауына байланысты шықты. Көтерілісті Ш. Лаг-ранж жетекшілік еткен Біріккен комитет басқарды. Көтеріліс ашық респ. сипат алып, демокр. бостандық, жұ-мысшылардың правосын ңорғауға ба-ғытталды. Л. к. француз пролетариа-ты рев. күресінің өрлеуіне үлкен әсер етті.

## Әдебиет
Потемкин Ф.В., Лионские восстания 1831 и 1834 жж., М., 1937; его ж е, Промышленная революция во Франции, т. 2, М., 1971, гл. 29.
## Дереккөздер
Бақа оты тұқымдасы

### Жалпы мәліметтер
Бақа оты тұқымдасы -  суда өсетін көп жылдық дара жарнақты өсімдіктер тұқымдасы. Жапырағы су бетінде қалқып не су ішінде өсіп тұрады. Гүлі:
*актиноморфты
*кейбіреулерінде қос жынысты 
*көпшілігінде дара жынысты
*күлтесі реңді немесе көріксіз.
Бір аналығы бар, аналық гүлдері жеке-жеке орналасқан, 3-15 аталығы бар, аталық гүлдері жартылай шатырша гүл шоғын құрайды. Етті немесе құрғақ жемісті. Тұщы суда немесе теңізде өсетін 15 туысқа жататын 100-ге жуық түрі белгілі. Үнді және Тынық мұхит жағаларының кейбір жерлерінде өсетін туыстарының түрлері 10 м тереңдікке дейін ну қопа болып өседі және бұлардың тіршілік ортасына бейімделгені сонша, су ішінде тозаңданады, КСРО-да бақа оты тұқымдасының 6 туысы бар. Қазақстандағы 4 туысы (бақа оты, гидрилла, тәнкесер, валлиснерия) Семей, Көкшетау, Ақтөбе, Шығыс Қазақстан, Оңтүстік Қазақстан, Арал теңізі маңында өседі. Бақа оты тұқымдасының кейбір түрі аквариумда өсіріледі.

## Дереккөздер
Бақ сайманы

### Қолданылуы
Бақ сайманы – жеміс-жидек дақылдарын күту, жинау үшін қолданылатын құрал. Бақ өсіруде қол құралы мен машиналар пайдаланады. Қол құралы: 
*бағбан қайшысы (секатор) қураған сабақ пен бұтақшаларды қиып, ағаштың бөрікбасын қиып тегістеуге
*бағбан пышағы жас ағаштың бұтақшалары мен қураған бұтағын кесуге
*жеміс-жидек бұтақшаларын ұластыруға бүрді кесіп ойып алуға
*бағбан арасы мен темір щетка қайшының күші келмейтін жуан әрі қураған бұтақтарды кесуге
*қырғыш өлі ағаш қабығын т.б. бөгде заттарды қырып түсіруге
*қыл щетка ағаш діңгегін ақтауға, бағбан күрегі (көптеген түрі бар) көшетті қазып, жаңа орынға отырғызуға
*бағбан айыры ағаш айналасын қопсытуға
*тырнауыш қопсытылған топырақ бетін тегістеуге
*тыңайтқыш араластыруға, кетпен топырақ қопсыту, арам шөптерді құртуға
*саты (ЛМ-3,7, ЛМ-17) мен корзина ағаш басына шығып, жеміс жинауға арналған. 
Машиналар: 
*бақтарда қатар аралықтардың топырағын өңдеуге арналған шынжыр табанды Т-50 В, ДТ-20 В, ДТ-20 К
*үлкен бақтарда ДТ-54, Т-75 т.б. тракторлар, бақ отырғызатын жерді тас пен бұтадан
*ағаш түбірінен тазарту үшін К-1А, К-2А, М-6 
*бұта кескіш Д-174В. КАР-1,2 машиналары
*жерді тегістеу, шұңқыр қазуға Д-493, Д-259А, Д-492 бульдозерлері
*террас пен жол жасауға Т-4, ТР-1А, жотаны тіліп, топырағын тегістеу үшін Д-458, Д-541, ПТ-4А, П-2,8, ПС-2,75 М 
*топырақ өңдеуге ПП-50, ППУ-50А, ППН-50 т.б
*ағаш отырғызуға КРН-4,2, КПЯ-100, АПБ-10,2 КЯУ-100, КРК-60
*тыңайтқыш шашуға ТРС-10, РУ-4 т.б
* жер суаруға КДУ-55, ДДН-45 машиналары қолданылады. Өсімдік кеселі мен зиянкестерін жою үшін де құрал-сайманның көптеген түрі пайдаланылады.

## Дереккөздер
Бақташы ел

### Жалпы мәліметтер
Бақташы ел – мал өсіруді кәсіп еткен тайпалар. Шаруашылықтың бұл түрі алғашқыда географиялық жағдайлардың қолайлылығына қарай әр аймақта түрліше дамыды. Далалық жерлерде көбірек өріс алды, көптеген малшы халықтар мыңдаған сиыр ұстады. Лама мен альпак өсірген ежелгі Перу елін қоспағанда, Колумбаға дейінгі бүкіл Америкада Орталық Африканың батыс бөлігінде, барлық Мұхит аралдарында, Австралия мен арктикалық аймақтарда бақташылық өріс алмады. Б.з.б. 4-3 мың жылдық тағы мал өсірген тайпалардың неғұрлым кейінгі замандағы көшпелі тайпалардан елеулі өзгешілігі болды. Олар сүт, жүн, тері алынатын малды көп өсіреді де, жылқы мен түйені қолға үйретеді. Осыған байланысты олар жиі-жиі көшіп-қонбай, өрістің оты әбден таусылғанша отыра берді. Малы көп, сан жағынан өскен үлкен тайпалардың бір бөлігі басқа жерге қоныс ауыстырып, шаруашылықтың өздеріне тиімді түрімен айналысты. Солтүстікте мұз еріп кетуіне байланысты құрғақшылық күшейген дәуірде осылай болды. Осы себептерден алғашқы жайылымдық жерлер бірте-бірте тозып, жеткіліксіз болып қалды да, бақташы халықтар лег-легімен бытырап, ілгері жылжып көше берді. Б.з.б. 3 мың жылдықтағы және одан кейінгі жазбаларға қарағанда, бақташы тайпалар Солтүстік Африка, Арабия, кеінірек Орта және Орталық Азия даласынан үздіксіз жылжып, келе-келе өзен-су алабындағы аймақтарға қоныстана берді, жергілікті көрші тайпалардан егіншілікті үйренді, кейде егіншіліктің дамуына бөгет жасады. Егінші және бақташы тайпалардың көрші отыруы – ең ежелгі тұрақтардың барлық аймақтарына тән аймақ.

## Дереккөздер
Бактерия ұстағыш

**Бактерия ұстағыш** – емханалардың, өндірістік және тұрғын үйлердің бөлмелерінде қандай микроағзалар бар екенін және олардың ауаны қаншалықты ластағанын анықтайтын аспап. Ю. А. Кротовтың  бактерия ұстағышының ішінде айналып тұрған Петри тостағаншасында қатты қоректік орта болады. Аспаптың саңылауы арқылы оның ішіне тартылған ауа осы қоректік ортаға тиеді де, бактериялар соған жабысып қалады. Бактериялар ұстағыштың кейбір түрлеріне енген ауа сұйық (қоректік сорпа, су) немесе құрғақ (мақта) ұстағыштарға барып тиеді. С. С. Речменскийдің бактериялар ұстағышында ауаға бүркілген сұйық зат тамшылары бактериялармен бірге аспаптың ішкі қабырғасына жабысып қалады. Бактериялар ұстағышпен осылай ұсталған микробтар тиісі қоректік ортада өсіріліп, олардың түрі мен саны анықталады.

## Дереккөздер


Санат:Өлшеу құралдары
Бақылаудың резистивтік әдісі

### Пайдаланылуы
Бақылаудың резистивтік әдісі – электр тізбегіндегі резистивтік датчиктің омдық кедергісін өзгерту арқылы электрлік емес шамаларды (қозғалыс, деформация , күш, температура т.б.) хабарлау, реттеу, өлшеу әдісі. Бақылаудың резистивтік әдісінің қарапайым схемасына датчик (R_x ) пен қызметші прибор (А) тізбектеп немесе потенциометрше қосады. Өлшеу дәлдігін арттыру үшін соңғы схемаға қосымша ток стабилизаторы (В) – барратер жалғанады. U_c кернеуінің тербеліс әсерін жою үшін логометр түріндегі қызметші прибор пайдаланады. Теңестірілген көпір схемасы да U_c кернеуінің өзгеру әсерін жоя алады. Аппаратура схемасын оңайлату және өлшеу процесін шапшаңдату мақсатында теңестірілмеген көпір схемасы жиі пайдаланылады. Бұл жағдайда қызметші приборды көпір схемасының диагоналы бойымен қосады. Бақылаудың резисивтік әдісін жүзеге асыру үшін бірқатар қондырғыларда кернеу тұрақтандырылады.

## Дереккөздер
Бақылаудың сыйымдылық әдісі

### Қолданылуы
Бақылаудың сыйымдылық әдісі – әр түрлі физикалық шамаларды (қозғалыс, тербеліс, күш, өлшем, заттардың физикалық және химиялық қасиеттерінің көрсеткіштері) хабарлау, реттеу және өлшеу әдісі. Ол – сол шамалардың айнымалы ток тізбегіндегі электр сыйымдылығының шамасына әсер етуіне негізделген. Бақылаудың сыйымдылық әдісінде сезгіш элемент қызметін сыйымдылық датчигі атқарады. Ол әдетте көпір схемасына немесе резонанстық тербеліс контурына қосылады да, кейде сыйымдылық кедергісінің, кейде контурды белгілі бір тербеліс жиілігіне келтіру элементінің қызметін атқарады. Зерттеліп отырған процесті тіркеу осциллографпен жүзеге асырылады. Физикалық шамаларды дәл өлшеу үшін интерференциялық схемалар пайдаланылады. Онда өлшеу нәтижесі эталондық және өлшемдік электрондық генераторлардың тербеліс жиілігінің айырмасы арқылы көрсетіледі. Бақылаудың сыйымдылық әдісіне негізделген қондырғының өлшеу дәлдігі өте жоғары болғанмен, құрылысы күрделі. Өндірістік бақылауды автоматтандыру кезінде бақылаудың сыйымдылық әдісі бұйымдар мен материалдарды сұрыптауға мүмкіндік береді. Практикада бақылаудың сыйымдылық әдісіне негізделген акселерометр, виброметр, динамометр, микрометр, миниметр, тензометр, термометр және сол сияқты газ бен сұйықтың құрамын анықтайтын, ылғалдылық және деңгей өлшейтін приборлар жиі қолданылады.

## Дереккөздер
Бақылаудың электр контактілік әдісі

### Жұмыс жасау принципі
Бақылаудың электр контактілік әдісі – электр тізбегінің контактілік датчик арқылы тұйықталуы бойынша әр түрлі шамаларды хабарлау, реттеу және өлшеу әдісі. Ондай схемаларда бұйым өлшемдері белгіленген шектен ауытқыса, датчик контактілерінің түйісуі нәтижесінде неон лампылары жанады да, «жарамсыз» деген жазу, ал өлшем шамасы белгіленген шектен аспаса, контактілер ажырайды да, басқа лампы жанып, «жарамды» деген жазуды көрсетеді. Жұмыс атқарушы тетіктегі токты арттыру қажет болған жағдайда, датчик схемасына реле жалғанады. Бұл кезде датчик контактісі реле басқаратын аз мөлшерлі ток тізбегін тұйықтайды, ал екінші контакт жұмыстық қондырғыдағы шамасы көп токты іске қосады.

## Дереккөздер
Бақташылар

### Жалпы мағлұматтар
Бақташылар - 13-14 ғасырда қазіргі Бельгия мен Франция жерінде болған антифеодалдық бірнеше шаруалар көтерілісіне қатысушылардың жалпы аты. «Бақташылардың» тұңғыш көтерілісі Берриде, Францияның басқа да шет аймақтарында 1214 жылы бұрқ ете түсті. Көтерілісшілер ғибадатханаларды, қорғандарды, байлардың үйін қиратып, «баршаға бірдей теңдік» орнайтын күн келді деп жариялады. Оларды дворян отрядтары аяусыз жаншыды: феодалдық қанаудың салдарынан қайыршылық халге жеткен. «Бақташылардың» екінші елеулі көтерілісі Францияда кең құлаш жайды (1251). 10000 шамалы адам қатысты. Көтерілісті король үкіметі жергілікті феодалдармен бірігіп жаншыды. 

## Дереккөздер
Бақылау - касса аппараты

### Қызметі
Бақылау - касса аппараты:
*сауда орындарында кассир жұмысын жеделдету және механикаландыру
*түскен ақша есебін шығару
*есептеу кезінде қате жіберу мүмкіндігін болдырмау
*касса операцияларын бақылау үшін қолданылатын есептеу-жинақтау машинасы. 
Ол – төленген ақша сомасын чекке жазуда сан теру тәсіліне қарай клавишті және рычагты, санауыш санына қарай бір санауышты және көп санауышты іске қосу тәсіліне қарай қол жетекті және электрлік болып бөлінеді. Бақылау-кассир аппараты ақша санын, ол ақшаның қай бөлімге тиістілігін белгілейтін, чек жазатын, есептейтін, аппаратты іске қосатын механизмдерден тұрады. Бақылау-касса аппараты сатып алушылардан түскен ақшаны тіркейді; төленген ақша сомасын, рет санын, күнін, сауда орнының аты мен касса нөмірін көрсетіп чек басады; ақша сомасы мен чектің рет санын бақылау лентасына тіркейді, чекке жазылған және аппараттан өткен ақша сомасын индикатор оймасы арқылы кассирге көрсетеді. Бақылау-кассир аппараты бақылау лентасындағы жиынтық нәтижені және жинақтаушы санауыштың көрсеткішін және кассир өткізген ақша сомасымен салыстыру арқылы кеткен қателіктерді анықтауға мүмкіндік береді. Арнаулы бақылау санауыштары арқылы жинақтаушы санауыштағы көрсеткішьерді есепке алу және ол көрсеткіштерді қайтадан нөлге айналдыру кезінде оның ойма қақпағының кассирде болмайтын ерекше кілтпен қанша ашылғанын да бақылайды.

## Дереккөздер
Темір тапшылық анемиясының жіктемесі

Темір тапшылық күйлер амбулаторлық-клиникалық тәжірибеде жиі кездесетін, темір алмасудың бұзылысымен жүретін адамның микроэлементоздарының бір түрі және қазіргі көзқарас бойынша оның  3 сатысын ажыратады (А.А. Бугланов, 2000; Л.И. Дворецкий, 1999).

1. Жасырын алды сатысы – тіндік темір тапшылығының клиникалық белгілерінің болмауына, қан сарысунда темір мен трансферриннің темірге қанығу коэффициентінің қалыпты болуына қарамастан, ферритиннің төмендеуге және тасымалдаушы протеин – трансферриннің жоғарылауға бейімділігі байқалып, ішектен темір сіңірілуінің артып, сүйек миында темір деңгейі төмендейді; 

2. Жасырын темір тапшылығы сатысы – қан сарысуында темір, ферритин төмен, ал трансферрин жоғары және трансферриннің темірге қанығу коэффициенті кем, бірақ тіндік темір тапшылығының клиникалық белгілерінің болуына қарамастан, анемия дамымайды, яғни гемоглобин мен эритроциттер көрсеткіштері қалыпты болады;

3. Темір тапшылық анемиясы немесе манифестік сатысы –  темірдің барлық метаболизмдік қорларының кемуі және гемоглобин мен эритроциттер көрсеткіштерінің төмендеуі
Темір тапшылығының кезеңдері кестеде көрсетілген.

Темір тапшылық анемиясының  алып келген этиологиялық себептері ескеріле отырылып жасалған Л.И. Идельсон (1980), Ю.Г. Митерев,        Л.Н. Воронинаның (1992) жіктемесі:

•	созылмалы қан жоғалтуларға байланысты дамыған созылмалы постгеморрагиялық темір тапшылық анемиясы;

•	ағзада темірге деген сұраныстың артуы кезеңіндегі ТТА (жас- өспірімдер бойының күрт өсу, акселерация және жыныстық жетілу кезеңдері);

•	нутрициондық немесе алиментарлы (тағамдық) ТТА;

•	осы биометалдың сіңірілуінің жетіспеушілігі кезіндегі ТТА (постгастрорезекциялық және агастралды ТТА);

•	генетикалық ақаулар салдарынан дамыған ТТА (гипо- немесе атрансферринемия). 
## Дереккөздер

Санат: Медицина
Санат: Темір тапшылық анемиясы
Лира құйрықтылар

**Лира құйрықтылар**-торғай отрядының бір тұқымдасы. Дене тұрқы 38 см, лира пішінді екі жақ шетіндегі жұп қауырсыны қошқар мүйізденіп иілген, ортаңғы қауырсындары сым тәрізді жіңішке), құйрығының ұз. 60 см. Л. қ-дың Австралияның папоротникті ормандарын-да таралған 2 түрі бар. Л. қ. полигамды, ұясьга ағаш басына, кейде жер-ге жасап, бір жүмыртқа салады, 45— 50 күнде балапан басып шығарады. Л. қ. ұсақ омыртқасыздар, моллюск, құрт, насекомдармен қоректенеді. Жақсы сарайтын құс.

## Дереккөздер
Балалардың демократиялық ұйымы

### Ұйымның мақсаты
Балалардың демократиялық ұйымы – балаларға демократиялық халықтар достығы, бейбітшілік рухында қоғамдық тәрбие берудің алғашқы сатысы. Балалардың демократиялық ұйымы – коммунистік және жұмысшы партияларының, прогресшіл кәсіподақ ұйымдарының басшылығымен өзінше қызмет атқаратын балалардың жаппай бірлестігі. Балалардың демократиялық ұйымы КСРО-да алғаш жеке коммунистік топтар ретінде дамып, 1922 ж. жас пионерлердің коммунистік ұйымы құрылды. Бірінші дүние жүзілік соғыстан кейін КИМ-нің үндеуі бойынша, балалардың демократиялық ұйымы Германия, Чехословакия, Венгрия сияқты Батыс Европаның біраз елдерінде, 1920 жылдардың орта шенінен бастап көптеген капиталистік елдер де құрыла бастады. 1930 жылдары реакцияның күшеюіне байланысты көптеген елдердегі балалардың демократиялық ұйымы жұмысын тоқтатты. Екінші дүние жүзілік соғыс кезінде, әсіресе фашизм күйретілген соң, балалардың демократиялық ұйымының жұмысы қайта жанданып, халық-демократиялық елдерінде кең өріс алды. 
### Өзге елдердегі ұйымдары
Балалардың демократиялық ұйымы Франция, Норвегия, Италия, Англия, АҚШ, Жапонияда, сол сияқты 1955-1957 ж. Үндістан, Индонезия, Австралия, Африка және Латын Америкасы елдерінде де құрылды. Капиталистік және тәуелсіздікке ие болып өз еркімен дами бастаған елдердегі балалардың демократиялық ұйымы еңбекшілер мен балалардың құқығын қорғауда демократиялық прогресшіл ұйымдардың күресіне себін тигізеді. Балалардың демократиялық ұйымы Жастардың Халықаралық Демократиялық федерациясы және оның Жас өспірімдермен, балалармен жұмыс істейтін комитеті өткізетін халықаралық семинарлары мен кеңестеріне қатысып отырады.

## Дереккөздер


Санат:Білім беру
Балалардың саябағы мен қалашықтары

нобай|Балалардың саябағы мен қалашықтары

### Ұйымдастырылуы
Балалардың саябағы мен қалашықтары -  КСРО қаласындағы мәдениет және демалыс саябағының жанынан немесе дербес ұйымдастырылатын мектептен тыс балалар мекемелері. Балалар саябағы мен қалашықтарында денсаулықты жақсарту және тәрбие жұмыстары жүргізіледі. Балалардың саябағы мен қалашықтарының спорт және ойын алаңдарында спорттық жаттығулар, ойындар, балалар мерекелері өткізіледі,балалардың саябағы мен қалашықтарында түрлі үйірмелер ұйымдастырылады. Қазақстанда балалардың 9 саябағы бар (1970).

## Дереккөздер


Санат:Балалар саябағы
Лисий

[thumb|right|200px|Лисий (Жан Дедье, [Версаль бағы)]]
**Лисий**— афин логографы, құл иеленуші демократияны жақтаушы. Бай метек. «Отыз тиран» билігі көзінде (404— 403) Л. Мегараға қашты. Демокр. билік қалпына келтіргеннен кейін (403) Афиныға келді. Оның 200-ден аса шешендік сөзі болса керек. Лисийді ертедегі таңдаулы 10 шешеннің қата-рына қосады. Оның улкенді-кішілі 40 шешендік сөзі сақталған. Солардың бәрі — Афинының саяси, элеуметтік-экономик. тарихы, сыртқы саясаты меп тұрмысы жөніндегі деректеме.

## Әдебиет
Поздеева И., Политические процессы в Афинах в 403—400 гт. до н. э. (по речам Лисия), «Вестник древней ис-тории». 1961,4.

## Дереккөздер
Линь Цзе-Сюй

**Линь Цзе-Сюй**(30. 8. 1785, Хугуан уезі, Фуцзянь пров.,— 22. 11. 1850, Чаочжоу уезі, Гуандун пров.) — Қытайдың мемл. қайраткері. Апиын сатуға қарсы күресті. 1839 ж. апиын сатуға тыйым салып, ағылшын-американ саудагерлерінің 20 мың жәшік апиынын шойып жіберді. Ағылшын басқыншыларына қарсы жүргізілген 1840—42 жылдардағы соғыета Гуандунды жаудан қорғауға басшылық ет-ті. Цин сарайындағы сатқын топтар-дың ықпалының күшеюі салдарынан Л. Ц.-с. Шығ. Түркістанға жер ауда-рылды. Одан қайтып оралғаннан кейін (1845) түрлі провинцияларда губернаторлық қызмет атқарды.

## Дереккөздер
Airtight Games

**Airtight Games** — 2004 жылы FASA studio, Will Vinton studios, Microsoft және басқа да студияларының бұрынғы қызметкерлерімен негіздеген тәуелсіз бейнеойындардың әзірлеушісі.

## Жасалған ойындар
* Dark Void
* Quantum Conundrum
* Pixld
* DerpBike
* Soul Fjord
* 

## Дерексөздер
*Компанияның ресми сайты  

Санат:Алфавит бойынша компаниялар
Лискун

**Лискун Ефим Федорович** (26. 10. 1873, Черновиц обл., Атаки с.,—19. 4. 1958, Москва) — мал өсіру саласьш-дағы совет ғалымы, ВАСХНИЛ академигі (1934), РКФСР-дің еңбек сің. ғылым қайраткері (1934). Москва а. ш. ин-тын бітірген (1900), 1906 жылдан профессор. Ол Петроградтық орман ин-тыпда (1918) жөне К. А. Тимирязев атынд. Москва а. ш. академиясында 1923 жылдан қызмет істеді. Л — совет зоотех. ғылымының негізін салушылардың бірі. Оның негізгі еңбектері («Краснын немецкий скот», 1911, «Русское отродья крупного рогатого скота», 1928; «Отечественные породы крупного рогатого скота», 1949, «Крупный рогатып скот», 1951 т. б.) отандық мал тұқымдарын зерттеу және жетіл-діру мәселелеріне арналган. Ол дала қызыл сиыры, қырғыз сиыры және астрахань сиырьна тәжірибе жүрп-
зіп, тұқымның сапасы малдың күті-міне, азықтандыруға байланысты өз-геретіяін дәлелдеді. Москва обл-ның бірқатар колхоздарында тәжірибе жүргізіп (1936) сиырдың сүттілігін 2—3 есе көтеруге болатынын көрсетті, мал тұқымын жақсартудың жолдарын белгіледі. Москвадағы мемл. мал ша-руашьшық музейіне Л-нық есімі бе-рілді (1950). Ол — мал өсіру жөнін-дегі бірнеше оқулықтың авторы. КСРО Мемл. сыйлығының лауреаты (1943), 4 рет Ленин орденімен, 3 Еңбек Қызыл Ту ордені, «Құрмет Белгісі» ордені және медальдармен марапаталған.

## Дереккөздер


Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Ауыз суды тазарту

### Мақсаты
Ауыз суды және тазартылған сарқынды суларды зарарсыздандыру бойынша осы нұсқаулық (бұдан әрі - Нұсқаулық) Қазақстан Республикасы (ҚР) Су және Экологиялық кодекстерін, «Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы» ҚР кодексін, «Қазақстан Республикасындағы сәулет, қала құрылысы және құрылыс қызметі туралы» ҚР Заңын /1-4/ іске асыру мақсатында әзірленген. Нұсқаулық «Халыққа арналған ауыз судың қауіпсіздігіне қойылатын талаптар» техникалық регламентінің, «Сумен жабдықтау. Сыртқы желілер және құрылыстар» ҚР ҚНжЕ-нің 4.01-02-2009 /8,6/ және Қазақстан Республикасының қалалық мен ауылдық елді мекендерін сумен жабдықтау және су бұрудың (СжС) жаңа жүйелерін жобалауды және жұмыс істеп тұрғандарын қайта жаңартуды реттейтін басқа да нормативтік құқықтық актілерді іске асыру мақсатында әзірленді. 
### Тазарту барысындағы қадағалаулар
Ауыз суды жер асты және жер үсті көздерінің суынан (міндетті түрде алдын ала тазартқаннан кейін) дайындаудың барлық жағдайларында оны зарарсыздандыру керек. Жер асты су көзінде (су көзі қорғалған) бактериялық, вирустық және паразиттік ластанудың пайда болу мүмкіндігі болмаған жағдайларда одан алынатын суды мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық қадағалаудың (МСЭҚ) жергілікті органдарының шешімі бойынша зарарсыздандырмауға болады. Тазартылған сарқынды сулар мен тұнбаларды зарарсыздандыру елді мекендерге су бұру жүйелерінің тазарту құрылыстарының жобаларына сәйкес, ал бірқатар жағдайларда су бұру жүйесінің тазарту құрылыстарының құрамына және оларды пайдалану деңгейіне байланысты МСЭҚ жергілікті органдарының шешімі бойынша жүргізілуі тиіс.
### Ескерілетін ережелер
Нұсқаулық «Сәулет, қала құрылысы және құрылыс саласындағы мемлекеттік нормативтер. Негізгі ережелер» ҚР ҚНжЕ-нің 1.01-01-2001 талаптарына /7/ сәйкес әзірленді. Нұсқаулық ғылымның, техника мен технологияның қазіргі заманғы жетістіктеріне негізделіп, ТМД, ЕО, АҚШ елдерінің және техникалық жағынан дамыған басқа елдердің қолданыстағы заңнамасымен және Қазақстан Республикасының нормативтік-техникалық құжаттарымен өзара байланысты осы елдердің халықаралық, өңіраралық және ұлттық стандарттарын ескереді.

## Дереккөздер


Санат:Су
Балалар темір жолы

### Мекеменің құрамы
Балалар темір жолы – Темір жол басқармасы оқу бөлімінің қарауында болатын мектептен тыс балалар мекемесі. Балалар темір жолының мақсаты – жас өспірімдердің темір жол транспортына ынтасын арттырып, техникалық шығармашылығын дамыту, оларды темір жол мамандығына бейімдеу. Балалар темір жолының жұмысы политехникалық білім берудің жүзеге асуына ықпал етеді. Балалар темір жолының бастығы педагогикалық тәжірибесі бар инженер болады. Балалар темір жолы бастығының жанында 2 кеңесші мүше болады:  
#Педагогтық кеңес (үйірме жетекшілерінен, жұртшылық өкілдері мен педагогтардан құралады). 
#Жас темір жолшылар кеңесі (оның құрамы үйірме мүшелерінің жалпы жиналысында сайланады). 
Бірінші балалар темір жолы Тбилисиде (1935) ұйымдастырылды. Қазақстанда алғашқы балалар темір жолы 1946 ж. Целиноградта салынды. Республикада 3 қалада (Алматы, Қарағанды, Целиноград) балалар темір жолы бар. Республикамыздың балалар темір жолдарының жанында 1422 мүшесі бар түрлі техникалық 112 үйірме жұмыс істейді. Сонымен қатар темір жол мектерінде балалар темір жолдарының басқаруымен жұмыс істейтін 95 үйірме бар, оған 1081 оқушы қатысады (1971).

## Дереккөздер


Санат:Балалар темір жолы
Темір тапшылық анемиясын алдын алу

## Біріншілік алдын алу
Біріншілік алдын алу шаралары анемиясы жоқ, бірақ оған бейімділігі бар адамдар тобына жүргізіледі:
:•	жүктілік пен емізетін аналар;
:•	жасөспірім қыздар, әсіресе етеккірі көп келетін;
:•	донорлар;
:•	көп және ұзақ жүретін етеккірі бар әйелдер.
### Жүкті әйелдердің ТТА алдын алу.
Барлық жүкті әйелдер 8 апталық жүктілікте келесі топтарға бөлінеді:

0 (нөлдік) – жүктілігі қалыпты өтіп жатқан әйелдер. Оларға жүктіліктің 31-ші аптасынан 8 аптаға 30-40 мг ЭТ бар темір препараты беріледі. Ол үшін ферроплексті  1 түймеден күніне 3-4 рет тағайындайды.

#### 1-ші топ – қан талдауы қалыпты, бірақ анемия пайда болу қаупі бар жүкті әйелдер
:•	жүктілікке дейін көп, ұзақ жүретін етеккірі болған;
:•	қан жоғалту немесе темір сіңірілуінің бұзылыстары бар асқазан-ішек жолының дерттері (эрозивті гастрит, асқазан мен 12 елі ішектің ойық-жара ауруы, созылмалы энтерит және т.б.);
:•	жиі босану (аралары 2 жылдан аз, ең кемінде үш рет босану);
:•	тағаммен темірдің жеткіліксіз түсуі;
:•	инфекция-қабыну ошақтарының болуы;
:•	жүктіліктің ерте токсикозында жиі құсу.

Алдын алу шараларын 12-13-ші аптадан 15-ші аптаға дейін, содан соң 21-шіден 25-шіге дейін, 31-32-шіден 37 аптаға дейінгі аралықта 30-40 мг ЭТ беріледі.

#### 2-ші топ – 20-шы  аптадан кейін анемия пайда болған әйелдер
Жүкті әйелді (әртүрлі этиологиялық қан кетулерді жоққа шығару үшін) мұқият зерттеу қажет, содан кейін ТТА емі сияқты емдейді. Егер анасының ТТА емделмесе, онда темір тапшылығы ұрпаққа өтуі мүмкін, сондықтан міндетті түрде жүкті әйел емделу керек.
#### 3-ші топ – ТТА бар әйелдің жүкті болуы
Анемияның генезі анықталған соң, ТТА толық емі жасалғаннан кейін темір қорын толықтыру қажет (8 аптадан 2 курс). Темір дәрісіне антиоксиданттарды (Е витамині, аевит, С витамині, поливитаминдер жинағы, кальций препараттары) қосу керек.

Ұзақ және көп етеккірі бар әйелдердің ТТА алдын алу шаралары.

6 апталық алдын алу емінің 2 курсы (күніне 30-40 мг ЭТ) немесе етек- кірінен кейін 7-10 күннен әр ай сайын бір жыл бойы қолданады.
## Екіншілік алдын алу
Екіншілік алдын алу бұрын ТТА болып, емделген және  ТТА қайталау қаупі бар (көп жүретін етеккірі, жатыр фибромиомасы және т.б.) адамдарда жүргізіледі.

Бұл науқастарға ТТА емін қабылдағаннан кейін алдын алу курстарын 6 апта бойы (тәулігіне 40 мг ЭТ) жүргізілгеннен соң, жылына 6 апталық курсты 2 рет қайталауды, немесе әрбір етеккірінен кейін 7-10 күн темір дәрілерін қолдануды ұсыну қажет. Міндетті түрде бұл науқастар күніне 100 г ет жеуі керек. 
## Дереккөздер

Санат: Медицина
Санат: Темір тапшылық анемиясы
Күңгірт қызылкүрең

**Күңгірт қызылкүрең** () – астралылар тұқымдасына жататын көп жылдық өсімдіктер туысы. Отаны АҚШ-ты. Бақтарда әсемдік үшін және дәрілік шөп ретінде өсіріледі. Қазақстанда оңтүстік өңірлерде өсіріледі.

## Ботаникалық сипаты
thumb|left|180px|
* Биіктігі 60-100 см.
* Сабағы тік, жоғарғы бөлігінде бұтағы аз, қысқа сирек түк басқан.
* Жапырақтары жұмыртқа пішіндес, төменгі және ортаңғы жапырақтары сағақты, жоғарғы бөлігі сағақсыз. Ұзындығы 8-15 см, ені 4-6 см-дей, ұшына қарай үшкір, ұсақ қатты түгі бар, ойық жиекті. Орама жапырақтары 3-4 қатарлы, қысқа түк басқан, ішкі қатардағылары жасыл түсті нәзік, 2 - 4 қатардағылары қатты.
* Тілшелі 10-20 гүлі қызғылт, күңгірт түсті. Гүл жапырағы қандауыр тәрізді, ұшы үшкір тікенекті. Күн сәулесі жақсы түскен кезді, жартылай көлеңкелі жерлерде жақсы өседі.
* Тұқымы жалпақ пирамида тәрізді, жоғарғы жағында тісті жиекті. Маусым-қазан айлары аралығында гүлдеп, жеміс береді.

## Емдік қасиеті
Құрамында флавоноидтар, шайыр, полисахаридтер, сапониндер, глюкозидтер, эфир майлары және т.б. бар. Дәрілік өсімдік ретінде созылмалы ауруларда, жара мен күйікті емдеуде, орталық жүйке жүйесін нығайтауда, ал жаңа жиналған гүлінің шырынын қан ұйытуда қолданады.

## Тағы қараңыз
* Эхинацея фито-шайы

## Дереккөздер

Санат:Күрделігүлділер
Санат:Дәрілік өсімдіктер
Ловать

**Ловать** — РФ-тің Псков және Новгород облыстарындағы өзен. Ұзындығы 530 км, алабының ауд. 21,9 мың км². БССР-дің солтүстік-шығысындағы Ловатец көлінен басталып Ильмень көліне құяды. Жауын-шашын, жер асты суымен қоректенеді. Орташа су шығыны 105 м3/сек (сағасынан 193 км жерде). Ноябрьдің аяғында қатып, наурыз — апрельде мұзы түседі. Ірі салалары: Локня, Редья, Полисть, Кунья. Ағаш ағызылады (490 км), төменгі ағысында (70 км) кеме жүзеді. Ловать бойында — Великие Луки және Холм қалалары орналасқан.

## Дереккөздер


Санат:Ресей өзендері
Еленовка (Ақмола облысы)

**Еленовка** — Ақмола облысы Зеренді ауданындағы ауыл, Бұлақ ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Зеренді ауылынан солтүстік-батысқа қарай 43 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Зеренді ауданы елді мекендері
Су құбырын тазалаудың химиялық әдісі

### Қолданылуы
Тазартудың химиялық тәсілі химиялық реагенттердің шөгінділерді еріту қабілетіне негізделген. Тазартылатын құбыр 20 %-ға ингибирленген тұз қышқылымен толтырылады, ол шөгіндіні ерітеді. Кейін қышқылды жояды және құбырды шаяды. Бұл тәсіл құбырларда тығыз карбонатты шөгінділер болғанда қолданылады. Тазартылатын учаскелердің ұзындығы бұл ретте 500 м дейін жетеді. Тәсіл тиімді, бірақ тазартылатын құбырды істен ұзаққа шығаруды талап етеді. 

## Дереккөздер
Су құбырын тазалаудың гидропневматикалық тәсілі

### Қолданылуы
Гидропневматикалық тәсіл тазартылатын құбырда бір уақытта сумен бірге сығылған ауа жіберілуге негізделген, ол судың қозғалу жылдамдығын арттырады және ауанын белгілі көлемі мен кезектесетін тез өтетін сулы «тығындар» түріндегі ағынның өзіндік типін құрады. Мұндай ағыс ағынның құйындалуымен, үлкен жергілікті жылдамдықтармен және құбырдың бетіне судың гидравликалық соғылуымен бірге жүреді. Сулы «тығындардың» құбырдың бетіне жергілікті гидравликалық соғылулары қауіпсіз болып келеді, яғни олар құбырда жылжитын ауаның жинақталуымен амортизацияланады. Бұл ретте шөгінділер бұзылады және шығарылады. Тазартылатын учаскенің ұзындығы 500-1000 м құрайды. Шармен құбырды гидромеханикалық жуу құбырдан жұмсақ және тұтқыр, сондай-ақ тығыз шөгінділерді жоюға мүмкіндік береді. Бұл жағдайда құбырда құбырдың диаметріне тең диаметрімен арнайы келтеқұбыр орнатылады. Істен шығарылған құбыр келтеқұбырдың қасындағы онда ашылған қақпа кезінде қолмен ажыратылады және осы жерге тросқа жалғанған шарды люк арқылы осы салады. Соңғыны алдын ала келтеқұбырдың қақпағындағы сальникті құрылғы арқылы өткізеді. Ысырмалар, шарлар, шығырдың көмегімен троспен тоқтатылатын судың әсерімен тербеліс қозғалысы келеді және өзінің қабырғаға соғылуларымен қатты шөгінділерді бұзады, олар судың ағынымен кетіп шығарылады. Шардың диаметрі тазартылатын құбырдың кемінде 0,8 диаметрі болуға тиіс. 

## Дереккөздер
Су құбырын тазалаудың гидромеханикалық тәсілдері

Тазартудың гидромеханикалық тәсілдері:
*серіппелі жонғыштардан тұратын снарядпен;
*арнасы бар саптамамен.
Снарядпен тазартудың гидромеханикалық тәсілінің мәні тазартылатын құбырға жіберілетін су қысымының әсерімен ұзындығы бойында жұмыс істейтін серіппелі жонғыштардан тұратын снаряд монтаждау (құбырдың басқа жағынан шөгінділерді шығару үшін ашық жылыспа орнатылады). Осы снарядтарды тазарту жылдамдығы 3-5 км/сағатты құрайды. Снарядтың жұмыс істеуі үшін қажетті шарттар – құбырда тарылатын және тез бұрылатын жерлердің болмауы. Екінші әдісте тазартылатын құбырға 500 атм дейінгі қысыммен су жіберілетін арнасы бар саптама түсіріледі. Арнаның қозғалысы арнаның басы мен аяғында жұмыс істейтін реактивті күштердің әртүрлі болатын әсерімен өтеді. Учаскенің ұзындығы шамамен 400 м құрайды және негізінен шлангының 200 м ұзындығымен лимиттеледі. Көрсетілген гидромеханикалық тәсілдермен құбыр толық тазарады.

## Дереккөздер
Ауаны қолданбай құбырды жуу

Құбырдың пайдаланылатын желісі былай шайылады:
*желінің кез келген орнынан немесе үйден ажыратқанда су бөлу кранынан қайта алынған бактериологиялық талдаулардың нашар көрсеткіштері кезінде;
*үйге қосылатын суды өлшегіштердің жиі ластануы кезінде немесе тұтынушылардың су бөлу крандарына лай су түскен кезде (немесе құм);
*су қозғалысының төмен жылдамдығымен тұйық желілер мен жүйелерді профилактикалық тазарту үшін;
*жоспарлы монтаж жұмыстарын (ою) орындағаннан және зақымданған құбырларды жөндегеннен кейін;
Тарату желілерін жуу өрт басы (жеңілдетілген стендер) немесе өрт гидранты алынатын кезде оның орнына өрт тіреуіне орнатылатын шығырмалы рәзеңке түтік құбыры бар арнайы келтеқұбыр арқылы жүргізеді (гидранттың орнына түтік құбыры бар келтеқұбырды орнатқанда су құбырлармен тез жылжиды). 
Жуудың алдында шайлатын желіні ысырмаларады жабу арқылы ажыратады: шайлатын учаскенін соңында, ең төменгі орнында өрт басын немесе келтеқұбырды орнатады. Кейін учаскенің қарама-қарсы соңында бірнеше айналымға ысырманы ашады және суды жібереді. Су жіберуді ысырмамен жуу үздіксіз және шаятын су тұрғын үйлерді, бақшаларды, кәсіпорындардың аумағы мен үй-жайларын баспайтындай қылып реттеледі. Егер суды шығару орны шайлатын учаскенің ортасында орналасса, онда жууды учаскенің екі жағынан кезек-кезекпен суды жібере отырып жүзеге асыруға болады. жуылатын учаскенің ұзындығы жергілікті жағдайларға, бүйір тармақтарын ажырату мүмкіндігіне байланысты таңдалады және 1 км аспауы тиіс. Егер жуу желісі ұзын болса, онда оны учаскелерге бөліп шаяды, коректендіретін магистральдерге жақын орналасқан учаскелерден бастайды. Орташа 2-3 атм қысыммен диаметрі 150 мм құбырларда 1 м/сек. Шайған кезде су қозғалысының қажетті жылдамдығы бір өрт гидрантының жұмысымен қол жеткізуге болады. Диаметрі 200-350 мм құбырларында бұл жылдамдық екі өрт гидранттарын пайдаланумен немесе арнайы шығарындыларды пайдаланумен жетеді. Су құбырларында темір шөгінділер болған жағдайда шайғанға дейін ұзақ байланысумен хлордың артық мөлшерімен суды алдын ала хлорлау қажет. Судың лайлығының ұлғаюымен байланысты соңғы жуу уақыты таза стаканға немесе сынамаға құйылған шаятын судың мөлдір болу деңгейі бойынша жергілікті жерде анықтайды. Суды бактериологиялық талдаудың нашар көрсеткіштеріне байланысты жуулар қанағаттанарлық талдау алғанға дейін жүргізеді. Жуғаннан кейін судың нашар талдауларын алғанда гидропневматикалық жууды жүргізеді. 

## Дереккөздер


Санат:Пайдалы кеңестер
Суды зарарсыздандырудың физика-химиялық әдістері

### Тиімділігі
Қазіргі уақытта перспективалы деп саналатын тотықтырғыш технологиялар әзірленіп жатыр, олар судан өте төмен шоғырлануына дейін қоспаларды жоя алатын физикалық және химиялық әдістердің кең диапазонын қамтиды. Осыған мынадай әдістер жатады: УК+О3, УК+Н2О2, УК+О3+Н2О2, УКО+ультрадыбыс және басқа. Осы әдістердің көмегімен зарарсыздандырудың өте жоғары тиімділігіне қол жеткізу күтіліп отыр, ол синергетикалық әсерге, яғни жеке әсерлердің қолданылатын әр амал мен әдістен өзара күшейтуге негізделген. Тотықтырғыштарды (суға УК сәуле түсірмей) қолдана отырып, зарарсыздандырудың қазіргіу заманғы әдістері вирустар, спормды нысандар, қарапайым цисталарды жеткілікті түрде тиімді инактивтемейді. Судан микроорганизмдерді, атап айтқанда қатқыл дисперсті қоспаларға жататын гельминттер мен ірі бактериялар цистерін жоюға жиі тұндырумен және сүзгілеумен қол жеткізіледі. Барлық физика-химиялық және сорбцті әдістер өздігінен немесе қосылып суды микроорганизмдерден тазартудың қажетті деңгейін қамтамасыз етпейді. Олардың зарарсыздандырудың химиялық дезинфектанттар немесе физикалық әдістермен үйлесуі ғана қажетті нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Суды зарарсыздандырудың шетелдік және отандық тәжірибесін талдау мынаны көрсетеді, қазіргі уақытта хлорлауға баламалы суды зарарсыздандырудың экологиялық жағынан неғұрлым таза және қауіпсіз әдістері қарқынды түрде әзірленіп жатыр. Белгілі әдістердің көбі өндірістік сынақтар сатысында шағын тазарту құрылыстарына енгізіліп жатыр және кеңінен қолдану үшін ұсынылатын әмбебаптар қатарына жатпайды.
http://kk.convdocs.org/docs/index-12983.html?page=3 
## Дереккөздер
Су құбырын тазалаудың механикалық әдісі

### Қолданылуы
Механикалық тазалау тәсілі құбырлардан жіберілетін судың металға агрессивті әсерінің нәтижесінде пайда болатын адырлы темір шөгінділерді, сондай-ақ темір қоспаларымен цементтелетін түп шөгінділерін жою кезінде қолданылады. Бұл үшін ершті щеткалар, скребті тазартқыштар және су бұру үшін құбырларды тазарту кезінде осындай қолданылатын басқа құралдар қолданылады. Осы құрылғыларды құбырлар бойымен шығырдың көмегімен тросалар арқылы тасиды. Егер су құбыры желілерінде тазарту құрылғыларын енгізу үшін тесіктер көзделмесе, онда тазартқыш пен арнайы үлгілі бөлікті орнату үшін құбырдың ұзындығы 0,6-1,5 м учаскесін ойып алу қажет. Осы үлгілі бөлік арқылы бастапқыда қалтқысы бар жіпті жібереді, кейін тазарту тросын бойлап жіберу.

## Дереккөздер
Тоңазыту машинасы

Тоңазыту машинасы - жасанды салқындату (суыту) процесін сырттан келтірілген энергия арқылы жүзеге асыратын машина. Ол **компрессорлық, жылулық және термоэлектрлік** болып ажыратылады. 
## Компрессорлық тоңазыту машинасы
Компрессорлық тоңазыту машинасында — газды және булы тоңазыту машинасы.Компрессорлық тоңазыту машинасында (газды және булы тоңазыту машинасы) сығу процесі тоңазыту агентігінің көмегімен атқарылады. 
## Жылулық тоңазыту машинасы
Жылулық тоңазыту машинасында абсорбциялық және бу эжекторлық тоңазыту машинасы жылу эенргиясы пайдаланылады. 
## Термоэлектрлік тоңазыту машинасы
Термоэлектрлік тоңазыту машинасындағы салқындату процесі Пельтье құбылысын пайдалануға негізделген. 
## Тоңазыту агенті
**Тоңазыту агенті** - тоңазыту машинасының жұмыстық заты. Бу компрессиялық тоңазыту машиналарында тоңазыту агенті ретінде **фреондар** (*фреон-12, фреон-13, фреон-22* т.б.), **аммиак, көмірсутектер** (*пропан, этан, этилен*) т.б., абсорбциялық тоңазыту машиналарында аммиактың судағы ерітінділері мен *бромды литий*, ал бу эжекторлық машиналарда *су буы* пайдаланылады.
Топан

нобай
**Топан** — астық және бұршақ тұқымдас дақылдарды бастыру, тазартудан кейінгі қалдық. Мұнда **дән қауызы, масақ, пыш болған дән, арам шөп дәні, өсімдік жапырақтары** болады. Орта есеппен 1 *га* күздіктен 2-4 *ц*, жаздық дақылдан 1-2 *ц* топан түседі. Топынның нәрлілігі сабаннан 2 есеге жуық артық, сапасы орташа пішінге жақын болады. Мысалы, 100 кг бидай сабанында 22, сұлы сабанында 30 азық өлшемі болады. Ең жақсысы тары мен сұлы топаны; бұоарды жылқы жақсы жейді, бидай мен арпа топаны қылтықты болғандықтан сиырға беріледі. Топанды жүгері балаусасына, қызылша жомына, бақша дақылдарына қосып сүрлеп береді. Мұндай мүмкіндік болмаған жағдайда топанды тұзды суға шылап, булап жұмсартып, не жем сеуіп, сірне қосып береді. Бұршақ тұқымдас дақылдың топанында протеин көбірек, әсіресе, соя, жасымық, зығырдың топаны құнарлы. 
## Дереккөздер
Джон Ларрокет

**Джон Ларрокетт** (; , Жаңа Орлеан, Луизиана, АҚШ) — америкалық театр және кино актёрі, бес мәрте  «Эмми» (1985, 1986, 1987, 1988, 1998) сыйлығының, «Тони» және «Драма Деск» (2011) сыйлығының лауреаты, «Алтын глобус» (1988) сыйлығының номинанты.

## Биографияcы
Актёрдың толық аты-жөні — кіші Джон Эдгар Бернард Ларрокетт (). Ол 1947 жылы Луизиана штатының Жаңа Орлеан қаласында теңізшінің отбасында дүниеге келген. Балалық шағында кларнет пен саксофонда ойнаған. 1973 жылы Ларрокетт Голливудке қоныс аударды.

## Түскен фильмдері
*1974 - Техастық шынжыр ара қырғыны (The Texas Chain Saw Massacre). Әңгімеші
*1975 - Санфорд пен ұл (Sanford and Son). Мюррей Стейнберг
*1975 - Коджак (Kojak). Теңізші
*1979 - Үштік компания (Three's Company). полиция қызметкері
*1980 - Жүрек соғысы (Heart Beat). тележүргізуші
*1980 - Басқа штаттар (Altered States). техник
*1981с Морк  пен Минди (Mork & Mindy). Баба Хоуп
*1981 - Сызғандар (Stripes). капитан Стиллман
*1982 - Даллас (Dallas). Филипп Колтон
*1982 - Мысық адамдар (Cat People). Бронт Джадсон
*1983 - Ымырт алаң (Twilight Zone: The Movie). К.К.К.
*1984 - Таңда (Choose). MeБилли Эйс
*1984 - Жұлдыз жол 3: Спок ізімен (Star Trek III: The Search for Spock). Малтз
*1984 - Бұршақ ет 2 (Meatballs Part II). лейтенант Феликс Фоксглов
*1984— 1992 - Түнгі сот (Night Court). Дэн Филдинг
*1987 - Көрмей кездесу (Blind Date). Дэвид Бедфорд
*1990 - Жынды үй (Mad House). Марк Баннистер
*1991 - Джон Ф. Кеннеди. (JFK). Джерри Джонсон
*1993— 1996 - Джон Ларрокет шоуы (The John Larroquette Show) Джон Хемингуэй
*1994 - Ричи Бай(Ri¢hie Ri¢h). Лоуренс Ван Дог
*1995 - Дэйвтің әлемі (Dave's World) адвокат Дэйва
*1997— 2002 - Тәжірибе (The Practice) Джои Херис
*1999 - Пэйн (Payne). Роял Пэйн

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* 

Санат:Тони сыйлығының иегерлері
Санат:Эмми сыйлығының иегерлері
Ақ тұңғиықгүл

***Ақ тұңғиықгүл*** (су лалагүлі, әсиягүл, нимфея) - Қазақстан далаларындағы тереңдігі 2 метрге дейінгі көлдер мен өзендерде кездесетін көпжылдық су өсімдігі. Тұңғиықгүл гүлінің құрылысын зерртей келе неміс ақыны әрі табиғат зерттеумен айналысқан Гете гүл элементтері - түрі өзгерген жапырақ деген болжам айтыпты. Ақ тұңғиықгүл гүлдерінің қықық биологиялық ерекшелігі бар: ашық күндері ол таңғы сағат сегізде ашылып, кешкі бес-алты шамасында жабылады. Көптеген халықтарда тұңғиықгүд жоралық өсімдік саналады. Ежелгі Египетте перғауын таққа отырған кезде, оны құдай ұрпағы деп қабылдаудың белгісі ретінде су лалагүлінен өрілген шір кигізетін болған. Ежелгі Грекияда тұңғиықгүл сұлулық пен шешендіктің нышаны саналған. Қыздар тұңғиықглден өрілген шірді қалыңдықтың басына кигізетін.

## Дереккөздер
"Қазақстанның керемет флорасы"

Санат:Гүлді өсімдіктер
Николай Васильевич Томский

**Николай Васильевич Томский** (*1900—1984*) - совет мүсіншісі, КСРО халық суретшісі (1960), КСРО Көркемсурет академиясының толық мүшесі. Профессор (1949). Әлеуметтік Еңбек Ері(1970), 1950 жылдан КОКП мүшесі. 1927 жылы Ленинградтың Кәсіптік-көркемсурет техникумын (В.В.Лишев шеберханасы бойынша) бітірді. Совет Суретшілері одағы Мәскеу бөлімінің Көркемсурет институтында сабақ берді, 1964-1970 жылы ректор лауазамын атқарды. Томский Николай Васильевич Ленинградтағы С.М. Киров (1938), Воронеждегі В.И. Ленин (1940), Белгородтағы И.Р. Апанасенко (1949), Вильнюстегі И.Д. Черняховский (1950), Мәскеудегі Н.В. Гоголь (1951), Севастопольдегі П.С. Нахимов (1959), Берлиндегі В.И.Ленин (1970) ескерткіштерінің, П.А. Покрышев, А.С.Смирнов (екеуі де 1948), т.б. көптеген мүсін-портреттердің авторы. Үшінші, 6-9 саулауынының РКФСР Жоғары Советінің депутаты. КОКП 24-25 съезінің делегаты.
## Марапаттары
*КСРО Мемлекетінің сыйлығы (1941),
*КСРО Мемлекетінің сыйлығы (1948),
*КСРО Мемлекетінің сыйлығы (1949),
*КСРО Мемлекетінің сыйлығы (1950),
*КСРО Мемлекетінің сыйлығы (1952) 
*Лениндік сыйлықтың (1972) лауреаты.
*3 Ленин ордені
*Еңбек Қызыл Ту ордені (29.12.1960)
## Таңдамалы еңбектері
{|class="graytable"
 |+ Ескерткіштер
 | align="center" width="34%"|
 | width="2%"|
 | align="center" width="23%"|
 | width="2%"|
 | align="center"|center|140px
 |-
 | align="center"| Вмльнюсте қойылған Черняховский И.Д. арналған ескерткіш(Н. Ф. Фетисованың фотосы 1964ж)
 |
 | align="center"|Севастопольдегі Нахимов П.С. арналған ескеткіш
 |
 | align="center"|Берлин қаласындағы Лениннің мүсіні

## Дереккөздер
Каменка (Сандықтау ауданы)

**Каменка** — Ақмола облысы Сандықтау ауданындағы ауыл, Каменка ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Балкашино ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 26 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер
 

Санат:Сандықтау ауданы елді мекендері
Стефан Банах

**Стефан Банах** (, , 30 наурыз 1892, Краков — 31 тамыз 1945, Львов) — көрнекті поляк математигі, Львов университетінің профессоры  (1924),  осы университетінің физико-математика факультетінің деканы (1939).   Осы күнгі функционалдық анализдің негізін салушылардың бірі,өз атымен аталған кеңестік теориясын алғаш рет жасаушы. Б.Львов университеттің профессоры (1924),Львов Сов. Украинаға қайта қосылғаннан (1939))) кейін сол университеттің физика-математика факультеттінің деканы болған. Польшаны басып алған кезде неміс-фашист басқыншылары "институт" деген мазақ атпен ажал лагерін ашып,Банахты т.б. ғалымдарды қорлап,сонда қамауда ұстаған.Банах 53 еңбек жариялаған,негізгі шығармасы- "Сызықтық операциялар теориясы" поляк тілінде басылып шыққан (1931),ол француз (1933) және украин (19748) тілдеріне де аударылған.

## Елеулі еңбектері
* Banach S., Œuvres, Warszawa, PWN, 1967
* Banach S., Œuvres, Warszawa, PWN, 1979
* Банах С., Дифференциальное и интегральное исчисление, М., Наука, 1966 
* Банах С., Курс функціонального аналізу (лінійні операції), К., Радянська школа, 1948

## Тағы қараңыз
* Банах кеңістігі

## Дереккөздер

*