open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Флоридалық қоян

## Таралуы
Жаңа Англиядан басқа, АҚШ-тың Шығысында таралған, ареалдың батыс шекарасы Солтүстік Дакота, Канзаc, Техаc, Аризона және Нью-Мексико солтүстігінен өтеді. Түр Орталық Америка мен Венесуэлада да кең тараған.

## Өмір салты
Кең кеңістікте түрлі жағдайларда мекендейді , тропиктерден бастап қыста қарлы аймақтарға дейін мекендейді. Түнде белсенді. Қоян тәуліктің жарық уақытының көп бөлігін терең емес шұңқырларда немесе қалың өскіндердің арасында өткізеді. Қыста қардың қалың қабаты түссе,  қоян негізінен қар астында тамақтану орындарын қосатын күрделі жүру жүйесін құрып қозғалады. 

### Тамақтануы
Негізінен шөп жейді, кейде өзінің рационын ағаш қабығымен, бұтақтармен, тұқымдармен толықтырады. Флорид қоянының асқорыту жүйесі өте үлкен көлемде азықты тұтынуға бейімделген.

### Өмір сүру ұзақтығы
Жабайы жағдайларда Флорид қоянының өмір сүру ұзақтығы 2-3 жыл.

## Галерея

Image:Eastern Cottontail rabbit, Rideau River.jpg
Image:Sylvilagus floridanus babies.jpg
Image:Eastern cotton tail in grass.jpg
Image:Eastern cotton tail sitting.jpg
Image:OurPets3.gif
Image:ecottontail.jpg


## Дереккөздер

Санат:Қояндар
Санат:Сүтқоректілер
Санат:Солтүстік Америка сүтқоректілері
Калифорниялық қоян

**Калифорниялық қоян**  () — Солтүстік Американың Тынық мұхит жағалауы бойында мекендейтін қоян тұқымдас сүтқоректілер. Латын атауы американдық натуралист Джон Бахманның (1790–1874) құрметіне берілген.

## Сипаты
Калифорниялық қоянның ұзындығы 50 см дейін және салмағы 4 кг жетеді. Құйрық, құлақ және аяқтары салыстырмалы түрде қысқа. 

## Таралуы
Түрдің таралу аймағы Колумбиядан оңтүстікке қарай американдық тынық мұхиты жағалауының бойымен Орегон және Калифорния арқылы Калифорния түбегіне дейін созылып жатыр. Ареалдың шығыс шекарасы Сьерра-Невадаға  дейін жетеді.

## Тамақтану
Калифорния қояндары көбінесе шөп және өсімдіктердің басқа да жасыл бөліктерімен, сондай-ақ жидектермен қоректенеді. Азық-түлік іздеуде олар шағын бұталар мен ағаштарға шығуға қабілетті.

## Көбеюі
Көбею кезеңі жыл мезгілінің ерте немесе кеш ауысуына байланысты. Солтүстік Орегонда ол әдетте ақпанда басталады және тамыз айында аяқталады, Калифорнияда ол желтоқсан-мамыр немесе маусым аралығында жалғасады. Жүктілік кезеңі 27–32 күнге созылады.

## Дереккөздер

Санат:Қояндар
Санат:Сүтқоректілер
Санат:Солтүстік Америка сүтқоректілері
Аризоналық қоян

**Аризоналық қоян** () — тиындар тұқымдасына жататын сүтқоректілер бірі.

## Таралу аймағы
Түр Орталық Аризона таулы аудандарында, Сонорада (Мексика) және Нью-Мексиканың батысында мекен етеді. Қоян көбінесе қылқан жапырақты, аралас және кең жапырақты ормандарда теңіз деңгейінен 1500-ден 1900 метрге дейінгі биіктікте кездеседі. Нью-Мексикада қара жаңғақ пен емен өсетін терең каньондарда да кездеседі.

## Тамақтануы
Аризоналық қояндардың  рационы негізінен қарағай бүрлерінен, емен жаңғағыған және басқа жаңғақтардан тұрады. Сондай-ақ тұқым мен жидектерді жейді қорек етеді.

## Дереккөдер

Санат:Тиінтәрізділер
Санат:Солтүстік Америка сүтқоректілері
Америкалық қара күзен

**Америкалық қара күзен** () — Солтүстік Америка сусарлар тұқымдасынан шыққан  жыртқыш сүтқоректілердің түрі.

Екі түрді қамтиды — американдық күзен (Neovison vison) және XIX ғасырда адамның әсерінен  жойылып кеткен теңіз күзені (Neovison macrodon). Соңғысы Солтүстік Америкада таралған, соңғы үлгісі 1894 жылы алынған.

## Дереккөдер

Санат:Сусарлар
Санат:Солтүстік Америка сүтқоректілері
Америкалық қарсақ

**Америкалық қарсақ** () — иттер тұқымдасының түлкі туысына жататын жыртқыш аң.

## Сипаттамасы
Америкалық қарсақ - үлкен құлағы  және кең қысқа тұмсығы бар ұсақ сұр түлкі. Дене ұзындығы-37-53 см, құйрығының ұзындығы-22-35 см; салмағы-2-3 кг. Терісі қалың, ұзын. Кәдімгі түс ашық сұр, бүйір мен аяқтарда қызыл түсті жолақтар кездеседі; жазда терісі қызыл-сары болады. Мұрынның екі жағында қара белгілер бар.Құйрықтың ұшы қара.

## Таралауы
Бастапқыда америкалық қарсақ ашық шөпті жазықтарда және оңтүстік-батыс Канададан (Альберта провинциясының оңтүстік—шығысы, Саскачеванның оңтүстігі, Манитобаның оңтүстік-батысы) үлкен жазықтар арқылы Техас штатына дейінгі шөлдерде кездесті. Қазіргі уақытта америкалық қарсақтың ең үлкен популяциялары АҚШ-тағы жартасты таулардан шығысқа қарай - Вайоминг, Колорадо, Канзас және Нью-Мексикодан қарай сақталды; сондай-ақ Монтанада, Солтүстік және Оңтүстік Дакотада, Небраскада, Оклахомада  және Техастың солтүстік-батысында таралған. Айдахо мен Орегонда сирек кездеседі.

## Кіші түрлері
* *Vulpes velox arsipus*
* *Vulpes velox devia*
* *Vulpes velox hebes*
* *Vulpes velox macrotis*
* *Vulpes velox mutica*
* *Vulpes velox neomexiana*
* *Vulpes velox tenuirostris*
* *Vulpes velox zinseri*

## Дереккөздер

Санат:Түлкілер
Санат:Солтүстік Америка сүтқоректілері
Новые Санжары

**Но́вые Санжа́ры** () — Украинадағы Полтава облысының қала типтес кенті. Новосанжар ауданының және Новосанжар кенттік кеңесінің әкімшілік орталығы болып табылады.

## География
Ворскла өзенінің жағалауында орналасқан.

## Тарих
Қоныс XVII ғасырдың бірінші жартысында құрылды.

Новые Санжары Богдан Хмельницкий кезінде маңызды қоныс болды. 1672 жылы Новые Санжары Запорожье Сечі мен Буджақ Ордасы жасақтарының шайқасында озық әскери бекет ретінде стратегиялық мәнге ие болды.

Ұлы Солтүстік соғыс кезінде Новые Санжары қайтадан жауынгерлік іс-қимыл аймағында қалды.

1764 жылдың әкімшілік реформасы барысында Новые Санжары Новороссия губерниясының аумағында, XVIII ғасырдың соңында - Малороссия губерниясының құрамына берілді.

1802 жылы Полтава губерниясының Кобеляк уезінің құрамына енді, 1890-ші жылдардың басынан бастап мұнда ірі су диірмені жұмыс істеді.

1918 жылдың қаңтарында мұнда Кеңес өкіметі орнатылды.

1923 жылдың 7 наурызында Новые Санжары аудан орталығы болды. 1925 жылдың шілдесінде Новые Санжары қала типтес кент мәртебесіне ие болды.

Ұлы Отан соғысы кезінде ауылдың мыңдаған тұрғыны Отан қорғауға аттанды, олардың 600-ге жуығы майданнан оралмады.

2020 жылдың 20 ақпанында Новые Санжары кентінде коронавирус COVID-19 індетіне байланысты Қытайдың Ухань қаласынан көшірілген украиналық азаматтарды Ұлттық ұланның «Новые Санжары» медициналық орталығында орналастыруға қарсы наразылық білдірген жергілікті тұрғындар мен құқық қорғау органдары арасында қақтығыс болды.

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Новосанжар кенттік кеңесінің ресми сайты 

Санат:Новосанжар ауданы елді мекендері
Шәріпке

**Шәріпке** — Абайдың жазылған уақыты белгісіз өлеңдерінің бірі. Өлең 1855 – 1881 жылдар аралығында жазылған.
Абайдағы арнау өлеңдері, әсіресе, ақын өмір сүрген әлеуметтік орта мен сол дәуірдің саяси-әлеуметтік оқиғаларын, заман шындығын танып білуде аса терең ғылыми мәні бар туындылар тобына жатады. Абай дүниетанымын білуде, көзқарасын тануда бұл арнау өлеңдердің мән-мағынасы зор, жөні бөлек. Осы ерекшелікті ерте таныған Мұхтар Әуезов Абай жазған арнау өлеңдерді түгел жинап, олардың кімдерге, қандай жағдайда жазылғанын анықтауға ерекше күш салды.
## Өлең
Түңлікбайдың қатыны, атың – Шәріп,

Байға жарып көрмеген сен бір кәріп.

Сен – шыққан жол үстінде жалғыз түп ши,

Көрінген ит кетеді бір бір сарып.

## Дереккөздер

Санат:Абай Құнанбайұлы
Талғар қалалық әкімдігі

**Талғар қалалық әкімдігі** — Алматы облысы Талғар ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына кіретін жалғыз елді мекен әрі әкімшілік орталығы – Талғар қаласы.

## Дереккөздер

Санат:Талғар ауданы ауылдық округтері
Санат:Алматы облысы қалалық әкімдіктері
Халицин

**Халицин** (**SU-3327**) — c-Jun N-ұшы киназа (JNK) ферментінің ингибиторы ретінде әрекет ететін химиялық қосылыс.  Ол бастапқыда қант диабетін емдеу үшін жасалынған, алайда сынақ нәтижесі нашар болғандықтан, зерттеу жұмыстары жалғаспады. 

Дегенмен, 2019 жылы Массачусетс технологиялық институтының зерттеушілері in silico терең оқыту әдісін қолдану арқылы халициннің кең спектрлі антибиотик болуы мүмкін екенін анықтады. Бұл кейіннен жасуша дақылдарын *in vitro*, ал тышқандарда *in vivo* сынау арқылы тұжырым растады. Ол *Clostridium difficile*, *Acinetobacter baumannii* және *Mycobacterium tuberculosis* секілді дәріге төзімді штамдарына қарсы белсенді әсер ететіні анықталды. Халицин бактерия жасушасындағы темірдің секвестрленуін шақырады, осылайшы олардың жасуша мембранасы арқылы рН үйлесімін реттеу мүмкіндігіне бөгет жасайды. Бұл әсер ету механизмі оны көптеген антибиотиктерден ерекшелейді, сондыұтан халицин жиі қолданылатын дәрілерге төзімділік дамыған бактерия штамдарына қарсы белсенді болады.

## Дереккөздер

Санат:Антибиотиктер
Шалқыма Хайруллақызы Құрманалина

**Шалқыма Хайруллақызы Құрманалина** (6 қазан 1946 жылы Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданында, Қазақ ССР дүниеге келген) — қазақстандық қоғам қайраткері, педагогика ардагері, педагогика ғалымдарының докторы (2002), профессор, Қазақстанның педагогика ғылымдары Академиясының академигі. Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері (1998).
 
## Өмірбаяны
Шалқыма Хайруллақызы Құрманалина 6 қазан 1946 жылы Ақтөбе облысының Октябрь ауданынының (қазіргі кезде Мұғалжар ауданы) Жұрын ауылында дүниеге келген. 1970 жылы А.С. Пушкин атындағы Орал педагогикалық институтының физика математикалық факультетін физика және еңбек мұғалімі мамандығы бойынша бітіреді. 1996 жылы педагогикалық ғылымдар кандидаты ғылыми дәрежесін алады, диссертация тақырыбы: «Дидактические основы совершенствования профессиональной подготовки учителей начальных классов в условиях педколледжа». 
2002 жылы педагогикалық ғылымдар докторы ғылыми атағын алады, диссертация тақырыбы: «Методология и технология создания электронной методической системы в условиях информатизации образования».

## Еңбек қызметі
1970 және 1977 жылдары – Орал педагогикалық училищесінде оқытушы.
1978  және 1981 жылдары – мұғалімдердің біліктілігін арттыру Облыстық институтының бастауыш сыныптары жөніндегі оқу-әдістемелік кабинетінің меңгерушісі.
1981 және 1991 жылдары – Орал педагогикалық колледж оқу-өндірістік жұмыс жөніндегі директордың орынбасары.
1992 және 1994 жылдары – Орал педагогикалық колледжінің оқу жұмысы жөніндегі директордың орынбасары.
1994 жылдан бастап – Қ. Досмухамедов атындағы жоғары педагогикалық колледжінің директоры.
1999 – 2012 жылдар аралығында – Орал қалалық мәслихаттың төртінші шақырылымның депутаты.
Ғылыми, әдеби еңбектер,4 монография, 26 ғылыми еңбектер, 50 жариялымдар, оқулықтар, оқу құралдары, 11 педагогикалық мамандықтар бойынша техникалық және кәсіби білім берудің Мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттардың, білім берудің өзекті мәселелері бойынша 35 мақаланың және т.б. авторы.  

## Марапаттары және атақтары
* Қазақстан Республикасының Президентінің Жарлығымен «Қазақстанның еңбек сіңірген қызметкері» құрметті атағы берілді (1998)
* Құрмет орденімен марапатталды
* «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігінің 10 жылдығына» арналған медаль  (2001)
* «Қазақстан Республикасы Конституциясының 10 жылдығына» орай медаль (2005)
* «Қазақстан Республикасының 10 жылдығына» орай медаль (2006)
* «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігінің 20 жылдығына» орай медаль (2011)
* «Нұр Отан» партиясы атынан «Белсенді қызметі үшін» медаль (2011)
* Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президентінен алғыс хат
* «Қазақстан Республикасы білім беру ісінің үздігі» төсбелгісі (1992)
* «Қазақстан Республикасы білім беру ісінің құрметті қызметкері» төсбелгісі
* «Ыбырай Алтынсарин» төсбелгісі (2006)
* «Қазақстан Республикасы ғылымының дамуынаүлес қосқаны үшін» төсбелгі
* Қазақстанның педагогика ғылымдарының Академиясының академигі (2004)
* Ақпараттандыру Халықаралық Академиясының академигі және т.б.
* Орал қаласының құрметті азаматы (2017)

## Дереккөздер

Санат:Педагогика ғылымдарының докторлары
Санат:Қазақстан педагогтары
Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері
Гүзәл Таһирқызы Манюрова

**Гүзәл Таһирқызы Манюрова** (; 24 қаңтар 1978) — 2010 жылға дейін Ресей үшін өнер көрсеткен Қазақстандық спортшы (еркін күрес). Ресейдің еңбек сіңірген спорт шебері, Қазақстанның еңбек сіңірген спорт шебері, Афинадағы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері (2004), Лондондағы Олимпиада ойындарының қола жүлдегері (2012), Рио-де-Жанейродағы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегері (2016).
2012 жылғы постолимпиадалық әлем чемпионатында өнер көрсеткен Гюзель бір мезгілде жарысқа қатысушы-спортшы және Қазақстан әйелдер құрамасының бас жаттықтырушысы болды. Спортшы ретінде  Манюрова күміс медаль жеңіп алды, ал Қазақстан құрамасы жалпы есепте 27 қатысушы ел арасында бесінші орынды иеленді.

## Өмірбаяны
Мордовияда 1978 жылы 24 қаңтарда Саранскіде  Татарский Умыс ауылынан шыққан отбасында дүниеге келген.

*2002 жылға дейін айкидомен  айналысты, айкидодан 3-ші Айкикай  дан алған.
*2002 жылы жаттықтырушы А. Колывановтың басшылығымен еркін күреспен айналыса бастады. 2004 жылы еркін күрестен Еуропа чемпионатының жеңімпазы және Афинадағы олимпиадаада күміс жүлде иеленді. 2005 және 2007 жылдары Ресей чемпионатында жеңіске жетті.
*2008 жылғы Олимпиадаға спортшы қатыса алмады: олимпиада командасында Елена орын алды.
*2008 жылғы 4 шілдеде Чеховта өткен бақылау тартысындағы жеңіс нәтижесінде Елена Перепелкина (2008 жылғы Ресей чемпионы) Олимпиада командасындағы орынға ие болды. Перепелкина Пекинде 1/8 есебімен жапондық  Хамагутиден жеңілді 1:3.
*2010 жылы Манюрова азаматтығын өзгертті және Қазақстан үшін өнер көрсете бастады. Осыдан кейін қатарынан үш рет  Азия чемпионатын (2010-2012) жеңді. 2011 жылғы Стамбулда өткен Әлем чемпионатында бесінші орын алып, 2012 жылғы Лондондағы Олимпиада ойындарында қатысу құқығына ие болды. Лондон Олимпиадасында қола медаль жеңіп алды.
*2016 жылы Рио-де-Жанейро  өткен Олимпиадада  күміс медаль жеңіп алды. Саранскіде еркін күрес бойынша Гюзель Манюрованың жүлдесіне турнир өткізіледі.



## Дереккөздер

## Сілтемелер

Санат:Қазақстан балуандары
Санат:Ресей балуандары
Санат:2004 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Алфавит бойынша балуандар
Санат:Күрестен Азия чемпиондары
Санат:Күрестен Еуропа чемпионаты
Санат:Қазақстанның Азия ойындары чемпиондары
Санат:Күрестен Азия ойындары чемпиондары
Гүлжан Жаңабергенқызы Нақыпова

**Гүлжан Жаңабергенқызы Нақыпова** (1991 жылы 31 мамырда туған, Қызылорда) — қазақстандық спортшы, джиу-джитсудан спорт шебері.

## Өмірбаяны
Сәулетші-жобалаушы Жаңаберген Нақыповтың және қаржыгер-қазынашы Шәрипа Нақыпованың отбасында туып өскен. 6 жасынан бастап би және музыкамен айналысты. Фортепиано классы бойынша яқталған білімі бар. Балалық шақтан бастап спортпен әуестенеді, бірақ джиу-джитсуға ересек жасында келді. 2017 жылдан бастап джиу-джитсу бойынша ҚР Ұлттық құрамасының құрамында Қазақстанды әлемдік аренада көрсете бастады.

## Білімі
Қазақ-Американ университетін «Халықаралық қатынастар» мамандығы бойынша бітірген. Оқуды қызыл дипломға бітірді. Бакалавриат бағдарламасын бітіргеннен кейін Испанияға оқуға кетіп, бизнес және туризм саласындағы магистр дәрежесін алды.

## Танымалдығы
2017 жылы Лос Анжелесте өткен әлем чемпионатынан кейін жанкүйерлерінің бірі Гүлжан туралы YouTube әлеуметтік желісіне "Джиу-джитсудегі ең тартымды қыз — Гүлжан Нақыпова" атты бейне жазба салды. Бейне жазбаны 1,5 млн-нан астам адам қарап шықты. Оның фотосуреттері мен әлеуметтік желілерден алынған бейнелері бүкіл ғаламтор желісінде таралды. Танымалдықтың екінші легін спортшы қыз 2018 жылы Индонезияның танымал қорғаушысы және шоумен, жанкүйері Hotman Paris Hutopea өзінің Instagram парақшасында спортшы қыздың өнеріне тамсанған пікірі туралы бейне жазбаның таралуы себепші болды. Осыдан кейін Гүлжан Индонезияда өте танымал болды және күн сайын Оңтүстік-шығыс Азиядағы  өзінің жанкүйерлерінен жүздеген хаттар алып отырды.

## Қоғамдық өмірі
2018 жылдың 24 қазанында Астана қаласы әкімдігінің жобасы аясында Гүлжан қатаң режимдегі колонияға барып, жүздеген бас бостандығынан айрылған азаматтар алдында сөз сөйледі.

## Дереккөздер

Санат:Жекпе-жек өнерінің шеберлері
Зәуреш Жұманәліқызы Аманжолова

**Зәуреш Жұманәліқызы Аманжолова** (15 наурыз 1958; Тараз, ҚазССР, ҚССР) қазақстандық мемлекеттік және қоғамдық қайраткер, медицина ғылымдарының кандидаты (2010).

## Өмірбаяны
Зәуреш Джуманалиевна Аманжолова 15 наурыз 1958 жылы Джамбул қаласында дүниеге келген. 1975 ж. - 1981 ж. – Алматы мемлекеттік медициналық институтын бітірген. Емдік ісі факультеті. Денсаулық сақтау ұйымының әлеуметтік гигиенасы бойынша жоғары санаты бар (2001). 
## Еңбек қызметі
*1981 – 1982 жылдары – Алматы қаласындағы №5 перзентханада бір жылдық интернатура өткен. 
*1982 – 1989 жылдары – Алматы қаласындағы №5 перзентхананың акушер-гинеколог дәрігері.
*1989 – 1995 жылдары – Алматы қаласындағы №5 перзентханада бас дәрігер.
*1995 – 2006 жылдары – Алматы Қалалық перинатарлық орталығында директор.
*2006 – 2009 жылдары – Алматы қаласынының денсаулық сақтау басқармасының  басшысы.
*2009 – 2013 жылдары – Алматы қаласының Бостандық ауданының әкімі.
*2013 – 2015 жылдары – Алматы қаласының әкімінің орынбасары.
*2015 – 2016 жылдары – «Нұр Отан» партиясының Алматы қалалық филиалының төрағасының бірінші орынбасары. 
## Сайланбалы қызметтері, депутаттық
24 наурыз 2016 жылдан бастап – «Нұр Отан» партиясы атынан, VI шақырылымынан  Қазақстан Республикасының Парламент Мәжілісінің Депутаты, әлеуметтік-мәдени даму жөніндегі Комитеттің мүшесі.
## Ғылыми атағы
*2002 — медицина ғылымдарының кандидаты, диссертация тақырыбы: «Оценка эффективности внедрения новых перинатальных технологий в работу родовспомогательного стационара»
*2010 — медицина ғылымдарының докторы, диссертация тақырыбы: «Медико-организационные технологии снижения репродуктивных потерь».
*Медицина ғылымдарының профессоры.
## Марапаттары және атақтары
*1999 — «Қазақстанның денсаулық сақтау ісінің үздігі»
*2001 — «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігінің 10 жылдығына» арналған медаль
*2005 — «Қазақстан Республикасының ең үздік акушер-гинекологы»
*2005 — «Қазақстан Республикасындағы Конституцияның 10 жылдығына» арналған медаль»
*2007 — «Алтын скальпель» төс белгісі
*2007 — «Белсенді қызметі үшін» Нұр Отаннан медаль
*2007 — «Кәсібилік және іскерлік беделі үшін» А.П. Чижевский атындағы алтын медаль
*2007 — Гиппократ ордені
*2011 — Құрмет ордені 
*2014 — «Ұлт мақтанышы» медалі
*2015 — «Қазақстан халқының 20 жылдық Ассамблеясы» медалі
*2015 — «Қазақ хандығының 550 жылдығы»
*2015 — «Қазақстан Республикасының Конституциясына 20 жыл» медаль 
## Ғылыми және әдеби еңбектер
Акушерлік және гинекология мәселелері бойынша баспасөздерде бірқатар жариялымдардың, үш әдістемелік нұсқаулардың авторы. 
## Отбасылық жағдайы
*Тұрмыста, екі баласы бар, ұл және қыз. 
## Ескерту
**АМАНЖОЛОВА ЗӘУРЕШ ДЖУМАНАЛИЕВНА** Қазақстан Республикасының Парламент Мәжілісінің әлеуметтік-мәдени даму жөніндегі Комитеттің мүшесі 
## Сілтемелер

Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:15 наурызда туғандар
Санат:1958 жылы туғандар
Санат:Парасат орденінің иегерлері
Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан Конституциясына 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Медицина ғылымдарының докторлары
Санат:Таразда туғандар
Санат:Қазақстан медиктері
Санат:Құрмет орденінің (Қазақстан) иегерлері
Өкілдік демократия

**Өкілдік демократия** — демократия типіндегі саяси режим, онда халық биліктің негізгі көзі ретінде танылады, бірақ мемлекетті басқару мүшелерін азаматтар сайлайтын әртүрлі өкілді органдарға беріледі. Қазіргі демократиялық қоғамда осы екі түр өзара бірін-бірі толықтырады. Заңды күші тұрғысынан басымдыққа тікелей демократия жолымен қабылданған шешімдер ие болады.

Өкілдік демократияда халықтың еркі депутаттарға және биліктің өкілетті органдарына беріледі. Азаматтар өздерінің көзқарастарының, мақсаттарының, бағдарламаларының ниеттестігіне байланысты депутаттарды сайлайды, оларға өз мүдделерін қорғауды сеніп тапсырады.

Қазіргі Қазақстан Республикасында демократиялық белгілер бар, қазір соны жүзеге асыру үшін көптенген жұмыстар жүргізілуде. Қазақстан Республикасы өзін егеменді, зайырлы, демократиялық, құқықтық мемлекет ретінде деп жариялады. Қабылданып жатқан заңдарда адамдардың негізгі құқықтары мен бостандықтары көрсетіліп, заң мен сот алдында теңдестірілген. Әркім өзінің жанына жақын саяси мұраттарды ұстануға ерікті. Сөз және баспасөз бостандығы, соның ішінде сынау құқығы да заң жүзінде бекітілген. Экономика саласында жеке мешікке үлкен жол ашылды. Халық демократиялық жағдайда өмір сүруге үйренуде. Дамыған батыс Еуропа елдеріндегі тарихи тәжірибелерін демократия орнату жолындағы рәсімдерін, тәртіп, қағидаларын енгізіп, тиімді және нысаналы пайдаланған абзал.

## Дереккөздер

Санат:Саясаттану
Александр Ван дер Беллен

**Александр Ван дер Беллен** — австриялық экономист және саясаткер, Жасылдар партиясының жетекшісі (Die Grünen - Die Grüne Alternative) 1997-2008 жж. 2016 жылдың 4 желтоқсанында ол Аустрияның президенті болып сайланды және 2017 жылдың 26 қаңтарында қызметке кірісті.

## Білімі және ғылыми мансабы
1962 жылы Александр ван дер Беллен Инсбруктағы гимназияны бітірді. 1970 жылы ол экономика ғылымдарының докторы атағын Инсбрук университетінен алды. 1968-1971 жылдары Инсбрук университетінде, 1972-1974 жылдары Батыс Берлиндегі Менеджмент және менеджмент институтында (Internationales Institut für Management und Verwaltung) сабақ берді. 1975 жылы ол реабилитация алды. 1976 жылы Инсбрук университетінің профессоры болды. 1977 жылы Венаға көшті. 1977-1980 жылдары Менеджмент академиясында сабақ берді (Verwaltungsakademie des Bundes), 1980 жылы Вена университетінің экономика профессоры болды. 1990-1994 жж. - экономика факультетінің деканы және деканның орынбасары.

Оның ғылыми-зерттеу қызметі экономиканың келесі бағыттарын қамтыды: мемлекеттік секторды жоспарлау және қаржы саясаты, инфрақұрылымның қаржылық саясаты, салық салу, мемлекеттік шығындар, мемлекеттік реттеу, мемлекеттік кәсіпорындар, экологиялық және көлік саясаты.

## Дереккөздер

Санат:Президенттер
Санат:Аустрия
Вальдемар Бауманис

**Вальдемар Бауманис** (19 сәуір 1905, Ливава - 24 сәуір 1992, Чикаго) — Латвия баскетболшысы, баскетбол және футбол жаттықтырушысы. Латвия баскетбол командасына жетекші болды, 1935 жылы бірінші рет Еуропа чемпионатын жеңіп алды. Бауманис өміріндегі ең танымал кезең - 1935 жылғы баскетболдан өткен Еуропа чемпионатына байланысты Андрей Экис түсірген «Армандағы топ 1935» фильмінде көрініс тапқан (Сапну командасы, 2012 ж., Фильмнің ағылшын тіліндегі нұсқасының премьерасы 2013 ж. 2 мамырда шыққан).

## Мансап
**Ойыншы**
1922 жылы Ригадағы №4 орта мектепте баскетбол ойнай бастады. 1923 жылдан бастап ЯСК командасында ойнады ( ИМКА-ның Латвиядағы бөлімшесі), 1924 жылы команданың құрамында бірінші Латвия чемпионатының күміс жүлдегері болды  . Кейіннен ол екі рет ұлттық біріншілікті жеңіп алды. 1924 жылы 29 сәуірде ол өзінің алғашқы жолдастық матчында Эстония құрамасына қарсы (20:16 Латвия пайдасына) Латвия құрамасында дебют жасады (бұл ойын жалпы халықаралық дәрежеде Еуропада бірінші рет болды). Жалпы, ұлттық құрамада 6 матч өткізді.
**Жаттықтырушы**
Ойын мансабын ерте аяқтап, жаттықтырушы болды. 1931 жылдан бастап АСК-ны басқарды, командамен үш реөт Латвия чемпионатын жеңіп алды. 1934 жылы ол бірінші Еуропа чемпионатына Латвия құрамасын дайындай бастады. Женевадағы үш матчта үш жеңіске жеткен латыштар тарихтағы алғашқы Еуропа чемпионы болды. Бауманис 1939 жылы Латвия құрамасының Еуропа чемпионатында күміс медальдар жеңіп алуына үлкен үлес қосты. 1937 жылғы Еуропа чемпионатында ол ұлттық құрамамен жұмыс жасамады, бірақ турнир матчтарын төреші қызметін атқарды. 1941 жылы Рига командасымен Ленинградтағы қалалық чемпионатта үшінші орын алды. 1942-1943 жылдары ол АСК футбол командасын дайындады, құрама екі рет Латвия чемпионатын жеңіп алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бауманис (Латвия армиясының бұрынғы офицері) Латвиялық ерікті СС Легионын жеткізумен айналысқан. Соғыс аяқталғаннан кейін ол Любек қаласындағы босқындар лагеріне түсіп, "Рига" командасының жаттықтырушысы болды   . 1948–1950 жж. Францияда «Лорьян» (фран.)қаз. клубымен жұмыс істеді).1994 жылдан бастап Латвиядағы ең үздік жас баскетболшы атағына Вальдемар Бауманис кубогы беріледі.
Сюй Кай

**Сюй Кай** (туған күні 5 наурыз 1995 жылы) - қытай актері мен моделі. Ол "Анси сарайын бағындыру" (2018) сериалында Фуча Фу Хэнг болып және  Ли Чэнь Лань рөлімен  "Чжао Яо аңызында" (2019) ойнаған.

## Өмірбаяны

## Мансабының бастамасы

Сюй Кай 1995 жылы 5 наурызда Қытай Гуандун провинциясында дүниеге келген.2013 жылы ол Гуанчжоуда өткен Қытай халықаралық модельдер байқауының ұлттық финалын жеңіп алды.2016 жылы  Ю Чжэньге тиесілі Huanyu Film ойын-сауық компаниясымен келісім-шартқа қол қойып, ойын-сауық индустриясына кірді. 2016 жылы Сюй Кай  "Чжао Гэ" сериалында Ян Цзянь рөлінде ойнап дебют жасады.

## Танымалдылығының өсуі
2018 жылы Сюй "Қол жетпейтін ғашықтыр" тарихи романтикалық драмасында түскен болатын.Ол Қытай және Азия бойынша үлкен табысқа ие болған  "Янси сарайын бағындыру" сериалындағы Фуч Хенг рөлінің арқасында кеңінен танылды.2018 жылы Сюй "аңыздар" дорамасында өзінің бірінші басты рөлін ойнады.Өзінің сүйкімді және ұстамды рөлі арқылы танымалдығы артып,халықты баурап алды.Сол жылы Сюй "Әскери академияның арсеналы" атты жастар әскери дорамасына түсті. Оның дорамадағы рөлі Хиндяньдағы кино фестивалінде "ең үздік ерлер" рөлі үшін марапатталды.Forbes China Сюйді 30 жасқа дейінгі 30 ықпалды қытайлықтардың тізіміне қосқан болатын.

## Фильмография

## Сериалдары

## Жетістіктері
Эдуард Андерсонс

**Эдуард Андерсонс** (1914 жылы 1 сәуір, Рига - 1985 жылы 29 қараша, сол жерде) - Латвия баскетболшысы, 1935 жылғы Еуропа чемпионы .
## Өмірбаяны
Латвия университетінің заң факультетінде оқыған  . 1930 жылдан бастап «Universities Sports» университет клубында баскетболмен айналысады, 1933 жылдан бастап бірінші командада ойнады. Ол Латвияның төрт дүркін чемпионы болды (1934-1937). Эдуард қорғаушы ретінде ойнады. Латвия құрамасының құрамында 16 матч өткізді  . 1935 жылы латыштар үшін жеңіске жеткен алғашқы Еуропа чемпионатында ол 3 матчта 4 ұпай жинады  . 1936 жылғы Олимпиада ойындарында үш матчта ол 8 ұпай, ал 1937 жылғы Еуропа чемпионатында - 4 кездесуде 6 ұпай жинады. 1943-1944 жж. - Латвия Баскетбол одағының төрағасы болады. 1945-1956 жылдары ол Сібірдегі лагерьге жазасын өтеуге жіберіледі. Бостандыққа шыққаннан кейін ол Ригадағы трамвай және троллейбус бөлімінің бастығы болып жұмыс істеді.

## Ескертпелер
Latvijas enciklopēdija, 1. sējums, Rīga: Valērija Belokoņa izdevniecība, 2002, 213. lpp., ISBN 9984-9482-1-8

Keisels, Guntis (1998), Latvijas basketbola vēsture, Jumava, 293.—294. lpp., ISBN 9984-05-187-0
Сауыншы (айрық)

**Негізгі ұғым:**

* Сауыншы – мал сауумен айналысатын жұмыскер.

**Елді мекендер:**

* Сауыншы – Алматы облысы Қарасай ауданы, Әйтей ауылдық округі құрамындағы ауыл.
* Сауыншы – Алматы облысы Қарасай ауданы, Первомай ауылдық округі құрамындағы ауыл.
Омарбеков

**Омарбеков** сөзі мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:
* Байтұрсын Есжанұлы Омарбеков - суретші, қоғам қайраткері, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері.
* Егемберді Омарбеков – шопан, Социалистік Еңбек Ері, Қазақ КСР-і мал шаруашылығының еңбек сіңірген шебері.
* Сапарғали Омарбеков – филолология ғылымдарының докторы.

* Талас Омарбеков – ғалым, тарих ғылымдарының докторы, профессор.
Тұрсын Мырзабекқызы Мырзабекова

## Өмірбаяны
**Тұрсын Мырзабекқызы Мырзабекова** (1914-1996) Алматы қаласында орта шаруаның отбасында дүниеге келді. Орта мектеп бітірген соң Қазақ педагогикалық институтына оқуға түседі.
*1933 жылы институтты бітірген соң ол Балқаш, Қарағанды және Алматы қалаларында қызметтер атқарды.
*1938 жылдың қыркүйегі мен 1945 жылдар аралығында Шымкент қаласында тарих пәнінің мұғалімі, облыстық халыққа білім беру бөлімінде, қалалық атқару комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды.
*1945 жылдың 13 қыркүйегінде Мырзабекова Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтына директорлық қызметке тағайындалды. 
*14 жылдан астам уақыт ректор болып қызмет атқарған Т. Мырзабекова өзінің ұйымдастырушылық дайындылығымен, кең пейілді адамгершілік қасиетімен дараланды. Шығыс қыздарының ақылдылығы мен ұстамдылығын бойына сіңіре білгендіктен, институттың күрделі жұмыстарында кездесетін қиын істерді аса дарындылықпен шеше білді және соны әріптестерінен, студенттерден талап етіп, оқу мен тәлім-тәрбиенің қатал болуына үлкен көңіл бөлді.

## Жетістіктері
**Мырзабекова Тұрсын Мырзабекқызы** – тарих ғылымдарының кандидаты, доцент, Еңбек Қызыл Ту, «Құрмет белгісі» ордендерімен және көптеген медальдермен марапатталған, «Қазақ ССР-нің еңбек сіңірген мұғалімі» деген құрметті атаққа ие болды.
## Сілтемелер
Қақпа (фильм)

**«Қақпа»** () — америкалық қорқынышты фильм, режиссёр Джо Дантенің фэнтези элементтері бар фильмі. Бұл фильм ағайындар Лукас Томпсон мен оның ағасы Дейн Томпсон және олардың анасы Сьюзанның үйіндегі жертөледегі осы әлеммен қара күштер әлемін байланыстыратын, әрі сол уақытта бөлетін қақпа туралы. Ол тұңғиық, түпсіз тесікке қараған әр адамның бойын үрей алады. Ал ол қақпаны ашқан соң тылсым күштер осы әлемге енеді.

## Сюжет
Анасы 17 жастағы Дэйнді және оның 10 жасар бауыры Лукасты Нью-Йорктен Бенсонвилл қаласына алып бара жатыр. Аналары жұмыста жоғалып, оның балаларына қарауға мүлде уақыты жоқ болады, ал ағайындылар жаңа тұрғылықты жерін зерттейді. Дэйн көршісі Джулимен танысады.

Бірақ олар жертөледе люкпен, түбі шексіз шұңқырды тапқанда барлығы өзгереді. Люк қақпағын ашқаннан кейін, ағайындылар жүректі мұздататындай суықты сезеді. Бұл түпсіз құдық - бұл қараңғылық, зұлым, қара күш әлеміне жол. Енді олар зұлымдықты босатқаннан кейін, олардың жасырын қорқыныштары әр көлеңкеде өмірге келеді және қақпаны мәңгі жабу үшін қасіретке тап болады.

## Өндіріс
Бұл фильмнің түсірілімі 2008—2009 жылдары, қыс мезгілінде Ванкувер (Канада) қаласында жүзеге асты. Ал түсірілімнің басталған уақыты 2008 жыл, 5 желтоқсан.

## Рөлдерде

## Марапаттар
* 2009 — Венеция кинофестивалінің үздік 3D стереоскопиялық фильмі үшін марапат.

## Көрсетілім
Бұл фильмнің ресми тұсаукесері 12 қыркүйек 2009 жылы Торонто қаласындағы «Торонто Халықаралық Кинофестивалінде» орын алды. Ал оның театральдық көрсетілімі 2010 жылдың жазынан басталды. Бұл фильм 2010 жылы Канн кинофестивалінде көрсетілді. Қазақстанда бұл фильм 17 маусым 2010 жылы шықты. 7 қазан 2011 жылдан бастап Сан-Франциско қаласында, ал 28 қыркүйек 2012 жылдан бастап Лос Анжелес және Атланта қалаларында бұл фильм көрсетіле бастады. 2 қазан 2012 жылдан бастап фильм DVD-ге басылып шыға бастады.

## Сілтемелер
*  

Санат:Джо Данте фильмдері
Санат:АҚШ триллер фильмдері
Санат:АҚШ қорқынышты фильмдері
Санат:АҚШ фэнтези фильмдері
Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер
Санат:2009 жылғы АҚШ фильмдері
Лука Панкалли

**Лука Панкалли** (итал. Luca Pancalli ; туыл. 16 сәуір 1964 ж., Рим, Италия ) - итальяндық олимпиадалық қозғалыс қайраткері, спорт әкімшісі, Паралимпиадалық ойындардың бірнеше дүркін чемпионы және жүлдегері.
## Өмірбаяны
Техникалық лицейде оқыды.

Ол Римдегі Ла-Сапиенца университетінде заң ғылымын оқыды.
Заңгерлік мансабын ол заңды өкіл, нотариус ретінде бастаған.
1990 жылдан бастап - әлеуметтік саясат бойынша ұлттық жауапты және Италияның ең ірі кәсіподақ ұйымы мен Итальяндық ұлттық көшбасшылық ұйымының мүшесі.
1997 жылы ол мемлекеттік емтиханнан өтіп, заңгер болады .
## Спорттық мансабы
Заманауи бессайыспен айналысты . Жасөспірімдер арасындағы Италия чемпионатында жеңіске жетті.
## Спорт
Жарақат алғаннан кейін жүзумен айналыса бастады. Ол төрт паралимпиадалық ойындарға қатысты : 1984 жылы Нью-Йорк пен Сток Мандевильде , 1988 жылы Сеулде , 1992 жылы Барселонада және 1996 жылы Атлантада . Ол 8 алтын, 6 күміс және 1 қола Паралимпиада медалін жеңіп алды.
## Ұлттық спорттық ұйымдардағы жұмыс
1993 жылы ол Италияның спортқа қол жетімділік федерациясын (FISAPS) құрды. 1996 жылға дейін ол осы ұйымның президенті болды.

1996 ж. - мүгедектерге арналған Италиялық спорт федерациясының (FISD) вице-президенті болды.
2000 жылдан бастап - FISD президенті. 3 жылдан кейін мүгедектер үшін спортты дамыту жөніндегі белсенді жұмысының арқасында Италия заңына сәйкес, FISD Италия Паралимпиадалық комитетіне айналды. Ол Италия Паралимпиадалық комитетінің президенті болып табылады.
2005 жылдан бастап - Италия Ұлттық Олимпиада комитетінің вице-президенті.
2006 жылғы 21 қыркүйектен 2007 жылғы 2 сәуірге дейін - Италия футбол федерациясының төтенше комиссары. Ол ХФҚ-ны Президент емес, Төтенше Комиссар дәрежесімен басқарды, өйткені оны федерация емес, Италия ҰОК-ы тағайындайды. Ол басқа төтенше комиссар Гвидо Россидің орнына ауыстырылды. ИФФ басшыларының жиі ауысуы және комиссарлардың тағайындалуы 2006 жылы Италия футболындағы жемқорлық жанжалының салдарымен байланысты болды . 
## Марапаттары
"Италия Республикасы алдында қызмет еткені үшін" Құрмет орденінің ұлы офицері ( 21 наурыз 2006 ж. ) 

"Италия Республикасы алдында қызмет еткені үшін"құрмет орденінің қолбасшысы ( 27 желтоқсан 2004 ж. ) 
"Италия Республикасы алдында қызмет еткені үшін" құрмет орденінің офицері ( 1 маусым 2001 ж. ) 
«Спорттағы ерлігі үшін» 4 алтын медалі ( 1985, 1989, 1991, 1995 )
Спорттық еңбегі үшін алтын тізбек (Италия ҰОК) - Италия Олимпиадалық қозғалысының ең жоғары марапаты.
## Отбасы
Үйленген, екі қызы бар.
## Пайдаланылған әдебиеттер
Италия паралимпиялық комитетінің сайтындағы өмірбаян  (итал.)

1984 жылғы Паралимпиадалық ойындардағы Италия құрамасының нәтижелері  (ағыл.)
1988 жылғы Паралимпиадалық ойындардағы Италия құрамасының нәтижелері  (ағыл.)
1996 жылғы Паралимпиадалық ойындардағы Италия құрамасының нәтижелері  (ағыл.)
Абдирбекова Даяна

''
## Өмірбаяны
 Абдирбекова Даяна көркем гимнастикамен шұғылданады, 2018 жылғы командалық Азиялық ойындардың жеңімпазы.2002 жылы 10 сәуірде Қарағанды қаласында дүниеге келген. Салмағы: 49 кг. Бойы: 1,67 м.

Даяна 5-6 жасынан бастап спортпен айналысқан,көркем гимнастика құрамасының қатарына 16 жасында қосылған және ең жас гимнаст атанды.  
Алина Әділханова, Даяна Абдирбекова және Әділ Тилекенова көркем гимнастикадан Қазақстан құрамасына кірген жылы Қазақстан құрамасы топтық есеп бойынша 159,850 ұпай жинады. 

## Марапаттары және жетістіктері
*2018 жылғы Қазақстан Республикасының жеңімпазы - қола (көпсайыс), қола (шеңбер, күрзілер, лента). 
*2019 жылғы Қазақстан Республикасының жеңімпазы - қола (көпсайыс).
*2018 жылы Қазақстан Республикасының кубогы - алтын (көпсайыс), алтын (шеңбер, күрзілер, лента), күміс (доп). 
*2019 жылғы Қазақстан Республикасының кубогы - қола (күрзілер, лента). 
*2018 жылғы Азиялық ойындар - алтын (команда). 
*"Gracia Fair Cup" 2018 ХТ - күміс (шеңбер), қола (лента). 
*"Gracia Fair Cup" 2019 ХТ - қола (лента).

## Дереккөз
Жохар Дудаев

**Жохар (Жаһар) Мұсаұлы Дудаев** () (15 ақпан 1944, Ялхорой, Галанчож ауданы, Шешен-Ингуш АКСР — 21 сәуір 1996, Гехи-чу, Шешенстан) — Шешен азамат соғысы кезінде өзін өзі жариялаған Ичкерия Республикасының алғашқы президенті, саясаткер, шешеннің 1990 жылдарғы ұлт-азаттық қозғалысының басшысы, КСРО авиация генерал майоры.   

Санат:Ауған соғысының (1979-1989) қатысушылары
Санат:КОКП мүшелері
Санат:Саясаткерлер
Алина Мұратқызы Әділханова

**Алина Әділханова** — спортшы, көркем гимнастикамен шұғылданады.

## Өмірбаяны
Қарағанды қаласында 2001 жылы 26 қыркүйекте дүниеге келген.Қарағанды өнер гимнастикасы мектебінің тәрбиеленушісі, бапкері - Людмила Ивановна Макарова . Қазір таңда Шымкент қаласында тұрады және бапкер Алия Юсупованың қарамағында жаттығады.

## Марапаттары және жетістіктері
*Юниорлар арасындағы бөлек спорт түрлерінен  2015 жылғы Қазақстан Республикасының жеңімпазы – алтын (секірме (скакалка), шеңбер, доп, күрзі). 
*2018 жылғы Қазақстан Республикасының жеңімпазы – алтын (көпсайыс), алтын (шеңбер, доп, күрзілер), 
*2018 жылғы Қазақстан Республикасының жеңімпазы – алтын (көпсайыс), алтын (шеңбер, доп, күрзілер), күміс (лента). 
*2019 жылғы Қазақстан Республикасының жеңімпазы – алтын (көпсайыс). 
*2016 жылы юниорлар арасында Азия жеңімпазы - күміс (көпсайыс, секірме (скакалка), күрзілер), алтын (команда, шеңбер, доп). 
*2017 жылғы Азия жеңімпазы - алтын (команда), қола (шеңбер). 
*2018 жылғы Азия ойындары - алтын (команда), алтын (көпсайыс). 
*2016 жылғы «Азия балалары» халықаралық спорт ойындары – күміс (доп), қола  (күрзілер). 
*Юниорлар арасындағы 2016 жылғы Гвадалара халықаралық турнир (ХТ) - күміс (шеңбер). 
*2017 жылғы "Miss Valentine" ХТ – қола (доп, лента).  
*2017 жылғы «Афродита кубогы» ХТ – қола (курзілер). 2018 жылғы «Балтық шеңбері» ХТ – күміс (лента).

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша гимнасттар
Санат:Қазақстан гимнастары
Санат:Гимнастикадан Азия ойындары чемпиондары
Санат:Қазақстанның Азия ойындары чемпиондары
Санат:2018 жылғы Жазғы Азия ойындары чемпиондары
Қуандық дәлізі

**Қуандық/Орынбор дәлізі** — Орынбор облысы Қуандық ауданың (кейде көрші Гай ауданында) белгілеу үшін пайдаланылатын геосаяси термин. 
Мынадай екі мағынада қолданылады: 

# Ресейдің Европалық және Азиялық бөліктерін, оның орыстары көп облыстарын байланыстыратын аумақ ретінде;
# Орынбор облысының орталық және шығыс бөліктерін байланыстыратын аумақ ретінде;

Бірінші мағынасында ресейлік "патриоттық" бағыттағы алармист-саясаткерлер арасында 1990 жылдары КСРО-ның ыдырауынан соң Орынбор облысы шекаралық аймақ болған соң аса танымал болды. Бұл мағынада тәуелсіз Қазақстан мен Ресейдің бір мұсылман-түркі халқы тұратын федералды республикасы - Башқұртстан арасында тар "маңдайшаның" болуы  Ресейдің тұтастығының сақталуының шарты ретінде қарастырылды. Басқа жағынан Башқұртстанның жеке шенеуніктері Қуандық коридорын мұсылман халықтарын ажырататын "империялық анклав" ретінде пікір білдірді. 

Екінші мағынасы кейінірек шыққан және бейтарап болып табылады және де қазіргі кітаптарда, оқулықтарды және өңірлік маңыздағы жарияланымдарда қолданылады.

## Тарихы
Қуандық коридоры формальды түрде 1935 жылдын наурыз айында Зианчур ауданы (Кіші Башқұртстанның перифериялық аудандарының бірі) Башқұрт АКСР құрамынан Орынбор облысы құрамына өткенде пайда болды. Бұл Қазақстан мен Башқұртстан арасындағы 1919 (автономияллық Башқұртстанның жариялануы)-1920 (Қазақстанға Орынбор губерниясының қосылуы) жылдардан болған ортақ шекараның жойылуына әкеп соқтырды. 

1924 жылы Орынбор мен Қазақстанның бөлінуі болып, содан бері 10 жылдай Орынбор облысы өзінің жаңа келпетін қалыптастырды. Қуандық коридорының оның құрамына берілуі облыс территориясын шығыс аудандар арқасында айтарлықтай арттырды

1930 жылдардың ортасында КСРО-ның барлық территориясында коммунистердің толық бақылауы жағдайында Қуандық коридоры қазақ-башқұрт бірлігіне нақты қарсы салмақ? болып қарастырылғандығы екіталай. 

Бұндай бірлік гипотетикалық түрде шынымен тоталитарлық мемлекет жақтастарын қорқытуы мүмкін болса да, 1991 жылға дейін Қуандық коридоры деген сұрақ қойылмады және саяси мазмұны болмады.
## Дереккөздер

## Әдебиет
* http://idel-ural.org/archives/%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8C-%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB-%D0%BA%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BA%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9/
Санат:Орынбор облысы географиясы
Санат:Қазақ КСР
Санат:Башқұртстан тарихы
Санат:Геосаясат
Смоленск облысы

**Смоленск облысы** - Ресей Федерациясының субъектісі, Орталық Федералды округтің құрамына кіреді.

Әкімшілік (аймақтық) орталығы - Смоленск қаласы. Смоленскіден Мәскеуге дейінгі арақашықтық - 365 км, Минскіге - 331 км.

Шекаралары: батысында - Беларусьпен (Витебск және Могилев облыстары), солтүстігінде - Псков және Тверь облыстарымен, шығыста - Мәскеу облысымен, оңтүстік-шығыста - Калуга облысымен, оңтүстігінде - Брянск облысымен

Ауданы - 49,779 км².
Халқы - 934,747 (2020)
Ол батыс аймағының аумағында 1937 жылы 27 қыркүйекте құрылды.

Ленин орденімен марапатталған (1958).
## Дереккөздер
Смоленск

thumb|
**Смоленск** - Ресейдің батысындағы қала, Смоленск облысының әкімшілік, өндірістік және мәдени орталығы. Ресейдегі ең көне қалалардың бірі (жылнамада алғашқы ескерту 863 жылдан басталады). «Қаһарман қала» құрметті атағына ие (1985 ж. 6 мамырдан бастап). Ленин орденімен және І дәрежелі Отан соғысы орденімен, Алтын жұлдыз медалімен марапатталған.

Ресей тарихында ол «қалқан», «Ресейдің қалқаны» және «шешуші қала» ретінде белгілі, ол көптеген ғасырлар бойы Мәскеу үшін оны көптеген еуропалық көршілердің қол сұғуынан қорғап, сенімді қорғаныс ретінде қызмет еткен. Қиындықтар кезеңінде Смоленскінің батылдығы мен адалдығының арқасында поляк-литва достастығының Sigismund III сансыз армиясын ұстауға мүмкін болды. Бекініс қоршауынан 20 ай бойы аман қалған Смоляндардың төзімділігі мен патриотизмі Кузьма Минин және князь Дмитрий Пожарский бастаған басқыншылардың жаулап алуына қарсы Екінші халық милициясының шаруаларының көтерілісі үшін үлгі болды.

Қала Мәскеуден оңтүстік-батысқа қарай 378 км (жолмен 410 км), Днепрдің жоғарғы ағысында, Мәскеуден ең алыс орналасқан аймақтың әкімшілік орталығы болып, астанамен тікелей шекарада орналасқан. Ол Мәскеуден Беларуссияға, Балтық жағалауы елдеріне және Орталық және Батыс Еуропа елдеріне бағыттарда қолайлы географиялық жағдайға ие. Қала батыстан шығысқа қарай 25 км, солтүстіктен оңтүстікке қарай 15 км созылады. Оның аумағы 166,35 км² құрайды. Халқы - 329 427  адам. (2019). 2010 жылғы халық санағы бойынша бұл Ресейдегі 54-ші орын.
## Дереккөздер
Дулат Ағаділ

**Дулат Ағаділ**  (қаз. Дулат Шəкірұлы Ағаділ, Қостанай облысы, Жангелді ауданы, Торғай ауылы, 1977.2.16 - 2020.2.25, Астана, Талапкер) - азаматтық белсенді, адам құқығы үшін күресуші. Шыққан руы Арғын.

Көп балалы аналарға араша түсіп көпке алғаш танылған азамат билікке осы тақылеттес көптеген орынды талап қойғаны үшін 6-7 рет ұсталып, уақытша қамау изоляторында 3-60 күнге дейін дүркін-дүркін қамалып қуғын-сүргін көрді. Дулатты 2020 жылы 24 ақпанда үйінен ресми киімі жоқ белгісіз төрт адам күшпен ұстап тергеу абақтысына апарып қамаған жəне сол жерде 25-не қараған түні қайтыс болды. Биліктің ресми нұсқасы бойынша, Дулат Ағаділ жүрек қан талмасы ұстап қайтыс болған, жəне қанынан спирттік ішімдік ізі табылған. Алайда азаматтық қоғам бұған келіспей отыр, өйткені марқұм Дулат алкогольдік ішімдік əсте керектенбейтін адам болған. Өмірі күреске толы азамат өлімімен де қоғамда үлкен резонанс тудырып, Қазақстанның Астана (қазіргі нұрсұлтан), Алматы, Шымкент секілді көптеген қалаларында билікке қарсы шеру болуына себепші болды. Осы шерулерде Дулаттың өлімін əділ тергеп, кінəлілерді жауапқа тартуды талап еткен оның ондаған мақсаттас, мұраттас жақтастары ұсталып абақтыға қамалды. Дулат өзі жасайтын Талапкер ауылында 2020.2.27-де жер қойнауына берілді. Артында əйел, алты баласы қалды.

Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері
Санат:Жангелді ауданы тұлғалары
Санат:Қазақстан саяси тұтқындары
Әйтей ауылдық округі

**Әйтей ауылдық округі** – Алматы облысы Қарасай ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Әйтей, Еңбекші, Құмарал, Сауыншы, Үштерек ауылдары кіреді. Орталығы – Әйтей ауылы.

## Дереккөздер

 
Санат:Қарасай ауданы ауылдық округтері
Үштерек

* Үштерек – Алматы облысы Қарасай ауданындағы ауыл.
* Үштерек – Батыс Қазақстан облысы Бөкей ордасы ауданындағы ауыл.
* Үштерек – Павлодар облысы Ақсу қалалық әкімдігі құрамындағы ауыл.
Мерей

* Мерей – Алматы облысы Қарасай ауданындағы ауыл.
* Мерей – Батыс Қазақстан облысы Тасқала ауданындағы ауыл.
Жанбота Еркінқызы Алдабергенова

**Жанбота Еркінқызы Алдабергенова ** (23 қыркүйек 1995 жылы Шымкент қаласы) — акробатикада өнер көрсетуші қазақстандық фристайлшы, әлем Кубогының бірінші кезеңінің жүлдегері, үш Олимпиадалық ойындарға қатысушысы (2014 және 2018, 2022).
## Өмірбаяны
Жанбота Алдабергенова М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университетін бітірді, қазір Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ-де оқиды (юриспруденция-құқық қорғау қызметі). Алматы қаласы атынан өнер көрсетеді. Оқудан бос уақытын жаттығу және спорт жиындарында өткізеді. Оның қоржынында – ірі жарыстарда бірқатар күрделі жеңістері бар: 2011 жылы Қазақстан Республикасы Кубогында спортшы 1-орын алды, 2012 жылы Раубичи (Белорусь) Еуропа Кубогы кезеңінде қола жүлдеге ие болды. 2015 жылы Әлем Чемпионатының (Италия) күміс жүлдегері. Еуропа Кубогының бірнеше дүркін жеңімпазы және жүлдегері. Еуропа Кубогы бойынша 2015-2016 жылғы маусымның абсолюттік жеңімпазы. Әлем кубогының күміс жүлдегері.
Сочидағы Олимпиадада 6-ші нәтиже көрсетті. 2018 жылғы Олимпиадалық ойындарда 13-ші болды.

2019 жылы желтоқсан айында фристайл-акробатика бойынша Еуропа Кубогы кезеңі аясында синхронды секіру бойынша Рука атты Финляндия қаласында алтын медальға ие болды.

## Дереккөздер

Санат:Алфавит бойынша фристайлшылар
Санат:Қазақстан фристайлшылары
Қаскелең қалалық әкімдігі

**Қаскелең қалалық әкімдігі** — Алматы облысы Қарасай ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Көктөбе ауылы, Қаскелең қаласы кіреді. Орталығы – Қаскелең қаласы.
 

## Дереккөздер

 
Санат:Қарасай ауданы ауылдық округтері
Санат:Алматы облысы қалалық әкімдіктері
Гүлжахан Жарылқасынқызы Әспетова

**Әспетова Гүлжахан** - Қазақстан Республикасының халық әртісі(1993ж)

## Өмірбаяны
**Әспетова Гүлжахан Жарылқасынқызы** — 1946 жылы мамырдың 28-і күні Жамбыл облысының Мерке ауданының Мерке ауылында дүниеге келген. 1967 жылы Алматыдағы өнер интситутын бітіреді (Қазіргі таңда Алматы консерваториясы). 1967 –1997 жж. Қазақ өнер театрында жұмыс атқарды.
 
### Мансабы
**Әспетова Гүлжахан Жарылқасынқызы** - рөлдерінде сомдайтын кейіпкерлерінің әлеуметтік мәнін оның ішкі лирикалық жандарын сезінуімен байланыстыра білген. **Аспетованың** Қарагөз, Құртқа (М. Әуэзов, «Қарагөз» және «Қобыланды Қарақыпшақ»), Жәмилә (К. Мухамеджанов, «Бөріктің астындағы бөлтірік»), Анар (О. Бөкей, «Құлыным менің»), Бәтима-ханым (Т.Ахтанов, «Серт»), Мақпал (К. Мұқашев, «Дала поэмасы»), Ардақ, Зейнеп (Д. Исабеков, «Кішкене ауыл», «Ескі үйдегі екі кездесу»), Сәния (М. Мақатаев, «Қош бол, махаббат»), Ана (Ж. Аймауытов, «Сұлу қыз»), Салтанат (Б. Римова, Абай - Әйгерім) ролдері терең мазмұнмен және күрделі сахналық шешімдермен ерекшеленеді. Әр жылдары Аспетова аудармалық драматургия бойынша спектакльдерге қатысты: Мухойя және Назым (С. Ахмад, «Қалыңдықтың бүлігі» және «Күйеу бала»), Найман-ана (Ш. Айтматов, «Ғасырдан да ұзақ күн»), Надя (А.Н. Афигенов, «Ананың жүрегі»), Ягда (А. Абдуллин, «Күнім менің, ұмытпа мені»), Мадлена Бежар (М.А. Булгаков, «Баскесерлер»), Анна («Дон Жуанның хикаялары», «Дон Жуан немесе геометрияға деген махаббат» атты пьесасы бойынша), Электра (Л. Дюрко «Электра – махаббатым менің»). **Аспетова** бұл рөлдерді үлкен жауапкершілікпен, шығармашылық табыстарды жалықпай іздеу арқылы орындады. Сонымен қатар актриса «Тоғызыншы балаңнан қорқ, дұшпан», «Бақытты адам» және т.б. фильмдерге түсті.
 
## Марапаттары
Қазақстан және Өзбекстанның Жоғары Кеңесінің Құрмет грамотасымен, сонымен қатар «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталды.

## Әдебиеттер
* Әдеб.: Богатенкова Л.И. Услышать и понять человека. А.-А., 1987, с. 123 – 29; Сығай Ә. Сахна саңлақтары. А., 1998, 400 – 404 б.
Галина Александровна Вишневская

**Галина Александровна Вишневская** (10 ақпан 1994 жылы Қазақстанда Семей қаласында, Қазақстан дүниеге келді) — Шығыс Қазақстан облысынан шыққан биатлоншы, халықаралық дәрежедегі спорт шебері, әлем чемпионы (2014, юниорлар), Азияның екі дүркін чемпионы (2014, юниорлар), 2017-ші жылғы Универсиадада екі дүркін чемпион және 2017-ші  жылғы Қысқы Азиялық ойындарда төрт дүркін чемпион атанды. 
## Өмірбаяны
10 ақпан 1994 жылы Семей қаласында дүниеге келді. Биатлонға дейін футбол ойнады, ал биатлонмен  2008 жылдан бастап айналыса бастады, жаттықтырушысы Рафаиль Мирсалимов болды. 2012 жылы Шәкәрім атындағы Семей Мемлекеттік университетіне түседі.
## Юниорлық және жастар жетістіктері

## Универсиадалар
*2015 жылдың қаңтар айында Словакияның Осрблье қаласында өткен 2015 жылғы 27-ші Қысқы Универсиада аралас эстафетада күміс медальға ие болды.  
*2017 жылдың қаңтарында Алматы қаласында өткен 2017-ші жылғы 28-ші Қысқы Универсиадасында Галина Вишневская Қазақстанның басты үміті болды. Биатлоншылар жарысында артылған үмітті ақтады, 7,5 км спринтта және 12,5 км масс-стартта екі алтын медаль, сонымен қатар аралас эстафетадағы 15 км-лік жеке жарыста екі күміс медаль ұтып алды. Галина 10 км қуалау жарысында да алда болды, бірақ «тұрып ату» және «жатып ату» атыс позицияларын шатастырып алып, жарыстан шығарып тасталды.
## Қысқы Азиядалар
2017 жылы ақпан айында Галина Вишневская Саппоро Қысқы Азия ойындарында биатлондық бағдарламаның барлық төрт алтын медальдарын ұтып алады: 7,5 км спринтте, 10 км қудалау жарысында, аралас эстафетада және 12,5 км масс-стартта.
## Әлем кубогы
*2011 жылы 9 желтоқсанда Хохфильцендегі әлем Кубогындағы спринтер жарысында дебютпен шықты, ондағы көрсеткен нәтиже бойынша 83 орын алды.  
*2013 жылы 14 желтоқсанда Ансиде спринттен 36-шы болып мәреге жетті және әлем Кубогында алғаш ұпайларын алды.
*2016-2017 жылдары маусым айында Оберхоф әлем Кубогы кезеңінде масс-стартта Вишневская төртінші болып мәреге жетті.  
*2017 жылдың 26 қарашасында Эстерсунд әлем Кубогы кезеңінде жеке аралас эстафетада үшінші орын алды (Максим Браунмен бірге).
## Әлем Кубогында өнер көрсету кезеңіндегі нәтижелер

## Дереккөздер