Бәріне қарсымын

нобай|196x196 нүкте|«Бәріне қарсымын» кандидат
**Барлық кандидаттарға қарсымын** немесе **«Бәріне қарсымын»** кандидат — сайлаудағы дауыс беру бюллетеньдеріндегі бюллетеньдегі кандидаттардың ешқайсысын таңдамай дауыс беруге қатысуға мүмкіндік беретін соңғы тармақ. Ол партиялық сайлауда да, нақты кандидаттардың сайлауында да қолданылады (президенттік, әкімді және т.б.). Кейбір елдерде бұл тармақ бюллетеньдерге енгізіледі.

Бәріне қарсымын дауыс беру — наразылық білдірудің бір түрі.

## Әлемде

### Қазақстан
«Бәріне қарсымын» бағаны «Сайлау туралы» Конституциялық заңның 37-бабының 1-тармағы — бабына сәйкес дауыс беруге арналған бюллетеньдерге енгізілген. «Бәріне қарсымын» нұсқасы бастапқыда 1991 жылғы президенттік сайлауда қолданылды, сол кезде сайлаушыларға кандидаттың атын (Нұрсұлтан Назарбаев) сайлау бюллетенінде «бәріне қарсымын» дауыс берді деп сызып тастауға мүмкіндік берілді.

1995 жылы «бәріне қарсымын» деген баған Қазақстандағы Сайлау туралы заңға сәйкес ресми түрде сайлау бюллетеніне енгізілді, өйткені ол алғаш рет 1999 жылғы президенттік сайлауда қолданылды. Алайда, кейіннен «бәріне қарсымын» баған 2004 жылғы сайлау туралы заңның өзгеруіне байланысты сайлау бюллетеньдерінен алынып тасталды. 

Бағанның күшін жойғанына қарамастан, саяси белсенділер демократиялық емес стандарттарға сәйкес Қазақстан үкіметі өткізген сайлауға наразылық білдіру құралы ретінде «бәріне қарсымын» опциясын жанама түрде қолдануды жалғастырды. Оларға демонстранттардың балама дауыс беру жәшіктерін орнатуы және «бәріне қарсымын» жүйеде бейресми дауыс беру, сондай-ақ жалған дауыс беруге қатысу кірді. 2016 жылы астаналық заңгер Антон Фабри Жоғарғы сотқа шағым түсіруге тырысып, Орталық сайлау комиссиясы барлық сайлаушылардың мүдделерін мүлдем елемеді, сайлаушылардың келуін манипуляциялау мақсатында бюллетеньдерден «шебер алдау» ретінде дауыс беру мүмкіндігін жоққа шығарды деп мәлімдеді.

«Бәріне қарсымын» бағанының болмауы 2021 жылғы парламенттік сайлау кезінде басты мәселе ретінде қабылданды. бұған жауап ретінде президент Қасым-Жомарт Тоқаев сайлаудан кейін барлық сайлау бюллетеньдеріндегі ескерту бағанын қалпына келтіру туралы ұсынысты қамтитын қосымша саяси реформаларға шақырды. Сайлау туралы заңға ұсынылған өзгерістер 2021 жылдың маусымында күшіне енді, Парламент ратификациялағаннан және Тоқаев заң ретінде қол қойғаннан кейін. «Бәріне қарсымын» нұсқасы алғаш рет 2021 жылдың шілдесінде ауыл әкімдерінің тікелей сайлауы кезінде қайта қолданылды.

2022 жылғы президенттік сайлауда «бәріне қарсымын» нұсқасы 5,8% (460 484 дауыс) алды — ең көп жиналған екінші дауысқа айналдырды.

Қазақстандағы сайлауда «бәріне қарсымын» жеңіс сценарийінің нақты әсері түсініксіз, өйткені Әділет министрі Қанат Мусин 2022 жылдың қыркүйегінде «бәріне қарсымын» дауыстар дәлелдердің жоқтығынан дауыс беру кезінде анықтаушы фактор ретінде емес, «сайлаушылардың сайлауға қатысуының дәлелі» ретінде ғана ескерілетінін ашық айтты — мәселедегі заңнама «бәріне қарсымын» бағаны қазіргі уақытта тек «сайлауға қатысу құқығын жүзеге асыру» ретінде бар екенін айтты. азаматтардың өз пікірін білдіруіне мүмкіндік беру.

## Тағы қараңыз

* Үгіт-насихат
* Наразылық дауысы
* Сайлауға бойкот жарияла

## Дереккөздер


Санат:Дауыс беру