Герд фон Рундштедт

***Карл Ру́дольф Герд фон Ру́ндштедт*** () — Бірінші және екінші дүниежүзілік соғыстардың ардагері. Вермахт генерал-фельдмаршалы. Вермахттың еуропа елдеріне жорықтары кезінде үлкен әскери қосындардың қолбасшысы.

## Өмірінің басы
Саксониядағы Ашерслебен қаласында ақсүйектер пруссиялық отбасында дүниеге келген. 12 жасында кадет мектебіне оқуға түсті. Әскердегі қызметін 1892 жылы фанен-Юнкер (офицерге кандидат) шенімен бастады. 1893 жылы маусымда лейтенант дәрежесіне көтерілді. 1902 жылы Бас штаб академиясына оқуға түсті.

1907 жылдан (капитан) 1910 жылға дейін-бас штабта, содан кейін армияда әртүрлі лауазымдарда қызмет етті.
## Бірінші дүниежүзілік соғыс
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Марне шайқасына және Ресейдегі Нарев өзенінің шабуылына қатысты. Әр түрлі штабтық лауазымдарда қызметін жалғастырды. Соғысты майор шенімен аяқтады, Франциядағы 15-ші корпус штабының бастығы.

Екі дәрежелі темір кресттермен, сондай-ақ тағы 12 орденмен марапатталған.
## Дүниежүзілік соғыстар арасында
Веймар Республикасының сарқынды армиясындағы соғыстан кейін Фон Рундштедттің мансаптық өсуі тез жүрді-1920 жылы подполковник, 1923 жылы полковник, 1927 жылы генерал-майор, 1929 жылы генерал-лейтенант және 1932 жылдың қазанынан бастап жаяу әскер генералы атағын алды. Гитлер билікке келген кезде Берлиндегі 1-ші армия тобының қолбасшысы болды

**Бірінші оставка**

Пруссиялық ақсүйек ретінде Рундштедт армия саясаттан тыс тұруы керек деп есептеді. Гитлер оны тәкаппар болып көрінгендіктен ұнатпады, сонымен қатар Рундштедт оны таныстарының тар шеңберіндегі "ефрейтор"деп атады. Ол 1934 және 1938 жылдары нацистік жақтаушы Вальтер фон Рейхенауды Армияның Бас қолбасшысы қызметіне жібермеді. 1938 жылы Рундштедт нацистердің генерал Фричті қудалауына наразылық білдірді. Нәтижесінде Рундштедт генерал-полковник шенімен отставкаға кетті, бұл оның төрт отставкасының біріншісі болды.
## Екінші дүниежүзілік соғыс
1939 жылы қыркүйекте соғыс басталып, Фон Рундштедт Польшаны сәтті басып алу кезінде Оңтүстік армия тобын басқаруға қайта шақырылды. Темір кресттерге арналған тақталармен (қайта марапаттау) және рыцарлық крестпен марапатталған.
thumb|right|300px|1940 жылғы Франциядағы әскери қимылдар
1940 жылғы Француз науқаны кезінде Фон Рундштедт [Франция]ны басып алуда шешуші рөл атқарған "А" армия тобын басқарды. [Манштейн жоспарына сәйкес, Клейстің танк тобы Арденн тауларын аралап, арнаға шығып, Бельгиядағы ағылшын-француз әскерлерінің үлкен тобын кесіп тастады, бұл бүкіл науқанның керемет жетістігін анықтады. Алайда Дюнкеркте қоршалған әскерлерге шабуыл жасау туралы бұйрық Рундштедт берген жоқ, бұл ағылшындарға жағажайлардан 338 мың сарбазды эвакуациялауға мүмкіндік берді. Фон Рундштедт және басқалары кейіннен бұл шешім Гитлерге тиесілі деп мәлімдеді және Ұлыбританиямен бейбітшілік келісімін жасасу ниетіне негізделген.

Франциядағы жетістігі үшін фон Рундштедт әскери басшылар тобының қатарында фельдмаршалға (1940 ж.19 шілде) көтерілді. Британ аралдарына басып кіру үшін "Теңіз арыстаны" операциясын әзірлеуге қатысты. Содан кейін ол Франциядағы оккупациялық күштердің қолбасшысы және Нидерланды, Бельгия және Франция дағы жағалауды қорғауға жауапты болды.

**КСРО-ға шабуыл**

Рундштедт КСРО-ға шабуыл жасауға әуел бастан қарсы болғанына қарамастан[5] оған Оңтүстік армия тобының қолбасшылығы берілді. Топ құрамында 43 неміс дивизиясы (оның 5-і танк) және 14 румындық болды. Топ күштерінің көпшілігі моторсыз жаяу әскер болды, сондықтан оның алға жылжуы Вермахттың қалған екі тобы сияқты жылдам болмады. Дегенмен, Рундштедт әскерлері сәтті болды: Румыния шекарасында  өзінде 150 мың тұтқын, 2 мыңға жуық танк және 2 мың зеңбірек тұтқынға алынды.

1941 жылы тамыз айының басында Уман маңындағы шайқастарда олар Қызыл Армияның Оңтүстік және Оңтүстік-Батыс майдандарының үлкен әскерлерін қоршауға алды. 100 мыңнан астам тұтқын, 300-ге жуық танк пен 800 зеңбірек алынды. Қыркүйек айында Мәскеу бағытынан ауыстырылған Гудерианның 2-ші танк армиясының қолдауымен Рундштедт әскерлері Киев маңында Оңтүстік-Батыс майданының негізгі күштерін қоршауға алды. Қызыл Армияның 660 мыңнан астам солдаты мен офицері тұтқынға алынды, 884 танк пен 3 мыңнан астам зеңбірек қолға түсті.

Осыдан кейін Рундштедт Клейсттің 1-ші танк армиясын оңтүстік-шығысқа, Мелитополь аймағындағы Манштейннің 11-ші армиясының алға жылжуына кедергі келтірген Оңтүстік майдан бөлімшелерінің артына бұрылды. 5 қазанда Клейсттің бөлімшелері Бердянск маңындағы Азов теңізіне жетіп, Оңтүстік майданның 18-ші армиясын қоршап алды. 10 қазанда аяқталған Чернигов Қызыл Армия бөлімшелері үлкен шығынға ұшырады. Неміс деректері бойынша 65 мыңға жуық солдат пен офицер тұтқынға алынды; 18-ші армияның қолбасшысы генерал-лейтенант А.К.Смирнов қайтыс болды. Сондай-ақ 125 танк пен 500-ден астам зеңбірек алынды. Осыдан кейін Э.фон Манштейн басқарған 11-ші армия Қырымға еркін кіріп, Севастопольге дейін ілгерілей алды, бірақ қозғалыс кезінде қаланы ала алмады.

1941 жылдың қараша айының басында оңтүстік тобының әскерлері Украинаның бүкіл аумағын басып алды. Рундштедт суық ауа райының алдында тоқтап, қысқа дайындалу керек деп есептеді. Алайда Гитлер шабуылды жалғастыруды талап етті.

**Екінші отставка**

Қараша айында фон Рундштедт инфарктқа ұшырады , бірақ госпитализациядан бас тартты, шабуылды жалғастырды және 1941 жылы 21 қарашада «Оңтүстік» тобының әскерлері Дондағы Ростовты басып алды. Алайда 17 қарашада кеңес әскерлері маршал С.К.Тимошенконың басшылығымен қарсы шабуылға шығып, Ростов шабуыл операциясын бастады. Оның барысында ерте аязға байланысты Донда мұз әдеттегіден ерте пайда болды, 25 қарашада кеңес әскерлері мұздатылған өзеннің мұзына ілгерілей бастады; 28 қарашадағы қыңыр да қанды шайқастан кейін неміс әскерлері қаладан шығып кетті. - Рундштедт Гитлерден қыста әскерлерді өзендегі табиғи қорғаныс сызығына шығаруға рұқсат сұрады. Миус Ростовтан батысқа қарай 70 шақырым жерде, бірақ рұқсат алмаған. Алайда Рундштедт кері кетуге бұйрық берді. Сол күні Гитлер оны қолбасшылықтан алып тастап, Уолтер фон Рейхенауды Оңтүстік топтың жаңа командирі етіп тағайындады. Алайда оқиға орнына жеткенде Рейхенау шегіну туралы бұйрықты растады.

Гитлер неміс армиясының ең тәжірибелі қолбасшысының отставкаға кетуін асығыс деп сезініп, жеке тыңдау үшін Полтавадағы «Оңтүстік» тобының штаб-пәтеріне ұшып кетті (3 желтоқсан). Бұл жерде Рейхенаау мен Дитрих (Ростовқа қарай ілгерілеп бара жатқан СС Лейбстандарте дивизиясының командирі) Гитлерге Рундштедттің шегіну туралы шешімі жалғыз дұрыс емес шешім екенін растады. Гитлер қателігін мойындап, Рундштедттен кешірім сұрады. Фельдмаршалға демалыс беріліп, 5 желтоқсанда Германияға ұшып кетті. Рундштедт ешқашан Шығыс майданға оралмады.
## Батыс Майданда
200px|thumb|right|Нюрнбергте
1942 жылы наурызда Гитлер фон Рундштедті қызметке қайтарып, оны Батыстағы оккупация күштерінің қолбасшысы етіп қайта тағайындады. Онда ол бүкіл Атлант мұхитының жағалауында айтуға тұрарлық бекіністер жоқ екеніне көз жеткізді. Эрвин Роммель Рундштедт қолбасшылығына келгеннен кейін ғана күрделі бекініс жұмыстары басталды. Қону алдында қысқаша пікірталастарда фон Рундштедт танк бөлімшелері одақтастар пайда болуы мүмкін кез келген секторға тез жіберілу үшін операцияның артқы жағында орналасуы керек деп талап етті. Оны танк бөлімшелерінің командирі Гейр фон Швеппенбург қолдады. Бірақ Роммель танктер одақтастардың әскери-теңіз артиллериялық полигонынан тыс жағалау сызығында орналасуы керек деп талап етті, өйткені одақтастардың ұшақтары олардың қозғалуына кедергі жасайды. Африкадағы ұрыстағы табысының әсерінен Роммель одақтастардың ұшақтары күндізгі қозғалысты болдырмайды және түнде қозғалысты айтарлықтай қиындатады деп сенді. Ол сондай-ақ қиыр Батысқа (атап айтқанда, Нормандияға) қонуды одақтастар қарастырмайды және ол жерге аздаған танктерді жіберуге болады деп сендірді. Рундштедт Нормандияға қонуды екіталай деп санағанымен, ол бұл ақылсыз тәуекел деп санады. Бірақ Роммель өзінше әрекет ете алады, өйткені Рундстедттің беделі тағайындалғаннан бері оның бастамасының болмауына байланысты айтарлықтай төмендеді. Бронды дивизиялар таратылып, тек екеуі ғана Францияның солтүстік жағалауына Сенадан батысқа қарай жіберілді, ал олардың біреуі ғана Нормандияға жіберілді, одақтастардың десанты басталған кезде апатты салдары болды. 1944 жылы маусымда Нормандия операциясынан кейін Рундштедт Гитлерді одақтастармен бейбіт келіссөздерді бастауға шақырды. Жауап ретінде Гитлер оны 1944 жылы 1 шілдеде фельдмаршал Гюнтер фон Клюгемен алмастырды, сонымен бірге Рундштедтке Рыцарь крестіне емен жапырақтарын табыстады.
Фон Рундштедттің ашуын келтірген 20 шілдедегі Гитлерге қастандықтан кейін ол Гудериан және Вильгельм Кейтельмен бірге армияның құрметті сотына қатысуға келісті, оның барысында Гитлерге адал емес жүздеген офицерлер жиі ұсақ күдікпен жұмыстан босатылды. Бұл олардың істері халық сотына берілді деген сөз. Көбі өлім жазасына кесілді.

1944 жылы тамыз айының ортасында фон Клюге өз-өзіне қол жұмсады, ал фельдмаршал Модель Батыс майданының қолбасшысы болып тағайындалғаннан кейін 18 күннен кейін қызметінен босатылды, ал Рундштедт 1944 жылы 5 қыркүйекте Батыстағы қолбасшы болып қайтадан тағайындалды.

Онда ол тез арада әскерлерін біріктіріп, Голландия операциясында одақтастарды жеңді. 1945 жылы ақпанда оған емен жапырақтары бар рыцарь кресті қылыштары берілді.

Ол Антверпен шабуылының қолбасшысы болғанымен (ол Одақтастардың Бұлгедегі артықшылығына байланысты сәтсіз болды), ол шабуылға басынан бастап қарсы болды және оның қолын жуды. Рундштедт 1945 жылы 18 наурызда Гитлердің қолбасшылығынан қайтадан алынып тасталды және Вильгельм Кейтельге Гитлердің үмітсіз соғысты жалғастырудан гөрі одақтастармен бітімгершілікке қол жеткізгені жақсы екенін айтқан кезде оның орнына Альберт Кессельринг келді.
## Соғыстан кейін
Рундштедт 1945 жылы 1 мамырда АҚШ-тың 36-шы атқыштар дивизиясы тарапынан тұтқынға алынды.

Түрмеде отырғанда кеңестік тергеушілер одан соғыстағы қай шайқасты шешуші деп санайтынын сұраған. Ол Сталинградты айтуы керек еді, бірақ ол Британ шайқасын айтты, «тітіркенген тергеушілер дәптерлерін жауып тастап кетті». Жауап алу кезінде Рундштедт тағы да жүрек талмасына ұшырап, Ұлыбританияға жеткізілді, ол Бридженттегі әскери тұтқындар лагерінде болды. Британдықтар оны әскери қылмыскер деп санады. Оған тағылған айыптардың ішінде Кеңес Одағының басып алынған жерлерінде қырғынды ұйымдастыру болды. 1941 жылы 10 қазанда 6-шы далалық армияның қолбасшысы Вальтер фон Рейхенау өзінің әйгілі «Рейхенау орденін» шығарды. Рундштедт бұйрықтың көшірмесін алған кезде оны көшіріп алып, басқа әскерлердің қолбасшыларына өздерінің қол астындағыларға беруі керек бұйрық үлгісі ретінде жіберді. Оның Айнсатцгруппенге белсенді көмегі де жазылған. Істің мәні бойынша сұралғанда және Айнсатцгруппе командирінен қарғыс айғақтары ұсынылған кезде, Рундштедт бұл айғақтарға дау айта алмаса да, SS адамының «фельдмаршал туралы мұндай үнде сөйлеуі» арсыздық екенін айтты. Сайып келгенде, ол ешқашан денсаулығына байланысты сотқа тартылмады, дегенмен американдық тергеушілер британдық шешім саяси себептерге негізделген деп санайды. Ол 1948 жылдың шілдесінде босатылып, қайтыс болғанға дейін Ганноверде тұрды.
## Отбасысы
1902 жылы 22 қаңтарда Луиза фон Гетцке үйленді және олардың бір ғана баласы болды: Ханс Герд фон Рундштедт (1903-1948), ол әскери мансабын тастап, өзін мұрағат ісіне арнады. Ганс Герд, әкесінен айырмашылығы, артында көптеген ұрпақтар қалдырды.
## Дереккөздер