Донецк облысы

**Донецк облысы** () — Украина оңтүстік-шығысындағы облысы. Ол 1932 жылғы 2 шілдеде құрылған ол 1961 жылға дейін **Сталин облысы** деп аталды және өзінің қазіргі шекарасын 1938 жылғы 3 маусымда алды. 

2014 жылғы сәуірдегі Украинадағы саяси дағдарыстың ушығуы нәтижесінде облыс аумағында жартылай мойындалған Донецк Халық Республикасы болып жарияланды. Облыстың бір бөлігі, соның ішінде Донецк атты орталығы Ресей әскерімен жауланған себебінен облыстың қазіргі әкімшілік орталығы Краматорск қаласында орналасқан.

## Тарихы
[нобай|солға|Донецк облыстық кеңесінің ғимараты, [Донецк, 2008]]
### Кеңестік тарихы
Донецк облысы құрылғанға дейін оның аумағында 1923 жылдан 1930 жылға дейін үш аудан (округа) болды. 1925 жылы Донецк губернаторлығы ыдырады. 1932 жылдың 2 шілдесінде Кеңестік Украина құрамында **Сталин облысы** құрылды. 16 шілде күні облыс орталығы болып Сталино (қазіргі Донецк) қаласы таңдалды. 1938 жылға дейін Донецк облысы қазіргі Донецк облысы мен Луганск облысының аумақтарын қамтыды. 1938 жылы ол маусымда Сталино облысы (қазіргі Донецк облысы) және Ворошиловград облысы (қазіргі Луганск облысы) болып екіге бөлінді.

1941 жылдың күзінен 1943 жылдың күзіне дейін фашистік неміс басқыншылығы кезінде Донецк облысы **Юзовка облысы** (Донецктің бастапқы атауымен) деп аталды.

Кеңес Одағындағы десталинизация саясатының бір бөлігі ретінде 1961 жылы Сталино және Сталин облысы Донецк және **Донецк облысы** болып өзгертілді.

Кеңес Одағы ыдыраған кезде 1991 жылғы референдумда Донецк облысындағы сайлаушылардың 83,9% Украинаның тәуелсіздік жариялауын қолдаған.

### Тәуелсіз Украинадағы тарихы
1990 жылдардың ортасында бұл аймақ қылмыстық әрекеттердің күшейгенімен, оның ішінде Әхәт Брагин мен Євген Щербан сияқты танымал бизнесмендердің өлтірілуімен белгілі болды.

#### Ресей-Украина дағдарысы (2014–2022)
Донецк облысы елдің басты про-ресейлік партиясы, Аймақтар партиясының басты орталығы болды. Партия 2002 жылы үкімет құрамына кірді де, саясатта аса қуатты болған «Донецк саяси кланының» негізін салған.

2004 жылдың соңында Аймақтар партиясы Донецк облысын қосатын Оңтүстік-Шығыс Украина Автономиялық Республикасы деген саяси жобаны құруға қатысты. Ресей үкіметімен тығыз байланыста болған Аймақтар партиясы жергілікті коммунистермен және басқа ресейшіл белсенділермен бірге ресейшіл толқуларды тудырды, олар кейінірек Донбастағы соғысқа ұласты. 2014 жылдың мамыр айында Украина үкіметі Донецк облысындағы Ресеймен шекарасын бақылаудан айырылды. Қазір облыстың шығыс бөлігін Ресей басып алған.

#### Ресейдің Украинаға басып кіруі (2022–)
2022 жылдың 30 қыркүйегінде Ресей Донецк (ДХР), Луганск (Луганск Халық Республикасы), Запорожье және Херсон облыстарын аннексиялады. Кейін Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы елдерді «заңсыз аннексиялау әрекеті» деп сипаттаған бұл әрекетті мойындамауға шақыратын резолюция қабылдады, Ресейден «жедел, толық және сөзсіз кетуін» талап етті және әлемнің көптеген елдері бұл аннексияны мойындамады. 2022 жылдың аяғында облыс қарама-қарсы тараптар арасында шамамен тең бөлінген.

## Әкімшілік-аумақтық құрылысы
Облыс 8 түрлі ауданға және 28 бірдей деңгейлі муниципалитетке (22 қалалық рада, 6 облыстық маңызы бар қала) бөлінген. Төменде барлығының тізімі берілген:

Облыстың екінші бөлімі олардың кеңестерімен басқарылатын әртүрлі муниципалитеттерден тұрады. Бұл муниципалитеттер бір немесе бірнеше елді мекендерден тұруы мүмкін. Барлығы әкімшілік жағынан өздері орналасқан ауданға бағынады.

Төмендегі деректер Донецк облысының екінші деңгейлі әкімшілік бөлімшелерінің әрбір түрінің санын қамтиды:
* Жалпы елді-мекендері – 1,283, соның ішінде:
** Ауылдары – 1,124;
** Қалалары – 159, соның ішінде:
*** Кенттері – 131;
*** Аудандық бағыныстағы қалалары – 24;
* сельсоветтері – *белгісіз*.

****

Сурет:Donetsk Oblast location map.svg|300px|center

poly 207 16 295 42 297 77 262 124 247 169 241 197 268 228 222 268 183 245 174 208 153 183 125 180 82 199 54 132 133 120 165 81 196 50 Краматорск
poly 292 102 322 102 320 122 332 127 337 154 328 174 334 210 348 235 322 246 288 232 279 216 270 212 255 194 256 173 254 159 261 138 274 138 273 123 291 120 Бахмут
poly 255 244 358 235 325 255 391 297 429 323 473 353 480 380 424 377 395 365 361 356 343 311 309 311 317 301 291 303 267 268 256 244 Горловка
poly 276 300 311 316 331 318 348 359 431 387 397 443 350 449 319 415 333 400 266 386 200 379 223 351 200 355 241 371 205 365 200 380 200 336 222 351 Донецк
poly 199 389 257 379 259 393 321 404 309 423 328 511 319 590 247 585 255 512 276 500 254 485 249 442 215 422 Кальмиусское
poly 137 498 170 527 217 534 245 526 234 545 246 551 250 570 236 591 185 596 152 652 129 630 100 644 114 617 76 568 85 539 Мариуполь
poly 21 325 103 349 117 323 101 365 141 404 199 406 212 429 242 448 249 490 264 501 246 516 172 517 98 463 34 400 Волноваха
poly 74 209 115 186 144 190 166 210 182 259 227 281 243 255 265 296 236 304 213 341 204 328 187 391 111 361 130 349 126 318 80 321 76 299 85 291 84 259 65 257 Покровск



Облыстың жергілікті әкімшілікті Донецк облыстық радасы (кеңесі) басқарады. Донецк облысының «әкімі» Донецк облысы әкімшілігінің төрағасы деп аталады, оны Украина президенті тағайындайды.

## Географиясы
### Физикалық-географиялық орналасуы
Оңтүстік-батыста және батыста облыс Украинаның Днепропетровск және Запорожье облыстарымен, солтүстік-батыста Харьков облысымен, солтүстік-шығыста Луганск облысымен, оңтүстік-шығыста Ресейдің Ростов облысымен шектеседі.  

Облыстың солтүстіктен оңтүстікке дейінгі ұзындығы — 255 км, батыстан шығысқа қарай — 180 км. Облыстың шекараларының жалпы ұзындығы — 1526 км, оның ішінде: құрлық — 1376 км, теңіз — 140 км. Аймақтың ең биік жері — атауы жоқ, биіктігі 336 м, Дебальцевтегі №3 платформа және метеорологиялық платформаның жанында орналасқан нүктесі, ең төменгі жер (.40,4 м) — Азов теңізіндегі су деңгейі. 

### Халқы
2015 жылдың 1 сәуіріндегі жағдай бойынша облыс халқы 4,288,258 адамды құрады (бұл 2014 жылдың 1 қыркүйегінен 32,563 адамға аз). 2015 жылдың 1 қаңтарындағы жағдай бойынша облыстың 4,997,200 тұрғынының 3895,600 адамы (90,84%) қалалық жерлерде, ал 401,600 адам (9,16%) ауылдық жерлерде өмір сүрді. Тұрақты халық саны — 4,284.4 мың адам, оның ішінде қала халқы — 3,879.7 адам (90.55%), ауыл халқы - 404,700 адам (9.45%). Облыс орталығының тұрғындары 952,100 адамды құрады (облыс халқының 22.16%).

2001 жылғы халық санағы бойынша, облыс халқының 74.9%-ы орыс тілін өз ана тілі деп атады. 1989 жылғы алдыңғы халық санағымен салыстырғанда, өздерін этникалық орыс деп санайтын адамдар санының азаюына қарамастан, бұл көрсеткіш 7.2 пайыздық тармаққа өсті. Өз кезегінде облыс тұрғындарының 24,1% украин тілін ана тілі деп санады, бұл алдыңғы санақ бойынша 6.5 пайыздық тармаққа аз. Санақ жүргізу кезеңінде ана тілі ретінде көрсетілген басқа тілдердің үлесі 1.7%-дан 1%-ға дейін төмендеді. 2012 жылы мемлекеттік тіл саясатының негіздері туралы заң қабылданғаннан кейін орыс тілі аймақта аймақтық мәртебеге ие болды. 2018 жылдың 28 ақпанында заң конституциялық емес деп танылды және күшін жоғалтты.

## Марапаттары
*  Ленин ордені (1958);
*  Ленин ордені (1970).

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
*  
* Донецк қаласына туристер мен келушілер үшін ресми нұсқаулық 
* Украина картасынан елді мекендерді іздеңіз 
* Донецк облысының пошта индексінің анықтамалығы  
* Донецк байланыс ресурсы 

Санат:Донецк облысы