Дюнкерк

**Дюнкерк** () — Франциядағы коммуна. Нор-Па-де-Кале аймағына қарасты Нор департаментінде орналасқан. Дюнкерк округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 37,34 км² шамасында.

Коммунаның INSEE коды — *59183*, пошта индексі — *59140, 59240, 59640*.

## Атауы
Дюнкерк атауы батыс фламанд тіліндегі dun («құм төбелері») және kerke («шіркеу») сөздерінен шыққан, яғни «құм төбелеріндегі шіркеу» дегенді білдіреді. Жақын маңдағы аттас елді мекенмен шатастырмау үшін көршілес қала кейінірек Oostduinkerke («Шығыс Дюнкерк») деп өзгертілді. XX ғасырдың ортасына дейін мұнда сөйлейтін негізгі тіл француз-фламанд тілі (нидерланд тілінің диалектісі) болып қала берді.

## Тарихы
Дюнкерктің тарихы – қарапайым балықшылар ауылының Еуропаның ең даулы бекіністерінің біріне айналуының ғасырлар бойғы шежіресі. X ғасырда Фландрия графтарының билігі кезінде Ла-Манш бұғазының батпақты жағалауында пайда болған қоныс бастапқыда қорғауды қажет етті. 960 жылы викингтердің шапқыншылығын тойтару үшін қабырғалар тұрғызылды. Монахтар мен графтардың күш-жігерінің арқасында айналадағы батпақтар құрғатылды, ал қала нарықтық құқықтар мен алғашқы каналдарға ие болды, ресми түрде 1067 жылы өз атауын құжаттарда бекітті.

XIII және XIV ғасырлар бойы Дюнкерк үнемі саяси ойындардың ортасында жүрді. Қала тұрғындары фламанд графтары мен француз тәжіне адалдығы арасында жиі ауытқып отырды, бұл қайта-қайта қуғын-сүргінге және қиратуға әкелді. Жүзжылдық соғыстың басталуымен жағдай нашарлады - Англиямен сауда кезек-кезек әлсіреп, өркендеді, 1378 жылғы бөліну кезінде ағылшын әскерлері қаланы басып алып, толығымен дерлік қиратты.

XIV ғасырдың соңында Фландрия Бургундия герцогтігінің бақылауына өткен кезде, содан кейін Бургундия Мариясы мен Максимилиан I әулеттік некесі арқылы Габсбургтердің қолына өткен кезде жаңа дәуір басталды. Бұл Дюнкеркті стратегиялық маңызды империялық форпостқа айналдырды. Францияның бұл жерлерді қайтарып алуға үздіксіз әрекеттеріне қарамастан, Габсбург жеңістерінен және Нидерланды бөлінуінен кейін қала Испания (Оңтүстік) Нидерландысының құрамында қалды. Осылайша, бес ғасыр бойы Дюнкерк балық аулау портынан жетекші еуропалық монархиялар күресін жалғастырған қуатты әскери портқа айналды.

### Корсар базасы
XVII және XVIII ғасырларда Дюнкерк қуатты әскери-теңіз базасына және ұлы державалар арасындағы күресте стратегиялық активке айналды. Испандықтар 1583 жылы қаланы қайта басып алғаннан кейін, ол сауда кемелерін қорқытқан әйгілі «Дюнкеркерлердің» - жекеменшік иелерінің базасына айналды. Ұзаққа созылған соғыстар кезінде қала бірнеше рет қолға ауысты - 1646 жылы оны француздар, 1652 жылы тағы да испандықтар басып алды, ал 1658 жылы Дюндер шайқасындағы жеңістен кейін оны француз-ағылшын күштері басып алып, Англияға берді.

Бетбұрыс 1662 жылы 17 қазанда болды, сол кезде ағылшын королі II Чарльз қаражатқа мұқтаж болып, Дюнкеркті Францияға 320 000 фунт стерлингке сатты. XIV Людовиктің тұсында қала кең көлемді жаңғыртудан өтті: он бекініс салынды, порт кеңейтілді және шлюздер мен бекіністердің бірегей жүйесі салынды. Бұл Дюнкеркті француз корсарлары үшін тамаша базаға айналдырды, олардың ішіндегі ең танымалы Жан Барт болды. Қала соншалықты маңызды болғандықтан «Темір маскадағы адам» романының кейіпкеріне шабыт осында тоқтатылды.
[нобай|[1695 жыл|1695 жылы ағылшын-голланд флотының Дюнкеркті бомбалауы.]]
Дюнкерктің шапқыншылыққа арналған трамплин ретіндегі әлеуетінен қорқып, Ұлыбритания оны демилитаризациялауды талап ете бастады. 1713 жылғы Утрехт келісімі бойынша қаланың бекіністері мен порттық нысандары қиратылды. Кейінірек, 1763 жылы Париж келісімі Францияның портты нығайту құқығын қайтадан шектеді, ал бұл шектеулер тек 1783 жылғы Версаль келісімімен ғана алынып тасталды, бұл Францияның қаланы толық қорғау құқығын қалпына келтірді.нобай|Дюнкерк картасы (шамамен 1660 ж.)

### Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Дюнкерк
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Дюнкерк британдық логистиканың негізгі орталығына айналды, онда Мысыр мен Қытайдан келген жұмысшылар жұмыс істеді. 1915 жылдан бастап қала жойқын бомбалауларға ұшырады, соның ішінде 1917 жылы неміс аса ауыр Lange Max зеңбірегінің шабуылдары болды. Үздіксіз шабуылдар үлкен шығындар мен қирауларға әкелді - 1917 жылдың күзіне қарай қала халқы 39 000-нан 7000-ға дейін азайды.

Осы кезеңде қала тыңшылық паникаға толы болды (1916 жылы жазушы Роберт Сервис өлім жазасына кесілуге ​​жақын қалды), ал 1918 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің әуе күштері сол жерде орналасты. Тұрғындарының ерекше батылдығы үшін Дюнкерк ең жоғары марапаттармен марапатталды: Әскери крест (1917), Құрмет легионы (1919) және бүгінде қаланың елтаңбасын безендіретін Британдық ерекше қызмет крестімен.

### Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Дюнкерк
1940 жылы Франция үшін шайқас кезінде 400 000-нан астам одақтас сарбаз неміс шабуылы кезінде Дюнкерк маңындағы теңізде қысылып қалды. Вермахттың шешуші шабуылы күтпеген жерден тоқтатылды - Гитлердің жеке бұйрығы туралы мифке қайшы, бастаманы генерал Герд фон Рундштедт  көтерді, ол танктерді сақтап, қапталдарды жабуды шешті. Бұл үзіліс одақтастарға 28 мамырда Бельгияның кенеттен тізе бүгуіне қарамастан, қорғаныстарын нығайтуға және эвакуацияға дайындалуға мүмкіндік берді.

Уинстон Черчилль «Динамо операциясы» деген кодтық атаумен әскерлерді құтқаруды ұйымдастырып, 900-ден астам кемені — әскери кемелерден бастап шағын азаматтық қайықтарға дейін жұмылдырды. «Дюнкерк кереметі» нәтижесінде 123 000 французды қоса алғанда, 338 226 адам Ұлыбританияға эвакуацияланды. Дегенмен, құтқару құны жоғары болды: 40 000-нан астам көлік жағада қалдырылды, ал ондаған мың сарбаз тұтқынға алынды немесе шегінуді жасыру кезінде жараланған жолдастарын тастап кетуге мәжбүр болды.
нобай|1940 жылдың 31 мамырында Доверге тоқтауға дайындалып жатқан эсминецпен Дюнкерктен эвакуацияланған одақтас әскерлер.

1944 жылы Нормандиядағы жеңістен кейін Дюнкерк тағы да шайқас алаңына айналды. Неміс гарнизоны қаланы өтпейтін бекініске айналдырды және алға жылжып келе жатқан 2-ші Канада дивизиясына берілмеді. Портты басып алуға құнды ресурстарды жұмсамау үшін одақтастар оны айналып өтуді шешті, қала қоршауда қалды.

Әуе күштерінің қолдауымен 1-ші Чехословакия бронды бригадасы қоршауды сақтап, «Дюнкерк бекінісіндегі» неміс күштерін тежеді. Оккупация және артиллериялық бомбалау кезінде қала толығымен дерлік қирады. Адмирал Фризиустың қолбасшылығымен неміс гарнизоны 1945 жылы 9 мамырда ғана беріліп, соғыстың соңғы күнінде чехословак генералы Алоис Лишкаға берілді.

### Қазіргі уақытта
Қазіргі заманғы Дюнкерк ескі өнеркәсіптік орталықтың заманауи экологиялық орталыққа айналуының сәтті мысалы болып табылады. XX ғасырдың аяғындағы жаппай индустрияландырудан кейін, қала Францияның үшінші ірі портына және қуатты Грэйвлин атом электр станциясының орналасқан жеріне айналғаннан кейін, аймақ өзгерістер қажеттілігіне тап болды. 1990 және 2000 жылдары Еуротуннельдің дамуы және Ұлыбританиямен сауда байланыстарының нығаюы Дюнкерктің Солтүстік Еуропадағы негізгі көлік торабы ретіндегі мәртебесін нығайтты.

## Демографиясы
2009 жылғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 92923 адамды құрады. Халық тығыздығы — 2488,56 адам/км².

Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006):

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Нор департаментінің коммуналары

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер

* Ресми сайты 
* Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы
* «Mapquest» картасында орналасуы

Санат:Нор департаментінің коммуналары