open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Атлас (мағына)

**Атлас**:
__NOTOC__
* **Атлас** — карталардың, сызбалардың, диаграммалардың жиынтығы:
** **[[Анатомиялық атлас]]**  - мысалы, адам анатомиясының атласы.
** **[[Атлас|Географиялық атлас]]** - географиялық карталардың біртұтас жүйелі жинағы.
** **[[Физикалық атлас]]** - ғаламшырдың не болмаса басқа аспан денесінің карталарының жиынтығы.
** **[[Аспан Атласы ]]** - аспан денелерінің карталарының жиынтығы.
** **[[Халықтар Атласы]]** - этнографиялық диаграммалар жинағы.
** **[[Виртуалды атлас]]** — географиялық атласты электронды жүйеде көрсететін компьютерлік  программа.

* **[[Атлас облысы|Атлас]]** - Африкадағы аймақ.
* **[[Атлас (Корть-Юи тармағы)|Атлас]]** -  Ресейдегі өзен.
* **[[Атлас (топология)]]** — дифференциалды  геометриядағы түсінік.
* **[[Атлас (футбол клубы)]]** —  Гвадалахараның (Мексика) футбол клубы.
* **[[Атлас таулары|Атлас]]** -  Африканың солтүстік-батысындағы тау жүйесі.
* **[[Атлас (жұлдыз)]]** — торпақ топ жұлдызының жұлдызы.
* **[[Атлас (серік)]]** — Сатурнның серігі.
* **[[Атлас (кратер)]]** — Айдың көрінетін жағындағы кратер.
* **[[Атлас (мата)]]** — шай мата.

## Тағы қараңыз

* **[[Атлас, Иехезкель]]** (1913—1942) — дәрігер, 2-ші дүниежүздік соғысында Польша мен Белоруссияда партизан отрядының командирі болған.
* **[[Атлас, Наташа]]** (1964 - ...) — араб текті бельгиялық әнші. 

**Atlas**:
* Altas (компьютер) — виртуалдық ес механизмі қолданған алғашқы компьютер.
* Atlas Air — америкалық авиакомпаниясы.
* Atlas Blue — мароккалық авиакомпаниясы.
* Atlasjet — түрік авиакомпаниясы.
* Atlas Copco — швед машиножасау компаниясы.
* Atlas Corporation — америкалық холдинг.
* Atlas (робот) - америкалық робот
Атерома

**Атерома** (  — ірімтік +  — ісік) - терідегі май безі түтіктерінің бітелуінен пайда болатын ісік. Кейде мұны ел арасында "қоян-тобық" ауруы деп те атайды.

Тері астынан томпайып шығады. Денеге қауыпсыз, саны мен көлемі түрліше, қолға жұмсақ, ұстағанда ауырмайды, үсті тегіс, терімен тығыз байланысты. Атерома кейде асқынып қабынғанда іріңдейді.

## Емі
Емі: операция жасап, ісіктісыртқы қабығымен бірге алып тастайды. Қабығы қалып қойса - қайталанады.

## Дереккөздер


Санат:медицина
Атбасардағы Мойнақ көтерілісі

**Атбасардағы Мойнақ көтерілісі** - 1918 ж. 4 желтоқсанда колчакшылдарға қарсы шыққан халық көтерілісі.
Атбасар уезіндегі Мойнақ (Ново-Петропавловское) поселкісінде колчакшылардың аса ірі жазалау отряды келіп, ақ гвардиялық әскерге барудан бас тартқандарды ұстап беруді талап етеді. Жергілікті адамдар бұл жөнінде көрші Ново-Александровка, Рыбинка поселкілеріне  хабарлап, оларды бірігіп көтеріліске шақырады. Ертеңінде мойнақтықтар төңіректен көмекке келген 200-дей шаруамен бірігіп, ақ гврдияшылдарға қарсы соғыс ашады. Біпақ нашар қаруланған көтерілісшілер жауға табанды қарсылық көрсете алмайды. Көтеріліс басшылары Решетняк пен Трушин ұрыста ерлікпен қаза табады.  Мұны естіген Владимировка, Максимовка поселкілерінің (Көкшетау уезі) тұрғындары мойнақтықтарға жәрдемге шығып, төңіректің барлық халқын жауға қарсы ұрысқа аттануға шақырады. Шарулардың бұл стихиялық көтерілісі Колчак үкіметіне қарсы партизан қозғалысының бір оқиғасы еді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан тарихы
Шаруашылық құрал-жабдықтары

Қазақ халқының  үй шаруашылығында қолданған құрал-жабдықтары,басқа да халықтар сияқты,өзінің тірлік-қаракетіне бейімделе жасалып, ғасырлар бойы еңбек процестерін жеңілдетіп ,өнімін арттыруға қызмет етіп келгені мәлім.Олардың байырғы кәсібі  мал шаруашылығы мен егіншілік болғандықта, құрал-жабдықтың басым көпшілігі  осы екі салаға арналған .Бұлардан басқа ұсталар мен зергерлер ,үйшілер мен сыршылар ,етікшілер мен өрімшілер,кестешілер мен тігіншілер ,өрмек тоқушылар мен ши ораушылар ,т.б. он саусағынан бал тамған шеберлер тұтынатын  құрал-жабдықтардың  да алуан түрі бар.Ас пісіріп ,дәм әзірлеуге арналған жабдықтар да жетерлік.
Уақыт өте қазақ халқаның байырғы кәсібінің өндіріс тәсілдері де,үй тұрмысына да елеулі өзгерістер енді.Осыған байланысты  үй шаруашылында қолданатын құрал-жабдықтар да өзгерді,дамыды,жаңаша түр алып жетілдірді.Сонымен бірге кейбір құрал-жабдықтар көнеріп қатардан шығып та қалды.
Шұлық

200px|thumb|Қолмен тоқылған шұлық
**Шұлық** — аяқтың төменгі бөлігіне киілетін, тізеге дейін жетпейтін қысқа киім түрі. Ол жануар терісінен, жүннен, тоқымалардан және түрлі материалдардан тігіліп жасалынады. Ежелгі заманда шұлық малдың терісінен немесе күңгірт жүнінен тігілген. 16 ғасырдың аяғында машинамен тоқылған шұлықтар пайда болды. Ал 19 ғасырдың басынан шұлық жасауда машина арқылы тоқу - басым әдіс болды.

## Киім стиліне деген маңызы
Классикалық костюм астына киетін шұлықтардың ең үздік түстері: қара көк, көк боз, қою жасыл және қара, яғни костюм түсінен қаралау болып келеді.

Сонымен қатар шұлықтар сызықтарпен, тормен және кез келген басқа суреттермен бейнеленеді. Алайда оларды спорттық шалбармен немесе джинс шалбарымен киген жөн болады, себебі барлық шұлықтар қатаң костюммен жараса бермейді.

Қара түстілері — әмбебап шұлықтар. Олар тек іскерлік костюмдермен ғана емес, сонымен қатар джинсымен және спорттық костюммен жарасады.

Ақ шұлықты тек спортпен айналысқанда ғана киеді.

## Қолданылуы
Шұлық гигиенаның негізгі заты. Шұлықтар аяқ киім кигендегі аяқтың ыңғайлылығын қыамтамасыз ету үшін ұолданылады. Сонымен қатар ауа райы суық болғанда аяқтың жылуын сақтап тұрады. 

Шұлықты бөлменің ішінде аяқ киімсіз киіп жүруге болады.

Жүннен тоқылған қалың шұлықтар суық күндері аяқты "жылытуға" көмектеседі (табиғи жылуды сақтпа тұру үшін).
## Өлшем кестесі

## Тағы да қараңыз
* Байпақ

## Сыртқы сілтемелер
* Шұлық - таптырмас бұйым
* Шұлық фабрикасы 
Санат:Киім
Атмосфера (мағына)

**Атмосфера** (от.  — бу және   — шар):
* **Атмосфера** — Аспан денелерін қоршап тұрған газ қабығы.
** **[[Атмосфера|Жердің атмосферасы]]**
** **[[Жұлдыздың атмосферасы]]**
** **[[Физикалық атмосфералар]]**
* **[[Атмосфера (өлшеу бірлігі)]]** — қысымның өлшеу бірлігі
* Ғарыш кемелердің, сүңгуір қайықтардың немесе басқа техникалық құрылыстың ішіндегі ауасы.
* **Атмосфера** (ауыспалы мағына ) — қоршаған орта, жағдай..
* ***[[Atmosfera]]*** — Адриано Челентаноның музыкалық альбомы.
* **[[Атмосфера (радиоқабылдағыш)|«Атмосфера»]]** — КСРО-да шығарылатын транзисторлық радиоқабылдағыштар.
Атмофиль элементтер

**Атмофиль элементтер** - табиғи жағдайда көбіне Жер атмосферасында кездесетін элементтер.

Бұған H, N, инертті газдар: Не, неон, Аргон, Криптон, Ксенон, Радон — барлығы  8 элемент.

Атмофиль элементтердің атомдары атмосферада бос күйінде кездеседі, олар жер қабығы массасының 0,03%-ін құрайды. Атмофиль элементтердің атом көлемдері үлкен, қайнау, балқу температуралары төмен және диамагниттік қасиеттері болады.

## Тағы қараңыз
* Элементтердің геохимиялық жіктелуі

## Дереккөздер


Санат:Физика
Дуа

Дуа – теріс биоэнергетикалық әсер. Ол көз тиюге қарағанда теріс эмоциядан (іштарлық, жамандық ойлау, жек көру) туындамайды. Бұл қара магтың мақсатты түрде жасаған салқын қанды әрекеті. Егер энергетикалық жағынан күшті кез келген адам көз тигізе алатын болса, дуаны тек кәсіби шеберлер ғана жүзеге асыра алады. Көз тиюге қарағанда дуа тек әдейі жасалады. Дуа – белгілі бір адамға, жануарға немесе басқа да нысанға (мысалы, баққа, табиғатқа, белгілі бір жерге, тіпті кейбір елді мекендерге) зиян келтіру, денсаулығын немесе сол нысанның өзін құрту мақсатында әсер ететін ақпараттан тұратын биоэнергетикалық код. 

Дуаның белгілері де көз тигендегі белгілерге ұқсайды – әлсіздік, қайдан пайда болғаны білгісіз аурулар. Дуаны емдеп-жазу әлдеқайда күрделі. Дуа алынбайынша, ешқандай ем көмектеспейді.

Өкінішке орай, дуа мен көз тиюдің айырмашылығын ашатын әдебиет өте аз. Белгілеріне қарағанда олар ұқсас, бірақ оларды бір әдіспен емдеу оң нәтиже бере бермейді. Сондықтан дуаның көз тиюден қандай биоэнергетикалық айырмашылығы бар екенін түсіну керек. 

Дуаны бірнеше әдіспен анықтауға болады. Бірінші әдіс – бұл науқас адамның күйін анықтау. Мұны рамка, қол немесе «сұрақ-жауап» тәсілін қолданып маятник көмегімен анықтауға болады. Тек бұл жағдайда «көз тию» сөзін «дуа» сөзімен алмастыру керек. Дуаны анықтаудың тағы бір тәсілі – бұл мойынның сол жағында түйнектердің пайда болуы, сол жерде түрлі пішінді көгерген жерлердің пайда болуы, сол жерден шығатын суық сәулені сезіну, сүліктердің сол жерде үймелеуі.

Тәжірибесі мол емші мойындағы суреттерге қарап отырып, оларды жүйелеп, дуаның қандай жерге жасалғанын анықтайды.
Атмосфера (өлшеу бірлігі)

**Атмосфера** - қысымның өлшеу бірлігі, шамасымен  Дүниежүзілік мұхиттың деңгейіндегі Жер бетіндегі атмосфералық қысымға тең.

Атмосфера *қалыпты* немесе *физикалық* және *техникалық* болып екігі бөлінеді. 
* **Физикалық Атмосфера** қалыпты жағдайдағы  (еркін түсу үдеуінің мәні 9,8 м/сек2; сынаптың тығыздығы 13 595,1 кг/м3, температура 0°С-ға тең) биіктігі 760 мм сынып бағ-сын теңгеретін қысымға тең.
Ол **Атм**  таңбасымен белгіленеді. **1 атм** = 101 325 н/м2. 

* 1 кгс/см2-ге тең қысым **техникалық атмосфера** делінеді. 
Ол **Ат**  таңбасымен белгіленеді. **1 Ат** = 980 665 н/м2. 

Қысым бірліктерінің арасындағы байланыс: 1 Атм = 1,0332 Ат, 1 Ат = 0,967 841 Атм.

## Дереккөздер
* Қазақ Совет энциклопедиясы/Бас редакторы М.Қ.Қаратаев - Алматы, 1972, 1 том

Санат:Физика
Атон

**Атон**:

* **[[Атон (ежелгі Мысыр)|Атон]]** — ежелгі Мысыр құдайы.
* **[[Атон (компаниясы)|«Атон»]]** — Ресей инвестициялық компаниясы.
* (2062) Атон — астероид
Элементтердің геохимиялық жіктелуі

**Элементтердің геохимикалық жіктелуін** Виктор Мориц Гольдшмидт ұсынған.

Норвегияның атақты ғалымы, геохимияның негізін салушы В. М. Гольдшмидт барлық элементтерді, геосфераға таралуына қарай, төртке беледі:
# атмофилдер (атмосфералық элементтер),
# литофилдер (литосфералық элементтер),
# халькофилдер (күкіртпен қосылатын, руда қабатын құраушы элементтер),
# сидерофилдер (жердің ядросына жиналатын элементтер).

В. М. Гольдшмидт элементтерді осылай бөлгенде атомдардың көлемі мен олардыд сыртқы электрон қабықтарының құрылысын да негізге алған. Атмофилдерге жататындар: газдар, оның ішінде инертті газдар, сутегі, азот, бұлардың көпшілігінде атом сыртындағы қабығы 8 электроннан тұрады. Литофилдерге жататын элементтер: литий, натрий, калий, магний, кальций, алюминий, кремний, оттегі т. б. Бұлардың иондары 8 электрондық қабықты болады. Халькофилдерге жататын элементтер: мыс, мырыш, қорғасын, сынап, күміс, алтын, мышьяк, қалайы, күкірт т. б. Бұлардың иондары 18 электрондық қабықты болады. Сидорофилдерге жататындар: темір, кобальт, никель, платина тобы, көміртегі т. б. Бұлардың иондарының сыртында қосымша құрылысты электрон қабықтары бар.

## Дереккөздер


Санат:Геохимия
Аэрограф

thumb|Аэрограф
**Аэрограф** - сығылған ауаның жәрдемімен сыр-бояуларды тозаңдатып шашуға арналған прибор.

Матаның,қағаздың т.б. бетіне бояудан өрнек салу үшін,театр декорациялары мен үлкен форматты плакаттарды даярлау үшін,фотонегатив пен фотосуретті ретуштау үшін аэрографтың түрлі конструкциялары мен форматтары пайдаланылады. Сондай-ақ аэрограф үйдің қабырғаларын бояу-сырлау ісінде,техника әдебиеттердің суреттерін ретуштауда кең қолданылады.

## Дереккөздер


Санат:Құралдар
Санат:Техника
Атом сағаты

thumb|ESO - бірінші атом сағаты
**Атом, кванттық сағаттар** - атомдар немесе молекулалар деңгейінде жатқан процестермен байланысты уақыт өлшеуге арналған құрал.

Навигацияда атомдық сағаттар маңызды. Олар ғарыш аппараттарының, спутниктердің, ұшақтардың және суасты қайықтарының жай-күйін анықтауға көмектеседі. Атомдық сағаттар спутниктік және жердегі телекоммуникациялық жүйелерде де қолданылады.

1967 жылдан бастап, бірлік халықаралық жүйесі 1 секунд 9 192 631 770 электромагниттік сәулелену кезеңдерде өлшейді. Цезий-133 атомы - уақыт пен жиілік өлшемдері үшін стандарт.
Сағат бірнеше бөліктен тұрады:
* кванттық дискриминатор
* Кварц генераторы,
* электроника кешені.

## Дереккөздер

Санат:Сағаттар
Атон (ежелгі Мысыр)

thumb|right|Эхнатон перғауыны өз отбасымен Атонға сылық тартып жатыр.
**Атон** - ежелгі Египет дініндегі күн құдайы.

18-әулеттің перғауыны Аменхотеп ІХ (Эхнатон) Атондағы Египеттің ең жоғарғы құдайы деп жариялады.Атон әдетте күн көзі түрінде бейнеледі.Атонға табынудың орталығы Эхнатон салдырған Ахетатон атты жаңа астанада (кейінгі заманда әл-Амарна қыстағы орналасқан жерде) болды.Қазба жұмыстары кезінде (1883,1891,1912) бұдан Атоннның салынған үлкен ғибадатхананың қалдықтары табылған.

## Дереккөздер


Санат:Ежелгі Мысыр
Рош-ха-Никра

**Рош-ха-Никра** ( ) —  Израильдің Ливан елімен шектесетін аймағында көрінісі қызықты тау жартастары. Тау тізбегі теңізге келіп тоқтайды да, сол жерден суға шайылған ақ жартастар байқалады. Ол құрамында әктасы бар тау жынысы.

Рош-ха-Никраның тағы бір тамаша орыны - теңіз суы толған үңгірлер мен жарықтар. Шым-шытырық лабиринт кейпіндегі жартастар теңіздің үздіксіз толқыны әсерінен пайда болыпты. Атап кетерлік жайт бұл үңгірлерді көруге жыл сайын мыңдаған туристер келеді екен және олардың айтуынша үңгір ішінен таралған жаңғырық су толқынына ұласып ұдайы симфония тудырады екен. Бұндай феномендердің жиі кездесуі Жер бетіне бір құпиялылық пен әшекейлік тудыратыны анық.

## Галерея

RoshHanikra.jpg|Рош-ха-Никра
File:PICT0080.JPG
File:PikiWiki Israel 7 558229c0f63d8c8c84d66fa53ddb6a0a.jpg|
File:Inside the Rosh Hanikra cave01.jpg|
File:Inside the Rosh Hanikra cave02.jpg|
File:Inside the Rosh Hanikra cave03.jpg|
File:Inside the Rosh Hanikra cave04.jpg|
File:Inside the Rosh Hanikra cave05.jpg|
File:Cable Car Rosh Hanikra01.jpg|
File:Cable Car Rosh Hanikra03.jpg|
File:Cable Car Rosh Hanikra04.jpg|
File:Cable-car_in_Rosh_Hanikra.JPG|
File:View from Rosh Hanikra mount.jpg|


900px|

Санат:Израиль үңгірлері
Санат:Теңіз үңгірлері
Санат:Израиль табиғаты
Израилдегі мұражайлар

**Израиль мұражайы** - елдің ең ірі және маңызды мәдениет институты болып саналады.

Жалпы Израильда 200-ден астам мұражай бар.  Мұражайлар санын адам басына шаққанда - Израильде ең көп саны болады. Онда 500 мыңнан астам тарихи жәдігерлер қойылған. Оның ішінде ешбір мұражайда кездеспейтін бірегей ежелгі орама қағаздар, әлемдегі ең ежелгі діни қолжазбалар бар. Мұражай құрамында мүсіндер бағы мен Өлі теңізден табылған құнды жәдігерлер қойылған. Ең ірі мұражайлар Иерусалимда, Тель-Авивте және Хайфада орналасқан. Мемлекеттік мұражайлармен қатар  жеке тұлғалар және қоғамдар жасаған мұражайлары да бар.

## Ең ірі мұражайлар
[300px|thumb|[Яд ва-Шем]]
Иерусалимдағы Израиль мұражайы - Израильдің мәдениетінің ең ірі мекемесі болады.. Бұл жерде Өлі теңіздің Құрман бұрама қағаздары сақталған және тағы басқа  еврейлер мәдениетінің, тарихының  жәдігерлер қойылған.

Холокост мұражайы «Яд ва-Шем»&nbsp;— ақпаратқа арналған әлемдегі ең ірі мұражай

[300px|thumb|[Кітап мұражайы ]]
**Кітап мұражайы**, израильдіктердің бүкіл тарихын көз алдыңа әкелетін ежелгі шеберлердің туындылары, тіпті, балаларға арналған бөлімі де бар.

**[[Адам және тірі табиғат мұражайы]]** - адам мен бүгінгі табиғаттың өзара қарым-қатынасына арналған.Табиғатты қорғау мақсатында ойлап табылған заманауи техникалық құралдарға қойылған,Табиғат пен адам әлеміндегі жаңалықтар жәдігерлері ұдайы жаңаланып тұрады.

Израильдегі **[[Автобус мұражайы]]** - тақырыптық жағынан әлемдегі ең ірі мұражай.Онда жүздеген  автобус түрлерін тамашалай аласың.Мұражайдан әрбір автобустың тарихы мен Израиль мен Палестина тарихында болған  көлік түрлерімен де танысуға болады.Ең алғашқы жолаушыларды тасымалдау көлігінен бастап бүгінгі сапасы ең жоғары автобусқа дейінгі аралыққа саяхат жасауға жағдай жасалған.

## Дереккөздер


Санат:Израиль
Санат:Мұражайлар
Санат:Израиль мұражайлары
Шамшатыр тұқымдасы

Тұқымдаста 900 түр бар (8-9 туыс). Мәңгі жасыл немесе жапырақтары қысқа қарай түсіп отыратын ағаштар мен бұталар.
нобай
Олар жер бетінің, негізінен қоңыржай климатты және субтропикалық елдерінде, кеңінен таралған. Жапырақтарының түсіп отыртын, қосалқы жапырақшалары болады. Жапырақтары тұтас немесе қауырсынды қалақты және кезектесіп орналасады. Гүлдері ұсақ, көріксіз, дара жынысты немесе қос жынысты, актиноморфты, дихазиялы, жиналып сырға, масақ немесе шоқпарбастар түзеді. Кейде дихазиялары бір гүл қалғанға дейін редукцияға үшырайды. Аналық гүлді плюска қоршап тұрады. Гүлсерігі 6-мүшелі, бос орналасқан, аналығы 3-6 ұялы, соған сәйкес аналықтың мойныда (столбик) сонша болады, гүлтүйіні төменгі.
Атальпс, гүддің гүлсерігінің түп жағы біріккен болып келеді және әртүрлі түске- сарыға, қоңыр-қызылға, жасылға боялған. Гүлсерігінің саны не 3+3, не болмаса 5—7, аталықтарьшың саны гүлсеріктерінің санымен бірдей (кейде көптеу) болады.
## Емен туысы
Емен туысы (дуб). Дүние жүзі бойынша 300 түрі бар; БОР-дың флорасында 19 түрі, ал Қазақстанда 1 ғана түрі кездеседі. Табиғи жағдайда солтүстік ендіктің қоңыржай климатты елдерінде, сиректеу субтропикада кеңінен таралған. Ағашы әртүрлі ағаш бұйымдарын жасауға және құрлыс материалдары ретінде аса құнды болып табылады. Жалпақ жапырақты орманның (дубрав) негізгі компоненті. Діні жуан болып келетін, биіктігі 40 м. дейін баратын, әдетте бөрікбасы жан-жаққа тармақталып тұратын үлкен ағаш.
## Жемісі жаңғақ
Жемісі жаңғақ (желудь — шошқа жаңғақ). Кәдімгі емен (дуб черешчатый, или обыкновенный)  Еуропада кеңінен таралған. БОР-дың Еуропалық бөлігіндегі, жалпақ жапырақты ормандардың, ең қүңды, орман түзетін ағашы болып саналады, ареалы-ның оңтүстік-батыс бөлігіңде, қыстык, және жаздық формалары болады. Жартас емені (дуб скальный — О.реггаеа) негізінен Кавказда және батыс Украинада Карпат тауының етегіңде өседі. Түкті емен (дуб пушистый — О.риЬезсепз) Қырымда өседі. Емен ағашының көпшілікке танымал түрінің бірі тығын емені (дуб пробковый), ол Жерорта теңізінің батысыңда кең таралған. Еменнің бұл түрін өзінің табиғи ареалынан тыс жерде де, тығын алу мақсатыңца мәдени жағдайда өсіреді.
## Шамшат туысы
Шамшат туысы (бук). Барлығы 10 түр; БОР-дың флорасыңца 3 түрі бар. Олар солтүстік ендіктің қоңыржай климатты зоналарыңда өседі. Ылғалдығы жеткілікті, қүнарлы топырақта, буктер өнімділігі жоғары орман алқабы түзеді. Құнды ағашынан басқа, жаңғақ төрізді жемісі малға жем болады. Гүлдерінің формуласы.
БОР-дың территориясында, Карпат тауыңда және оның Украинаға қарайтын етегінде еуропа бугі (бук европейский) (213-сурет). Кавказда, Қырымда шығыс бугі (бук восточный) өседі.

Санат:Ботаника
Атональды музыка

**Атональды музыка** (- болымсыздық қосымша яғни, тональдықтан тыс) - музыкалық ладтық негізінен бас тарту, дәлірек айтқанда, атональдық принципке негізделген музыкалық ағым.

Атональды музыка 20-шы ғасырдың басында Батыс Еуропаның бірқатар елдері мен АҚШ-та тараған. Атональды музыка эстетикалық нормаға сай пайдалынса ғана көркемдік әсер туғыза алады.  1920 жылдары бұл әдіс Р.Штраус, К.Дебюсси, М.Равель, П.Хиндемит, И.Стравинский, А.Онеггер сияқты композиторлардың творчествосында әртүрлі дәрежеде қолданылады. Атональды музыка классикалық халықтық дәстүрлерден біржола қол  үзіп, XX ғасырдың басында көптеген композиторлардың қолдауын алды. XXІ ғасырдың шығармаларында да  Атональды музыка ырғақтарын кездестіруге болады.

## Дереккөздер


Санат:Музыкалық терминдер
Аустралиялық алып жауынқұрт

**Аустралиялық алып жауынқұрт** () – Азқылтанды құрттар тұқымдасының биологиялық түрі, Жер шарындағы ең ұзын жауынқұрт болып саналады. Ұзындығы 3 м-ге дейін жетеді. Олар да біздің елдегі жауынқұрттар секілді топырақты асқазанынан өткізу арқылы құнарлы ете түседі. Жыланға ұқсайтын мұндай құрттар Аустралия құрлығында таралған. Дегенмен адамдарға ешқандай зиянын тигізбейді. Жәндіктің тағы бір артықшылығы - ұзақ жасайтындығы. Жәндікке тәжірибе жүргізен ғалымдар оның 8-10 жылға дейін өмір сүретіндігін анықтаған. Аустралиялық алып жауынқұрт жойылып бара жатқан жәндік ретінде Қызыл кітапқа енгізілген.

Санат:Азқылтанды құрттар‎
Жаңа Өрмекші-адам: Кернеген қуат

**Жаңа Өрмекші-адам: Кернеген қуат** (ағылш. − The Amazing Spider-Man 2) − Марк Уэбб түсірген Marvel Comicsтің "Өрмекші-адам" комикстеріне негізделген суперқаһармандық атыс-шабыс; Жаңа Өрмекші-адамның сиквелі және жаңа тетралогияның екінші бөлімі. Өрмекші адамның рөлін тағы да Эндрю Гарфилд сомдайды, сонымен қатар фильмге Эмма Стоун, Джейми Фокс, Дэйн ДеХаан және Колм Фиори түскен. Тұсаукесері 3D және IMAX 3D форматтарда АҚШта 2014 жылдың 17 сәуірінде, ал Қазақстанда 2014 жылдың 24 сәуірінде көрсетіледі деп күтілуде. Естеріңізге сала кетсек, тетралогияның бірінші бөлімі қазақ тіліне тәржімаланған болатын. Меломан компаниясының ақпаратына сәйкес, екінші бөлімі де қазақ тіліне тәржімаланды.

## Сюжеті
Питер Паркер Өрмекші-адамның кейпінде әлі шайқасып жүр. Көкесі Бенді өлтірген адамды іздеп жүр(Ол фильмнің үшінші маусымында "Мүйізтұмсықтың" рөліне шықпақ). 

Оның досы Гарри Озборн интернаттағы оқуынан кейін қайтып оралды. Бірақ оны әкесі Норман Озборн жамандыққа итермелеп, ақыры одан жауызды жасап шығарды.

Бір күні жұмысқа асығып кетіп бара жатқан Макс Диплонды(Электро көлік қағып кете жаздады. Оны Питер құтқарып алады. Кейін Макстың туған күнінде ол тоққа түсіп, жауыз Электроға айналады. 

Кейін Макс көшеге шығып бүкіл Нью-Йорктң тоғын өзіне тартып алады. Бұны білген Питер дереу қаланың орталығына шығады. Бірақ Макс оны мені өлтіргісі келді деп, оған қарсы шығады. 

Питер Максты тәубасына келтірді. Бірақ сол кезде оның досы Гарри пайда болды. Ол Жасыл Гоблинге айналып келді. Ол оның сүйіктісі Гвенді аса қатты биіктіктен лақтырып ақырында Гвен қайтыс болды. Бірақ Гоблин әлі де өлмеді. Фильм режиссерлерінің айтуынша 2018 жылы түсірелетін фильмде Гарри Питерге көмектеседі дейді. 

## Рөлдерді ойнаған

## Тәржімасы
**Жаңа Өрмекші-адам: Кернеген қуат** фильмі Қазақстанды қосқанда әлемнің жеті тіліне аударылған. Автордың негізгі ойын қалтқысыз жеткізу мақсатында фильм ағылшын тілінен қазақ тіліне тікелей аударылған. Картинаны қазақ тілінде тәржімалау жұмыстары 2013 жылдың қараша айында студияның келісімін ала салысымен басталған. Одан кейінгі айларда фильмді өндіруші студиямен келісімшарт жұмыстары одан ары жалғасты, дауыс сынақтары өтті. Картинадағы кейіпкерлердің дауысын дыбыстаған әртістердің сынағы Алматыда 2014 жылдың ақпан айында өтті. Әртістердің дауысын Қазақстанға арнайы келген Sony Pictures компаниясының  мамандары бекітті.
Фильмдегі бас кейіпкер − Питер Паркердің дауысын театр және кино әртісі − Мерей Әжібеков, Гвен Стейсиді − Әлима Қайырбекова, Максвелл Диллонды Азамат Қанапия дыбыстады. Қазақша режиссёрі − Айгерім Оңалбек. Ол бұған дейін "А-ға оралу", "Жүрегім менің − Астана" және "Қара киімділер 3" картиналарымен жұмыс істеген.  

## Дереккөздер
Папарацци

[thumb|right|Папарацциді бейнелеп тұрған мүсін, [Братислава]]

*** Папарацци *** (итал.*Paparazzi*) - шоу-бизнес жұлдыздары мен танымал тұлғалардың жеке өмір көріністерін рұқсатсыз, жасырын түрде түсіретін фоторепортерлер. 

## Сөздің шығу тарихы
Бұл сөз бастауын Федерико Феллинидің 1960 жылы түсірілген «Тәтті өмір» фильмінен алады. Бас кейіпкердің Папараццо (актер Вальтер Сантессо) деген фотограф досы болған. Папараццоның түптұлғасы италияндық фотограф, әрі Ф.Феллинидің досы Тацио Секкьяроли болған. Бұл кейіпкерді режиссер мінезі беймаз, әрі жылмақай етіп бейнелеген. Федерико бұл атты өзінімен бірге бір мектепте оқыған, тез сөйлу манерасы болғаны үшін Папараццо деп атап кеткен досынан алғандығын айтқан.  Кейін Папараццо сөзі жекше түрден көпше түрге аударылып, Папарацци делінетін болды, және де басқа тілдерде де осылай аталатын болды.

## Диана ханшайымының өлімі
Кейбір деректерге сенсек, 1997 жылы 31 тамызда, Парижде, ағылшын ханшайымы Диана папарацци ізіне түскеннен соң көлік апатынына ұшырап, қайтыс болды. Бірақ 2008 жылы өткен сот шешімі бойынша, бұл көлік апатты ханшайымның көлік жүргізушісінің мастығымен қоса, аңдып бара жатқан көлік жүргізушілерінің кесірінен болды.

Санат:Журналистика
Етрек

thumb|left|160px|
**Етрек** (; ; Селяха, Суляха) — Иран мен  Түрікменстандағы шекаралық өзен. Ұзындығы — 669 км, Тау арасындағы алабы — 27 300 км², Кизил-Атрек ауылының маңындағы орта су шығыны — 9,2 м³/с. 

Түрікмен-Қорасан тауларынан басталып , батпақты атырау жасай, Каспийге құйылады. Иран шегінде Атрек  енсіз, тар аңғармен ағады, төмен қарай жағалары  біртіндеп аласара береді де, сағасында сумен деңгейлес болып қалады. Нөсерлерден кейін өзен суының деңгейі кенет көтеріліп, тасқындар болып тұрады. Негізінен таудағы қар, жаңбыр суымен қоректенеді. Үлкен саласының бірі - Сумбар.

## Дереккөздер


Санат:Түрікменстан
Санат:Иран географиясы
Атропатена

thumb|Ұлы Тигран құрамындағы Атропатена
**Атропатена** (немесе **Мидиялық  Атропатена** немесе  **Кіші Мидия**; , , визант. , сирия тілінде Aδorbāyγān, , ) —  Оңтүстік Әзірбайжанның және Иранның солтүстік-батысындағы  тарихи аймағы, ежелгі мемлекет. 

Талыш тау мен Аракс өзені, Урмия көлінің маңын қамтиды. Атропатена аталуын  әдетте б.з.б. 4 ғасырда осы өңірді билеген Атропат әкімнің есімімен байланыстырады. Атропатена астанасы  Газак қаласы болған (Ұрмия өзенінің оңтүстік-шығыс жағында).  7 ғ. Атропатенаны  Араб халифаты жаулап алған. 

## Дереккөздер


Санат:Иран
Құрғақ әдісте цемент алу

Портландцемент өндірудің технологиялық үрдісі келесі негізгі операциялардан тұрады: 
1. Шикізат материалдарының карьерде өндіріліп, зауытқа жеткізілуі. 
2. Шикізат қоспасын дайындау, түзету және реттеу.
3. Біртекті шикізат ұнын алу.
4. Шикізатты күйдіріп клинкер алу.
5. Клинкерді қоймаларда сақтау.
6. Гипс және активті қоспалармен клинкерді ұнтақтау, (ұнтақтау нәтижесінде «Цемент» пайда болады).
7. Цементті силостарда сақтау және тұтынушыларға жіберу. 
Операцияларды жүзеге асыруда «құрғақ», «ылғал» сонымен қатар, сирек қолданылатын «аралас» әдістер қолданылады. 
Құрғақ әдісте әктас екі сатылы ұсақтаудан өтеді, яғни алдымен жақты 1, сосын балғалы 2 уатқышта. Саз білікті 3 уатқышта майдаланады. Сосын әктас, саз және реттеуші қоспалар 4 бункерлерге түсіп, 5 мөлшерлегіштер арқылы ұнтақтау мен кептіру процесі бірге жүретін тік диірменге 6 жіберіледі. Кептіргіш агенттер ретінде жылу алмастырғыштардан түсетін түтіндік газдар болып табылады. Түтіндік газдармен майдаланған шаңды материал 7 электірлі сүзгіге жіберіледі. Тазартылған ауа 8 ауа сорғыш арқылы 9 мұнаралы құбырдан кеңістікке шығады. Ұнтақ аэрожелоб арқылы 10 силостарға жіберіледі. Силостағы гомогендеу процесінің нәтижесінде шикізат ұнтағы пайда болады. Дайын өнім, 11 циклонды жылуалмастырғыштың III – және IV – деңгейі арасында газ жүретін жерге беріледі. Шикізат ұны біртіндеп циклонды жылуалмастырғыштың барлық деңгейінен өтеді, материялдың температурасы барлық циклонды жылуалмастырғыштардан өтіп пешке түсерге дейін 750 – 8500С-ға дейін қыздырылады, сонымен қатар 20-25% декарбонизацияланады және жоспарсыз айналмалы пешке 12 түседі. Пешке отын ретінде көмірді пайдаланады. Қоймадағы көмірді тік диірмен 13 арқылы ұнтақтайды және 14 жеңді сүзгіден өтеді аза ауа ауасорғыш 15 арқылы кеңістікке шығарылады, ал ұнтақталған көмір 16 бункерге түсіп 17 мөлшерлегіш арқылы пеште отын ретінде жағылады. Шикізатты 1200-1300°С температурада күйдіру нәтижесінде пеште клинкер пайда болады, пештен шыққан клинкер 50 – 800С дейін колосникті итергіш (переталкивающий) 18 салқындатқышта 19 желдеткіштердің көмегімен суытады және балғалы уатқышта 20 майдаланып 24 силосқа жеткізіледі. Силостағы клинкерді жартылай өнім ретінде сатылымға шығаруға да болады. Салқындатқыштан шыққан   шаңды ауа 21 электрлі сүзгіден өтіп тазартылған ауа 22 ауа сорғышпен сорылып 23 мұнаралы құбыр арқылы кеңістікке жіберіледі. Сүзгіде жинақталған  клинкер шаңы да 24 силосқа жеткізіледі. 
Қоймаларда гипс және активті минералды қоспалар сақталады. Силостан клинкер және қоспалар 25 бункерлерге түсіп 26 мөлшерлегіштермен мөлшерленіп шарлы диірменге 27 ұнтақтау үшін беріледі. Шарлы диірмен жабық циклде айығышпен 28 жұмыс істейді. Майдаланған материал диірменнен аэрожелоб арқылы айырғышқа түседі, ал цемент шаңы жеңді сүзгіден 29 өтіп тазартылған ауа 30 ауасорғыш арқылы кеңістікке шығарылады, сүзгіде ұсталған цемент қайтадан айырғышқа бағытталады.
Мұнда цементтің жіктелуі жүреді. Түйіршіктер қайта майдалауға қайтарылады, ал дайын өнім аэрожелоб арқылы силосқа 31 үрлеу арқылы жіберіледі, ол жерде дайын өнімді тұтынушыларға жүктейді.
Қулыкөл

**Елді мекен:**
* Қулыкөл – Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданындағы ауыл.
* Қулыкөл – Солтүстік Қазақстан облысы Уәлиханов ауданындағы ауыл.

**Көл:**
* Қулыкөл – Тобыл алабындағы тұзды көл.
Қарашілік (Ақжар ауданы)

**Қарашілік** — Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданы, Қулыкөл ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Талшық ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 18 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 536 адам (289 ер адам және 247 әйел адам) болса, 2009 жылы 372 адамды (191 ер адам және 181 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ақжар ауданы елді мекендері
Атония

**Атония** ( — *әлсіздік*) - скелет пен ішкі органдар етінің әлсіреуі.

Жүйке жүйесінің бұзылуынан, жұқпалы аурудың салдарынан, ішкі секреция бездері қызметінің нашарлауынан пайда болады. Атония туа  пайда болуы мүмкін. Бұл ауруға асқазан, ішек, жатыр жиі шалдығады.

"Атония" деген терминді  жалпы  шаршағандық, қажығандақ деген мағынада да қолданылады.

## Тағы қараңыз
* Гипотония
* Дистония

## Дереккөздер


Санат:физиология
Санат:Патология
Атрато

**Атрато** () — Оңтүстік Американың  солтүстік-батысындағы Колумбиядағы өзен. 

Солтүстік Андыда басталып, өзен солтүстік жаққа аңғармен ағып, Ураба шығанағына (Кариб теңізі) үлкен атырау құрап құйылады. Ұзындығы - 644 км, сағасынаң  560 км-ге жейін, Кибдо қаласына дейін кемелер жүзеді.  Жоғарғы ағысында платина мен алтынның ірі кеңдері бар. Атратоның аңғары Солтүстік және Оңтүстік Америка аралығындағы тектоникалық шекара болып есептеледі.

 

## Дереккөздер


Санат:Оңтүстік Америка
Тоңмеоңсоң ван

**Жумоң** - кәріс мифологиясында Когурё мемлекетінің негізін қалаушы, Ко әулетінің арғы бабасы. Жумоң туралы аңыздар негізінен, Пуё мемлекетінің негізін қалаушы Тонмён туралы аңызбен үндес. Ертедегі жазбаларда (Квангэтхо-ван стелласы, V ғ., Вэй шу, VI ғ.) Чумон туралы аңыз Тоңмион аңызынан жеке айтылған. Бірақ XII — XIII ғғ. дереккөздерде екі аңыз бірігіп, Тонмён-Жумоң туралы аңыз Хэбуру және Гымуа, Хэмосу және Люхва аңыздарының жалғасы болды. Тоңмион аты Жумоңның өлгеннен кейінгі храмдық аты болды. Ли Гюбоның "Тоңмион ван" поэмасындағы айтылатын аңыз бойынша, Хабектің қызы Люхва Аспан билеушісінің ұлының заңсыз әйелі болған. Оған күн сәулесі түскен соң, оң қолтығынан жұмыртқа дүниеге келген. Оны атқораға тастаса да, аттар оған тиіспейді. Жұмыртқаны адам аяғы баспаған тауға апарып тастайды. Дегенмен, аңдар жұмыртқаны қорғап, күзетеді. Үнемі ол өзінен жарық сәуле шашып тұрады. Жұмыртқаны анасына қайта әкеліп береді де, жұмыртқадан ерекше бала пайда болады. Ол бала кезінен садақ атудан алдына жан салмайды, сондықтан оған Жумоң (Буио тілінде — «керемет мерген») деген ат беріледi. Пуё билеушісі Гымуаның ұлдары, Жумоңның ағалары, қызғаныштан
Жумоңды ағашқа байлап, олжасын тартып алады. Ағашты тамырымен қопарып Жумоң үйіне қайтып оралады. Жумоң Чолбончхон («Вэйшу»: Хылсынголсон) жеріне келіп, астананың негізін қалады. «Капсин» жылында, яғни б.з.д 37 жылы Жумоң 22 жасында таққа отырды. Мемлекетті Когурё деп атады. Хэ тегін ауыстырып, Ко («биік») тегін алды. Жумоңға көрші билеуші Сониян бағынды. Жумоң билігінің 19 жылында аспанға көтеріліп, кері қайтпады. Оның қалдығын Айдаһар (Ёнсан) тауынан тапты.  Аспан қалауымен Жумоңның үлкен ұлы — Юри таққа отырды. 6 ғасырда Пхеньянда 
Жумоң құрметіне тұрғызылған ғибадатхана — Кодынсина. Корё билеушілері (10-14 ғғ.) оған ата-баба рухы ретінде табынған.

## Жумоң кино саласында
2006 жылы Оңтүстік Корея режиссёрлері "Ханзада Жумоң" сериалын түсірді. Сериалда Жумоң рөлін актёр Сон Ил Гук сомдады. Сериал Қазақстанда үлкен танымалдыққа ие болды. Қазақстандық "Жұлдыздар отбасы" журналының нұсқасы бойынша "Жыл сериалы" атағына ие болды.

## Дереккөздер

Санат:Когуреның ваны
Кеңащы (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Кеңащы** — Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданындағы ауыл, Кеңащы ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Талшық ауылынан солтүстік-батысқа қарай 66 км-дей жерде, Кіші Қараой көлінен батысқа қарай 6 км-дей қашықтықта орналасқан.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 701 адам (360 ер адам және 341 әйел адам) болса, 2009 жылы 613 адамды (209 ер адам және 207 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ақжар ауданы елді мекендері
Құрыш адам

**«Құрыш адам»** (ағылш. − *Man of Steel*) — режиссер Зак Снайдер мен продюсер Кристофер Ноланның Дэвид Гойердің сценарийі бойынша түсірген, DC Comicsтің Супермен туралы комикстеріне негізделген фантастикалық атыс-шабыс; Супермен туралы фильм серияларының бастауы. Фильмде аттас кейіпкердің шыққан тегі туралы толығырақ суреттеледі. Суперменнің рөлін Генри Кавилл сомдайды, Лойс Лейнді − Эми Адамс, ал Генерал Зодты − Майкл Шэннон. Фильм тұсаукесері АҚШта 2013 жылдың 14 маусымында, ал Қазақстанда 2013 жылдың 20 маусымында көрсетілді.

## Сюжет
Кларк Кент (Кал-Эл) − өзінің жойқын күшінің әсерінен өзін бөтен сезінетін жас тілші. Көп жылдар бұрын Жерге Криптон ғаламшарынан жіберілген болатын. Енді не үшін жіберілгенін білмей дал болады.
Марта мен Джонатан Кенттердің қолында өскен Кларк біледі: ерекше күшке ие болу − қиын шешімдерді қабылдай білу деген сөз. Бірақ адамзат тұрақтылыққа мұқтаж болған сайын, Жерге келер қауіп те ұлғая түседі. Кларк "Супермен" деген қаһарманға айналуы тиіс. Ол өзі жақсы көретін адамдарды қорғауға міндетті. Оның басқа амалы жоқ.

## Рөлдерде

## Дереккөздер

## Сілтемелер

* Ресми сайт
* 
* Құрыш адам  КиноПоиск дерекқорында

Санат:Зак Снайдер фильмдері
Санат:Супермен туралы фильмдер
Санат:АҚШ фантастикалық фильмдері
Санат:Ұлыбритания фантастикалық фильмдері
Санат:DC комикстерін экранизациялау
Жүретін өліктер (телехикая)

**Жүретін өліктер** (ағылш. *The Walking Dead*) − Роберт Киркман, Тони Мур және Чарли Адлард жасаған комикстерге сүйеніп Фрэнк Дарабонт түсірген американдық постапокалипсистік телесериал. Сюжеттің негізгі бөлігін зомби-апокалипсистен кейін аман қалуға тырысып жүрген шағын адамдар тобы құрайды. Тұсаукесері 2010 жылдың 31 қазанында АМС телеарнасында көрсетілді. Бірінші маусымда 6 эпизод бар, екіншісінде − 13, үшінші және төртіншіде − 16-дан. Бірінші маусым сыншылар тарапынан жақсы бағаға ие болды, сонымен қатар бірнеше рет марапатталды, соның ішінде *Ең жақсы драмалық телесериал* санатындағы «Алтын Глобус» марапатын жеңіп алды. 2011 жыл жылдың 25 қазанында АМС үшінші маусымның шығатын уақытын бекітті − 2012 жыл жылдың 14 қазаны. 2012 жыл жылдың желтоқсанында арна шоуды төртінші маyсымға созды да, онда да 16 эпизод болатынын мәлім етті. 2013 жыл жылдың 29 қазанында АМС шоуды бесінші маусымға созды. 2013 жыл жылдың 16 қыркүйегінде АМС жылы телехикаяның спин-оффы шығатыны жөнінде жариялады.

## Шолу


## Дереккөздер

Санат:2010 жылы шыққан АҚШ телесериалдары
Санат:Ағылшын тіліндегі телесериалдар
Санат:AMC телебағдарламалары
Аватар

**Аватар**:
* Аватара — Вишну құдайдың бір түрі. Дүниені қиындықтан қорғау немесе құтқару үшін аң немесе адам бейнесінде жерге түседі. 
* Аватар — пайдаланушының (юзердің) графикалық ұсынысы, сурет немесе иконка түрінде.
* Аватар — 2009 жылы шыққан америкалық көркем фильм.
* Аватар: Су жолы — 2022 жылы шыққан америкалық көркем фильм. Аватар фильмінің жалғасы. 
* Аватар: От пен күл — 2025 жылы шыққан америкалық көркем фильм. Аватар фильмінің үшінші бөлімі. 
* Avatar — Швецияның мелодик-дэт-метал-групасы.
* Avatar — «Avatar» музыкалық тобының 3-ші альбомы.
* Аватарлар — фантастика жанрындағы кітаптар тобы.
* Аватар: Аанг жайлы аңыз — Nickelodeon телеарнасының мультсериалы.
* Аватар: Корра жайлы аңыз — Nickelodeon телеарнасының мультсериалы. 
* James Cameron's Avatar: The Game — компьютерлік ойын.
Ауа кондициялау

**Ауа кондициялау** - ауаның температурасын, ылғалдығын және тазалығын   қажетті мөлшерде ұстау.

Бұл адамның сергектігін қамтамасыз ету, өндірісте еңбек өнімділігін арттыру және емдеу мақсатында пайдаланылады. Ауа кондициялау ауасүзгі, ауа жылытқыш, желдеткіш, дыбыс бәсеңдеткіш, автоматтық бақылау және реттеу  приборларының жұмысын біріктіретін  **салқындатқыш** (**кондиционер**)  деп аталатын арнаулы аппарат арқылы жүзеге асырылады .

## Дереккөздер


Санат:техника
Санат:Климат
Аугсбург діни бітімі

thumb|Аугсбург діни бітімінің 1-ші беті, Майн, 1555 ж.
**Аугсбург діни бітімі** - 1555 ж. 25 қыокүйекте Германияның протестант князьдары мен император Карл V-нің арасында  (Аугсбургте) жасалған бітім.

Бұл католиктер мен протестанттардың арасындағы бірсыпыра соғысты тоқтатты; князьдар мен ьасқа да империялық топтардың дін мәселесінде толық тәуелсіз болуын қамтамасыз етті. Олардың өз қол астындағы адамдардың дінін өз еркімен "cujus regio6 ejus religio" - "Ел кімдікі болса - дін сонікі"  деген принцип бойынша белгілеуіне құқық берді. Аугсбург діни бітімі протестанттардың Германиядағы жаулап алған жерлерін заң жүзінде бекітті. Католик дінімен қатар лютеран дінін ресми дін деп таныды. Шіркеу мүліктерін секулярландырылуына санкция берілді. Аугсбург діни бітімі Германиядағы жергілікті князьдардың өкімет билігін онан әрі күшейтіп, князьдік абсолютизмнің жедел дауына мүмкіндік туғызды.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Аугсбург діни бітімінің неміс тіліндегі мәтіні
* Аугсбург діни бітімінің мәтінінің ағылшын тіліндегі үзінділер

Санат:Тарих
Реприза

Реприза (франц. reprise – қайталау) – 1) музыкалық шығарманың белгілі бір бөлімін қайталау. Шығарманың бөлімі бір рет орындалысымен, ол ешбір өзгеріссіз сол күйінде тағы да бір қайталанады; немесе басқа бөлімнен кейін қайталанады. Мыс., 3 бөлімді формада шығарманың 2-бөлімінен кейін келетін 3-бөлімі, негізінен, шығарманың 1-бөлімін түгелдеу қайталау болып табылады. Бұл көбінесе, нотада жазылмайды да da capo деп көрсетіледі, яғни шығарманың басынын қайталау; 2) Цирк немесе эстрада артистері орындайтын күлкілі шағын нөмір.
## Дереккөздер
Ауаның биологиялық регенерациясы

**Ауаның биологиялық регенерациясы** - ғарыш кемелерінде, сүңгуір қайықтарды, автономды паналарда  т.б. жабық кеңістіктерде  оптимальды атмосыераны  қалпына үздіксіз келтіріп отыру.

Ол экипаж бен биокомплекстік ағзаларды оттекпен қамтамасыз ету мақсатында жүргізіледі. Оттек экипаж бен биокомплекстік ағзалар бөліп шығаратын көмір қышқыл газы мен су буынан фотосинтезге және хемосинтезге қабілеті бар автотрофтық ағзалар (балдыр, жоғары сатыдағы өсімдіктер, хемосинтездеуіш бактериялар) арқылы алынады.

## Тағы қараңыз
* Регенерация

## Дереккөздер


Санат:биология
Аусгейрссон

**Аусгейр Айсгейрссон** (13.5.1894 ж.т.)- Исландияның мемлекет қайраткері, 1932—1934 жылдары — Исландия премьер-министрі, 1952—1968 ж. — Исландияның 2-ші президенті.

Саудагер отбасынан шыққан. 1915 ж. Рейкьявик университетінің теология факультетің бітірді. 1923-1952 ж. альтинг депутаты, 1930-1931 ж. оның төрағасы. 1931-1934 ж. қаржы министрі әрі социал-демократтар мен прогресшілдердің коалициялық үкіметінің  премьер-министрі (1932-1934). 1938-1952 ж. балық аулау шаруашылығы банкісінің  директоры. 1923-1933 ж. Прогресшіл (фермерлер) партияның басшы  қайраткерлерінің бірі. 1934 ж. социал-демократиялық  партияға ауысты. Исландия президенті болып сайлануына байланысты 1952 ж. социал-демократиялық партиядан шықты.  1956,1960 және 1964 жылдары басқа кандидатура жоқ болғаннан кейін 3 рет  қайтадан президент болып  сайланады.

Санат:Исландия тұлғалары
Ефим Львович Дзиган

**Ефим Львович Дзиган** (*1898*—*1981*) – кинорежиссер, КСРО халық артисі (*1969*).

## Өмірбаяны
Б. В. Чайковскийдің кино мектебін бітірген (*1926*). 

*1953* жылы Дзиган Алматы киностудиясында қазақ халқының ұлы ақыны Ж. Жабаевтың өміріне арналған "Жамбыл" (сценарийін жазғандар Н. Ф. Погодин мен Ә. Тәжібаев) көркем фильмін түсірді.

## Марапаттары
*КСРО Мемлекеттік сыйлығының иегері (1941). 

*Ленин, Қазан Төңкерісі, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен және медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:Қазақфильм тұлғалары
Санат:КОКП мүшелері
Санат:Новодевичье зиратында жерленгендер
Санат:КСРО халық әртістері
Санат:РКФСР халық әртістері
Санат:РКФСР-дің еңбек сіңірген өнер қайраткерлері
Санат:Ресейдегі Азаматтық соғысқа қатысушылар
Санат:Сталиндік сыйлықтың иегерлері
Санат:Мосфильм тұлғалары
Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалінің иегерлері
Санат:Қазан төңкерісі орденінің иегерлері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:Ленин орденінің иегерлері
Санат:XX ғасыр көсемсөзшілері
Санат:КСРО көсемсөзшілері
Санат:КСРО педагогтары
Санат:XX ғасыр театр режиссерлері
Санат:КСРО театр режиссерлері
Майское (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Майское** — Солтүстік Қазақстан облысы Ақжар ауданындағы ауыл, Май ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Талшық ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 37 км-дей жерде, Үлкен Қараой көлінің шығысында 5 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 1119 адам (563 ер адам және 556 әйел адам) болса, 2009 жылы 556 адамды (281 ер адам және 275 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ақжар ауданы елді мекендері
Аурикулярия

**Аурикулярия** (  — «кішкене құлақ»)

* **[[Аурикулярия (личинка)]]** — тікен терілі жануарлар тобына жататын теңіз жануары голотурияның (*Holothuroidea*) личинкасы
* **[[Аурикулярия (саңырауқұлақ)]]** () —  Саңырауқұлақтар тегі
Құлақты медуза (Аурелия)

**Құлақты медуза**  немесе  **Аурелия** () - Сцифомедузалар сабының дискомедузалар жасағына  жататын ірі медуза.

## Биологиялық сипаттамасы
Дене пішіні дөңгелек, жалрақтау, табақ тәрізді, шеңбері 15-20 см, қызғылт не күлгін түсті. Аурелия ұсақ су жануарларымен, ұсақ балықтармен  қоректенеді. Қорегін атпа жасушаларымен өлтіреді. 

Аурелияның дамып келе жатқан ұрығының гаструласынан *планула* деп аталатын личинка дамиды. Ол 2-7 тәулік өз бетінше жүзіп тіршілік еткеннен кейін, су түбіне түсіп, 2-3 күнде ересек Аурелияға айналады. 

## Таралуы
Аурелия жылы және тропик теңіздерінде кең тараған, кейде солтүстік теңіздерде де кездеседі. Көбіне су жағалауында тіршілік етеді.

## Галерея

Aurelia aurita-Moon jellyfish.ogv
Jellyfish at Sydney Aquarium.ogg


## Дереккөздер


Санат:Ішекқуыстылар
Аурикулярия (саңырауқұлақ)

**Аурикулярия** () — Саңырауқұлақтардың тегі . Қазіргі күнде тектің ішінде кең таралған 8 турі сипатталған:
**[[Auricularia americana|A. americana]]*
**[[Auricularia auricula-judae|A. auricula-judae]]*
**[[Auricularia cornea|A. cornea]]*
**[[Auricularia delicata|A. delicata]]*
**[[Auricularia fuscosuccinea|A. fuscosuccinea]]*
**[[Auricularia mesenterica|A. mesenterica]]*
**[[Auricularia peltata|A. peltata]]*
**[[Auricularia polytricha|A. polytricha]]*
**[[Auricularia sordescens|A. sordescens]]*

Аурикулярия саңырауқұлақтарының денесі көбіне құлақ тәрізді, борпақ, сілікпе сияқты терісі бар, қатпарлы. Базидиялары циллиндр тәрізді. Споралары сопақша келген, беті тегіс, гиалинды.

Аурикулярия тегінің түрлері - жеуге жарайды және коммерциялық мақсатында өсіріледі.

## Синонимдары
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Дереккөздер


Санат:Саңырауқұлақтар
Аурикулярия (личинка)

**Аурикулярия** () - тікен терілі жануарлар тобына жататын теңіз жануары голотурияның (Holothuroidea) личинкасы.

Дене пішіні ересектеріне ұқсамайды, арқа жағы томпақтау, құрсақ жағы ойыстау келеді. Аузы құрсақ жағына орналасқан. Аурикулярия су қабатында жүзіп тіршілік етеді., кейін дамып келе жатқан Аурикулярия  су түбіне жетеді де, "қуыршақ" сатысынан  өтіп, кірпікшелерін жоғалтып, жас голотурияға айналады.

## Дереккөздер


Санат:Тікентерілілер‎
Көбелек әсері

**Көбелек әсері** — кейбір хаостық жүйелердің қасиеттерін сипаттайтын жаратылыстану ғылымдарында қолданылатын термин. Бұл ұғымға сәйкес, жүйеге тигізілген мардымсыз әсерлердің басқа бір жерде және басқа бір уақытта зор, әрі болжанбаған салдары болуы мүмкін.
Бәтеш Рахымханқызы Қазыханова

**Бәтеш Рахымханқызы Қазыханова** (1929 жылы туылған., қазірігі Шығыс Қазақстан обл. Абай ауд.) – мәдениеттану, философия ғылымдарының докторы. ҚазҰУ-ды бітірген (1951). 1968 – 1996 ж. Алматы консерваториясында (қазіргі Қазақ ұлттық консерваториясы) әлеуметтік–гуманитарлық пәндер кафедрасының меңгерушісі (1997 жылдан проффесор) қызметін атқарды. Қазыханова – қазақстандық эстететикалық мектептің негізін қалаушылардың бірі. Негізгі еңбектері: "Қазақ халқының эстетикалық мәдениеті" (1985, орыс тілінде), "Халықтың эстетикалық тәрбиесіндегі көркемдік мұраның орны" (орыс тілінде), т.б.
## Дереккөздер
Кең экранды кино

**Кең экранды кино** – экрандағы көрініс көлемін ұлғайтып, әрі дыбысты көрермендердің айналасынын шығарып, экрандағы оқиға "қатысу әсерін" тудыратын кинофильмді түсіру және көрсету тәсілі. Кино түсіргі аппарат шыққаннан бастап–ақ  Кең экранды кино жасау мәселесі қолға алынды. 1953 ж. стереофонды дыбыстандырылған Кең экранды кино көрсетіле бастады. Осы кездегі Кең экранды кино әр түрлі тех. жүйе бойынша іске асырылды.
## Дереккөздер
Қазіргі заманғы архитектураның Халықаралық конгрессі

**Қазіргі заманғы архитектураның Халықаралық конгрессі** ( — CIAM) — халықаралық архитекторлар ұйымы, 1928 жылы негізі қаланды. Мақсаты болып табылды, профессионалды айырбастау және   Қазіргі заманғы архитектураға қызығушылықты арттыру болды. CIAM  1956 жылы жойылды.
Алғашқы председателі CIAMның швейцар архитекторы Карл Мозер болды.

## CIAM конгреестері
* 1928, CIAM I, Ля Сарраз, Швейцария, создание CIAM
* 1929, CIAM II, Франкфурт-на-Майне, Германия, жилищное строительство для прожиточного минимума
* 1930, CIAM III, Брюссель, Бельгия
* 1933, CIAM IV, Афины, Грекия, Афинская хартия 1933, Functional City
* 1937, CIAM V, Париж, Франция, продолжение работ над Афинской Хартией
* 1947, CIAM VI, Бридгватер, Великобритания, Декад Современной Архитектуры
*  CIAM VII, Бергамо, Италия, возведение итогов достижений
* 1951, CIAM VIII, Ходдесдон, Великобритания, The Urban Core
* 1953, CIAM IX, Экс-ан-Прованс, Франция, Habitat
* 1956, CIAM X, Дубровник, Югославия, Habitat
* 1959, Оттерло, Нидерланд — роспуск организации

Санат:Сәулет өнері
Санат:Конгресс
Санат:CIAM
Санат:Мәдениет
Кастаньет

**Кастаньет** (лат. castanea – каштан) – қатты ағаштан не пластмассадан жасалған, саусаққа киіп ойнайтын соқпалы муз. аспап. Кастаньеттің қауашық тәрізді 2 тарсылдағы жіп арқылы байланады. Кастаньет Испанияда, Италияда, Оңт. Америка елдерінде ән, би (болеро, сегидилья, т.б.) әуендерін сүйемелдеу ретінде пайдаланылады. Кастаньетті оркестрде және ансамбльдерге де қолданады.
## Дереккөздер
Marvel Comics

**Marvel Comics **(ағылш. *marvel *− ғажап) − америкалық комикс шығаратын компания, "Marvel Entertainment" корпорациясының бөлімшесі. Халық оны "Идеялар үйі" деп атап кеткен. "Marvel" компаниясының ең атақты комикс серияларының суперқаһармандары мыналар: "Фантастикалық Төрт", "Өрмекші-адам", "Халк", "Темір Адам", "Капитан Марвел", "Күміс Сёрфер", "Елес Шабандоз", "ДокторСтрэндж", "Тор", "Капитан Америка" және "Икс Адамдар". "Marvel" комикстерінің көпшілік кейіпкерлері Жер-616 деп аталатын ғаламшарда тұрады.

1960-шы жылдардан бастап "Marvel Comics" америкалық комикс шығаратын ең ірі екі компанияның біріне айналды. Ең басты қарсыласы − "DC Comics" (оның ең атақты кейіпкерлері "Супермен" мен "Бәтмен").

2009 жылдың тамызында "The Walt Disney Company" "Marvel" компаниясын сатып алатынын мәлім етті. 2009 жылдың желтоқсан айының соңында компанияны 4,24 млрд $ сатып алды.

## Ең атақты суперқаһармандар
* Өрмекші-адам
* Халк
* Капитан Америка
* Профессор Икс
* Тор
* Темір адам
* Құмырсқа адам
* Доктор Стрендж
* Капитан Марвел
* Магнето
* Қара пантера
* Веном

## Негізгі кейіпкерлер[[Санат:Marvel Comics]][[Санат:Суперқаһармандар]]
Юлия Вячеславовна Липницкая

**Юлия Липницкая** (1998 жыл маусымның 5, Екатеринбург) — Ресейлік мәнерлеп сырғанаушысы, 2014 жылғы Сочи Олимпиадасының командалық турнирдің чемпионы. 2014 жылы Еуропа чемпионы атанды. 2014 жылғы Әлем чемпионатының күміс жүлдегері, 2013/2014 маусымдағы Гран при финалының күміс жүлдегері. Ресейдің халықаралық дәрежедегі спорт шебері.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер

* Юлия Липницкая – ISU
* Юлия Липницкая  – Қысқы Олимпиада ойындары 2014

Санат:1998 жылы туғандар
Санат:Ресей мәнерлеп сырғанаушылары
Санат:Алфавит бойынша мәнерлеп сырғанаушылар
Санат:2014 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Ресей Олимпиада чемпиондары
Санат:Мәнерлеп сырғанаудан Олимпиада чемпиондары
Санат:Мәнерлеп сырғанаудан Еуропа чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары
Санат:Екатеринбургте туғандар
Аускультация

thumb|Аускультация
**Аускультация** ( - "тыңдаймын")&nbsp;- адамның ішкі мүшелерін тыңдау арқылы ауруды тексеру әдісі.

Бұл әдісті медицинаға бірінші рет француз дәрігері Рене Лаэннек XX ғасырдың бас кезінде енгізген. Өкпені тыңдағанда оның ауруына сәйкес өзгерген дыбысты, шуды естіп, дертін анықтауға болады. Жүрек соғуын тыңдап, оның өзгеруіне қарай жүрек қақпақшаларының ақауын табуға болады. Барлық ішкі мүшелерді Аускультация әдісі арқылы тыңдап, аурудың түрін анықтауға мүмкіндік туған. Әрбір мүшені арнаулы аспаптар - стетоскоп, фонендоскоп  арқылы тыңдауға болады.

## Дереккөздер


Санат:Медициналық диагностиканың дене мүшелері әдістері
Сөйлеушілер саны бойынша тілдер тізімі

Әлем тұрғындарының ана тілі болып саналатын сөйлеушілер саны бойынша сұрыпталған **[[тіл]]дер тізімі**, Encarta энциклопедиясының 2009 жылғы басылымы бойынша алынған мәліметтермен жинақталған.

## Дереккөздер


Санат:Тілдер