open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Қарағай (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Қарағай** — Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданы, Бұлақ ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Явленка ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 50 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 313 адам (167 ер адам және 146 әйел адам) болса, 2009 жылы 231 адамды (122 ер адам және 109 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) елді мекендері
Көрсеткіштік теңдеу

**Көрсеткіштік теңдеу** — дәреже көрсеткіші белгісіз болатын теңдеу.  Қарапайым көрсекткіш теңдеулердің түрі: ~a^x = b,  мұндағы ~a>0. Көрсеткіштік теңдеулерді шешу  үшін теңдеудің екі жақ бөлігін логарифмдеу, айнымалыларды алмастыру, негіздері бірдей дәрежелерді теңестіру,  графиктік шешу, т. б.  тәсілдер қолданылады.

Көрсеткіштік теңдеулерді шешу кезінде негізгі екі әдіс қолданылады: 

# ~a^{f(x)} түріндегі теңдеуден ~f(x) = g(x) түріндегі теңдеуге ауысу;
# жаңа айнымалылар енгізу. Кейде жасанды әдістерді қолдануға тура келеді

## Дереккөздер


Санат:Алгебра
Санат:Теңдеулер
Шасси (айрық)

* **[[Шасси]]** — трансмиссия агрегаттарынан, жүріс бөлімінің агрегаттарынан және басқару механизмдерінен құралған жиынтық
* **[[Шасси (Йонна)|Шасси]]** — Франциядағы коммуна, Йонна департаменті
* **[[Шасси (Сона және Луара)|Шасси]]** — Франциядағы коммуна, Сона және Луара департаменті
* **[[Шасси (Шер)|Шасси]]** — Франциядағы коммуна, Шер департаменті

## Тағы қараңыз
* Өздігінен қозғалатын шасси
* Шасси (ұшақ)
Мишель Бачелет

**Вероника Мишель Бачелет Хериа** ( ; 29 қыркүйек 1951, Сантьяго, Чили) — Чилидің президенті. 2006 жылы Чили тарихындағы алғашқы болып әйел мемлекет басшысы ретінде таңдалды. Дипломды дәрігер-хирург және эпидемиолог. 2013 жылдың 15 желтоқсанында президент ретінде екінші рет сайланды.

Санат:Мемлекет басшылары
Санат:Чили саясаткерлері
Қарауылтөбе ауылдық округі (Қызылорда облысы)

**Қарауылтөбе ауылдық округі** – Қызылорда қалалық әкімдігіне қарасты әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қарауылтөбе ауылы кіреді. Орталығы – Қарауылтөбе ауылы.

## Халқы
2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 2538 адамды (1313 ер адам және 1225 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда қалалық әкімдігі ауылдық округтері
Жангелді ауданы

**Жангелді ауданы** (1928–1956 жылдары **Торғай ауданы**) — Қостанай облысының оңтүстік-батыс бөлігіндегі әкімшілік бөлініс. Жер аумағы 37,6 мың км². Аудан орталығы – Торғай ауылы.

## Географиялық орны, жер бедері
Солтүстігінде Қамысты, Науырзым аудандарымен, шығысында Амангелді ауданымен, батысында Ақтөбе облысының Ырғыз, Әйтеке би аудандарымен, оңтүстігінде Ұлытау облысының Ұлытау ауданымен шектеседі.

Жангелді ауылының жері негізінен Торғай даласы деп аталатын шөлейт даланы алып жатыр. Солтүстік-батысы теңіз деңгейінен биіктігі 210 – 310 метр бойлық бағыттағы Теке, Қызбел, Жыланды және Қарғалы таулары орналасқан Торғай үстіртінің оңтүстік-батыс шетін қамтиды. Жер бедерінің жалпы еңісі оңтүстікке және оңтүстік-батысқа қарай бағытталған. Торғай мен Ұлы Жыланшық өзендерін бойлай Айғырқұм, Тосын және Аққұм құмдары жатыр. Кен байлықтарынан құрылыс материалдары кен орындары бар.

## Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі
Климаты тым континенттік, қысы біршама суық, жазы ыстық. Қаңтардағы орташа ауа температурасы –16 – 17°С, шілдеде 22 – 25°С. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері 225 – 275 мм. Жерінің топырағы негізінен қызғылт қоңыр, бозғылт қоңыр, оңтүстігінде сортаң және құмдақ келеді. Дала өсімдігінен далада қау, шағыр, жусан, сүтемген, бидайық, өзен бойлары мен сай-салаларда тал, жиде, жүзгін, қамыс, құрақ өседі. Жануарлардан қасқыр, түлкі, қарсақ, қоян, жабайы шошқа, ақ бөкен, сарышұнақ, ондатр кездеседі; құстардан қаз, үйрек, аққу, бүркіт, кезқұйрық, шағала, қызғыш бар.

## Су торабы
Жер беті сулары Торғай, Өлкейек, Ұлы Жыланшық және Теке өзендерінің салаларынан және ащылы-тұщылы көлдерден тұрады. Торғайдың Қабырға тармағы жаз бойы суалмайды. Ірі көлдері: Ақкөл, Жаман Ақкөл, Сарықопа, Жаркөл, Ащытастысор.

## Халқы

Тұрғындар саны – 12 251 адам (2019). Ұлттық құрамы: қазақтар – 99,71%, татарлар – 0,12%, орыстар – 0,09%, басқа ұлт өкілдері – 0,07%.

## Әкімшілік бөлінісі
22 елді мекен 5 ауылдық әкімдік пен 7 ауылдық округке біріктірілген:

## Ірі елді мекендері

## Ауыл шаруашылығы
Ауыл шаруашылығына жарамды жері 3759,7 мың га (2008), оның ішінде 27,8 мың га жері егістік, 90,2 мың га шабындық, 338 мың га жайылым. Жангелді ауданында жолаушылар мен жүк тасымалы республикалық маңызы бар Арал – Ырғыз – Торғай – Амангелді – Арқалық автомобиль жолдары арқылы жүзеге асырылады.

Жангелді ауданы – тарихи өлке. Ә. Жангелдиннің революция қызметі, Амангелді Иманов бастаған 1916 жылғы патша үкіметіне қарсы азаттық көтеріліс Торғай даласымен байланысты. Ыбырай Алтынсарин қазақ еліндегі тұңғыш қазақ-орыс мектебін осы ауданда ашты.

## Дереккөздер

Санат:Жангелді ауданы
Қарауылтөбе ауылдық округі

**Қарауылтөбе ауылдық округі**:

* Қарауылтөбе ауылдық округі – Батыс Қазақстан облысы, Ақжайық ауданындағы әкімшілік бірлік.
* Қарауылтөбе ауылдық округі – Қызылорда облысы, Қызылорда қалалық әкімдігіне қарасты әкімшілік бірлік.
Сейсенбі

**Сейсенбі** — аптадағы дүйсенбі мен сәрсенбі аралығындағы күн. Халықаралық ISO 8601 стандартына сәйкес, бұл аптаның екінші күні. Кейбір дәстүрлі (иудей және христиан діндері) стандарттар бойынша аптаның үшінші күні.

## Бұл күннің өзге тілдердегі атауы
Орыс тілінде "сейсенбі" - "вторник", аптаның екінші күні деп аталады. Хорват тілінде және украин тілінде *utorak*, *вівторок*

Армян тілінде (Երեքշաբթի — *ерекшабти́*), грузин тілінде (სამშაბათი — *самшабати*) және тәжік тілінде (*сешанбе*) - барлығында да "сенбіден кейінгі үшінші күн" мағынасын білдіреді.

Латын тілінде сейсенбі атауы - *dies Martis* («Марс (құдай) күні]]»).

"Сейсенбі" сөзбе-сөз жапон тіліне аударғанда - «от күні» (火曜日).

## Сейсенбіге қатысты оқиғалар
1929 жылы 29 қазан - АҚШ-та "Қара сейсенбі" атанды, себебі бұл күні қор нарығында үлкен даурығу туып, бұның аяғы Ұлы дағдарысқа апарып соқты.

Microsoft компаниясы әр айдың екінші сейсенбісінде өзінің түгелге жуық бағдарламалары бойынша жаңартулар жүргізеді. Бірқатар жүйелік Админдер әзіл ретінде бұл күнді "қара сейсенбі" деп те атайды.

## Сейсенбі есімдер мен атауларда
* «Ruby Tuesday» (Жақұт сейсенбі) — "The Rolling Stones" тобының әні.

Санат:Апта күндері
Бұлақ (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Бұлақ** — Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданындағы ауыл, Бұлақ ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Явленка ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 55 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 902 адам (462 ер адам және 440 әйел адам) болса, 2009 жылы 577 адамды (300 ер адам және 277 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) елді мекендері
Алабие (ауыл)

**Алабие** — Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданы, Бесқұдық ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Явленка ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 28 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 386 адам (191 ер адам және 195 әйел адам) болса, 2009 жылы 297 адамды (154 ер адам және 143 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) елді мекендері
Тамамбай

**Тамамбай** — Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданы, Бесқұдық ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2024 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Явленка ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 34 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 229 адам (113 ер адам және 116 әйел адам) болса, 2009 жылы 68 адамды (38 ер адам және 30 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) таратылған елді мекендері
Сүлеймен сұлтан (телехикая)

**Сүлеймен сұлтан** () — османлы сұлтаны I Сүлеймен тұсындағы Ұлы Османлы Мемлекеті жайлы тарихи түрік телехикаясы. Тұсаукесері 5 қаңтар 2011 жылы Түркияның Star TV телеарнасында болды.

## Желісі
Сүлеймен сұлтан телехикаясының авторы Марал Оқайдың айтуы бойынша хикая о бастан авторлардың қиялы мен тарихи дәлелдердің бірігуінен туындаған, I Сүлейменнің өмірі жайлы әлемге аты таралған ұлы хикая еді.

Хикаяда I Сүлейменнің билігі кезіндегі тарихи жайттар мен оның Қырым хандығынан әкелінген украин күңі Хүррем сұлтанмен қарым-қатынасы көрсетіледі. Хан сарайына оны Паргалы Ибраһим паша алып келген болатын. Дегенмен өзінің билігін жүргізу мақсатында Хүррем сұлтан барлық жауларын жояды.

## Көрсетілімі

## Түсірілімі
Телесериал үшін 50000 м² ауданы бар павильон салынды, онда телехикаяға қажетті көптеген декорациялар сыйды.

## Кейіпкерлері

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* 
* www.startv.com.tr // Star TV арнасының беттері 
* www.showtvnet.com // Show TV сайтының беті 

Санат:Түркия телесериалдары
Мехмет Гүнсүр

**Мехмет Гүнсүр** ( ,  1975 жылы 8 мамырда Ыстанбұлда дүниеге келген) — түрік актеры. Сүлеймен сұлтан телехикаясындағы Шехзаде Мустафаның рөлімен танымал.

## Өмірбаяны
Мехмет Гүнсүр 1975 жылы 8 мамырда Ыстанбұлда дүниеге келді. Экранда 14 жасында пайда болды. Алғашқы оның танымал рөлі 1997 жылы «Хамам Мехмет» (Hamam Mehmet) фильмы болды.
Мехмет мектепті Италиядан оқыған, сосын Мармар университетінде, үлкен құбыр факультетінде оқыған. Кинодан басқа Мехмет «Dawn» тобында ән салып, өзін мейрамхана бизнесінде сынап көрген. Және жиі-жиі өзін модель ретінде көрсетіп, Түркияның атақты журналдарының басты беттерінде, атақты тауарлы белгілерді жарнамалайды. 

## Жеке өмірі
Мехмет Гүнсүр 2006 жылы итальяндық Катерина Моджио (итальяндық деректі фильмдер режиссеры) атты қызға үйленген. Қазіргі таңда Мехмет пен Катерина Үрімде тұрып жатыр, олар екі бала: Али атты ұл мен Майя атты қыз тәрбиелеп отыр.

## Марапаттар
* Анкаралық халықаралық кинофестивалі, «Хамам Мехмет» атты фильмі үшін 1998 жылы марапатталды.
* Алтын апельсин (кинофестиваль), «О сымды әскер» фильмі үшін 2003 жылы марапатталды.

## Фильмографиясы
* «Master Plan» (2011)
* «Сүйсіну байқаусыздықтарды сүйеді» (2011)
* «Сүлеймен сұлтан» (2011) —  Шехзаде Мустафа
* «Үйлену тойы мен басқа да сұмдықтар» (2010)
* «Дыбыс» (2010)
* «Қауіпті» (2007)
* «Рухты келіншек» (2005—2007)
* «Айтшы, Ыстанбұл» (2005)
* «Non ci sarebbe niente da fare!» (2004)
* «Stregeria» (2003)
* «О сымды әскер» (2003)
* «Мейірімді әке» (ТВ) (2003)
* «Итальяндық» (2002)
* «Иса пайғамбардың достары» — Фома (ТВ) (2001)
* «Інжіл әдебиеті: Иуда» (2001)
* «Дон Маттео» (2000)
* «Hayal kurma oyunlari» (1999)
* «Хамам Мехмет» (1997)
Филиз Аһмет

## Өмірбаяны
Филиз Аһмет 1981 жылдың 15 сәуірінде Македонияның астанасында туған. Босниялық соғыс кезінде ол отбасымен бірге Швецияға көшіп барады. Ол елде Филиз медицина лицейіне түсіп, мамандық алады. Скопиеге қайтып оралғаннан соң ол өзінің әйгілі атасы Лүтфү Сейфуллаһтың ізімен барып, театрға еңбек сіңіруге бет алады. Ол Ғажайып Өнерлер Академиясына түсіп, онда 2003 жылға дейін оқып жүріп, ең дарынды оқушы атағын алады. Одан басқа актриса Түрік театр Консерваториясында білім алып, онда осы күнге шейін қызмет етеді. Филиз Аһмет өзінің 31 жасында түрікше, македонша, албанша, шведше, ағылшынша, сербше және болгарша таза біледі. Ғажайып ғасырды тек қана Түркия емес, әлем көрермендері көргеннен кейін әртіс әйелдің сүйікті көрермендерінің саны арта түсті.

## Мансабы
Филиздің кино әлеміндегі тұсаукесері Македонияның мини сериалы “Заведени” болды. Түркиядағы атағын 2007 жылы Star TV арнасынан жүріп өткен “Қош бол, Румелия” телехикаясы арқылы алды. Жәнеде ол мынандай фильмдерде ойнады: “Менің өмірімнің голы”, Басқа ауданның балалары”, “Газел”, “Кішкентай қыз”, “Сахна арты”. “Балкандық үйлену тойы” атты танымал телехикаяда Галинаның рөлін сомдағанан кейін Филизге “Ғажайып ғасыр” хикаясында Нигяр Калфа рөлін сомдауға ұсыныс келді. Ол киноэпопеяда Филиз Аһмет өзінің кейіпкерін толығымен ашқаннан кейін, сериалдың ең басты кейіпкерлерінің біріне айналды. “Ғажайып ғасырдан” кеткеннен кейін ол “Бақытты отбасы кітабы” фильмінде ойнады. Қазіргі таңда Филиз ешқайда түсіп жатқан жоқ, бірақ-та 2013 жылы қыркүйек айында Ыстамбұл қаласында өтетін үлкен театр қойылымына дайындық жүргізуде.

## Марапаттары
* 2003 жылы «Кішкентай қыз» фильмінде ең үздік рөл сомдаған үшін, Жас актерлердік үздігі деген марапатпен марапатталған.
* 2005 жылы Болашағы жарқын актриса атығын алды.
* 2007 жылы «Сахна арты» фильмінде екінші қатарлы үздік әйел рөлін сомдағаны үшін марапатталды.
Вахиде Перчин

**Вахиде Перчин** () (1965 жылы 13 маусымда Измирде, Түркияда дүниеге келген) – театрдың және киноның саласындағы түрік актрисасы.

## Өмірбаяны
Вахиде 1965 жылы XX ғасырдың басында Грекиядан келген босқындардың отбасында дүниге келген. Әкесі – ауыр жүк көлігінің жүргізушісі, анасы – үй қожалығымен айналысады. Орта мектепті тәмамдағанан кейін бейнелеу өнері факультетіне (театр бөлімшесіне) түсті.

## Мансабы
Алғашқы уақытта жергілікті театрда қызмет етті. 2003 жылы Ыстамбұлға көшіп келді де, жақын арада «Ыстамбұл жайлы ертегілер» атты телехикаядан рөл алды. Оның үлкен жетістігі «Мен оны Фериха деп атадым» атты телехикаяда Зехраның рөлін сомдау болды. 2013 жылы «Тамаша ғасыр» атты телехикаяда Мәриям Үзерліні алмастырып Хүррем сұлтанның рөлін орындады.

## Жеке өмірі
Студенттік кезінде Вахиде Алтан Гөрдүм атты актерге күйеуге тиеді. Олар алдымен Измирде бір театрда жұмыс істейді, ал кейіннен бір түсірілім алаңында кездеседі. Ыстанбұлға көшіп келген шақта-ақ жұбайлардың актерлік мансаптары кеңейе берді. Алтан Гөрдүм Отандың көрермендерге «Ғажайып ғасыр» телехикаясындағы Бекир-аға рөлімен танымал. 1994 жылы ерлі-зайыптылардың Алези атты қызы дүниеге келді. 2013 жылы жұп айырылысып кетті.

## Қатерлі ісікпен күресуі
“Мен оны Фериха деп атадым» атты телехикая түсіріліп жатқан кезде, актрисаға қорқынышты диагноз қойылды – сүт безінің қатерлі ісігі. Жобаны тастап, Вахиде аурумен күресуге кірісті. Оны жұбайы, қызы, қызметтестері мен көрерменде қолдап, көмек берді. Қауіпті аурудан айығып, актриса қайтадан жұмысқа кірісті.

## Фильмографиясы

## Марапаттары

## Дереккөздер

Санат:13 маусымда туғандар
Санат:Измирде туғандар
Арас Булут Ийнемли

**Арас Булут Ийнемли**  (, 1990 жылы 25 тамызда Ыстанбұлда дүниеге келген) – түрік актеры. Отандық көрермендерге Ғажайып ғасыр телехикаясындағы Шехзаде Баязидтің, Құнжетпес уақыт телехикаясындағы Мете Акарсудың рөлімен танымал.

## Өмірбаяны
Арас 1990 жылы Ыстанбұлда тулған. Лицейді тәмамдағанан кейін, Ыстанбұл техникалық университетіне оқуға түсіп, 5 жылдан соң әуе техника факультеті бойынша диплом алып шықты.
16 жасында Арас алғаш рет өзінің актерлік шеберлігін көрсетеді. Оның алғашқы танымал рөлі әлі күнге шейін эфирге шығарылатын «Қайтып оралу жолы» телехикаясында орын тапты. Алайда расымен де танымал рөлі Құнжетпес уақыт телехикаясында болды. Онда Арас Акарсудың ұлдарының бірі – Метенің рөлін сомдады. Қойылымның бас-режиссеры Зейнеп Гүнай болған. Ол Арасты алғаш рет бір жарнамалық бейне-баяннан байқаған екен, содан соң оны кинобайқауға шақырыпты. Бұл рөл оған танымалдық пен үлкен атақ алып келді. Метенің рөлі үшін Арас Түркияның екінші қатарлы рөлі үшін ең үздік актер деген даңққа ие болды (марапат Antalya Televizyon Odulleri жиынында тапсырылды). Осыдан кейін оны бұдан көрлі ауыр және жауапты жобаларға шақыра бастады. Арастың отбасы да өзі тәрізді бетке ұстар өнер майталмандары. Ағасы – Түркияда аса танымал жазушы, көптеген киносценарилердің ауторы. Апайы – танымал әнші. Арастың өзі әзірге үйленбеген, және әзірге ондай жауапты іс істейтіндей, қазіргі таңда өзінің кейіпкерлері секілді сезімдерді сезінбейтінін айтты. Арас «Ғажайып ғасыр»  телехикаясының төртінші маусымында Шехзаде Байезидтің үлкен кезіндегісін ойнайды.

## Фильмографиясы
Алексей Анатольевич Гаврилов

**Алексей Анатольевич Гаврилов** (6 тамыз 1983 жылы туған) — ресейлік киноактёр.

## Өмірбаяны
Магнитогорск қаласында 1983 жылы 6 шілдеде әскеридің отбасында дүниеге келген. 1994 жылы Мәскеуге көшіп келген. 2003-2007 жылдар аралығында С.А. Герасимов атындағы Бүкілресейлік мемлекеттік кинематография институтында, Алексей Владимирович Баталовтың тобында оқыған. 2007 — «Жабық кеңістік кинокартинасының екінші режиссеры. 2007 —СТС арнасындағы «Қоңырау» шынайы-шоуының продюссеры..

### Кинодағы рөлдері
* 2004 — Соғысқа аяқ басқандар — *Коля Писарев*
* 2005 — Махаббатым менің — *Лобан*
* 2006—2009— Махаббат махаббат сияқты — *Рафаэль Мячиков*
* 2007 — Теңіз жаны — *Эдик*
* 2007 — Мустанг — *Лёша*
* 2007 — Путешествие с домашними животными — *солдат*
* 2007 — Құдаша — *Алексей*
* 2007 — Эльза
* 2008 — Түннің өсиетхаты — *фашист*
* 2008 — Із — наша делдалы *Изуверов ("Ажал формуласы" бөлімі)*
* 2008—2009— Сары қыз — *Николай*
* 2008—2009, 2010-2011 — Универ — *Гоша Рудковский*
* 2010 — Крапивиндердің ісі — *Лёша Суслов (Суслик)*
* 2011 — Тыңшы
* 2011 — Мишка Япончиктың өмірі мен хикаялары — *қарақшы [[Пиндос]]*
* 2012 — МЕТРО — *Мародер*
* 2013 — САШАТАНЯ — *Гоша Рудковский*
* 2013 — Универ. Жаңа жатақхана - *Гоша Рудковский*
* 2014-Спортта тек қана қыздар - Кирилл
* 2014 -АРХИ - Дилер

### Жарнамадағы рөлдері
2009 жылдың қарашасында ол Универ бойынша жолдастары Виталий Евгеньевич Гогунский және Мария Кожевниковамен бірге Samsung-ты жарнамалады.

## Дереккөздер

Санат:Ресей актерлері
Санат:Челябі облысында туғандар
Абвиль

**Абвиль** (көне Аббевиль)() — Францияның солтүстігіндегі Сомма департаментінде орналасқан қала. Бұрынғы Понтье провинциясының орталығы. О-де-Франс аймағында орналасқан, Абвиль округінде орналасқан және  Абвиль-1, Абвиль-2 кантондаына жатады. Қаланың батысында Абвиль темір жолы орналасқан ол Лонго-Булонь және Абвиль―Ле-Трепор желілеріне жалғанған. Сомманың және Ла-Маншу арнасының төменгі ағысында өзен порты бар. Абвиль Тұрғындар саны(2018) — 22 837 адам. 

## Географиясы
Абвиль Амьенден солтүстік–батысқа қарай 45 км, Ла–Манштан 20 км қашықтықта орналасқан. 

## Тарихы
Ең алғаш рет Абвиль жайында IX ғасырда айтылды. Ол кезде ол Сен-Рикье аббатығында болды, кейін Понтье графтығына көшті. Нәтижесінде Кастиль отбасының басқаруына көшіп, 1272 жылы ағылшын королі I Эдуардқа кұйеуге шыққалы жатқан Элеонора Кастильскаяның жасауына берілмегеніне дейін Абвиль өзінің сеньорларын бірнеше рет өзгерткен болатын. Аррасс келісімшарты бойынша, 1435 жылы,  Бургунд герцогтарына берілмгенге дейін Абвильді Англия мен Франция кезекпе кезек басқарып келді. 1477 жылы қала XI  Людовиктің көмегімен толығымен француздықтардың иелігіне өтті. 

## Көрнекті орындары
•Киелі Вульфрам соборы

•Беффруа (ЮНЕСКО дүниежүзілік мұра тізіміне кіріктірілген)

## Экономика
•Ауыл шауашылығы – 0,6 %

•Өндіріс – 14,6 %
 
•Құрылыс – 6,0 %

•Сауда, транспорт, қызмет көрсету – 40,6 %

•Мемлекеттік қызмет – 38,2 %

## Демография

**Халық санағының динамикасы, адам**

Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.8)
  id:darkgrey  value:gray(0.6)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.8,0.75,0.6)

ImageSize  = width:655 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:20 right:10
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:30000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:5000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
  bar:1793 text:1793
  bar:1831 text:1831
  bar:1851 text:1851
  bar:1876 text:1876
  bar:1901 text:1901
  bar:1926 text:1926
  bar:1954 text:1954
  bar:1975 text:1975
  bar:1990 text:1990
  bar:1999 text:1999
  bar:2006 text:2006
  bar:2008 text:2008

PlotData=
  color:barra width:30 align:left
  bar:1793 from:0 till:18125
  bar:1831 from:0 till:19162
  bar:1851 from:0 till:19158
  bar:1876 from:0 till:19381
  bar:1901 from:0 till:20388
  bar:1926 from:0 till:20320
  bar:1954 from:0 till:19502
  bar:1975 from:0 till:25398
  bar:1990 from:0 till:23787
  bar:1999 from:0 till:24568
  bar:2006 from:0 till:24052
  bar:2008 from:0 till:24325



## Басшылық
2008 жылдан бастап қала басшылығына II айналымда жеңген Николя Дюмон келді.

## Атақты адамдары
•Клод Меллан (1598 - 1688) - француз суретшісі

•Жак Буше де Перт (1788 - 1868) - француз археологы

•Жан-Батист Понжервиль (1792 - 1870) - француз ақыны

•Амедей Курбе (1827 - 1885) - француз адмиралы

•Анри Паде (1863 - 1953) - француз математигі

## Дереккөздер


Санат:Франция қалалары
Александровка (Есіл ауданы)

**Александровка** — Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданы, Ильин ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Явленка ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 22 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 887 адам (443 ер адам және 444 әйел адам) болса, 2009 жылы 622 адамды (321 ер адам және 301 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) елді мекендері
Весёлое (Солтүстік Қазақстан облысы)

**Весёлое** — Солтүстік Қазақстан облысы Есіл ауданы, Ильин ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2010 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Явленка ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 39 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы жергілікті тұрғындар саны 17 адам (10 ер адам және 7 әйел адам) болса, 2009 жылы 4 адамды (2 ер адам және 2 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Есіл ауданы (Солтүстік Қазақстан облысы) таратылған елді мекендері
Ұзынкөл (Қостанай облысы)

**Ұзынкөл** — Қостанай облысы Ұзынкөл ауданындағы ауыл, аудан және Ұзынкөл ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Облыс орталығы - Қостанай қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 154 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 6878 адам (3461 ер адам және 3417 әйел адам) болса, 2009 жылы 6378 адамды (3072 ер адам және 3306 әйел адам) құрады. 

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданы елді мекендері
Шоғыр қоңыраугүл

**Шоғыр қоңыраугүл**. Ең танымал және Қазақстанда кездесетін 12 түрдің арасындағы көп таралғаны. Оңтүстік  шөлден басқа Қазақстанның барлық аймағында-шабындықтар мен орман алаңқайларында, таулар мен жазықтарда кездеседі. Бұл көпжылдықтың мықты тамырсабағы  және (50см-ге дейін биік) сабағы, жұмыртқа тәрізді созыңқы жапырағы бар. Басқа  гүлдерден гүлдерінің орналасуы ерекшелігімен ажыратылады.  Дара емес тығыздала сабақ ұшына жақындап топтама гүлдің басын құрайды. Әр гүлде 5 тостағанша, күлте және аналық, одан кейін үш бөлек тозаң түйіні бар. Өсіп кеткен күлтелер ұзын түтік құрайды, олардың түбінде омарталық бездер орналасқан (шырынды).  Осыған байланысты гүлде айқас тозаңдану жүреді, тек үлкен жәндікткр т.с. Қоңыраугүл жаздың ортасында маусым, тамыз, қыркүйектк жеміс береді. Тұқымы өте ұсақ пісіп-жетілген қауашақта пайда болатын арнайы тесік арқылы төгіледі де желмен таралады. Жапырағы, гүлі және басқа да жер бетіндегі бөлігі өсімдіктің халық медицинасында, нерв жүйесі ауырғанда, тамақ ауруына қолданады. Жас өскіндері мен жапырағы Е дәруменіне бай, оларды тамаққа салат ретінде пайдаланады. Шоғыр қоңыраугүл  жақсы омарталық өсімдік және әсемдік үшін өсіруде қиын тудырмайды. Гүлдерінің түсінің алуан түрлілігіне байланысты XVI ғасырдың ортасынан бері түр ретінде жоғары бағаланып келеді.

## '''Дереккөздер'''
Қазақстанның өсімдікткер әлемі, А.А.Иващенко
Аратісті дарабас

**Аратіс дриада** - Қазақстанда тек алтайда ғана (Шығыс Қазақстан облысы) кездесетін раушангүлдер тұқымдасына жататын өсімдік. Тек қана биік тауларда , ірі қиыршық тастарда және альпі көгалдарында өседі. жиі, ерекше өсімдіктер бірлестігін құрайды, оларды дриада тундрасы деп атайды. Бұл атаудың шығуының өзі қызықты.Ежелгі грек мифологиясында дриада гректердің орман құдайының аты. Ежелгі Грекия орманының негізі еменнен тұрады, грек тілінде дриас деген емен деген сөз. яғни бұл өсімдік құдайдың құрметіне осылай аталған. Бұл өсімдіктің тіршілік формасы да қызықты, төселмелі, көп бұтақты бұташық, мәңгі жасыл жапырақты. ол жер бауырлаған биіктігі
## Ерекшелігі
Гүлдері жалғыздан, қысқа 2-7 см, бірақ жеміс салу кезеңінде аздап ұзаратын гүлсимдары, ақ түкті және қызғылт безді түктерімен. Тостағанша жапырақшалары және желектері сегізден, аталықтары мен аналықтары көп, Жапырақтары жіңішке жасыл, тостағанша жапырақшаларынан ұзындау, ақ эллипс тәрізді. Дриада маусымның ортасынан тамызға дейін гүлдейді, шілденің соңында жеміс салады. Жемісі көптеген жіңішке тұқымшалардан тұрады, олардың әрқайсысы ұш жағында 3 см-ге дейін қауырсын түкті осьті. Тұқымның бөлігі желмен таралады, ал көпшілігі осьтермен, қылтанақтармен малдың жүніне ілініп, аналық өсімдіктен алыстай береді. Жасыл жапырақтары мен бүршіктері көктемде тундра құрының азығы болып есептеледі, міне, осыдан келіп орыстың халық атауы "куропаточья трава" шығады. Жапырағында дәрумендер және иілік заттар бар, сондықтан Алтайда оны шай орнына пайдаланады және асқазан-ішек ауруларына қарсы ем ретінде қолданады. Мәңгі жасыл жапырақтардың ерекше таңқаларлық әдемілігі жастық пішінді түрі өсімдікті өте тартымды көрсетеді. Бірақ Қазақстанда дриаданы қолда өсіру өте қиын болғандықтан көгалдандыру мақсатында қолданылмайды.
## Дереккөздер
"Қазақстанның өсімдіктер әлемі" энциклопедиясы
Санат:Раушангүлділер
БҰҰ мыңжылдық декларациясы

2000 жылдың 6-8 қыркүйек аралығында болып өткен саммитте, Бірікккен Ұлтттар Ұйымының штаб-пәтерінде, әлемдік көшбасшылар "Мыңжылдық Декларациясын" қабылдаған болатын және осы құжатты қабылдауға әлемнің 189 елі қол қойған. Мыңжылдық Декларациясының нақты 8 мақсаты бекітілген, бірақ ең маңызды мақсат, ол әлемдегі кедейшілікті жою болып табылады. 

   Декларацияның мақсаттары:
# Шегіне жеткен кедейшілік пен аштықты болдырмау
# Жапрай бастауыш білімді қамтамасыздандыру
# Ерлер мен әйелдер арсындағы теңдікке қол жеткізу
# Балалар өлімін азайту
# Аналардың денсаулығын жақсарту
# ЖИТС, АИВ және де басқа да аурулармен күресу
# Экологияны жақсарту
# Мемлекеттер арсындағы қарым-қатынасты дамыту

Осы мақсаттардың орындалуы жөнінде, БҰҰ бас хатшысы, Кофи Аннан әр жылға есеп өткізіп отырады. 

1990-2002 жылдар аралығында орташа табыс көлемі шамамен 21% көтерілген болатын. Кедейшілікте өмір сүріп отырған адамдар саны да біршама азайған болатын. Бір жылда балалар өлімі 1000 жағдайда 103 жағдай кездессе, қазіргі таңда ол жағдай 88 дейін азайған. Ал орташа өмір сүру ұзатығы 63 жастан 65 жасқа дейін ұзарған. 


Ұйымның бас хатшысы К.Аннанның баяндамасында, үш ірі міндет аталды, олардың шешілуі әлемді болашақта жарқын өзгерістерге жетелейді: кедейшіліктен немесе мұқтаждылықтан құтылу және адамды қоршаған табиғатты аман сақтап қалу. Бұл принциптерді іске асыру бүкіл халықаралық қоғамдастықтың күш-жігерін біріктіруді талап етеді.

Санат:Біріккен Ұлттар Ұйымы
Санат:Ресми құжаттар
Самар (арал)

thumb|Самар аралындағы Панапукан
**Самар** (вар. *Samar*, ) — Филиппин архипелагының орталығында орналасқан аралдардың бірі.

Жері - 12849,4 кm².
Көп бөлігінің орташа биіктігі таулар мен қыраттар (биікт. 850 м) алып жатыр.
Жағалауы жазық, қатты тілімделген, шығанақтар  мен қойнаулары көп.
Климаты тропиктік, жылдық жауын-шашын мөлшері 2500-3500 мм.
Мәңгі жасыл тропиктік орман өседі. Кокос пальмасы, абака, ананас т.б. өседі.
Кемірушілердің Филиппин архипелагына ғана  тән бірнеше түрлері мекендеген.

## Тарихы
Европалықтар үшін аралды испан теңізшісі  Руи Лопес де Виллалобос (Ruy López de Villalobos) 1543 жылы ашты.

## Халқы
Ең ірі қаласы - Калбайог (вар. Calbayog). Аралда үш аймақтан құралады - Самар (733 377 тұр.), Солтүстік Самар (589 013 тұр.) және Шығыс Самар (428 877 тұр.). 2010 ж. мәліметі бойынша осы үш аймақтың тұрғындарының жалпы саны -  1 751 267 адам[2], көбісі  — висайя.

## Экономика
Тамақ өнеркәсібі, кен қазушы өнеркәсіп, ағаш өнеркәсібі орындары жұмыс істейді.

Халық жер шаруашылығымен (күріш, маис, банан, цитрус, манго, кофе, какао, абака, қантты құрақ өсіру), мал шаруашылығымен (енеке, бұқа, ешкі, шошқа, тауық, үйрек өсіру), балық аулаумен айналысады.

Жергілікті халықтың арасында темір және ағаш ұсталық қолөнері, қыш-құмыра кәсіпшілігі, ротанг  пен бамбуктан тоқу, әшекей бұйымдар жасау кең дамыған.

Санат:Филиппиндер аралдары
Оңтүстік Америка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі

thumb|250px|right|Дүние жүзі картасындағы Оңтүстік Американың орна
**[[Оңтүстік Америка]]**&nbsp;— Солтүстік Америкамен бірігіп Америка дүние бөлігін құрайтын құрлық.

Оңтүстік Америкада 12 мемлекет және 3 тәуелді аймақ орналасқан.
Оңтүстік Американың ең үлкені елі&nbsp;— Бразилия, жер аумағы бойынша ең кішісі&nbsp;— Суринам.

## Мемлекеттер

## Тәуелді аймақтар

## Тағы қараңыз
* Латын Америкасы

Санат:Елдер тізімі‎
Санат:Оңтүстік Америка елдері
Санат:Тізімдер:Оңтүстік Америка
Юрий Федорович Самарин

**Юрий Федорович Самарин** (03.05.1819 /21 сәуір/,Петербург,Ресей империясы — 31.03.1876/19/,Берлин,Германия) - орыс философы, идеалист, тарихшы, славянофил бағытын ұстанған публицист, полковник Федор Васильевич Самарин мен София Юрьевнаның ұлы — Ю. А. Нелединский-Мелецкийдің қызы. Императрица Мария Федоровнаның кіндік баласы және отбасындағы алғашқы бала; кейінірек туылғандардан ағайынды Николай мен Дмитрий Самариндер, сондай — ақ әпкесі Мария Федоровна Соллогуб танымал болды..

Дворяндар отбасында туған.
1838 ж. Мәскеу университеті философия факультетінің тіл-әдебиет бөлімін бітірді.

"Стефан Яворский және Феофан Прокопович" атты еңбегіне (1844) магистр атағын алды.

1844-52 ж. Прибалтикада мемлекеттік қызметте болды.

1853 жылдан әдеби публицистикамен айналысты. Самарин әуелде гегельшіл болып, 1840 жылдан К.С.Аксаков пен А.С.Хомяковтың ықпалымен славянофил бағытына көшеді.

1850-ші жылдардың ортасында Самарин шаруалардың мәселелерімен көп шұғылданып, крепостниктік правоны жою жөнінде жоба ұсынып, Ресейде крепостниктік реформа жасуға және оны әзірлеуге қатысады.

Самарин философиялық көзқарасы славянофилдердің  православие  діні жөніндегідіни түсініктермен байланысты. Самарин материалисттік көзқараспен идеялық күрес жүргізе отырып, материализмге қарсы  зорлық-зомбылық шараларын қолдануға қарсы болды.

## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Философтар
Еңбекші (Алакөл ауданы)

**Еңбекші** — Жетісу облысы Алакөл ауданындағы ауыл, Еңбекші ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Үшарал қаласынан батысқа қарай 23 км жерде, Сайқан жотасының етегінде, Шынжылы өзенінің аңғарының жусан, көкпек, бұйырғын өскен сұр және шалғынды-сұр топырақты шөлейт белдеміне орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
Іргесі 1932 жылы қаланды. Ильич атындағы кеңшардың және Қарабұлақ ауылдық кеңесінің орталығы болған. Кеңшар негізінде шаруа қожалықтары құрылды.

## Инфрақұрылымы
Орта мектеп, фельдшер-акушерлік пункт бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Алакөл ауданы елді мекендері
Самарқан мемлекеттік университеті

**Самарқан мемлекеттік университеті** - гылыми және педагог кадрларын даярлайтын жоғары оқу орны.
### Тарихы
1927 ж. Өзбек педагогикалық институты болып ашылған.

1930 ж. мемлекеттік атағына еге болды.

1933 ж. мемлекеттік педагогикалық интитутының негізінде мемлекеттік университет құрылған.

1941 ж. университетке Әлішер Науаи аты берілді. 

1961 ж. Самарқан мемлекеттік университетіне атауын ауыстырды.

Университет түлектерінің ішінде ғылым, әдебиет пен өнер, мемлекеттік қайраткерлері бар.  Университет құрамында 10 факультет бар, 63 кафедра, 3 проблемалық лаборатория, есептеу орталығы, 2 мұражай, ботаникалық бақ, ірі кітапхана бар.  Университетте түрлі ғылымдар саласынан маңызды зерттеулер жүргізілуде. 

### Факультеттер
* Филология факультеті;
* Тарих және философия факультеті;
* Педагогика факультеті;
* Физика-математика факультеті;
* Жаратылысытану ғылымдары факультеті;
* Экономика факультеті;
* Тәжік филология факультеті;
* Құқық факультеті;
* Дене мәдениеті факультеті;
* Сырттай оқу факультеті.

2011 жылдан университет ректоры - физика-математика ғылымдардың докторы Ташкенбаев Ұлықбек Негматович.

### Түлектері
* Абдулло Ғани — тәжік ақыны және драматург (1932)
* Әлішер Жорақұлович Хаджаев - Өзбекстан Ұлттық телерадио компаниясының төрағасы.

## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

## Сыртқы сілтеме
http://www.samdu.uz/

Санат:Білім
Санат:Өзбекстан жоғарғы оқу орындары
Джеймс Бетчеллер Самнер

**Джеймс Бетчеллер Самнер** - ()  (19.11.1887,Кантон (Массачусетс) — 12.08.1955,Буффало,Нью-Йорк ) — америкалық биохимик. АҚШ Ұлттық ғылым академиясының әрі Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі.

### Өмірдерек
1910 ж. Гарвард университетін бітірген. 
1914 ж. философия ғылымың  докторы болды.
1914-29 ж. Корнелл университетінде (Итака) биохимиядан сабақ берді.
1929 жылдан бастап  осы университетте ферменттер химиясы лабораториясының директоры.

### Ғылми еңбектері
Ғылми еңбектері ақуыз бен ферменттер химиясына арналған. Алғаш рет кристалл түрінде фермент (уреаза) алып, ферменттердің белоктық табиғатын дәлелдеді.

### Нобель сыйлығы
Самнерге (У.Стенли және Дж.Нортроппен бірге) 1946 ж. химиядан  Нобель сыйлығын берді.

## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

Санат:Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:АҚШ биохимиктері
Санат:Гарвард университеті түлектері
Еңбекші (Қарасай ауданы)

**Еңбекші** — Алматы облысы Қарасай ауданы, Әйтей ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Қаскелең қаласынан солтүстік-батысқа қарай 9 км-дей, Іле Алатауының солтүстік баурайындағы жусан аралас әр түрлі астық тұқымдас шөптер өскен тебелі жонды келген сұр, бозғылт қоңыр топырақты өңірінде орналасқан. 

## Халқы

## Тарихы
Іргесі 1963 жылы осы маңда Алматы биокомбинатының қосалқы шаруашылығын ұйымдастыруға байланысты қаланды. "Еңбекші" ЖШС-і және шаруа қожалықтары жұмыс істейді.

## Инфрақұрылымы
Еңбекшіде орта мектеп, фельдшер-акушерлік пункт, т.б. мекемелер бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Қарасай ауданы елді мекендері
Еңбекші (Панфилов ауданы)

**Еңбекші** — Жетісу облысы Панфилов ауданы, Талды ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Жаркент қаласынан солтүстік-батысқа қарай 15 км-дей, округ орталығы — Талды ауылынан 2 км-дей жерде Өсек (Үсек) өзенінің аңғарындағы жусан аралас әр түрлі астық тұқымдас шөп өскен тау бөктерінің қоңыр, бозғылт қоңыр топырақты өңірінде орналасқан.

## Халқы

## Тарихы
1950-1997 жылдары "Октябрьдің 40 жылдығы" ұжымдарының бөлімшесі ретінде іргесі қаланды. Оның негізінде 1997 жылдан Еңбекшіде 90 шаруа қожалығы жұмыс істейді. 

## Инфрақұрылымы
Орта мектеп, фельдшер-акушерлік пункт бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.

## Дереккөздер

Санат:Панфилов ауданы елді мекендері
Халит Ергенч

**Халит Ергенч** (түр: *Halit Ergenç*; 1970 жылы 30 сәуірде Ыстанбұлда дүниеге келген) — түрік елінің театр және кино актеры.

## Өмірбаяны
Халит Ергенч 1970 жылы Ыстанбұлда актер Саит Ергенчтың отбасында дүниеге келген. 1989 жылы ол Ататүрік атындағы лицейде білім алды. 

ЖОО-ны жалғастыру үшін Халит алғашында Ыстанбұлдық техникалық университетіне, бірінші курсты тәмамдағанан кейін Мимар Синан атындағы Университетке ауысып кеткен. Оқу кезінде ол маркетолог және оператор болып жұмыс істеген. Бір кезде Халит әнші Айше Пеккан мен бірге ән айтып, биші ретінде де өзін көрсеткен.

## Мансабы
1996 жылы Халитты «Дормен» театрына жұмысқа қабылдап, оған «Патша және мен» мюзиклінен оның алғашқы рөлін берді. Қара періште телехикаясы арқылы ол өзін жақсы көрсете білді. Ергенч театрда жұмысын жалғастырып, онда «Мені сүйші, Кет!», «Тәтті ғашықтар», «Мені жақсы көр», «Амфитрион», «Евита», «Елес және басқалары», «Сарқырамалар суарса» қойылымдарында орын тапты. «Көше Капмаджа» және «Олжақта бола ма?» телехикаяларында жұмыс істегенен кейін, ол Нью-Йоркке барып, онда «Зактың хикаялары» мюзиклінде ойнады.

2000 жылы Ергенч «Жоқ жерден махаббат», «Ажал іздері» фильмдерімен, «Зерде», «Әкем, Гофрет және мен» телехикаяларында рөл алды. 

Сонымен қатар Ергенч «Бүгін кет ары, кел», «Попкорн», «Арапшасы» театралдық қойылымдарында ойнаған. 2004 жылы ол «Алия» телехикаясында Санем Челик және Нежат Ишлермен бірге басты рөлдердің біріне ие болды. 2005 жылы Ергенч режиссер Шаған Ермектің «Әкем мен ұлым» драмасында түсті. 2006 жылы «2.0 желісі» фильмінде Халит Ергенч Германияның беделді түрік актрисасы – Селма Ергечпен бірге басты рөлде көрінді. 2006 жылдан бастап «Мың бір түн» телехикаясында Онур Ақсалдың рөлін сомдаған. 

Сол шақта сонымен қатар ол: «Көтеріліс машиналары» және «Алғашқы махаббат» фильмдерінде рөлдерін сомдады. 2006–2008 жылдар аралығында Халит Ергенч Нью-Йорктегі Манхеттеннің әйгілі театры Бродвейде көптеген басты рөлдердің майталманы болған. Ергенч тағы «Көшбасшымыз - Ататүрік» фильмінде Мұстафа Кемал Ататүріктің рөлін сомдады. 2011 жылдан бастап «Тамаша ғасыр» телехикаясында I Сүлейменнің рөлінде ойнады. Халит керемет биші. Ол түріктің «Үлкендер үшін бишілер» атты бағдарламада қатысқан. Халит Ергенчтің айтуы бойынша оған Зеки Демиркубуз және Ферзан Езпетек атты әйгілі режиссерлермен жұмыс істегенді және Реха Ердем бен Шаған Ермек атты жас дарынды режиссерлермен жұмыс істеуді жақсы көретінді.

## Жеке өмірі
2008 жылы Халит Гизем Сойсалдыға үйленді, бірақ, біржарым жылдан соң жұп ажырасып кетті. Одан кейін «Мың бір түн» телехикаясы кезінде бірге жұптасып жұмыс істеген актриса Бергүзар Көрелге үйленіп, одан Али атты ұлы бар.

## Фильмография
Самоди халықтары

thumb|Самоди  халықтардың тұрғылықты мекендеуі: штрихталған - ш. XVII ғ.; жаппай боялғаны - XX ғ. соңы. Төменде оң жақта  Саяндағы самодилердің таралуы.
**Самоди халықтары** немесе **самоедтер** самоди тілдерінде сөйлейтін : ненец, энец, нганасан, селькуп халықтарының және қазіргі таңда жойылған саян самодилар - қамастар, қайбалы, матор, тайгий, қарақас және сойот, осы халықтардың    жалпы атауы.

Самоди халықтары  Архангельск, Түмен, Томск облыстарын, Красноярск өлкесін  мекендейді.

Тіл маманы Г.Н.Прокофьевтің ұсынысымен 1938 жылдан бастап Самоди халықтары деп аталды.

### Тарихы

Көптеген зерттеушілердің пікірінше, Самоди халықтарының ата мекені Алтай, Саян таулары болған. Самоди халықтарының құрамындағы қарақас, қамастар, қайбалы тайпалары тілі, әдет-ғұрпы, тұрпаты жағынан татарларға ұқсас болған, олардың бәрі   (Томсктің сейкуптарынан басқасы) рулық қауымда көшпелі тіршілік етті.

Б.з. 1 мың жылдығында олар Солтүстікке қарай қоныс аударып, тілдері ұқсас жергілікті юкагир, саам халықтарымен араласқан.

19 ғасырдаң 2-ші жартысында Самоди халықтары 22 мың түтін.

1929-30 ж.  Самоди халықтары мекендейтін  Солтүстік облыстары мен өлкелерде Ненец, Ямал-Ненец, Таймыр (Долгано-Ненец) ұлт округтері құрылды.

### Самоди тілдері
Самоди тілдері - өзара туыстас тілдер тобы. Бұл топқа
* солтүстік тобы 
** ненц, 
** энец, 
** нганасан
** юрак †
 
* оңтүстік тобы
** селькуп
** жойылған тілдер
*** матор †
*** тайгий †
*** қарақас †
*** қамас †
*** қойбалы †
*** сойот †
тілдері кіреді. Бұлардың ішінде селькуп тіліне қарағанда, Самоди тілдерінің слтүстік-шығыс тармағын құрайтын ненец, энец, және нганасан тілдері сөздік қоры  мен грамматикалық құрылысы жағынан бір-біріне жақынырақ.

Самоди тілдері жалғамалы тілдерінің қатарына жатады. Дыбыс алмасуы мен  ассимиляция құбылысы  жиі ұшырасады. Мұның грамматикалық формалар тудыруға қатысы бар. Есімдердің  септелуі мен етістіктердің  жіктелуі түбірдің соңғы  дыбысына қарай ажыратылады.  Самоди тілдері  мен фин-угор тілдерінің лексикасында, ішінара грамматикалық құрылысында ортақ белгілер кездеседі.

Бүгінгі күні Ресейде негізгі цивилизация тілі - орыс тілі болып, самоди тілдері - "концертте өлең айтатын" тілі болып қалды.  Кейбір жергілікті мектептерде самоди тілін аптасына 2 академиялық сағат сабақ беріледі. Бірақ көп зерттеушілердің пікірі бойынша, бұл уақыт тілді сақтап қалу үшін жеткіліксіз.

## Галерея

Сурет:P253b Group of Yenisei Samoyedes at Sumarokova.jpg|Самодилар,1914 ж.
Сурет:Мезенские самоеды.jpg|Мезен самодилар
Сурет:Nenets people near Dudinka (Ru200008050079).jpg|Ненецтер
Сурет:Nenets.jpg|Ненецтердің отбасы
Сурет:Nenets Child.jpg|Ненецтер  ұлттық киімі


## Дереккөздер
* “Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998

## Сыртқы сілтемелер
* В Дудинке открылся кабинет самоедологии 
* Основные проблемы самоедологии в СССР 

Санат:Халықтар
Санат:Ежелгі халықтар
Санат:Ресей тілдері
Санат:Ресей
Функционализм (интеграция)

**Функционализм** - ХХ ғ. 20 жж. интеграциялық үдерістің даму жүйесіндегі теориялардың бірі.

Функционализм теориясының негізін қалаушысы Д. Митрани болған. Ол мемлекеттер арасындағы қақтығыстарды тоқтату үшін халықаралық қауымдастықтың мінсіз жолын емес, оның атқаратын қызметтерін анықтау керек деп көрсетті. Осы тұста автор, халықаралық қатынастар жүйесінде мақсаты, алдымен,  Еуропаны, содан соң әлемді қамтитын «функционалды қауымдастық» құру болып табылатын «функционалды балама» деп аталатын еуропалық жүйені қалыптастырды. Оның көзқарасы бойынша, интеграцияны жоғарыдан емес төменнен бастау керек, онда да егер мемлекеттер мен ұйымдар ұлттық болатын болса, интеграция әлдеқайда тиімдірек болады. Бұл теория еуропалық мемлекеттердің бірігуінде шынайы нәтижесі ретінде тәжірибелік әрекеттерде көрініс тапты. Функционализм бойынша, интгерациялық үдерістер тікелей мемлекеттермен берілетін нақты құзіреттерге мүмкіндігі бар функционалды ұйымдардың пайда болуына алып келеді. Яғни, интеграцияның соңғы өнімі ол  «жалпы саяси құзыреттерінсіз-ақ жұмыс істейтін элементтерден тұратын функционалды жүйенің» құрылуы. Яғни, бұл халықаралық интеграцияның мемлекетаралық ынтымақтастығының дәстүрлі жүйесінен біртіндеп функционалды қауымдастыққа берілуі. 
Нақтырақ, егеменді мем/ң билік құзыреттері функционалды тиімділікке ие болатын мемлекетүсті құрылымдарға берілу үдерісі.  Осылайша, функционализмнің орын алудағы негізгі оң белгілері келесідей болды:
* Мемлекеттер арасындағы қақтығыстарды азайту үшін функционалды секторларға бөліну;
* Экономикалық, әлеуметтік шешімдерді жүзеге асыру;
* Белгілі мәселелерге арнайы мамандандырылған халыаралық ұйымдарды құрастыру;
Бұл көрсетілген белгілер бойынша функционализм  жақтаушылары интеграциялық үдерістер жайындағы ойларында адам мен оның негізгі мүддесі мен қажеттілктерін кез-келген мемлекеттен жоғары қойды. Яғни, ұлттық мемлекеттерден гөрі халықаралық ұйымдар адам қажеттіліктерін қамтамасыз етіле алады, сол себепті де олар тиімді жағын таңдауы қажет деп білді. Дегенмен, бұл теорияның өзіндік теріс жақтары болды, яғни:
* Саяси жоспар қарастырылмайды;
* Мемлекет халық қажеттілігін өтеуге шамасы жетпейді, яғни халықаралық деңгейде жүзеге асырылу қажеттілігі;
* Келешекте бұл бірлестіктер әлемдік бір үкіметке бағынады.

## Дереккөздер

Санат:Теориялар
Мәриям Үзерлі

**Мерием Саһра Үзерли** (түр. *Meryem Sahra Üzerli*) 1983 жылы 12 тамыз күні дүниеге келген) – түрік-алман актрисасы.

## Өмірбаяны
Мәриям 1983 жылы 12 тамызда Германияның Кассел қаласында Құсайын атты түрік пен Урсула есімді германның отбасында дүниеге келген. Отбасындағы үшінші бала, одан үлкен біржатырлы егіздер анасы Урсуланың бұрынғы отбаында туылғандар – Денни және Кристофер, Мәриямнан кіші оның туған сіңілісі – Джанан бар.

2000-2003 жылдар аралығында Гамбург қаласында «Schauspielstudio Frese» драмалық студиядан актерлік шеберлік сабақтарын алған. Кішігірім театралдық қойылымдарына қатысқан. 2003-2008 жылдар аралығында қысқақойылымды алмандық фильмдерінде ойнаған. 2011-2013 жылдар аралығында Темір Савжының ұсынысы бойынша оған бүкіләлемдік атақ алып келген Ұлы Османлы Мемлекетінің 10-шы сұлтаны I Сүлейменнің өмірі мен махаббаты жайлы қойылған «Тамаша ғасыр» телехикаясында Хүррем сұлтанның рөлін ойнаған. 2013 жылдың 16 мамырында Мәриям Үзерли Ыстанбұлдан Берлинге ұшып кетті. Оның айтуы бойынша: «Тамаша ғасыр» телехикаясының әрбір бөлімінің ұзақтығы 100-120 минуттан, оны түсіруге 4-5 күн уақыт үздіксіз жұмыс істеу керек. Осы себептерге орай мен қатты физикалық және психологиялық тұрғыдан шаршап, зардап кештім,- деді. Tims Productions-тың ресми мәлімдемесінде Мәриям Үзерлиді оған төленетін жалақының көлемі қанағаттандырмады делінген. Тағы да мәлім болғандай Үзерли бұл жайттан соң ендігі ары Түркияға қайтып оралудан бас тартқан.

## Жеке өмірі
Біршама уақыт Мерием Үзерли Түркиялық кәсіпкер Джан Атешпен кездесіп жүрді, жұп тіпті аттастырылып қойғандығын жариялады. Бірақ-та 2013 жылдың тамыз айында олар айырылысып кетті. Тамыздың соңында Мерием өзінің төртінші ай жүкті екендігін ресми жариялады.

## Фильмографиясы

## Марапаттары

## Сілтемелер

* 
*
Алтынкөл (көл, Алтай Республикасы)

**Алтынкөл** (, , ) — Ресейдегі Алтай Республикасының солтүстік - шығысындағы тектоникалық ойыста жатқан аса көрікті көл.

## Сипаттамасы
436м биіктікте, аумағы 123 шаршы км, ұзындығы 78 км, орташа ені 3 км. Көп жерінің тереңдігі 200 м-ден асады, ең терең жері 325м. 

Тақта тас, гранит, метаморфтық жыныстардан тұратын шығанақсыз тік жағаларының биіктігі 800 - 1000 метрге жетеді. Түбі тегіс, сұр тұнбадан тұрады, жағаға таяу жері тастақ. Көлге 70 шақты өзен құяды, тек Бия өзені ағып шығады.

Көлге келіп құятын судың 97% -ы өзендерден келеді, оның 72% -ы Шолышман өзенінің үлесіне тиеді. Суы тұщы. Беткі қабатының температурасы жазда 14 - 16 °C, қыста 2,2 - 2,3 °C. Кей жылдары қатпайды. 

Көлден хариус, таймень, алабұға, шортан, нәлім ауланады. Айналасында қылқан жапырақты қалың орман өскен. Туристер көп келеді.

## Галерея

Tělecké jezero 2.JPG
Kater teletskoe lake.JPG
Tělecké jezero 1.JPG
2006-07 altaj teleckoe.jpg
Grotto teletskoe lake.jpg


## Дереккөздер

Санат:Турочак ауданы көлдері
Санат:Улаган ауданы көлдері
Окан Ялабык

**Окан Ялабык** (түр. Okan Yalabık [oˈkan jalaˈbɯk] 1978 жылы 13 желтоқсанда Ыстанбұл қаласында дүниеге келген) – түрік актеры.

## Өмірбаяны
Окан Ялабык 1978 жылы 13 желтоқсанда туған, мектепте оқыған кезден-ақ актер болатынын білген екен. Ол оқушы кезінде мектпе театрында ойнаған, кейіннен шынайы актерлік білім аламын деп, Ыстанбұлдық университетке Йылдыз Кентараның тобында оқыған.
Екі мыңдардың басында телевизиялық мамандығын кәсіби түрде жалғастыра бастап, өзінің негізгі үш рөлін сомдады. Алғашқы рөлі «Серсері» телехикаясындағы жұмыссыз, бірақ шынайы сезімтал және мейірімді, байдың қызына ғашық болып, ақыры оның жүрегін жаулап алған адам - Омер Йелкеннің рөлі. 2006 жылы «Түсінші, сүйіктім» атты телехикаяда басқа жігітті жақсы көріп қалған қызды сүйетін романтикалық әрі мейірімді жас жігіт – Неджеттің рөлінде ойнаған. Үшінші рөлі Парғалы Ибраһим-паша. «Ғажайып ғасыр» телехикаясындағы бұл рөлі үшін ол 2011 жылы «Ең үздік актер» атағын алды. Ялабык тағы бір неше фильмде ойнаған, оның соңғылары «Күз жарасы» мен «Аңшылық маусымы». «Аңшылық маусымы» фильміндегі полицей Хасанның рөлі үшін де 2011 жылы «Ең үздік актер» рөлін алды. 2008 және 2009 жылдары пьессаларда ойнағаны үшін де ол екі марапат алды. «39 баспалдақта» шығарманың ерекшелігі үшін Окан бір өзі 10-нан астам кейіпкерді ойнады. Ялабык тек қана актер ғана болып қоймай, сонымен қатар әнші болып та табылады. Ол «Куң-фу панда» және «Куң-фу панда 2» мультфильміндерінің түрікшеге аударылымында, Окан басты кейіпкері Поның дауысын сомдады. Тағы да Ялабыктың атақты жұмыстарының бірі - PlayStation 3-ке арналған «Uncharted 3» ойынын да дыбыстауы.

## Фильмографисы

## Сілтемелер
* 
* 
*
Енгин Гүнайдын

**Енгин Гүнайдын** (түр.*Engin Günaydın*  1972 жылы 29 қаңтарда Түркия, Токат қаласында дүниеге келген) – түркиялық актер әрі сценарист.

## Мансабы
Енгин Гүнайдын– комедия жанрының белгілі актеры. «Uykusuz» әзіл-сықақтық журналына әзілдер, фильмдерге сценарилер жазады. Жарнамаларда, «Zaga» күлегештік телебағдарламасында, «Еуропа жағасы» телехикаясында ойнайды. 2009 жылы Енгин Гүнайдын «Вавиен» фильміне сценарий жазған. Мұнда ол өзінің құрбысы Бинур Кайамен бірге басты рөлде ойнады. Бұл фильм «Yeşilçam» және «Siyad» марапаттарын үздік сценарий үшін жаулап алған. 2011 жылы Гүнайдын «Ғажайып ғасыр» телехикаясында пайда болды. 2011 жылдың соңында оған «Жалаң дүние» телехикаясында ойнауға ұсыныс келді.

## Фильмографиясы

* «Рок» (2001) — Неджати
* «Соққы» (2004) — SencerСенджер
* «Ғарыштық бөлік: X-шы бөлім» (2004)
* «Еуропа жағасы» (2005—2009) — Бурхан Алтынтоп
* «Жақсылық» (2006) — Ерол
* «Вавиен» (2009) — сценарист
* «Ғажайып ғасыр» (2011—2012) — Гүл аға
* «Ішінде» (2012)

## Сілтемелер