open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Татьяна Ларина

**Татьяна Дмитриевна Ларина**, тұрмыста N ханымы (операсында *— Гремина ханымы*) — «Евгений Онегин» атты романның басты кейіпкері. Барлық әйелдер қауымы үшін үлгі болып
саналатын роман кейіпкері.
Туған жері: Мәскеу маңы.
Өмір сүрген: Санкт-Петербург маңындағы ауыл.
Жасы: 17-21 жас аралығында.
Ұлты: орыс.

## Сипаттамасы
* Татьяна атауы ішінара Римде төбеден тұратын, Қиғаш тайпаларының Сэбина патшасы асырылады «Tatius» (лат.), шыққан. Аты грек тамыры бар және «анықтау» дегенді білдіреді сөздер «Tattoo» алынған, онда басқа нұсқа бар «орнату».
* **Сыртқы келбетінің сипаттамасы**: Татьяна өте сұлу болмағанымен Александр Сергеевич Пушкин өзінің романында былай сипаттайды: «бледный цвет и вид унылой», «что-то странной, / провинциальной и жеманной, / и что-то бледной и худой, / а впрочем, очень недурной», «не обратились на неё ни дам ревнивые лорнеты, ни трубки модных знатоков».
* **Мінезі мен қылықтары:**  Автор өзінің романында Татьянанын қылықтарын былай сипаттайды: «дика, печальна, молчалива, как лань лесная боязлива», не умеет ласкаться к родителям, «и часто целый день одна / сидела молча у окна». Бірақ Татьянаның тұрмысқа шыққан соң қылықтары қатты өзгерді. «Она была нетороплива, / Не холодна, не говорлива, / Без взора наглого для всех, / Без притязаний на успех (…) Всё тихо, просто было в ней, / Она казалась верный снимок / Du comme il faut…» (8, XIV). «Никто б не мог её прекрасной / Назвать; но с головы до ног / Никто бы в ней найти не мог / Того, что модой самовластной / В высоком лондонском кругу / Зовется vulgar» (8, XV). Теперь это равнодушная княгиня, неприступная богиня роскошной царственной Невы.»
* **Қызығушылықтары: ** Татьяна кітаптарды оқығанды қатты ұнататын еді. «Ей рано нравились романы; / Они ей заменяли всё; / Она влюблялася в обманы / И Ричардсона и Руссо» (2, XXIX). В круг её чтения входят книги Ричардсона «История сэра Чарльза Грандисона» и «Кларисса» (очевидно [2] в выхолощенном французском переводе аббата Прево), Руссо «Новая Элоиза», Софи Мари Коттен «Матильда», Юлия Крюденер «Валери, или Письма Гюстава де Линара к Эрнесту де-Г», мадам де Сталь «Дельфина», Гете «Страдания юного Вертера». 
* **Тіл:** Татьяна ауқатты отбасынан болғандықтан, ол орысша өте нашар сөйлейтін еді, сондықтан көп жағдайларда ол француз тілінде сөйлейтін еді.
нобай|298x298 нүкте
нобай|250x250 нүкте
нобай|250x250 нүкте
солға|нобай|И. Волкова. "Татьянаның ұйқысы" 1891

## Сілтемелер
*  %D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%B0- %D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B/

## Ескертпелер
Скотт Иствуд

Скотт И́ствуд (ағыл. Scott Eastwood), тумысында Скотт Кли́нтон Ривз
(ағыл. Scott Clinton Reeves)— 1986 жылы 21 мамырда Калифорния штатындағы Монтерей қаласында тұған. Американдық актёр және модель.

## Өмірбаяны
Скотт Иствуд Калифорния штатындағы Монтерей қаласында тұған. Оның
әкесі Клинт Иствуд өте танымал режиссер және актер, ал анасы Жаслин Ривз
кезінде стюардесса болған. Скотт Гавайяда өскен

2008 жылы Лос-Анджелестегі Loyola Marymount University атты
университетінде байланыс саласын оқып, бітірген.

Скотт актерлік мансапын Ривз тегімен бастаған,алайда сосын оны
Иствудқа ауыстырған.

«Алыс жол» атты фильмде Скотт дублерсыз бұқаның үстінде 2,5 секунд
болған.

2015 жылы Скотт Иствуд «Davidoff Cool Water» иіс суының жаңа бетіне
айналды, оған қоса Тейлор Свифттің «Wildest Dreams» атты клипінде роль
сомдады.

## Фильмография

## Ескертпелер



Санат:XXI ғасыр актерлері
Санат:АҚШ актерлері

Санат:21 наурызда туғандар
Санат:1986 жылы туғандар
Санат:Калифорнияда туғандар
Бөлтірік (телесериал)

**«Бөлтірік»** — (ағыл. Teen Wolf) — жастарға
арналған мистико-драма жанырында, MTV арнасының тапсырысы бойынша
1985 жылғы аттас фильмге қарап АҚШ елінде түсірілген телесериал.
Тұсаукесері 5 маусым 2011 жылы "MTV Movie Awards" рәсімінен кейін
өткізілді .

Шоу жағымды пікірлер жинап, Metacritic сайтында 100 ден 61
баллға ие болды . Сериалдын тұсаукесері 2,18 млн көрерменді тартты . 14
шілде 2011 жылы ресми түрде шоу 2 сезонға ұзартылды .Түсірілім
маусымнан басталып, 2011 жылғы қараша айына дейін өткізілді . 2 сезонның
тұсаукесері 3 маусым 2012 жылы өтті . 12 шілде 2012 жылы "Волчонок"
телесериалы 24 сериядан тұратын 3 сезонға ұзартылды. Шоудың түсіру
орнын Лос Анжелес, Калифорнияға көшірді .Бұл сезонның тұсаукесері 3
маусым 2013 жылы болып, жоғары рейтингке көтерілді . Нью – Йорк
қаласында Comic-Con ресми түрде сериалдың жалғасуы және 4 сезонның
2014 жылы маусым айында шығуы туралы мәлімдеді . Сан-Диего қаласында
Comic-Con ресми түрде 5 сезонның шығуы туралы мәлімдеді .Шілде айында
2015 жылы 20 эпизодтан тұратын 6 сезонға ұзартылды. 21 шілде 2016 жылы
Сан-Диего қаласындағы Comic-Con 6 сезон соңғы болатынын жариялады. 6
сезонның тұсаукесері 15 қараша 2016 жылға тағайындалды.

## Сюжет
Скотт МакКолл —16 жастағы жасөспірім. Бір күні түнде орманда оны белгісіз ,
қасқырға келетін аң шабуыл жасап, тістеп алады . Көп ұзамай Скотт өзінен
кейбір өзгерістерді байқай бастайды. Мысалы, есту қабілеті, күші, тез
қалпына келу және жеделдетілген рефлекстері күшейе бастайды. Жақын
досы Стайлз Стилински мен Дерек Хейлдың көмегімен, өзін бақылай отырып,
отбасын, достарын және Эллисон Арджент атты қызын, қасқырға келетін
құбылғыдан құтқаруға тиіс.

## Рөлдерде

### Негізгі құрамы
Тайлер Поузи - Скотт Маккол

Кристал Рид - ЭллисонАрджент

Дилан О’Брайен - Стайлз Стилински

Тайлер Хеклин - Дерек Хейл

Холланд Роден - Лидия Мартин

Колтон Хейнс - Джексон Уиттмор

Шелли Хенниг - Малия Хейл

Арден Чо - Кира Юкимура

Дилан Спрейберри - Лиам Данбар

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайты 
* (ағыл.) сайтта Internet Movie Database
* Бөлтірік  сайтында *TV.com*

Санат:2011 жылы шыққан АҚШ телесериалдары
Санат:MTV телебағдарламалары
Рэй Брэдбери

**Рэймонд Дуглас (Рэй) Брэдбери** (; 22 тамыз 1920, Уокиган, АҚШ — 5 маусым 2012, Лос-Анджелес) — америкалық жазушы, фантаст, сценарист және ақын.

XX ғасырдың ең ықпалды америкалық авторларының бірі болып саналады. Әлемге әйгілі шығармаларының қатарында *[[The Martian Chronicles]]*, *[[Fahrenheit 451]]*, *[[The Illustrated Man]]*, *[[Dandelion Wine]]* және *[[Something Wicked This Way Comes]]* бар. Оның туындылары ғылыми фантастика, фэнтези, қорқыныш және әлеуметтік сатира элементтерін үйлестіреді.

Өз өмірінде Брэдбери сегіз жүзден астам шығарма жазды, олардың ішінде романдар, жүзден астам әңгімелер жинағы, хикаяттар, пьесалар, мақалалар және өлеңдер бар. Жазушы Ұлттық өнер медалі (2004) және арнайы Пулитцер сыйлығы (2007) иегері.

## Өмірбаяны

### Балалық және жастық шағы
Рэй Брэдбери 1920 жылы 22 тамызда Иллинойс штатының Уокиган қаласында дүниеге келді. Оның ортаңғы есімі — Дуглас (актер Дуглас Фэрбенкс құрметіне). Әкесі Леонард Сполдинг Брэдбери (1890—1957), анасы Эстер Мари (Моберг) Брэдбери (1888—1966). 1916 жылы егіз ағалары Леонард (Skip) мен Сэмюэл туды; Сэмюэл екі жасында қайтыс болды. 1926 жылы туған қарындасы Элизабет 1927 жылы шетінеп кетті.  

солға|нобай|160px|Жас Брэдбери, 1938 — мектеп бітіру альбомы

Он екі жасында Брэдбери Эдгар Райс Берроуздың «A Fighting Man of Mars» шығармасына өз жалғасын жазды. Жиырма жасында жазушылықпен кәсіби түрде айналыса бастады. Алғашқы жарияланған туындысы — «In Memory of Will Rogers» өлеңі (1936). Кейін *Қараңғы карнавал*, *Марс хроникалары* және басқа да шығармаларын жазды. 1953 жылы *Fahrenheit 451* романы жарық көрді; 1954 жылы шығарма *Playboy* журналында сериал ретінде басылды. 1966 жылы Франсуа Трюффо осы роман негізінде «451 градус по Фаренгейту» толықметражды фильмін түсірді. 1957 жылы оның *Бақбақ шарабы* кітабы шықты, кейін оның жалғасы — *Жаз, сау бол!* жарық көрді. Рэй Брэдбери 21 пьеса мен 28 фильмге сценарий жазды.  

Ол төрт жүзден астам әңгіме жазды. Ең танымалдары: «Будет ласковый дождь» (1950), «Вельд» (1950), «Завтра конец света» (1951), «И грянул гром» (1952), «Всё лето в один день» (1954), «Пожарный» және т.б.

## Марапаттар
оңға|нобай|210px|Рэй Брэдбери, 1977 жылы
* 1984 — *Fahrenheit 451* үшін «Прометей» сыйлығы (Hall of Fame).
* 1988 — SFWA «Grand Master» атағы.
* 2004 — АҚШ-тың Ұлттық өнер медалі.
* 2007 — Пулитцер сыйлығының арнайы марапаты.

## Дереккөздер

Санат:Сатурн сыйлығының иегерлері
Санат:Эмми сыйлығының иегерлері
Маркио синдромы

**Моркио синдромы** - гликозаминогликан деп аталатын қант молекулаларының ұзын тізбегінің зат алмасуы бұзылып, қажетті ферменттердің жетіспеуінен туған, тұқым қуалайтын ауру. 1867-1935 жылдары өмір сүрген уругвайлық педиатр Луис Маркио 1929 жылы  зерттеп анықтаған.

## Аурудың себептері

Бұл синдром мукополисахаридоза  тудыратын аурулар тобына жатады. Ол MPS IV ретінде белгілі. Сырқаттанудың  себептері болып аутосомно рецессивті  қасиеті болып табылады. Яғни ата-аналардан осы ауруды алу үшін, бұл ақаулы ген өтуі тиіс дегенді білдіреді. Моркио синдромының  екі түрі бар: A түрі мен Б түрі типі бар. А түрінде галактозамин-6-сульфатаз  деп аталатын фермент жоқ.  Б түрі бета-галактозидаз ферментін  жеткілікті шығармайды. Адам денесі ұзақ тізбекті қант молекулаларын  сындыру үшін осы ферменттерді  талап етеді. Маркио синдромы әр 200,000 туылғандардан  1де  кездеседі. 

## Аурудың белгілері

Белгілері әдетте 1 және 3 жас  арасындағыкөріне бастайды. Омыртқа, соның ішінде сүйек белгілері дамуының ауытқулары, кеуденің дөңгелек,қысқы пішінде келуі, дөрекі бет пішіні, бойының қысқалығы негізгі белгілері саналады.

## Емі

Моркио синдромы  үшін ешқандай нақты ем жоқ. Зерттеушілер, қазіргі уақытта фермент ауыстыру  арқылы емдеу мүмкіндігіне тексеру жүргізуде.

## Дереккөздер

Санат:Тұқым қуалайтын аурулар
Октябрь ауданы

* Октябрь ауданы — Ақтөбе облысындағы Мұғалжар ауданының 1997 жылға дейінгі атауы.
* Октябрь ауданы — Алматы қаласындағы Түрксіб ауданының 1995 жылға дейінгі атауы.
* Октябрь ауданы — Қарағанды қаласындағы Әлихан Бөкейхан ауданының 2021 жылға дейінгі атауы.
* Октябрь ауданы — Өскемен қаласында 1973-1998 жылдары болған әкімшілік бірлік.
* Октябрь ауданы — Талдықорған облысында 1928-1956 жылдары болған әкімшілік бірлік.
* Октябрь ауданы — Торғай облысында 1955-1997 жылдары болған әкімшілік бірлік.
Тентек қылықтар

**«Тентек Қылықтар»** (, 1890) — үнсіз қысқаметражды фильм, режиссерлері Уильям Диксон мен Уильям Хейз, және де ең алғашқы АҚШ-та түсірілген фильм.

## Суреттеме
Ақ киім киген адам бір жайында тұрып, әртүрлі ишаралар жасайды.

## Рөлдерде
* Джон Отт* — биші*
* Г. Сакко Альбанезе *— биші*

## Шығу тарихы
Киноролик «Кинетограф» жасау уақытындағы тәжірибе барысында Уильям Диксон мен Уильям Хейз жасаған Эдисонның технологиялық лабараториясында түсірілді. Содан фильм АҚШ-та түсірілген алғашқы фильм болды. Ғалымдардың бұл фильмнің қашан пайда болғаны, рөлдекім ойнағаны туралы пікірлері екіге бөлінеді:
# Фильм 1889 жылы түсірілген. Басты рөлде Джон Отт ойнаған.
# Фильм 21-27 қараша 1890 жылы түсірілген. Басты рөлді Г. Сакко Альбанезе ойнаған.

Екі «актерде» — Эдисон компаниясының жұмысшылары.
Фильм сатылымға және коммерциялық табыс мақсатында түсірілмеген, өнертабыс тәжірибесі барысында пайда болған.

## Дереккөздер

Санат:1890 жылғы АҚШ фильмдері
Санат:АҚШ деректі фильмдері
Ньюарктық атлет

thumb|thumbtime=10|upright=1.5|''Newark Athlete''
**«Ньюарктық Атлет»** () — үнсіз қысқаметражды документалды Томас Эдисонның фильмі. Фильмде алғаш рет кәсіпқой атлет түсірілген.
Тұсаукесері АҚШ-та 1981 жылы болып өтті. 2010 жылы Ұлттық фильмдер реестріне кіргізілді.

## Суреттеме
Атлет камераның алдында булавтан айналу трюгін көрсетеді .

## Сілтеме
* 

Санат:Қысқаметражды АҚШ фильмдері
Санат:Томас Эдисон фильмдері
Санат:Деректі АҚШ фильмдері
Санат:Дыбыссыз АҚШ фильмдері
Санат:Ақ-қара АҚШ фильмдері
Санат:1891 жылғы АҚШ фильмдері
Бокс (фильм, 1892)

**"Бокс"** ()  - американдық қысқаметражды документалды 1892 жылғы үнсіз фильм.

Режиссерлер Уильям Диксон мен Уильям Хейс Нью-Джерсидегі Томас Эдисонның лаботориясында түсірген.
## Дереккөздер

Санат:1892 жылғы АҚШ фильмдері
Надежда Ройзен

**Надежда Ройзен** (6 желтоқсан 1969 жылы дүниеге келді) —  кеңес және израильдік шахматшы. Халықаралық спорт шебері (1993).

Молдавия чемпионы (1990).

Кишинев № 53 орта мектепте шахмат командасында жаттыққан (жаттықтырушысы — Илья Мосионжик).

1986-ыншы жылы КСРО-да өткен әйелдер арасындағы чемпионатының қатысушысы. 1997 жылға дейін Молдавия, содан кейін Израиль үшін өнерін көрсетті.
## Дереккөздер

Санат:КСРО спортшылары
Теміршілер көрінісі

thumb|Теміршілер көрінісі
**«Теміршілер Көрінісі»** () — үнсіз қысқаметражды Уильям Диксон фильмі .Тұсаукесері АҚШта 9 мамыр 1893 жылы болып өтті.  17 қазан 1894 жылы Ұлыбританияда фильм прокаты болды.

## Суреттеме
Фильмде ұстаханадағы жұмыс барысы суреттеледі, ұста және екі көмекшісі қалыпты баптайды.
Ұста балғамен ұрып, материалдың қай жерін баптау керектігін көрсетеді және оны ары қарай жылжытады, көмекшілер балғамен көрсетілген жерді баптайды. Содан бірнеше қайталаудан соң, ұста дайындыққа көмір салады, сол уақытта бір көмекші артқы жағында тұрған бөтелкені алып, екіншіге ұсынады, ол одан ішіп сосын ұстаға береді, ұста да бөтелкеден ішіп бірінші көмекшіге қайта береді, ол да ішіп бөтелкені орнына қояды. Ұста қызған материалды алып келеді сосын қайта шыңдауға кіріседі.

## Рөлдерде
* Чарльз Кайзер
* Джон Отт

## Марапаттары
1995 жылы фильм Ұлттық фильмдер реестеріне кірді.

## Сілтемелер
* Теміршілер көрінісі   Essential Films сайтында.
* 

Санат:Қысқаметражды АҚШ фильмдері
Санат:Уильям Диксон фильмдері
Санат:1893 жылғы АҚШ фильмдері
Карменсита (фильм)

**«Карменсита»** — қысқаметражды, дыбыссыз, ақ-қара американдық режиссер Уильям Диксонның 1894 жылы түсірген фильмі. 
Фильмде Карменсита есімді биші қыз көрсетілген, сәйкесінше XVIII ғасыр соңы модасымен киінген шеңберлң ұзын көйлек киген. Биші өзінің биін ағаш сахнада билейді.

## Суреттеме
Испандық биші Карменсита өз биін орындайды. Ролик ұзақтығы алғашқы дыбыссыз фильмдер стандарты бойынша, стандартты «Кодак-Эдисон»  кинопленкасымен түсірілген.

## Рөлдерде
* Карменсита

## Факттар
* Фильм «Кинетограф» аппаратымен түсірілген, алғашқы қимылды суреттер құрылғыс.
* Карменсита биін Koster & Bial кафесінде орындайды.
* Карменсита алғашқы камера алдында билеген алғашқы әйел биші, америка кинематографиясының тарихындағы алғашқы әйел адам. 
## Дереккөздер

## Ссылки

Санат:Томас Эдисон фильмдері
Санат:АҚШ деректі фильмдері
Санат:1894 жылғы АҚШ фильмдері
Джулия Грант

**Джулия Боггс Дент-Грант** (; 26 қаңтар 1826 – 14 желтоқсан 1902) – Америка Құрама Штаттарының 18-ші президенті Улисс Гранттың жұбайы және 1869-1877 жылдары аралығында АҚШ-тың Бірінші ханымы.

## Өмірбаяны
солға|нобай|Джулия Грант қызы Эллен, ұлы Джесси және әкесі Фредерикпен бірге.
Грант Сент-Луис, Миссуриде орналасқан Уайт Хейвен плантцаиясында полковник Фредерик Дент және Элен Уреншелл-Денттердің отбасында дүниеге келді. Кішкентай кезінен бастап қылилықпен ауырған. Өзінің балалық шағынан қалған естеліктері туралы ол: «Күн, гүлдер және күлкіге толы ұзақ жаз» деп айтқан.Сент-Луистегі миссис Мейрустың мектеп-интернатында оқыған. Вест-Пойнтте ағасы Фредерикке салтанатпен құрмет көрсеткен кезде, Джулия одан сақина алады. Сол сақинаны ол жиі киетін. 

## Неке және отбасы
солға|нобай|Джулия Грант
Джулия келісімін берер алдында Грант оған бірнеше рет ұсыныс жасаған еді. 1848 жылы 22 тамызда Улисс Грант Джулия Дентке Уайт Хейвен плантациясында үйленеді. Гранттың ата-анасы неке тойына бармады, себебі Денттер құл иеленушілер болды. Алайда Джулияға олар бой ұсынды.

Тойдан кейін Джулия жиі күйеуін әскери іс-сапарларда сүйемелдейтін. 1852 жылы Улиссті батыста көшбасшы болып белгілегенде, Грант ата-анасының үйіне оралады.

Жұбайларда үш ұл және қызы болды: 
* **Фредерик Дент Грант** (1850—1912) — сарбаз, лауазымды тұлға. 
* **Улисс Грант — джуниор** (1852—1929) — заңгер. 
* **Эллен Уреншелл Грант** (1855—1922) — үй шаруасындағы әйел. 
* **Джесси Рут Грант** (1858—1934) — инженер

## Азамат соғысы
Грантты Азамат соғысы кезінде волонтер болып шақырған кезде, ол әкесінің тері дүкенінде жұмыс істеген еді. Джулия күйеуімен бірге болуға тырысты.

## Америка Құрама Штаттарының Бірінші ханымы
1869 жылы Джулия Грант Бірінші ханым атанды. Бұл өмірінің кезеңі ең бақытты деп айтатын. 1874 жылы  басты мәселе оның қызының үйлену тойы болды. Замандастар оның киімің, қымбат әшекейлерді, жібек пен шілделерді ескерген.

Джулияға оның қылилығын жою үшін ота жасауға ұсыныс жасаған кезде, президент Грант әйелін осындай күйінде де жақсы көретінің атты. 

## Президенттіктен кейін
Ақ үйден шығып жұбайлар жер шарын айнала саяхаттай бастады. Джулия бұл сапарды қуанышпен еске алатын. Саяхаттың ең қызығы Виндзор сарайында патшайым Викториямен ұйымдастырылған  кеш болды. Сондай-ақ оларды сарайда Жапония императоры Мэйдзи және оның әйелі Харуко қарсы алды.

1884 жылы отбасы банкротталды. Әйеліне жағдай жасау үшін Грант отбасы жайлы өмір сүруге көмектесетін ғұмырнама жазады. 1900 жылы Джулия «Джулия Гранттың жеке мемуарлары» атты автобиографияны жазды, оны 1965 жылы басып шығарды. 

## Өмірінің соңы
Джулия Грант 1902 жылы 14 желтоқсанда Вашингтонда қайтыс болады. Күйеуінің қасында көмілген.

## Сыртқы сілтемелер
* White House biography 
* White Haven — Ulysses S Grant National Historic Site
* NationMaster — Encyclopedia: Julia Grant 
* Julia Grant (American first lady) (ағылш.).
* Reference for Julia Grant — Search.com 
* Julia Grant Biography :: National First Ladies' Library
Гагарино (Шығыс Қазақстан облысы)

**Гагарино** — Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы, Таврия ауылдық округі құрамындағы ауыл. Бұрынғы Гагарин ауылдық округінің орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Қасым Қайсенов кентінен солтүстік-батысқа қарай 71 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ұлан ауданы елді мекендері
Желдіөзек

**Желдіөзек** (2010 жылға дейін – *Горняк*) — Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы, Абылайкит ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Қасым Қайсенов кентінен оңтүстік-шығысқа қарай 33 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер
 

Санат:Ұлан ауданы елді мекендері
Виллебранд ауруы

**Виллебранд ауруы** — қан айналымы жүйесіне зақым тигізетін генетикалық ауру. Ауру алғашқы рет 1926 жылы табылды. Аландар аралында доктор Э. Виллебранд қыздың геморрагиялық ауытқуын анықтады. Қансырау гематом түрінде жалғасты. Қандағы VII факторы төмен, қансырау елеулі түрде артып отырды. Ұрпақтан-ұрпаққа берілу үлгісі басым болды. Қызда қан кетудің күрделі түрі болды, және бірнеше рет қыздың өміріне қауіп төнді. Ол отбасында бұл уақытқа дейін, үш апалы-сіңілісі 5 жасқа дейін, осындай қан кетуден  қайтыс болған. Дәрігер науқастың  VII коэффициентінің  төмен екенін анықтаған. Бұл қан тамырлары және тромбоциттер бұзылуын анықтау  үшін негіз болды.

## Аурудың белгілері
Негізгі белгісі  тамырлы-тромбоциттік және гематомды қан кету болып табылады. Белгілер әртүрлі көрінуі мүмкін. Ол мұрын кездейсоқ қан кету, себепсіз денедегі қанталаулар. Аурудың ауыр турінде, жарақаттарда тоқтаусыз қан кету,  балалардың кіндігінен қан кетуі, мұрынның қанауы, ішкі органдарында қан кетуі жиі гематома қалыптастырады. 
Виллебранда факторының төмен көрсеткіші  (гликопротеин) немесе оның ақауы;
VII факторы коагулянтты белсенділігінің деңгейінің  төмендігі– серотониннің  төмен деңгейі;

## Аурудың сипаты
Виллебранд ауруында - гликопротеин элементі, қандағы  белок түрі. Ол белсенді VII факторы элементінің тасымалдаушысы  болып табылады. Ауру жиі генетикалық жолмен беріледі. Ал жүре пайда болған түрі өте сирек кездеседі. Генетикалық Виллебранд ауруында, аурудың негізгі себебі полиморфизм гені, Виллебранд факторын синтездеу үшін кодтау оның негізгі функциясы болып табылады. Виллебранд ауруы - қан бұзылуына  байланысты ең көп тараған ауру. Ол, балалардың ұлы мен қызында тең дәрежеде кездеседі. Және 100 баланың 1-де кездеседі. Алайда клиникалық көріністері олардың үштен бірінде байқалады.

## Диагностикасы
Диагностикалық процесс мұқият аурудың тарихын, отбасындағы  адамдарды қамтиды. Диагнозды растау үшін ристоцетин мен тромбоциттердің төмен агрегациясын анықтауға бағытталған зертханалық сынақтар. VIII фактор және Виллебранд ауруы плазмадағы көрсеткіштерін төмендетілген деңгейін анықтаумен  жүзеге асырылады. Диагностиканың ең танымал және сенімді тәсілі ДНК арқылы жүзеге асырылады, ол ДНК зерттеу болып табылады. 

## Емі
Емдеудің негізгі мақсаты Виллебранда факторы көрсеткішін  қалыпқа келтіру болып табылады. Осы мақсат үшін, қанға антигемофильді плазманы құю.

Санат:Қан аурулары
Санат:Тұқым қуалайтын аурулар
Клейне-Левин синдромы

**Клейне-Левин синдромы** - (Ұйқыдағы ару синдромы) –шамадан тыс ұйқышылдық (гиперсомния) және сананың тарылуы. Өте сирек кездесетін неврологиялық бұзылу.

## Аурудың сипаты

Алғаш рет бұл синдром француз дәрігері Пьер Эдме Шаво де Бошенмен  1786 сипатталған болатын. Вилли Клейне 1925 жылы қайталанатын гиперсомнияның  тоғыз жағдайларын бірқатар сипаттаған болатын. 1936 жылы, Max Левин гиперсомнияның және тамақтану тәртібінің бұзылуына  назар аудара отырып, тағы бес жағдайды қосты.

## Аурудың белгілері

Науқастар 18 сағатқа дейін, кейде одан да  ұзақ уақыт ұйықтайды. Олар тек тамақтануға және дәретханаға бару үшін ғана оянады. Оларды ояту өте қиын. Оларға ұйқы бермесең, ашушаң немесе агрессивті болып кетеді. Ауру жас жеткіншек кезде  жиі кездеседі. Науқастарда есінен шатасуы, шаршау, апатия белгілері байқалады. Науқастар өзіне қамқорлық жасауға, оқу орны немесе жұмысқа бара  алмайды. Кейбір науқастар түрлі дыбыстарды естіп, елестер көреді, параноидтық қателесу мен сандырақтай бастайды. Науқастың  бәрі айналасындағы  шу және жарыққа сезімтал келеді.75% науқастарда қанағатсыздық, тойымсыздық пайда болады. Клейне-Левин синдромы, 13-19 жастағы жеткіншектерде, әсіресе ерлерде көп таралған болып табылады. Бұл көріністер әрбір 3-6 айда, әдетте, 2-3 күн байқалып, кейде 6 аптаға дейін созылады. Арасында  бұл көрініс байқалмаған кезде, науқастар өте салауатты көрінеді және еш шағым жасамайды. Клейне-Левин синдромыныңи себебі белгісіз. 40 жастан кейін науқас жиі өздігінен бұл аурудың белгілерінен құтыла бастайды . Ұйқыдағы дәл себептері соңына дейін белгісіз. Кейбір зерттеушілер негізгі тәуекел факторы бірі генетикалық бейімділік деп болжайды. Ол Клейне-Левин синдромының  көріністері гипоталамустегі  ауытқулармен туындаған болуы мүмкін деп санайды. Ол  ұйқыны, дене температурасын, тәбетті,  дене функцияларын реттейтін ми бөлігі. Кейбір ғалымдар Клейне-Левин синдромын  аутоиммунды аурулардың қатарына жатады деп есептейді.

## Емі
Ұйқышылдықты жою үшін, психостимуляторлар қолданады. Олар метилфенидат, модафинил, D-амфетамин, амфетамин, эфедрин, метамфетамин, пемолин-пирацетам-меклофеноксат. Мінездегі тәртіпсіздікті қалпына келтіру үшін, литий дәрілік заттары пайдаланады. 40 жастан кейін науқас жиі өздігінен бұл аурудың белгілерінен құтыла бастайды

## Дереккөздер

Санат:Сирек аурулар
Некротикалық фасциит

**Некротикалық фасциит** – тері беті мен терең теріасты жасушаларын зақымдайтын Streptococcus   pyogenes (аралас аэробты және анаэробты микрофлора) немесе Clostridium perfringens бактерияларынан туындаған инфекция.

## Аурудың сипаты

Ең алғаш бұл аурумен 1871 жылы АҚШ-та ауырған, ал 1892 жылы аурудың себептерін Уэлчу мен Неталла  баяндаған. Ауру сирек кездеседі, 1883 жылдан бері 500 ауру тіркелген. Некротикалық фасцииттің  ең маңызды үш түрі танылған:
I түрі , немесе жартылай микробты
II түрі, немесе стрептококты (топ A)
III түрі, газ гангрена және мионекроз

## Аурудың белгілері

Ерте кезеңдеріндегі ауырсыну және қызба кезінде, некротикалық фасциитті анықтау  өте қиын. Ол ауруларға, ісіну  және тері гиперемиясы қосылып,тері тығыздалып, қол мен ұстаған кезінде ауырады. Кейінірек тері қара қызыл немесе көк түсті, көпіршіктеніп, және некротикалық аудандары, күлгін немесе қара түсті болып кетеді. Осы кезеңде тамырларының үстіңгі өрімінде ауқымды тромбоз дамыйды. Зақымданған фасци лас-қоңыр реңкке айналады. Инфекция  фасциал қабықшасы тамырлары  және лимфа тамырлары бойымен тез таралады.аурудың одан кейінгі кезеңдерінде ол көбінесе инфекциялық токсикалық шок пайда болады. 

## Аурудың себептері

Хирургиялық  ем-домдар тіндердің жарақаты мен бактериялық өршуге  әкелуі мүмкін, салдарынан некротикалық фасциит  дами бастайды.  Жәндіктердің  шағуы некротикалық  инфекциялардың дамуы үшін іргетасын қалай алады. Қант диабеті немесе қатерлі ісік сияқты ауруларда  90%-да  бактериялық  гангрена сипатталған болатын.  А тобы бета-гемолитикалық стрептококк. Синергетикалық инфекция. Streptococcus Пневмококк, сондай-ақ некротикалық  фасцииттің сирек себебі болып табылады.

## Емі

Хирург барлық некротикалық тіндер жойылғанға  дейін,  хирургиялық қалпына келтіру емін жүргізуі тиіс. Аяқ қатты  некротпен  зақымдалған болса, хирург  аяқты кесуге жүзеге асыруға шешім қабылдай алады. Кез келген жағдайда, хирургия тірі қалу ықтималдығы жоғары қамтамасыз етеді.
Хирургиялық  кескіні  терең болуы тиіс және олар некроз шеңберінен шығатын болу керек. Жарадан қан шыққанша кесу қажет.  Барлық некротикалық тіндерді алып тастау керек. Жараға  үздіксіз дәрі жағылып, дәкесі ауыстырылып отырылуы қажет. Жараның беті ашық болуы тиіс. Ағымдағы ахуалды хирургиялық емдеу және талдау күн сайын жүзеге асырылуға тиіс. Антибиотиктермен күнделікті таңу ұсынылады. Күміс сульфадиазином ең танымал микробқа қарсы крем болып қалады. Бұл бактериялардың кең спектрін қамтиды. 

## Дереккөздер
Амангелді (Абай облысы)

**Амангелді** — Абай облысы Үржар ауданы, Ақжар ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Үржар ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 11 км-дей жерде.

## Дереккөздер

Санат:Үржар ауданы елді мекендері
Хазза бин Зайед

**Хазза бин Зайед стадионы** (араб. اِسْتَاد هَزَّاع بِن زَايِد) — Біріккен Араб Әмірліктерінің Абу-Даби эмиратындағы Әл-Айн қаласында орналасқан көпфункционалды стадион. Футболдан БАӘ-нің чемпионатында ойын көрсететін «Аль-Айн» футбол командасына тиесілі. 2014 жылы құрылған. 

Сиымдылығы — 25 000 адам. Ашылу жарысы 2014 жылдың 25 мамырында «Әл-Айн» англиялық «Манчестер Сити» футбол клубымен ойнаған кезінде өтті.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайты 

Санат:Стадиондар
Санат:БАӘ стадиондары
Аллотриофагия синдромы

**Аллотриофагия** ( - бөтен,  - жейді) — науқас жеуге жарамайтын бөгде заттарды жеуге құмартуы. Бұл жиі психикалық бұзылуы бар науқастарда байқалады. 

## Аурудың сипаты

Науқас тар инелер, шыны, тырнақ, қапсырмалар немесе зиянды химиялық заттар сияқты үшкір заттарды жұтып, өзіне зиян келтіруі мүмкін. Сондай-ақ, мұндай ауытқу жүйке жүйесінің бұзылуынан немесе әйелдердің жүктілік кезеңінде пайда болуы мүмкін. Аллотриофагия синдромы 2 түрлі жағдайда көрінуі мүмкін. 

### Бірінші түрі
Психикалық  ауытқулары бар аурулардың, адам тұтыну үшін арналмаған элементтерді, заттарды пайдалану кезеңі. Шизофрения науқастары бөгде заттарды жеуін не жұтып қоюын бақылай алмайды. Ақыл-ой және физикалық сау адамдарда да кездеседі, бірақ ол тек бірнеше жағдайларда ғана. Жүктілік кезінде әйелдер бор немесе әк жеуге ықыласы болады.

### Екінші түрі
Бұл жағдайда, бала тәбетінің қатты ашылуы. Ақыл-есі, шизофрения немесе кез келген басқа да психикалық бұзылуы жоқ. Бұл 1 жастан 6 жас арасындағы  балаларда ең көп таралған белгілері. Бастапқы кезеңі қызушылықтан басталса, кейіннен азық-түлікпен қосымша немесе оның орнына бөгде  элементтерді пайдаланып отыруы. Ол  топырақ, тас, бояу сіріңке, желім  т.б болуы мүмкін. Бала  2-2,5 жасында азық-түлік емес бөгде заттарды анықтауға  қабілетті. Аллотриофагия адам денсаулығына елеулі зиян келтіреді. Бұл улану және ішекте паразиттердің пайда болуына әкеліп соғады. Кей жағдайларда хирургиялық отаның да қажеттілігі туындайды.

## Аурудың себебі
Балалық шақтағы аллотриофагияның нақты себептері бірнеше этиологиялық факторлардың бұзылуын анықтаумен басталған: бала мен оның отбасы арасындағы патологиялық қарым-қатынас; дәрумендер, амин қышқылдары мен бала үшін қажетті басқа да компоненттер тапшылығы; жеуге және жеуге жарамсыз идеясын қалыптастыру, ерекше мәдени дәстүрлері мен әдет-ғұрып, т.б. тамақтанудың әсерлері. 

## Емі

Бүгінгі күнге дейін аллотриофагияны жою үшін ешқандай нақты дәрі мен емдеу жоқ. Науқас кәсіби диетолог қатысуымен, қоректік тапшылықтан құтылуы керек. Қоректік заттардың деңгейін арттыру диеталық емдеу арқылы,психотерапияның көмегімен орын алады. Осы әдістердің бірнешеуін тізуге болады: отбасылық терапия; жирену терапия; психоәлеуметтік стрессті шектеу, дұрыс тамақтану кестесін құру. Бұл әдістердің барлығы балаға ойын түрінде жүзеге асырылып, ойын материалының түрлілігін арттыру. Балаға өзін тануға көмектесу болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Психикалық аурулар
Адерматоглифия

**Адерматоглифия синдромы** — сирек кездесетін генетикалық бұзылулар салдарынан саусақ іздерінің болмауы.  Әр адамның саусақ іздері оның бірегей ерекшелігі болып табылады.  Кейбір адамдарда  саусақ болғанына қарамастан, ешқандай саусақ іздерінің байқалмауы. Бірақ мұндай ерекшелік, жер бетіндегі халықтың арасында бірнеше ондаған адамдарда ғана бар. Себебі  саусақ іздерін қалыптастыру үшін жауапты болып табылатын  ДНҚ бөліміндегі тізбектің мутацияға ұшырауы. Қарашық үлгілерін қалыптастыру үшін, Smarcad ақуызын  кодтау керек, бірақ осы мутация салдарынан кодтау жүзеге аспайды. Тағы бір ерекшелігі ақуызды қабылдамау, ол саусақ іздері болмаған жерлерде тер байқалмайды. Бұл ғылыми тұрғысынан өте қызықты болып тұр. Қазіргі уақытта ғалымдар осындай ДНҚ ақауларының болуы табандағы және алақандағы іздердің қалыптасуына ықпалдылығы қызықтыруда. Бұл құбылыс әлі криминологиямен зерттелген жоқ.

## Танымал мәдениетте
Медициналық жағдай мен 2007 жылғы швейцариялық медициналық істің екеуі де «Жұмақтағы өлім» () полициялық драмалық телехикаясының «Ол екі рет өлтірілді» () эпизодында айтылған.

## Дереккөздер

Санат:Сирек аурулар
Санат:Аутосомды-доминантты аурулар
Санат:Терінің туа біткен аномалиялары
Санат:Саусақ іздері
Мария Стюарттың өлім жазасы

«**Мария Стюарттың өлім жазасы**» ( немесе , 1895) — тарихи қысқаметражды Эдисонның компаниясының фильмі, кинетоскоп көмегімен түсірілген.

## Суреттеме
Фильм 1587 жылдың 8 ақпанында I Елизавета бұйрығымен жасалған қаза, Мария Стюарттың әйгілі, тарихи өлім жазасын суреттейді. 
11 секундтық фильмде бірнеше қимылды қамтиды: Мария жазалау орнына келеді, айналасында сақшылар мен шаруалар тұрады. Томарға Мария басын қояды, баскесер балтамен соққы жасап, басты мойыннан шабады. Кесілген басты алып, көтеріп көрсетеді.

## Қызықты факттер
* Фильм 1895 жылы тамыз айында түсірілген.
* Фильмде стоп-кадр элемменті қолданылған.

## Сілтемелер
* 
* 
* [''The Execution of Mary Stuart'' for download](http://memory.loc.gov/cgi-bin/query/r?ammem/papr:@filreq(@field(NUMBER+@band(edmp+4036))+@field(COLLID+edison)))
* "Alfred Clark, Narrative and Special Effects Pioneer"
* 

## Дереккөздер

Санат:1895 жылғы АҚШ фильмдері
Қабанбай (Үржар ауданы)

**Қабанбай** (1993 жылға дейін — *Қызылқазақ*) — Абай облысы Үржар ауданы, Бестерек ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Үржар ауылының солтүстігіне қарай 12 км-де жерде.

## Дереккөздер
 

Санат:Үржар ауданы елді мекендері
Ақжар (Абай облысы)

**Ақжар** — Абай облысы Үржар ауданындағы ауыл, Ақжар ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Үржар ауылының оңтүстік-батыс жақ шетінде.

## Дереккөздер

Санат:Үржар ауданы елді мекендері
Херувизм

**Херувизм  синдромы** — тұқым қуалайтын талшықты остеодисплазия, төменгі жақтың үлкеюі, беттің кемістігін туғызатын сирек кездесетін генетикалық ауру. Ауру алғашқыда 1933 жылы В.А. Джонсонмен Кингстонда сипатталған болатын
.

## Аурудың себебі

Осы аурудың 80% жағдайда SH3BP2 генінің мутациясы байқалады. Қалған 20%-да  мутация белгісіз генде кездеседі. SH3BP2 гені иммундық жүйенің жоғары сезімталдылығын арттырып, оның қызметіне әсер етеді. Нәтижесінде, төменгі жақ қабынады. Қабынуы өз кезегінде, сүйекті бұзады. Осы қабыну салдарынан қатпарлану ұялы-талшықты дәнекер тінінің үлкен саны, жақтың үлкеюіне әкеледі. Аурудың патологиялық басталуы, эмбриондық кезеңіне қатысты. Аурудың белгілері әдетте, 5-7 жасқа  дейін, өмірінің алғашқы жылдарында болады. Жыныстық толысу жасында ауру жылдам өршіп, 40 жастан кейін аяқталады.

## Диагностикасы

Ауруды анықтаудың негізгі 4 әдістері бар:

Жалпы клиникалық әдістері (медициналық тарихы және шағымдар, ауыз қуысы және жақ-бет облысын қолмен ұстап тексеру); Стоматологиялық зерттеу әдістері (ауыздың ашылуы дәрежесін анықтау және қосымша құралдарды пайдалана отырып төменгі жақтың қозғалысын тексеру); Арнайы аппаратпен (термометр, электроодонтометр, рентгенограф, ортопантомограф, МРТ) түсіріп тексеру; Генетикалық кеңес, 41 жастағы әйелдердің компьютерлік томографиясы

## Емі
Хирургиялық отаны балаларға  5 жас пен 15 жас арасында  жүзеге асырады. Хирургиялық  әдіс әр аурудың ауырлығына байланысты жеке таңдалады. 

## Дереккөздер

Санат:Аурулар
Оғаш дүниелер

**«Оғаш дүниелер»** ()&nbsp;— америкалық ғылыми фантастикалық сериал, Netflix кабельді арнасына арнайы ағайынды Дафферлер түсірген. Бірінші сезонның барлық сегіз эпизоды 15 шілде 2016 жылы телеарнаның ресми сайтында жарияланды.

## Оқиға желісі
6 қараша 1983 жыл Индиана штатындағы ойдан шығарылған Хоукинс қаласында құпия жағдайларда 12 жасар Уилл Байерс із-түссіз жоғалып кетеді. Жоғалған баланың анасы, Джойс (Вайнона Райдер), баласын іздеп өзін қоярға жер таппайды. Ол полиция басшысы Хопперден (Дэвид Харбор) көмек сұрап, ол іздеу жұмыстарын бастайды. Іздеу жұмыстарын Уиллдың достары да бастайды, соның барысында орманда бір ерекше қабілеті бар қызды (Милли Бобби Браун) кездестіреді. Ол жоғалған достары туралы бірдеңе білетін болып шығады. Оқиға барысында Уиллдің жоғалғанына құпия ұйымының қатысы бар екені анықталды.

## Рөлдерде
### Басты құрам
* Вайнона Райдер — Джойс Байерс
* Дэвид Харбор — шериф Джим Хоппер
* Финн Вулфхард — Майк Уиллер
* Милли Бобби Браун — Он бір (Оди)
* Гейтен Матараццо — Дастин Хендерсон
* Калеб Маклафлин — Лукас Синклер
* Наталия Дайер — Нэнси Уилер
* Чарли Хитон — Джонатан Байерс
* Кара Буоно — Карен Уилер
* Мэттью Модайн — доктор Мартин Бреннер

### Қосымша рөлдерде
* Ноа Шнапп — Уилл Байерс
* Джо Кири — Стив Харрингтон
* Шэннон Пурсер — Барбара Холланд (Барб)
* Росс Партридж — Лонни
* Роб Морган — офицер Пауелл
* Джон Пол Рейнольдс — офицер Каллахан
* Рэндалл Хэвенс — Скотт Кларк
* Эйми Маллинс — Терри Ивс.

## Дереккөздер

Санат:2016 жылы шыққан АҚШ телесериалдары
Санат:Netflix телебағдарламалары
Молекулалық кристалдық тор

**Молекулалық кристалдық тор** — кристалдық торының түйіндерінде заттың нейтрал молекулалары орналасатын, ал олардың арасындағы өзара әрекеттесу күштері атомдардың электрондық қабықшаларындағы электрондардың аз ығысуынан пайда болатын кристалл торы. Оған түйіндерінде полюсті және полюссіз байланысты молекулалар болатын тор жатады. 

### Байланыс түрі
Кристалдық тордың түйіндерінде белгілі түрде бағдарланған нейтрал молекулалар орналасады. Кристалдағы молекулалардың арасындағы байланыс күштерінің тегі де газдарды идеалдықтан ауытқытатын молекулалар арасындағы тартылыс күштерімен бірдей. Сол себебтен оларды Ван-дер-вальстық күштер деп атайды. Олар әлсіз болып келеді. Мысалы, мына заттардың молекулалық торлары болады: H2, N2, O2, CO2, H2, O. Мұз да, құрғақ мұз да (қатты көмір қышқыл) молекулалық кристаллдар болып табылады .

### Қасиеті

* қаттылығы, мықтылығы төмен;
 
* tқ, tб  төмен;

* бөлме температурасында газ және сүйық күйінде кездеседі;
 
* ұшқыш келеді;

### Мысалы
Молекулалық кристалға H2, N2, O2, F2, P4, S8, Ne, He сияқты жай заттар және күрделі заттар (СО2, H2O, қант С12H22O11 және т.б.) жатады.

### Дереккөз


Санат:Молекулалар
Санат:Кристалдық тор
Метгемоглобинемия

**Метгемоглобинемия синдромы** – метгемоглобиннің саны (1% астам) қанда пайда болуымен сипатталады. Туа біткен метгемоглобинемия жалпы гемоглобиннің  20-50% метгемоглобин түрінде, темір үш валентті болып табылатын, тұқым қуалайтын ауру. Метгемоглобин ұлпалардың жеңіл оттегі тасымалдаушысы бола алмайды, оның аз мөлшері пайда болғанда, қанның тасымалдау функциясы бірден өзгереді. Метгемоглобинемияның тұқым қуалайтын бөлігі рецессивті ақаулардың негізінде жүреді - әдетте қалыпты гемоглобин үшін HBM аметгемоглобинредуктаз ферментінің белсенділігінің азаюы. Метгемоглобинемия сондай-ақ кейбір химиялық өткір заттармен улану (анилин бояғыштары, парацетамол, калий перманганаты, т.б.) нәтижесінде дамуы мүмкін.

## Дереккөздер

Санат:Аурулар
Санат:Гематология
Санат:Тұқым қуалайтын аурулар
Ақшоқы (Мақаншы ауданы)

**Ақшоқы** — Абай облысы Мақаншы ауданындағы ауыл, Ақшоқы  ауылдық округі орталығы. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мақаншы ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 75 км-дей жерде.

## Дереккөздер

Санат:Мақаншы ауданы елді мекендері
Лайбұлақ

**Лайбұлақ** — Абай облысы Үржар ауданы, Алтыншоқы  ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Үржар ауылынан солтүстік-батысқа қарай 37 км-дей жерде.

## Дереккөздер

Санат:Үржар ауданы елді мекендері
Қызыл Жұлдыз (Мақаншы ауданы)

**Қызыл Жұлдыз** — Абай облысы Мақаншы ауданы, Келдімұрат ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мақаншы ауылынан солтүстікке қарай 34 км-дей жерде.

## Дереккөздер

Санат:Мақаншы ауданы елді мекендері
Барлық-Арасан (ауыл)

**Барлық-Арасан** — Абай облысы Мақаншы ауданы, Қарабұлақ ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Үржар ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 102 км-дей, Алакөл көлінен шығысқа қарай 21 км-дей жерде орналасқан.

## Дереккөздер

Санат:Мақаншы ауданы елді мекендері
Барлық-Арасан (шипажай)

**Барлық-Арасан шипажайы** – республикалық мәні бар бальнеологиялық шипажай.

## Географиялық орны
Жетісу Алатауының (Барлық) бөктерінде, теңіз деңгейінен 579 м биіктікте. Абай облысы, Мақаншы ауданында, Қабанбай (бұрынғы Жарбұлақ) ауылынан 18 км, Алматы темір жолының Жалаңашкөл станциясынан 55 км, Алакөл көлінен 22 км жерде, Барлық-Арасан ауылының батыс жақ шетінде орналасқан.

## Емдік бағыты
Жыл бойы жұмыс істейді. Ауа температурасы (орта есеппен) қаңтарда – 14°С, шілдеде 23°С. Жауын-шашын мөлшері жылына 260 мм, күннің ашық болуы 2750 сағаттай. Емдеу мақсатымен құрамында фтор бар кремний аралас хлорлы-күкіртті, кальций-натрийлі ыстық (42°С) минерал су ваннасы (былау), душ (тамшы су) ретінде, жуынып-шайыну, ішу үшін де пайдаланылады. Санаторий аяқ-қол, буын, жүйке жүйесі, тері ауруларын емдеуге арналған.

## Дереккөздер


## Сыртқы сілтемелер
* Барлықарасан санаторий 

Санат:Қазақстан шипажайлары
Санат:Шығыс Қазақстанның көрікті жерлері
Алтыншоқы (ауыл)

**Алтыншоқы** (1993 жылға дейін — *Предгорное*) — Абай облысы Үржар ауданындағы ауыл, Алтыншоқы  ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Үржар ауылынан солтүстік-батысқа қарай 46 км-дей жерде.
 

## Дереккөздер

Санат:Үржар ауданы елді мекендері
Абзимдер

**Абзимдер** (ағылшын тілінен abzyme, antibody enzyme) – каталитикалық белсенді антиденелер. «Абзимдер» термині кең мағынада алғанда әдетте ферменттік қасиеттерге ие, яғни белгілі химиялық реакцияларды катализдейтін моноклональды каталитикалық белсенді антиденелер. Абзимдер ережеге сәйкес жасанды моноклональды антиденелерді көрсетеді. Каталитикалық белсенді антиденелер әр түрлі аутоиммунды (аутоиммунды тиреойдит, склероз, астма, ЖИТС), инфекциялы (вирустық бактериялдық) ауруларлмен ауырған адамадардың қанынан, сонымен қатар медициналық көрсеткіштері бойынша дені сау босанған әйелдердің сүті мен қандарынан бөліп алынған.

## Сипаттамасы
Тіршілікке маңызды процестерді реттейтін күрделі химиялық айналымдардың көпшілігі каталитикалық болып табылады және жоғары спецификалық эффективті биокатализаторлар-ферментттердің қатысуымен жүреді. Соңғы жылдары генетикалық инженерия және бағытталған химиялық модификациялар әдістерінің көмегімен өзгертілген қасиеттері бар ферменттерді құруға мүмкіндік туды. Осымен жаңа биокатализаторларды іздеу жолы тоқтаған жоқ. Каталитикалық белсенді молекулалар ішінде ерекше орынды рибозимдер - каталитикалық РНҚ. 

Антиденелер белоктық молекулалар. Олар барлық табиғи немесе синтетикалық антигендермен жоғары спецификалық өзара әрекеттесуге қабілетті. Антиденелердің әртүлілігі ферменттерге қарағанда шектелмеген. Кейбір есептеулер бойынша ол 10 вариантты құрайды, яғни арнайы «биополимерлік матрицалардың» кең репертуарын қамтамасыз етеді. 1948 ж. Л. Полинг антиденелермен ферменттердің арасындағы принципиалды айырмашылығын түсіндіруді ұсынды. Оның айтуы бойынша антиденелер стабильді конформациядағы (төменгі энергетикалық күй) антигендермен стецификалық өзара әрекеттеседі, ал ферменттер керісінше реакцияның жоғарғы энергетикалық ауыспалы күйімен максималды спецификалылығын көрсетеді, сөйтіп реакцияның ауыспалы күйін танитын антиденелер каталитикалық белсенділікті көрсетеді.

Санат:Иммунды жүйе
Санат:Антиденелер
Санат:Ферменттер
Марципан

**Марципан** (нем. Marzipan, итал. Marzapane) — ұн, қиыршықталған бадам және қант шәрбәтінің қоспасы.
Егер,  бадам орнына шабдалы дәнектері қолданылса ол марципан емес, персипан деп аталады.
## Мазмұны
* Тарихы
* Әртүрлі халық асханаларындағы марципан
* Марципанның жасалу жолдары
* Марципан музейлері
* Ірі өндірушілер
* Дереккөздер
## Тарихы
Марципанның пайда болған орны белгісіз. XIX  ғасырда Европада любек және кенингсберлік марципандар көп қолданылды.
Аңыз бойынша, марципанның пайда болу себебі - аштық. Себебі,ол кезде нанға келетін тек бадам болатын. Ал кейде марципанды адамды адам жанының күйзелуінен емдеу үшін шығарды дейді.

## Марципанның қолданылуы:
	
* Конфет
* Бояғыштары бар, глазурі жоқ жеміс және басқада бейнелер
* Марципандық ликер
* марципанды нан немесе печенье
* тортты безендіру мақсатында
* торт және басқа да кондитерлік өнімдердің салмалары ретінде
## Марципанның жасалу жолдары
Марципанның негізгі ингредиенттері:

* Тәтті бадам
* Ащы бадам
* Қант

Ащы бадам бадам ликерімен, ащы бадам майымен ауыстырылады.
Соңғы жағдайда, марципан жаппай безендіру үшін пайдаланылуы мүмкін, бірақ оның ешқандай нақты «марципан» дәмі болмайды.

Қант шәрбәт не ұнтақ түрінде болуы мүмкін немесе өзге тәтті дәмі бар затпен ауыстырылады.

Қосымша инредиенттер:
* Иістендіргіштер (какао, ликеры және т.б.)
* Бояғыштар
* Жұмыртқа
 
## Марципан музейлері
* Эгер, Венгрия
* Сентендр, Венгрия
* Таллин, Эстония
* Любек, Германия
* Кфар Тавор, Израиль
* Кестхе, Венгрия
* Будапешт, Венгрия
## Ірі өндірушілер
* «Niederegger», Любек, Германия. 
* «George Lemke & Co», Берлин, Германия.
* «Grondard», Санкт-Петербург, Россия. Ресейдегі жалғыз марципан зауыты
## Дереккөздер:
http://kuking.net/4_263.htm 
http://rus.postimees.ee/121206/glavnaja/estonija/tallinn/9256.php 

Санат:Тағамдар
Санат:Қоспа
Жеке компания

**Жеке компания** немесе **жеке фирма**, **жеке кәсіпорын** — коммерциялық ұйым (кәсіпорын), жеке меншікке жатады, яғни  үлестік меншік құқықтары жеке немесе заңды тұлғаларға тиесілі. Көпшілік компаниядан айырмашылығы жеке компанияның үлесі немесе акциялары шектеулі адамдар шеңберіне тиесілі және басқа меншік иелерінің келісімінсіз берілуі немесе сатылуы мүмкін емес.

Жеке компаниялардың иелері (меншік иелері) жұмыстарын өз мүддесі үшін, өз үрейімен және өз тәуекелімен жүргізеді, және олар компания қызметінен барлық пайданы алады. Меншік иесі компаниясының жұмысын өзі басқаруы, бұл үшін жалдамалы басқарушы жалдауды  мүмкін. Компания иесі қызметкерлерін жалдауы және жұмыстан босатуы мүмкін, сондай-ақ компания қызметі мен мүдделері қатысты бөлігіндегі олардың мінез-құлықын бақылауы мүмкін. Меншік иесі компанияны сатуға құқығы бар, оны басқа адамға беруге немесе оған құқығын беруі мүмкін.

Жеке меншік компаниялар әлемде кәсіпкерлік қызметінің ең көп тараған түрлерінің бірі болып табылады, бірақ сол уақытта өнім шығару деректері фирмалардың дамыған елдерде басқа да нысандармен шағын  салыстырғанда өлшеуге келмейді. Мысалы, 1980-ші жылдары тіркелген компаниялар санынан АҚШ-та жеке компаниялардың жалпы саны 70-73 %, ал осы компаниялардың жалпы шығарылымы жалпы шығару елде 6-7 % тең.

Жеке компанияларға ұйымдық-құқықтық нысанын.көрсете міндетті түрде атауы берілдеі. Жиі фирманың атауына оның негізін қалаушы немесе меншік иесінің тегі беріледі. Қазақстанда мынадай ұйымдық-құқықтық нысан негізінде жеке компаниялар құрылуы мүмкін: серіктестік немесе қоғам.

## Басқа елдердің заңнамасында
**Жеке компания** (ағылш.&#x20;*<span lang="en">[[:en:Privately held company|Privately held company]]</span>*, исп.&#x20;*[[:es:Empresa privada|Empresa privada]]*, укр. Приватна компанія) — кәсіпорын, мемлекеттік капиталдың қатысуынсыз жеке тұлғалармен негізделген, ол мүшелерінің санымен шектелген және өз акцияларын көпшілік жазылуын жариялауға құқысы жоқ.

Мысалы, Украина заңнамасында **жеке акционерлік қоғам** (ЧАО, укр. приватне акціонерне товариство, ПрАТ) — бұрыннан бар 1991 жылдан 2009/10 жылға дейін болған украиналық ЖАҚ (укр. закрите акціонерне товариство, ЗАТ) екі ұйымдық-құқықтық нысандардың бірі . ЧАО акционерлерінің саны 100 адамнан аспауы тиіс. Сондай-ақ, укр. публічне акціонерне товариство (ПАТ) бетін қараңыз.

## Ескертпелер




## Сондай-ақ
* Жеке меншік
* Қоғамдық компания

Санат:Компания түрлері
I Симеон

thumb|right|200px|
**Ұлы I Симеон** (893-927) жылдары өмір сүрген. Үш жылдан – Болгариядың князі, 918 жылдан патшасы болды. Шамамен 864 немесе 865 жылы дүниеге келген. Крума әулетінен шыққан князь – Бористің үшінші ұлы. Ұлы Симеон тұсында Болгария мәдиниеті ерекше дамыды. I Симеон болгар тарихында қадірлі де құрметті тарихи тұлға ретінде белгілі.

## Өмірбаян
Оның Византия империясына, Венгрия мен Сербияға қарсы жасаған әскери жорықтарының нәтижесінде Болгария мемлекетінің территориясы барынша кеңейді.Ол билеген жылдары мәдиниет саласы жақсы дамып, өркендеудің шыңына жетті. Сондықтан Симеон патшалық құрған жылдар болгар мәдиниетінің алтын ғасыры болып саналды. Симеоннның тұсында Болгарияның жаңа астанасы – Ұлы Преслав Константинопольмен теңесті. Сол замаңда Преслав мектептерінде жаңа әліпби жасалды. Ол әліпби әулие Кириллдың құрметіне орай “кириллица ”деп аталды. Өз билігінің орта тұсында Симеон өзінің “князь ” деген дәрежесін “патша ” дәрежесінде өзгертті. Византия империясы оның бұл дәрежесін мойындауға мәжбүр болды. Симеон таққа отырған соң болғарлар мен византиялықтардың арасындағы қарым-қатынас шиеленісіп кетті. 894 жылдың күзінде Симеон Византия империясына слтүстіктен басып кірді. Симеонның билігі кезінде Болгария Еуропадағы славяндардың әдеби және рухани орталығына айналды. 927 жылы 27 мамырда Симеон өзінің слвяндық сарайында жүрегі кенеттен тоқтап қалды салдарынан қайтыс болды.

## Дереккөздер

Санат:864 жылы туғандар
Санат:Болгарияда туғандар
Санат:27 мамырда қайтыс болғандар
Санат:927 жылы қайтыс болғандар
Санат:Болгария патшалары
Санат:Болгария билеушілері
Санат:IX ғасырдағы Еуропа билеушілері
Санат:X ғасырдағы Еуропа билеушілері
Санат:Жүрек жетіспеушілігінен қайтыс болғандар
Благодатное (Абай облысы)

**Благодатное** — Абай облысы Үржар ауданы, Барқытбел ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Үржар ауылынан солтүстік-батысқа қарай 31 км-дей жерде.

## Дереккөздер

Санат:Үржар ауданы елді мекендері
Бекет (Абай облысы)

**Бекет** — Абай облысы Мақаншы ауданы, Қаратал ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мақаншы ауылынан шығысқа қарай 3 км-дей жерде.

## Дереккөздер

Санат:Мақаншы ауданы елді мекендері
Қаратал ауылдық округі (Абай облысы)

**Қаратал ауылдық округі** – Абай облысы Мақаншы ауданындағы әкімшілік бірлік. 

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Қаратал, Бекет, Бұғыбай ауылдары кіреді. Орталығы - Қаратал ауылы. Округ құрамында болған *Атығай* ауылы 2007 жылы таратылған.

## Дереккөздер

Санат:Мақаншы ауданы ауылдық округтері
Егінсу (Абай облысы)

**Егінсу** — Абай облысы Үржар ауданындағы ауыл, Егінсу ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Үржар ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 20 км-дей жерде.

Бұл ауылда көрнекті қазақ тілін зерттеуші, түркітанушы Сәрсен Аманжолов туған.

## Дереккөздер

Санат:Үржар ауданы елді мекендері