Дарын республикалық ғылыми-практикалық орталығы

**«Дарын» республикалық ғылыми-практикалық орталығы** — дарынды балалардың қабілеттерін анықтау, дамыту және зерделі әлеуетін жетілдіруге бағытталған көпфункциялы ғылыми-білім беру мекемесі.нобай|200x200 нүкте|«Дарын» орталығының логотипі
## Миссиясы және мақсаты
**Миссиясы** – дарынды, жоғары мотивациясы бар жастардың әлеуетін іске асыру және оларды Қазақстан қоғамы мен экономикасының дамуына үлес қосуға дайындау үшін жағдайлар жасау.

**Мақсаты** – ғылым, өнер, технология және кәсіпкерлікті қоса алғанда, әртүрлі салалардағы дарынды және талантты балалар мен жастарды анықтау, қолдау және дамыту.

## Құрамы
**Орталықта 5 салалық бөлім өз жұмысын үйлестіруде:**

***1. Педагогикалық шеберлік және психологиялық қызмет бөлімі***

Бөлімнің негізгі мақсаты – дарынды балалардың қабілетін оңтайлы жүзеге асыруға жағдай жасайтын білім беру ортасын қалыптастыру және оларды психологиялық тұрғыдан қолдау.

***2. Зияткерлік іс-шаралар және халықаралық ынтымақтастық бөлімі***

Бөлімнің негізгі мақсаты – дарынды оқушыларын іздеу, іріктеу, оқыту және дамыту бойынша мемлекеттік бағдарламаларды іске асыру.

***3. Жоба қызметі және дарынды оқушылардың шығармашылық дамуы бөлімі***

Бөлімнің негізгі мақсаты – дарынды оқушылардың зерттеушілік және шығармашылық қабілеттерін дамыту және қолдау, олардың әлеуетін ашуға бағытталған шығармашылық және жобалық байқауларды ұйымдастыру және өткізу.

***4. Ақпараттық технологиялар және зияткерлік іс-шараларды цифрландыру бөлімі***

Бөлімнің негізгі мақсаты – жоспарланған іс-шаралардың жекелеген кезеңдерін онлайн форматқа көшіруге байланысты ақпараттық жүйелердің тұрақты жұмысын қамтамасыз ету; оқушылар мен педагогтерге арналған зияткерлік ойындар, ғылыми жобалар, олимпиадалар мен байқауларды «Smart Daryn» платформасы арқылы цифорлық форматта жүргізу.

***5. Медиа сүйемелдеу және баспа қызметі бөлімі***

Бөлімнің негізгі мақсаты – электронды ресурстар мен бұқаралық ақпарат құралдарын дамыту және қолдау, білім беру ұйымдары мен ата-аналар қауымдастығы үшін ақпараттың қолжетімді болуына жағдай жасау.

Сонымен қатар, **кадр және қаржы бөлімдері** бар. 

## Қызметі
Орталықтың жұмысы еліміздің 19 өңірлік орталығымен және 1 әдістемелік кабинетімен тығыз байланыста. Сонымен қатар, мамандандырылған білім беру ұйымдарына (бұдан әрі – МББҰ) арналған нормативтік-құқықтық актілер (Білім туралы заң, МББҰ қызметінің үлгілік ережелері, үлгілік оқу жоспарлары және т.б.) негізінде оқу-тәрбие үдерісін жүзеге асыратын 130 МББҰ жұмыс істейді. Бұл ұйымдарда жалпы саны **70 073** оқушы білім алуда, оның ішінде **17 845** оқушы интернатта тұрады. Ауылдық жерлерден келген оқушылар саны – **11 224**.

Соңғы бес жыл ішінде МББҰ-да **конкурстық іріктеу** «Бастауыш, негізгі орта және жалпы орта білімнің жалпы білім беретін оқу бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарына оқуға қабылдаудың үлгілік қағидаларын бекіту туралы» ҚР Білім және ғылым министрінің 2018 жылғы 12 қазандағы №564 бұйрығымен регламенттелген (2020 жылғы 24 маусымдағы №264). 

Қабылдаудың мақсаты – академиялық адалдықты, ашықтықты сақтай отырып, оқушыларды мамандандырылған Білім беру ұйымдарына оқуға іріктеу. *2025 жылы орталықпен 70-тен астам республикалық және халықаралық деңгейдегі зияткерлік іс-шаралар ұйымдастырылып, оларға еліміздің *'1 млн 500 мыңнан астам** мектеп оқушысы қатысты. Нәтижесінде еліміздегі әрбір **үшінші оқушы** зияткерлік жарыстармен қамтылды.''</blockquote>

=== Республикалық ауыл олимпиадасы ===
Үшінші жыл қатарынан ауыл мектептерінің оқушыларына арналған Республикалық пәндік олимпиада өткізіліп келеді. 2025 жылында сайыстың мектепішілік кезеңіне **125 мың оқушы тіркелді**, бұл былтырғы жылмен салыстырғанда 12 мыңға артық. Ауыл олимпиадасы мыңдаған ауыл баласына жаңа мүмкіндіктер ашты. Оларды зияткерлік олимпиадалар мен байқауларға дайындау мақсатында «Дарын» сырттай мектебі жұмыс жасап, жыл сайын онда республикалық ауыл олимпиадасының 1000-ға жуық финалисті білімін жетілдіреді. Сонымен қатар, ауыл олимпиадасының жеңімпаздары конкурсыз жалпы білім беретін республикалық олимпиаданың қорытынды кезеңіне қатысып жүлделі орындарға жетіп жүр. Нәтижесінде ауыл оқушыларының республикалық олимпиадаларға қатысуы мен жүлделі орындарға жетуі **10 есеге дейін өсті**.

=== Халықаралық олимпиадалар ===
Халықаралық білім сайыстарына қатысқан **әрбір екінші оқушымыздың жүлделі орынмен оралуы**. Есепті кезеңде **1657 оқушы 36 халықаралық олимпиада мен ғылыми байқауға қатысып,** барлығы **922 медаль** иеленді. Оның ішінде: **177-і алтын**, **329 күміс**, **416 қола** медаль.

2025 жылдың тағы бір айқын жеңістерінің бірі – Халықаралық география олимпиадасындағы ([[Географиядан халықаралық олимпиада (iGeo)|IGeO]]) Қазақстан құрамасы **екінші орынға** ие болса, Халықаралық ғылыми физика олимпиадасында (ISPhO) **абсолютті чемпион атанды**. Сонымен қатар, Қазақстан оқушылары Балқан математикалық олимпиадасында (BMO) **үздік үштікке енді** және FIRST Global Challenge робототехникасы бойынша әлемдік чемпионатта **төрт рет абсолютті жеңімпаз атанды**. Басқа пәндер бойынша да жоғары нәтижелерге қол жеткізілді: химиядан – 9-орын (IChO), информатикадан – 14-орын (IOI), математикадан – 17-орын ([[Халықаралық Математикалық Олимпиада|IMO]]), физикадан – 17-орын (IPhO), биологиядан – 27-орын ([[Халықаралық биологиялық олимпиада|IBO]]), экономикадан – бизнес-кейс категориясында әлемде 8-орын (IEO).

Олимпиадалық резервтің жеке мүшелері де өздерін жарқын көрсетті. Астанадан Нұргүл Егенбергенова Азиаттық физика олимпиадасында «Үздік қыз-қатысушы» атанса, Маңғыстау облысынан Мендығали Қалдыбай Халықаралық Менделеев олимпиадасында «Үздік практик» атанды. 

Ерекше мәнге ие жетістіктер – жалпы білім беретін пәндер бойынша ең беделді **жеті** халықаралық олимпиададағы нәтижелер. Қазақстан құрамасы **27 марапатқа ие болды – 4 алтын, 13 күміс және 10 қола медаль, бұл дарынды балаларды қолдау саласындағы мемлекеттік саясаттың тиімділігін айқын көрсетеді.** Тамыз айында мемлекет басшысы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] жеңімпаздарды **Ақордадаға** арнайы шақырып, қабылдады. [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Кемелұлы]] әрбір жеңімпаздың артында тұрған ұстаздар мен ата-аналардың еңбегін ерекше бағалады. Президент жастарға жағдай жасау мемлекеттің басты міндеттерінің бірі екенін атап өтіп, халықаралық олимпиада жеңімпаздарын **«Болашақ» бағдарламасы** бойынша оқуға жіберу туралы шешім қабылдады. Осылайша, дарынды да талапты жастарға қолдау арта түсті.

**Бүгінде Қазақстан – олимпиада жеңімпаздарын ынталандыру тәжірибесі бар санаулы елдердің бірі.** Мемлекет өскелең ұрпақтың, әсіресе білім мен ғылым саласында, толыққанды өзін-өзі жүзеге асыруы үшін барлық жағдайды жасап келеді. 

Мемлекет басшысының қолдауымен 2022 жылдан бастап халықаралық олимпиада жүлдегерлеріне **қаржылай сыйақы тағайындалып келеді.** Атап айтқанда, алтын медаль иегерлеріне – 1500 АЕК-ке дейін (5 898 000 тг); күміс медаль иегерлеріне – 1000 АЕК-ке дейін (3 932 000 тг); қола медаль иегерлеріне – 500 АЕК-ке дейін (1 966 000 тг) сыйақы беріледі. 2025 жылы олимпиада жеңімпаздары мен олардың тәлімгерлеріне жалпы сомасы **100 млн теңгеден астам біржолғы сыйақы берілді.** 

Тағы бір қуантарлық жаңалық, 2026 жылдан бастап, **халықаралық ғылыми байқауларда** оза шапқан оқушылар мен олардың жетекшілеріне де бір реттік сыйақы тағайындалады. Бұл жөнінде Мемлекет басшысы арнайы заң нормасына қол қойды. Осылайша, дарынды оқушыларды қолдау тетіктері жүйелі түрде кеңейтілуде.

Мемлекеттік қолдау тек оқушыларға ғана емес, олардың **жетекшілеріне** де бағытталған. 2025 жылғы 15 тамызда Астанада өткен «Білім келешегі: Адал азамат, кәсіби маман» республикалық тамыз конференциясында Президент **алғаш рет педагогтарға «Құрмет» орденін, «Шапағат» және «Ерен еңбегі үшін» медальдарын табыстады, сондай-ақ 8,5-тен 26,5 базалық лауазымдық жалақы көлемінде қаржылай сыйақы берілді.** Бұл қадам мұғалімнің елдің интеллектуалдық әлеуетін дамытудағы шешуші рөлін мойындауда маңызды қадам болды.

«Дарын» республикалық ғылыми-практикалық орталығы 1998 жылдан бастап 2024 жылға дейінгі кезеңде мынадай халықаралық олимпиадаларды өткізді:

* **2006** жыл – Физикадан 7-ші Азия олимпиадасы
* **2010** жыл – Математикадан 51-ші халықаралық олимпиадасы
* **2012** жыл – Химиядан 45-ші Менделеев олимпиадасы
* **2014** жыл – Физикадан 45-ші халықаралық олимпиадасы
* **2015** жыл – Информатикадан халықаралық олимпиадасы
* **2017** жыл – Химиядан 51-ші Менделеев олимпиадасы
* **2023** жыл – Химиядан 57-ші Менделеев олимпиадасы
* **2024** жыл – Биологиядан 35-ші халықаралық олимпиада ([[Халықаралық биологиялық олимпиада|IBO]])
* **2025** жыл - 21-ші халықаралық Жәутіков олимпиадасы (IZhO).

=== Smart Daryn ===
**Smart.daryn.kz –** оқушылар мен мұғалімдерге арналған онлайн форматтағы олимпиадалар мен конкурстарды ұйымдастыруға және өткізуге арналған заманауи цифрлық жүйе. Жүйе зияткерлік іс-шараларды әділ, ашық және тиімді түрде өткізуге бағытталған.

Оқу-ағарту министрлігіне қарасты «Дарын» республикалық ғылыми-практикалық орталығы дарынды оқушылар мен педагогтарды қолдауға бағытталған Smart daryn ұлттық цифрлық платформасын іске қосты.

Жаңа жоба – оқушылардың шығармашылық және зияткерлік әлеуетін дамытуға, педагогтердің кәсіби біліктілігін арттыруға, сондай-ақ білім беру процесіне заманауи цифрлық технологияларды енгізуге арналған маңызды қадам.

Платформаның басты ерекшеліктерінің бірі – прокторинг жүйесін пайдалана отырып олимпиадалар мен конкурстарды онлайн форматта ұйымдастыру. Бұл әдіс зияткерлік сайыстардың әділ, ашық және тиімді өтуін қамтамасыз етеді.

Сонымен бірге, Smart Daryn қатысушыларға тәжірибелі тренерлерден кеңес алу, онлайн-оқыту арқылы білім мен дағдыларды жетілдіру, интеллектуалдық жарыстарға сапалы дайындалу мүмкіндіктерін ұсынады.

Жобаның алдағы мақсаты – педагогтерге арналған әдістемелік материалдар мен ұсынымдарды қамтитын онлайн-кітапхана құру. Бұл оқушылардың дайындық деңгейін едәуір арттырып, мұғалімдердің оқу-тәрбие процесін жетілдіруіне жол ашады.

Smart Daryn бірыңғай тестілеу жүйесін қалыптастырып, олимпиадалар мен конкурстарды тіркеуден бастап қорытынды нәтижелерге дейінгі барлық процесті автоматтандырады. Осылайша, дарынды балаларға қолжетімді әрі сапалы білім алу жеңілдеп, білім беру жүйесінің барлық қатысушылары арасындағы тиімді өзара әрекеттестік қамтамасыз етіледі.

**Платформаның негізгі модульдері мен міндеттері:**

# Пайдаланушыларды есепке алу жүйесі — қатысушыларды тіркеу, олардың жетістіктерін есепке алу және деректерін басқару.
# Олимпиадаларды басқару жүйесі — қатысушылардың онлайн режимде тіркелуін, өтінім беруін және белгіленген лимит шегінде қатысуын ұйымдастыру.
# Тестілеу жүйесі — олимпиадаларды онлайн форматта өткізуге мүмкіндік береді.
# Бейнебайланыс арқылы конкурс өткізу жүйесі — бейне конференциялық байланыс құралдары арқылы конкурстарды қашықтан өткізу.
# Ақылы вебинарлар жүйесі — тақырыптық курстар мен вебинарларды тіркеу және қатысу мүмкіндігімен ұйымдастыру.
# Прокторинг жүйесі — тестілеу процесінің адалдығын қамтамасыз етуге бағытталған технологиялар жиынтығы. Бұл жүйе бейнебақылау құралдары арқылы қатысушының тапсырмаларды өздігінен орындауын бақылауға, академиялық әділдікті сақтауға бағытталған.
# Сертификаттар мен дипломдар беру жүйесі — қатысушыларға олимпиада немесе вебинар аяқталғаннан кейін марапат құжаттарын автоматты түрде цифрлық форматта беру процесін қамтамасыз ету.
# Кезеңдік өтінім беру жүйесі — мектепішілік кезеңнен бастап аудандық, облыстық және республикалық кезеңдерге дейінгі олимпиадалар мен конкурстарға өтінімдер беру процесін басқару.

**Артықшылықтары:**

* Қолжетімділік – кез келген аймақтан қатысу мүмкіндігі;
* Автоматтандырылған жүйе – адами факторды азайту және уақыт үнемдеу;
* Қауіпсіздік – деректерді қорғау мен тапсырмалардың құпиялылығын сақтау;
* Жүйелік есеп беру – нақты уақыт режиміндегі нәтижелер мен талдау.

**Платформаны жетілдіру жұмыстары:**

* жаңа функционалдарды енгізу,
* жүйені жетілдіруді жалғастыру,
* тұрақты тестілеу.

Бұл жұмыстар платформаның сенімділігі мен қолайлылығын арттыруға бағытталған.

== Серіктестік және халықаралық ынтымақтастық ==
Біздің қызметіміз білім беру саласындағы бірқатар жетекші ұйымдармен серіктестік негізде жүзеге асырылады. Атап айтқанда, Қазақстан Республикасының салалық министрліктерімен, жоғары оқу орындарымен, дербес білім беру ұйымдарымен, отандық және шетелдік компаниялармен және қоғамдық қорларымен тығыз ынтымақтастық орнатылған.

== Робототехника саласындағы жетістіктер ==
2025 жылы USTEM Robotics қоғамдық қорымен жасалған меморандум аясында [[робототехника]] бағыты бойынша жүйелі жұмыс жүргізілді. Ел аумағында бірқатар іріктеу чемпионаттары ұйымдастырылып, олардың жеңімпаздары мен жүлдегерлері Қазақстан атынан беделді халықаралық робототехника чемпионаттарына қатысу мүмкіндігіне ие болды. Нәтижесінде Қазақстан құрамасы FIRST Global Challenge дүниежүзілік чемпионатында төрт мәрте абсолютті чемпион атанып, еліміздің жоғары инженерлік әлеуетін халықаралық деңгейде айқын дәлелдеді.

Сонымен қатар, еліміздегі оқушылармен бірлесе игеріліп жатқан басым бағыттардың бірі – зымыран жасау саласы. Бұл бағыт бойынша тиісті ереже әзірленіп, Aeroo Space компаниясымен ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойылды. Аталған жоба 2026 жылдан бастап іске асырылады.

Бұдан бөлек, жасанды интеллект бағыты бойынша да жүйелі жұмыс қолға алынуда. Оқушылардың деректерді талдау, машиналық оқыту, алгоритмдік ойлау және қолданбалы жасанды интеллект саласындағы құзыреттерін дамыту мақсатында ShAI LtD компаниясымен әріптестік орнатылды. Осы серіктестік аясында **2026 жылы жасанды интеллект бойынша''' республикалық олимпиада мен жобалық байқаулар өткізу жоспарланып отыр. Аталған бастамалар оқушылардың цифрлық дағдыларын дамытуға және болашақтың жоғары технологиялық мамандықтарына ерте бағдарлануына бағытталған.

## Тарихы
«Дарын» республикалық ғылыми-практикалық орталығы Қазақстан Республикасы Президентінің 1996 жылғы 24 мамырдағы № 3002  «Дарынды балаларға арналған мектептерді мемлекеттік қолдау және дамыту туралы» өкіміне сәйкес және Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1998 жылғы 24 наурыздағы № 256 «Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі жүйесінің ұйымдарын басқаруды жетілдіру жөніндегі қосымша шаралар туралы» Қаулысына сәйкес құрылды. 

## Сыртқы сілтемелер
* «Дарын» орталығының ресми сайты
* «Дарын» орталығының ресми Facebook парақшасы
* «Дарын» орталығының ресми Instagram парақшасы
* «Дарын» орталығының ресми YouTube арнасы
* «Дарын» орталығының ресми Telegram арнасы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстанның ғылыми мекемелері