open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Күнбағыс майы

нобай|оңға|100px|Күнбағыс майы
**Күнбағыс майы** — күнбағыс дәнінен алынатын май. Оның иісі кетірілген, қоспадан тазартылған, гидрадталған және қоспадан тазартылмаған түрлері шығарылады. Иісі кетірілген, қоспадан тазартылған, гидрадталған майлар мөлдір, сары, ашық-сары түсті болып келеді. Сонымен бірге олар тұнғанда су жиналмалы. Қоспадан тазартылмаған майдың түсі ашық-сары келеді, өзіне тән иісі болады. Тұнғанда аздап су жиналады. Ал иісі кетірілген май әйнек немесе полимерлік герметикалы ыдысқа құйылып шығарылады. Күнбағыс майының құрамында ағза үшін өте бағалы, толық қаныққан қышқыл зат (60—70%) болады. Бұл майды салаттарға, соустарға, тұздықтарға қосады, ет, балық, көкөністер мен қамырдай әзірленетін кейбір тағамдарды  қуыруға пайдаланылады.

## Тарихы
Ресей империясында қолданыла бастады. Даниил Бокарев 1829 жылы майды дәннен алу әдісін тапты.4 жылдан соң 1833жылы Ресейдегі ең бірінші май өндіруші завод құрылды. 1834 жылы Бокарев жеке фабрика ашты. 1835 жылы шет елдерге экспорттай бастады. 1860жылы Алексеевкада шамамен 160 завод болды.

Санат:Өсімдік майлары
Николаас Тинберген

**Николаас «Нико» Тинберген** (, 15 сәуір 1907, Гаага — 21 желтоқсан 1988, Оксфорд) — нидерландылық этолог және орнитолог, «Жануарлардың жеке және топтық мінез-құлық модельдерін құру және белгілеушге байланысты ашылулары үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1973 жылғы лауреаты (Карл фон Фриш және Конрад Лоренцпен бірге). Экономика саласындағы Нобель жүлдесінің бірінші лауреаты Ян Тинбергеннің ағасы және белгілі голландтық орнитолог және эколог Лююк Тинбергеннің ағасы.

Нико Тинберген — жануарлардың мінез-құлқы туралы ғылымның белгілі насихаттаушысы. Кеңес Одағында оның «Ара, құстар, адамдар» (Осы, птицы, люди) атты ғылыми-танымал кітабі үлкен танымалдылыққа ие болды.

## Жетістіктері

Барлық ғылымдардың мінез-құлқын  тұжырымдаған:
# қандай факторлар мінез-құлықты реттейді?
# қандай жолмен онтогенездегі мінез-құлық қалыптасады?
# қандай жолмен  филогенездегі мінез-құлық қалыптасады?
# оның бейімделу мәні неде?

## Публикациялары
;Орыс тілінде

* 
*  (обл.)
* 
*  (в пер.) *(1-е издание, сокращ. — 1969)*
* 
* 

## Сілтемелер

* Николаас Тинбергеннің Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны.
* Николаас Тинбергеннің Нобельдік дәрісі .

Санат:Гаагда туғандар
Санат:Оксфордте қайтыс болғандар
Санат:Оксфорд университеті түлектері
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Нидерланд зоологтары
Санат:Этологтар
Санат:Биологияны бұқараландырушылар
Санат:XX ғасыр биологтары
Альбер Клод

**Альбер Клод** (; , Люксембург провинциясында (Бельгия)&nbsp;— , Брюссель)&nbsp;— бельгиялық және америкалық ғалым-биохимик.

Өмірге Бельгияда келген және сонда қайтыс болды. Льеж университетін 1928 жылы бітіріп, бір жыл Берлинде жұмыс істегеннен соң 20 жыл (1929—1950) АҚШ-та тұрды, өмірінің соңына дейін ек азаматтығы болды. Альбер Клод цитологияны&nbsp;— тірі жасушаның құрылымын сипаттау пәнінен нақты ғылымға айналдырды. Жасушаішілік құрылымдардың зерттеуде дифференциалды центрифугалау әдісін қолданғандар алғашқыларының бірі. Алғаш рет биологияны Электронды микроскопта пайдалана бастады. Ол жасуша элементтің ұяшықтағы құрылымы, орны мен функциясы арасындағы айқын байланысты көрсетті. Осылайша, ол митохондрияның тыныс алу функциясын тапты. Брюссель және Рокфеллер университеттерінің профессоры. Ол француз және бельгиялық медициналық академиялардың мүшесі және Америкалық Ғылым және өнер академиясы құрметті мүшесі.

## Марапаттар және жад
1970 жылы Луиза Гросс Хорвиц жүлдесін алды. 

1974&nbsp;жылы,  «Жасушаның құрылымдық және функционалдық ұйымдастырылу мәселелеріне қатысты ашылулары үшін» екі әріптесімен бірге (Георг Паладе және Кристиан де Дювпен) Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын алды.

1987 жылғы Бельгиялық почта маркасында бейнеленген.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* на MolBiol.Ru

Санат:23 тамызда туғандар
Санат:22 мамырда қайтыс болғандар
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Цитологтар
Кристиан де Дюв

**Кристиан Рене де Дюв** (; 2 қазан 1917, Темз-Диттон — 4 мамыр 2013, , Бельгия) — бельгийский цитолог және биохимик, «Жасушаның құрылымдық және функционалдық ұйымдастырылу мәселелеріне қатысты ашылулары үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1974 жылғы лауреаты (Альбер Клод және Джордж Паладемен бірге).

## Танылуы
1974 жылы Кристиан де Дюв, Альбер Клод және Джордж Э. Палад «Жасушаның құрылымдық және функционалдық ұйымдастырылу мәселелеріне қатысты ашылулары үшін» физиология мен медицина саласында Нобель сыйлығын алды.

Сондай-ақ, еңбегі сіңген:
* Бельгия Корольдық Медицина академиясының Пфицер сыйлығын (1957)
* Франки қорынан Франки жүлдесін (1960)
* Гарднер қорыннан құрметті жүлдесімен (1967)
* Нидерланд корольдік ғылым академиясының Хейнекен жүлдесімен (1973)
марапатталған.
Ол бірнеше академияларының Бельгия корольдық медицина академиясының, Папа ғылым академиясының, Американдық Ғылым және өнер академиясының және АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі.

## Қайнар көзі

## Сілтемелер
* Кристиан де Дювтің Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны  
* Кристиан де Дювтің Нобельдік дәрісі 
* Кристиан де Дювпен бейнесұхбат 
* ДЕ ДЮВ (De Duve), Кристиан, Лауреаты Нобелевской премии: Энциклопедия: Пер. с англ.- М.: Прогресс, 1992.

Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Бельгия биохимиктері
Санат:Бельгия биологтары
Санат:Цитологтар
Санат:Француз ғылым академиясының мүшелері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері
Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері
Санат:Папа ғылым академиясының мүшелері
Санат:Франки сыйлығының лауреаттары
Санат:Левен католик университетінің түлектері
Джордж Паладе

**Джордж Эмиль Паладе** (, 19 қараша 1912, Яссы, Румыния — 8 қазан 2008, АҚШ) —  Румынияда туған америкалық жасушалық биология маманы. 1974 жылы, екі әріптесімен бірге «Жасушаның құрылымдық және функционалдық ұйымдастырылу мәселелеріне қатысты ашылулары үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын алды.

## Сілтемелер
* Нобельдік комитетінің сайтынан ақпарат 
* Джордж Эмиль Паладе — peoples.ru сайтындағы өмірбаяны.

Санат:Цитологтар
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым медалімен марапатталғандар
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері
Санат:Вена университеті құрметті докторлары
Санат:Йель университеті оқытушылары
Санат:Стерлингтік профессорлар
Күнжіт майы

оңға|нобай|300x300 нүкте|Күнжіт майы
**Күнжіт майы** — күнжіт өсімдігінен  (сезам) алынатын өсімдік майы.
## Құрамы және физикалық қасиеттері
Күнжіт майы микроэлементтерге және қышқылдарға бай. 
Кіретін қышқылдар(%):
* Стеарин  4%-6%, 
* Пальмитин7%-8%,
* Миристин 0,1%,
* Арахин 1%дейін,
* Олеин 35%-48%,
* Линол 37%-48%,
* Гексадецен 0,5%дейін.
Күнжіт дәндерінде магний, фосфор, кальций сияқты пайдалы минералдар болса да, май құрамында олар жоқ .

Майдың қату температурасы —3 −7 °Cдейін, тұтқырлығы (133—207)10−6 м2/сек.

Құрамында антиоксиданттар болуына байланысты май 9 жыл сақталына алады. 

## Қолданылуы
Бұл өсімдік майы  тағамға қосатын дәмдеуіш ретінде ғана емес, косметикалық, емдік салада да кең таралған.Өзіне тән ерекше иісі бар, құнарлы май үнді, корей, жапон, қытай және тай асханаларының ажырамас бөлігі.

Косметологияда қолданылуы:
май теріге сініп, оны тазалап  ылғалдандырады, осы арқылы қартаюды тоқтатады.

Майдың зиянды сәулелерді жұту қасиетіне байланысты күнге қарсы кремдарда  қолданылады.

Медицинада қолданылуы:
* Өкпе ауруларына қарсы көмек
* Қант диабетімен ауыратын адамдарға ұсынылады
* Күнжіт майы іш  қатуының,  қышқылдығы жоғары гастриттің, гастродуодениттің, асқазанның және аш iшек ойық жарасының, шаншу, энтероколит, асқазан асты бездiң аурулары, гельминтоз ауруларының алдын алуда қолданылуы мүмкін. Майдың асқазан сөлінің жоғарғы қышқылдығын реттеу, iшек түйнектерiн жеңiлдетiп, қабынуға қарсы, бактерицидтік, аздап iш айдау және ішек құртты шығару әсерін беретін қасиеттері бар.
* Қанның қышқылдығын реттейді
* Қалқанша бездің гиперфункциясы, қаназдықта қолданылады.
* Артық салмақта арықтауға көмектеседі.

## Дереккөздер

Санат:Өсімдік майлары
Биосутек

нобай|Балдырлар арқылы сутегіні алу
**Биосутек** — биомассадан алынған сутегі.

Қазіргі кезде дүниежүзінде шамамен 50млн тонна сутегі өндіріледі. Соның 48 % табиғи газдан, 30 % мұнайдан және 18 % көмірден алынады.Көмірсутек өндірісінде көмірқышқыл газының өте үлкен мөлшері бөлінед, бұл ғаламдық жылынудың бір себебі. Сонымен қатар барлық елдерде көмірсутегі бола бермейді. Биомассадан сутегіні алу осы мәселенің шешімі бола алады.

Биомассадан сутегі термохимиялық немесе биохимиялық әдіспен алына алады.
## Термохимиялық әдіс
Биомассаны 500—800 °C температураға қыздырса нәтижесінде H2, CO и CH4 бөлінеді.

## Биохимиялық әдіс
Биохимиялық үрдісте сутегіні әртүрлі бактериялар шығара алады, мысалы Rodobacter speriodes, Enterobacter cloacae.
Биомассадағы полисахаридтерден (крахмал, целлюлоза) сутек алуда тездету үшін ферменттер қолданылуы мүмкін.

## Биофотолиз
1999жылы  Беркли Калифорниялық университет ғалымдары балдырлаға оттегі мен күкірт жетпесе фотосинтез үрдісі баяулап сутегінің бөлінуі қарқынды жүретінін байқады.
Сутегіні жазыл балдырлар бөле алады.

## Биогаздан сутегіні алу
Сутегі биогаздың риформингі арқылы алына алады.

## Дереккөздер

Санат:Биотехнология
Санат:Отын
Биодизель

**Биодизель** — өсімдік  және жануар майы арқылы өндірілетін биоотын.
нобай|275x275 нүкте
нобай|250x250 нүкте

## Қолданылуы
Биодизель суға түссе өсімдіктер мен жануарларға зиян тигізбейді. Толық биологиялық ыдырауға ұшырайды, өзен-сулардың ластануына әкелмейді. Көмірқышқыл газы аз бөлінеді. Қарапайым дизельге қарағанда құрамына күкірт кірмейді. Бұл экология көзқарасынан жақсы. Биодизельде меншікті жану температурасы 150 °С жоғары, сондықтан қауіпсіз болып саналады.

## Кері жақтары
* Биодизельдің өндірісі үлкен аумақты алады.
* Сақтау мерзімі 3ай.
* Қыс уақытында жылытып отыру керек.
## Дереккөз

Санат:Отын
Мыс (I) сульфаты

**Мыс (I) сульфаты** — бірвалентті мыс тұзы мен күкірт қышқылының органикалық емес қосылысы. Формуласы — Cu2SO4. Кристалдары түссіз, иіссіз және ұшпайды.

## Алынуы
Мыс (I) сульфатын 200 °C температурасында алуға болады. Реакция теңдеуі:
:: \mathsf{2Cu + 2H_2SO_4 \rightarrow Cu_2SO_4 + SO_2\uparrow + 2H_2O}

## Қасиеттері
*Суда ериді. 
*Құрғақ ауада ғана сақталады
*Ылғалды ауада мыс(II)сульфатына және металл мысына ыдырайды.

Санат:Сульфаттар
Күміс(I) оксиді

**Күміс (I) оксиді** — бірвалентті күміс пен оттегінің химиялық қосылысы. *Формуласы*: Ag2O.

## Алынуы
Күміс нитраты гидроксидпен су ерітіндісінде әрекеттескенде оксид түзіледі.
:: \mathsf{2AgNO_3 + 2NaOH \rightarrow Ag_2O\downarrow + 2NaNO_3 + H_2O}
Бұл реакция барысында күміс(I) гидроксидінің оксид пен суға ажырайтынына байланысты:
:: \mathsf{2AgOH \rightarrow Ag_2O + H_2O} 
Сонымен қатар, күміс металының дистилленген суда анодтық тотығу нәтижесінде күміс(I) оксидін алуға болады.

## Қасиеттері
*Көбінде ерімейді. Суда Ag(OH)2− ионын бөледі.
*Қышқылдармен оңай әрекеттеседі.
*:: \mathsf{Ag_2O + 2HX \rightarrow 2AgX + H_2O},
*Фотосезімтал болып келеді. 
*280 °C жоғары температурада еріп, шіриді.



## Дереккөздер

Санат:Күміс қосылыстары
Pegatron

**Pegatron Corporation** — тайваньдық компьютерлік керек-жарақтар ODM-өндіруші. Ол дайын компьютерлерді өндiретін жəне керек-жарақтарын әзiрлейтін ірі тайвань компаниялардың бірі саналады (DMS, Design and Manufacturing Service).

Pegatron атауы *Pegasus* (Пегас) сөзінен шыққан, бұдан екі ірі компьютерлік өндірушілердің аттары дүниеге келді — Pegatron Corporation және ASUSTeK Computer.

## Иелері мен басқару
2010 жылғы 1 маусымға дейін - Pegatron корпорациясының 100% иесі ASUSTeK Computer компаниясы.

Компания басшысы Pegatron Corporation — Тун Цзысянь (Tung Tsu Hsien, 童子贤).

Атқарушы директоры — Джейсон Чэн Цзяньчжун (Jason Cheng, 程建中).

Pegatron Corporation компаниясының 2009 жылы табысы 14,58 млрд $-қа жетті, ASUS маркасымен өнімдерін өндіруін бастап, табысы айтарлықтай $ 8 млрд-тан асты. Осылайша, Pegatron корпорациясы аяғында ASUSTeK Computer толықтай бөлінген кезде алғашқысы бас компаниядан екі есе үлкен болмақ.

## Деятельность
Pegatron: жұмыс үстелі ДК, ноутбуктер, смартбуктар, интернет-планшеттар, компьютер корпустары, аналық платалар, ойын консольдерін, кең жолақты құрылғылар, сымсыз жүйелер, желілік жабдықтар, АТС, мультимедиа, LCD теледидарлар және басқа да көптеген электрондық құрылғылар өндірісімен айналысады.

Pegatron компаниясы ASUSTeK Computer бас компанияна арналған өнімдер де, және өз брендімен де шығарады: Pegatron және ASRock, сондай-ақ басқа да брендтер үшін келісімшарттары бар.

Мысалы, өндірістік қуаты Pegatron корпорациясы, соның ішінде әлемдегі ең ірі корпорациялар Sony (PlayStation 2), Apple Inc. (iPod, iPod Shuffle, MacBook), Alienware, Falcon Northwest, Palm, Inc., HP өнімдері үшін түрлі компоненттерін өндіреді, және басқа да көптеген жабдықтар өндірушілер компьютерлік жүйелерде Pegatron аналық тақталарын пайдаланады.

## Өнімдер мысалдары
* Үстел дербес компьютерлері
** Pegatron WALL-E.
** Pegatron Ultra Slim Atom NetTop.
** Pegatron Amis L6
* Смартбуктар
** Pegatron Neo
* Аналық тақталар
** Pegatron IPP7A-CP (NVIDIA ION платформасы)
* Планшеттер
** Pegatron Lucid Tablet
** Pegatron Chagall
* Смартфондар
** iPhone (жинау)
Ресейде, федералдық желілік компьютерлік техника дүкендерінде сатылатын *DNS* брендімен өнімдері көп тараған. Осы ноутбуктардың ерекшелігі - белгілі аналогтармен салыстырғанда бағасының төмен.
A17, A35 және т.б. сияқты кейбір ноутбуктер, осы брендпен өндірушісі және ноутбук негізделген платформасының жалпы атауы Pegatron корпорациясын білдіреді. Одан кейін сандық нөмірі көрсетіледі, бұл белгілі бір ноутбук компоненттерін көрсетеді. 

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Pegatron Corporation ресми сайты 
* Pegatron корпорациясының «3Dnews» IT жаңалықтар сайтындағы мақалада атап өтілуі

Санат:Тайбэй компаниялары
Санат:Тайваньдық компьютерлер өндірушілер
ITunes Store

**iTunes Store** — Apple компаниясының онлайн-дүкені, электрондық құрылғыларға сандық аудио, бейне және ойын медиамазмұнды таратады. Барлық музыка AAC форматында қол жетімді.

2003 жылдың 28 сәуірде Сан-Францискода, Moscone West орталығының тұсаукесерінде Стив Джобстың хабарлауы барысында таныстырылды.

## iTunes Store Қазақстан үшін
Қазақстан үшін iTunes Store супермаркетінде төмендегі бөлімдер (дүкендер) қол жетімді:
* Музыка
* Фильмдер
* App Store
* Кітаптар
* Подкасттар
* iTunes U

## iTunes Festival

Apple кезекті музыкалық фестивальдар өткізеді. Алғаш рет iTunes Music Festival Лондонда 2007 жылдың қыркүйек айында өтті. iTunes Store осы фестивальдердің тірі қойылымдары сатылады. Іс-шараға қазірдің өзінде көптеген атақты топтар мен суретшілер барып қайтты.

## Дүкен ерекшеліктері
thumb|right|300px| iTunes дүкенінде әндердің сатылуы, 2003—2010.
2010 жылдың ақпан айына дүкен жалпы 10 млрд әндер сатқан:
Қазір бұнда қол жетімді:
* 43 миллионнан астам әндер;
* 100000 телебағдарламалар және 15 000 фильмдер, оның 5000-нан астамы, HD - форматында қол жетімді.

## iTunes Store әлемде

iTunes Store, толық дүкен ретінде 62 елде қол жетімді:

### Басқа елдерде мазмұнның қол жетімділігі
Мазмұн ұстанымы біртекті емес, және әр түрлі елдерде кез келген мазмұнның болмауы құқық иелеріне байланысты. Apple тек iPhone, iPad және iPod Touch бағдарламалық қамтамасыз ету бөлімі құқығына ие болады. Барлық басқа мазмұн (музыка, видео және т.б. ...) - Голливудта ірі кино компаниялары мен дыбысжазу компанияларына тиесілі. Қай ел дүкенінде олардың жұмыстары қол жетімді болуы туралы шешімді — тек мазмұн иелері қабылдай алады.

### Қызықты фактілер
2013 жылы 23 сәуірде Apple iTunes Store-да «iTunes-пен бірге 10 жыл» iTunes декадасын іске қосты.

## Бағалар
* **АҚШ**: $0,99 бір ән үшін, $7,99, $9,99 немесе $14,99 бір альбом үшін
* **Канада**: CA$0,99 бір ән үшін, CA$9,99 бір альбом үшін, CA$11,99 сандық буклеті және бейне клипі бар бір альбом үшін
* **Ұлыбритания**: ₤0,79 бір ән үшін, ₤7,99 бір альбом үшін, ₤9,99 сандық буклеті және бейне клипі бар бір альбом үшін
* **Еуроаймақ**: 0,99 € бір ән үшін, 9,99 € бір альбом үшін, 11,99 € сандық буклеті және бейне клипі бар бір альбом үшін
* **Скандинавия**: 9 крон бір ән үшін, 90 крон бір альбом үшін, 100 крон сандық буклеті және бейне клипі бар бір альбом үшін
* **Ресей**: 10-19 рубль бір ән үшін, 29-249 рублей бір альбом үшін (альбомның бағасы тұрақты емес)

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* App Store
* Mac App Store
* Google Play
* Xbox Music

## Әдебиет
* 
* 

## Сілтемелер
* 
* ITUNES-ке 10 жыл
* 11.07.2014 :: support.apple.com :: iTunes Store дүкенінен кредиттік және дебеттік банктік карталар бойынша сатып алу үшін шоттар

Санат:ITunes
Санат:Apple Inc. қызметтері
Санат:Сандық дистрибуция
IBooks

**iBooks**&nbsp;— Apple Inc. электронды кітап оқуға арналған тегін бағдарлама. 

Apple корпорациясы құрылғыларында ғана жұмыс істейді. Атап айтқанда, iPad, iPhone, iPod Touch және OS X. Apple құрылғылары үшін негізгі «оқу құралы». Алғашында iPad үшін құрылған, бірақ содан кейін Apple басқа құрылғыларына пайда бола бастады. Бағдарлама баспасөз баяны 2010 жылы 27 қаңтарда өткізілді. Бұл бағдарлама тегін, құрылғыдағы App Store-дан оны жүктеуге болады. 2013 жылы 10 маусымда, Apple iBooks-тың десктоптар нұсқасын жариялады..

### Форматы
iBooks бағдарламамен мынадай форматтарда сандық кітаптар оқуға болады:
* .ePub
* .pdf
* .ibooks&nbsp;— 2.0 нұсқасынан бері
iTunes көмегімен iBooks-ке тегін қорғалмаған файлдарды қосуыңызға болады.ePub немесе iBookstore дүкенінен сатып алынған .ePub файлдарын жазып ала аласыз. Сондай-ақ, iBooks .pdf файл форматын қолдайды, iBooks қолмен синхрондалған болуы мүмкін.

Қолдау интерфейс тілдері: орыс, араб, каталан, қытай, хорват, чех, дат, голланд тілі, ағылшын, фин, француз, неміс, грек, еврей тілі, венгр, индонезия, итальян, жапон, корей, малай, норвег, поляк, португал, румын, словак, испан, швед, тай, түрік, украин, вьетнам.

## Дереккөздер

## Ссылки
* Қолдау қызметі
* Apple ресми сайтында Бағдарламаның сипаттамасы
* Ұлыбританияда iBooks танымалдығы 
* Readwrite шолуы

Санат:2010 жылы жасақталған бағдарламалық жасақтамалар
Санат:FictionBook қарау бағдарламалары
Санат:Apple бағдарламалық жасақтамасы
Санат:Apple Inc. қызметтері
Санат:IOS-қа арналған бағдарламалық жасақтама
Санат:Сандық дистрибуциялар платформалары
Санат:Электронды кітаптармен жұмысқа арналған бағдарламалық жасақтамалар
Жұлдыз (Ақмола облысы)

**Жұлдыз** — Ақмола облысы Егіндікөл ауданы, Жалманқұлақ ауылдық округі құрамындағы ауыл. 

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Егіндікөл ауылының оңтүстік-батысында 29 км жерде, Қожакөл көлінің оңтүстік жағасында орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Егіндікөл ауданы елді мекендері
Қоржынкөл (Егіндікөл ауданы)

**Қоржынкөл** — Ақмола облысы Егіндікөл ауданындағы ауыл, Қоржынкөл ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Егіндікөл ауылының солтүстік-батысында 35 км жерде, Қоржынкөл көлінің солтүстік-шығысында орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Егіндікөл ауданы елді мекендері
Қоржынкөл (Ерейментау ауданы)

**Қоржынкөл** — Ақмола облысы Ерейментау ауданы, Өлеңті ауылдық округі құрамындағы темір жол бекеті.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Ерейментау қаласының шығысында 18 км-дей жерде.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Ерейментау ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Тоғанас (Ақмола облысы)

**Тоғанас** (2010 жылға дейін – *Қазақстанның 30 жылдығы*) — Ақмола облысы Егіндікөл ауданы, Ұзынкөл ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Егіндікөл ауылының оңтүстік-шығысында 46 км-дей жерде, Жаңақоныс көлінің батысында орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Егіндікөл ауданы елді мекендері
FaceTime

**FaceTime** ()&nbsp;— Apple компаниясы әзірлеген бейнеқоңырау шалу технологиясы, соның ішінде аттас веб камера. FaceTime iPhone телефонның және iPod Touch плеерінің (төртінші буыннан бастап), iPad планшетті компьютерінің (екінші буыннан бастап) ажырамас бөлігі, және iMac компьютерлеріне және MacBook ноутбуктеріне орнатылады, онда бұрын пайдаланылған iSight веб-камерасын ауыстырды.
### Стандарттар
FaceTime төмендегі стандарттарға негізделген:
* H.264 и AAC&nbsp;— бейне және аудио кодектер
* VoIP үшін SIP&nbsp;— IETF сигналдау протоколы
* STUN, TURN және ICE&nbsp;— IETF брандмауэрлерді  айналып өту технологиялары және NAT
* RTP и SRTP&nbsp;— VoIP үшін нақты уақыттағы IETF стандарттар мен шифрланған медиа ағындары

### Қызықты фактілер
FaceTime қолданбасынан қоңырау шалу үшін браузерден мынадай үш команданы теру арқылы шақыруға болады. Синтаксисі келесі:
* facetime://appleid
* facetime://email@address
* facetime://phone#

## Оқиғалар
* 7-11 маусым 2010&nbsp;— Apple FaceTime технологиясын WWDC-2010 конференциясында хабарлады.
* 8 қазан 2010&nbsp;— Apple FaceTime ресми жұмыс істемейді елдердің тізімін жариялады. Тиым салынған тізімге кіреді: Иордания, Катар, Сауд Арабиясы, Біріккен Араб Әмірліктері, Египет.
* 20 қазан 2010&nbsp;— Apple на специальном мероприятии объявляет о выходе приложения FaceTime (версия 0.9 Beta) для компьютеров Mac.
* 11 маусым 2012&nbsp;— WWDC-2012 өткізілген мәслихатында Apple FaceTime 3G желісі арқылы жұмыс істеу мүмкіндігін жариялады.

## Сондай-ақ, қараңыз
* ISight
* Photo Booth

## Сілтемелер
* FaceTime туралы Apple сайтында
* Apple Inc. сайтынан FaceTime қолданбасын жүктеп алу

## Дереккөздер

Санат: IP-телефония
Санат:Apple бағдарламалық жасақтамасы
Санат:IOS-қа арналған бағдарламалық жасақтама
Санат:Бейнекамералар
Санат:Бейнеконференцияларды бағдарламалық жасақтамасы
Бенито Вильямарин

**«Бенито Вильямарин»** () (2010 жылға дейін «*Мануэль Руис де Лопера*» деп аталған) — Севилья қаласындағы футбол стадионы. «Реал Бетис» командасының үй алаңы. Стадионда 1982 жылғы футболдан әлем чемпионатының екі ойыны өткізілген: Бразилия — Шотландия және Бразилия — Жаңа Зеландия және де ЕВРО-1984 іріктеуіндегі белгілі матч Испания — Мальта.

## Сілтемелер
* Worldstadiums.com * 
* 

Санат:Стадиондар
Санат:Испания футбол стадиондары
Рио-Гранде-де-Сантьяго

**Рио-Гранде-де-Сантьяго** (исп.&nbsp;*Río Grande de Santiago*) немесе жай **Сантьяго** — Мексиканың территориясы бойынша батысқа қарай ағатын өзен. Оның ұзындығы 562 км-ді құрайды. Бастауын Чапала көлінен, 1524 м биіктіктен алады. Халиско және Наярит штаттарынан ағып өтіп,Тынық мұхитқа құяды. Батыс Сьерра-Мадре сайларынан ағып, көптеген сарқырамалар мен табалдырықтарды түзеді. 2004 жылдан 2007 жылға дейін өзенде Эль-Кахон (es) СЭС-сы құрылған болатын, ал ағысынан 60 км төменде 1997 жылы салынған Агуамильпа (es) СЭС-сы орналасқан. Соңғы болып 2012 жылдың 6 қарашасында La Yesca каскадының ең жоғары СЭС-сы орнатылған.

## Дереккөздер
* Большая советская энциклопедия (рус.)
* INEGI. Площадь водосбора основных рек 2008 (исп.)
солға|нобай|270x270 нүкте|Эль-Кахон тоғаны

Санат:Алфавит бойынша өзендер
Санат:Мексика өзендері
Райнбек

**Райнбек** (нем.&nbsp;*<span lang="de">Reinbek</span>*) — Шлезвиг-Гольштейн жеріндегі Германиядағы қала. 

Штормарн аймағының құрамына кіреді. Халық саны 26 347 адамды құрайды (2012 жылдың 31 желтоқсаны). Жерінің ауданы 31,23 км². Ресми коды —  *01 0 62 060*.

Қала 6 қалалық аймаққа бөлінеді.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Ресми сайты
Санат:Шлезвиг-Гольштейн елді мекендері
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Орике

**Орике** (порт. *<span lang="pt">Ourique</span>*) — Португалиядағы қалалық типтегі елді мекен, Бежа аттас муниципалитетінің орталығы. Халық саны — 3,0 мың. тұрғын (елді мекен), 6,2 мың. тұрғын (муниципалитет). Елді мекен және муниципалитет Алентежу аймағы мен Байшу-Алентежу субаймағына кіреді. Ескі әкімшілік бөлініс бойынша Байшу-Алентежу шет аймағына кірген.

## Орналасуы

___дейін арақаштығы:
* Лиссабон — 142 км
* Бежа — 51 км
* Эвора — 105 км
* Сетубал — 113 км
* Фару — 75 км
Муниципалитет шектеседі:
* солтүстігінде — Сантьягу-ду-Касен және Алжуштрел муниципалитеттері
* шығысында — Каштру-Верде және Алмодовар муниципалитеттері
* оңтүстігінде — Силвеш муниципалитеті
* батысында — Одемира муниципалитеті

## Халқы

## Тарихы
Елді мекен 1290 жылы құрылған.

## Аймақтар

## Сілтемелер
* Муниципалитеттің ресми сайты
* Орике суреті
Санат:Алфавит бойынша елді мекендер
Парацетамол

**Парацетамол** (панадол, эфферелган) – түрлі атаулармен сатылатын ыстық басушы дәрі. Бірақ өзге дженериктермен (алмастырушы дәрілер) құрамы бірдей. Ыстық басудан өзге демікпемен (астма) ауыратын адамдар үшін де тиімді дәрі. Парацетамолдың бір таблеткасы 500 мг құрайды. Фармакотерапиялық  тобы: анальгетиктер; басқа да анальгетиктер - антипиретиктер; анилидтер; парацетамол.
thumb|right|200px|парацетамол

## Фармокологиялық қасиеттері
Парацетамол ішке қабылданған кезде асқазан-ішек жолынан тез және толық дерлік сіңеді. Қандағы ең жоғарғы концентрациясына 0,5-2 сағаттан соң жетеді. Парацетамол организмнің тіңдеріне жылдам және біркелкі таралады. Қабылданған дозаның 10-15%-ы плазма ақуыздарымен байланысады. Таралу көлемі мен биожетімділігі шамасының балалар мен ересектерде елеулі айырмашылығы жоқ. Препарат плацентарлық бөгет арқылы өтеді. Бала емізетін ана сүтіне қабылданған дозаның 10%-дан азы түседі. Парацетамол бауырдың микросомальді ферменттерімен метаболизденеді. 80 пайызға жуығы глюкурон қышқылы және сульфаттармен конъюгаттар түзеді, ал 7  пайызға дейіні белсенді метаболиттер түзу арқылы гидроксил енуге ұшырайды. Олар глютатионмен конъюгацияланады.

Артық дозаланған кезде немесе глютатион жеткіліксіз болғанда бұл метаболиттер, гепациттер некроз тудыруы мүмкін. Парацетамолдың жартылай шығарылу кезеңі 1,5-2,5 сағатты құрайды. Бұл бауыр функциясының айқын бұзылуымен науқастарды және егде жастағы емделушілерде артуы мүмкін.Қабылданғаннан кейін 24 сағаттан соң парацетамолдың 85-90 пайызы несеппен бірге глюкуронидтер және сульфаттар түрінде, ал 3 пайызы өзгермеген күйде шығарылады. 10-12 жас жасқа дейінгі балаларда сульфаттармен бірге конъюгаттар түзуі парацетамолдың метаболизмі мен шығарылуының негізгі жолы болып табылады. Ересектерге қарағанда балаларда гепаоуытты әсерінің болу ықтимылдығы төмен.

Балалар мен ересектерде басқа фармакокинетикалық параметрлер бойынша айырмашылықтар жоқ.

## Фармакодинамикасы
Есірткі емес анальгетик. Ыстықты түсіретін жане ауырғанды басатын әсері бар. Препарат ОЖЖ-де циклоогеназаны бөгеп, ауыру және жылудың реттелуі орталығына ықпал етеді. Дене жылуының жоғалуы қызба жағдайында қан тамырларының кеңеюі және шеткергі қан ағысының артуы нәтижесінде өседі. Қабынған тіндерде жасушалық кероксидазалар парацетамолдың циклооксигеназаға ықпалынбейтараптандырады. Ол препараттың қабынуға қарсы әсерінің іс жүзінде толық жоқтығымен түсіндіріледі.

## Қолданылуы
Дене температурасының артуымен қоса жүретін жұқпалы қабыну ауруларында (ЖРА,тұмау, балалар жұқпалары). Қолдану дозасын сақтамаған жағдайда бауыр,бүйрек, қанайналым жүйесі бұзылуы мүмкін. Әдетте мұндай жағдайлармен спирттік ішімдіктерді тұтынатын адамдар соқтығысады. Сол себепті, ішімдік тұтынушы адамдарға парацетамолды аз дозада қабылдауыды кеңес етеді.

Санат:Дәрілер
Санат:Дәрілік формалар
Санат:Анальгетиктер
Санат:Ацетанилидтер
Дейвид Балтимор

**Дэвид Балтимор** (; род. 7 наурыз 1938, Нью-Йорк) — америкалық биохимик, молекулалық биолог және вирусолог. 1971 жылы геномдық нуклеин қышқылы түріне және рерликациялау әдісіне байланысты вирустар жіктеуді ұсынды.

## Сілтемелер
* Нобельдік комитет сайтынан ақпарат 

Санат:АҚШ биохимиктері
Санат:АҚШ вирусологтары
Санат:Молекулярлық биологтар
Санат:Суортмор-колледжі түлектері
Санат:Массачусетс технологиялық институты оқытушылары
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым медалімен марапатталғандар
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері
Санат:Француз ғылым академиясының мүшелері
Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері
Санат:Папа ғылым академиясының мүшелері
Жәмішев

**Жәмішев** сөзі тегі бойынша мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:

* Болат Бидахметұлы Жәмішев — Қазақстан даму банкі басқармасының төрағасы. экономика ғылымдарының докторы.
* Әбіраш Жәмішев - жазушы, аудармашы.
Эдуард Кендалл

**Эдуард Келвин Кендалл** (, 8 наурыз, 1886, Норуолк, Коннектикут, АҚШ — 4 мамыр, 1972, Принстон, Нью-Джерси АҚШ) — америкалық химик, «бүйрек үсті безінің гормондар қатысты ашылулары, олардың құрылымы және биологиялық әсерлері үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1950 жылғы лауреаты (Тадеуш Рейхштейн және Филип Хенчпен бірге).

## Өмірбаян
Эдуард Кендалл өмірге 8 наурызда 1886 жылы Саут-Норуолкте келген. 
* 1910 жылы Колумбия мемлекеттік университетін бітірді. 1911-1914 жылдары Нью-Йорк клиникасында қызмет етті, ал 1914 жылы Рочестер клиникасында істеді. 
* 1921-1951 жылдары Миннеаполистегі Миннесота университетінде физиологиялық химия профессоры қызметінде болды. 
* 1952-1972 жылдары Принстон университетінде химия профессоры қызметін атқарды.

Эдуард Кендалл 1972 жылы 4 мамырда Принстонде өмірден озды.

## Ғылыми еңбектері
Негізгі ғылыми еңбектері гормондар биохимиясына арналған.
* Тироксинді (1914) және кортизонды ашты (1948).
* Глутатионның кристаллдануын зертеді және құрылымын анықтады.

## Қоғамдағы қызметі
* Швец корольдік ҒА мүшесі.
* Америкалық Ғылым және өнер академиясы мүшесі (1951-72).
* Басқа да ғылыми академия мен ғылыми қоғамдағы қызметтері.

## Марапаттары
* 1950 — Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы.

## Сілтемелер
* Эдуард Кендаллдің Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны.
* Эдуард Кендаллдің Нобельдік дәрісі .

Санат:АҚШ медиктері
Санат:АҚШ биохимиктері
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Антониу Эгаш Мониш

**Антониу Каэтану ди Абреу Фрейри Эгаш Мониш** (; айтылуы [] **[Эгаш Муниш]**, 29 қараша 1874, Аванка — 13 желтоқсан 1955, Лиссабон) — португалиялық психиатр және нейрохирург, «Лоботомиялардың кейбір психикалық аурулардағы терапиялық әсерлерін ашқаны үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1949 жылғы лауреаты. Сыйлықты, «Ішкі органдардың қызметін үйлестіруші ретінде аралық мидың функционалдық ұйымдастырылуын ашқаны үшін» марапатталған Уолтер Гесспен бөлісті.

## Өмірбаяны
Антонио Эгас Мониз Эстаррежа муниципалитетіндегі Аванка қаласында дүниеге келген. Коимбра университетінде медицинада оқыды, содан кейін Бордо мен Парижде неврология бойынша оқыды. 1902 жылы неврология кафедрасының профессоры болды, бірақ 1903 жылы саяси мансаппен айналысу үшін бұл лауазымды тастады. Республикалық центристік партияны құрды және 1903 жылдан 1917 жылға дейін Португалия парламентінде оның өкілі болды. Кейін Мадридтегі Португалия елшісі (1917) және Сыртқы істер министрі (1918) қызметтерін атқарды. Осы уақытта медицинамен айналысуды және физиология мен анатомияны зерттеуді жалғастырды, ал 1911 жылы жаңадан құрылған Лиссабон университетінде неврология профессоры болды.

## Марапаттары

## Дереккөздер

## Сыртқы сілтемелер
* Эгаш Моништың Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны.

Санат:Португалияның сыртқы істер министрлері
Санат:Лиссабонда қайтыс болғандар
Санат:Португалия медиктері
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Нобель сыйлығының лауреаттары Португалия
Санат:Нейрохирургтар
Санат:Коимбр университеті түлектері
Уолтер Гесс

**Уолтер Рудольф Гесс** (, 17 наурыз, 1881, Фрауэнфельд, Швейцария — 12 тамыз, 1973, Локарно, Швейцария) — швейцариялық физиолог, «Ішкі органдардың қызметін үйлестіруші ретінде аралық мидың функционалдық ұйымдастырылуын ашқаны үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1949 жылғы лауреаты. Сыйлықты, «Лоботомиялардың кейбір психикалық аурулардағы терапиялық әсерлерін ашқаны үшін» Эгаш Монишпен бөлісті.

## Сілтемелер
* Уолтер Гесстің Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны.
* Уолтер Гесстің Нобельдік дәрісі.

Санат:Швейцария медиктері
Санат:Швейцария нейробиологтары
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Пауль Герман Мюллер

**Пауль Герман Мюллер** (; , Ольтен, Швейцария — , Базель, Швейцария) — XX ғасырдағы  швейцариялық химик, «Байланыс уы ретінде ДДТ уының жоғары тиімділігін ашқаны үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1948 жылғы лауреаты.

## Сілтемелер
* Пауль Мюллердің Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны.
* Пауль Мюллердің Нобельдік дәрісі.

Санат:Химиктер
Санат:Швейцария химиктері
Хоуард Темин

**Хоуард Мартин Темин** (, 10 желтоқсан 1934, Филадельфия — 9 ақпан 1994, Мэдисон) — америкалық генетик, «онкогендік вирустар мен  жасушаның генетикалық материалы арасындағы әрекеттесуге қатысты ашылулары үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1975 жылғы лауреаты (Дейвид Балтимор және Ренато Дульбеккомен бірге).

## Сілтемелер
* Хоуард Теминнің Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны .
* Хоуард Теминнің Нобельдік дәрісі.
* Хоуард Теминнің некрологы  Ласкер қорының сайты.

Санат: Филадельфияда туғандар
Санат:Висконсинде қайтыс болғандар
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:АҚШ генетиктері
Санат:Молекулярлық биологтар
Санат:XX ғасыр биологтары
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым медалімен марапатталғандар
Санат:Суортмор-колледж түлектері
Филип Хенч

**Филип Шоуолтер Хенч** (, 28 ақпан, 1896, Питтсбург, Пенсильвания, АҚШ — 30 наурыз, 1965, Очо&nbsp;Риос, Ямайка) — американдық дәрігер, «бүйрек үсті безінің гормондарына қатысты ашылулары, олардың құрылымы және биологиялық әсерлері үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1950 жылғы лауреаты (Эдуард Кендалл және Тадеуш Рейхштейнмен бірге). Рочестердегі (Миннесота, АҚШ) Майо клиникасында ревматоидты артритті емдеуде, Тадеуш Рейхштейннен тәуелсіз түрде ашқан Эдуард Кендаллдың, Бүйрек үсті безінің гормонын сәтті қолданды (кейінгі атауы кортизон).

## Сілтемелер
* Филип Хенчтың Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны.
* Филип Хенчтың Нобельдік дәрісі.

Санат:Питтсбургте туғандар
Санат:АҚШ медиктері
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Александр Михайлович Овечкин

**Александр Михайлович Овечкин** (17 қазан 1985, Мәскеу, КСРО) — *[[Вашингтон Кэпиталз]]* клубында ойнайтын ресейлік кәсіби хоккейші, сол жақ шеткі шабуылшы, ''NHL'' тарихында ең көп гол соққан  2018 жылғы Стэнли кубогының иегері. Үш дүркін чемпион (2008, 2012, 2014). 

Алдымен Овечкин "Динамо" мәскеулік суперлига үшін ойнады. Америка клубында Александр 10 маусым өткізді, 2010 жылы команда капитаны болды. 2008 жылдың қаңтарында Овечкин "Вашингтонмен" келісімшартқа қол қойды. 13-жылдық келісімшарт сомасы 124 млн доллар болды, 100-ден астам миллион долларға келісімшарт жасасқан ең бірінші хоккейші атанды. Бір маусымда қатарынан шайба соққан ерекше ойыншылардың қатарына ілікті. 2009 жылы ол соңғы онжылдықтың ең үздік ҰХЛ ойыншыларының қатарына қосылды. 

Александр Овечкин Ресейден шыққан ҰХЛ чемпионатында 500 гол салған бірінші хоккейші болды. Ол ресейлік жұмыс істеп жүрген хоккейшілердің және басқа ҰХЛ хоккейшілерінің арасында саны бойынша бас чемпионаттарда бірінші орында тұр. 

## Жас кезі
Александр Овечкин 1985 жылы Мәскеуде дүниеге келген. Ол отбасында ағаларына 13-15 жас толғанда, үйіндегі үшінші бала болып дүниеге келген.

Әкесі Динамо футбол клубы үшін ойнаған. Анасы КСРО-ның баскетбол құрамасына қатысып, әлем чемпионы, екі мәрте Олимпиада чемпионы атанды (1976 және 1980 жылдары).

8 жастан бастап ол хоккей секциясына бара бастады. Бірнеше жылдан соң ол Динамо хоккей клубының мектебіне жазылады. Бала кезінен бастап шайба соғудан рекордтарды орната бастады.

## Дереккөздер

Санат:1985 жылы туғандар
Санат:Мәскеуде туғандар
Санат:Ресей хоккейшілері
Келімбетов

**Келімбетов** сөзі тегі бойынша мынадай мағыналар білдіруі мүмкін:

* Қайрат Нематұлы Келімбетов  — Қазақстан Республикасының мемлекет қайраткері.
* Немат Келімбетов – түрколог-ғалым, филология ғылымдарының докторы, профессор.
Бернардо Альберто Усай

**Бернардо Альберто Усай** (**Хуссей**, , 10 сәуір, 1887, Буэнос-Айрес, Аргентина — ) — аргентиналық физиолог,  «Глюкоза метаболизміндегі гипофиздің алдыңғы бөлігіндегі гормондардың рөлін ашқаны үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын 1947 жылы алған. Сыйлықты гликогеннің каталитикалық түрленуін ашқаны үшін марапатталған жұбайы Герти Коримен және Карлмен бөліст. Ол ғылымда Аргентина және Латын Америкадан Нобель сыйлығын алған бірінші иегер.

## Өмірбаян
Бернардо Альберто Усай Буэнос-Айресте, Франциядан келген иммигранттар Альберт мен Клара Усайдың отбасында дүниеге келген. Ол, ерте жетіліп, 14-жасында Буэнос-Айрес университеті фармацевтика мектебіне жіберілді, одан кейін тек 17 жаста болған кезде 1904 жылы 1910 жылға дейін осы университеттің медицина факультетінде оқыды. Усай үшінші жылы медицина студенті болып жүріп, физиологиялық ғылыми-зерттеу және оқу-әдістемелік бөлімінің көмекшісі ретінде қызмет атқарды.

Аргентина ҒА академигі.

## Сілтемелер
* Бернардо Усайдың Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны .
* Бернардо Усайдың Нобельдік дәрісі .

Санат:Аргентина физиологтары
Санат:Аргентина Нобель сыйлығының лауреаттары
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері
Герти Тереза Кори

**Герти Тереза Кори**, **Радниц** (, **Герти Тереза Радниц-Кори**, 15 тамыз, 1896, Прага, Аустрия-Венгрия (қазір Чехия)&nbsp;— 26 қазан, 1957)&nbsp;— американдық биохимик.

Карл және Герти Коридің Кори циклы ретінде белгілі көмірсулар циклын құру, глюкозо-1-фосфатты бөліп алу және фосфорилазаны және фосфоглюкомутазаны ашуы ең елеулі үлес болды. Бұл жаңалықтар гликогенолиз және гликолиздің ферментативті бағытын құрды. Күйеуі Карл Коримен бірге «Гликогеннің каталитикалық айналуын ашқаны үшін» физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1947 жылы лауреаты атанды.

Гликоген метаболизмінде, Герти Кори тармақталған амило-1,6-глюкоксидазанының ферменті ашылуында және бірізді ферменттік қорыту арқылы гликоген құрылымын құруда оны қолдану ізашар болды. Бұл жаңашыл жұмыс гликоген сақтаумен байланысты аурулар кезінде ферменттік ақауларды анықталғанға алып келді. Осылайша оның клиникалық аренада өз ғылыми-зерттеулері негізгі ғылыми жаңалықтарды кеңейтті, әсіресе, оның бастапқы алаңы, клиникалық қызығушылығы және мамандандырылуы, педиатрия саласындағы.

## Дәрежелері
* 1914—1920 − Магистратр дәрежесі, Чарльз-Фердинанд университеті, Прага, Чехословакия
* 1920—1921 − Педиатриядағы клиникалық практика, Каролин балалар ауруханасы, Вена, Аустрия
* 1921—1922 − Патология факультеті, Нью-Йорк институты, Малигнантты ауруларды зерттеу зерттеу (Росвелл Парк), Буффало, Нью-Йорк
* 1931—1947 − Фармакология профессоры, Медицина бөлімшесі, Вашингтон университеті, Сент-Луис, Миссури
* 1947—1957 − Биохимия профессоры, Медицина бөлімшесі, Вашингтон университеті, Сент-Луис, Миссури

## Марапаттары
* 1946 − Midwest Award Американдық Химиялық Қоғам
* 1947 − Squibb Award Ішкі секреция зерттеу қауымдастығы
* 1947 − Карл Коримен бірге, Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы
* 1948 − Frances P. Garven Medal, Американдық Химиялық Қоғам
* 1948 − St. Louis Award
* 1950 − Sugar Prize, АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі 
* 1951 − Borden Award, Америкалық медициналық колледждер қауымдастығы

## Естелік
1979 ж. Халықаралық астрономиялық одақ Герти Тереза Кори атын Айдың арғы жағындағы кратерге тағайындады.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Джозеф Ларнердің өмірбаяндық естеліктері
* Герти Коридің Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны 
* Герти Кори Нобельдік дәрісі  

Санат:15 тамызда туғандар
Санат:Прагада туғандар
Санат:26 қазанда қайтыс болғандар
Санат:Миссуриде қайтыс болғандар
Санат:АҚШ биохимиктері
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)
Карл Фердинанд Кори

**Карл Фердинанд Кори** (, 5 желтоқсан, 1896, Прага, Аустро-Венгрия (қазір Чехия) — 20 қазан, 1984) — америкалық биохимик, «Гликоген каталитикалық айналуын ашқаны үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1947 жылғы лауреаты (әйелі Герти Коримен бірге). Олар алынған бұл марапатты аргентиналық физиолог Бернардо Усаймен бірге.

## Марапаттары
* Америкалық Қоғамдық денсаулық сақтау қауымдастығы Ласкер жүлдесі (1946).
* Герти Коримен бірге, Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы (1947).
* Squibb Award Ішкі секреция зерттеу қауымдастығы (1947).
* Америкалық Химия қоғамының Уиллард Гиббс медалі (1948).
* Силлиман лекциясы (1952).
* «Ғылым және өнер үшін» австриялық құрметті медалі (1957).

## Қайнар көзі

## Сілтемелер
* Карл Коридің Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны.
* Карл Коридің Нобельдік дәрісі .
* Милдрен Конның библиографиялық естеліктері.

Санат:АҚШ биохимиктері
Санат:Гарвард университеті оқытушылары
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)
Герман Джозеф Меллер

**Герман Джозеф Меллер** (; 21 желтоқсан 1890, Нью-Йорк — 5 сәуір 1967, Индианаполис) — американдық генетик, Томас Хант Морганның шәкірті, Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты (1946). Рентген сәулелерінің мутагенді әрекеттері саласындағы жұмыстарымен және радикалды саяси көзқарасымен танымал.

КСРО ҒА корреспондент-мүшесі (1933—1949, с 1990). 1948 жылы 24 қыркүйекте КСРО ҒА атына атақтан бас тарта отырып, КСРО-дағы генетиканы қудалауға қарсы наразылық белгісі ретінде хат жолдады; 1949 жылы қаңтарда атақтан айырылды; 1990 жылы атағы қалпына келтірілді.

## Қайнар көзі

## Әдебиет
* , *Genes, radiation, and society: the life and work of H.J. Muller* (Ithaca, New York : Cornell University Press, 1981). ISBN 0-8014-1304-4

## Сілтемелер
* Нобельдік комитет сайтынан ақпарат 

Санат:АҚШ генетиктері
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:КСРО Ғылым Академиясының корреспондент мүшелері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері
Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері
Санат:Жапон ғылым академиясының құрметті мүшелері
Санат:АҚШ әлеуметтанушылары
Санат:Райс университеті оқытушылары
Санат:Амхерс колледжі оқытушылары
Санат:Антиәскери белсенділер
Говард Уолтер Флори

**Говард Уолтер Флори, барон Флори** (, 24 қыркүйек, 1898, Аделаида, Аустралия — ) — шығу тегі аустралиялық ағылшын фармаколог, «Пенициллинді ашқаны үшін және әр түрлі  жұқпалы ауруларға емдік әсері үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1945 жылғы лауреаты (Александер Флемингпен  және Эрнст Чейнмен бірге).

## Өмірбаян
Говард Уолтер Флори 1898 жылы 24 қыркүйекте аустралиялық Аделаида қаласында өмірге келген.

1951 жылы, ғылымға елеулі үлес қосқаны үшін, Лондон корольдік қоғамы Корольдік медальмен ғалым марапатталды.

## Қайнар көзі

## Сілтемелер
* Хоуард Флоридің Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны.
* Хоуард Флоридің Нобельдік дәрісі.

Санат:Оксфорд университеті түлектері
Санат:Ұлыбритания фармакологтары
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Копли медалінің иегерлері
Санат:Корольдік медаль иегерлері
Флори
Санат:Родс шәкіртақысының иегерлері
Санат:Өмір бойы пэрлер
Эрнст Борис Чейн

**Эрнст Борис Чейн** ( — *Эрнст Борис Чейн*,  — *Эрнст Борис Хаин*; 19 маусым 1906, Берлин — 12 тамыз 1979, Малрени, Мейо) — шыққан тегі неміс британдық биохимик, «пенициллинді ашқаны үшін және әр түрлі  жұқпалы ауруларға емдік әсері үшін»Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1945 жылғы лауреаты (Александер Флеминг және Говард Флори бірге).

## Сілтемелер
* Чейннің өмірбаяны
* Эрнст Чейннің Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны.
* Эрнст Чейннің Нобельдік дәрісі.
* Ақпарат ИС АРАН сайты

Санат:Ұлыбритания биохимиктері
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Лондон корольдік қоғамы
Санат:КСРО ҒА Шетелдік мүшелері
Ақсуат (Ақмола облысы)

**Ақсуат** (2010 жылға дейін – *Новодолинка*) — Ақмола облысы Ерейментау ауданындағы ауыл, Ақсуат ауылдық әкімдігі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Ерейментау қаласының оңтүстік-батысында 59 км-дей жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер

 

Санат:Ерейментау ауданы елді мекендері
Алғабас (Ерейментау ауданы)

**Алғабас** — Ақмола облысы Ерейментау ауданы, Олжабай батыр ауылдық округі құрамындағы ауыл.   

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Ерейментау қаласының оңтүстігінде 29 км жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер
 
 

Санат:Ерейментау ауданы елді мекендері
Герберт Спенсер Гассер

**Герберт Спенсер Гассер** (, 5 шілде, 1888, Платтевиль, Висконсин, АҚШ — 11 мамыр, 1963) — американдық физиолог, «Жеке жүйке талшықтарының жоғары сараланған функцияларына қатысты ашылулары үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1944 жылғы лауреаты (Джозеф Эрлангермен бірге).

## Өмірбаян
Мектепті бітірген соң, мұнда ол дәрігер Эранглер бастаған (кейінірек бірге олар көп зерттеулер жүргізді), психологияны зерттеген. Бітіргеннен кейін медициналық мектепте жұмыс істеп жүріп, 1915 жылы ол өзінің докторлығын алды.

1923 жылы Гассер, Еуропаға барып оқуға грант жеңіп алды және 1931 жылы қайтып келіп ол Корнелль университетінің (Нью-Йорк) медициналық бөлімінің басшысы және психология профессоры атанды. 1935-1953 жылдары Рокфеллер медициналық зерттеулер институтын басқарды, ал кейінірек институтының құрметті мүшесі болды.

## Сілтемелер
* Герберт Гассердің Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны.
* Герберт Гассердің Нобельдік дәрісі.

Санат:АҚШ медиктері
Санат:АҚШ нейробиологтары
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:АҚШ физиологтары
Санат:АҚШ психологтары
Джозеф Эрлангер

**Джозеф Эрлангер** (, 5 қаңтар, 1874, Сан-Франциско, АҚШ — 5 желтоқсан, 1965, Сент-Луис, Миссури, АҚШ) — америкалық физиолог, «Жеке жүйке талшықтарының жоғары сараланған функцияларына қатысты ашылулары үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1944 жылғы лауреаты (Герберт Гассермен бірге).

## Сілтемелер
* Джозеф Эрлангердің Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны.
* Джозефа Эрлангердің Нобельдік дәрісі.

Санат:АҚШ физиологтары
Санат:АҚШ нейробиологтары
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Эдуард Адальберт Дойзи

**Эдуард Адальберт Дойзи** (, 3 қараша, 1893, Хьюм, Иллинойс, АҚШ — 23 қазан, 1986) — америкалық биохимик, К дәрумені химиялық құрылымын ашқаны үшін Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1943 жылғы лауреаты (сыйлықты дәруменді өзі тапқан, Хенрик Даммен бөлісті).

## Сілтемелер
* Эдуард Дойзидің Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны.

Санат:АҚШ медиктері
Санат:АҚШ биохимиктері
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Хенрик Карл Петер Дам

**Карл Петер Хенрик Дам** (, **Хе́нрик Дам**, 21 ақпан, 1895, Копенгаген, Дания — 17 сәуір, 1976, Копенгаген, Дания) — даниялық биохимик және физиолог, «K дәруменін ашқаны үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1943 жылғы лауреаты  (сыйлықты дәруменнің химиялық құрылымын ашқан Эдуард Дойзимен бөлісті).

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Хенрик Дамның Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны.
* Хенрик Дамның Нобельдік дәрісі .

Санат:Дания биохимиктері
Санат:Дания физиологтары
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Дания)
Санат:Грац университеті түлектері
Санат:Копенгаген университеті оқытушылары
Ажы

**Ажы**, *Әжі* — Ақмола облысы Ерейментау ауданы, Қойтас ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Көшелері
Ажы ауылында келесі негізгі көшелер бар:
* Аллажар Теміржанов атындағы көше
* Зейін Шашкин атындағы көше
* Қаркен Ахметов атындағы көше
* Халел Анафин атындағы көше

## Географиялық орны
Аудан орталығы — Ерейментау қаласының солтүстік-шығысында 52 км-дей жерде. 

Ажы ауылы — Ажытаудың етегінде орналасқан. 

## Халқы

## Дереккөздер
  
 

Санат:Ерейментау ауданы елді мекендері
Герхард Домагк

**Герхард Йоханнес Пауль Домагк** (; 30 қазан 1895, Лагов, Герман империясы, — 24 сәуір 1964, Бургберг, ГФР) — неміс патолог және бактериолог, «пронтозилдің бактерияға қарсы әсерін ашқаны үшін» тұжырымдамасын Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының 1939 жылғы лауреаты.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Герхард Домагктың Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны.
* Герхард Домагктың Нобельдік лекциясы.

Санат:Германия медиктері
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері
Санат:Христиан Альбрехт атындағы университеттің түлектері
Санат:Вильгельм атындағы Вестфалия университетінің оқытушылары
Санат:Грайфсвальд университеттің оқытушылары
Санат:Леополдина мүшелері
Санат:Вуппертальдың құрметті азаматтары