Мұхаммед Әли

[thumb|200px|left|Мұхаммед Әли, 2001 жылы [Вашингтонда]]

**Мұхаммед Әли** (туған аты-жөні **Кассиюс Марсселус Клэй**; 17 қаңтар 1942, Луисвилл, Кентукки, АҚШ – 3 маусым 2016, Скотсдейл, Аризона, АҚШ) — ауыр салмақ дәрежесінде өнер көрсеткен американдық кәсіби боксшы, филантроп және қоғам қайраткері. *Жыл боксшысы* атағына 5 рет ие болған бүгінге дейінгі жалғыз спортшы болып табылады. Бүкіл әлем мойындаған спорт иконына айналған, спорт тарихындағы ең танымал тұлға, ең ұлы боксшы. Жарқын қызыл тілді, оның көптеген цитаталары тарихта қалған.

АҚШ үкіметі Әлиді мансабының шарықтау кезінде әскерге шақырғанда АҚШ-тан алыс жатқан бізге тиіспеген Вьетнамға қарсы соғысқа бармаймын, армиядан бас тартамын деп мәлімдеген. Осыдан АҚШ үкіметі оны барлық атақ даңқтарынан айырып үш жылдан астам уақытқа бокстан аластайды.  Спортқа қайта оралғанан кейін тарихшылар атап кеткен «бокстың алтын дәуірінің» барлық мықты боксшыларын жеңіп өзіне барлық атақ даңқтарын қайтарып алады. 

Ал әйгілі Джо Фрейзермен қарсыластығы спорт тарихындағы жарқын беттерге айналды.
Ол- кәсіпқой бокстан үш рет жеңімпаз болған бірден-бір спортшы.

## Биография
Кассиус Марселлус Клей 1942 жылы 17 қаңтарда Кентукки штатының Луисвилл қаласында Одессаның балшықтарында, үй иесі және белгілер мен плакаттардың суретшісі Кассиус Клэйдің отбасында дүниеге келді. Екі жылдан кейін оның жалғыз ағасы Рудольф дүниеге келді, ол кейінірек Рахман Алиге өз есімін ауыстырды. Кассиус мырза ол АҚШ-тың Кентукки өкілдігі мен Сенатта өкілдік ететін танымал либералдық саясаткер Генри Клейманның ұрпағы екеніне сенді. Cassius отбасы қара орта таптың өкілі болды: Жасыл жел орта класты отбасыларға қарағанда әлдеқайда кедей тұратын, бірақ мұқтаж емес еді. Кассиус мырза кәсіпқой суретші болуға тырысып, белгілерін бояйды, әйелі кейде бай ақ отбасылардың үйлерін дайындап, тазалады. Уақыт өте келе олардың жинақ ақшасы 4,500 АҚШ доллары мөлшеріндегі шағын коттеджді жақсы «қара» тоқсанда сатып алуға жеткілікті болды. Кәмелетке толмаған көптеген жастардан айырмашылығы, олардың отбасыларын ерте жастан асыруға мәжбүр болған Кэссиус баладай жұмыс жасаған жоқ. Ол тек қана Луивилль университетінде (кір жуу машиналары мен бөренелер) жұмыс істеді, ол қалталы ақшалар болды. Анасының естеліктеріне сәйкес, жолдастар оның серуендеу кезінде жиі сөйлесіп, ұлы келесі Джо Луи бола алатынын айтты.

1950 жылдардың басында Луивиллде нәсілдік теңсіздік атмосферасы болды, ол 10 жасар Касаидің жеке басын қалыптастыруға айтарлықтай әсер етті. Кейінірек, ол ұйықтап жатар алдында, ол қоғамдағы қараңғы адамдар екінші дәрежелі адамдар ретінде қарастырылғанын түсінбегендіктен, ол жылады. Оның анасы ыстық күнде Кэсси мен автобус аялдамасында автобус күтіп тұрғанын айтты. Ол ең жақын кафеге баласын стакан су ішуін сұрады, бірақ оған бас тартты және есік жабылды. Кассиус дүниетанымының қалыптасуындағы шешуші сәт атасының әңгімесі болды, ол нәсілдік өшпенділікпен қатал өлтірілген қара жасөспірім Эммет Тиль туралы және баланың өлтірушілері ақталды. Кэссиус Сил балаларына «ақ әділеттілік» деген түсінікті түсіндіру үшін Thill's бұзылған денесінің фотосуретін көрсетті. Кассиус анасы оның ата-бабасын ирландиялық атасы Абе Грейдиге қадағалады. Ақындардың қанымен ағып кетуі Одессадағы мақтаныш мәселесі болды, бірақ оның өмірінде Америка Құрама Штаттарында нәсілдік теңсіздікті сынаған ұлына жағымсыз болды. Көпшілік алдында сөйлеген сөзінде, ол веналарда ақ қан «насихатшылар, құл иелері» болып табылады, бірақ іс жүзінде Ирландияның ата-бабасы өзінің қара жесірімен заңдық некеге ұштасқан.
Бал Шлвин Велосипед компаниясының қызыл велосипедін ұрлап, 12 жасында бокс бастады. Сатып алғаннан кейінгі күні Касаи мен досы жәрмеңкеге барып, балаларды балмұздаққа тегін қабылдады. Үйге барғанда, ол велосипедтің ұрланғанын білді. Балшық өте қатты ренжіп, сол кезде ақ полиция қызметкері Джо Мартинді кездестірді. Ол өзінің велосипедін ұрлап алғандығын ұрып-соғатындығын айтып, Мартинге: «Сіз біреуді ұрламай тұрып, алдымен оны үйренуіңіз керек», - деп жауап берді. Ол Кассисты спортзалға шақырды, онда ол жас боксшыларды жаттықтырды, олардың көбісі әуесқой Алтын қолғап жарыстарына қатысты.

Клей келмеді, бірақ екі аптадан кейін Мартин мен оның боксшыларын «Future Champions» (Future Champions) бағдарламасында теледидардан көрді. Ол, егер ол жаттығуды бастаса, оның достары оны теледидардан көретіндігіне, ал келесі күні ол және оның ағасы Касси бокс залыға келді деп ойлады. Басынан бастап жаттығу қиын болды, Клин әрдайым басқа жігіттермен шайқасты, бүкіл спортзалға үздік боксшы екенін және әлем чемпионы болатынын жариялады. Осыған байланысты, Мартин оны бөлмеден біраз уақытқа созуға мәжбүр болды. Жас боксшыны допты дұрыс орындауға үйрететін Фред Стонерді қоспағанда жаттықтырушылар Кассидан әлдеқайда әлеуетті көре алмады.

Залға бірінші барудан алты апта өткеннен кейін, Кассиус әуесқойлық әуесқойлығы болды. Clay үміттенгендей, дуэль Future Champions бағдарламасында теледидардан көрсетілді. Оның қарсыласы ақ фанат Ronnie O'Keefe болды, ол 89 фунт (40,389 кг) салмақ санатында. Кэссиус жас және тәжірибесі аз, алайда ол шешімі бойынша жеңіске жетті. Нәтижесі жарияланғаннан кейін, Клэй камераға айқайлай бастады, ол ең үлкен жауынгер болар еді. Осы сәттен бастап ол күн сайын бокс техникасы мен төзімділікке үйренді. Көп жағдайда автобустың орнына Кассиус мектепке баруды жөн көрді. Ол ішімдік ішпеді, темекі шегетін және есірткі қолданған, дені сау тамақтануды ұнататын.

Алдағы екі жылда Клэй жеңіске жеткеннен кейін жеңіске жетіп, әр үш апта сайын шамамен бір шайқасты өткізді. 1956 жылы ол алтын мансаптық турнирді жеңіп алды. 1957 жылы ол төрт ай бойы жаттығудан бас тартты, себебі дәрігерлер оның жүрегіне шағылысып жатқанын анықтады (кейінірек оның жүрегі керемет тәртіпке айналды). 15 жасында Клэй Луисвилл қаласындағы Орталық Америка мектебіне ауыстырылды. Кассиустың академиялық көрсеткіштері соншалықты нашар болды, ол бір кездері екінші жылда қалуы керек еді, бірақ Atwood мектебінің директоры Уилсонның қолдауымен ол бітірді. Уильсон Clay-дің батылдық және тұрақты жаттығуларымен таңдандырды және болашақ боксшының жаттығуларын аяқтап, атақ-даңққа ие болуын қалады. Кассиус 1960 жылдың маусымында оқу орнының оқуын сәтті аяқтағаннан кейінгі дипломы емес, тек қана сертификат алған. Ол әрдайым оқып-үйренуге қиындықтар туды, ал оның ортасынан адамдар оған жиі оқыды. Мектептің соңында Клей әуесқойлық сақинасында 100 жеңіске жетіп, барлығы 8 жеңіліске ұшырады. Оның басты жетістіктері - алтын қолғаптардағы жеңістер және 1959 және 1960 жылдардағы спорт әуесқой Альянсының екі турнирінде. Осы уақытта Кассиус өз дуэльін өткізудің өзіндік стилін ойлап тапты. Ол жаудың айналасындағы саусақтардың үстіне «билеген», ол қарсыласын соққыға соққылап, ол сенімді түрде қобалжыған. Бұл стиль тренерлер мен ардагерлер боксшыларының теріс кері байланысына себеп болды.

Кассиус бітіргеннен кейін бірден кәсіби боксшы болғысы келді, бірақ жаттықтырушы оны күтіп, 1960 жылғы Олимпиадаға қатысуға көндірді. 1960 жылы Атлетикалық әуесқой одағының жарысында жеңіске жету арқасында Клэй Сан-Франциско қаласында өткен Олимпиада ойындарына іріктеу турниріне шақыру алды. Кассиус ұшудан қорыққандықтан, жарыстың өткізілу орны оған сынау болды. 18 жасында ол бірінші ауыр салмақтағы қатысушылардың ең кішісі, ал, мүмкін, бүкіл турнирде. Байқаудың алдында жергілікті баспасөзде Клие туралы әңгіме болды, көбінесе оның мақтанышты қарым-қатынасы үшін, бұған байланысты, турнирдің екінші шайқасында жұрт оны қуантты. Осыған қарамастан, Кассиус Құрама Штаттарының армиясын ұсынған ымырасыз боксшы Алан Хадсонмен финалда кездесуге дейін барлық қарсыластарын сенімді жеңді. Бірінші раундта Клэй дәл соққыға жығылып, сақинаның қабатына құлап түсті, бірақ шайқасты жалғастыра алды. Екінші раундтан кейін Кассиус үшінші үш минуттық қарқынмен шабуыл жасады және қарсыластың басына айқын соққымен кейін шабуыл жасады, содан кейін төреші күрес тоқтатты. Байқаудың соңында Клей қайтадан ұшу билетін алып тастады, турнирдің бір судьясынан ақша алды және Лувиллге поездбен барды.

## Жетістіктері
* XVII Жазғы Олимпиада ойындарының жартылай ауыр салмақ бойынша чемпионы (1960).
[нобай|солға|[Ньюарк (Нью-Джерси)|Ньюарктағы Мұхаммед Әли көшесі, Нью Джерси]]
* Ауыр салмақ бойынша абсолютті әлем чемпионы (1964—1966, 1974—1978).

* WBC (1974—1978), WBA (1967, 1974—1978, 1978), сонымен қатар «Ринг» журналының (1964—1971, 1974—1978, 1978—1980) версиялары бойынша ауыр салмақтағы әлем чемпионы. Сол журналдың 5 дүркін «Жыл боксшысы» (1963, 1972, 1974, 1975, 1978) және «Он жылдық боксшысы» (1970-шы) атағына ие болған.

* 1999 жылы Sports Illustrated және BBC Мұхаммед Әлиді «Ғасыр спортшысы» деп таныған.

## Өмірбаяны
### Марапаттары

#### Ресми
[250px|thumb|right|Әли жолдасы Иолантамен АҚШ президенті [Джордж Уокер Буш|Кіші Буш Джордж қабылдауында, Президенттік бостандық медалімен марапатталуда. 2005 жыл]]
* Президенттік бостандық медалі (2005).
* Amnesty International ұйымы марапаты.
* Отто Ган атындағы бейбітшілік медалі (2005).
* «Жүзжылдық Кентуккилік».
* «Жүзжылдық Луисвиллік».
* Филадельфийлік бостандық медалі (2012).

#### Спорттық

* Ринг журналы нұсқасы бойынша «Жыл боксшысы»(1963, 1972, 1974, 1975, 1978).
* Ринг журналы нұсқасы бойынша «Онжылдық боксшысы (1970 жж).
* Ринг журналы нұсқасы бойынша «Жыл жекпе-жегі»: Даг Джонсқа қарсы (1963), Сонни Листонға қарсы (1964), Джо Фрейзерға (1971), Джордж Форманға (1974), Джо Фрейзерға (1975) қарсы.
* *[[Sports Illustrated]]* журналы нұсқасы бойынша «Жыл Спортшысы» (1974).
* Бокстан Атақ Залына таңдалған(1987).
* Бокстан халықаралық Атақ залыне енгізілген (1990).
* ESPN арнасының Артура Эш атындағы марапаты иегері (1997).
* Ринг журналы нұсқасы бойынша ең Ұлы ауыр салмақ (1998).
* Associated Press нұсқасы бойынша XX ғасыр ең Ұлы ауыр салмағы .
* *[[GQ]]* нұсқасы бойынша «Жүзжылдық Атлеті» .
* *[[Sports Illustrated]]* журналы нұсқасы бойынша «XX ғасыр спортшысы».
* Би-би-си нұсқасы бойынша «ғасыр спорт тұлғасы» .

## Кәсіпқой бокстағы нәтижесі

## Сілттемелер


Санат:Ислам дінін қабылдағандар
Санат:АҚШ боксшылары
Санат:АҚШ-тың Олимпиада чемпиондары
Санат:1942 жылы туғандар
Санат:АҚШ мұсылмандары
Санат:Бокстан Олимпиада чемпиондары
Санат:1960 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының чемпиондары
Санат:Алфавит бойынша Олимпиада чемпиондары