Непалдағы наразылықтар (2025)

**[[Непал]]дағы наразылықтар**, сондай-ақ **[[Z буыны]]ның наразылықтары** деп аталады — 2025 жылдың қыркүйегінде бүкіл Непалда өткен ауқымды демонстрациялар. Наразылықтар бұл атауды негізінен студенттер мен жас азаматтар ұйымдастырғандықтан алды. Сондай-ақ, **«төңкеріс, көтеріліс, немесе зумерлердің наразылығы»**. Наразылықтар көптеген танымал әлеуметтік желілер бұғатталғаннан кейін басталды, бірақ олардың себебі сыбайлас жемқорлыққа және мемлекеттік шенеуніктер мен олардың отбасыларының байлықты көрсетуіне, сондай-ақ мемлекеттік қаражатты тиімсіз басқару туралы айыптауларға байланысты қоғамның көңілін қалдырды. Наразылықтар тез кеңейіп, басқарудың, ашықтықтың және саяси жауапкершіліктің кең мәселелерін қамтыды.

## Алғышарттар
Қыркүйек айының басында Непал премьер-министрі Хадга Прасад Шарма Оли Тяньцзиньден (Қытай) оралды, онда Шанхай Ынтымақтастық Ұйымының саммиті аясында ШЫҰ-ға қатысушы мемлекеттердің басшыларымен, соның ішінде ҚХР Төрағасы Си Цзиньпинмен (30 тамыз) және Ресей Федерациясының президенті Владимир Путинмен (1 қыркүйек) кездесті. Саммиттің күн тәртібіндегі негізгі тақырыптардың бірі «халықаралық ақпараттық қауіпсіздік саласындағы өзара іс-қимылды нығайту» деп аталды.

Байланыс және ақпараттық технологиялар министрлігінің жаңа ережелеріне сәйкес тіркелмегені үшін Непал үкіметі 2025 жылдың 4 қыркүйегінде YouTube, X, Reddit, LinkedIn, WhatsApp, Facebook, Instagram сияқты бірқатар әлеуметтік желілер мен басқа сайттарды бұғаттауға бұйрық берді.

Сыншылар бұл әлеуметтік желілердегі беделді саяси көшбасшылардың туыстары пайдаланатын заңсыз артықшылықтарға баса назар аудара отырып, непотизмге баса назар аударатын тенденциядан туындады деп сендірді.

Бұл үрдіс Z буынының көпшіліктің назарын және қатысуын тудырды.

## Хронологиясы
2025 жылдың 8 қыркүйегінде Непал астанасы Катмандуда мыңдаған жастар наразылық акцияларына шықты. Федералдық Парламент ғимаратында «Z буынының революциясы» акциясы өтті. Наразылық білдірушілер баррикадалар салып, полицияға әртүрлі заттармен лақтырды, ал оларға жауап ретінде клубтар, су атқыштар және резеңке оқтар қолданылды. Бұл ретте наразылық білдірушілер Индонезиядағы наразылықтарға ұқсас ман One Piece мангасының «сабан қалпақ қарақшыларының» туын пайдаланды. Содан кейін наразылық білдірушілер парламент ғимаратының жанындағы тікенек сымнан өтіп, полицейлер оқ жаудырып, кем дегенде 20 адам қаза тапты. 250-ден астам адам зардап шекті, олардың ішінде 28 полиция қызметкері.

Ішкі істер министрі Рамеш Лехак наразылық білдірушілерді өлтіргені үшін моральдық жауапкершілікті өз мойнына алып, отставкаға кетті. Катманду, Бирганж, Сиддхартханагар, Бутвал, Похара, Итахари және Дамак сияқты бірнеше ірі қалаларда коменданттық сағат енгізілді.

9 қыркүйекте әлеуметтік медианы бұғаттаудың жойылғаны туралы хабарланды. Осыдан кейін Непалдың премьер-министрі Хадга Прасад Шарма Оли отставкаға кетті. Алайда наразылық білдірушілер бұған қанағаттанбады-олар жүйелі реформалар мен биліктің есеп беруін талап ете бастады. Сол күні наразылық білдірушілер парламент ғимаратын өртеп жіберді. Сондай-ақ, наразылық білдірушілер Жоғарғы сот ғимаратын және отставкаға кеткен премьер-министрдің резиденциясын өртеп жіберді. Олар оның үйіне және басқа да жоғары лауазымды шенеуніктердің үйлеріне басып кірді, сондай-ақ бұрынғы премьер-министрлер Шер Бахадур Деубу мен Джала Натх Кханаланың үйлеріне шабуыл жасады, оның әйелі үйді өртеп, олардан қайтыс болды. «Непал Коммунистік партиясының (БМЛ)» және «Непал конгресінің» штаб-пәтері вандализмге ұшырады: партияның жалаулары жұлынып, өртеніп кетті. Непал армиясы саясаткерлерді зардап шеккен аудандардан қауіпсіз эвакуациялауға ықпал етті және оларды Трибхуван халықаралық әуежайына көшірді, сонымен бірге елдегі жағдайды бақылауға алуға тырысты.

Непал президенті Рама Чандра Паудельдің отставкаға кеткені туралы да хабарланды, бірақ оның кеңсесі бұл есептерді жоққа шығарды. Әскерилер президентті әскери оқу орталығы орналасқан Шивапуриге тікұшақпен эвакуациялады, ал бұрынғы әскерилер отставкаға кеткен премьер-министр Шарма Олиді де эвакуациялады.

Ауыл шаруашылығы министрі Рам Натх Адхикари мен денсаулық сақтау министрі Прадип Паудель, сондай-ақ «Ұлттық тәуелсіздік партиясы» партиясының 21 депутаты «Ұлттық демократиялық партияның» барлық депутаттарымен бірге отставкаға кетті.

Наразылық білдірушілер арасында Катманду мэрі Бален Шахты өтпелі кезеңнің премьер-министрі етіп тағайындау туралы үндеу тарады.

## Реакция
### Непал
Непалдың бұрынғы әділет, әділет және парламенттік істер министрі Гобинда Банди әлеуметтік желілерге тыйым салу конституцияға және негізгі бостандықтарға, соның ішінде Непал конституциясы мен Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактімен қорғалатын құқықтарға қайшы келеді деп мәлімдеді.

Дүйсенбіде Аустралия, Финляндия, Франция, Жапония, Корея, Ұлыбритания және АҚШ елшіліктері бірлескен мәлімдеме жасап, «бейбіт жиналыстар мен сөз бостандығына жалпыға бірдей құқықтарды қолдауды» растады және «барлық тараптарды барынша ұстамдылық танытуға» шақырды.

### Әлем
БҰҰ Адам құқықтары жөніндегі комитеті *«атыс қаруы жиналыстардағы тәртіпті қамтамасыз ету үшін қолайлы құрал емес және оны ешқашан тек жиналысты тарату үшін қолдануға болмайды... құқық қорғау органдарының қызметкерлері жиналыстар аясында атыс қаруын кез-келген қолдануды нақты адамдар қатаң түрде қажет болған жағдайда шектеуі керек. жақын арада өлім немесе ауыр жарақат алу қаупіне қарсы тұру үшін»*.

## Дереккөздер

Санат:2025 жылдағы Непал
Санат:Непалдағы наразылық акциялары
Санат:2025 жылғы наразылық акциялары