Оңтүстік–Оңтүстік кооперациясы

Оңтүстік–Оңтүстік кооперациясы — саясатта және академиялық ғылымда дамушы елдер арасындағы ресурстармен, технологиялармен және біліммен алмасуды білдіру үшін тарихи түрде қолданылатын термин.
Тарихы
1978 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы дамушы елдер арасындағы сауданы дамыту және олардың мекемелері арасындағы өзара іс-қимылды нығайту мақсатында Оңтүстік–Оңтүстік ынтымақтастығы бойынша бөлім құрды. Алайда тек 1990-жылдары ғана дамушы елдердің ынтымақтастығы идеясы әлемдік экономикаға елеулі әсер ете бастады. Бұл үдеріске қатысушы елдердің географиялық ауқымына сәйкес ол «Оңтүстік Америка мен Африка ынтымақтастығы (ASA)» деп аталды.
Оңтүстік Америка мен Африка ынтымақтастығы мәселелері бойынша екі жоғары деңгейдегі саммит өткізілді. Біріншісі 2006 жылы Абуджа қаласында (Нигерия) өтіп, оған Африкадан 53 делегация және Оңтүстік Америкадан 12 делегация қатысты. Екіншісі 2009 жылдың қыркүйегінде Маргарита аралында (Венесуэла) өтті. Бұл кездесуге Африкадан 49 мемлекет басшысы және Оңтүстік Америкадан 12 мемлекет басшысы қатысты..
Бұл ынтымақтастық дамыған елдердің көмек бағдарламаларына тәуелділікті азайтуда тиімді болып, халықаралық аренадағы күштер тепе-теңдігін өзгертуге ықпал етті.
Бағыты
Оңтүстік Америка мен Африка елдерінің басшылары бұл ынтымақтастық жаңа әлемдік тәртіптің қалыптасуына әкеледі және экономикада, саясатта және қоғамдық өмірде Батыс елдерінің үстемдігіне нүкте қояды деп үміттенеді.
Уго Чавес бұл ынтымақтастықты «адамдарды құтқарудың бастамасы» және антиимпериалистік қозғалыстың негізгі күші ретінде қарастырды.
Муаммар Каддафи де Уго Чавес сияқты Батыс елдерінің «үшінші әлем» елдері үстінен үстемдік жүргізуін қатты сынға алды.
Экономикалық одақ
Кооперацияның негізгі мақсаттарының бірі — экономикалық байланыстарды нығайту. Бұған энергетика және мұнай салаларына бірлескен инвестициялар салу, сондай-ақ ортақ банк жүйесін құру кіреді.
2009 жылғы саммитте қол жеткізілген өңірлік сауда келісімдері Венесуэла мен Оңтүстік Африка Республикасы арасындағы мұнай келісімін, сондай-ақ Сьерра Леонемен бірлескен тау-кен өндіру компаниясын құру жөніндегі ниет туралы декларацияны қамтиды.
Сонымен қатар Бразилия көлемі 1 миллиард доллардан асатын (көптеген дәстүрлі донор елдерден де көп) шетелдік көмек көрсетудің өте табысты моделін әзірледі. Бұл көмек негізінен техникалық сараптама мен білім алмасуға бағытталған. Бразилияның бұл ынтымақтастық үлгісі «global model in waiting» (қаз. «жаһандық модельдің қалыптасуын күту») деп аталды.
Оңтүстік Америка мен Африка елдері әлемдегі барлық энергетикалық ресурстардың шамамен төрттен бір бөлігіне ие. Олардың қатарына Боливия, Бразилия, Эквадор, Венесуэла, Алжир, Ангола, Ливия, Нигерия, Чад, Габон және Экваторлық Гвинея елдеріндегі мұнай мен табиғи газ қорлары кіреді.
Әскери одақ
Бейбітшілік пен қауіпсіздік мәселелері де халықаралық ынтымақтастықтың күн тәртібінде тұр. 2009 жылғы саммитте Муаммар Каддафи екі құрлық арасында «Оңтүстік НАТО» деп атаған әскери келісім құруды ұсынды.
Бұл альянс құрамында осы құрлықтардан бірде-бір тұрақты мүше жоқ Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесіне балама ұйым болуы тиіс еді.
Саяси бірлік
Ынтымақтастықтың тағы бір бағыты — саяси аренадағы өзара әрекеттесу. Бұл ынтымақтастық саяси жүйені таңдауда толық еркіндікті қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Мысалы, Уго Чавес екі құрлықтың ынтымақтастығын өзі «XXI ғасыр социализмі» деп атаған бағытқа апаратын алғашқы қадам деп санаған.
 
Қиындықтар мен сын
Африка мен Оңтүстік Америка елдерінің көпшілігінің қызығушылығы артқанына қарамастан, ынтымақтастық айтарлықтай қиындықтарға тап болады. Солардың бірі — «Оңтүстік–Оңтүстік банкін» (англ. South-South bank) құру үшін жеткілікті бастапқы капиталдың болмауы, бұл банк Халықаралық валюта қоры мен Дүниежүзілік банкке балама ретінде қарастырылған.
Ынтымақтастық идеясы кейбір салыстырмалы бай және ықпалды Африка мен Оңтүстік Америка елдері — мысалы, Бразилия, Оңтүстік Африка Республикасы, Венесуэла тарапынан сынға ұшырайды.

## Ескертпе

## Сілтемелер
* https://web.archive.org/web/20130618035607/http://en.wikipedia.org/wiki/Partners_in_South-South_Cooperation
* United Nations Unit for South-South Cooperation
* Task Team on South-South cooperation
* South-South cooperation in practice — Case stories
* South-South Voices
* Programme for Food Security
* Development Challenges, South-South Solutions
* South-South Spark