open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Америка Құрама Штаттары әнұраны

right|thumb|200px|15 жұлдызды, 15 жолақты «Жұлдыздармен жарқыраған ту»
**The Star-Spangled Banner** () — Америка Құрама Штаттарының мемлекеттік әнұраны. Ән төрт тармақтан тұрады, бірақ бүгінде оның біріншісі ғана кеңінен танымал.

Мәтін 1814 жылы 14 қыркүйекте Фрэнсис Скотт Кей жазған «Форт Макгенри қорғанысы» поэмасынан алынған. Автор, 35 жастағы заңгер әрі әуесқой ақын бұл мәтінді Англо-американ соғысы кезіндегі британдық кемелер Балтимордағы  атқылау куәгері болған соң жазған. Алғашқы қойылым Балтиморда 1814 жылы 29 қазанда Август фон Коцебудің «Граф Бенёвский» пьесаның америкалық премьерасынан кейін өтті.

## Сөзі


*O say, can you see, by the dawn’s early light,* 
*What so proudly we hailed at the twilight's last gleaming,* 
*Whose broad stripes and bright stars, through the perilous fight,* 
*O’er the ramparts we watched, were so gallantly streaming?* 
*And the rockets’ red glare, the bombs bursting in air,* 
*Gave proof through the night that our flag was still there.* 
*O say, does that star spangled banner yet wave* 
*O’er the land of the free, and the home of the brave?*

On the shore, dimly seen thro’ the mist of the deep, 
Where the foe’s haughty host in dread silence reposes, 
What is that which the breeze, o’er the towering steep, 
As it fitfully blows, half conceals, half discloses? 
Now it catches the gleam of the morning’s first beam, 
In full glory reflected now shines in the stream: 
’Tis the star-spangled banner! O long may it wave 
O’er the land of the free and the home of the brave.

And where is that band who so vauntingly swore 
That the havoc of war and the battle’s confusion 
A home and a country should leave us no more? 
Their blood has washed out their foul footsteps' pollution. 
No refuge could save the hireling and slave 
From the terror of flight, or the gloom of the grave: 
And the star-spangled banner, in triumph doth wave 
O’er the land of the free and the home of the brave.

O thus be it ever when freemen shall stand 
Between their loved homes and the war’s desolation! 
Blest with vict’ry and peace, may the Heav’n-rescued land 
Praise the Power that hath made and preserved us a nation. 
Then conquer we must, when our cause it is just, 
And this be our motto: "In God is our Trust." 
And the star-spangled banner in triumph shall wave 
O’er the land of the free and the home of the brave. 


## Тыңдаңыз

## Түсініктемелер

## Сыртқы сілтемелер

* Library of Congress article
* National Museum of American History  article
* Maryland Online Encyclopedia article
* British Attack on Ft. McHenry Launched from Bermuda 
* Encyclopedia Smithsonian article on "The Star-Spangled Banner" 
* "Star-Mangled Banner: A look at some controversial, and botched, renditions of our national anthem"
* "The Star-Spangled Banner" by John A. Carpenter 
* "Stars and Stripes Forever" City Pages, шілде 4, 2001
* "The Toughest 2 Minutes"

Санат:АҚШ мемлекеттік рәміздері
Санат:Ұлттық әнұрандар
Санат:АҚШ патриоттық әндері
Леонель Санчес

**Леонель Гильермо Санчес Линерос** (испан тілінде *Leonel Guillermo Sanchez Lineros*) — чилиялық футболшы. 

## Карьерасы
20 жылдан астам, 1953 және 1973 жылдар аралығында ол сол жақ жартылай орнын атқарды. Осы 20 жылының 17 жылын Леонель чилиялық «Универсидад де Чили» деген командасында ойнады, бұл командамен бірге Леонель  1959 жылдан бастап 1969 жылға дейін алты ұлттық чемпионатта жеңіп алды.Бұл кезең - клубтың тарихындағы ең көрнектілердің бірі , сол команданы «Көгілдір балет» деп атайтын еді.

Санчес Чили ұлттық құрама командасында ойнаған ойын саны бойынша рекорд жасады: ол 84 ойында 23 гол соқты. 1962 жылғы Әлем чемпионатында Леонель 4 гол соғып, ең үздік бес футболшылардың қатарына кірді. Ширек финалда Санчес КСРО ұлттық құрамасына гол соғып өзінің Чили ұлттық құрамасына жартылай финалға шығуға көмектесті. Леонель жартылай финалда да гол соқты, бірақ Чили Бразилия ұлтық құрама командасына 4:2 есебімен ұтылды.

Санчес бұл күнге дейін әлем чемпионатында ең көп гол соққан чилиялық жалғыз футболшы болып табылады, сонымен қатар ӘМ-62 ойынындағы 6 ең үздік гол соғушысы болып қалады.

## Жетістіктері
### Командалық
; «Универсидад де Чили»
* Чили чемпионы: 1959, 1962, 1964, 1965, 1967, 19692-орын Чили чемпионатында:1957,1961,1963
* 3-орын Чили чемпионаты:1960,1968
; Чили ұлттық құрама командасы
* 1962 жылғы әлем чемпионатында 3-орын

### Жеке жетістіктері
* Әлем чемпионаты бойынша гол саны бойынша Чили құрамасының рекордшысы: 4 гол
## Дереккөздер

Санат:25 сәуірде туғандар
Санат:Чили футболшылары
Санат:Чили Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Универсидад де Чили ФК ойыншылары
Санат:Коло-Коло ФК ойыншылары
Тимолеонт

thumb|Тимолеон құрған Гела айналасындағы қабырға
**Тимолеонт (көне грек тілінде <span contenteditable="false"> </span><span lang="grc" contenteditable="false">Τιμολέων</span>)** — ежелгі грек қолбасшысы және мемлекеттік қоғам қайраткері. 

Корнифада шамамен б.з.д. 411жылы туған; 366 жылында билікті жаулап алуға талпынған ағасын жек көргендіктен, өлтірген. Содан кейін бір өзі 20 жыл өмір сүрді. 347 жылы азәскер санымен Сицилияға барған да, сиракузян жағынан кішігірім көмек сұрап, Сиракузамиді, ал 343 жылы өзі қиратқан қорғанды жаулап алған. 337 жылы қайтыс болған. Тимолеонттің өмірбаяны туралы Плутарх және Корнелий Непот жазған. Ол туралы құнды мәлімет Диодора  "Тарихи кітапханасында" сақталған.
Танос

нобай|"Танос" кейіпкері

**Танос** - Marvel комикстарының супердұшпаны. Iron Man #55 (1973) комикстарында қола сынға түсті және бұл шығарманы жазушы-суретші Джим Стерлин жазған. Оның аты Танатостан келген, грек мифологиясында ажалды бейнелейді. Танос көптеген Marvel Comics өнімдерінде шыққан, сонымен қатар жандандыру фильмдерінде, компьютерлік ойындарда, фильмдерде және ойыншақтарда көрініс тапты.

## Түп-тегі
Сценарист Джим Старлин колледждегі психиология сабақтарында Танос Тинанданды ойдан шығарған.

## Ойыншықтар
«Toy Biz», «Diamond Select Toys», «Bowen Designs» және «Eaglemoss» Таностың мүсіншелерін шығарды.

## Видео-ойындар
Marvel vs. Capcom 2: New Age of Heroes.
Marvel Super Heroes: War of the Gems.
Lego Marvel Super Heroes и в Lego Marvel's Avengers.
Marvel: Contest of Champions.
Marvel future fight.
Marvel’s Guardians of the Galaxy: The Telltale Series.
Marvel vs. Capcom: Infinite.
Fortnite.

## Музыка
Emmure тобы My Name Is Thanos атты өлеңін Таносқа арнаған.

## Түп-тегі
Сценарист Джим Старлин колледждегі психиология сабақтарында Танос Тинанданды ойдан шығарған.
Персеида

**Персеида** (Перса, Персида) (ежелгі грек.Πέρσηΐς) — ежелгі грек мифологисының кейіпкері. Океанида, Мұхит титанның және Тефиданың қызы. Гелиосаның әйелі, Ээта,Кирки, Пасифаи жне Персаның анасы
## Ескерпе

1 Аполлоний Родосский. Аргонавтика IV 591; Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека Э VII 14; Гигин. Мифы. Введение 36

2 Любкер Ф. Реальный словарь классических древностей. М., 2001. В 3 т. Т.3. С.52

3 Гесиод. Теогония 356

4 Гомер. Одиссея X 139; Гигин. Мифы 156

5 Псевдо-Аполлодор. Мифологическая библиотека I 9, 1; III 1, 2

6 Гигин. Мифы. Введение 36

7 Валерий Флакк. Аргонавтика VII 238
Эллон

**Элло́н** (фр. Ellon) —Төменгі Нормандия аймағында орналасқан Франция коммунасы. Департаменті— Кальвадос. Бальруа кантонының құрамына кіреді. Коммуна орналасқан жер — Байё. INSEE коды -  14236.

## Халық қоныстануы
2010 жылы коммунада 414 адам тұрған. 

## Экономикасы
2010 жылы коммунада 294 адам еңбекке жарамды болған, 194 адамы -  белсенді ,100 адам - белсенсіз болған, 194 адамның ішінде 175 адам жұмыс істеген, 19 адам -  жұмыссыз болған. 100 адамның ішінде 21 адам -  оқушылар, 36 адам - зейнеткер, 43 адам басқа себептермен белсенсіз болған.

## Сілтемелер
* Санақ көрсеткішінің ұлттық институты — Эллон

Санат:Кальвадос департаментінің коммуналары
Ницца (округ)

**Ницца** ( – **[[ХФӘ|nis]]**) — Прованс-Альпі-Зеңгір жаға аймағында орналасқан Франция округі. 2006 жылы округте 521 254 адам тұрған. Халық тығыздығы— 170 адам/км². Округтің жалпы ауданы -  3067 км².

thumb|right|200px|

## Сілтемелер
* Ұлттық санақ институты — Ницца аймағы

Санат:Франция округтері
Памье (аймақ)

**Памье** (фр. Pamiers) — Оңтүстік Пиреней аймағында орналасқан Франция коммунасы. Департаменті — Арьеж. 2006 жылы коммунада 67 279 адам тұрған. Халық тығыздығы 51 адам./км².Коммунаның жалпы аумағы -  1315 км².

## Сілтемелер
* Ұлттық санақ институты — Памье аймағы

Санат:Франция аймақтары
Тайваньның ең биік ғимараттары

Осы мақалада Тайваньнің ең биік ғимараттары көрсетілген.
## Ең биік ғимараттар [[Тайвань|Тайваньнің]]

*
Тайвань
Санат: Тізім: Тайвань
Көкпарсай

**Көкпарсай** (2008 жылға дейін – *Прогресс*) — Түркістан облысы Мақтаарал ауданы, Жамбыл ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Мырзакент кентінен солтүстікке қарай 27 км-дей жерде. 

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Мақтаарал ауданы елді мекендері
Мийо (аймақ)

**Мийо** (фр. Millau) — Оңтүстік Пиреней аймағында орналасқан Франция коммунасы. Департаменті  — Аверон. 2006 жылы коммунада 70 499 адам тұрған.Халық тығыздығы 20 адам./км². Коммунаның жалпы аумағы - 3467 км².

## Сілтемелер
* Ұлттық санақ институты — Мийо аймағы

Санат:Франция аймақтары
Дрё (аймақ)

**Дрё** (фр. Dreux) —Орталықта орналасқан Франция аймағы . Департаменті  — Эр және Луар. 2006 жылы коммунада 126 176 адам тұрған. Халық тығыздығы 84 адам/км². Коммунаның жалпы аумағы - 1501 км².

## Сілтемелер
* Ұлттық санақ институты — Дрё аймағы

Санат:Франция аймақтары
Морьяк (аймақ)

**Морьяк** (фр. Mauriac) — Овернь облысына кіретін Франция аймағы. Департаменті — Канталь. 2006 жылы коммунада  27 381 адам тұрған. Халық тығыздығы -  21 адам/км². Коммунаның жалпы аумағы -  1278 км².

## Сілтемелер
*  Ұлттық санақ институты — Морьяк аймағы

Санат:Франция аймақтары
Марсель (аймақ)

**Марсель** (фр. Marseille) — Прованс-Альпы-Лазурлы жағажайына жататын Франция аймағы . Департаменті — Буш-дю-Рон. 2006 жылы 1 029 736 адам тұрған. Халық тығыздығы  1532 адам/км². Аймақтың жалпы ауданы -  672 км².

thumb|right|200px|

## Сілтемелер
* Ұлттық санақ институты — Марсель аймағы

Санат:Франция аймақтары
Фаэтано

**Фаэтано** (итал. Faetano) — Сан-Мариноның құрамындағы 9 коммунаның бірі, құрамында 4 қалашық бар. 
2010 жылы  1175 адам тұрған. Коммунаның жалпы аумағы — 7,75 км². Шекарасын Монтеджардино, Фьорентино, Борго-Маджоре,  Доманьяно коммуналарымен шектесіп жатады. 

thumb|right|200px|

## Тарихы
1463 жылы өз еркімен Сан - Марино құрамына кірген. 

## Аумақтық бөлінуі
4 қалашыққа бөлінеді:
* Ка-Кьявелло (Cà Chiavello)
* Каллигария (Calligaria)
* Кориянино (Corianino)
* Монте-Пулито (Monte Pulito)

Санат:Сан-Марино қалалары
Борго-Маджоре

**Борго-Маджоре** () — Сан-Мариноның тоғыз коммунасының бірі. Монте-Титано тауының етегінде орналасқан және Серравалле коммунасынан кейінгі халық қоныстануы бойынша екінші орында. Серравалле, Доманьяно, Фаэтано, Фьорентино, Сан-Марино,  Аккуавива, Веруччо коммуналарымен шектесіп жатады. 2018 жылы коммунада  6 871 адам тұрған.

## Тарихы
Бүгінге дейін Меркатале деп аталып келген және республикадағы ең басты сауда аймағы болып саналады. 

## Аймақтарға бөлінуі
6 қалашыққа бөлінеді:
* Ка-Мелоне ()
* Ка-Риго ()
* Каилунго ()
* Сан-Джованни-Сотто-ле-Пенне ()
* Валдрагоне ()
* Вентосо ()

## Дереккөздер

Санат:Сан-Марино қалалары
Тропизм

**Тропизм** (гр. *tropos* - бұрылыс, бағыт) - бұл өсімдіктердің немесе олардың мүшелерінің тітіркендіргішке бағыттала қозғалуы. Бұған өсімдіктің Күнге қарай бағытталып жоғары карай өсуі - **гелиотропизм**, тамырлардың жер ортасына қарай төмен **бағытталуы** - геотропизм мысал бола алады. Өсімдік бұдан басқа жарық көзіне бағытталып өсе алады. Мәселен, егер өсімдік өскінін жарық көзіне таяу орналастырса, біраз уакыттан соң сабағы - жарыққа, ал тамырлары қарама-қарсы жаққа қарай иіледі.

## Дереккөздер
Доманьяно

**Доманьяно** (итал. Domagnano) — Сан-Мариноның тоғыз коммунасының бірі. 
2010 жылы  2999 адам тұрған. Коммунаның жалпы аумағы — 6,62 км². Фаэтано, Борго-Маджоре, Серравалле, Кориано коммуналарымен шектесіп жатады.

Коммунаның негізгі пункті — Монтелупо (Қасқырлы тау). Оның елтаңбасында жүгіріп бара жатқан қасқыр, артында Монте-Титано тауы және Адриаттық теңіз көрінеді.

thumb|right|200px|

## Тарихы
Коммунаның оңтүстігі бөлігі құралған уақытынан бері Сан-Марино республикасының аумағына кіреді. 1463 жылы территориясы Монтелупа жеріне дейін кеңейді.

## Аумақтарға бөлінуі
Коммуна 5 бөлікке бөлінген:
* Ка-Джаннино (Cà Giannino)
* Фиорина (Fiorina)
* Пиандивелло (Piandivello)
* Спакио-Джаннони (Spaccio Giannoni)
* Торракия (Torraccia)

Санат:Сан-Марино қалалары
Хамилтон Смит

**Хамилтон Отанел Смит** (; 23 тамыз 1931, Нью-Йорк, АҚШ) — америкалық микробиолог, 1978 жылғы медицина және физиология саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты.

## Өмірбаян
Хамилтон Смит өмірге 23 тамызда 1931 жылы Нью-Йоркте келген, сол уақытта сонда әкесі Колумбия университетінде аспирантурада оқып жүрген. Мектепті Урбана (Иллинойс) қаласында бітіріп, Урбана-Шампейн Иллинойс университетіне оқуға түседі, бірақ 1950 жылы Беркли Калифорния университетіне ауысты, оны 1952 жылы  математика мамандығы бойынша бітірді. 1956 жылы Смит Джонс Хопкинс университеті медициналық дәрежесін алды. 1957—1959 жылдары Сан-Диегода әскери міндетін атқарып келді. 1959 жылы Генри Форд ауруханасында (Детройт, Мичиган) жұмыс істеді, онда содан кейін молекулалық биология ғылымына қызығушылық танытты.

1962 жылы Энн Арбордағы Мичигана университетіне келді, онда Майрон Левинмен () бірге P22 сальмонелла фагасын (Salmonella Phage P22) зерттеумен айналысты және бактериофагалар тіркемесін бақылайтын, *int* генін ашты. 1967 жылы ол Джонс Хопкинс университетінде лауазымға ие болды. Майрон Левин осы уақыт ішінде ол Швейцарияда Вернер Арбермен бактериялар шектеу және модификациялау құбылыстарымен жұмыс істеді. Сондай-ақ Смит бақылайтын осы құбылыстардың зерттей бастады, нәтижесінде, рестрикциондық ферменттері ашылды.

1978 жылы Хамильтон Смит, басқа америкалық микробиолог Даниел Натанс және швейцариялық микробиолог және генетик Вернер Арбермен бірге  кеңінен пайдаланылылуы іс жүзінде биологияда ғылым төңкеріс жасаған шектеу ферменттер ашқаны үшін Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын алды .

Кейінірек, ол Геномдық зерттеулер институтында бірінші көптеген геном геномдардың және адам геномыныңсеквенирлеуіне шешуші рөл атқарған ол, Celera Genomics компанияның жобасына құрылған кезде қосылған болатын.
Кейінірек, ол Крейг Вентер институтында команданы бастап,  *[[Mycoplasma laboratorium]]* синтетикалық бактериялар құру бойынша жұмыс жасады. В 
2003 жылы дәл осы топ, Phi X174 бактериофага геномын синтездеді.

Қазіргі уақытта, Смит осы жұмыстарды жалғастыру үшін Крейг Вентер 2005 ж. құрған Synthetic Genomics жеке компанияның ғылыми жетекшісі болып қызмет етеді. Қазір Synthetic Genomics рекомбинанттық балдырларды және басқа да ағзаларды пайдаланып өнеркәсіптік ауқымда, биоотын өндіріс мәселелері бойынша жұмыс істеп жатыр.

## Тағы қараңыз
* Вернер Арбер
* Нуклеаза

## Сілтемелер
* Хамилтон Смиттің Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны  
* СМИТ, Хамилтон. n-t.ru сайтындағы өмірбаяны

Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:АҚШ микробиологтары
Санат:Молекулярлық биологтар
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері
Аллан Кормак

**Аллан Маклеод Кормак** (; 23 ақпан 1924, Йоханнесбург, Оңтүстік Африка — 7 мамыр 1998, Массачусетс, АҚШ) — оңтүстік африкалық және америкалық физик, 1979 жылы «компьютерлік томографияны жасақтағаны үшін», Хаунсфилдпен бірге Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты.

## Өмірбаян
Аллан Кормактың әкесі инженер мен анасы мұғалім болған, ата-анасы, бұрын Солтүстік Шотландиядан Бірінші дүниежүзілік соғыс көшіп келген. Кормак өмірге 1924 жылы 23 ақпанда Йоханнесбургте келген және үш баланың кішісі болатын. 1936 жылы отбасы Кейптаунда қоныстанды, онда Кормак Кейптаун университетін 1945 жылы бітірді. Оның астрономияға қызығушылығы физика және математикаға ынтасын ашты. Институтты бітіргеннен кейін, ол студент зерттеуші ретінде  Кембридж университетінің Сент Джон колледжіне барды және Отто Фриш Кавендиш лабораториясында жұмыс істейді. Онда америкалық студентпен танысып, үйленеді. 1950 жылы Кейптаунға оралды, негізінен ядролық физика және элементар бөлшектер физикасымен айналысты, бірақ 1956 жылы, ол кейінірек компьютерлік томографияның туындауына әкелген рентген технологиясына қызығушылық танытты. Гарвард университетіне 1956—1957 жылдары ғылыми миссиясының барысында, онда Кормак циклотронда қызмет етті, ол Тафтс университетіне ұсыныс алды. онда Кормак өмір бойын жұмыс істеді. 1968—1976 жылдары университетте физика бөлімінің меңгерушісі болды.

1963—1964 жылдары Кормак, ғылыми қоғамдастықтың бастапқыда мүдделі болмаған компьютерлік томография туралы бірнеше еңбектері жариялады. Ол осы салада жаңа жасақтамалар пайда болған соң ғана 1970 жылдардың басында мәселеге қайта оралды.

## Тағы қараңыз
* Компьютерлік томография

## Сілтемелер
* Нобельдік жүлде сайтындағы өмірбаяны 

Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:АҚШ физиктері
Санат:ОАР физиктері
Санат:XX ғасыр физиктері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым медалімен марапатталғандар
Даниэль Аггер

**Даниэль Мюнте Аггер** (; , Видовре, Дания) — даниялық футболшы, орталық қорғаушы. Дания Ұлттық құрамасының экс-ойыншысы.

## Өнер көрсеткен клубтары
* Брондбю (2004-2006)
* Ливерпуль (2006-2013)
* Брондбю 

## Марапаттамалары

### Клубтық
* Дания Чемпионы 2005
* Англияның вице-чемпионы 2009
* Дания Кубогының иегері 2005
* Англия Кубогының иегері 2006
* Англия Суперкубогының иегері 2006

## Сілтемелер

Санат:Дания футболшылары
Санат:Дания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Брондбю ФК ойыншылары
Санат:Ливерпуль ФК ойыншылары
Годфри Хаунсфилд

**Годфри Ньюболд Хаунсфилд** (; 28 тамыз 1919, Ноттингемшир, Ұлыбритания — 12 тамыз 2004, Ұлыбритания) — британдық инженер-электрик, 1979 жылы «компьютерлік томографияны жасақтағаны үшін», теоретик Аллан Кормакпен бірге Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты атанды.

[thumb|320px|right|Компьютерлік томографтың [Прототип (техника)|прототипі]]

Ғалымның атымен томография , рентген сәулелерге арналған ортаның тығыздығы өлшеу шкаласы — Хаунсфилд шкаласы деп аталған. 
Ағзаның қалыпты анатомиялық құрылымдарының X-сәулелерді сіңіру коэффициентіне сәйкес шкала бірліктерінің диапазоны —1024-нен +1024 дейін. Хаунсфилд шкаласы бойынша орташа бағамы (0 HU) су тығыздығына сәйкес, теріс мәндер ауаның шкаласына және майлы тіндерге, оң - жұмсақ тіндердің, сүйек және одан тығызырақ затқа сәйкес (металл).

## Тағы қараңыз
* Компьютерлік томография

## Сілтемелер
* Нобельдік жүлде сайтындағы өмірбаяны

Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Ұлыбритания инженерлері
Андрей Сергеевич Пасеченко

**Андрей Сергеевич Пасеченко** (9 тамыз 1987, Алматы облысы, Қазақ ССР, КСРО) — қазақстандық футболшы, қақпашы.

## Мансап

Ауылда тұрғандықтан футболмен тек 8 сыныптан бастап айналысқан. 9 сыныпта ЦСКА-ның жатаханасына ауысты. "Сұңқардың" қосалқы құрамында өнер көрсетті. 2009 жылы "Қайрат" футбол клубына ауысты.

2011 жылы "Сұңқарға" қайтып келді. 2012 жылы қазақстанның 1 футбол лигасының үздік қақпашысы атанды. 2013 жылдан бастап "Жетісу" футбол клубының құрамында өнер көрсетеді.

## Дереккөздер
* Пасеченко — в «Жетысу»
* Состав «Жетысу» пополнили два вратаря
* Андрей Пасеченко: «Стремлюсь попасть в национальную сборную» 
## Сілтемелер

Санат:1987 жылы туғандар
Санат:9 тамызда туғандар
Санат:Қазақстан футболшылары
Санат:ЦСКА Алматы ФК ойыншылары
Санат:Қайрат ФК ойыншылары
Санат:Сұңқар ФК ойыншылары
Санат:Жетісу ФК ойыншылары
Санат:Тобыл ФК ойыншылары
Санат:Ертіс ФК ойыншылары
Санат:Қыран ФК ойыншылары
Санат:Тұран Түркістан ФК ойыншылары
Санат:Хан Тәңірі ФК ойыншылары
Санат:Каспий ФК ойыншылары
Жан Доссе

**Жан Доссе** (; 19 қазан 1916, Тулуза, Франция — 6 маусым 2009, Пальма-де-Мальорка, Испания) — француз иммунолог, 1980 жылы сыртқы заттар тануы мен иммундық жауаптың дамуы үшін жауапты, гендік топтарды, Негізгі сыйымдылық кешенін ашқаны үшін Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты. Жүлдені Барух Бенасеррафпен және Джордж Снеллмен бөлісті.

Жан Доссе 6 маусымда 2009 жылы Пальма қаласында, Испанияда, соңғы екі жыл тұрған жерінде қайтыс болды.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Жана Доссе Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны 
* MHC (HLA): Главный комплекс гистосовместимости

Санат:Франция иммунологтары
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Медицина бойынша Вольф сыйлығының иегерлері
Санат:Француз ғылым академиясының мүшелері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері
Санат:Венгр ғылым академиясының мүшелері
Джордж Снелл

**Джордж Дэйвис Снелл** (; 19 желтоқсан 1903, Брадфорд, Массачусетс — 6 маусым 1996, Бар Харбор, Мэн) — американдық генетик және иммунолог, трансплантациялаудағы тіндік үйлесімдікті анықтаудың генетикалық факторларды ашты. Оның тышқандарға жасған жұмысы ұзамай донорларды іріктеу үшін тіндер мен органдардыңтрансплантациясында табысты негіз болған адамдардың негізгі сыйысымдылық кешені ашылуына әкелді. 1980 жылы Снелл Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын Барух Бенасеррафпен және Жан Доссемен бірге бөлісті.

## Тағы қараңыз
* Негізгі сыйысымдылық кешені

## Сілтемелер
* Нобельдік жүлде сайтындағы өмірбаяны

Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:АҚШ генетиктері
Санат:АҚШ иммунологтары
Санат:19 желтоқсанда туғандар
Санат:1903 жылы туғандар
Санат:6 маусымда қайтыс болғандар
Санат:1996 жылы қайтыс болғандар
Санат:XX ғасыр биологтары
Эль-Класико

**Эль Класико** (исп. *El Clásico,* кат. *El Clàssic*)  — мадридтық "Реал" мен каталондық "Барселона" арасындағы футболдық кездесулер. Сонымен қатар бәсекелестік Мадрид пен Барселона арасында жүреді  — Испаниядағы ең үлкен екі қала.

## Статистика
Басты мақала:'''''Эль-Класико статистикасы'''''

### Кездесулер нәтижесі

**Голдар**

### Клубтардың олжалары
Макс Тейлер

**Макс Тейлер** (; 30 қаңтар 1899, Претория, ОАР — 11 тамыз 1972, Нью-Хейвен, Коннектикут, АҚШ) — американдық вирусолог. Сары безгек вирусын зерттегені үшін және осы ауруға қарсы адамның иммундалуына екі нақты вакцинаны құрғаны үшін Нобель сыйлығын алды (1951).

## Биография
Медицинаны Родс университеттік колледжінде оқыды, содан кейін 1917—1918 жж. Кейптаун университетінде, 1922 жылы Лондонда жетілдірілді. 1951 жылдан Рокфеллер қоры (Нью-Йорк) медицина және денсаулық сақтау зертханасы бөлімінің бастығы и одновременно (1964 жылдан) Йель университеті медицина мектебінің профессоры.

## Негізгі еңбектері
Негізгі зерттеулері амеба дизентериясының, лептоспироздар, жапондық энцефалит, маймыл энцефаломиелиті этиологиясы және басқалар бойынша.

## Есте тұту
1979 ж. Халықаралық астрономиялық одақ есте қалдыру мақсатында айдың көрінетін жағындағы кратерге Макс Тейлердің есімін берді.

## Шығармалары
* Studies on action of yellow fever virus in mice, «Annals of tropical medicine and parasitology», 1930, №24;
* Yellow fever protection test in mice by intracerebral injection, «Annals of tropical medicine and hygiene », 1933, № 27.

## Сілтемелер
* Нобельдік комитетінің сайтынан ақпарат 

Санат:АҚШ вирусологтары
Санат:Преторияда туғандар
Санат:Паразитологи
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Университеттің оқытушылары Йель университеті
Зельман Ваксман

**Зельман Абрахам Ваксман** (; 22 шілде 1888, Жаңа Прилука, Винницк уезді, Подольск губерниясы, Ресей империясы — , Вудс-Хол, Массачусетс, АҚШ) — американдық микробиолог және биохимик. *[[Туберкулез]]ді емдеуде бірінші тиімді антибиотик [[стрептомицин]]ді ашқаны үшін* физиология мен медицина саласында Нобель сыйлығының лауреаты (1952). Оған Нобель сыйлығын тапсыру кезінде, Каролина институтынан Арвид Волгрен Ваксманды адамзаттың ұлы қайырымдылық жасаушыларының бірі ретінде қарсы  алған.

## Қайнар көзі

## Әдебиет
* Нобель сыйлығының лауреаттары, т.1—2, Мәскеу, Прогресс, 1992
* Ресей еврей энциклопедиясы, Т. 1—3, баспа «Эпос», Мәскеу, 1994—1997
* Қысқаша еврей энциклопедиясы, т. 1—11, Иерусалим, 1976—2005
* Alan Symons. The jewish contribution to the 20-th century, Polo Publishing, London, 1997
* Всемирный биографический энциклопедический словарь, Мәскеу, БРЭ, 1998
* С. А. Фридман, Евреи-лауреаты Нобелевской премии, Краткий биографический словарь, Дограф, Мәскеу, 2000, ISBN 5-93431-011-9

## Сілтемелер
* Нобельдік комитетінің сайтынан ақпарат 

Санат:АҚШ микробиологтары
Санат:АҚШ биохимиктері
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Нобель сыйлығының лауреаттары Украины
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (АҚШ)
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері
Санат:Үндістан Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері
Санат:Левенгук медалімен марапатталғандар
Санат:Массачусетсте қайтыс болғандар
Ханс Адольф Кребс

**Ханс Адольф Кребс** (, 25 тамыз 1900, Хильдесхейм — 22 қараша 1981) — неміс-ағылшын биохимик. Лондон корольдік қоғамының мүшесі (1947) және АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі (1964).

## Өмірбаян
Ханс Адольф Кребс өмірге 25 тамызда 1900 жылы еврей отбасында келген.

* 1919—1924: Геттингенде, Фрайбургте, Мюнхенде, Берлинде оқыған
* 1924—1930: Отто Варбургта жұмыс істеген
* 1930-ден: клиникада жұмыс істеді
* 1932—1933: Фрайбург университетінде сабақ берді.
* 1933—1935: Кембридж университетінде жұмыс істеді.
* 1935—1954: Шеффилд университетінде жұмыс істеді
* 1954—1967: Оксфорд университетінде жұмыс істеді
* с 1967 — Оксфордтағы Корольдік ауруханасының профессоры.

Ханс Адольф Кребс 1981 жылы 22 қарашада Оксфорде дүние салды.

## Негізгі еңбектері
Ол  лимон қышқылы циклі (Кребс циклі) дамуына сүбелі үлес қосты. 1932 жылы жануарлар бауырындағы несепнәрдің орнитин циклы синтезін сипаттаған.

## Нобель жүлдесі
1953 ж.  Фриц Липманмен бірге Нобелевской премии по медицине лауреаты.

## Қайнар көзі

## Қайнары
* Ханс Адольф
  
## Сілтемелер
* Biography – Hans Adolf Krebs  Nobel Prize
* 1953 Prize in Physiology or Medicine Nobel Prizes

Санат:Германия биохимиктері
Санат:Ұлыбритания биохимиктері
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Копли медалінің иегерлері
Санат:Корольдік медаль иегерлері
Санат:Кембридж университеті ғалымдары
Шақырады көктем

**Шақырады көктем** — көктем туралы ән.

Әннің сөзін жазған - композитор, Қазақстанның халық артисі Әсет Көпбайұлы Бейсеуов. Композитордың "Шақырады көктем" әнімен қоса   "Алмалы Алматым", "Гүлдер", "Мұңайма", "Алтыным", "Маралдым", "Сандуғаш", "Сырласу вальсі", "Жұлдызым", "Армандастар", "Жайықтан қайтқан тырналар", т.б. туындылары қазақ ән өнерінің алтын қорына енді.

Қазірде бұл әнді кеңестік және қазақ эстрада әншісі (сопрано), профессор, актриса Роза Қуанышқызы Рымбаева орындайды.

## Әннің сөзі

Елестеттім көктемді гүл ашқан,
Көздеріңе ғашықпын нұр шашқан.
Алыстарға жетеле, еремін.
Сені ғана бақыт деп сенемін.

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;*Қайырмасы:

&nbsp;&nbsp;&nbsp;Арманымдай алдағы,<br>
&nbsp;&nbsp;&nbsp;Ақ шуақтай таңдағы,<br>
&nbsp;&nbsp;&nbsp;Аялай бер арманым, аялай бер!

&nbsp;&nbsp;&nbsp;Сандуғаштар жырлаған,<br>
&nbsp;&nbsp;&nbsp;Көктемдерге бір барам,<br>
&nbsp;&nbsp;&nbsp;Шақырады біздерді көгорай бел!

Қолыңды бер, жатсынба, арманым,<br>
Сәуледей боп аяла таңдағы.<br>
Шақырады жас көктем гүлімен,<br>
Шақырады жасыл бақ жырымен.

&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;*Қайырмасы...

## Тағы қараңыз
* Өмір көктем
* Наурыз-думан әні
* Қазақтың 100 әні
## Сілтемелер
* 

Санат:Алфавит бойынша әндер
Санат:Қазақ әндері
Дос (фильм)

**Дос** — жас баланың қиын тағдырын суреттейтін, 2008 жылы шыққан қазақстандық драма.

## Cюжеті

Жас бала өз көзімен әкесінің өлімін көреді. Жетім қалған бала өзінің өмірін балалар үйінде өткізеді. Дәл осы жерде ол нағыз достықты көреді. Осы жерде танысқан балалар оның нағыз достары болды. 

Тағдырдың тауқыметі достарды ұрлыққа алып келеді. Сөйтіп, балалардың барлығы түрмеге қамалады. Тек басты кейіпкер ғана еркіндікте қалып, өзінің достарын қиындықтан шығаруға бел байлайды.

## Дереккөздер
Торстен Визель

**Торстен Нильс Визель** (; род. 3 маусым 1924, Уппсала) — шведциялық нейробиолог және нейрофизиолог, 1981 жылы «нейрондық құрылымдарда ақпаратты өңдеу принциптеріне қатысты жаңалықтары үшін» Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты. Визель мен Хьюбела көру қабілеті нейрофизиологиясы бойынша іргелі жұмыс объектілерді көрнекі тану үшін жауапты нейрондық тізбектердің ұйымдастырылуы және дамыуы үшін негіз қалыптастырды.

## Қайнар көзі

## Сілтемелер
* Т. Визельдің Нобельдік комитеттің сайтындағы өмірбаяны  
* Рокфеллер университеті сайтында жеке беті  

Санат:Швеция нейробиологтары
Санат:Швеция физиологтары
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері
Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері
Санат:Қытай ғылым академиясының шетелдік мүшелері
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым медалімен марапатталғандар
Санат:Нейрофизиологтар
Дэвид Хьюбел

**Дэвид Хантер Хьюбел** (27 ақпан 1926, Уинсор — 22 қыркүйек 2013, Линкольн, Массачусетс штаты) — канадалық және американдық нейрофизиолог, 1981 жылғы «нейрондық құрылымдардың ақпаратты өңдеу принциптеріне қатысты жаңалықтары үшін» физиология мен медицина саласында Нобель сыйлығын алды Жүлдені сондай-ақ тәуелсіз "ми жарты функционалдық мамандануын қатысты оның жаңалықтары" үшін Роджер Уолкотт Сперри бөлісті.

## Публикациялары
* Hubel, D. H. & T. N. Wiesel, Receptive Fields Of Single Neurones In The Cat's Striate Cortex, Journal of Physiology, (1959) 148, 574-591.
* Hubel, D. H. & T. N. Wiesel. Receptive Fields, Binocular Interaction And Functional Architecture In The Cat's Visual Cortex, Journal of Physiology, (1962), 160, pp.&nbsp;106–154, With 2 plates and 20 text-figures.

## Сілтемелер
*Nobel Prize Biography
*Eye, Brain, and Vision - online book 
* The Official Site of Louisa Gross Horwitz Prize

## Қайнар көзі

Санат:Макгилла университеті түлектері
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Канада)
Санат:Канада нейробиологтары
Санат:АҚШ нейробиологтары
Санат:Мадрид Автономды университетінің құрметті докторлары
Джон Франклин Эндерс

**Джон Франклин Эндерс** () (10 ақпан 1897, Уэст-Хартфорд — 8 қыркүйек 1985, Уотерфорд, Коннектикут) — америкалық вирусолог, АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі (1953) және Америкалық ғылым және өнер академиясының мүшесі, Лондон корольдік қоғамының мүшесі.

## Өмірбаян
Йель университетін бітіріп (1920), онда «Бұрама қағаз және кілт» атты құпия қоғамның мүшесі болған. 1929—1956 жж. Гарвард университетінде ұстаздық етті. 1946 жылы Бостонда педиатриялық орталығында жұқпалы аурулар зертханасының меңгерушісі, Бостон Балалар ауруханасы жұқпалы аурулар ғылыми-зерттеу бөлімінің меңгерушісі. 1956 жылдан Гарвард медициналық мектебі, Балалар ауруханасы профессоры.

## Негізгі еңбектері
Негізгі еңбектері бактериология, иммунология, вирусология бойынша.  Пневмококка полисахаридтерінің жаңа түрін ашты, Бактериялық ерекше антиденелердің  опсонизациясындағы (Опсониндерді қараңыз) комплементтің катализаторлық рөлін дәлелдеді. Т. Уэллермен және Ф. Роббинсмен бірге полиомиелит вирусы жүйке ұлпасының үшін ешқандай нақты ұқсастықтары бар, вирусология зерттеулерінде төңкеріс жасаған, полиомиелит вирусы өсіру үшін жасуша мәдениеті әдісін әзірледі. Қызылша вакцинасын жасады (басқалармен бірге).

## Нобель жүлдесі
Нобель жүлдесі 1954 (Ф. Роббинспен және Т. Уэллермен бірге).

Санат:АҚШ вирусологтары
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Лукино Висконти

**Лукино Висконти ди Модроне** (Luchino Visconti di Modrone; 2 қараша, 1906 жыл(19061102), Милан — 17 наурыз 1976 жылы, Рим) — илтаьяндық опера және драмалық театр мен кино режиссері. Висконти атт архитектуралық құрылыстың өкілі. Оның толық аты —дон Лукино Висконти ди Модроне, граф Лонате Поццоло, синьор ди Корджело, консиньор ди Сомма, Кренна и Аньяделло, миландық ақсүйек. Итальяндық коммунистік партияның мүшесі болған. 

## Өмірбаяны
[left|thumb|240x240px|Вилла Эрба, Висконтидің [Черноббьо қаласындағы резиденциясы]]
Лукино Висконтидің әкесі Висконти ди Модроне Савой династиясына адал қызмет етті,  герцог титулының йесі болған. Ла Скала театрына қамқоршылық жасады, 1914—1919 жылдар аралығында «Интернационале» миландық футбол клубын басқарды. Оның анасы бай өнертапқыштың қызы болды. Жас кезінен Лукино операмен айналысты және аттарды қатты жақсы көрді. 1930 жылдары ол Парижге кетіп қалды және мұнда ол Жанна Ренуар атты режиссердәі ассистентә болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Висконти итальяндық коммунистермен жақын араласты, қарсы тұруға көмектесті, антифашистік келісімдер ұйымына қатысы бар деген күдікпен түрмеге қамалды. «Басқалардың айтуы бойынша, Висконти өзі он бес күнін өткізіп, ату жазасына кесілген түрмеде жыныстық бопсалаудың құрбаны болды», — деп жазады Висконти шығармашылығы туралы диссертациясын қорғаған Андрей Плахов.

1943 жылы жекеменшік дүниеге және Италияның меншікті мүлігіне Джеймса М. Кейннің « Почташы әрдайым екі рет қоңырау соғады (орыс.Почтальон всегда звонит дважды)» романы желісінде  «Одержимость» ең алғашқы толық метражды фильм түсірілді. Режиссердің сөздері бойынша, осы прото-нуарды түсіру үшін ол анасынан қалған және басқа да өзінің барлық құнды дүниелерін саудағы салған екен. Висконти өзінің  коммунистік партияға деген сүйіспеншілігін өмірінің соңына дейін сақтап қалды. 

Келесі толық метражды көркем фильм— «Земля дрожит» (Жер дірілдейді) — Итальяның Сицилия облысында профессианал емес актерлерінің қатысуымен түсірілді және Италияда нағыз тамсанулар туғызды. Бұл фильм болашақ жұмыс күші жайлы трилогияның бастапқы бөлігі болады деп тұспалданды. Трилогия ешқашан осылай аяқталмай қалды, бірақ осыдан кейін Висконти итальяндық неореализмнің діни ұстаздардың бірі болып саналды.

40-50 жылдары Висконти бәрінен бұрын театр режиссері болды,заманауый драматургтарды алдыңғы қатарға қоюға тырысты, солардың қатарында Жана Кокто, Жана Ануя, Теннесси Уильямс және Артура Миллер; опера сахнасында дабірнеше қойылымдар қойды. «Травиата» Дж. Верди оның К. М. Джулинимен бірге 1954 жылы Ла Скалада Мария Класстың басты партияда ойнаумыен қойылған, алайда өз уақытында ол милан публикасында жарық көрмеді, ал содан кейін тіпті ертеректе аңызға айналып кетті.

## Дереккөздер

Санат:Алтын пальма бұтағы сыйлығының иегерлері (режиссёрлер)
Серік Түгелбайұлы Жаманқұлов

**Серік Түгелбайұлы** **Жаманқұлов** (18 қараша 1983 жыл, Жаңатас, Жамбыл облысы, КСРО) - қазақстандық мини-футболист, Қайрат және Қазақстанның құрамасының шабуылшысы.

## Мансап
Мектеп кезі, Серік футболмен айналасқан, ол «Фосфорит» футбол клубында жаттықты. Мектепті бітіріп Алматыдағы «Қазақ көлік және коммуникация академиясы» түсті. Вуздар арасындағы футзал жарыстарына қатысып, «Ансар» клубының көзіне ілінді.

2009 жылы "Қайратта" сынға түсті.

## Табыстар

### Құрлықтық
* УЕФА кубогының иеленушісі (2) : 2013, 2015.
*Еременко кубоғының иеленушісі : 2014.
*Еременко кубоғының қола жүлдегері : 2015.
*Еуропа чемпионатының қола жүлдегері : 2016.

## Сілтемелер

Санат:Қазақстан мини-футболшылары
Санат:Қайрат МФК ойыншылары
Андре Фредерик Курнан

**Андре Фредерик Курнан** () (24 қыркүйек 1895, Париж — 19 ақпан 1988) — америкалық дәрігер және физиолог, шығу тегі француз.

## Өмірбаян
1930 жылы Париж университеті медицина факультетін бітіріп, сол жылы Нью-Йоркке ол көшіп келді. 1951 жылы Колумбия университеті Медицина факультетінің профессоры.

## Нобель жүлдесі
Жүрек ауруын клиникалық диагнозды әдістерін дамытқаны және жетілдіргені үшін (жүрек катетеризациясы) (В.Форсманмен және Д.Ричардспен) бірге Нобель сыйлығын алған (1956).

Санат:АҚШ медиктері
Санат:АҚШ физиологтары
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:24 қыркүйекте туғандар
Санат:19 ақпанда қайтыс болғандар
Санат:Парижде туғандар
Санат:Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысушылар
Бозтөбе свитасы

**Бозтөбе свитасы** Қазақстандағы геологиялық формация. Қызылорда облысы, Қармақшы ауданында Жосалы кентінің солтүстік шығысында орналасқан. Бор кезеңіне жататын бұл жердің қабаттарынан динозаврлар мен ілкіқұстардың фоссилиялары табылған.

## Омыртқалы жануарлар палеофаунасы
* *Alectrosaurus sp.*
* *[[Аралозавр|Aralosaurus tuberiferus]]*
* *Aralazhdarcho bostobensis*
* *Arstanosaurus akkurganensis* (hadrosauridae indet)
* *Samrukia nessovi*
* *Khunnuchelys lophorhothon* Жұмсақ денелі тасбақалар Тасбақалар 

## Тағы қараңыз

* Стратиграфиялық бөлімшелер

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан геологиясы
Санат:Геологиялық кезеңдер
Санат:Мезозой
Санат:Қазақстандағы палеонтология
Санат:Қазақстан географиясы бойынша аяқталмаған мақалалар
Қысқаш

Қысқаш-ұсталардың қозған металды көріктің оттығынан алып,қысып тұрыптөске төсеп,аударып-төңкеру үшін қолданылатын құралы. Қысқаштың көмегімен металды қысып ұстап, июге болады.Қысқаштың сабы ұстауға ыңғайлы әрі серпімді болғаны дұрыс. Үлкен,ауыр металды қысқанда қысқаштың сабына шығырық кигізіп  қояды. Істелетін жұмыстың ыңғайына қарай қысқаштың тұмсығы,яғни металды қысатын аузы да әртүрлі болады.Олар "жалпақ тұмсық", "құс тұмсық" ,"біз тұмсық", "имек тұмсық", т.с.с. атала береді.
Сыдырғы

**Сыдырғы**-таспаны өңдеу үшін қолданылатын құрал. Ұзындығы 15-20 см-дей жіңішке ағаштың екі жағын сә жонады да, оның орта бөлігінен(бір қырынан) бір ернуін тік, екінші ернуін көлбеу етіп тар ұя жасайды. Таспаның бір шетін ойықтың тік ернеуіне сүйеп, өткір пышақтың жүзін ойықтың көлбеу шетіне тіреп ұстайды. Таспаны бір қалыпты жылжытып тартқанда, пышақ жүзіне ілінген жері сыдырылып қалады. Сондықтан бұл құралды "сыдырғыш" деп атаған.
Мегалодон

## Мегалодон
Мегалодон - жойылып кеткен акуланың бір түрі, ежелгі олигоценнен плейстоценге дейін өмір сүрген.
## Толық мәлемет
Мегалодон акулылардың арасындағы ең үлкен және мықтысы болған. Бойы 16 метр және салмағы, мүмкін, 47 тоннаға дейін болатын. Тістеу күші 10,8 тоннаға дейін болуы мүмкін. Қазбалардың мәлеметі бойынша, мегалодон бүкіл жер шарында болатын. Бұл ағза тізбегіндегі ең басында тұратын жыртқыш болған. Табылған сүйектер бойынша, мегалодон ең ірі жануарлармен қоректенетін. Мегалодон тарихта плиозавр, мозазавр, дунклеостей, базилозавр, дейнозух, саркозух және кронозаврлармен бірге ең қауіпті жыртқыштардың бірі болған.
## Таралуы
Мегалодонның сүйектерін Еуропа, Солтүстік Америка, Оңтүскін Америка, Пуэрто-Рико, Куба, Ямайка, Австралия, Жаңа Зеландия, Жапония, Африка, Мальта және Үндістанда табылған.
Сарнық

**Сарнық** - киіз үйдің сүйегін жасаушылардың жонғы құралы. Ағашқа өрнекті із түсіретін, сақиналап сәндейтін арнаулы тістері иіліп келген, екі басы сапты, темір қырғыш. Тістері  бір жағына қарай азырақ қайырылған. Сарнауық  уық, кереге, шаңырақтардың қарына сызық, ирек, су ағар түсіру үшін қолданылады.
Томас Хакл Уэллер

**Томас Хакл Уэллер** () (15 маусым 1915, Анн-Арбор, Мичиган штаты — 23 тамыз 2008, Нидхэм, Массачусетс штаты) — америкалық дәрігер-вирусолог, АҚШ Ұлттық ғылым академиясы мүшесі (1964).

## Өмірбаян
Мичиган университетін бітірген (1936), ғылым докторы (1940). Бостонда Гарвард медицина мектебінде (1936–1939), балалар ауруханасында (1940–1941, 1945–1946), Педиатрия орталығында (1947 жылдан), Гарвард денсаулық сақтау мектебінде (1954 жылдан 1981 жылға дейін профессор және Тропикалық медицина кафедрасының меңгерушісі).
Т. Уэллер қызметі полиомиелитті зерттеумен шектелген жоқ. 1995 жылы, ол сондай-ақ, белдемелік теміреткі пен желшешекті тудыратын вирустар анықтады. 1963 Ол неміс қызылшасын туғызатын вирусты ашуға қатысты.
Дәрігердің әйелі Кэтлин, ұлдары Питер мен Роберт, қызы Джанет және алты немересі қалды.

## Негізгі еңбектері
Негізгі еңбектері паразитология, тропикалық медицина, бактериология, цитомегаловирус вирустарын мәдениеттендіру, Коксаки вирустары, желшешек, герпес, полиомиелит бойынша. Дж.Эндерс және Ф.Роббинспен бірге полиомиелит вирусы нейротроптық еместігін анықтап, және, вирусология қарқынды дамуы себеп болған вирус өсіру үшін жасуша мәдениеті әдістемесін әзірледі.

## Нобель жүлдесі
Нобель жүлдесі 1954 (Дж.Эндерс және Ф.Роббинсмен бірге).

Санат:АҚШ вирусологтары
Санат:Гарвард университеті түлектері
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Аксель Хуго Теодор Теорелль

**Аксель Хуго Теодор Теорелль** (; 6 шілде 1903, Линчепинг — 15 тамыз 1982) — шведциялық биохимик, Швеция Ұлттық ғылым академиясының президенті (1967—69), АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшесі, Лондон корольдік қоғамы (1959) және басқалар. Сорбонна құрметті докторы (1951). Халықаралық биохимия одағы Президенті (1967—1973).

## Өмірбаян
Стокгольмдегі Каролина медицина институты бітіріп (1930) сонда жұмыс істеді. 1932—1936 жылдары — Упсаль университетінде, 1933—1935 жылдары О. Варбургпен бірге — Берлиндегі жасушалар физиология институтында. 1937—1970 жылдары Нобель медицина институтында (Стокгольм) директор, профессор және биохимия бөлімінің меңгерушісі.

## Негізгі еңбектері
Негізгі жұмыстары ферменттер химиясы мен олардың әсер ету тетіктеріне қатысты. Миоглобинді,  ақжелкек пероксидазаларын, лактопероксидазаны, цитохром Cын, алкогольдегидрогеназаны, Варбург «ескі сары ферментті» кристалды түрінде тазалаған және алған бірінші адам болатын (қалпына келтірілген никотинамидадениндинуклеотидфосфат дегидрогеназасы). 1934 жылы впервые ферментті (қалпына келтірілген дегидрогеназаны НАДФ) ақуызға және коферментке (флавинмононуклеотид) бөлді және компоненттерден қайта байланыстыруға белсенді ферментті алды. алкогольдегидрогеназаның іс-қимыл тетігін зерттеді. Изоферменттерді, олардың пайда болуы мен әрекетін  зерттеді.

## Марапаттар, сыйлықтар
* Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы (1955).

## Сілтемелер
* Теорелль Аксель Хуго Теодор
* Нобель комитетінің сайтындағы өмірбаяны 

Санат:Швеция биохимиктері
Санат:XX ғасыр биологтары
Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Нобель сыйлығының лауреаттары Швеция
Санат:Париж университеті құрметті докторлары
Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері
Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері
Санат:Норра бегравнингсплатсен жерленгендер зиратында
Еуропаның миллионер-қалаларының тізімі

Бұл жерде халық саны 1 000 000 асатын Еуропаның қалалары берілген: 

## Дереккөздер




Санат:Еуропа географиясы
Коке

**Хорхе Ресурексьон Меродио** (исп. Jorge Resurrección Merodio; 1992 жылдың 8-нші қаңтарында Испания, Мадрид қаласында дүниеге келген) одан басқа Коке атты есіммен танымал (исп. Koke)  —  испандық футболшы, «Атлетико Мадрид» клубының жартылай қорғаушысы.

## Мансабы
Мадридте туылып өскен болатын. Бала 8 жасқа жеткен кезінде «Атлетико Мадрид» клубының академиясына түскен. 2008 жылы Атлетиконың резервтік командасына кірген. 2009 жылы өзінің ең алғаш ойынын «Альмерия» клубына қарсы ойын көрсеткен, сол ойында тек қана 10 минут ойын көрсеткен. Бүкіл сезон бойы тек қана 3 матчқа қатысқан. Ал 2010 жылы Атлетико Мадрид құрамында ойын көрсетіп Еуропа лигасын және УЕФА Суперкубогын утып алды. 2012 жылы осы жетістіктеріне қайта жетті. 2013/14 сезонында Коке Атлетико Мадрид командасымен Испания чемпиондары атанды.
2013 жылы Коке өз командасымен Испания кубогын алу үшін, финалда мадридтік Реалды жеңіп жеңіске жетті.

## Клубтық статистика

## Жетістіктері
 **Атлетико Мадрид**
*Еуропа лигасының жеңімпазы **(2)**: 2010, 2012, 2018
* УЕФА Суперкубогын иеленуші **(2)**: 2010, 2012
* Испания Кубогын иеленуші **(1)**: 2013
* Испания Суперкубогын иеленуші **(1)**: 2014
* Ипания чемпионы **(1)**: 2013/14
*УЕФА Чемпиондар Лигасының финалшысы **(1)**: 2013/14, 2015/16
 **21 жасқа дейінгі Испания ұлттық құрама командасы**
* Еуропадағы жастар арасындағы чемпионатының жеңімпазы: **(1)**: 2013

Санат:Испания футболшылары
Санат:Атлетико Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Теңбіл қорқау қасқыр

**Теңбіл қорқау қасқыр** () - Африкада өмір сүретін бурыл, жолақ және теңбіл қорқау қасқырлардың бір түрі.

Қорқау қасқыр – жыртқыш сүтқоректі. Кейде «күлегеш қорқау», «теңбіл шибөрі» деп те аталады.
Теңбіл қорқау қасқыр құрлықта тіршілік етеді. Ол сахаралық Африканың Конго өзені жағалауынан басқа жерлердің бәрінде кездеседі.

Теңбіл қорқау қасқыр ұлыған кезде адамның қатты қарқылдап күлгеніне ұқсайтын дыбыс шығарады.

Теңбіл қорқаулар туыстық қатынастар арқылы іріктелген қауымға топтасады. Әр әулетінің өз іні, бағынатын басшылары болады. Інде күшіктері ұйықтайды, аң аулап келген үлкендері демалады. 

Теңбіл шибөрінің басы – үлкен, құлақтары жалпақ болады. Қылшықты жүні басқа шибөрілердікіне қарағанда қысқа, қызыл қоңыр және сары қоңыр түсті. Жасы ұлғая келе жүнінің түсі оңа бастайды.

Құйрығы мен тұмсығы – қара, аяқтарының ұшы ақ түсті болып келеді.

Денесінің ұзындығы – 1,3 м, шоқтығына дейінгі биіктігі – 60 – 80 см, салмағы – 50 – 90 келі.

Қорқау қасқырлар Саванналарда, жайылымдарда, ормандардың шетінде, тоғайларда, шөлейттерде, биіктігі төрт мың метрге дейінгі тауларда тіршілік етеді.

Қорқау қасқырлар әртүрлі аңдармен, өсімдіктермен қоректенеді.

Теңбіл қорқау қасқырдың жақ сүйегі өте жақсы дамыған. Африкада тіршілік ететін шибөрілердің үш түрінің екеуі Шығыс Африкада тіршілік етеді. Олар: теңбіл шибөрі мен өте сирек кездесетін жолақ шибөрі.

## Дереккөздер


Санат:Қорқаулар
Полисто

**Полисто** —Ресейдің Псков облысындағы Бежаниц ауданында орналасқан көл. 

Жалпы аумағы — 30,6 км², ең терең жері — 2,4 м, орташасы — 1,6 м. Осы өзен бойынан арықтар, каналдар қазу нәтижесінде соңғы 50 жылда өзен аумағы кішірейіп, тереңдігі 2 есе азайды. Ал бұрынғы кезде жалпы аумағы —  31,6 км², ең терең жері — 5,3 м, орташасы — 1,5 м болған.

thumb|right|200px| 

Көл сопақ тәрізді. Полисто көлінен Полисть ,Цевла, Осьянка өзендері бастау алады. 

Көлдің түбі құмды-тасты, тегіс. Жағасы төмен, батпақты. Көл суының құрамында кальций, темір өте аз мөлшерде бар .

Көлдің 7 % биомассасын көк балдырлар құрайды. Көлде алуан түрлі балықтар кездеседі: лещ, шортан, сом, уклея, чехонь, ерш, линь, алтынды карась, шаян, т.б.

Полисто көлінің бойында Ухошино, Веряжа, Ручьи және Чилец,  Шипово қыстақтары орналасқан. 

## Қолданылған әдебиеттер

Санат:Псков облысы көлдері
Кудо (көл)

**Кудо**—  Ресей республикасының Псков облысындағы Опочец ауданында, Опочка қыстағының оңтүстігінде орналасқан көл.

thumb|right|200px|

Аумағы — 1,6 км² (161.0 га). Ең терең жері — 18,0 м, орташа тереңдігі — 8,0 м.

Көл Полехново қыстағының маңында орналасқан. 

Көптеген балық түрлері мекендейді: лещ,шортан, окунь, уклея, ерш, линь, теңіз шаяны.

Көлдің түбі құмды, жағасы — орман, тоғай, жайылым. 

thumb|right|200px|

## Ескертпелер

Санат:Псков облысы көлдері
Ужо (көл)

**Ужо** — Ресейдің Псков облысы Локнянский ауданында орналасқан көлі. 
Аумағы— 7,52 км² (752,0 га; аралдарымен — 7,73 км² немесе 773,0 га). Ең терең жері— 10,2 м, орташа тереңдігі — 5,1 м.

thumb|right|200px|

Көл маңайында бірнеше қыстақтар орналасқан: Вережье, Кривцы, Алексино, Зверинец, Понюшино.

Локня және Пузна көлдері ағып құяды .

Балық түрлері: плотва, қызылқанат, ақтабан, карась, т.б. да балықтар бар. 

Көлге сипаттама: құмды, жағасы - тас, балшық, жағажайында орман, жайылым бар. 

## Ескертпелер

Санат:Псков облысы көлдері
Мариса Томей

**Мариса Томей** (ағылш. Marisa Tomei; 4 желтоқсан 1964, Бруклин, Нью-Йорк, АҚШ) — америкалық театр және кино актрисасы. 

## Өмірбаяны
«Әлем қалай айналады» (1983—1985) атты телевизиондық сериалға түсу үшін Мариса Бостон университетіндегі оқуын тастап кетті. Мэтт Диллонның қатысуымен түсірілген «Flamingo Kid» деген өзінің алғашқы фильмінде тек кішкентай эпизодтты ойнағанымен, бұл рөл оған кинематограф жолында үлкен қадам болды. 

Тоймейдің атағы 1992 жылғы «Менің жиенім Винни» фильміндегі екінші дәрежелі ең үздік әйел рөлі үшін «Оскар» сыйлығын алған Моно Лиза Витоның рөлі арқылы шыға бастады. Мариса Оскарды қателікпен алды деген нұсқа ел арасында кең тараған. Онымен бірге комедиялық рөлдерді ойнаған төрт британ актрисалары драмалық рөлдер үшін номинация йелері атанған болатын. Жеңімпазды жариялаған 74 жасар Джек Пэланс бұл түрғыдан бастапқыда әзілдеген, артынша абқателікпен жеңімпаз ретінде Томейді жариялаған. Академия бұл мифті жоққа шығарып отыр. 

2000 жылдары актрисағы тағы екі «Оскар» премиясының номинациялары табысталған: 2001 жылы —  «Жатын бөлмеде»,  2008 жылы— «Рестлер» фильмі үшін. 

Мариса *Naked Angels Theater Company* және *Blue Light Theater Company нью-йорктық топтардың театрында өнер көрсетеді.*

## Дереккөздер

Санат:Үздік қолдаушы актриса үшін Оскар сыйлығының иегерлері
Велье (көл)

**Велье** — Псков облысының Опечец ауданында орналсқан көл. Жалпы аумағы — 5.0 км² (498,0 га, аралдарымен (5 аралдың аумағы 2 га) — 5,0 км² немесе 500 га). Ең терең жері — 17,8 м,орташа тереңдігі — 8,1 м.

Көл бойында Заноги және Полеи қыстақтары тұрақтаған. Балықтарының түрлері: ақтабан, шортан, таутан, жайын, жыланбалық, т.б.

Көл ойпатты және қыратты аймақта орналасқан, жағасы тасты, жағасында орман, жайылым, қиыршық тастар бар.

Санат:Псков облысы көлдері
Бурылбайтал (ауыл)

**Бурылбайтал ** — Жамбыл облысы Мойынқұм ауданы, Шығанақ ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Мойынқұм ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 121 км-дей жерде, Балқаш көлінің оңтүстік-батыс жағасында орналасқан.

## Халқы

## Дереккөздер

Санат:Мойынқұм ауданы елді мекендері