open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Жиенбек Жұманбайұлы Рсалдин

**Жиенбек Жұманбайұлы Рсалдин** (1925-1997) — муз. зерттеуші. КСРО Композиторлар одағының мүшесі (1968). Қазақстанның еңбек сіңiрген өнер қайраткері (1989).

Ұлы Отан соғысына қатысқан. Қарағанды мұғалімдер институтын (1951), Алматы консерваториясын (проф. Б.Жылысбаевтың класы бойынша ) бітірген (1959) . 1959-1984 ж. Қазақ телевизиясының муз . редакторы, бас редакторы әрі көркемдік  жетекшісі . Қаз КСРҒА-ның М.О. Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының ғылыми қызметкері , Қазақ энциклопедиясында өнер және архитектура редакциясының меңгерушісі ,Қазақстан КП ОК мәдениет бөлімінің нұсқаушысы , Алматы муз . училишесінің директоры.1984 жылдан ҚазКСР Орт мемл. мұражайы муз.мәдениеті бөлімінің меңгерушісі болды.  Қазақ комозиторларының , орыс және шетел классикалық музыкасына арналған көптеген мақалалардың , радиотелехабарлардың , муз. пьесалар , ғылыми зерттеулер мен рецензиялардың авторы. КСРО Композиторлары 5-7-съездерінін делегаты. 2-дәрежелі Отан соғысы орденімен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:1925 жылы туғандар
Санат:1997 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан музыкатанушылары
Вариометр

**Вариометр** - ( - өзгертемін,  - өлшеймін). 1) авиацияда — ұшақтың көтерілу және түсу жылдамдығын өлшеуге
арналған, ұшудың горизонтальдігін білдіретін ұшу — бағыттау аспабы. Вариометр атмосферадағы ауа қысымы мен аспаптың тұрқысының іші
атмосферамен капилляр арқылы қатынасатын, олардың айырмашылығын өлшейтін аспап. Қысымдардың сол өзгерісі ұшақтың ұшу
биіктігі өзгергенде пайда болады да ұшақ түрақты биіктікте ұшқанда жойылады. 2) Сейсмологияда, графиметрияда вариометр горизонталь
бағытта еркін түсу үдеуінің өзгерісін өлшейтін және салмақ кұшінің тең потенциал беттерінің қисықтығын өлшейтін аспап. 3) Магниттік
вариометр — уақытқа қарай магниттік өрісті - магниттік вариацияларды өлшеуге арналған аспап. Геомагниттік өріс кернеулігінің толық векторының вариациясы немесе осы вектордың горизонталь және вертикаль құрамалары, біруақытта магниттік еңістік (астрономиялық және магниттік меридиандар арасындағы бұрыш) өлшенеді.
 
## Дереккөздер


Санат:Өлшеу техникасы
Кулисалы механизм

**Кулисалы механизм** құрамына кулиса кіретін иін тіректі механизм.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Күйдірмелеу

**Күйдірмелеу** (орысша травление) — қатты материалдардың қажеттілікке қарай химиялық не электрохимиялық тәсілмен еріту. Технологиялық күйдірмелеу тәсілі интегралдық схемалар, басылған платалар жасауда, типографиялық клишелердің ашық әсерлерін терендетілген, ойыңқы басу формаларын басу элементтерін қалыптастыру үшін қолданылады.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Көмекші мәтін

**Көмекші мәтін** (орысша: вспомогательный текст) — кітаптағы сызық астындағы берілген мәтіндер, сілтеме ескерту, басқа да қосымша мәтіндер. Әдетте негізгі мәтіннен ұсақтау кегльді қаріппен теріледі.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Кітапшалау

**Кітапшалау** (орысша: брошюрование,  - тігу, бекіту — басылған табақты қағаздарды кітапша, жорнал, кітап жасау барысында өңдеу процесі. Негізгі операциялары: қағазды кесу, бүктемелеу, қысу,бүктелмеген дәптерлерге қосымша элементтерін (қосымша бет, бейнесурет, оңірбет, т.б.) жапсыру, дайын болған дәптерлерді реттеп жинақтау және оларды тігу, желіммен бекіту.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Кіші канон

**Кіші канон** (opысша: малый канон) — кегль өлшемі 36 пунктке тең типографиялық қаріп (шамамен 13,52 мм).
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Лингвистикалық әдістер

**Лингвистикалық әдістер** - тіл білімі қолданылымын зерттеу амал-тәсілдерінің жүйесі. Қазіргі таңда тіл білімі дербес өрбіген ғылым ретінде өз тәсіл-әдістеріне кең өpic ашты (белгілі бағытпен тілдің мәселелерін зерттеп, тіл-тілдегі құбылыстардың өзіндік заңдылықтарын айқындау; белгісіз сырларын, өзгерістерін дәл анықтау, ашу т. б.) Лингвистикалық әдістердің жалпы және жеке түрлері ажыратылады. Жалпы лингвистикалық әдістер тілдің теориялық зерттеу тәсілі мен әдістерінің жиынтығын құрайды. Олар белгілі бір лингвистикалық теория мен ортақ әдістемеге сүйенеді (мысалы, салыстырмалы-тарихи әдіс, сипаттама әдісі). Жеке лингвистикалық әдістер тіл аспектілерін зерттеуде белгілі бір теориялық қондырғыларға сүйенетін жекеленген тәсілдер, әдістемелер мен операциялардың жиынтығын құрайды. Олар көмекші техникикалық құрал, аспап ретінде қолданылады (мысалы, компонентті талдау, статистикалық талдау, эксперимент т. б.).
## Дереккөздер


Санат:Қазақ тілі
Санат:Лингвистика
Лингвистикалық терминдер сөздігі

**Лингвистикалық терминдер сөздігі** —тіл білімі терминдерін қамтып, олардың түсінігін беретін сездік. Лингвистикалық терминдер сөздігі материалдарды іріктеуіне қарай әліпбилік және тематикалық болып жасалады. Ал терминологиялық лексиканы қамтуына орай ол (лингвистикалық терминдерді тұтас қамтыған) жалпы сөздік және тіл білімінің арнаулы саласын ғана қамтитын, фонетикалық яки грамматикалық терминдер сөздігі боп бөлінеді. Мән- мазмұны, берер информациясына қарай лингвистикалық терминдер сөздігінің түсіндірмелі және номенклатуралы түрлері болады. Номенклатуралық сөздікте сөзтізбе, яғни терминдердің тізімі әліпбилік тәртіппен беріледі де, басқаша мағлұмат айтылмайды. Лингвистикалық терминдер сөздігі мән-мақсатына қарай энциклопедиялық (термин туралы мағлұмат, оның ұғымы мен тарихы жайлы, мысапдар мен библиографиялық көрсеткіштер береді), түсіндірмелі (әрбір терминнің мағынасын ашып, толық түсінігін береді) боп екі топқа бөлінеді. Энциклопедиялық сөздікке 1990 жылы орыс тілінде шыққан "Лингвистический энциклопедический словарь"  тән болса, тіл білімінің түсіндірме сөздіктеріне  Ж. Марузо, О. С. Ахманова, I. Кеңесбаев, Т. Жанұзақов сөздіктері жатады. Лингвистикалық терминдер сөздігі XX ғ. басында шыға бастады. Тұңғыш рет 1924 жылы Н. Н. Дурново "Грамматический словарь" шығарса, 1946 жылы Л. И. Жирковтың "Лингвистический словарь" атты сөздігі, 1960- 1964жылдары  Ж. Марузо, И. Вахек, Э. Хемп сөздіктері жарық көрді. Көлемді де, тіл білімі терминдерін мол қамтыған (7 мың термин) түсіндірмелі сөздік - 1966 жылы жарық көрген О. С. Ахманова сөздігі. Лингвистикалық терминдер сөздігін шығару 1954 жылы бастап, Америка, Франция, Германия, Испанияда тілші ғалымдар тарапынан шығарыла бастады. Түркі тілдерінде алғаш рет 1956 жылы жарық көрген I. Кеңесбаев, Т. Жанұзақовтың "Орысша-қазақша тіл білімі терминдерінің сөздігі" еді. Ол толықтырылып, өңделіп, екінші рет 1966 жылы "Тіл білімі терминдерінің орысша-қазақша сөздігі" деген атпен түсіндірме сөздік боп жарық көрді. Кейінгі жылдары, қырғыз, өзбек, түрікмен, татар, ұйғыр тілдерінде де осындай сөздіктер шыға бастады.
## Дереккөздер


Санат:Қазақ тілі
Санат:Лингвистика
Оймакілтекті қозғалыс

**Оймакілтекті қозғалыс** - кілтек ойығы немесе шығыңқылығы бар екі тетіктің нығыз немесе сырғымалы түрде қондырмамен құрастырылған қосылыс.
Оймакілтекті қосылыстардың келесі түрлері болады: түзу бөшкелі (ең
көп таралған), эвольвенталы, майдатісті үшбұрышты. Нығыз қондырмамен құрастырылған оймакілтекті қосылыс қимылдамайды, ал сырғымалы қоңдырмамен құрастырылған оймакілтекті қосылыста ось бойымен жылжымалы қозғалыс болуы мүмкін.
 
## Дереккөздер



Санат:Технология
Кітапша

**Кітапша** (ор. брошюра) — жұқа тысты, көлемі 5-48 бет, басылған беттері топталып тігілген мерзімді емес басылым.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Кітап блогы

**Кітап блогы** (орысша: книжный блок) — беттері рет-ретімен жинақтаталып, тігіліп не желіммен бекітіліп мұқабаға салуға не тыстауға дайындалған доптерлер топтамасы.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Өзек машинасы

**Өзек машинасы** — құйма қалпының өзегін жасауға арналған машина. Өзек машинасы өзек қоспаларын өзек жәшіктерінде тығыздап, оларда тығызданып қатайған өзектерді шығарып алу процестерін атқарады.
 
## Дереккөздер


Санат:Машиналар
Полиграфия тигелі

**Полиграфия тигелі** - шығыңқы басу үрдісінде қолмен басу білдектерде және тигельді машиналарда бояумен басу формасына қағазды қысу үшін қолданылатын
металдан жасалған шомбал тақта.
 
## Дереккөздер



Санат:Баспа ісі
Прецизионды қорытпалар

**Прецизионды қорытпалар** - жасаудың және өңдеудің барлық кезеңдерінде аса
ұқыптылықты талап ететін химиялық құрамдары өте дәл арнайы физикалық қасиеттері бар металл қорытпалары. Әдетте дәл аспаптардың, сағаттардың, ұзындықты өлшейтін эталондардың, камертондардың тетіктерін жасауға қолданылады.
 
## Дереккөздер



Санат:Металдар
Сору арқылы құю

**Сору арқылы құю** — сумен суытылатын қабырғалары жұқа металдан жасалған қорамаларда (кристалдандыр-ғыштарда) құймаларды жасау тәсілі. Бұл тәсілде сұйық қорытпалар
қораманы вакууммен copy арқылы толтырады. Қораманың ішкі жұмыс қуысында вакуумм болуы себебінен сұйық қорытпа белгіленген деңгейге дейін көтеріліп, қатайып, қажетті пішінді құйма қалыптастырады. Тәсілдің ерекшелігі, сұйық металл қораманың ішкі жұмыс қуысын баяу толтырады. Сол себепті құйма жоғары сапалы болып қалыптасады. Сонымен қатар қораманың құю жолдарына металл шығыны аз болады. Тәсілдің еңбек өнімі нашар. Сол себепті өндірісте кең қолданылмайды. Бұл тәсілмен диаметрлері 80 мм-ге дейін келетін жауапты төлкелер және соған ұқсас тетіктер жасалады.
 
## Дереккөздер



Санат:Металлургия
Қағаз бергіш

**Қағаз бергіш** (орысша: самонаклад бумаги) — басу жылдамдығы қағазды қолмен беру мүмкіндігінен (минутына 25-30 табақ/қағаз) жоғары басу машиналарында қағазды автоматты түрде беруге арналған құрылғы. Ол қағаз топтамасын (стопа листов) жекелеу жүйесіне беруді, жекеленген қағаз табақтарын реттеу механизміне беруді, сондай қағаздың
қиғаш және қабатталып берілмеуін қамтамасыз етеді. Стапельдік (топтаманың) құрылымына қарай жазық стапельді жұмыр стапельді (бүктемелеу машиналарында қолданылады) қағаз бергіш болады. Қағаз беру тәсіліне қарай үстемелеп (ступенчатые каскадные) және біртіндеп (последовательные) беретін қағаз бергіш болады.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Қағаз жасау машинасы

**Қағаз жасау машинасы** (орысша: бумагоделательная машина) — қағаз массасынан қағаз және картонның кейбір түрлерін жасайтын (құятын — отливка) агрегат. Top бөлігімен (мұнда қағаз лентасы қалыптасып жартылай сусызданады), престеу, құрғату және өңдеу бөліктерінен құралады. Қағаз жасау машинасыында газет қағаздарын жасағандағы қағаз лентасының ені 9 метрге, ал оның шығып оралу жылдамдығы минутына 850 метрге дейін жетеді. Қағаз жасау комбинаттарында қолданылады.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Өзара аумасушылық

**Өзара аумасушылық** - құрастыру жұмысы кезінде тетіктерді, түзілімдерді немесе машина агрегаттарын және т.б. құрылымдарды барлық жұмыс істеу талаптарына сәйкес келетін басқа тетіктермен, түзілімдермен машина агрегаттарымен және
т.б. құрылымдармен алмастырып орнықтыруға болатын қасиет.
 
## Дереккөздер


Санат:Метал өңдеу
Лингвостилистика

**Лингвостилистика**, лингвистикалық стилистика — сөздің қолданылу заңдылықтары мен тілдің стильдік тармақтарын тіл білімінде зерттейтін саласы. Екінші жағынан, лингвостилистика — көп салалы, көп мағыналы стилистиканың бір саласы. Лингвостилистиканың өз ішіндегі бөліктері хақында әлемдік тіл білімінде әр түрлі қөзқарастар баршылық. Әсіресе, көркем әдебиет тілін бөлек қарастырып, оны лингвостилистика мен әдебиеттану стилистикасының арасындағы сала деушілер де болды (В. В. Виноградов). Сонымен, бүгінгі таңдағы лингвостилистиканың көпшілік табан тіреген теориялық пікірлеріне сүйенсек, оның басты екі бағытын немесе екі түрін атауға болады. Олар: 1) *тіл ресурстарының стилистикасы* немесе *тіл стилистикасы*. Ол өз ішінде тілдің деңгейлеріне байланысты: а) лексикалық стилистика, фразеология стилистика (немесе екеуін қосып лексика-фразеологиялық стилистика деп атаушылық та бар). Лингвостилистиканың бұл түрі лексикикалық бірліктер мен тұрақты тіркестердің стилистикалық қызметін зерттейді; ә) фонетикалық стилистика. Ол тілдегі дыбыстар жүйесінің қолданылу заңдылықтарын қарастырады; б) морфология стилистикада қосымшалардың ойды дәл және мақсатқа сай беру қатынасына көңіл бөлінеді; в) синтаксистік стилистикада сөз тіркестері мен сөйлемдердің түрлерінің, олардан да көлемді конструкциялардың (күрделі синтаксистік тұтастық, абзац т. б.) стилистикалық мақсатта жұмсалуындағы дұрыс немесе бұрыс құрастырылғаны негізгі нысанаға алынады. 2) *Функциональдық стилистика* немесе *қолданыс тілі стилистикасы* (стилистика речи). Бұл да өз ішінде бірнеше топқа жіктеледі. Бұл жіктелу функциональдық стильдер жүйесі бойынша жүзеге асады, демек, әдеби тілдегі бес функционапдық стильге бөлінеді: а) ауызекі сөйлеу стилі; ә) ресми стиль; б) ғылыми стиль; в) публицистикалық стиль және г) көркем әдебиет стилі (немесе тілі). Бұл стильдердің барлығы да өздеріне тән тілдік-коммуникативтік жанрларда қызмет етеді. Бір функциональдық стильдің тілдік элементтері екіншісінде немесе бірнешеуінде бола беруі мүмкін, бірақ әр стильдің өздерін даралайтын лингвистикалық және экстралингвистикалық белгілер бар. Лингвостилистиканың арқауына енетін стильдердің тағы бір түрі — эмоциялық-экспрессивтік стильдер. Көп ретте стильдің бұл түрлері функциональдық стильдердің құрамында қарала береді.
## Дереккөздер


Санат:Қазақ тілі
Санат:Лингвистика
Сұйық күйде илемдеу

**Сұйық күйде илемдеу** - ыссы күйде жагышталған металды алдын ала қыздырмай илемдеу орнақтарының жанышпа біліктерінің араларында жаныштап қысыммен өңдеу тәсілі. Болаттардан және түсті металдардан жұқа табақтарды және таспаларды. жуқа қабырғалы құбырларды және қималары аз пішіндерді жасау үшін қолданады.ref>Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
 
## Дереккөздер



Санат:Метал өңдеу
Абсолют бойлық ұзару

**Абсолют бойлық ұзару**. Білеудің ұзындығының ұзару
шамасы. Абсолют бойлық ұзару сызықтық бірлікпен өлшенеді (см,
мм). Ол мына өрнекпен анықталады: Δl = Pl/ЕА
мұндағы Е-бойлық серпімді модуль, А-қима ауданы,
l-білеудің ұзындығы, Р-бойлық күш.

## Дереккөздер
Қайта беттеу

**Қайта беттеу** (орысша: переверстка) — басылымға теріліп беттелгеннен кейін енгізілген өзгертулерге байланысты оның парақтарын қайтадан беттеу процесі.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Қайта пайдалану

**Қайта пайдалану** (орысша: утилизация, от  — полезный, пайдалы) — пайдалы қолдану, мысалы, өндіріс қалдықтарын қайта пайдалану.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Қайтармалы-ілгерілемелі қозғалы механизмі

**Қайтармалы-ілгерілемелі қозғалы механизмі** (орысша: механизм возвратно-поступательного движения) — атқарушы механизмнің (мысалы: басу машинасының талері, кесу машинасінің кареткасы мен пышағы т.б.) қайтармалы-ілгерілемелі қозғалысын қамтамасыз ететін механизм. Оның жетекші механизмі ретінде кривошипті-шатунды, кулисалы, жұдырықшалы т.б. механизмдер қолданылады.

## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Металл әрекеттігі

**Металл әрекеттігі** (-әрекетті). Металдық немесе қорытпаның қайсыбір ортада үстіңгі бетінің коррозияға (тотыққа) шалдығуы. Тотыққан металды "әрекетті металл", ал тотықпаған (никель, хром, қалайы т.б. жалатқан) металды "әрекетсіз металл" деп атайды.

## Дереккөздер


Санат:Физика
Санат:Материалдар
Санат:Материалдар механикасы терминдері
Қаріп

# Әріп (Letter) — типографиялық қорытпадан, ағаштан немесе пластмассадан жасалған, бір шетінде әріптің, санның не басқа да белгінің бейне бедері (очко) берілген тік бұрышты кесек (брусок). Басу процесі кезінде бейне бедеріне жағылған бояу қағазға таңба түсіреді.
# Қаріп (Font) — әліпбидегі әріптер мен тыныс белгілері ортақ графикалық стилде жасалған таңбалар жиыны.
# Қаріп отбасы (Font family) — белгілі бір атауы бар, бір ортақ стилде жасалған қаріптер жүйесі. Қаріп отбасында қаріптің бірнеше түрі болады, мысалы: әдепкі (regular), жуан (bold), қисық (italic), және т.б.
## Қаріп кеглі
**Қаріп кеглі** — пунктпен берілген қаріп өлшемі. Литераның жоғарғы және төменгі беттері аралығы өлшемі (1 пункт - 0,376 мм).

## Стандартты қаріптердің топтары
Қаріптер графикалық құрылысының сипатына қарай (контрастылығы, өлшемі және кертпеш пішіні) алты негізгі топқа бөлінеді:
* шабылған қаріптер — шағын контрастылы, кертпештері жоқ;
* кертпештері әрең білінетін қаріптер — орташа контрастылы, тік штрихтардың бірнеше қалыңдатылған ұштары бар;
* медиевальдік — орташа контрастылы және кертпештері кішігірім, үшбұрыш пішініне ұқас болып келеді; дөңгеленген әріптердің өстері кішігірім еңкейтілген;
* кәдімгі қаріптер — тік бұрышта тік штрихтармен байланысқан, дөңгелек әріптердің өстері тік, контрастылы штрихтар мен жіңішке ұзын керпештері бар;
* білеу қаріптер — шағын контрастылы, әрең білінетін шеңберлі тік бұрышта негізгі штрихтармен байланысқан, білеу түріндегі қалыңдатылған кертпештер;
* жаңа шағын контрастылы қаріптер — ұзын, қалыңдатылған, ұштары дөңгелектелген және кішігірім шеңберлі тік бұрышта негізгі штрихтармен байланысқан кертпештер.
### Кертпештер
Қаріптердің көпшілігіне кертпештерді пайдалану тән болғанымен, кертпеші бар (антиква) және кертпештерсіз (гротеск) қаріптерден тұратын тұқымдастар, тіпті, кертпеш (мысырлық) немесе негізгі сызықтары бірдей жартылай кертпеш аралық қаріптерден тұратын топтар бар.
Қаріптің, әсіресе кертпеш қаріптердің аса кең таралған нұсқасы - бұл балама бас әріптері бар нұсқа. Олар ресми және бейресми болып екіге бөлінеді. Олар көлбеу етіп белгіленген минускулдармен үйлескен әшекейге ие болуы мүмкін немесе инициалдар ( әріптер ) түрінде пайдалану үшін шиыршыққа ие болуы мүмкін.

## Дереккөздер

Qarip.kz — қазақша қаріп қоры. 

Санат:Полиграфия
Қатырма

**Қатырма** (, , саrіа}} - қағаз дегеннен) — меншікті салмағы (удельный вес) жоғарылығымен (250 г/м2 - жоғары) ерекшеленетін қағаздың түрі. Бір қабатты, көп қабатты қатырма болады. Полиграфиялық, орамалау (упаковочный), аяқ киім жасауда қолданылатын, т.б. да түрлері болады.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Қойын дәптер

250px|thumb|Қойын дәптер түрлері
**Қойын дәптер** — қағаз парақтары жыртып алуға ыңғайландырылған шағын жазу кітапшасы.

## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Қосалқы полиграфиялық материалдар

**Қосалқы полиграфиялық материалдар** (орысша: непомогательные материалы) — басылымды шығару барысындағы технологиялық процестерде, пайдаланылып, бірақ та өнімнің құрамына,) кірмейтін полиграфиялық материалдар. Мысалы: фотопленка, формажасайтын материалдар, офсеттік резиналы-маталы пластиналар, т.б.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Қосарлы цицеро

**Қосарлы цицеро** (ор. цицеро двойное) — кегль өлшемі 2 цицероға тең типографиялық қаріп (шамамен 9,02 мм).
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Қырғылау

**Қырғылау** (орысша: шабрение) — заттың бетін қырғышпен (шабермен) ұсақ жоңқалау арқылы қолмен не механикалық тәсілмен өңдеу. Екі бөлшектің бір-бірімен жоғары дәлдікпен жанасуын (мысалы герметизацияау үшін) қамтамасыз ету үшін қолданылады.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Аппроксимация

**Аппроксимация** - жуықтау ( — жақындау, жуықтау). Кейбір шамалардың өрнегін басқа қарапайым белгілеу шамалары арқылы алу.
Аппроксималау — бір математикалық шаманың (сандардың, функциялардың т.б.) одан гөрі қарапайым екінші бір математикалық шама арқылы жуықтап өрнектелуі. А. математикалық шаманың сандық сипаттамасы мен сапалық қасиеттерін одан гөрі қарапайым әрі тиімді басқа матем. шамалармен ауыстырып зерттеуге мүмкіндік береді. Мыс., сандар теориясында иррационал сандар рационал сандар арқылы жуықтаумен, сондай-ақ сандық талдауда үздіксіз функциялар көпмүшеліктер арқылы жуықтаумен және интерполярлаумен зерттеледі. Қисық сызықтарды сынық сызықтар арқылы А., сол сияқты бетті, кеңістікті және бейнелеуді А. мәселелері геометрия мен топологияда қарастырылады. Қазіргі математиканың кейбір бөлімдері түгелдей А-ға арналған (мыс., функциялар жуықтауы).
## Дереккөздер


Санат:Есептеу математикасы
Ұлбек Осбалаққызы Осбалақова

‘’’’’Ұлбек Осбалаққызы Осбалақова’’’’’ (1.10. 1931 жылы туған, Жезқазған облысы, Балқаш қаласы) — тіл білімі маманы. 
* Арғын тайпасының Тобықты руынан шыққан. 
*Қазақ қыздар педагогика институтының қазақ тілі мен әдебиеті факультетін бітірген (1953);
*1953- 1955 жылдары Балқаш қаласы, Қоңырат руднигі № 25 орта мектебінде; 
*1955-1962 жылдары Қарағанды қаласы № 32 қазақ орта мектебінде қазақ тілі мен әдебиетінің мұғалімі; 
*1962-1972 жылдары Қарағанды педагогика институтының қазақ тілі кафедрасында оқытушы;
*1972 жылдан бері Қарағанды мемлекеттік университетінің қазақ тіл білімі кафедрасында аға оқытушы болып қызмет етуде. Көркем шығарма тілін зерттеумен айналысып жүр.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ тілі
Санат:Балқашта туғандар
Қайта басылым

**Қайта басылым** (орысша: переиздание) — бұрын басылып шыққан басылымның сақталған басу формаларын пайдаланып қайта басылуы.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Ламинациялау

**Ламинациялау** (орысша: ламинирование) — басылған қағаз бетін балқытылған полимер қабатымен жауып жақсарту және оған газ, бу, ылғал су әсер етпейтіндей, тағы да басқа арнайы қасиеттер беру. Ламинациялау қағаз бетіне пленка жапсырмалаудың және бір түрі саналады.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Асимметрия

**Асимметрия** (,  «сәйкес емес»,  — «өлшеу»). Бөліктердің бір-біріне сай болмауы, симметриясыздық.
Көбіне бұл ұғым визуалды нысандарға және өнерге қатысты пайдалынаылады.
[thumb|270px|Сәулеттегі асимметрияның классикалық үлгісі, [Аудиторио-де-Тенерифе]]
## Дереккөздер


Санат:Симметрия
Шекара, шен

**Шекара, шен** - X топологиялық кеңістігіндегі A ішкеңістіктің әрбір нүктесінің кез келген маңайында А мен Х/А ішкеңістіктерінің нүктелері бар болатын нүктелер жиыны.

## Дереккөздер


Санат:Математика
Аналитикалық функциялар теориясының шекаралық есептері

**Аналитикалық функциялар теориясының шекаралық есептері** - қандайда болмасын бір аймақта аналитикалық болатын функцияны оның нақты және жорымал бөлімдерінің шекаралық мәндері арасындағы берілген арақатысы арқылы анықтау туралы есеп. Мұндай есепті бірінші рет 1857 жылы Б. Риман қойған болатын. Д. Гильберт шекаралық есептерді зерттей келе есепті төмендегі түрде қойды (Риман-Гильберт есебі): контуры L болатын бірбайланысты S аймағында аналитикалық, ал үзіліссіз болатын Ф(z)=u+iv функциясын Re(a+bi)Ф=au-bu=c, (1) шекаралық шарты орындалатындай етіп анықтау керек. (1) шартында a, b, с- L контурында анықталған нақты үзіліссіз функциялар. (1) есебіне мағынасы жағынан жақын келетін есепті А. Пуанкаре қойған болатын. Ол есеп мына түрде қойылады: S облысында гармоникалық и(х,у) функциясын осы облыстың L шекарасында
A(s) ∂u/∂n + B(s) ∂u/∂s + C(s)u = f(s) (2) шарты орындалатындай етіп анықтау керек. (2) шартындағы A(s), B(s), C(s), f(s) L контурында анықталған нақты функциялар, s - доғалық абсцисса, п L-ге тұрғызылған нормаль.

## Дереккөздер


Санат:Математикалық талдау
Асылы Әлиқызы Oсманова

***Асылы Әлиқызы Oсманова*** (13.8.1941 жылы туған, Грузия, Ахапқапақ ауданы, Хавет ауылы) — тіл білімі маманы, филология ғылыми кандидаты (1973). 
*Түркістан педучилищесін бітірген (1961);
*1961— 1963 жылдары "Жаңа талап" мектебінде бастауыш мектептің мұғалімі. 
*1963—1967 жылдары Алматыдағы Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтының филология факультетінде;
*1969-1973 жылдары ҚР ҰҒА Тіл білімі институтының аспирантурасында оқиды. 
*Профессор А. Ысқақовтың жетекшілігімен М. О. Әуезовтың "Абай жолы" романы бойынша "Қазақ тіліндегі синонимдес етістіктердің семантика-стилистикапық қызметі" деген тақырыпта кандидаттық диссертациясын қорғады;
*1973—1996 жылдары ҚР ҰҒА А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтында ғылыми қызметкер;
*1995 жылдың қазан айынан ҚР Министрлер кабинеті жанындағы Тіл к-тінің Ұлт тілдерін дамыту басқармасының бастығы қызметін атқарады;
*1996 жылдың шілде айынан Ұлт саясаты женіндегі мемлекеттік к-ттің мемлекеттік тілді дамыту, терминология және ономастика жұмысы жөніндегі Бас басқарма бастығы болып қызмет істеді.

## Дереккөздер


Санат:Тілтанушылар
Шекаралық вариациалау әдісі

**Шекаралық вариациалау әдісі** - z жазықтығындағы аймақта бірпарақты w=f(z) функциясының	вариациясын қарастыруға негізделген бірпарақты функцияларды зерттеу әдісі. Функцияның вариациясы, аймақ бейнесі шекарасының вариациясы арқылы анықталады.

## Дереккөздер


Санат:Математика
Ледерин

**Ледерин** каучук негізіндегі материал, қағаздың кейбір сырттарының құрамына енгізу беріктігін, бүгілуге төзімділігін арттыру үшін қосылады.
 
## Дереккөздер



Санат:Полиграфия
Данжуа-Лузин теоремасы

**Данжуа-Лузин теоремасы** - Бұл теорема абсолют жинақталатын тригонометриялық қатарлар туралы:
::\frac{a_0}{2}+\sum_{n=1}^\infin a_n\cos nx+b_n\sin nx (1)
тригонометриялық қатары Лебег өлшемі оң болатын жиында жинақталса, онда осы қатар коэффициенттерінің абсолют шамаларынан құралған
::\frac{2}+\sum_{n=1}^\infin |a_n|+|b_n| (2) 
қатары жинақталады, сондықтан, алғашқы (1) қатары сандар өсінің барлық нүктелерінде абсолют және бірқалыпты жинақталады. (1) қатарының жинақталу жиынының Лебег өлшемі оң болуы Данжуа-Лузин теоремасы бойынша (2) қатарының жинақталуы үшін жеткілікті, бірақта қажетті емес. Өлшемі нөлге тең кемел жиында (1) қатарының жинақталуынан (2) қатарының жинақталатыны шығатын кемел жиындар бар. Теореманы А. Данжуа мен Н.Н. Лузин бірі бірінен тәуелсіз дәлелдеген; теореманың әр түрлі жалпылануы да бар.

## Дереккөздер


Санат:Қатарлар
Санат:Теоремалар
Екі еселі қатынас

**Екі еселі қатнас** - Төрт нүктенің екі еселі қатнас, күрделі (немесе ангармоникалық) қатнас деп (z1, z2, z3, z) символымен белгіленетін
(z-z1)/(z-z2):(z3-z1)/(z3-z2) санын айтады. Егер z1, z2, z3 нүктелерінің біреуі шексіз қашықтықтағы нүкте болса, мысалы z1, онда екі еселі қатнас мына түрде жазылады:
::(\infin,z_2,z,z_3)=\frac{1}{z-z_2}:\frac{1}{z_3-z_2},
::(z_1,\infin,z,z_3)=(z-z_1):(z_3-z_1),
::(z_1,z_2,z,\infin)=\frac{z-z_1)}{z-z_2}.
Eкі еселі қатнас жазықтықты бөлшек-сызықтық түрлендірудің инварианты.

## Дереккөздер


Санат:Геометрия
Санат:Математикалық қатынастар
Жәмила Керімбайқызы Отарбекова

***Жәмила Керімбайқызы Отарбекова*** (2. 3. 1966 жылы туған, Жамбыл облысы, Қаратау қаласы) - тіл білімі маманы, филология ғылыми кандидаты (1997). 
*1983— 1984 жылдары Алматыда СМУ-13 құрылыс белімінде жұмыс істеді. 
*Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтының қазақ тілі мен әдебиеті факультетін бітірген (1988). 
*1988—1990 жылдары Қаратау қаласындағы Қазақ политехникалық институтының бөлімшесінде оқытушы. 
*1991—1993 жылдары Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтында аспирант. 
*1995 жылдан бастап осы институтта аға оқытушы. 
*ҚР ҒМ—ғылым академиясының корр.-мүшесі С. Исаевтың жетекшілігімен "Жами-ат тауарих" тіліндегі сөзжасам" деген тақырыпта кандидаты диссертациясын қорғады. 
*5 мақала жариялады.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Бозе–Эйнштейн статистикасы

**Бозе–Эйнштейнн статистикасы** — спині нөл не бүтін сан болатын (ћ бірлігінде 0, 1, 2…) бөлшектер жүйесінде қолданылатын кванттық статистика. Мұны жарық кванты үшін 1924 ж. үнді физигі Ш. Бозе (1894 — 1974) ұсынған. Сол жылы оны Альберт Эйнштейн идеал газ молекулаларына қолданып, одан әрі дамытты.Кванттық механикада бөлшектер жүйесінің күйі бөлшектердің координаттары мен спиндеріне тәуелді болатын толқындық функциямен сипатталады. Ал Бозе — Эйнштейн Статистикасы жағдайында толқындық функция ұқсас (тепе-тең) бөлшектердің кез келген жұбының орын алмастыруына (олардың координаттары мен спиндеріне) қатысты симметриялы болады. Мұндай толқындық функцияларда кванттық күйлерді толтыру саны шектелмейді, яғни бірдей бөлшектердің кез келген саны бір уақытта бірдей күйде бола алады. Идеал газ үшін ұқсас бөлшектердің толтыру санының орташа мәні Бозе — Эйнштейн үлестірілуімен анықталады. Өте сиретілген газдар үшін Бозе — Эйнштейн Статистикасы Больцман статистикасына ауысады.

## Дереккөздер


* 

Санат:Альберт Эйнштейн
Мадина Ғайни Ластайқызы

**Мадина Ғайни Ластайқызы** (8. 3. 1922 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы, Қотанқарағай ауданы) — тіл білімі маманы, филология ғылымының кандидаты (1959), доцент (1964). Абай атындағы Қазақ педагогика институтын бітірген (1947). Алматыдағы қыздар педагогика институтында қазақ тілі кафедрасының меңгерушісі, доцент қызметтерін атқарған. "Қазіргі қазақ тіліндегі жақсыз сөйлемдер" деген тақырыпта кандидаттық  диссертация қорғаған.
## Дереккөздер


Санат:Қазақ тілі
Ағаш сүргі

thumb|right|200px|
**Ағаш сүргінің** қол тірегіші және ортасында ойығы, металл пышағы, пышақты қозғалмайтындай етіп бекітіп тұратын сынасы болады. 

Пышақтың ұшы сүргілен 0,5—0,8 мм шығыңқырап тұрғаны дұрыс. Көбінесе өңделетін ағаштың құрамына және сүргілеу сапасына қарай көз мөлшерімен белгіленеді. Егер пышақ тым шығыңқырап тұрса, ол ағашқа бірден қауып, сүргіні жүргізбейді. Керісінше, пышақ жүзі тым аз шығарылса, сүргілеудің сапасы жақсы болғанмен, процесс тым ұзаққа созылады. Пышақ жүзінің мөлшерін реттеу үшін сынаны балғамен ұрып босатыл, белгілі мөлшерге келтіргеннен кейін қайта бекітеді. Пышақтың жүзі біркелкі шыққаны жөн, қисық болса ағаш беті жолақтанып қалады.

## Дереккөздер


Санат:Үй тұрмысы
Санат:Ұсталық құралдары
Металл сүргі

**Металл сүргілердің** пышағы металл сыналардың көмегімен реттегіш винт арқылы бекітіледі. Ағаттық бойымен сүргіш түзу ұстап, оған онша көп салмақ түсірмей жайлап сүргілеген жөн. Өңдейтін деталь қозғалмауы үшін оны бір нәрсеге тіреп немесе верстак болмаған жағдайда, ас столына орнатылған бекіткішке орнықтыру керек. Атқарылатын жұмыс мөлшері аз болғанда еденге қойып, плинтусқа тірел сүргілеуге де болады. Сүргілеу барысында пышақ жүзі мұқалады. Оны үй жағдайында электр қайрақтық көмегінсіз қайрау өте қиын болса да ептеп жүзін шығаруға әбден болады. Сүргі пышағының жүзін майда қайрақпен шығарады. Пышақ жақсы қайралуы үшін жүзіне минеральды май жарады немесе қайрақты сулап отырады. «Майланған» пышақты керосинмен сүртеді. Қайраққа салмақ түсірмей баяу және біртегіс қайраған жөн.

## Дереккөздер


Санат:Тұрмыс
Санат:Техника
Санат:Машина жасау
Санат:Полиграфия
Адай Есенқұлұлы Маман

**Адай Есенқұлұлы Маман** (14 қазан 1925 жыл туылды, Ақсу ауданы, Алматы облысы, Қазақстан) — тіл білімі маманы, филология ғылымының кандидаты (1969). 1943-1948 жылдары әскер қатарында қызмет етті. 1948—1953 жылдары Қазақ мемлекеттік ұлттық университетінің филология факультетінің қазақ бөлімінде оқыды. 1953—1958 жылдары Алматы облысы, Талғар ауданы орта мектебінде мұғалім, оқу ісінің меңгерушісі. 1958-1961 жылдары Талғар ауданы партия комитетінде нұсқаушы. 1961—1991 жылдары ҰҒА- ның А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтында кіші, аға ғылыми қызметкер болып істеді. "Орхон-Енисей жазба ескерткіштеріндегі сөз тудыратын жұрнақтар" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. V—VIII ғасырлардағы түркі жазба нұсқаларының тілі мен қазақ тілінің арасындағы тарихи өзектестікті зерттеп, монография жазды. "Даңқ" ордені, "Ерлігі үшін" және бұдан басқа да Ұлы Отан соғысының медальдарымен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ тілін зерттеушілер
Дәулетқан Әлімжанұлы Баймұқанов

**Дәулетқан Әлімжанұлы Баймұқанов** (1925, бұрынғы Калинин ауданы Мереке а. – 1985) — *қоғам қайраткері.* 

Селищенскдегі авиамеханиктер дайындайтын әскери мектепті (1944), Қазақстан КП ОК жанындағы Жоғары партия мектебін (1950) бітірген. 1944 — 46 ж. поляк шабуылдаушы авиаполкінің авиамеханигі, Киев әскери округі 25-шабуылдаушы авиаполкінің авиамеханигі, нұсқаушысы, 1946 — 48 ж. Қазақстан ЛКЖО Көкшетау облысы к-ті арнайы секторының меңгерушісі, 1950 — 52 ж. Красноармейский ауданы к-тінің 1-хатшы, 1954 — 59 ж. Көкшетау облысы к-тінің 1-хатшысы, 1960 — 65 ж. Қаражал қ-ндағы «Атасурудстрой» тресі бастығының орынбасары, 1966 — 74 ж. Қаражал қ-лық Халықтық бақылау к-тінің төрағасы, 1974 — 79 ж. Қаражал қ-лық сауда к-тінің директоры қызметтерін атқарған. 1979 ж. зейнеткерлік демалысқа шыққан. 

Еңбек Қызыл Ту, 2-дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, медальдармен марапатталған.

## Дереккөздер


Санат:1925 жылы туғандар
Санат:1985 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан қоғам қайраткерлері
Санат:Қазақстан КП ОК жанындағы Жоғарғы партия мектебі түлектері
Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері
Санат:II дәрежелі Отан соғысы орденінің иегерлері
Тақталарды алдын-ала шетжақтайтын агрегат

**Тақталарды алдын-ала шетжақтайтын агрегат** () — тақтайлардың жоғарғы шеттерін алдын ала шетжақтауға арналған құрылғы. Өңделетін материалдардың ең үлкен қималары 300 х 32 мм.
 
## Дереккөздер


Санат:Полиграфия
Ғалия Ыбрайымқызы Маманова

**Ғалия Ыбрайымқызы Маманова** (5. 12. 1937 жылы туған, Апматы қаласы) — тіл білімі маманы, филология ғылымының кандидаты (1979). Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген (1960). 1960—1962 жылдары Алматы қаласы №12 қазақ орта мектебінің мұғалімі. 1962-1964 жылдары ҚазКСР ҒА Тіл білімі институтының аспиранты. 1964 жылдан Қазақ мемлекттік қыздар педагогика институтында оқытушы. Профессор М. Б. Балақаевтың жетекшілігімен "Қазіргі орыс тіліндегі белгілеу және бағалау дәрежесі мәніндегі зат есімдер мен сын есімдер" деген тақырыпта кандидаттық  диссертация қорғады. 20-дан аса ғылыми мақаланың авторы.
## Дереккөздер


Санат:Қазақ тілі
Айтқұл Ошқаров

***Айтқұл Ошқаров*** (23. 2.1930 жылы туған, Түркістан облысы, Бөген ауданы — 17. 3. 1979) — тіл білімі маманы, педагогика ғылыми кандидаты (1970), доцент. 
*Шымкент педагогика училищесін (1949), Әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ-ды (1955) бітірген.  
*1949—1950 жылдары бастауыш класс мұғалімі. 
*1955—1960 жылдары мектептерде оқу ісінің меңгерушісі, директор. 
*1963—1966 жылдары Ы. Алтынсарин атындағы ғылыми-зерттеуші институтында аспирантурасы. 
*Өмірінің соңғы күндеріне дейін Шымкент педагогика институтының педагогика кафедрасында доцент қызметін атқарды. 
*"Қазақ мектептерінде етістікті оқытудың әдістемесі" деген тақырыпта кандидаттық диссертациясын қорғаған. 
*Қазақ тілінің оқыту әдістемесі жөнінде 10-нан аса мақалалардың авторы.

## Дереккөздер


Санат:Қазақ тілін зерттеушілер
Ажарлағыш білдектер

300px|нобай|оңға|Әмбебап ажарлағыш білдектер
**Ажарлағыш білдектер** — тетіктерге жағылған жылтырсыр бояу материал кепкеннен кейін қабыршықтардың тегіс емес жерлерін тегістеу үшін қолданылатын білдектер. Ажарлау үрдісі қарама — қарсы қозғалыс арқылы іске асырылады: бір таспалар тетікті беріс бағытына кесе көлденең қозғалады да, ал екінші таспалар бойлай қозғалады.
 
## Дереккөздер

Санат:Ажарлағыш білдектер
Ыбрайым Есенқұлұлы Маманов

**Ыбрайым Есенқұлұлы Маманов** (10. 5. 1907 жылы туған, Талдықорған облысы, Ақсу ауданы) — тіл білімі маманы, филология ғылыми кандидаты (1947), доцент (1948). Алматы қаласындағы оқу-ағарту институтын бітірген (1927). 1927-1928 жылдары Талдықорған облысы, Сарқанд ауданы Коммуна мектебінің директоры. 1929-1932 жылдары Орал қаласында орта мектеп мұғалімі. 1932-1938 жылдары Көкшетау облысы, Еңбекшілдер ауданы орта мектебінде мұғалім. 1938-1940 жылдары Алматы педагогика училищесінің оқытушысы. 1940—1991 жылдары Әл- Фараби атындағы Қазақ мемлекеттік университеті филология факультетінің оқытушысы, доцент, факультет деканы. "Қазақ тіліндегі көмекші етістіктер" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. Қазақ тілінің морфологиясын зерттеумен айналысқан. 20-дан аса ғылыми мақала авторы.
## Дереккөздер


Санат:Қазақ тілі
Математикалық тіл білімі

**Математикалық тіл білімі** — тіл білімінің математикалық тәсіл арқылы тілді зерттеу саласы. Табиғи тілдер мен кейбір жасанды тілдердің құрылысын сипаттау және тіл ғылымына тән негізгі ұғымдарды айқындай түсу қажеттігіне байланысты XX ғасырдың 50-жылдарында қалыптасқан формальды аппарат. Онда негізінен алгебра мен алгоритмдер, автоматтар, аксиоматика, модельдеу, ықтималды статистика және математикалық логика әдістері қолданылды. Математикалық тіл білімі математикалық аппараттың көмегімен тілдің әр алуан заңдылықтарын ашу деген ұғымды да білдіреді. Белгілі бір заңдылықтарға бағынған сөз бөлшектерінің кезектескен тізбектерін ("дұрыс текстер") математика тұрғысында зерттеу Фердинанд де Соссюрден басталған. Математикалық тіл білімі синтаксистік құрылымды сипаттау тәсілдерінің теориясы, формальды грамматика теориясы деген салаларға бөлінеді. "Формальды грамматиканың" кеңірек қолданылып жүргені — "Туынды грамматика" немесе Н. Хомский грамматикасы. Қазақстанда бұл сала бойынша Ұлттық ғылым академиясының А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтында ЭЕМ-ның көмегімен қазақ текстерінен сөз, сөзформа, сөз тіркесінің әр түрлі жиілік сөздіктері түзіліп, лексика, фонетика, синтаксис салаларындағы сандық заңдылықтарды анықтауда Қ. Б. Бектаев, А. Қ. Жұбановтың жетекшіліктерімен бірсыпыра ғылыми жұмыстар орындалды.
## Дереккөздер


Санат:Қазақ тілі
Тескіш білдектер

**Тескіш білдектер** () — ағаш өңдеу өндірісінде сырықты және қалқаңды тетіктерде тесіктерді бұрғылап тесу үшін қолданылатын білдектер. Олар айналдырықтарының санына қарай бір және көп айналдырықты болып екі топқа бөлінеді Бір айналдырықты білдектер тік және көлденең болып келеді. Көп айналдырықты білдектер әмбібапты және отырғызушы болып бөлінеді. Әмбібапты білдектер диаметрлері мен орналасулары әртүрлі тесіктерді тесуге арналған. Өңделетін қалқандардың өлшемдері: ұзындықтары 2000 мм-ге дейін, ендері 850 мм-ге дейін, қалыңдықтары 100 мм-ге жасалатын тесіктердің диаметрлері 100 мм-ге дейін. Отырғызушы білдектер тік, көлдeнeң және тік-көлденең болып бөлінеді. Отырғызушы білдектерде қалқандарды бұрыштармен байланыстырып қорапты құрылғылар жасау үшін дөңгелек пішінді тиектер кіретін және фурнитурларға арналған тесіктер жасалады. Отырғызушы білдектерде өңделетін қалқандардың өлшемдері: ұзындықтары 350...2000 мм, ендері 220...850 мм, қалыңдықтары 16...25 мм. Жасалатын тесіктердің диаметрлері 6...30 мм.
 
## Дереккөздер


Санат:Полиграфия
Таспаның шкивті бөлігі бар тap таспалы ажарлау білдегі

**Таспаның шкивті бөлігі бар тap таспалы ажарлау білдегі** () — ағаш өңдеу өндірісінде қалқанды және сырықты тетіктерді тегістеу және түзету жұмыстарын жүргізетін құрылғы. Өңделетін материалдың ең үлкен өлшемдері: ені 300 мм, қалыңдығы 140 мм.
 
## Дереккөздер


Санат:Полиграфия
Хайрулла Хабибуллаұлы Махмудов

**Хайрулла Хабибуллаұлы Махмудов** (3. 5.1909 жылы туған, Орынбор облысы, Тасты ауданы — 1983) — тіл білімі маманы, филология ғылымының докторы (1970), профессор (1971). А. Жданов атындағы Ленинград мемлекеттік университетін бітірген (1937).  1942-1943 жылдары Кеңес әскері қатарында болды. "Лексика древнерусских памятников XI—XIV вв." деген тақырыпта кандидат (1937), "Русско-казахские лингвостилистические связи" тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады. Ұзақ жылдар бойына Әл-Фараби атындағы ҚазМУ-де орыс филология кафедрасының меңгерушісі болып қызмет атқарды. 30-дан астам ғылыми еңбектің авторы.
## Дереккөздер


Санат:1909 жылы туғандар
Санат:1983 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қазақ тілін зерттеушілер
Санат:Қазақстан филологтары
Санат:Профессорлар
Тескіш-жоңғылау білдектері

**Тескіш-жоңғылау білдектері** () — ағаш өңдеу өндірісінде саусақты жоңғыш арқылы тетіктерде шеттері дөңгелетілген ұялар жасауға арналған құрылғы. Айналдырықтарының орналасуына байланысты тік және көлденең тескіш-жоңғылау білдектері болып екі топқа бөлінеді. Жасалатын ұялардың параметрлері: 
# тік білдектерде тереңдігі 100 мм, ұзындығы 200 мм;
# көлденең білдектерде тереңдігі 80 мм, ұзындығы 125 мм.
 
## Дереккөздер


Санат:Полиграфия
Таспамен аралайтын білдектер

**Таспамен аралайтын білдектер** () — түзу сызықпен және қисықсызықпен жеңіл білдектермен (ағаш шеберханаларында) тақтайларды, қалқандарды, табақты материалдарды аралап тіліп дайындамалар жасау үшін қолданылатын жабдықтар. Кескіш құрал ретінде айналмалы шкивтерге кигізілген жұқа шексіз таспа түріндегі ара қолданылады.
 
## Дереккөздер


Санат:Полиграфия
Айдарбек Махмутұлы Махмутов

**Айдарбек Махмутұлы Махмутов** (29. 12. 1922 жылы туған, Талдықорған облысы, Қапал ауданы — 1986, Алматы) — тіл білімі маманы, филология ғылымының кандидаты (1963). Ұлы Отан соғысына қатысқан. Әл-Фараби атындағы ҚазМҰУ-дың филология факультетін бітірген (1950). 1950—1957 жылдары Павлодар облысы мектептерінде оқу бөлімінің меңгерушісі, кейін директоры болып қызмет істейді. 1957—1970 жылдары ҚазКСР ғылым академиясының Тіл білімі институтында кіші, аға ғылыми қызметкер. ҚазКСР ғылым академиясының академигі. I. Кеңесбаевтың жетекшілігімен "Қазақ тіліндегі архаизмдер мен историзмдер" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғаған. Осы жылдары екі томдық және көп томдық "Қазақ тілінің түсіндірме сөздігін", "Қазақ тілінің қысқаша этимологиялық сөздігін" (1966) құрастыруға қатысады. Көп жылдар эпиграфикалық экспедицияларга қатысып, эпиграфика жөнінде материал жинады. Ғалым қаламынан тіл тарихына, эпиграфикаға байланысты 20-дан астам мақала жарық көрді.
## Дереккөздер


Санат:Қазақ тілін зерттеушілер
Тұрақтандырылған шетжақтайтын білдектер

**Тұрақтандырылған шетжақтайтын білдектер** () — тақталардың ұштарын алдын ала төртжақтау үшін қолданылатын құрылғылар. Өңделетін материалдың ең үлкен қимасы 300 х 32 мм.
 
## Дереккөздер


Санат:Полиграфия
Түзу жәшікті тиектерді жасайтын тиек кесетін білдектер

**Түзу жәшікті тиектерді жасайтын тиек кесетін білдектер** () — ағаш өңдеу өндірісінде жәшік құрылғысына байланыстыру үшін қаңқалы тетіктердің бір (біржақты) немесе екі (екіжақты) жағынан тиек пен тесіктерді қатар жасауға арналған білдектер.

*Жақтау тетіктерін жасайтын дайындамалардың өлшемдері: 
# біржақты — қалқанды қалыңдығы 150 мм, ені 400 мм; 
# екіжақты - қалыңдығы 75 ... 150 мм, ені 200 ... 250 мм, ұзындығы 3000 мм-ге дейін.

*Жәшік жасайтын түзу тиектердің дайындамаларының өлшемдері: 
# біржақты - қалыңдығы 120 мм, ені 400 мм, ұзындығы 1500 мм,
# екі жақты - қалыңдығы 80 мм, ені 250 мм, ұзындығы 2000 мм.
 
## Дереккөздер


Санат:Полиграфия
Түзілімдерді және бұйымдарды құрастыру жабдықтары

**Түзілімдерді және бұйымдарды құрастыру жабдықтары** () — жиһаз жасау өндірісінде құрастыру жұмыстары екі кезеңмен жүргізіледі: түзілімдеу және агрегатты жинақтау. Тұрқылы жиһазды құрастырғанда, әуелі түзілімдер жинақталады — тақталы элементтерге тартпалар, ілмектер, құлыптар, сөрелер, ұстағыштар т.б. орналастырылады. Тұрқылы жиһаздардың қалқанды тетіктеріне фурнитураларды жинақтау үшін жартылай автоматтар қолданылады. Бұл жартылай автоматтар үш топқа бөлінеді: 
# агрегаттық бастиектері бір жаққа орналасқан; 
# агрегаттық бастиектері көлденең орналасқан. 
# агрегаттық бастиектер екі жаққа орналасқан. Бұрандалы шегесіз фурнитураларды орнатуға арналған жартылай автоматтарда өңделетін тетіктердің өлшемдері: ұзындығы 300 ... 1850 мм, ені 330 ... 560 мм, қалыңдығы 14 ... 25 мм.
 
## Дереккөздер


Санат:Полиграфия
Гүлмира Баянжанқызы Мәдиева

**Гүлмира Баянжанқызы Мәдиева** (21. 01. 1958 жылы туған, Алматы қаласы) — тілші, филология ғылымдарының кандидаты (1990). 

Абай атындағы АлМУ-ды бітірген (1979). 1979—1983 жылдары Алматы облысы, Нарынқол ауданы, Шалкөде №119-кәсіптік-техникалық училищесінде мұғалім. 1982—1987 жылдары Әл-Фараби атындағы Қаз МҰУ-дың жалпы тіл білімі кафедрасында аға лаборант. 1987—1990 жылдары осында аспирант. 1991—1995 жылдары А. Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институтының ономастика бөлімінде аға ғылымының қызметкер. 1995—1996 жылдары Қазақ мемлекеттік шеттілдер институтының қазіргі қазақ тілі кафедрасында аға оқытушы. 1997 жылдан Қаз МҰУ-дың жалпы тіл білімі кафедрасында доцент. Профессор A.С. Аманжоловтың жетекшілігімен "Шығыс Қазақстан гидронимдері" деген тақырыпта кандидаттық диссертация қорғады. Қазір жалпы тіл білімі, ономастика саласында еңбек етіп жүр. 20-дан аса ғылыми және оқу-әдістемелік еңбектің авторы.

## Дереккөздер


Санат:1958 жылы туғандар
Санат:Алматыда туғандар
Санат:Қазақстан филологтары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Түйісетін үтікті кең таспалы ажарлау білдегі

**Түйісетін үтікті кең таспалы ажарлау білдегі** () — ағаш өңдеу өндірісінде қапталған немесе таза өңделген қалқанды тетіктердің беттерін тегістеу және жарым-жартылай түзету жұмыстарын істеуге арналған құрылғы. Өңделетін тетіктердің ең үлкен өлшемдері: ұзындығы 400 мм-ден бастап, ені 1100 мм, қалыңдығы 75 мм.
 
## Дереккөздер


Санат:Полиграфия
Орман кесетін жер

**Орман кесетін жер** (орыс. лесосека) - жетілген орманның белгіленген жылда ағаш дайындауға бөлінген жері. Сілемінің мөлшері 7 ден 25 гектарға дейін.
 
## Дереккөздер



Санат:Орман шаруашылығы
Ғабдолла Әшімханұлы Мейрамов

**Ғабдолла Әшімханұлы Мейрамов** (15. 11. 1918 жылы туған, Жезқазған облысы, Ұлытау ауданы - 26. 01. 1994, Қарағанды) — тіл білімі маманы, әдіскер, педагогика ғылымының докторы (1969), профессор (1970). Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін бітірген (1944). 1944-1954 жылдары Қаскелең қазақ орта мектебінде мектеп, училище директоры. 1954 жылдан өмірінің соңына дейін Қарағанды университетінде аға оқытушы, доцент, профессор, кафедра меңгерушісі, факультет деканы. "Орыс тіліндегі грамматикалық меңгеруді қазақ мектебінің 5-класында оқыту" деген тақырыпта кандидат (1961), "Орыс тіліндегі грамматикалық меңгеруді қазақ мектебінде оқытудың жүйесі" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған. Қазақ мектептерінде орыс тілін ана тіліне сүйеніп оқытудың жаңа әдістемелік жүйесін алғаш ұсынушылардың бірі. Негізгі ғылыми еңбектері осы мәселені зерттеуге арналған. Бірнеше монографиялар мен оқулықтардың, 50-ден астам мақала авторы.
## Дереккөздер


Санат:Қазақ тілі
Таза дайындамаларды өңдейтін құрал

**Таза дайындамаларды өңдейтін құрал** () — ақырғы пішіндерін қалыптастыру, тетіктер мен құлақтарды кесу, ұяларды сұрыптау, тесіктерді бұрғылау, беттерді тазалау т.б) операцияларды орындауға арналған жабдықтар жалпы іске қолданылатын, тиектерді кесетін, жоңғылайтын, тесетін, қашаулайтын көшіргішті т.б. білдектер; таза өңдейтін автоматтандырылған және жартылай автоматтандырылған тізбектер.
 
## Дереккөздер


Санат:Полиграфия
Орман отырғызатын машина

**Орман отырғызатын машина** (орыс. лесопосадочная машина) — ағаштарды және бұтақты көшеттерді отырғызатын тракторлы асылма ауылшаруашылық машинасы. Орман отырғызатын машина жер жыртқыштан, отырғызатын аппараттан және көшеттердің айналасындағы топырақты тығыздайтын аунақшадан тұрады. Көшеттерді отырғызу тереңдігі 0,5 тен 1 метрге дейін, ал отырғызу тереңдігі 25-27 см болады.
 
## Дереккөздер


Санат:Орман шаруашылығы
Санат:Машиналар
Маргарита Шаяхынқызы Өмірбекова

**Маргарита Шаяхынқызы Өмірбекова** (9.01.1963 жылы туған, Қарағанды облысы, Теміртау ауданы) — тіл білімі маманы, филология ғылымдарының кандидаты (1996).

12 кітап (энциклопедия, моногрфия, оқулық, оқу құралы) пен 90-дай ғылыми мақалалардың авторы.
ҚазМҰУ-дің филология факультетін бітірген, филолог, қазақ тілі мен әдебиетінің оқытушысы.
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің аспиранты (01.11.1992 - 01.11.1995).
Филология ғылымдарының кандидаты  (15 наурыз 1996 жыл).
Мәдениеттану доценті (22 маусым 2009 жыл).
Академик М.С. Серғалиевтің жетекшілігімен «Қазіргі қазақ тіліндегі ою-өрнекке байланысты лексика» (мамандығы 10.02.02 - қазақ тілі) атты кандидаттық диссертациясын қорғаған.
Профессор, ф. ғ. д. Т. Х. Ғабитовтың жетекшілігімен «Қазақ халқының дәстүрлі өнерінің мәдени рәміздік негіздері» атты докторлық диссертация жазылды. 
«Көшпенділер мәдениеті» (Қазақ халқының дәстүрлі өнерінің мәдени рәміздік негіздері). Салт дәстүр және әдет - ғұрып. Этнографиялық киімдер. Қолөнер. Зергерлік бұйымдар.Ою-өрнек. Көне маталар. Табиғи бояулар. Монография 2010 жылы жарық көрді.
* 1995-1996 жылдары ӨКБ «Қазбілімжабдықтаудың» бас директорының баспа саласы бойынша орынбасары.
* 1996-1999 жылдары Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің «Қазақ университеті» баспасының директоры.
* 2000 - 2012 жылдары Баспаның бас редакторы, журналист, оқытушы.
 
* ҚазМҰУ-дің филология факультетін сырттай бітірген. 
* Осы университеттің аспиранты (1991—1994). 
* 1994—1997 жылдары Білім министрлігінде бөлім меңгерушісінің орынбасары.
* 1995-1996 жылдары ӨКБ «Қазбілімжабдықтаудың» бас директорының  баспа саласы бойынша орынбасары 
* 1996-1999 жылдары Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің «Қазақ университеті» баспасының директоры.
* 1996 жылдары профессор М. С. Серғалиевтің жетекшілігімен Қазақ ою-өрнектері атаулары туралы кандидаттық диссертациясын қорғаған.
* 2000 - 2012 жылдары Баспаның бас редакторы, журналист, оқытушы.

Өмірбекова Маргарита Шаяхынқызы төмендегі авторлық жобалардың ғылыми жетекшісі:
* 2009-2011 жылдары Стратегиялық ұлттық жоба «Мәдени мұра» аясында «Былғары, күдері, киіз, жүн материалдары мен ежелгі көшпенділердің (сақ (скиф), ғұндар, түркілер) киімдерін» қайта қалпына келтіру атты ғылыми жоба бекітілді. 
* 2005 25.05 - Ә.Қастеев атындағы мұражай «Қазақстан петроглифтері мен сақ коллекциясы» атты ғылыми-тәжірибелік конференция өткізілді.
* 2005 15.12. Тұңғыш Президент музейінде «Көшпенділер коллекциясы» атты ғылыми көрме ұйымдастырылды.
* 2011 15.11. Тұңғыш Президент Қоры «Евразия террториясындағы көшпенділердің мәдениеті» атты ғылыми конференция өткізілді.

## Дереккөздер


Санат:1963 жылы туғандар
Санат:Теміртауда туғандар
Санат:Қазақстан филологтары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Тығынтарақтар

thumb
**Тығынтарақтар** (, ) — тақтайдың немесе бөрененің жиектеріндегі басқа тақтаймен бөрененің ойықтарына сәйкес келетін көлденең тарақтар. Тығынтарақтармен қосу тақтайлар мен бөренелерді біріктірудің түрі. Тығынтарақтармен қосу сүргілеу, жоңғылау және арнайыландырылған білдектерде немесе қолмен арнайы сүргі штубель арқылы жасайды.
 
## Дереккөздер


Санат:Полиграфия