open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Гүлмира Райынбекқызы Кәрімова

**Гүлмира Райымбекқызы Кәрімова** (13 тамыз 1977, Петропавл — 26 қаңтар 2023, Астана) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, мұғалім, Сенат депутаты (2023—2023). Білім беру ісінің құрметті қызметкері.

## Өмірбаяны
1977 жылы 13 тамызда Солтүстік Қазақстан облысы, Петропавлда дүниге келді.

### Білімі
1998 жылы Солтүстік Қазақстан университетін “Бастауыш сынып мұғалімі”, 2008 жылы Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау университетін “Қаржы” және 2016 жылы Омбы мемлекеттік педагогикалық университетінің магистратурасын “Мұғалім білімі” бағытында тәмамдады.

### Мансабы
* 1998—2001 — Петропавл қаласындағы “Қалалық классикалық гимназия” мемлекеттік мекемесінде бастауыш сыныптардың мұғалімі;
* 2001—2002 — Петропавл қаласындағы  № 20 орта мектебінде бастауыш сыныптардың мұғалімі;
* 2002—2004 — Петропавл қаласындағы “Әл-Фараби” мектеп-лицейінде” бастауыш сыныптардың мұғалімі;
* 2004—2006 — Петропавл қаласындағы “Әл-Фараби” мектеп-лицейі” директорының бастауыш сыныптар жөніндегі орынбасары;
* 2006—2010 — Петропавл қаласындағы “Әл-Фараби” мектеп-лицейі” директорының бейіндік оқу ісі жөніндегі орынбасары;
* 2010—2013 — Петропавл қаласындағы № 17 жалпы білім беретін мектеп-ұлттық жаңғыру кешенінің директоры;
* 2013—2017 — Петропавл қаласы білім бөлімінің басшысы;
* 2017—2021 — Солтүстік Қазақстан облысы бойынша білім басқармасының басшысы;
* 2021—2023 — Қазақстан Білім және ғылым министрлігі Мектепке дейінгі және орта білім комитетінің төрағасы;
* 2023—2023 — Солтүстік Қазақстан облысынан Қазақстан Парламенті Сенатының депутаты.

2023 жылы 27 қаңтарға қараған түні миокард инфарктысынан қайтыс болды.

## Марапаттары мен атақтары
* Ерен еңбегі үшін медалі;
* Қазақстан Республикасы Білім беру ісінің құрметті қызметкері.

## Дереккөздер

Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері
Санат:Қазақстан педагогтары
Абай облыстық мәслихаты

**Абай облысының мәслихаты** — Қазақстан шығысындағы Абай облысының жергілікті бірпалаталы заң шығарушы органы, мәслихат. 2023 жылдан бері 32 депутатының жартысы партиялық тізім бойынша сайланса, қалғаны партиясыз, бірмандатты округ бойынша сайланады.

2024 жылғы 13 желтоқсаннан бергі Абай облыстық мәслихатының төрағасы — Шалқар Байбеков.

## Тарихы
Абай облыстық мәслихаты 2022 жылғы 8 маусымда, Абай облысының өзімен қатар құрылды. Оның тұңғыш құрушы сессиясы сәйкесінше сол күні, Семейде өтті. Мәслихаттың жаңадан құрылғанына қарамастан оның тұңғыш шақырылымы жетінші делінеді.

## Сайлау жүйесі
Мәслихат депутаттары әр 5 жыл сайын қайта сайланады және олардың жартысы партиялық тізім бойынша пропорционалды өкілдік арқылы сайланады (бір партияға бір мандат алу үшін жалпы дауыстың кемінде 5%-ы қажет), ал қалған жартысы бірмандатты округ арқылы сайланады.

2023 жылғы 
сайлауға дейін олар заң шығарушы органда кез келген орынды жеңіп алу үшін қажетті 7% сайлау шегі бар партиялық тізім бойынша пропорционалды өкілдік негізінде сайланды. Егер бір партия ғана сайлау табалдырығын аттап өте алса, онда дауыс саны бойынша екінші орын алған партия шекті межеден өткен-өтпегеніне қарамастан, мәслихаттағы өкілдік үшін жеткілікті орынға ие болады. Мәслихаттың мүшесі 20 жасқа толған және бір ғана мәслихаттың мүшесі бола алатын Қазақстан азаматы бола алады.

## Өкілеттіктері
Қазақстан Конституциясының мәліметінше мәслихат облыстың даму жоспарларын, экономикалық және әлеуметтік бағдарламаларын, қала бюджетін бекітеді және оның орындалуын бақылайды, жер қатынастарын, әкімшілік-аумақтық орналастыру мәселелерін реттеуді жүзеге асырады, азаматтар мен ұйымдардың Қазақстан конституциясының, заңдарының номаларын, әкімнің ұсынысы бойынша мәслихат сессиясының шешiмімен тиісті әкімдіктің дербес құрамын келіседі, Қазақстан президентінің актілерін, орталық және жергілікті мемлекеттік органдардың нормативтік құқықтық актілерін орындауына жәрдемдеседі.

## Құрылымы
VIII сайланған Абай облыстық мәслихатының 5 тұрақты комиссиясы бар:
* Экономикалық және қаржылық, кәсіпкерлік қызметті дамыту саласындағы;
* Агроөнеркәсiптiк кешен және экологияны дамыту саласындағы;
* Халықты әлеуметтік қорғау, білім және ғылым, денсаулық сақтау, мәдениет және спортты дамыту саласындағы;
* Өнеркәсіп және жер қойнауын пайдалануды дамыту саласындағы;
* Депутаттық өкілеттілік, этика және заңдылық мәселелері жөніндегі тұрақты комиссиялар.

## Қазіргі құрамы

Абай облыстық мәслихаты соңғы сайлауының қорытындысы ресми түрде 2023 жылғы 24 наурызда жарияланды. Партия тізімі бойынша сайланған мүшелер жіктелуі төмендегі кестеде көрсетілген. Қалған 15 мүше бір мандатты округтік дауыс беру арқылы сайланды.

## Төрағалар тізімі

## Дереккөздер

Санат:Абай облысы
Санат:Қазақстанның жергілікті өкілді органдары
Филадельфиядағы ұшақ апаты (2025)

**Филадельфиядағы Learjet апаты** — 2025 жылғы 31 қаңтарда Медициналық эвакуациялау қызметін көрсететін Med Jets авиакомпаниясының ұшағы Филадельфияның солтүстік-шығысында жергілікті уақыт бойынша сағат 18:30 шамасында, әуеге көтерілгеннен кейін қысқа уақыт ішінде апатқа ұшырады.

Learjet 55 Филадельфиядан ұшып шығып, алдымен Спрингфилдке (Миссури), кейін Мексиканың Тихуана қаласына бет алған. Бірақ әуеге көтерілген соң 30 секундтан кейін онымен байланыс үзіліп, ұшақ тұрғын үйлердің маңындағы автотұраққа құлаған. Соқтығыс кезінде қатты жарылыс болып, бірнеше үйге от тиген. Екі сағаттан кейін өрт сөндірілді.

## Алғышарттар
### Ауа райы жағдайлары

Ұлттық метеорологиялық қызметтің деректері бойынша, апат кезінде Филадельфияда аздаған жаңбыр, бұлттылық және тұман байқалды. Желдің жылдамдығы 30 миль/сағ (50 км/сағ) дейін жеткен. Көріну қашықтығы 6 миль (10 км) деп бағаланды.

### Әуе кемесі
Апатқа Jet Rescue Air Ambulance компаниясына тиесілі Learjet 55 ұшағы ұшырады. Әуе кемесінің тіркеу нөмірі XA-UCI, ол 1982 жылы өндірілген. АҚШ-тың Федералдық азаматтық авиация басқармасының (ФAA) мәліметі бойынша, ұшақ Солтүстік-Шығыс Филадельфия әуежайының 24-қону жолағынан 2025 жылғы 31 қаңтарда 18:06-да әуеге көтерілген. Ол Спрингфилд-Брэнсон ұлттық әуежайына, Миссури штатының Спрингфилд қаласына бағыт алған.

### Экипаж және жолаушылар
ФAA мен АҚШ-тың көлік министрі Шон Даффидің мәліметі бойынша, Learjet 55 ұшағында алты адам болған. Компанияның мәліметі бойынша, пациентті Филадельфиядағы Shriners балалар ауруханасында емделіп болған соң, оны Мексикаға қайта апару үшін ұшаққа отырғызған. Ол ауруханада соңғы төрт айын өткізді, ал келесі күні ауруханадан шығару алдында аурухана қызметкерлері оған қоштасу кешін ұйымдастырған. Шая Голдтың айтуынша, қыз ұзақ уақыт бойы өмірі үшін күрескен, бірақ үйіне қайтып келе жатқанда трагедия орын алды.

## Реакция
: :
Пенсильвания штатының губернаторы Джош Шапиро қаза тапқандардың жақындарына көңіл айтып, билік апат салдарын жою және тергеу жүргізу үшін барынша көмек көрсететінін жеткізді. 

## Дереккөздер

Санат:2025 жылғы апаттар
Санат:2025 жылдағы АҚШ
Санат:АҚШ-тағы әуе апаттары
Абай облысындағы мәслихат сайлауы (2023)

2023 жылғы 19 наурызда Қазақстанда кезектен тыс парламент сайлауы орын алды. Сайлау барысында Мәжіліс депутаттарымен қатар елдегі барлық мәслихаттардың, соның ішінде Абай облыстық мәслихатының депутаттары сайланды. Сайлау нәтижесінде облыс мәслихатының VIII сайланымы құрылды да, өз жұмысын бастады.

Бұл — Абай облысында өткен тұңғыш мәслихат сайлануы; мәслихаттың бұрынғы шақырылымының құрылымы Шығыс Қазақстан облыстық мәслихатынан бөлініп жасалған еді.

## Алғышарттары
2023 жылғы сайлауға дейін мәслихат депутатының барлығы да пропорционалды сайлау жүйесі арқылы сайланатын. Бұл жолмен 2021 жылғы мәслихат сайлауы өткен еді.

2023 жылғы наурызда Қазақстанда кезектен тыс парламент сайлауы орын алды да, онымен қатар әр мәслихаттың сайлауы да жүрді. Осы жолы Ақмола облыстық мәслихатының сайлауы барысында, басқа мәслихаттардағыдай, депутаттың бір жартысы партиялық тізім бойынша, басқа жартысы бірмандатты округ бойынша сайланды.

## Сайлау жүйесі
Бұл сайлау — депутаттың бір жартысы партиялық тізім бойынша, қалған жартысы бірмандатты округ бойынша сайлайтын жүйе арқылы өткен тұңғыш мәслихаттық сайлау. Бұл жаңа жүйе арқылы енді сайлауға саяси партиялар да, өзін-өзі ұсынғандар да қатыса алады.

## Барысы
Сайлауға өзін-өзі жалпы 49 адам ұсынды.

## Нәтижесі
Сайлауға 225 963 адам қатысты, олардың 261 есептен шығарылған куәлік бойынша дауыс берген.

### Депутаттар тізімі
Сайлау нәтижесінде мәслихаттың 30 депутаты сайланды. 2023 жылғы 30 наурызда Абай облыстық мәслихатының төрағасы болып Аманат мүшесі Қуаныш Сүлейменов сайланды.

;Партиялық тізім бойынша сайланғандар

;Бірмандатты округ бойынша сайланғандар

## Ескертпелер

## Дереккөздер

Санат:Абай облысы
Санат:2023 жылдағы Қазақстан
Санат:2023 жылғы Қазақстандағы сайлаулар
2023
Сандомир-Силезия операциясы

**Сандомир-Силезия операциясы** — оңтүстік Польшаны фашистерден тазарту және Одер өзенінің сол жағалауына шығу мақсатымен ұйымдастырылған 1-ші Украин майданының шабуылы.

Висла-Одер шабуылының бастапқы кезеңі болған бұл операция үш аптаға созылды.

## Екі жақтың күштері
Немістердің оңтүстік Польшадағы қорғаныс шептерінің жалпы қалыңдығы 300—450 шақырымға дейін барды. Мұнда генерал-полковник Йозеф Харпенің басқаруындағы 17-ші армия және 4-ші танк армиясы қызмет етті.

Кеңестердің 1-ші Украин майданы құрамына ол кезде келесі бөлімдер кірген: 3-ші және 5-ші гвардиялық армиялар; 6-шы, 13-ші, 21-ші, 52-ші, 59-шы және 60-шы армиялар; 3-ші гвардиялық танк армиясы мен 4-ші танк армиясы, 4-ші гвардиялық және 31-ші мен 25-ші танк корпустары, 7-ші гвардиялық механикаландырылған корпус, 1-ші гвардиялық кавалерия корпусы және де 2-ші әуе армиясы.

Сол әуе армиясында қазақтың атақты майдангер ұшқышы Талғат Бигелдинов қызмет еткен. Өз естеліктерінде бұл кезең туралы былай жазған:

Жуық арада Бірінші Украин майданының әскерлері шабуылға ұмтылды. Оны біз әуеден қолдап ұшқанбыз. Барлау жүргізгенбіз, жаудың жанталасып қарсы шыққан жаяу әскерлерін және танктерін атқанбыз.

Батысқа беттеген осы жорығымыз Висла өзенін артта қалдырған шақтарда, мен осы Сандомир операциясы үшін екінші рет Кеңес Одағының Батыры атағына ұсынылғанымды біліп шықтым. Достар мені ыстық лебіздерімен құттықтап жүрді.

Майдан күштері Германия шекарасын аттап өткен кездерде, біз енді жаудың өз туған жері үстінен ұша бастадық. Отанымызды таптауға дәті барған Гитлер армиялары арпалысып жатқан-ды.


## Нәтижелері
Польшаның Островец-Свентокшиский, Скаржиско-Каменна, Кельце, Хмельник, Пиньчув, Вроцлав, Глогув, Краков, Радомско, Ченстохова қалалары фашистерден босатылды. Әскери қимылдар Германияның өзіне ауысты.

## Дереккөздер

Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс
Санат:1945 жыл
Ұзақкезеңді кометалар тізімі

[200px|right|thumb|[Хейл–Бопп кометасы]]
**Ұзақкезеңді комета** деп Күнді айналу периоды 200 жылдан асатын кометаларды айтады. Олардың орбиталары аса сопақ болып келеді және афелиі Плутоннан әлдеқайда алыс орналасады.

## Ұзақкезеңді кометалар тізімі

* 1807 жылғы Үлкен комета (C/1807 R1)
* 1811 жылғы Үлкен комета (C/1811 F1)
* 1819 жылғы Үлкен комета (C/1819 N1)
* 1824 жылғы Үлкен комета (C/1823 Y1)
* 1830 жылғы Үлкен комета (C/1830 F1)
* 1831 жылғы Үлкен комета (C/1831 A1)
* 1843 жылғы Үлкен наурыз комета (C/1843 D1)
* 1845 жылғы Үлкен комета (C/1844 Y1)
* 1845 жылғы Үлкен маусым кометасы (C/1845 L1)
* 1854 жылғы Үлкен комета (C/1854 F1)
* 1860 жылғы Үлкен комета (C/1860 M1)
* 1861 жылғы Үлкен комета (C/1861 J1)
* 1881 жылғы Үлкен комета (C/1881 K1)
* 1882 жылғы Үлкен қыркүйек кометасы (C/1882 R1)
* 1901 жылғы Үлкен комета (C/1901 G1)
* 1810 жылғы Үлкен қаңтар кометасы, күндізгі комета (C/1910 A1)
* **Донати кометасы** (C/1858 L1) — 1858
* ** Скьеллеруп — Маристани кометасы** (C/1927 X1) — 1927
* **Аренда — Ролана кометасы** (C/1956 R1) — 1957
* **Секи — Лайнса кометасы** (C/1962 C1) — 1962
* **Комета Икея — Секи кометасы** (C/1965 S1) — 1965
* **Беннетта кометасы** (C/1969 Y1) — 1970
* **Уэст кометасы** (C/1975 V1) — 1976
* **Хякутакэ кометасы** (C/1996 B2) — 1996
* **[[Хейл–Бопп кометасы]]** (C/1995 O1) — 1997
* **Макнот кометасы** (C/2006 P1) — 2007

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Қысқакезеңді кометалар тізімі

Санат:Кометалар
Қысқакезеңді кометалар тізімі

**Қысқакезеңді кометалар** деп Күнді айналу периоды 200 жылдан аспайтын кометаларды айтады. Сондай-ақ бұл тізімге өз перигелиінен бірнеше рет өткені байқалған кометалар да кірістірілді.

## Нөмірленген кометалар тізімі

## Нөмірленбеген кометалар тізімі

## Дереккөздер

## Тағы қараңыз
* Ұзақкезеңді кометалар тізімі

Санат:Кометалар
Оттава Сенаторз

**«Оттава Сенаторз»** (, ) — Канаданың Онтарио аймағындағы Оттава қаласында орналасқан кәсіпқой хоккей командасы. «Оттава Сенаторз» Шығыс конференциясының Атланттық дивизионында Ұлттық Хоккей Лигасы (ҰХЛ) аясында өнер көрсетеді. Клуб 1990 жылы 6 желтоқсанда құрылды. Үй ойындарын Канейдиан Тайр-центр кешенінде өткізеді. 

## Тарихы

## Арена

## Айналымнан шығарылған нөмерлер

## Дереккөздер

Санат:Ұлттық Хоккей Лигасы
Коньки тебу спортынан Азия чемпионаты

**Коньки тебуден Азия чемпионаты** — Халықаралық коньки тебу кеңесімен (, *ISU*) ұйымдастырылатын халықаралық жарыстар.
Алғашқы чемпионат 1999 жылы өткізілді.

## Чемпионаттар

## Жалпы медальдар саны
### Ерлер

### Əйелдер

## Сыртқы сілтемелер
* http://speedskatingresults.com

Санат:Азия чемпионаттары
Мәнерлеп сырғанаудан Азия чемпионаты

**Мәнерлеп сырғанаудан Азия чемпионаты** — Азия конькишілер одағымен (ASU) ұйымдастырылатын жыл сайынғы мәнерлеп сырғанаудан жарыс.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері
### Ерлер

### Әйелдер

### Жұптасып сырғанау

### Мұз үстіндегі би

## Чемпионаттар тізімі

## Жалпы медальдар саны

### Ерлер

### Әйелдер

## Сыртқы сілтемелер
* International Skating Union  
* Asian Open Figure Skating Trophy 

Санат:Мәнерлеп сырғанаудан Азия чемпионаттары
Арайлым Сағынтайқызы Сағынтай

**Арайлым Сағынтайқызы Сағынтай** (13 тамыз 1990 жыл, ) — ел жанашыры, аудитор, кәсіби бухгалтер, салық кеңесшісі. Аудиторлық компанияның серіктесі, кәсіпкерлер мен бухгалтерлерге арналған курстардың авторы. 2019-2023 жыл аралығында ҚР Салық кодексіне өзгерістер енгізу бойынша жұмыс тобының мүшесі болған. Аудиторлар одағының мүшесі.

## Өмірбаяны

### Білімі
*2006 жылы Қапшағай қаласындағы №1 орта мектебінде және Қапшағай қаласы «Өнер мектебінде» білім алған. 

*2009 жылы Мемлекеттік Алматы Бизнес колледжі (есеп және аудит) 

* 2013 жылы Алматы Техникалық Университеті  (бакалавр есеп және аудит)

*2018 жылы Туран Университеті (магистратура есеп және аудит) 

### Ғылыми дәрежесі

*Экономика ғылымдарының магистрі

## Марапаттары

*ҚР Қаржы мониторинг агенттігі Төрағасының «Қылмыстық кірістерді заңдастыруға және терроризмді қаржыландыруға қарсы іс-қимыл жөніндегі Еуразиялық топтың өзара бағалауына қатысқаны үшін» мақтау қағазымен марапатталған.

*⁠⁠⁠ҚР Мәдениет және спорт Министрінен  “Мемлекетіміздің дамуына қосқан үлесі үшін” алғыс хат иегері

*«Алтын адам - 2023» марапатының иегері

*«Ел жанашыры” кітабының кейіпкері

## Шығармашылығы

*«Бизнес.KZ» кітабы

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=32812015
* https://bookbiznes.kz/
* https://www.instagram.com/aray_pro_business?igsh=d3V3bjExMnFsNGx3&utm_source=qr
Корфболдан Еуропа чемпионаты

**Корфболдан Еуропа чемпионаты** () —  корфболдан халықаралық жарыс. Жарыстың ұйымдастырушы және басқарушы ұйымы Халықаралық корфбол федерациясы () болып табылады.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
* Халықаралық Корфбол Федерацияның ресми сайты

Санат:Корфбол
Лейма Гбови

**Лейма Роберта Гбови** — Либерияның бейбітшілік қозғалысы белсендісі.

2011 жылы Элен Джонсон-Серлиф пен Тавакуль Карманмен бірге Бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығын иеленді.
Тавакуль Карман

**Тавакуль Абдель-Салам Карман** — Йемен құқық қорғаушысы және журналисті.

2011 жылы Элен Джонсон-Серлиф пен Лейма Гбовимен бірге Бейбітшілік саласындағы Нобель сыйлығын иеленді.

Нобель сыйлығына қол жеткізген алғашқы йемендік, алғашқы араб әйелі және екінші мұсылман-әйел.
thumb|left|220px|Нобель сыйлығын алу кезінде.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
* Tawakkol Karman on Nobelprize.org
* 2011 жылғы пресс-конференция

Санат:Нобель сыйлығын иеленген әйелдер
Санат:Бейбітшіліктен Нобель сыйлығының иегерлері
Санат:Йемен саясаткерлері
Жұмабек Жарылқасынұлы Аққұлов

**Жұмабек Жарылқасынұлы** **Аққұлов** (1 мамыр 1943 жылы туған, Жалағаш ауданы, Мәдениет ауылы) – жырау, Сыр сүлейлері шығармаларын насихаттаушы, зерттеуші. 

## Өмірбаяны
Аққұлов Жұмабек Жарылқасынұлы – қазақтың жыраулық дәстүрін насихаттаушы, Сыр сүлейлерінің шығармаларын зерттеуші. 1971 жылы Қызылорда педагогикалық институтының (қазіргі Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті) «Музыка және ән» мамандығын тәмамдаған.

Еңбек жолын Жалағаш ауданындағы балалар музыка мектебінде оқытушы, кейін директор болып бастады. 1971-1994 жылдары аудандық мәдениет бөлімінде әдіскер, ал 1994-2008 жылдары Қызылорда мемлекеттік университетінде аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды. Сондай-ақ облыстық мәдениет саласы ардагерлері кеңесінің төрағасы болған.

## Шығармашылық қызметі
Жұмабек Аққұлов 1955 жылдан бастап жыраулық өнерді насихаттап келеді. Оның орындауындағы шығармалар «Қайталанбас дауыстар», «Сыр әуендері», «Сыр саңлақтары» жинақтарына, сондай-ақ «Сыр сүлейін сұрасаң…» атты музыкалық альманахқа (2008) енгізілді.

Ол әйгілі «Шаһнама» эпопеясын таспаға түсірген 23 жыраудың бірі. Сонымен қатар, Тұрмағамбет Ізтілеуов мұраларына арналған 400-ден астам туындысы 23 сағаттық таспаға жазылған. 1840 жылдары Сайыпназар ахун жазған «Мұхаммед-Ханафия» дастанын өз орындауында таспаға түсіріп, оның ноталық жазбасын күйші Төлеген Тоғжанмен бірлесе отырып жарыққа шығарды.

## Марапаттары мен атақтары

* Қазақстан Республикасының Мәдениет қайраткері (2004)
* Қазақстан Республикасының Білім беру ісінің Құрметті қызметкері (2008)
* Жалағаш ауданының «Алтын Арай» халық ән-би ансамблімен Мәскеуде өткен Бүкілодақтық халық шаруашылығы жетістіктері көрмесінің қола жүлдегері (1981)
* КСРО Композиторлар Одағының Құрмет грамотасы (1983)
* Қызылорда облысы әкімінің Алғыс хаттары
* Жалағаш ауданының Құрметті азаматы (2014)

## Дереккөздер
Самбодан Еуропа чемпионаты

**Самбодан Еуропа чемпионаты** — Халықаралық самбо федерациямен (, *ESF*) ұйымдастырылатын халықаралық жарыстар.

## Чемпионаттар тізімі

## Жалпы медальдар саны
### Ерлер

### Әйелдер

## Сыртқы сілтемелер

Санат:Спорттық ұйымдар
Ақмағамбетова Дариха

**Дариха Ақмағамбетова** (16 ақпан 1943 жыл, Арал ауданы, Қызылорда облысы) – еңбек ардагері, қоғам қайраткері, Қазақстан Республикасының білім беру ісінің үздігі.

## Өмірбаяны
Дариха Ақмағамбетова 1964 жылы Қызылорда педагогикалық институтын (қазіргі Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті) тәмамдаған. Еңбек жолын 1966 жылы комсомол және партия органдарында қызмет етуден бастаған.

## Қызмет жолы

* 1983-1997 жылдары – Жалағаш ауданы және Қызылорда қалалық партия комитетінің хатшысы
* Қызылорда қаласы әкімінің орынбасары
* Қызылорда университеті жанындағы «Қабілет» мектебінің басшысы
* Қызылорда облыстық мәслихатының 2-шақырылым депутаты
* Облыстық әйелдер кеңесінің төрайымы
* «Қызылорда облысы азаматтық Альянсы» қауымдастығының төрайымы

## Марапаттары мен атақтары

* «Ерен еңбегі үшін» медалі (2013)
* Қазақстан Республикасы Президентінің Құрмет грамотасы
* Қазақстан Республикасы Президентінің Алғыс хаты
* Қызылорда қаласының Құрметті азаматы (2010)

## Дереккөздер
Ақмешіт апталығы

**«Ақмешіт апталығы»** – Қызылорда қаласы әкімдігінің ресми газеті. Басылым 1994 жылғы 15 сәуірден бастап жарық көруде.

## Тарихы
Газет алғашқыда 2000 данамен басылып шыққан. 1998 жылы таралымы 11 150 данаға жетті. 2005 жылғы 8 желтоқсанда газеттің 600-ші саны жарық көрді.

2016 жылы басылымның ресми сайты іске қосылып, ақпараттар әлеуметтік желілерде де таратыла бастады. Сайт арқылы 6 мыңнан астам адам жаңалықтарды оқи алады.
## Мақсаты мен мазмұны
Басылымның негізгі мақсаты – қазақ тілін насихаттау, ұлттық руханиятты дамыту және қоғамның өзекті мәселелерін көтеру.

Газетте әртүрлі айдарлар бар, олар:

* «Қала тынысы»
* «Оймақтай ой»
* «Патриот»
* «Жан азығы»
* «Отбасы»
* «Қолтаңба»
* «Қоғамдық қабылдау» және т.б.

## Қазіргі жағдайы
2023 жылғы мәліметке сәйкес, газет аптасына 2 рет шығады, таралымы – 3101 дана. Газета бас редакторы — Ділдәбекова Гүлмира Мағлұмқызы.

## Дереккөздер

Санат:Қазақ тілді газеттер
Санат:Қызылорда облысы газеттері
Анна Ивановна Ворожеева

**Анна Ивановна Ворожеева** (1896 Астрахань - 1991) — кеңестік партия және мемлекеттік қайраткер, Қазақ АКСР-нің әлеуметтік қамсыздандыру халық комиссары.

## Өмірбаяны
Анна Ивановна Ворожеева 1896 жылы Астрахань қаласында шаруаның отбасында дүниеге келген.

1910–1916 жылдары Астрахань қаласындағы балық шаруашылығында жұмысшы болды.

1917–1919 жылдары Ақмола уезі Алексеевка ауылында уездік жер бөлімінде қызмет атқарып, ауруханада санитарка ретінде жұмыс істеді.

1921–1923 жылдары Ақмола қаласындағы балалар үйінің меңгерушісі.

1923–1928 жылдары Петропавл қалалық партия комитетінде әйелдермен жұмыс бөлімінің меңгерушісі.

1928–1930 жылдары Қазақ АКСР-нің жұмысшы-шаруа инспекциясы халық комиссариатында шағымдар бюросының меңгерушісі.

1931–1932 жылдары Қазақ АКСР-нің әлеуметтік қамсыздандыру халық комиссары.

### Соғыс және репрессия кезеңі
1950 жылы Анна Ивановна "контрреволюциялық үгіт" бойынша қамауға алынып, 1951 жылы 10 жылға еңбек лагеріне сотталды. 1954 жылы амнистиямен босатылып, 1955 жылы толық реабилитацияланды.

### Зейнетке шығуы
1977 жылдан бастап Анна Ивановна одақтық деңгейдегі зейнеткер болды.

## Сілтеме
"Қазақстан Халық Комиссарлары. 1920-1946: өмірбаяндық нұсқаулық", Алматы: Арыс, 2007. ISBN 9965-17-253-6

## Дереккөздер

Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері
Санат:КСРО-да репрессияланғандар
Санат:КСРО-да ақталғандар
Гома үшін шайқас (2025)

**Гома үшін шайқас** (фр. *Bataille de Goma*) — 2025 жылдың қаңтарында ДР Конгоның Солтүстік Киву провинциясының әкімшілік орталығы Гома қаласы үшін болған әскери қақтығыс.

Руанда Конго жасақтарының қаупінен қорғанып жатқанын мәлімдеді.

## Алғышарттар
2022 жылы M23 қайта жанданып, қарулы қақтығыстарға кірісті. Наурыз айынан бастап Руанда ДР Конго аумағындағы әскери әрекеттерге тартылды.

## Барысы
**25 қаңтар:** M23 тобы Гома қаласының шетіне дейін жетті, алайда ДР Конго қарулы күштері олардың шабуылына тойтарыс берді. Сол күні M23 Гоманың халықаралық әуежайын басып алып, оның жұмысын тоқтатты.

**26 қаңтар:** Кешке қарай көтерілісшілер Гома қаласының орталығынан 9 шақырым жердегі Муниги ауданынан өтіп, алға жылжығаны туралы хабарлар түсті. Шайқас барысында 13 БҰҰ бітімгері қаза тапты.

**27 қаңтар:** M23 тобы Гома қаласын толықтай өз бақылауына алды. Уругвайлық бітімгерлердің мәліметінше, 100 конголездік сарбаз БҰҰ-ның ДР Конгодағы тұрақтандыру миссиясы базасында (МООНСДРК) қаруларын тапсырып, көтерілісшілердің талабына бағынды. Сонымен қатар, Гома маңында 26 конголездік әскери қызметкер мен бір полиция қызметкері Руанда шекарашыларына берілді. Кейбір деректерге сәйкес, Гома үшін шайқас кезінде 17 бейбіт тұрғын қаза тауып, 370 адам жараланған.

**28 қаңтар:** Әскери қақтығыстар салдарынан 367 адам жараланды. Сол күні M23 көтерілісшілері Гоманың халықаралық әуежайын толық бақылауға алды.

**29 қаңтар:** Қаза тапқан бейбіт тұрғындардың саны 100-ге жетіп, жараланғандар 1000-нан асты. Шамамен 1300 адам тұтқынға түсті.

**30 қаңтар:** M23 тобының жетекшісі Гома қаласының толық бақылауға алынғанын мәлімдеді.

## Бағалау
Британдық *The Economist* апталық басылымы Руанданың әрекеттерін 2014 жылы Донбастағы Ресейдің іс-қимылымен салыстырды. Басылымның пікірінше, Руанда президенті Поль Кагаме Владимир Путиннің тактикасын қайталап отыр: M23 тобының жасақтары оның билігі тарапынан қаруланып, бағытталады, ал ресми түрде бұл әрекет жергілікті тутси халқын қорғау мақсатында жүргізіліп жатқандай көрсетіледі. БҰҰ бағалауы бойынша, Конго аумағына мыңдаған руандалық сарбаз кірген, бірақ Руанда билігі мұны жоққа шығарып, куәгерлердің айғақтарына қарамастан өз әскерінің араласуын мойындамай отыр.

## Дереккөздер

Санат:2025 жылғы қақтығыстар
Санат:2025 жылдағы ДР Конго
Санат:2025 жылдағы Руанда
Василий Иванович Бессонов

**Василий Иванович Бессонов** (22 мамыр 1895 Симферополь, Ресей империясы – 11 мамыр 1938) — кеңестік мемлекеттік және партиялық қайраткер, Қазақ КСР-нің Қаржы халық комиссарының міндетін атқарушы.

## Өмірбаяны
Василий Иванович Бессонов 1895 жылы Симферопольде теміржол жұмысшысының отбасында дүниеге келген. Ұлты — орыс. 

1910 жылы Қырымдағы Джанкой станциясындағы ауылдық мектептің бес сыныбын бітірген.

1912–1915 жылдары Қарапайым жұмысшы және цемент өнімдерін өндіру шеберханасында шебер ретінде Симферополь, Бердянск және Белев уездерінде жұмыс істеді.

1915 жылы Патшалық Ресей армиясына шақырылды, Ревель гарнизондық комитетінде хатшы болды.

1917 жылы желтоқсан айында Қызыл гвардия қатарына қосылды. Ревельдегі авиация полкінде әскери комиссардың орынбасары қызметін атқарды.

1920–1932 жылдары Орынбор, Самара қалаларында қаржы және шаруашылық басқармаларында қызмет етті. Қазақ КСР-де 1932 жылдың желтоқсанында қаржы халық комиссарының бірінші орынбасары болып тағайындалды.

1933–1935 жылдары Қазақ КСР қаржы халық комиссарының міндетін атқарды.

1937 жылы қазан айында Партиядан шығарылып, қамауға алынды.

1937 жылдың қазанында Бессонов Алма-Ата қаласында қамауға алынып, тергеу үшін Куйбышевке жіберілді. 1938 жылдың мамырында өлім жазасына кесілді. 1957 жылы ақталған.

## Сілтеме
"Қазақстан Халық Комиссарлары. 1920-1946: өмірбаяндық нұсқаулық", Алматы: Арыс, 2007. ISBN 9965-17-253-6

## Дереккөздер

Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері
Санат:КСРО-да репрессияланғандар
Санат:КСРО-да ақталғандар
Георгий Михайлович Дунаев

**Георгий Михайлович Дунаев** (20 наурыз 1889 Уфа, Ресей империясы – 21 желтоқсан 1938 Ташкент) — кеңестік мемлекеттік және партиялық қайраткер. Қазақ АКСР Мемлекеттік жоспарлау комиссиясының төрағасы және Орта Азиядағы су шаруашылығын дамыту саласының жетекшісі.

## Өмірбаяны
Георгий Дунаев 1889 жылы Уфа қаласында дүниеге келген.

1907–1910 жылдары Санкт-Петербург университетінің заң факультетінде білім алды, бірақ екі курсты ғана аяқтады. 1907 жылы РСДРП мүшесі, ал 1920 жылы РКП(б) қатарына қосылды.

1909–1910 жылдары Орынбор қалалық басқармасында іс жүргізуші болып жұмыс істеді. 1910 жылы тұтқындалып, Самара губерниясына жер аударылды.

1912–1917 жылдары Ташкент қалалық басқармасының статистикалық бюросында статист болып қызмет атқарды. 1917 жылы Ташкент қалалық кәсіподақ бюросының төрағасы болды.

1921–1922 жылдары Қазақ АКСР Мемлекеттік жоспарлау комиссиясында жұмыс істей бастады.

1922 жылы қыркүйекте Мемлекеттік жоспарлау комиссиясының төрағасы болып тағайындалды. Ол бұл қызметте аймақтың экономикалық даму жоспарларын әзірлеуге атсалысты.

1924–1926 жылдары Өзбек КСР Мемлекеттік жоспарлау комиссиясының төрағасы болды.

1926–1928 жылдары Орта Азия су шаруашылығы бас басқармасының жетекшісі болып жұмыс істеді.

1930 жылдан өмірінің соңына дейін Георгий Дунаев Орта Азия су шаруашылығы трестін басқарды. Ол су ресурстарын басқару бойынша «Социалистік су пайдалану» журналын редакциялады. Георгий Дунаев 1932 жылы Ташкентте қайтыс болды.

## Сілтеме
Әшімбаев Д.Қазақстанда кім кім. Өмірбаяндық энциклопедия, 2007–2008, Алматы.

"Қазақстан Халық Комиссарлары. 1920-1946: өмірбаяндық нұсқаулық", Алматы: Арыс, 2007. ISBN 9965-17-253-6

## Дереккөздер

Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері
Иван Александрович Боровых

**Иван Александрович Боровых** (22 тамыз 1902 Старое Село ауылы, Кунгур уезі, Перм губерниясы - 1978) — кеңестік мемлекеттік қайраткер. Қазақ КСР азық-түлік өнеркәсібі халық комиссарының міндетін атқарушы.

## Өмірбаяны
Иван Александрович Боровых 1902 жылы 22 тамызда Перм губерниясының Кунгур уезіндегі Старое Село ауылында шаруаның отбасында дүниеге келген. Ұлты — орыс.

1913 жылы Кунгурдағы ауылдық шіркеу мектебін аяқтаған.

1919–1924 жылдары Кунгур уездік азық-түлік комитетінің көлік бөлімінің бастығы, Перм губерниясының азық-түлік комитетінің арнайы уәкілі.

1924–1927 жылдары Қызыл Армияда қызмет атқарды, Самара қаласындағы 7-байланыс полкінде ұйымдастырушы болды.

1927–1930 жылдары Самарадағы еңбек биржасының меңгерушісі.

1930–1933 жылдары Қазақ АКСР-нің Еңбек халық комиссарының орынбасары.

1933–1935 жылдары Оңтүстік Қазақстан облысындағы Жаңақорған машина-трактор станциясының саяси бөлімінің бастығы.

1936–1938 жылдары Әр түрлі лауазымдарда жұмыс істеді: Риддер комбинатының еңбек бөлімінің меңгерушісі, Қазақ КСР астық өнеркәсібі басқармасының орынбасары, "Казплодвинимпорт" директоры, "Казхлеб" тресінің басқарушысы.

1938 жылғы наурыз–сәуір: Қазақ КСР азық-түлік өнеркәсібі халық комиссарының міндетін атқарушы болды.

1939 жылы Саяси қуғын-сүргінге ұшырады.

1941–1947 жылдары Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Сталинград майданында капитан атағында әскери комиссар болды.
Соғыстан кейін әртүрлі салаларда жұмыс істеп, 1954 жылдан бастап Қазақ КСР Профсоюздар комитетінде қызмет атқарды.

1978 жылы қайтыс болды.

## Марапаттары
* "Жауынгерлік ерлігі үшін" медалі (03.11.1944)
* "Қызыл Жұлдыз" ордені (06.08.1946)
* "1941–1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысында Германияны жеңгені үшін" медалі

## Сілтеме
"Қазақстан Халық Комиссарлары. 1920-1946: өмірбаяндық нұсқаулық", Алматы: Арыс, 2007. ISBN 9965-17-253-6

## Дереккөздер

Санат:Қазақ КСР халық комиссарлары мен министрлері
Алехандро Бальде

**Алехандро Бальде Мартинес** (; 18 қазан 2003, Барселона, Испания) — испан футболшысы, «Барселона» клубының қорғаушысы. Ол өзінің жылдамдығы, допты алып жүруі және қорғаныстағы үлесі арқылы әлемдегі ең үздік жас қорғаушылардың бірі болып саналады. 

## Мансабы
### Клубтық мансабы
Алехандро Бальде 2003 жылы 18 қазанда Барселонада дүниеге келген. Ол 2011 жылы сегіз жасында Эспаньол жастар академиясынан Барселона клубына қосылды. 2021 жылдың шілдесінде Бальде Барселонамен 2024 жылға дейінгі келісімшартқа қол қойып, 500 миллион еуро көлемінде өтемақы сомасын белгіледі. 

2021 жылдың 14 қыркүйегінде ол Барселонаның негізгі құрамында алғашқы ресми ойынын өткізіп, УЕФА Чемпиондар лигасының топтық кезеңінде Баварияға қарсы ойынның 74-минутында Жорди Альбаның орнына алаңға шықты. 2022–23 маусымынан бастап бас бапкер Хави оған көбірек сенім артып, Бальде Жорди Альбаға қарағанда жиі негізгі құрамда ойнады. 2023 жылдың 14 мамырында ол Эспаньолға қарсы сырт алаңдағы ойында өзінің алғашқы голын соғып, командасы сол матчта Ла Лига чемпиондығын қамтамасыз етті. 

2023 жылдың 20 қыркүйегінде Бальде клубпен келісімшартын 2028 жылға дейін ұзартты, өтемақы сомасы 1 миллиард еуроға дейін көтерілді. 2024 жылдың 24 қаңтарында ол оң аяғындағы сіңір жарақатына байланысты ота жасатып, маусымның қалған бөлігін өткізіп алды. 2025 жылдың 12 қаңтарында Бальде өзінің алғашқы Ел класико голын соғып, Испания Суперкубогының финалында Реал Мадрид клубына қарсы ойынның 45+10-минутында гол соқты, бұл Барселонаның 5–2 есебімен жеңіске жетуіне үлес қосты.

### Ұлттық құрама сапында
Алехандро Бальденің әкесі Гвинея-Бисаудан шыққандықтан ол Гвинея-Бисау немесе Испания құрамасында ойнау құқығына ие болды. Алехандро Бальде Испания ұлттық құрамасын таңдады. 2022 жылғы футболдан әлем біріншілігі басталуына екі күн қалғанда, Валенсияның сол жақ қорғаушысы Хосе Гая жаттығу кезінде тобығынан жарақат алғандықтан, Бальде Испания құрамасына шақырылды. 2022 жылдың 23 қарашасында ол Коста-Рикаға қарсы ойында (7:0) 64-минутта Жорди Альбаның орнына шығып, өзінің алғашқы халықаралық ойының өткізді.

## Жетістіктері

### Командалық
«Барселона»
* Испания чемпионы: 2022/23, 2024/25
* Испания кубогы: 2024/25
* Испания суперкубогы: 2023, 2025

## Дереккөздер

Санат:Испания футболшылары
Санат:Барселона ФК ойыншылары
Санат:Испания Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Әділбек Әлешұлы Қасымәлиев

**Әділбек Әлешұлы Қасымәлиев** (; 1 желтоқсан 1960 жыл, Түп ауданы, Ыстықкөл облысы) — қырғызстандық саясаткер, 2024 жылғы желтоқсаннан бергі Қырғызстан Министрлер Кабинетінің төрағасы — Қырғызстан президенті әкімшілігінің жетекшісі.

## Ерте жылдары
Әділбек Қасымәлиев 1960 жылғы 1 желтоқсанда, Ыстықкөл облысының Түп ауданындағы Долон ауылында дүниеге келген.

1984 жылы Қасымәлиев Ленинград қаржы-экономика институтындағы оқуын бітіріп, экономист болды.

## Мансабы
2015–2018 жылдары Қасымәлиев елдің Экономика және қаржы министрі болды.

Екі жыл бойы, 2022 жылдан 2024 жылға дейін премьер Ақылбек Жапаровтың орынбасары болып қызмет етті. Жапаров жемқорлық жасады деген айып көрді де, 2024 жылғы 16 желтоқсанда отставкасын жариялауға мәжбүр болды.

2024 жылғы 18 желтоқсанда Қасымәлиев елдің жаңа премьер-министрі болып тағайындалды.

## Марапаттары және атақтары
Қасымәлиевтің атақтары:
* 3-сыныпты Мемлекеттік кеңесші;
* 2-дәрежелі Салық қызметінің мемлекеттік кеңесшісі;
* Қырғыз Республикасының құрметті экономисі.

Қасымәлиевтің марапаттары:
* Қырғызстан Қаржы министрлігінің «Қаржы-экономикалық жұмыстың үздігі» белгісі;
* Қырғыз Республикасының Құрмет грамотасы;
* «Қырғызстан тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі;
* «Қырғыз Республикасы Әлеуметтік қорының үздігі» төсбелгісі.

## Дереккөздер

Санат:Санкт-Петербург мемлекеттік экономика университеті түлектері
Санат:Қырғызстан саясаткерлері
Санат:Қырғызстан экономистері
Санат:Қырғызстан экономика министрлері
Санат:Қырғызстан премьер-министрлері
Санат:Қазіргі мемлекет басшылары
Либертадорес кубогы 2025

**[[Либертадорес кубогы]] 2025** (*2025 Copa Libertadores*) — турнирдің 66-шы маусымы. 4 ақпанда басталып, 27 қарашада мәреге жетті. 10 мемлекеттен 27 клуб қатысты.

## Квалификация

### 1 кезең

|}

### 2 кезең

|}

### 3 кезең

|}
## Топтық турнир
### A тобы

### В тобы

### С тобы

### Д тобы

### Е тобы

### Ғ  тобы

### G тобы

### Н тобы

## 1/8 финал

|}
## 1/4 фмнал

|}

## Жартылай финал

|}

## Финал


## Дереккөздер

Санат:Либертадорес кубогы
Санат:2025 жылғы футбол
Қазіргі бессайыстан Еуропа чемпионаты

**[[Қазіргі бессайыс]]тан Еуропа чемпионаты** () — қазіргі бессайыстан халықаралық жарыс. Чемпионат Еуропалық қазіргі бессайыс конфедерациямен (ECMP ) ұйымдастырылады.

## Чемпионаттар тізімі

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер
* Union Internationale de Pentathlon Moderne (UIPM)

Санат:Қазіргі бессайыстан Еуропа чемпионаттары
Баба ата медресесі

**Баба ата медресесі** – Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші.

## Орналасқан жері
Түркістан облысы Созақ ауданы, Бабата ауылының солтүстік бөлігі.

## Тарихи деректер
Мұсылмандық жоғары оқу орны болып табылатын Баба ата медресесінің ғимараты XIX ғасырдың соңында тұрғызылған.
Құрылыс бір қабатты және онда дәстүрлі сәулеткерлік XIX ғасыр соңындағы орыс архитектурасының элементтерімен үндескен Қазақстанның оңтүстігіндегі кейінгі діни сәулетшілік өнерінің қызықты үлгісі болып табылады.
Өкінішке орай, Баба атаның бұл құрылыстары бізге үлкен өзгерістермен жетті. Көне көздердің айтуынша, отызыншы жылдары Созақ аудандық комитеті құрылысына кірпіш алу үшін Баба ата кесене-мешітімен қатар XVI–XVII ғасырлар кесененің басым бөлігі және медресенің бірқатар бөлмелері бұзылып алынды. Шамамен қырықтан астам арба күйдірілген кірпіш әкетілген. Жұмысшылар Баба ата мешіт-кесенесі порталының жоғарғы бөлігін бұза бастағанда жергілікті тұрғындар билік орындарына шағымданып, ескерткіштердің одан әрі қиратылуын тоқтатты. Бәрінен бұрын XVI–XVII ғасырлар кесенесі зардап шекті, одан тек бір қабырғасының қаңқасы ғана қалды. Кейіннен медресе мен мешіт жергілікті ұжымшардың қоймасы ретінде пайдаланылды. ХХ ғасырдың екінші жартысында медресенің 11 бөлмесі шаруашылық қажеттіліктер үшін бұзылыпты.
Қазақстан өз тәуелсіздігіне ие болғаннан кейін ғана ескерткішті алғашқы қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді және оларды байырғы діни мақсатта пайдалану қолға алынды, құдайға сенетін адамдардың қаражатына медреседе реставрациялық жұмыстар, Баба ата кешенін туризм мен зиярат орталығына айналдыру үшін ескерткіштер аймағын абаттандыру жұмыстары жүргізілді.

## Көріністер

Баба ата кешені.jpg|Баба-ата мешіт-кесенесі (1893 жыл), медресе (ХІХ ғасырдың соңы) және қалашық (VII–XV ғасырлар).
Баба ата медресесі. ХІХ ғ. соңы. Порталдың жоғары бөлігі мен дәрісхана күмбезі.jpg|Порталдың жоғары бөлігі мен дәрісхана күмбезі.
Баба ата қалашығынан қарағандағы ХІХ ғ. соңына жататын медресе көрінісі.jpg|Бабата қалашығынан қарағандағы ХІХ ғасырдың соңына жататын медресе көрінісі. Арғы жағында Бабата ауылы.


## Дереккөздер

Санат:Түркістан облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан медреселері
Санат:Түркістан облысы сәулеті
Сапархан Кесікбайұлы Омаров

**Сапархан Кесікбайұлы Омаров** (5 мамыр 1968, Шымкент облысы) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, экономист, 2019—2022 жылдар аралғында Ауыл шаруашылығы министрі.

## Өмірбаяны
1968 жылы 5 мамырда Шымкент облысы, Қызылқұм ауданы, Утробат ауылында дүниеге келді.

### Білімі
1995 жылы Ресей экономикалық университетін “экономист” және 2001 жылы Қазақ гуманитарлық заң университетін “заңгер” мамандықтары бойынша тәмамдады.

### Мансабы
Еңбек жолын 1995 жылы Қазақстан Ұлттық комиссиясында маман және бөлім меңгерушісі болып бастады.

Әрі қарай еңбек жолы “Азық-түлік келісім шарт корпорациясы” акционерлік қоғамында жалғасын тапты: 1996—2001 жылдары бөлім меңгерушісі, бөлім бастығының орынбасары, бөлім бастығы болса, 2001—2006 жылдары департамент директоры және басқарушы директоры болып, 2007 жылға дейін вице-президенті болды.

Бұдан кейінгі еңбек баспалдағы президент Әкiмшiлiгiнде көтерілді, яғни 2007 жылдан 2008 жылға дейін Қазақстан президентi Әкiмшiлiгi Парламентiнiң Үй iшiндегi басқармасы (қазіргі «Материалдық-техникалық қамтамасыз ету басқармасы» мемлекеттік мекемесі) басшысының орынбасары болса, 2008—2011 жылдары Қазақстан президентi Әкiмшiлiгiнің Мемлекеттік бақылау және аумақтық-ұйымдастыру жұмыстары бөлімінің мемлекеттік инспекторы.

2011 жылы Нұрсұлтан Назарбаевтың бұйрығымен Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің мүшесі болып тағайындалды. 

2014 жылы Қазақстан Ауыл шаруашылығы министрінің орынбасары болса, 2019 жылы он сегізінші Ауыл шаруашылығы министрі атанып, бұл қызметте 2021 жылдың жазына дейін болды.

Бір айдан кейін бұрын 2000-жылдары өзінің еңбегі сінген «Азық-түлік келісім шарт корпорациясы» ұлттық компаниясы» акционерлік қоғамына қайта оралып, 2022 жылдың жазына дейін басқарма төрағасы болды. 

Омаровтың кәсіпкерлік жағынан да мансабы өсті: 2019 жылы “ҚазАгро холдингі” мен Қазақстан президенті жанындағы Ұлттық инвесторлар кеңесінің мүшесі, 2020 жылы Қазақстан президенті жанындағы Экономикалық өсімді қалпына келтіру  жөніндегі мемлекеттік комиссияның мүшесі болды.

### Жеке өмірі
Үйленген, жұбайы Айнұр Садыққызы Дәулетбердиева (1974 туған). 3 қызы бар — Аружан (1998 туған), Маржан (2003 туған) және Әлия (2010 туған).

## Марапаттары мен атақтары
* Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалі (2001);
* Тыңға 50 жыл медалі (2004);
* Астанаға 10 жыл медалі, Түркістан қаласының Құрметті азаматы (2008);
* Қазақстан президентінің Алғыс хаты (2010);
* Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі (2011);
* Құрмет ордені (2013);
* Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі (2016);
* «Парламенттік ынтымақтастықты нығайтқаны үшін» медалі, «ТМД ПАА. 25 жыл» медалі (2017, ТМД парламентаралық ассамблеясы);
* Астанаға 20 жыл медалі (2018);
* Парасат ордені (2020).

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан ауыл шаруашылығы министрлері
Санат:Қазақстан экономистері
Санат:Қазақ мемлекеттік заң университеті түлектері
Санат:Қазақстан экономистері
Санат:Қазақстан заңгерлері
Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VI шақырылымының депутаттары
Кіші Қойтас петроглифтері

thumb|right|300px|Кіші Қойтас петроглифтері. О. Гумирова түсірген фотосурет.
**Кіші Қойтас петроглифтері** – Жетісу облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген, ерте темір ғасырының петроглифтері. 

## Орналасқан жері
Панфилов ауданының аумағында, Жаркент қаласынан солтүстікке қарай 42-45 км жерде, Тоқсанбай жотасының оңтүстік баурайында Орта және Кіші Өсек өзендері аңғарында орналасқан және бірнеше жүздеген метр жота астындағы террасаның батыс баурайын алып жатыр.

## Зерттелуі
1943 жылы Орта Өсек өзенінің жағалауындағы тегіс жерден өлкетанушы Нифонтова ерте темір дәуірінің үлкен қорымын анықтап, ондағы бір обадан семсері бар ер адамның жерлеу орнын ашады. Петроглифтер кешенін 1982 жылы Қазақ педагогикалық институтының экспедициясы ашып, зерттейді.

## Тарихи құндылығы
Кіші Қойтас шатқалындағы петроглифтердің киелілік маңыздылығы ерте темір ғасырындағы аймақтағы ежелгі тұрғындардың діни-мифологиялық дүниетанымының толық түсінігін тастағы суреттермен көрсетуінде жатыр. Сюжеттердің бірқатары діни салттар өткізетін ежелгі алтарьда көрсетілген. Олар суреттердің салынуы мен сюжетінен байқалатын алдыңғы дәуірдің көптеген түсініктерінің ауысуын бейнелейді. Шатқалдың басталар жерінде аң стиліндегі қабанның үлкен тұлғасы салынған тас орналасқан. Ғибадатхана мен үлкен тасты алтарьдың болуы нысанның дінмен байланысының болғанын дәлелдейді. Нысанды сақ тайпаларының мәдени, мифологиялық және өнер тарихы бойынша мәліметтерден құралған тарихи құндылығы арттыра түседі.

## Петроглифтер сипаты
Суреттер қара немесе қоңыр түсті деңгейде тотыққан ірі гранитті қойтастарға қашалып салынған. Петроглифтердің репертуары – сақ дәуіріне тән. Ешкі, арқар, бұғы, қабан, жылқы, ит және садақ атып тұрғандар бейнеленген. Аса мәнерлі петроглифтер Кіші Өсек өзені аңғарында орналасқан. Сақ дәуірінің петроглифтері шоғырланған барлық жерде өзінің негізгі бөлігі – алтарь бар. Бұл – аң стиліндегі өлшемі 0,7-0,8 м-ден 1 м-ге дейін болатын қабандардың үлкен тұлғасы қашалып салынған алып тас. Оның артында көптеген басқа да петроглифтер орналасқан, олардың бір бөлігі сұлбасы бойынша, кейбір тұлғалар жолақты, иректі және шиыршықты сызықтармен өрнектеліп қашалып салынған. Суреттер сонымен қатар шоқының батыс баурайындағы мұз дәуірінен қалған тастарға салынған. Суреттер іргелес орналасқан шоқыда, яғни қоныс маңындағы тастарда да бар.
Жалпы шоғырланған петроглифтердің саны 1 мыңға жуық. Өзінің көркемдік мәнері мен шеберлігі бойынша жекелеген көріністер тек тарихи ғана емес, көркемдік қызығушылықты да тудырады.

## Дереккөздер

Санат:Жетісу облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Қазақстан петроглифтері
Букаву үшін шайқас (2025)

**Букаву үшін шайқас** (фр. *Bataille de Bukavu*; сондай-ақ **Букаву шабуылы**) — 2025 жылдың ақпан айында басталған, ДР Конгоның Оңтүстік Киву провинциясының астанасы Букавуды бақылауға алу үшін жүргізілген әскери операция.

## Алғышарттар
2022 жылы M23 қайта жанданып, қарулы қақтығыстарға кірісті. Наурыз айынан бастап Руанда ДР Конго аумағындағы әскери әрекеттерге тартылды. 2025 жылы Гома құлағаннан кейін M23 көтерілісшілері мен Руанда әскері Оңтүстік Киву провинциясына қарай ілгерілей бастады.

## Барысы
**5 ақпан:** M23 күштері Гома мен Букаву арасындағы стратегиялық маңызы бар Ньябибве шахтерлік қаласын басып алды. 7 ақпанда Букаву билігі оқу орындарын жабу туралы шешім қабылдады.

**11 ақпан:** Таңертең M23 мен Руанда күштері Ихуси мен Мухонгозойды басып алды. Бұл жер маңызды инфрақұрылымға жақын орналасқан: Кавуму әскери әуежайынан 40 шақырым, Букавудан 70 шақырым жерде еді.

**13 ақпан:** M23 күштері Калехені басып алды.

**14 ақпан:** M23 күштері Букавудан шамамен 30 шақырым жердегі Кавуму әуежайын қоршауға алып, бақылауына алды. Куәгерлер қақтығыс кезінде үкімет әскері бұл аймақтан шегінгенін хабарлады.

Осыдан кейін M23 көтерілісшілері Багира мен Казингу аудандары арқылы Букавуға қарай жылжи бастады.  Жергілікті тұрғындар олардың қозғалысын құжаттап, Багира ауданындағы марштарын видеоға түсірді. Қаланың әртүрлі бөліктерінде атыс болғаны туралы хабарламалар түсті.

**16 ақпан:** Конго Демократиялық Республикасының үкіметі Букавудың M23 қозғалысының бақылауына өткенін ресми түрде мәлімдеді. Қарулы қақтығыс барысында M23 жасағы Конго қарулы күштерінің әлсіз қарсылығына тап болды. Жергілікті ақпарат көздерінің хабарлауынша, кейбір тұрғындар көтерілісшілерді қолдап, оларды ел астанасы Киншасаға қарай жылжуға шақырды.

## Дереккөздер

Санат:2025 жылғы қақтығыстар
Санат:2025 жылдағы ДР Конго
Санат:2025 жылдағы Руанда
Жолбарыс батыр кесенесі

**Жолбарыс би кесенесі** – Жетісу облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген сәулет өнері ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Қаратал ауданы Кәлпе ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 0,3 км жерде орналасқан.

## Тарихи деректер, аңыздар
Жолбарыс батыр (1671–1761) – XVIII ғасырда қазақтардың жоңғар шапқыншылығына қарсы соғысына қатысқан қазақ батыры, би. Ұлы жүздің жалайыр тайпасының күшік руынан тарайды. Жолбарыс жалайырлардың атақты байы Жылқыайдардың отбасында дүниеге келген.
Аңыз бойынша Жолбарыс бидің анасы жүкті кезінде ерекше түс көреді. Түсінде үйіне бір қария келіп баланың атын Жолбарыс қой деп аян береді. Бала туылғанда арқасында мөр сияқты қалы болады. Халық оны Жаратушының белгісі деп түсінеді. Оны ешкім атымен атамай Жолбарыс – Шұбар ата деп атап кеткен. Оның сәуегейлік қасиеті болады, елін жоңғарлардан қорғауда Ескелді, Балпық, Қабылиса билермен бірге жүрген. Тарихи деректерде қазақ-орыс қатынастарының дамуына үлкен үлес қосқандығы жөнінде айтылады.

## Кесене сипаты
1996 жылы салынған Жолбарыс батыр кесенесі Орта Азия дәстүріне тән порталды-күмбез түріне жатады, оның орталық сфералы күмбезі мен екі жағындағы мұнараларында көлемі кіші қосымша екі күмбезі бар. Кесененің биік іргетасы алты бұрышты болып келген. Кесененің қабырғасы силикат кірпіштен салынып, еденіне мәрмәр тас төселген. Жалпы көлемі – 8х7,5 м, биіктігі – 8 м.
Нысанның киелілігі Жолбарыс батырдың жоңғар шапқыншылығына шайқасқандығымен байланыстырылады.

## Дереккөздер

Санат:Жетісу облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Жетісу облысы сәулеті
Санат:Қазақстан кесенелері
Әнуар Қайыргелдіұлы Күмпекеев

**Әнуар Қайыргелдіұлы Күмпекеев** (11 маусым 1984, Павлодар) — қазақстандық мемлекеттік қайраткер, 2018—2019 жылдары Павлодар әкімі.

## Өмірбаяны
1984 жылы 11 маусымда Павлодарда дүниеге келді.

### Білімі
2005 жылы Мәскеу мемлекеттік университетін "экономика бакалавры", 2007 жылы Ұлыбританиядағы Бредфорд университетін "экономикалық саясат магистрі" дәрежелерімен, 2016 жылы Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетін "құрылыс" мамандығы және 2024 жылы Швейцариядағы Еуропалық бизнес-мектебін "бизнес әкімшілендіру магистрі" дәрежелерімен тәмамдаған.

### Мансабы
Еңбек жолын 2005 жылы Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің Экономика және қаржы департаментінің жетекші маманы болып бастады.

2007-2008 жылдары "Қазақстан Республикасы Ұлттық биотехнология орталығы" РМК Маркетинг және коммерцияландыру департаментінің директоры, Стратегиялық даму департаментінің директоры болып жұмыс істеді.

2008—2009 жылдары коммерциялық құрылымдарда басшылық қызметтер атқарды.

2009—2012 жылдары «Тұрғын үй-коммуналдық шаруашылығын жаңғырту және дамыту қазақстандық орталығы» АҚ Ғылыми-техникалық саясат және нормативтеу департаментінің директоры, басқарушы директор — Басқарма мүшесі болып жұмыс істеді;

Одан кейінгі еңбек жолы Ақмола облысының әкімідігінде жалғасты: 2012—2015 жж. Степногорск қаласы әкімінің орынбасары,  2015—2018 жж. Степногорск, ал 2018—2019 жж. Павлодар қаласының әкімі болды.

Әрі қарай “Транстелеком” акционерлік қоғамында еңбектенді, яғни 2019—2020 жылдары Басқарма төрағасының кеңесшісі болса, 2020-2024 жылдары аралығында Басқарма төрағасының орынбасары болып жұмыс істеді.

2024 жылы Ақмола облысының әкімідігіне қайтып келіп, онда 9 қарашаға дейін әкімнің кеңесшісі болды. 9 қарашада әкімнің өкімімен Көкшетау қаласының әкімі лауазымына тағайындалды.

### Жеке өмірі
Үйленген, 3 баласы бар.

## Марапаттары мен атақтары
* Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі (2015);
* Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі (2016);
* Астанаға 20 жыл медалі (2018);
* Қазақстан Конституциясына 25 жыл медалі (2020).

## Дереккөздер

Санат:Көкшетау әкімдері
Санат:Павлодар әкімдері
Санат:Мәскеу мемлекеттік университеті түлектері
Софтболдан әлем чемпионаты

**Софтболдан əлем чемпионаты** () — Әлем Бейсбол Софтбол конфедерациямен () ұйымдастырылатын халықаралық жарыс. Чемпионат 1966 жылдан бастап өткізіледі.

## Жеңімпаздары және жүлдегерлері

## Жалпы медальдар саны

## Сыртқы сілтемелер

*WBSC official website

Санат:Софтболдан әлем чемпионаттары