open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Клавдий Птолемей

**Клавдий Птолемей** (100 - 178 жыл шамасы) — грек математигі және астрономы.

Клавдий Птолемейдің өмір жолы туралы мағұлмат жоқтың қасы, тек қана біздің заманымыздың 120 жылынан бастап Александрияда өмір сүргені белгілі. Ол өзінің жетістіктері негізінде арабтар «Альмагест» деп атап кеткен. Үлкен еңбектің авторы «Алмагест» арабша «алмаджести», яғни «аса ұлы» шығарма дегенді білдіреді.

thumb|left|200px|
Птолемейдің бірінші кітабында гректердің триогеометриясы жүйелі түрде баяндалған. Мұнда 0º бастап 180º дейінгі хордалардың таблицалары келтірілген. Тарихи жазбалар бойынша хордалар таблицасын алғаш жасаушы ретінде б.з.д. 2 ғасырда өмір сүрген астраном математик Гипарх екен. Бірақ ол таблицалар бізге жеткен жоқ. Грек математиктерінде бұл кезде синус, косинус және тангенс сызықтары болмаған. Бұлардың радиусы тұрақты дөңгелектің центрлік бұрыштарына сәйкес келетін хордалардың ұзындығын есептейді. Птолемей дөңгелек шеңбердің 360º, ал оның диаметрін 120 бөлікке бөледі, сөйтіп, хорданың ұзындығын дөңгелектің радиусы (орнықты) арқылы өрнектейді. Басқа бұрыштарға қандай хордалар сәйкес келетінін анықтауға Птолемей шеңберді іштей сызылған төртбұрыш дөңгелекке іштей сызылса, онда оның диогональдарының көбейтіндісі қарама – қарсы қабырғалардың көбейтінділерінің қосындысына тең болады. Бұл теорема қазір Птолемейдің есімімен аталып жүр.
Қортындылай келгенде ұлы математиктер математиканы дамытуда адамзатты ғажайып жаңалықтармен әлі талай қуантады.

Ғылым тарихына көз салғанда адамзаттың асыл перезенттері ашқан ұлы жаңалықтарға тоқталмай өте алмаймыз, өйткені басқалар мен салыстырғанда бұлардың ойлары орасан зор. Таланттары ерекше биік тұрады. Бұлардың ғылыми идеялары болашаққа өзінің нұрын шашады.

## Ескертпелер

## Дереккөздер

Санат:Грек астрономдары
Санат:Грек математиктері
Санат:Грек географтары
Санат:100 жылы туғандар
Санат:178 жылы қайтыс болғандар
Ахмес

**Ахмес** (Шамамен б.з.д 1700 ж.) - Әлемге әйгілі бірінші математиктің есімі. Б.з.д 1700 ж. оның математикалық есептерге құрылған еңбегі ұзындығы 6 метр (20 фунт) папирус орамасына жазылған. Солардың біреуі санды ұдайы екі еселеу арқылы көбейту тәсілін көрсетеді. Осы есеп бинарлық жүйеге із салады, соның арқасында бүгінгі сандық техналогияларға қол жетті. Ахмес тек осы қағаз ораманы көшіріп жазып алды, оның нағыз авторларының есімдері белгісіз.

Санат:Ежелгі әлем математиктері
Роберт Гук

**Роберт Гук**(;1635 - 1703) - әйгiлi ағылшын жаратылыстанушы, ағылшын Уайт аралында Фрешуотер деген жерде жергiлiктi шiркеудiң аға попы жанұясында дүниеге келдi. Орта мектептi бiтiргеннен кейiн Оксфорд Университетiне түседi. Университеттегi мұғалiмдердiң бiрi Р.Бойльге эксперименталды зерттеулерiне ассистент (көмекшi) ретiнде Г. Роберттi ұсынады. Бойль мен Гук ынтымақтастығы нәтижелi болды. Гук бала кезінен ден саулығымен нашар болған. Дәрігерлер Гук көп өмір сүре алмайды деп ойлаған,бірақ қателескен ол 67 жыл өмір сүрген. Оны білген адамдар оның мінезін ашушан,ұрысқақ деп айтқан. Роберт Исаак Ньютонмен қақтығысып қалатын. Содан гөрі Ньютон Гук қайтыс болған сон сонын суретін жойып жіберген деп есептейтін.

1662 ж. Бойльдың көмегiмен Гук Лондонның Корольдiк қоғамына көрсетушi қызметiне орналасады. Бiрақта Гуктың басты мақсаты ғылыми зерттеулер едi. Гук алғашқы жеке өзi жазған каппилярлық құбылысқа арналған еңбегiн 1661 жылы жариялады. Кейiн ол астрономиялық құрал-саймандарды ойлап табу және оларды жетiлдiрумен айналысты, биологиялық, географиялық, геологиялық зертеулер жүргiздi. Әрбiр осы салаларға ол өзiнiң үлкен үлесiн тигiздi.

Гук өзiнiң 1665 ж. жарық көрген «Микрография» атты еңбегiнен кейiн әйгiлi болды. Бұл кiтапта Гук өзі жетiлдiрiлген микроскоппен көп зерттеулерін жүйелеп баяндайды. Тағы да бұл кiтабында Гук жарықтың табиғаты жайында ойларын жазып кетедi, бұл ойлары үшiн ол жарықтың толқындық теориясын қалаған ғалымның бiрi болып саналады.

1666 жылдан бастап көп жылдар бойы Лондонның Корольдік қоғамына, әртүрлi жаратылыстану мәселелерiне арналған лекцияларын оқиды. Бұл лекцияларда Гук өзiнiң зерттеулерiнiң нәтижелерiн және басқа ғалымдардың еңбектерiне анализдерiн баяндайды. Лекцияларының бiрi серпiмдiлiк мәселерiне арналды. Серпiмдiлiктiң түсiнiктемесiнiң кең түрде түсiнiк беруi (Гук терминi боиынша «қайтарушы күш») оны жалпы заңды орнатуға алып келдi, бұл заң Гук атымен аталады. Гуктың теориялық қорытындысы эксперименттермен дәлелденiлiп келетiндiктен оның серпiмдiлiк заңы ешқашан күдiк тудырмады.

Әйтсе де Гуктың жан-жақты ғылыми қызығушылығының терiс нәтижелерi де болды. Ол өзiнiң зерттеулерiн жиi аяғына дейiн жеткiзбейтiн, мысалға, Ньютонның бүкiл әлемдiк тартылыс заңына негiз салған болатын, Гук 1674 ж. Ньютонның көз қарасына сәйкес көз қарастары жарияланған.

Бiрақта ғылымға деген шынайы берiлгендігi арқасында, өзiнiң қиын мiнезiне қарамастан Гукты Англияда ғана емес, Еуропада да құрметтейтiн.

## Дереккөздер

Санат:1635 жылы туғандар
Санат:1703 жылы қайтыс болғандар
Санат:Англия физиктері
Шарль Огюстен де Кулон

**Шарль-Огюстен Кулон** (, 14.06.1736-23.08.1806) — француз физигi және инженерi. Ангулем қаласында (Франция) мемлекеттiк шенеунiк жанұясында дүниеге келген.
[thumb|200px|right|Coulomb's [torsion balance]]
Шарль мектептi тәмамдағаннан кейiн Мезьередегi әскери-инженерлiк мектепке қабылданады. 1761 жылы Кулонға лейтенант шенi берiлiп, Мартиника аралында әскери форт салуға жiберiледi. Тоғыз жылдық құрылыс практикасынан кейiн Кулон Францияға қайтып оралады. 1776 жылы “Архитектураға қатысы бар, статиканың кейбiр мәселелерiне максимумдар және минимумдар әдiсiн пайдалану туралы" – еңбегiн жариялайды. Кезектi ғылыми жұмыстары жiбек жiптi және шашты бұраған кездегi физикалық заңдылықтарына қатысты. Үйкелiстi зерттеу жұмыстары (1781ж.) оны жаңа жетiстiктерге жеткiздi. Бұл еңбектерi үшiн Кулон Париж ғылым академиясының сыйлығын алады, кейiннен бұл академияның мүшесi болып сайланады.

1784 жылы Кулон “Бұрау кезiнде бұрау бұрышына пропорционал реакция күшi бар металл жiптердiң қасиетiне негiзделген – электрлiк салмақтарды" ойлап тапты. 1785 жылы ол “электрдiң iргелi заңын" ашты, ол былай айтылады: аттас зарядталған екi кiшкене шариктердiң тебiлу күшi бұл шариктердiң центрлерiнiң арақашықтығының квадратына керi пропорционал. Бұдан кейiн Кулон электр күшiнiң зарядтардан тәуелдiлiгiн орнатып, физика тарихында Кулон заңы деп аталатын заңды тұжырымдады. Кулон электр және магнетизм мәселелерiне жетi жұмысын - “мемуарларын" арнады.

Кулон 70 жасында Парижде қайтыс болады. Француздың ойшыл ғалымының құрметiне электр зарядының бiрлiгi – кулон (Кл) атауы 1881 жылдан берi практикада қолданылады.

Санат:Франция физиктері
Георгий Иванович Ксандопуло

**Ксандопуло Георгий Иванович** (26 тамыз 1929 жыл, Краснодар өлкесі, Северный ауданы Смоленское село) – химия ғылымдарының докторы (1974), профессоры (1978).

## Өмірбаяны
ҚазМУ-ды (1953, қазіргі ҚазҰУ) бітірген. Қостанай қаласындағы жасанды талшықтар завотында лаборатория меңгерушісі (1953–56), Оңтүстік Қазақстан геология басқармасында ғылым-зерттеу тобының жетекшісі (1956–65), ҚазМУ-да аға ғылым қызметкер, лаборатория меңгерушісі (1965–79), кафедра меңгерушісі (1979–91) болды. 1991 жылдан Жану мәселелері институтының директоры. Негізгі ғылыми еңбектері әр түрлі отындардың жану теориясын, конденсаттанған жүйелер мен газдардағы жалын шебінің тууы және таралуы кезіндегі химия-физикалық процестерді зерттеуге арналған. Ол Қазақстан шикізаты негізінде сирек және асыл металдардың ферроқорытпаларын синтездеп алу мәселелерімен шұғылданады. Ксандопуло 300-ден астам ғылым мақаланың, оның ішінде 4 монографияның авторы, 150-ге жуық авторлық куәлігі мен патенті бар.

## Шығармасы
#Исследование химических взаимодействий в сложных системах, А.-А., 1984; 
#Исследование процессов горения, А.-А., 1988; 
#Проблемы горения газов и конденсированных систем, А., 1998.

## Марапаттары
Қазақстан Мемлекеттік сыйлығын лауреаты (1992). Бірнеше медальмен марапатталған.

## Дереккөздер

## Сілтемелер
*Георгий Иванович Ксандопуло 
*Лаборатория проблем горения 

Санат:26 тамызда туғандар
Санат:1929 жылы туғандар
Санат:Краснодар өлкесінде туғандар
Санат:Қазақстан химиктері
Санат:Химия ғылымдарының докторлары
Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессорлары
Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Кунте Павел Павлович

**Павел Павлович Кунте** (1888, Австрия, Вена қаласы – 1956, Ақтөбе қаласы) – неміс ғалымы, тарихшы. Вена университетін бітірген (1910). Австрия, Швейцария, Чехия, Германияда ағартушылық, саяси-қоғамдық жұмыстармен айналысқан. 20-жылдары Ресейде Профинтерн өкілі болды. 1929 жылы Алматыға ауыстырылды. 1930 жылдан бастап КомЖОО-да (Коммунистік жоғары оқу орны) тарих пәнінің оқытушысы, жалпы тарих кафедрасының меңгерушісі, Қазақ мемлекеттік баспасының меңгерушісі, Халық ағарту комиссариатының инспекторы, ҚазПИ-дің (қазіргі ҚазҰПУ) проф. болды. Қазақ тарихын зерттеп, 1935–36 жылдары «Қазақстанның өткендегі тарихы туралы деректер мен материалдар» (1 том) атты құжаттар жинақтарының құрастырылып шығуына (С.Аспандияровпен бірлесіп) жетекшілік етті. 1938 жылы саяси қуғынға ұшырап, отбасымен бірге Ақтөбе облысы Новороссийск ауданына жер аударылды. Өмірінің соңына дейін орта мектепте тарих, неміс тілі пәндерінен сабақ берді.

## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Қосылған Күзембаев

**Қосылған Күзембаев** (9.5.1938 жылы туған, Жамбыл облысы Жуалы ауданы Бауыржан Момышұлы ауылы) – химия ғылымдарының докторы (1984), профессор (1987).

ҚазМУ-дың (1963, қазіргі ҚазҰУ) химия факультетін және аспирантурасын (1967) бітірген. Жамбылдың жеңіл және тамақ өнеркәсібі технология институтының Алматы бөлімшесінде аға оқытушы (1967–69), Қазақстан ғылым академиясының Органикалық катализ және электрхимия институтында аға ғылым қызметкер, лаборатория меңгерушісі (1969–91), 1991 жылдан Арқалық педагогика институтының ректоры қызметін атқарады. 

Газфазалық гидрогендеу реакциясы кезінде катализаторлық жанасуды сыртқы жағынан сәулелендіру арқылы жылдамдатуға болатынын тапты және оның аппаратуралық негізін жасады. 
175-тен астам ғылым мақала мен 2 өнертабыстың авторы.

## Дереккөздер


Санат:1938 жылы туғандар
Санат:Жамбыл облысында туғандар
Санат:Қазақстан химиктері
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Профессорлар
Санат:Өнертапқыштар
Қолтық шөгінділері

**Қолтық шөгінділері** - лагуна шөгінділері, *қолтық* айдындарына жиналған шөгінділер. 

Суы тұщы қолтықтарда құмды, сазды, кейде органикалық заттарға бай сазды-карбонатты жыныстар шоғырланады, оларда көмір қабатшалары мен линзалары кездеседі. Суы ащы (тұзды) қолтықтарда түрлі хемогендік қосылыстарға бай күкіртсутек мол қара лай тұнады. Тұзды  қолтық шөгінділерінің қазбалы түрі құрамында натрий сульфаттары мен хлоридтерінің қабаттары, гипс, ангидрит, доломитті әктастар, кейде магнезит кездеседі.

Қолтық шөгінділерінде фауна қалдықтары кездеспейді, не олардың санаулы ғана түрлері ұшырасады, құрамы бірыңғай келеді. Қолтық шөгінділерін құраушы жыныстар мен фациялардың көлбеу және тік бағытта тез өзгеріп алмасатындығы олардың теңіздік және құрлық шөгінділері ұштасқан аралық жағдайда қалыптасқандығын көрсетеді. Құрғақ климатты Каспий теңізінің шығыс жағында 20 ғасырдың 30-жылдары Өліқолтық және Қайдақ шөгінділері пайда болған. Каспийдің деңгейі екі метрдей төмендегеннен кейін Өлі Қолтық құрғап кетті де, Қайдақ қолтығы теңізден бөлініп қалды. Қазақстан өңірінде әр геологиялық кезеңде жиылған қолтық шөгінділері және олармен байланысты түрлі кен байлықтары (тұздар, гипс, ангидрит, көмір) көп. Мыс, Маңғыстау облысындағы Таушық қоңыр көмір кені юра кезеңіндегі қолтық шөгінділерінен түзілген.

## Дереккөздер


Санат:Шөгінділер
Қомша

**Қомша** – түйе әбзелі. Қомшаны ескі киізден, бөстектен, ескі-құсқы киімнен жасайды. Қомша жақын жерге жүк тасуға лайықталып жасалынған қомның бір түрі. Алыс сапарға шыққанда не көшкенде арнайы қомша немесе жазы жасайды.

## Пайдаланған әдебиетттер


Санат:Тұрмыс
Қомыз

**Қомыз**, *комуз* 
1. қырғыз халқының ішекті шертпелі музыкалық аспабы. Тұтас ағаштан ойып жасалады. Үш ішегі бар, пернелері болмайды. 1-ші және 3-ші ішектерінің дыбыс үндестігі әдетте ұқсас, ортаңғы ішек онан кварта немесе квинта жоғары бұралады. Қомыздың ұзындығы шамамен 85 сантиметр. 
2. Түрік халқының варган аспабы. Жасалатын материалына байланысты қомыз атауына сол материалдың аты қосыла аталады (мыс, темір қомыз). 
3. Дағыстанның бір қатарлы гармоны.

## Пайдаланған әдебиетттер


Санат:Саз аспаптары
Санат:Алфавит бойынша музыкалық аспаптар
Салыстырмалылық теориясы

[thumb|right|360px|[Қара құрдым орбитада қозғалуы мен бірігуі кезіндегі гравитацияның уақыт-кеңістікті майыстырған, GW150914 қосылуының бейне симуляциясы]]
**Салыстырмалылық теориясы** () —— физикалық процестердің кеңістік- уақыттық қасиеттерін зерттейтін теория.
thumb|right|400px|Кеңістіктің иілуі
Ұғымды 1906 жылы Макс Планк енгізген.

XX ғасырдың басында салыстырмалылық принципі оптика мен физикаға және физиканың басқа салаларына қатысты екендігі белгілі болды. Салыстырмалылық принципі өзінің мәнін кеңейтіп, мынадай анықтамаға ие болды: оқшауланған материалдық жүйеде кез келген процесс бірдей жүреді, және ол жүйе бір қалыпты түзу сызықты қозғалыс жағдайында болуы керек. Немесе физиканың заңдары бар-лық инертті жүйелерде бірдей формаға ие.

Бір инертті жүйеден келесіге ауысу Лоренц қайта өзгертулері арқылы жүзеге асырылады. Бірақ жарық жылдамдығы түрақтылығы туралы мәліметтер қайтадан жаңа түсініктерді қажет ететін мәселелерге әкеліп тіреді. 1904 жылы X. Лоренц қозғалыстағы дене өзінің қозғалыс бағыты бойынша қысқаратындығын және әртүрлі жүйелерде байқалатын уақыт аралықтары өлшенетінін айтты. Бірақ, келесі жылы А.Эйнштейн Лоренц қайта қүруларындағы байқалатын уақытты нақты уақыт ретінде қарастырды.

**<math>E = m \cdot c^2</math>**

Жалпы салыстырмалылық теориясында уақыт-кеңістік қатынастарының материалдық процестерге қатысының жаңа жақтары ашылды. Жалпы салыстырмалылық теориясы инерциялық және гравитациялық массалардың эквиваленттік принципінен шығады. Атап айтқанда, массалардың эквиваленттік принципінің негізінде салыстырмалылық принципі қалыптасты, ол жалпы салыстырмалылық теориясында табиғат заңдарының инварианттылығын бекітті.
[thumb|right|200px|[Альберт Эйнштейн, физик, 1879-1955]]

 **<math> R_{\mu\nu} - {\textstyle 1 \over 2}R\,g_{\mu\nu} + \Lambda\ g_{\mu\nu} = \frac{8\pi G}{c^{4}}\, T_{\mu\nu} </math>**

Салыстырмалылық теориясы кеңістіктің ауырлық күшінің әсерінен майысатындығын және уақыт барысының күшті гравитациялық өрістерде баяулайтынын анықтады.

Жалпы салыстырмалылық теориясының фантастикалық болжамдарының бірі - өте күшті тартылыс өрісінде уақыттың толық тоқтайтындығы туралы. Тартылыс күші артқан сайын уақыттың баяулауы да күшейе түседі. Уақыттың баяулауы жарықтың гравитациялық қызыл орын ауыстыруы арқылы байқалады да, толқындар ұзындығы артқан сайын оның жиілігі азая береді. Белгілі бір жағдайда толқын ұзындығы шексіздікке, ал жиілігі нөлге ұмтылады.

Салыстырмалылық теориясы уақыт пен кеңістіктің бірлігін көрсетті, кеңістік-уақыттық төртөлшемдік контимуум туралы түсінік қалыптасты.

Салыстырмалылық теориясы масса мен энергияны Е-МС қатынасымен байланыстырды, мұнда С - жарық жылдамдығы.

Салыстырмалылық теориясында екі заң - зат массасының және энергиясының сақталуы заңдары бірігіп, энергия және зат массасының сақталуы деген бір заңға айналды.

## Дереккөздер

Санат:Альберт Эйнштейн
Санат:Ғылыми теориялар
Санат:Салыстырмалылық теориясы
1906 жыл

## Оқиғалар

### Қаңтар

### Ақпан

### Наурыз

### Сәуір

### Мамыр

### Маусым

### Шілде

### Тамыз

### Қыркүйек

### Қазан

### Қараша

### Желтоқсан

### Нақты күндері жоқ

## Туғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1906 жылы туғандар]]*

## Қайтыс болғандар
*Тағы қара: [[:Санат:1906 жылы қайтыс болғандар]]*

## Тағы қараңыз

## Түсініктемелер


*
Христиан Гюйгенс

thumb|right|Христиан Гюйгенс

**Гюйгенс Христиан** (, 1629 ж. Гааге қаласы - 1695) – голландиялық физик, механик, математик және астроном. 1645-1647 ж.ж. Лейден университетiнде және 1647-1649 ж.ж. Бред университетiнде оқыған. 1665-168 ж.ж. Парижде тұрып, Париж ғылым академиясының мүшесi болып тағайындалады, 1681 ж. бастап Гаагада тұрады.

Гюйгенстiң физикалық зерттеулерi механика, оптика, молекулалық физика салалары бойынша болды. Ең алғаш 1656 ж. маятниктi сағатты ойлап тапты. Физикалық маятниктiң тербелiс центрiн және оның тербелiс периодын анықтау бойынша есеп шығарды. Сонымен қатар серпiмдi денелердiң соқтығысуын зерттеп, 1669 ж. оның заңдарын қорытты және "тiрi" күштердiң қозғалыс мөлшерiнiң сақталу заңын орнатты.

1678 ж. жарықтың толқындық теориясын ашты. Жарықтың таралу механизмiн түсiндiрiп, өзiнiң атымен аталатын әйгiлi принципiн ашты (Гюйгенс принципi). "Кристалл осi" деген түсiнiктi енгiздi. 1678 ж. жарық поляризациясын ашты.

1665 ж. Р.Гукпен бiрге термометрдiң тұрақты нүктелерi – мұздың еру нүктесi және судың қайнау нүктесiн орнатты. 1667 ж. су қатқан кезде ұлғаятынын көрсеттi.

Санат:Голландия математиктері
Санат:Голландия астрономдары
Санат:Голландия механиктері
Санат:1629 жылы туғандар
Санат:1695 жылы қайтыс болғандар
Санат:Нидерланд физиктері
Андерс Цельсий

thumb|right|Цельсий Андерс
**Андерс Цельсий** (), 1701 - 1744) - Швед астрономы, физигi. Ғалымның астрономия, геофизика және физика салалары бойынша көптеген еңбектерi бар. Солтүстiк территориялардың зертеулерiне үлкен үлес қосты, негiзiнде меридианды өлшеу мақсатындағы Лапландық экспедициясына мүше болған. Полярлық аудандардан оралысымен Цельсий Упсалда астрономиялық обсерваторияның ұйымдастырылуы мен құрылысы жайындағы жұмыстарға белсене кiрiседi де 1740 ж. обсераторияның директоры болады. 1742 ж. ол 100 – градустық бағанын (шкала) ұсынады. Онда 0 градус ретiнде қалыпты судың атмосфералық қысым кезiндегi судың қайнау температурасы, ал 100 градус ретiнде мұздың еру температурасы алынған. Шкаланың бiр бөлiгi 1/100 дi құрайды. Бiрақ та бүгiнгi күнде қолданыста жүрген градустық құрал, Халықаралық практикалық температуралық бағаны болып табылады, оның негiзiнде Цельсий және Кельвин принциптерi алынған.

Санат:Швед астрономдары
Санат:Швед физиктерi
Санат:1701 жылы туғандар
Санат:1744 жылы қайтыс болғандар
Санат:Туберкулёзден қайтыс болғандар
Достық бекеті

**Достық бекеті** - Алматы облысы Алакөл ауданында қарайтын кішкентай ғана қалашық. Қытай халық Республикасы мен Қазақстан Республикасының оңтүстік-шығысында шекарасында орналасқан. Шекарада орналасқандықтан "кеден ісі" жақсы дамыған. Барлық Қытай мемлекетіне өтетін темір жол қызметі осы Достық арқылы өтеді. Сол себепті, Темір жол жүйесі жақсы дамыған. Сонымен қатар, Қытай мен Қазақстан арасындағы сауда-саттық жақсы дамыған орталық ретінде саналады. 
Бекетте екі мектеп, біріншісі "Достық орта мектебі", екіншісі "Достық қазақ орта мектебі" бар. Сондай-ақ, 30-ға жуық медициеа мамандары бар орталық ауруханасы бар.

## Маршрут
* 80px|link=Қазақстан темір жолы Ақтоғай-Достық темір жолы
* 17px|CH|label=Қытай темір жолы

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
Санат:Қазақстан-Қытай шекарасы
Ынталы (Алакөл ауданы)

**Ынталы** — Жетісу облысы Алакөл ауданындағы ауыл, Ынталы ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Үшарал қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 13 км-дей жерде, Тентек өзенінің жағалауында, ши, жусан аралас, бетеге, боз, селеу, көде өскен тауалдының қоңыр, бозғылт қоңыр топырақты шөлейт белдемінде орналасқан.

## Халқы

Ауыл тұрғындары егіншілікпен, мал шаруашылығымен, сондай-ақ, жанама кәсіп көздерімен шұғылданды. Шағын ауылда 70-ке жуық адамды жұмыспен қамтамасыз етіп отырған мал фермасы жұмыс жасады.

Ауылда екі соғыс ардагері, екі тыл ардагері, бес бірдей көп балалы - күміс алқа иегері, екі алтын белгі иегері болды. Шағын ауылда мәдениет ошақтары да, арнайы әкімшілік орындары да, бес бірдей шағын азық-түлік дүкендері жұмыс жасады.

Ауыз суына таудан келетін табиғи суды пайдаланса, егіншілікті атақты Жетісудың алғашқы өзені тебіндеген - Тентек өзені ауылдың мақтаныштарына айналып отырған байлық көзі болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Алакөл ауданы елді мекендері
Қонақасы

**Қонақасы** – қонаққа арналған дәм, мәзір. Дәстүрлі қазақ қоғамында үйге тосын келген немесе арнайы шақырылған қонақтың қадір-құрметіне, жас мөлшері мен туыстық қатынасына қарай сойылған малдың мүшелерінен сыбағалы табақ тартады; *қонақасы* - қазақша ет; мүше тарту.

## Пайдаланған әдебиетттер


Санат:Қоғам
Серік Керімбекұлы Қонақбаев

**Серік Керімбекұлы Қонақбаев** (25 қазан 1959 жыл, Павлодар) – боксшы, Мәскеу олимпиадасының күміс жүлдегері (1980), КСРО еңбек сіңірген спорт шебері (1981), Әлем чемпионатының күміс жүлдегері (1982), екі дүркін Еуропа чемпионатының жеңімпазы (1979, 1981), Кеңес Одағының 2 дүркін чемпионы.

Дулат тайпасының Жаныс руынан.

Халықаралық әуесқой бокс ассоциациясы  (AIBA)  атқарушы комиететінің мүшесі (2010-2014), Қазақстан Республикасының Парламент Мәжілісінің II және IV шақырылымдарының депутаты (1999 - 2011), Қазақстан бокс федерациясының төрешілер корпусымен жұмыс жөніндегі вице-президенті

## Биографиясы
Жамбыл гидромелиоративтік құрылыс институтын (1981), қазіргі Қазақ мемлекеттік спорт және туризм академиясын (1984) бітірген.

## Спорт карьерасы
thumb|left|220px|Серік Қонақбаев пен Хосе Агилар 1980 жыл
 
Бокспен 14 жасынан бастап айналысқан. КСРО халықтары спартакиадасының және КСРО чемпионатының күміс жүлдегері (Мәскеу, 1979), екі мәрте Еуропа чемпионы (ГФР, Кельн, 1979, Финляндия, Тампере, 1981), Әлем кубогінің иегері (АҚШ, Нью-Йорк, 1979), Мәскеуде өткен 22-Олимпиялық ойындардың күміс жүлдегері (1980), Әлем кубогінің иегері (Канада, Монреаль, 1981), Әлем чемпионатының күміс жүлдегері (ГФР, Мюнхен, 1982), КСРО чемпионы (1980, 1984). 1981-87 жылдары бапкерлік жұмыстар атқарды, коммерциялық “Қазақстан” спорт клубының (1990), ҚР кәсіпқой бокс федерациясының (1992-94), ҚР Президенті жанындағы ұлттық спорт қорының президенті (1994-96) болды. 1999 жылдан ҚР Парламентінің Мәжіліс депутаты. Мемлекеттік “Дарын” жастар сыйлығының иегері (1993).
thumb|left|220px|Марк Бриланд және Серик Конакбаев 2010 жылы.

## Отбасы

## Мәскеу олимпиадасында (1980)

## Марапаттар

## Дереккөздер


Санат:25 қазанда туғандар
Санат:1959 жылы туғандар
Санат:Павлодарда туғандар
Санат:КСРО боксшылары
Санат:КСРО-ның Олимпиада күміс жүлдегерлері
Санат:КСРО спорт шеберлері
Санат:КСРО чемпиондары
Санат:Бокстан Еуропа чемпиондары
Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің депутаттары
Санат:Парасат орденінің иегерлері
Санат:Құрмет орденінің иегерлері
Санат:Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Қазақстан Республикасының парламентіне 10 жыл медалінің иегерлері
Санат:Ерен еңбегі үшін медалінің (КСРО) иегерлері
Санат:Еңбектегі ерлігі үшін медалінің иегерлері
Санат:1980 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының күміс жүлдегерлері
Санат:Алфавит бойынша боксшылар
Құмай жүгері

**Қонақ жүгері** немесе **Сорго** () – астық тұқымдасына жататын бір немесе көп жылдық Өсімдіктер тегі. Текті тропиктік, субтропиктік және қоңыржай аймақтарда өсетін 50-ге жуық түрі белгілі. Қазақстанда егіс алқаптары мен суармалы жерлерде өсетін 5 түрі бар. Жиі кездесетіні – Алеп құмайы (*sorghum halepense*). 

## Ботаникалық сипаттамасы
Өсімдіктердің биіктігі шамасы 1 – 1,5 метрдей, сыртқы түрі жүгеріге ұқсас, тамыры жақсы жетілген. 

Жапырақтары ұзын, диаметрі 1 – 3 сантиметр. 

Көп гүлді сыпыртқы гүлшоғырының биіктігі 60 сантиметрдей. Әрбір гүлі жарғақ тәрізді екі гүл қабыршағынан тұрады. Аталығы – үш, аналығы – біреу. Маусым – шілде айларында гүлдейді. 

Жемісі – дән. Құмай – улы өсімдік, оның құрамында дуррин атты улы глюкозид, синиль қышқылы, сабағында крахмал мен қант бар. Емдік мақсатқа құмайдың көктем мен күзде жиналған сабағы мен тамыры пайдаланылады. Оның судағы тұнбасымен құяң, ревматизм және жүйке ауруларын емдейді. Ертеректе құмай өсімдігімен мерезді емдеген. Көк шалғынын мал жайылымы ретінде де пайдалануға болады. Гүлшоғырынан сыпыртқы жасайды, сондай-ақ, қызыл бояу және балауыз алынады. Сабаны қағаз жасауға, ши тоқуға пайдаланылады.

## Түрлері
**Sorghum bicolor* – кәдімгі құмай
**Sorghum saccharatum* – қант құмайы
**Sorghum technicum* – сыпыртқылық құмай
**Sorghum chinense* – Қытай тарысы
**Sorghum cernuum* – балқұмай
**Sorghum sudanense* – Судан құмайы
**Sorghum halepense* – Алеп құмайы

## Пайдаланған әдебиетттер


Санат:Астық тұқымдасы
Қоныс

**Қоныс**, *Ата қоныс* – 1. ел мекендейтін орын; 2. көшпелілер дүниетанымындағы киелі мекен. 

Уақыт пен кеңістіктегі қоныс ұғымы көшпелі жұрттың өсіп-өркендеуіне қолайлы жер-сумен, жайылымдармен, шұрайлы елді мекендермен үндестік тауып, шаруашылық-мәдени өмірдің даму үрдістерін айқындады. Ғасырлар бойы көшпелілерді қоршаған орта киелі таулардан, өзендер мен көлдерден, аңғарлардан, көне зираттардан құралып, ата жұртын белгіледі. 
Атадан балаға мұраға қалған жерлермен халықтың бүкіл тыныс-тіршілігі, өмір сүру қарекеті байланысты болды. Дәстүрлі көшпелі тұрмыс тіршілігі, төрт түлік мал, жер-ана, табиғат халықтың “құтты қоныс” ұғымын айқындап, материалдық-рухани игілігін, дүниетанымы мен төл мәдениетін қалыптастырды. 
“Құтты қоныс” іздеу мақсатында халық табиғаттың қолайлы белдеулерінде жыл маусымдарына орай көшіп-қонып отырды. “Кір жуып, кіндік қаны тамған” жермен байланысты туған “ата жұрт, ата қоныс” ұғымында ру-тайпа меншігінде болған жер-аумақтың меншіктілігі, тұтастығы көрініс тапты. Түркі дәуірінде пайда болған “ата қоныс” ұғымы дәстүрлі дүниетанымдық ұстындар жиынтығына негізделіп, қауым арасында жерді пайдалану жүйесінің шарттары мен нормаларын қамтамасыз етті. “Ата қоныс” көшпелілер үшін қасиетті саналып, өз жерінің тұтастығының кепілі әрі көршілес жатқан мекендерге қол сұғуға болмайтындығын мойындауды білдірді.

## Дереккөздер


Санат:Қоныстар
Қонақ өсімдігі

**Қонақ** ***(Echіnochloa)*** – астық тұқымдасына жататын бір жылдық шөптесін өсімдіктер. 
Дүние жүзінде тропиктік және қоңыржай аймақтарда таралған 25-тей түрі белгілі. Қазақстанның барлық аудандарында өсетін 2 түрі бар. Бау-бақша, егістіктерде, әсіресе күріш егістігінде, жол бойларында, елді мекендер маңында арам шөп ретінде жиі кездесетін түрі – қонақ тары (E. crus gallі). 
Биікт. 10 – 20 см. Сабағы түбінен бұтақтанған жалаң болып келеді. Ұзын жапырағы кедір-бұдырлы тілшіксіз жүйкеленеді де, ұшына қарай сүйірленеді. Дара гүлі қосжынысты, 2 – 4-тен шоқтанып сыпыртқы гүлшоғырына топталған, биікт. 20 см-дей. Масақ қабыршақтары 3, гүл қабыршағы қатаң, аталығы 3. Маусым – тамызда гүлдеп, жеміс cалады. Қ-тың екінші түрі – құрмақтың дәні Қызылорда және Оңт. Қазақстан облыстарында арпаның орнына пайдаланылады.
*С. Арыстанғалиев*

Санат:Астық тұқымдасы
Кіндіктөбе (қоныс)

**Кіндіктөбе** – орта ғасырдағы қоныс орны, Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізіміне енген археология ескерткіші. 

## Орналасқан жері
Төле би ауданы Ханарық ауылынан солтүстікке қарай 1 км жерде, Қызылбілік өзенінің оң жағалауында орналасқан. 

## Сипаты
1979 жылы Оңтүстік Қазақстан педагогика институтының археология экспедициясының тобы зерттеген.
Ескерткіш сопақша келген ортасы биік төбеден тұрады. Көлемі 100x110 м, төбенің жоғарғы бөлігінің көлемі 25-30 м, жалпы биіктігі 10-12 м. Оңтүстік, батыс, шығыс жақтарын таға тәріздес ені 10 м, биіктігі 2-2,5 м ұзынша төбе қоршаған. Қоныстың шығыс жағы неғұрлым тік.
Қоныстан қыш қалыппен жасалған шаруашылық-тұрмыстық заттардың (құм, құмша, құмыра, саптаяқ) сынықтары жинастырылған. Ыдыстарды көркемдеуге қызыл ангоб пайдаланылған, саусақ арқылы қолмен із түсіріліп, әр түрлі саз жабыстыру тәсілдері қолданылған. Арнайы қазба жұмыстары жүргізілмеген. Табылған материалдар Кіндіктөбе тұрғындарының VI-VIII ғасырларда өмір сүргендігін көрсетеді.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Түркістан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан қоныстары
Республикалық кітап мұражайы

**Республикалық  кітап  мұражайы** – мәдени мекеме. Онда Қазақстанның ғылымы мен мәдени жетістіктерін насихаттайтын, кітап және полиграфия мәдениетінің үлгілері, жазбаша ескерткіштерінің қоры сақталады. 1978 ж. ашылған. 

Мұражайдың 6 залында республикадағы кітап шығару ісі мен осы заманғы баспа жұмысының қалыптасу және даму тарихы қамтылған. Мұражай экспонаттарының ішінде ғұлама ғалымдар Әбу Наср әл-Фарабидің, Ж.Баласағұнидің, М.Х.Дулатидың, Қ.Жалайыридың, М.Қашқаридың сирек кездесетін еңбектерінің фото-көшірмелері ретімен орналастырылған. Сондай-ақ 17–19 ғ-ларда жарық көрген кітаптар арасында Ш.Ш.Уәлихановтың, Абайдың қайтыс болғаннан кейінгі жарық көрген басылымдары, тұңғыш жарық көрген әліппеден бастап, осы заманғы ғалымдар мен ақын-жазушылардың көп томдық шығармаларына дейін қойылған. Мұражайдың екі залы Қазақстандағы полиграфия және кітап басып шығару ісінің тарихына арналған. Мұражайдың тағы бір ерекшелігі ғыл.-көмекші тех. құрал арқылы карта, схема, панорамаларды, диаграммаларды түрлі түсті жарықпен бейнелеп көрсетеді. Мұражай қорында 35 мың, оның ішінде сирек кездесетін 5 мың экспонат бар, олардың негізгі бөлігі кітаптардан, фотосуреттерден, көркем және ғыл. мәні бар материалдардан тұрады. «Дүние жүзінің мұражайлары» атты анықтама көрсеткіштің каталогына енгізілген.

## Дереккөздер

Санат:Алматы мұражайлары
Санат:1978 жылы құрылған мұраажайлар
Кітапханатану

**Кітапханатану** – кітапхана ісінің теориясын, тарихын, әдістемесі мен технологиясын зерттейтін ғылыми пән. Терминді алғаш рет ғылыми айналымға енгізген «Кітапханатану жөніндегі негізгі басшылықтың іс-тәжірибесі» атты 2 томдық еңбектің авторы, неміс кітапханатанушысы М.Шреттингер (19 ғ.). Кітапханатанудың негізгі салалары: жалпы Кітапханатану, кітапхана қоры, кітапхана каталогы (құжаттарды электронды тасымалдау), оқырмандармен жұмыс, кітапхана жұмысын ұйымдастыру, кітапхана ісінің тарихы. Кітапханалық ой жүйесі қолжазбалық және баспа кітаптарды, басқа да ақпараттық тасымал құралдарын жинайтын, сақтайтын және пайдаланатын мекеме ретінде кітапханалардың пайда болуымен бірге қалыптасты. Кітапханатану білім саласы ретінде басқа ғылымдардан бөлек өмір сүрмейді. Оның халықаралық байланыстары басқа ғылымдардың әдістері мен іс-тәжірибелерін, нақты материалдарын, теориялық мәселелерді шешу үшін пайдаланылса, олар өз кезегінде Кітапханатанудың теориялық және іс-тәжірибелік қуатын қолданады. Кітапханатану білімінің аса маңызды теориялық қағидаларына сүйене отырып, қазақстандық Кітапханатану білімі қазіргі қоғамдағы кітапхана үрдістерінің даму заңдылықтарын теориялық тұрғыдан белгілейтін қағидаларды жүйеге келтіріп, кітапхана ісінің әлеуметтік мәселелерін, кітапханалардың қоғамдық рөлін, Қазақстан жағдайларындағы халыққа кітапханалық қызмет көрсету түрін жан-жақты зерттейді.

## Дереккөздер


Санат:Ғылым
Джон Кэстль

thumb| alt=A.| ''Кестльдің салған суреті''
**Джон Кэстль** (туған-өткен жылы белгісіз) – Ресейде қызмет еткен ағылшын суретшісі. 

Қазақстанды зерттеген. Кэстль Ресейде қызметте жүріп, 1734–37 жылдары Орта Азия мен Қазақстанның этнологиясы, географиясы мен экономикасын зерттеу мақсатында Орынборға барған И.К. Кириллов экспедициясына қатысты. Сол сапарында орыс әкімшілігінде аманатта жүрген Әбілқайырдың баласы Ералы сұлтанмен танысқан. Содан кейін Орынбордан Кіші жүз жеріне, Әбілқайыр хан ордасына көшіп барған. Өзінің тілмәші Дитрих Люторос және А.И.Тевкелевтің қызметкері Құлбаймен бірге 1736 жылдың маусымынан шілде айына дейін Арал теңізі, Жайық өзеңі төңірегін зерттеп, Самара мен Симбирск қалаларында болған. 

Кэстльдің қазақстандық отан тарихында елеулі орын алатын құнды еңбегі «1736 жылы Кіші жүз ханы Әбілқайырға барып қайтқан сапар туралы» деп аталады. Онда Әбілқайыр хан мен оның әйелі Бопай, баласы Ерәлі сұлтан, атақты Күдері батыр портреттері, т.б. адамдар, қазақтардың жайлауға көші, т.б. сипатталып берілген. Сондай-ақ башқұрт-қазақ-жоңғар қарым-қатынастары жөнінде де айтылады. Еңбек 18 ғ-дың ортасындағы қазақ халқының әдет ғұрпы мен билік жүйесі, табиғат байлығы жайлы мағлұматтар қалдырып, ел тарихын тереңдете пайымдауға мүмкіндік берді.

## Дереккөздер


Санат:Гамбургте туғандар
Санат:Ресей суретшілері
Санат:XVIII ғасыр жазушылары
Санат:Туған жылы белгісіздер
Санат:Қайтыс болған жылы белгісіздер
Игібаев Советхан Қабдуәліұлы

**Игібаев Советхан Қабдуәліұлы**  (1941 жылы туған, Шығыс Қазақстан облысы Күршім ауданы Қызылтас ауылы ) – тарих ғылыми докторы (1991), профессор (1994).

Өскемен мемлекеттік педогокикалық институтын бітірген (1964) соң Шығыс Қазақстан облысындағы орта мектепте мұғалім (1965–70), ал 1970 жылдан қазіргі Шығыс Қазақстан мемлекеттік университеттінде оқытушы, аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарады. «Промышленные рабочие дореволюционного Казахстана: численность, состав положение (1861–1917 жж.)» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.

Игібаев Советхан Қабдуәліұлы 34 ғылыми жарияланымның авторы. Халықтар достығы орденімен марапатталған.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Игібаев Тасболат Мыңболұлы

**Игібаев Тасболат Мыңболұлы**  (1938 жылы туған) – техникалық ғылыми докторы (1998).

Қарағанды политенхникалық институтын бітірген (1967) соң Жезқазған шахталарында кен қопарушы, слесарь-автоматшы, механик, Жезқазған тау-кен техникумында оқытушы, Қарағанды шахталарында ауысым мастері, кен инженер, бұдан кейін Қарағанды политенхникалық институтының Балқаш бөлімшесінде декан, Алматы темір жол  көлігі инженерлері институтының Ақтөбе бөлімшесінде декан, Қазақ политенхникалық институтында (қазіргі Қазақ ұлттық техникалық университетті) доцент, декан (1972–92) қызметтерін атқарды. 1992 жылдан Энергетика және көмір өнеркәсібі министлігінде бас маман, бөлім бастығы, Қазақстан Республикасы Қорғаныс өнеркәсібі комитетінде бас маман болып жұмыс істейді.

Игібаев Тасболат Мыңболұлы 70-тен астам ғылыми еңбектің, монографияның авторы. 16 өнертабысы мен авторлық куәлігі бар.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Игілманов Өтеген

**Игілманов Өтеген**  (1930 жылы туған, қазіргі Атырау облысы Махамбет ауданы Есбол ауылы ) – ветеринария ғылыми докторы (1994). Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институтын (1952, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университетті) бітірген.

Гурьев облысы Қызылқоға малдәрігерлік лабораториясының директоры (1952–55), Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институтында ассистент, доцент, кафедра меңгерушісі (1955–95) қызметтерін атқарды. 1996 жылдан Қазақ ұлттық аграрлық университеттінде профессор.

Игілманов Өтеген 105 ғылыми жарияланымның, оның ішінде оқу құралдарының («Патоморфологическая диагностика токсоплазмаза животных и меры борьбы с ним», 1993; «Малдың патологиялық анатомиясы», 1997) авторы. 
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Өтеген Күмісбаев

right|thumb
**Өтеген Күмісбаев** (лақап аты — Лайық) (20.5.1939 жылы туған, Қызылорда облысы Жалағаш ауданы Мәдениет ауылы) – ақын, филология ғылымдарының докторы (1990).

ҚазМУ-дың (1963, қазіргі ҚазҰУ) филология факультетін бітірген. Қазақстан Жазушылар одағының көркем әдебиетті насихаттау бөлімінде, «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») және «Қазақ әдебиеті» газеттерінде (1963–69), КСРО Ғылым Академиясының Шығыстану институтында (1969–74) қызмет атқарған. 1974 жылдан Қазақстан Ғылым Академиясының Әдебиет және өнер институтында ғылылми қызметкер, ҚазҰУ-де оқытушылық қызметте болды.

1989 жылы «ХІХ–XX ғғ. қазақ және парсы әдеби байланыстары» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады.

Алғашқы өлеңдер жинағы «Тұңғыш» деген атпен 1964 жылы жарық көрген. Поэзия, проза және аударма (Ә.Х.Дехлеви, М.Рыльский, Р.Ғамзатов, Қ.Күлиев, В.Рождественский) саласында жемісті еңбек еткен. Шығыс және қазақ әдебиетінің байланысын зерттеуге арналған «Терең тамырлар», «Абай және Шығыс» (1995), «Мұхтар Әуезов және әдебиет әлемі» (1997]), т.б. монографиялары жарияланды. Күмісбаев 500-ден астам ғылыми мақаланың авторы. Жазушының кейбір туындылары қырғыз, башқұрт, украин, белорус, ағылшын, поляк, араб тілдеріне аударылған. Қазақстан журналистер одағы сыйлығын алған.

## Шығармалары
* Тұңғыш. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1964; 
* Алақан. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1966; 
* Менің кішкентай үйрегім. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1968; 
* Жапырақтар түсіп жатыр. Әңгімелер. А., «Жазушы», 1969; 
* Ақбота. Өлеңдер. А., «Жазушы», 1972; 
* Ақ шолпан. Өлеңдер, поэмалары., «Жазушы», 1974; 
* Ауыл дап шыққан жол. Әңгімелер. «Жазушы», 1975; 
* Горный кумыс. Стихи. М., «Советский писатель», 1976; 
* Степная рапсодия. Стихи. М., «Советский писатель», 1983; 
* Екі перне. Сын. А., «Жазушы», 1980; 
* «Тұрмағамбет ізтілеуов және оның «Рүстем-Дастаны». Монография. А., «Наука», 1982; 
* Ортақ арна. Сын. А., «Жазушы», 1985; 
* Казахская поэзия и Восток. Монография. А., 2000; 
* Иран әдебиетінің тарихы. Монография. А., 2002.

## Дереккөздер


Санат:20 мамырда туғандар
Санат:1939 жылы туғандар
Санат:Жалағаш ауданында туғандар
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Қазақстан аудармашылары
Санат:Қазақ әдебиетін зерттеушілер
Санат:Қазақстан филологтары
Санат:Қазақстан ғалымдары
Санат:Филология ғылымдарының докторлары
Игісінова Қырмызы Қазиқызы

**Игісінова Қырмызы Қазиқызы**  (15.1.1961 жылы туған, Алматы қаласы) – медицина ғылымдарының кандидаты (2006).

Алматы мемлекеттік медициналық институтын (1984, қазіргі Қазақ ұлттық медициналық университетті) бітірген. Алматыдағы қалалық Орталық клиникалық ауруханада, Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі Орталық госпиталінде терапевт-дәрігер (1984–97), Қазақстан Республикасы Президенті Іс басқармасы медициналық орталығының Орталық клиник. ауруханасында бөлім меңгерушісі (1998–2002), 2002 жылдан Бас дәрігердің орынбасары болып жұмыс істейді. Оның ғылыми жұмыстарының негізгі бағыты – егде тартқан адамдардың (60-тан асқан) қарттық кезеңдегі өмірлерінің дұрыс болуын қамтамасыз етудің кейбір мәселелеріне арналған.

Игісінова Қырмызы Қазиқызы 60-тан асқан адамдарға медициналық көмек көрсетуді (көппрофилді аурухананың базасында) ұйымдастырып, оны тәжірибеге енгізді. Ол 2005 жылы «Нарық жағдайында аса тиімді жаңа технологияны жасау және енгізу негізінде медициналық жәрдем көрсету жүйесін реформалаудың және жетілдірудің моделі» еңбектер топтамасы үшін Қазақ КСР-і мемлекеттік сыйлығына ие болды. 
## Дереккөздер


Санат:1961 жылы туғандар
Санат:Қазақ ғалымдары
Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері
Санат:Қазақстан дәрігерлері
Сағынбек Игісінов

**Сағынбек Игісінов**  (16.3.1937 жылы туған, Жамбыл облысы, Тұрар Рысқұлов ауданы, Алғабас ауылы) – медициналық ғылымдарының докторы, профессор (1992). Қырғыз республикасының еңбек сіңірген дәрігері. Ысты руынан шыққан.

Қырғыз мемлекеттік медицина институты және Қырғыз онкология және радиология ғылыми-зерттеу институтының аспирантурасын бітіргеннен кейін осы ғылыми-зерттеу институтында ғылыми қызметкер (1966–68; 1978–2002); Қазақ КСР-і Денсаулық сақтау министрлігі Бас басқармасының №4 ауруханасында онколог-дәрігер (1968–70), аға ғылыми қызметкер және меңгеруші (1970–74), Қарағанды мемлекеттік медицина институтында аға оқытушы (1974–78), Қырғыз мемлекеттік медицина академиясында онкология кафедрасының профессор (1992–2002) болды. 2002 жылдан Алматы медицина колледжі хирургия кафедрасының меңгерушісі және Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институтының Бас ғылыми қызметкері.

130-дан астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 1 монографияның авторы.

## Дереккөздер


Санат:16 наурызда туғандар
Санат:1937 жылы туғандар
Санат:Тұрар Рысқұлов ауданында туғандар
Санат:Медицина ғылымдарының докторлары
Санат:Қырғызстанның еңбек сіңірген дәрігерлері
Санат:Қырғыз мемлекеттік медицина институты түлектері
Санат:Қырғыз онкология және радиология ғылыми-зерттеу институты қызметкерлері
Санат:Қарағанды мемлекеттік медицина институты оқытушылары
Санат:Қырғыз мемлекеттік медицина академиясының профессорлары
Санат:Алматы медицина колледжі оқытушылары
Санат:Қазақ онкология және радиология ғылыми-зерттеу институты қызметкерлері
Измайлов Тоқтар Оразаұлы

**Измайлов Тоқтар Оразаұлы**  (2.8.1926 жылы  т. , Шығыс Қазақстан облысы Өскемен қаласы) – биология ғылыми докторы (1968), профессор (1970), Қазақ КСР-і Жоғары мектебінің еңбек сіңірген қызметкері (1979). Алматы зоотехникалық-малдәрігерлік институтын (1951, қазіргі Қазақ ұлттық аграрлық университетті) бітірген соң осы институтта аспирант, ассистент, доцент, профессор қызметтерін атқарды.

1970 жылдан кафедра меңгерушісі. 1966 жылы  «Некоторые стороны пищеварения в преджелудках крупного рогатого скота в постнательном онтогенезе» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Оның негізгі ғылыми жұмыстары мал физиологиясына арналған. Ол мембраналық ас қорыту мал мен құсқа тән екенін дәлелдеген.
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Измайловка

**Измайловка** – ежелгі дәуір обаларының орны.

## Орналасқан жері
Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданы Бетқұдық ауылынан 7 км солтүстік-батысқа қарай, Ертіс өзені жағалауынан 2 км жерде орналасқан. 

## Сипаты
1980-82 жылдары Шүлбі археологиялық экспедициясы зерттеген.
Обадан 30-ға жуық заттардың табылуы обаның қола дәуірінен ерте темір дәуіріне өту кезеңінде орнатылғанын аңғартады.
Табылған заттарға орай Измайловка екіге бөлінеді. Біріншісі тас жәшіктерден тұрады. Онда мүрделер екі бүктелген қалпы бастары батысқа қарата жерленген. Екіншісі күрделі жерлеу түріне жатады. Обадан табылған негізгі мүліктер – Орталық Қазақстандағы Беғазы-Дәндібай мәдениеті және Оңтүстік Сібірдегі – Қарасу мәдениеті ескерткіштеріне ұқсас өрнекті қыш ыдыстар.
Заттардың қалған бөлігін ат әбзелдері – ауыздық, найзаның ұшы, біз, қашау, т. б. құрайды. Табылған заттай деректер б.з.б. XIX-VII ғасырларға жатады және олардың құндылығы – жергілікті тұрғындар өмірінің соңғы қола дәуірінен темір дәуіріне өту сатысын көрсетеді.

## Әдебиет
* Археологические памятники в зоне затопления Шульбинской ГЭС. А.-А., 1987.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан археологиялық ескерткіштері
Санат:Шығыс Қазақстан облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері
Санат:Қазақстан обалары
Мұхтар Зиядаұлы Изотов

**Изотов Мұхтар Зиядаұлы**  (26.10.1952 жылы туған, Алматы қаласы) – Философиялық ғылыми докторы (1994), профессор (1996), Қазақстан Республикасы Әлеуметтік ғылыми академиясының академигі ҚазМУ-дың физикалық факултетін (1976, қазіргі ҚазҰУ) және аспирантурасын (1982) бітірген. Алматы қаландағы «Казмеханобр» ғылыми-зертеулік институтында және ҚазМУ-да инженер (1976–80), Қазақстан ғылым академиясының Философиялық кафедрасында доцент (1982–93), Философиялық және саясаттану институтында аға ғылыми қызметкер, ғалым-хатшы (1993–95), Қазақстан Республикасы мемлекеттік аттестациялық комитетінде бөлім меңгерушісі (1995–97) қызметтерін атқарды.

1997 жылдан Философиялық институтында сектор меңгерушісі. «Қазіргі ғылымның интеграция мәселелерінің логика-методологиялық және әлеуметтік-мәдени мәселелері» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Оның ғылыми жұмыстарының негізгі бағыты – Қазақстан халықтарының мәдени және рухани бірігуі мәселесін Әлеуметтік-философиялық жағынан талдау, Қазақстан ғылымының ежелден қазіргі кезеңге дейінгі тарихын, т. б. зерттеу проблемалары.

Изотов Мұхтар Зиядаұлы 85 ғылыми жарияланымның, оның ішінде 5 монографияның («Социально-культурные детерминаты интеграции современной науки», 1993; т. б.) авторы. 
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Икенов Ахмет Икенұлы

**Икенов Ахмет Икенұлы**  (10 қазан 1931 жыл, қазіргі Астана қаласы – 2002, Алматы қаласы) – Философиялық ғылыми кандидат, әлеуметтану ғылыми докторы (1992), профессор ҚазМУ-ды (қазіргі ҚазҰУ) бітірген соң Ақмола облысы комсомол комитетінде нұсқаушы, лекторлар тобының меңгерушісі (1955–1959), Қазақстан ЛКЖО ОК-нде нұсқаушы (1959–1960), ҚазМУ-да ассистент (1960–1963), Алматы халық шаруашылығы институтында (1963–1974, қазіргі Қазақ экономикалық университетті) аға оқытушы, доцент, Қазақстан КП ОК-нің үгіт-насихат бөлімінде лектор (1974–1983), Қазақ КСР-і Жоғары және арнаулы орта оқу министрінің орынбасары (1983–1986), Қазақ физкультура институтының проректоры (1987–1988), Алматы жоғары партия мектебі, Алматы педогокикалық университетті және КИМЭП-те доцент, кафедра меңгерушісі (1988–1992), Қазақ мемлекеттік қыздар педогокикалық институтында кафедра меңгерушісі (1992–1994), Қазақ мемлекеттік заң университетті мен Қазақ экономикалық университеттінде кафедра меңгерушісі, профессор (1994–2002) қызметтерін атқарған. «Гуманистический аспект управления научно-техническим процессом» деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.

Икенов Ахмет Икенұлы 120-дан астам ғылыми еңбектің авторы. 
## Дереккөздер


Санат:Тұлғалар
Қоныс аудару басқармасы

**Қоныс аудару басқармасы** – орыс шаруаларының Ресейдің орталық аудандарынан шеткері аймақтарға қоныс аударуын жүзеге асыратын патша өкіметінің мекемесі. 

Ол 1904 жылы қабылданған “Қоныс аудару туралы Уақытша ережеге” сүйенді. Ереже орыс шаруаларының Қазақстанға қоныстануына жол ашты. 1904 – 06 жылдары қоныс аудару басқармасы Торғай, Орал, Ақмола, Семей, Сырдария облыстарында қоныстандыру аудандарын құрды. Қоныс аудару басқармасы нұсқауына сәйкес орыс шаруаларын қоныстандыруға қолайлы, шұрайлы жерлерді алу және шаруаларға түрлі көмек көрсету ұйымдастырылды. Басқарма бөлімшелеріне “артық жерлерді” тауып, “қоныстандыру қорын” құру міндеті жүктелді.
Патша өкіметі қоныс аудару басқармасы арқылы жерді жаңадан игермей-ақ, жергілікті халықтың бұрыннан игерген жерлерін күшпен тартып ала бастады. 1906 – 12 жылдары 17 миллион десятинадан астам жер тартып алынды. 1915 жылы бұл 21 миллион 206 мың 187 десятинаға жетті. Осы жылдары қазақ жеріне 438 мыңнан астам отбасы қоныс аударды. Қоныстанушыларға түрлі жеңілдіктер жасалды. Олар алым-салықтан, әскер қатарына қабылданудан босатылды, әр түрлі материалдық көмек көрсетілді. Қоныстандыру саясаты патшалық Ресейдің 20 ғасырдың басында Қазақстанды одан әрі отарлауына жол ашты.

## Дереккөздер

Санат:Ресей империясы тарихы
Қоныс мұнай-газ конденсат кен орны

**Қоныс мұнай-газ конденсат кен орны** — Қызылорда облысы Сырдария ауданында, Тереңөзек кентінен солтүстікке қарай 140 километр, Қызылорда қаласынан солтүстік-батысқа қарай 150 километр жерде. 1986–1988 жылдары сейсмиккалық барлау әдісімен табылып, 1990 жылы ашылған. 

## Геологиялық құрылымы
Құрылымдық жағынан екі күмбезді (оңтүстік және солтүстік) субмеридианды брахиантиклиналь, ал литология жағынан кен орны құмтастар мен алевролитті болып келеді. 

## Жатыс сипаты
Мұнай қабатының жалпы биіктігі 30 м, газ қабатының биіктігі 45 м Тиімді және мұнай қаныққан қабаттық қалыңдығы 32,2 м, газ қаныққан қабаттың қалыңдығы 25 м. Мұнай қаныққан коэффициенті 0,68, газ қаныққан коэффициенті 0,65. Қанығу қысымы 9,58 МПа. Коллекторы терригенді, кеуекті, ашық кеуекті 19,6%, өткізгіштігі 0,015 микрометр. 

## Құрамы
Мұнайы жеңіл, тығыздығы 0,83 г/см3, күкірті аз 0,16 – 0,19%, парафині 12 – 15%, шайыры 9,3 – 10,72%. Бастапқы қабаттық қысым 11,2 – 11,35 МПа, температурасы 56°. 7 милиметр штуцердегі тәуліктік өнімділігі 70,1 – 72,7 м3.

## Дереккөздер

Санат:Қазақстан мұнай кен орындары
Санат:Қызылорда облысы кен орындары
Санат:1990 жылы пайда болғандар
Известия национальной академии наук Республики Казахстан

**«Известия национальной академии наук Республики Казахстан»** – жеке ғылым салалары бойынша шығып тұратын сериялы ғылыми журналдар.

1991 жылға дейін «Известия АН КазССР» деген атаумен: «Серия геологическая» (1940 жылдан), «Серия биологическая» (1946 жылдан; 1963–65 жылы  «Серия ботаники и почвоведения» деген атауымен), «Серия физико-математических наук» (1947–62 жылы  «Серия математики и механики» және 1955–62 жылы  «Известия Астрофизического институа» деген атауларымен) пен «Серия химическая» (1947 жылдан; 1963 жылы  «Серия технических и химических наук», 1964–65 жылы  «Серия химических наук» атауларымен), «Серия общественная» (1954 жылдан; 1954–62 жылы  «Серия истории, археологии и этнологии» және «Серия филологии и искусствоведения») сериялары шығып тұрды. 1998 жылдан «Известия Министерства науки Академии наук Республики Казахстан», ал 2000 жылдан «Известия национальной академии наук Республики Казахстан» атауымен шығады. Журналдың 5 сериясы: физика-математика, химия, биология мен медицина, филология, қоғамдық ғылымдарға арналған. Журналдың барлық сериясында салалық тақырыптар бойынша ғылыми-зертеулік мақалалары мен хабарлар, Қазақстан ҒА сессиялары мен конференцияларының материалдары басылып тұрады. Жылына 6 рет, орыс, қазақ, ағылшын тілдерінде шығады.

## Сілтемелер


Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары
Қоныстану (Тасшағыл ауылдық округі)

**Қоныстану** — Атырау облысы Қызылқоға ауданы, Тасшағыл ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы – Миялы ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 63 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 339 адам (178 ер адам және 161 әйел адам) болса, 2009 жылы 112 адамды (64 ер адам және 48 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 55 адамды (26 ер адам және 29 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

 

Санат:Қызылқоға ауданы елді мекендері