open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ұзынкөл ауылдық округі (Қостанай облысы)

**Ұзынкөл ауылдық округі** - Қостанай облысы Ұзынкөл ауданындағы әкімшілік бірлік.

## Әкімшілік құрамы
Құрамына Ұзынкөл, Есмырза, Павловка ауылдары кіреді. Орталығы - Ұзынкөл ауылы. Округ құрамында болған *[[Вершковое]]* ауылы 2019 жылы таратылған.

## Халқы
2009 жылғы санақ қорытындысы бойынша округтегі халық саны 7099 адамды құрады.

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданы ауылдық округтері
Вершковое

**Вершковое** — Қостанай облысы Ұзынкөл ауданы, Ұзынкөл ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2019 жылы таратылды.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынкөл ауылынан оңтүстікке қарай 8 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 197 адам (106 ер адам және 91 әйел адам) болса, 2009 жылы 113 адамды (53 ер адам және 60 әйел адам) құрады. 

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданының таратылған елді мекендері
Қоскөл (Ұзынкөл ауданы)

**Қоскөл** — Қостанай облысы Ұзынкөл ауданы, 2019 жылы қысқартылған "Киев ауылдық округі" құрамында болған ауыл, 2017 жылы таратылған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынкөл ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 35 км-дей жерде.

## Халқы
Тұрғыны 105 адам (2009). 

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданының таратылған елді мекендері
Тоқмансай (станция)

**Тоқмансай** — Ақтөбе облысы Алға ауданы, Тоқмансай ауылдық округі құрамындағы темір жол бекеті.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Алға қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 48 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 202 адам (90 ер адам және 112 әйел адам) болса, 2009 жылы 185 адамды (97 ер адам және 88 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 142 адамды (74 ер адам және 68 әйел адам) құрады.

## Дереккөздер

Санат:Алға ауданы елді мекендері
Санат:Қазақстан темір жол бекеттері
UTC+5:40

**UTC + 5:40** — 1986 жылға дейін Непалда қолданылған уақыт белдеуі. Кейін UTC+5:45 белдеуімен ауыстырылды. Шамамен Катмандудың дәлме-дәл уақытына (UTC+5:41:16) сәйкес болды.
## Сілтемелер

Санат:Уақыт белдеулері
UTC−4:00

нобай|400x400 нүкте|UTC-4:00
**[[Дүниежүзілік үйлестірілген уақыт|UTC]]-4** (қыста - Атлант стандарт уақыты, жазда - Солтүстік Америка шығыс уақыт белдеуі және жыл бойы - Шығыс Кариб уақыты) - мынадай елдер мен аумақтарда қолданылатын уақыт белдеуі:

## [[жыл|Жыл бойы]]
* :
:* Квебек:
::* Шығысқа қарай 63° с.
* 
*  ()
*  ()
*  ()
*  ()
* 
* 
*  ()
*  () 
* 
*  ()
*  ()
*  )
* 
* 
* 
* 
*  ()
* 
* 

* Бонайр, Синт Эстатиус және Саба
* 
* 
* :
:* Рорайма
:* Амазонас
:* Акри
:* Рондония
* 
* 

## Қыс - Солтүстік жарты шарда
*  ():
: Каасуитсуп:
::* Хейс Түбегі
* :
:* Ньюфаундленд және Лабрадор:
:* Нью-Брансуик
:* Ханзада Эдуард Аралы
:* Жаңа Шотландия
* ()

## Қыс - Оңтүстік жарты шарда
* :
: Мато-Гроссо
: Мато-Гроссо-ду-Сул
* 
* :
:* Құрлық және оған жақын аралдар (Исла-де-Паскуа провинциясынан басқа бүкіл ел))
* :
:* 
*  ()

## Жаз - Солтүстік жарты шарда
* :
:* Нунавут:
::* Шығысқа қарай 85° з. д. (Шығыс Нунавут)
:* Квебек:
::* Үлкен бөлігі (батыста 63° с.)
:* Онтарио:
::* Үлкен бөлігі (Шығыс)
* :
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* 
:* :
::* Үлкен бөлігі
:* :
::* Үлкен бөлігі
:* :
::* Шығыс бөлігі
:* 
:* 
:* :
::* Шығыс бөлігі
:* 
:* 
:* 
:* :
::* Үлкен бөлігі (өзеннің шығысында Апалачикола)
* 
* 
*  ()

## Сілтемелер
* UTC-4:00 қалалары 

Санат:Уақыт белдеулері
Қоғамдық ұлтшылдық

**Қоғамдық ұлтшылдық** немесе **либералды ұлтшылдық** — политикалық пәлсапашылармен анықталған еркіндік, толеранттылық,
теңдік және дербес құқық ұғымдарымен үйлесімді ұлтшылдықтың бір түрі.
Азаматтық (либералды) ұлтшылдық — азаматтық ұлттың құндылығына негізделген және саяси бостандық, либералды демократия, саяси плюрализм, толеранттылық, төзімділік, теңдік және адам құқықтарының дәстүрлі либералды құндылықтарын ұстанатын ұлтшылдықтың инклюзивті түрі.

Азаматтық ұлтшылдар ұлттық бірегейліктің құндылығын қорғайды, бұл адамдарға мағыналы автономды өмір сүру үшін қажет және демократиялық мемлекеттер дұрыс жұмыс істеуі үшін қажет. Азаматтық ұлтшылдық көбінесе этникалық ұлтшылдыққа қарсы тұрады.

Эрнест Ренан жиі ерте азаматтық ұлтшыл болып саналады.

## Азаматтық ұлт
Азаматтық ұлт - бұл белгілі бір мемлекеттегі жалпы азаматтықтың айналасында құрылған саяси сәйкестік. Осылайша, азаматтық ұлт өзінің тілімен немесе мәдениетімен емес, оның азаматтары қолдауға міндеттенетін саяси институттармен және либералды принциптермен анықталады. Азаматтық ұлтқа мүшелік осы құндылықтарды бөлісетіндердің барлығына ашық.

Теориялық тұрғыдан алғанда, азаматтық ұлт немесе мемлекет бір мәдениетті екіншісінен жоғары көтеруге ұмтылмайды.. Немецкий философ Юрген Хабермас утверждал, что иммигранты в либерально-демократическом государстве не должны ассимилироваться в культуру принимающей страны, а должны только принимать принципы конституции страны Неміс философы Юрген Хабермас либералды-демократиялық мемлекеттегі иммигранттар қабылдаушы елдің мәдениетіне енбеуі керек, тек ел Конституциясының принциптерін қабылдауы керек деп тұжырымдады.

Либералды ұлтшылдықтың қазіргі заманғы анықтамасын ұсынған Джули Тамир оның классикалық кітабында " либералды ұлтшылдық "сонымен қатар оның кейінгі кітабында"неге ұлтшылдық". Екі кітапта да қазіргі демократия өзін-өзі басқаруға лайық саяси бірлік ретінде халықтың өзін-өзі анықтау тәсілін қамтамасыз ететін Ұлттық негізсіз өмір сүре алмайды деп тұжырымдайды. Тамир сонымен қатар, қазіргі әл-ауқат мемлекетінің қалыптасуы ұлттың ортақ тағдыр мен ортақ көзқарастарды бөлісетін саяси бірлік ретіндегі идеясына байланысты деп санайды.

## Дереккөздер
Миролюбовка (Қостанай облысы)

**Миролюбовка** — Қостанай облысы Ұзынкөл ауданы, Ершов ауылдық округі құрамындағы ауыл, 2019 жылға дейін қысқартылған "Киев ауылдық округі" орталығы болған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынкөл ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 22 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 1005 адам (493 ер адам және 512 әйел адам) болса, 2009 жылы 618 адамды (296 ер адам және 322 әйел адам) құрады. 

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданы елді мекендері
Құмқұдық (Әйтеке би ауданы)

**Құмқұдық** — Ақтөбе облысы Әйтеке би ауданындағы ауыл, Құмқұдық ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Темірбек Жүргенов ауылынан шығысқа қарай 50 км-дей, Шалқар-Қарашатау көлінен шығысқа қарай 4 км-дей жерде орналасқан.

## Халқы
1999 жылы тұрғындар саны 2560 адам (1279 ер адам және 1281 әйел адам) болса, 2009 жылы 1541 адамды (763 ер адам және 778 әйел адам) құрады.

2021 жылғы санақ қорытындысы бойынша 988 адамды (515 ер адам және 473 әйел адам) құрады.

## Инфақұрылымы
Ауылда орта мектеп, медпункт, балабақша, пошта және басқа да салалар бар.

## Дереккөздер

Санат:Әйтеке би ауданы елді мекендері
Речное (Қостанай облысы)

**Речное** — Қостанай облысы Ұзынкөл ауданы, Ряжский ауылдық округі құрамындағы ауыл, 2019 жылға дейін қысқартылған "Речной ауылдық әкімдігі" орталығы болған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынкөл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 38 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 647 адам (316 ер адам және 331 әйел адам) болса, 2009 жылы 350 адамды (188 ер адам және 162 әйел адам) құрады. 

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданы елді мекендері
Ряжское

**Ряжское** — Қостанай облысы Ұзынкөл ауданындағы ауыл, Ряжский ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынкөл ауылынан шығысқа қарай 14 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 979 адам (479 ер адам және 500 әйел адам) болса, 2009 жылы 870 адамды (425 ер адам және 445 әйел адам) құрады. 

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданы елді мекендері
Королёвка (Қостанай облысы)

**Королёвка** — Қостанай облысы Ұзынкөл ауданы, Бауман ауылдық әкімдігі құрамында болған ауыл, 2019 жылы таратылды.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынкөл ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 27 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 354 адам (168 ер адам және 186 әйел адам) болса, 2009 жылы 212 адамды (103 ер адам және 109 әйел адам) құрады. 

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданының таратылған елді мекендері
Бауман (Қостанай облысы)

**Бауман** — Қостанай облысы Ұзынкөл ауданындағы ауыл, Бауман ауылдық әкімдігі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынкөл ауылынан шығысқа қарай 42 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 746 адам (372 ер адам және 374 әйел адам) болса, 2009 жылы 628 адамды (319 ер адам және 309 әйел адам) құрады. 

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданы елді мекендері
Дәуіт шаян

**Дәуіт шаян** ( ) – бұл жыртқыш ауызаяқтылар шаянтәріздестерінің *Oratosquilla* тегі *Squillidae* тұқымдасы.

#### Атының этимологиясы
Оның аты оның 1-інші жұп буынаяқтарын дәуіттің алдынғы аяқтарына ұқсатып ұстайтынына байланысты иеленді.

#### Сипаты
Ұзындығы 20 см, массасы 200 г. Шаянтәріздестерге сәйкес, денесі қатты хитинді қабатпен қапталған. 5 жұп буынаяғы бар. Қысқыштары артқа қаратылған буыншалардан тұрады. 

#### Шымшуыр ерекшеліктері
Қысқыштарын тек өзін-өзі қорғау мен аң аулау мақсатында қолданады.

#### Сезу мүшелері
Дәуіт шаяндарда екі тармақты, үлкен, фасеттік көздері бар. Көзінде 16 фоторецептор түрі бар(адамда 3-уі ғана бар). Оған қоса олар инфрақызыл және ультракүлгін сәулелерді көре алады. Ғалымдардың зерттеулерін сәйкес олар қатерлі ісік жасушаларын да көре алады.

#### Ареалы
Тынық мұхитының батыс бөлігінде, Тайвань және Рюкю аралдарынан солтүстіктегі Жапон теңізіне дейін кездеседі.

#### Тірлік жағдайы
Судың астындағы 5-37 метрге дейінгі таяздықтарда өмір сүреді. Жыртқыш, аң аулаумен айналысады. Су түбінде өмірінің басым бөлігін өткізетін індер қазып, күн көреді. Тұйық әрі аггресивті жануар. Басқа шаянтәрізділерді, балықтарды, моллюскелерді, көпқылтанды кұрттарды аулап, коректенеді. Тек күндізгі уақытта белсенділік көрсетеді, түнде ұйықтайды. Көбею фазасы кезінде аталықтары ұрғашылары үшін өлімге дейін баратын сайыстар жүргізеді. 

#### Экологиялық ахуалы
Дәуіт шаян Ресейдің Қызыл кітабына еңгізілген.

## Дереккөздер
* ''Oratosquilla oratoria'' (De Haan, 1844) Japanese squillid mantis shrimp
* 


Санат:Шаянтәрізділер
Санат:Буынаяқтылар
Боруссия Дортмунд

**Боруссия Дортмунд** (нем. *Ballspielverein Borussia 09 e. V. Dortmund*) – Дортмунд қаласының кәсіпқой футбол клубы.  Германияның бірнеше дүркін чемпионы, Кубоктердің иегері және Чемпиондар лигасының жеңімпазы атанған "Боруссия Дортмунд" Германияның ең лауазымды клубтарының бірі болып келеді.

## Тарихы
Клуб 1909 жылы құрылған. Атауы "Пруссия" сөзінен алынған. Өз алаңындағы ойындарын "Идуна Парк" стадионында өткізеді. 

Германия чемпионатындағы алғашқы жүлдесін 1956 жылы ұтып алды. Сол жылы Германия чемпионы атанды.

1990 жылдардың ортасында клуб біраз күшейді де, "Баварияға" лайықты қарслас атана алатын деңгейге жетті. Сол жылдары "Бавария" мен "Боруссияның" өзара матчтары "Бер Классикер" деп аталды. 2000 жылдардың басында команда біраз әлсірегенімен, 2008 жылы бапкерлік тізгінді Юрген Клопп ұстағаннан соң қайтадан күшейді де, "Бер Классикер" термині қайтадан жиірек ауызға алына бастады.

1997 жыл "Ювентусты" 3:1 есебімен ұтып, УЕФА чемпиондар Лигасының жеңімпазы атанды. 2013 жылы да осы турнирдің финалына шығып, өз жерлестері "Бавариядан" 1:2 есебімен ұтылып қалды.

## Құрамы
*2017-18 маусымда*

## Жетістіктері

### Ұлттық

* **Германия чемпионаты**
** **Чемпион (8):** 1956, 1957, 1963, 1995, 1996, 2002, 2011, 2012
** **Вице-чемпион (7):** 1949, 1961, 1966, 1992, 2013, 2014, 2016
** **3-орын (6):** 1965, 1967, 1997, 2001, 2003, 2017
* **Германия кубогы**
** **Жеңімпаз (4):** 1965, 1989, 2012, 2017
** **Финалист (5):** 1963, 2008, 2014, 2015, 2016
* **Германия суперкубогы**
** **Жеңімпаз (5):** 1989, 1995, 1996, 2013, 2014
** **Финалист (4):** 2011, 2012, 2016, 2017

### Халықаралық

* **Чемпиондар Лигасы**
** **Жеңімпаз:** 1997
** **Финалист:** 2013
* **Кубок иелері кубогы**
** **Жеңімпаз:** 1966
* **УЕФА кубогы**
** **Финалист:** 1978, 1993, 2002
* **УЕФА Суперкубогы**
** **Финалист:** 1997
* **Құрлықаралық кубок**
** **Жеңімпаз:** 1997

## Атақты бапкерлері

* Херманн Эппенхофф
* Карл-Хайнц Фелдкамп
*Оттмар Хитцфельд
* Бернд Краусс
* Удо Латтек
* Вилли Мултхауп
*Отто Рехагель
* Эрих Риббек
* Райнхард Зафтиг
*Маттиас Заммер
* Невио Скала
* Михаэль Скиббе
* Бранко Зебец
*Берт ван Марвейк
*Юрген Клопп

## Дереккөздер

Санат:Германия футбол клубтары
Санат:Боруссия Дортмунд ФК
Белоглинка (Ұзынкөл ауданы)

**Белоглинка** — Қостанай облысы Ұзынкөл ауданы, Пресногорьков ауылдық округі құрамындағы ауыл, 2019 жылға дейін қысқарған "Петропавл ауылдық округі" орталығы болған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынкөл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 72 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 656 адам (319 ер адам және 337 әйел адам) болса, 2009 жылы 490 адамды (232 ер адам және 258 әйел адам) құрады. 

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданы елді мекендері
Новопокровка (Қостанай облысы)

**Новопокровка** — Қостанай облысы Ұзынкөл ауданындағы ауыл, Новопокров ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынкөл ауылынан оңтүстікке қарай 27 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 1277 адам (633 ер адам және 644 әйел адам) болса, 2009 жылы 1230 адамды (597 ер адам және 633 әйел адам) құрады. 

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданы елді мекендері
Варваровка (Қостанай облысы)

**Варваровка** — Қостанай облысы Ұзынкөл ауданы, Новопокров ауылдық округі құрамындағы ауыл, 2019 жылға дейін "Варваров ауылдық округі" орталығы болған.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынкөл ауылынан оңтүстік-батысқа қарай 29 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 967 адам (470 ер адам және 497 әйел адам) болса, 2009 жылы 701 адамды (350 ер адам және 351 әйел адам) құрады. 

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданы елді мекендері
Гренадерка

**Гренадерка** — Қостанай облысы Ұзынкөл ауданы, Пресногорьков ауылдық округі құрамында болған ауыл, 2019 жылы таратылды.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынкөл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 64 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 158 адам (76 ер адам және 82 әйел адам) болса, 2009 жылы 145 адамды (67 ер адам және 78 әйел адам) құрады. 

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданының таратылған елді мекендері
Крутоярка (Қостанай облысы)

**Крутоярка** — Қостанай облысы Ұзынкөл ауданы, Пресногорьков ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынкөл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 50 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 146 адам (67 ер адам және 79 әйел адам) болса, 2009 жылы 114 адамды (55 ер адам және 59 әйел адам) құрады. 

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданы елді мекендері
Санат:Сібір казак әскерінің елді мекендері
Воскресеновка (Ұзынкөл ауданы)

**Воскресеновка** — Қостанай облысы Ұзынкөл ауданындағы ауыл, Новопокров ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынкөл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 70 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 419 адам (206 ер адам және 213 әйел адам) болса, 2009 жылы 347 адамды (161 ер адам және 186 әйел адам) құрады. 

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданы елді мекендері
Федор Филиппович Акимов

**Федор Филиппович Акимов** (08.05.1915 – 27.04.1965) – Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, пулеметшілер командирі, Кеңес Одағының Батыры (1943). 

## Өмірбаяны
1915 жылы Ресей империясы, Торғай облысы қазіргі Ақтөбеде туған.
Курск облысының Рыльск қаласының солтүстігінде, Гомель облысы Асмолево дереревнясы, Киевтің солтүстігінде Днепр жағалауы үшін болған ұрыстарда ерекше көзге түсті. Аға сержант Акимов өз бөлімімен Глебовка пристаны маңынан қайтадан Днепрден өтуге ұмтылған солдаттарға жәрдемдесті. Днепрден өтіп, Казаровичи селосын алды. 

## Марапаттары
Ленин, Қызыл Жұлдыз ордендерімен, медальдармен марапатталған. Кеңес Одағының Батыры (1943). Соғыстан кейін Ташкент облысының Қыбрай қ.т кентте қызмет істеді.

## Дереккөздер

Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Рауф Ибрагимович Кутуев

**Рауф Ибрагимович Кутуев** (06.05.1925 – 05.12.1944) – екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, жаяу әскер, Кеңес Одағының Батыры (1945).

## Өмірбаяны
1925 жылы Самара губерниясында туған. 1930 жылы ата-анасымен Ақтөбеге көшіп келіп, 7-сыныпты бітіріп, зауытта слесарь шәкірті болады. 1942 жылы әскерге шақырылып, Запорожьені азат етуде, Изюм бағытындағы соғыстарға қатысты. 1943 жылы команда құрамының қысқа мерзімді курсынан өткен, оған, 18 жастағы офицерге взводқа команда жасау тапсырылады. 
1944 жылы желтоқсанда Дунай бекінісін алуға қатысып, ұрыс кезінде ауыр жарақат алып, қаза тапты. Батыр есімімен Ақтөбе қаласында бір көше аталған.

## Марапаты
1945 жылғы 24 наурызда Р.И.Кутуевке Кеңес Одағының Батыры атағы берілді. 

## Дереккөздер

Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары
Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Мақан Ешімқұлов

**Мақан** **Ешімқұлов** (1884 жылы Байғанин ауданы Соркөл ауылы − 1978 жылы Бұлақтыкөл ауылы) – шопан, Социалистік Еңбек Ері (1948). 

#### Өмірбаяны
1884 жылы Ақтөбе облысы Байғанин ауданында туған. 1929 − 1957 жылдары "Бұлақтыкөл" ұжымшарында (кейін Абай атындағы кеңшар) аға шопан болды. 1947 жылы 460 саулықтан 562 қозы , келесі жылдары жүзіне 125-135 қозыдан алып . 1965 жылы КСРО халық шығармашылықтары жетістіктері көрмесіне қатысқан. 

#### Марапаттары
Ленин орденімен, "1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін" медалімен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Ақтөбе тұлғалары
Санат:1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалінің иегерлері
Санат:Ауыл шаруашылығы тұлғалары
Санат:Социалистік еңбек ерлері
Зәуре Баймолдина

**Зәуре** **Баймолдина** (1913 жылы Ойыл ауданы, Қаратал ауылы − 1984 жылы сонда)  – тары өсіруші, ақ тарының атасы Ш. Берсиевтің шәкірті.

#### Өмірбаяны
1913 жылы Ақтөбе облысы Ойыл ауданы, Қаратал ауылында туған. Ұлы Отан соғысы жылдарында қажырлы еңбек етті. Еңбек жолын қолдай қызмет жасап бастап, "Кемерши",  "Құрман" ұжымдық шаруашылықтарында тары өсіруші звеносының жетекшісі болды.

#### Жетістіктері
Берсиев атындағы ұжымшарда, кейін кеңшарда Берсиев селолық Кеңес төрағасы болып сайланды. Бесінші шақырылған  Қазақ КСР  Жоғарғы Кеңесінің депутаты. 

#### Марапаттары
Жоғарғы еңбек көрсеткіштері үшін  Еңбек Қызыл Ту, "Құрмет белгісі" ордендерімен марапатталған. Қаратал ауылының бір көшесіне Зәуре Баймолдина есімі берілген.

## Дереккөздер

Санат:Ақтөбе тұлғалары
Санат:Ауыл шаруашылығы тұлғалары
Федор Гаврилович Голубев

**Федор Гаврилович Голубев** (20.02.1924 жылы Ақтөбе облысы Мұғалжар ауданы (бұрынғы Жұрын ауданы), Орқаш ауылы) – екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, диқан.

## Өмірбаяны
Еңбек жолын бұрынғы Жұрын ауданы Тәжірибе стансасында (2018 жылы таратылған) дихандықтан бастады (1938). 
Ақтөбе қаласы Ауыл шаруашылық мектебін бітіріп, 1942 жылы Тамбов облысында жасақталған 98 жаяу әскер дивизиясының құрамында болды. 4-ші атқыштар полкінің құрамында Сталинград майданындағы шайқастарға қатысты. Кейін Жұрын ауданында бас агроном, әлеуметтік қамсыздандыру бөлімінің меңгерушісі, аудандық жоспарлау комиссиясының төрағасы (1944-61). Облыстық жоспарлау комитетінде аға экономист, сектор бастығы. 

## Марапаттары
I-дәрежелі Отан соғысы және 2 рет "Құрмет Белгісі" ордендерімен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары
Санат:Ақтөбе тұлғалары
Жұмабек Дүйісов

**Жұмабек**  **Дүйісов** (1902 жылы Шалқар ауданы № 1 ауылы – 26.09.1976. Шалқар қаласы) –  Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, Социалистік Еңбек Ері (1948).


### Өмірбаяны
1902 жылы Ақтөбе облысы Шалқар ауданы №1-ші ауылда туған. 1933 – 1936 жылдары Ақтөбе жоғары коммунистік ауыл шаруашылығы мектебінде оқыған. Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1924 – 1930 жылдары ауылдық кеңестің хатшысы, төрағасы,  Қосшы одағы Шолақжиде болыстық комитетінің, еңбекшілер депутаттары аудан кенесінің төрағасы, аудан партия комитетінің хатшысы, Шалқар ауданы “Жанақоныс” кеңшары жұмысшылар комитеті төрағасы болды, 1945 – 1950 жылдары Ырғыз ауданының кеңес атқару комитетінің төрағасы болды.


### Марапаттары
Ленин, Қызыл Ту, Еңбек Қызыл Ту, Қызыл Жұлдыз, 2 - дәрежелі Отан соғысы ордендерімен, “1941-1945 ж. Ұлы Отан соғысындағы Германияны  жеңгені үшін" медалімен марапатталған. 


### Жетістігі
Қазақ  КСР Жоғарғы Кеңесінің екі рет (1947, 1951)  депутаты болып сайланды.

## Дереккөздер


Санат:Социалистік еңбек ерлері
Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары
Санат:Ақтөбе тұлғалары
Төлесін Білісов

**Төлесін Білісов** (1909 жылы қазіргі Әйтеке би, Қарабұтақ ауылы  - 1987 жылы Жарықкөл ауылы) – жырау, домбырашы, қолөнер шебері. 

## Өмірбаяны
1941-45 жылдары Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан. "Қобыланды", "Алпамыс", "Орақ-Мамай", "Кенесары-Наурызбай" қиссаларын домбырамен жатқа айтқан жырау. Ағаштан ойып, домбыра және ат көлігі құралдары, арба жасаған, қамыстан қамшы, жүген, ноқта әріп, темірден түйін түйген ұста. Қарабұтақтағы Әйтеке би мұражайында үзеңгі, қамшы, т.б. қолтумалары сақталуда. 

## Марапаттары
Екінші және бірінші дәрежелі «Даңқ» ордендерімен, бірнеше медальмен  марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары
Санат:Ақтөбе тұлғалары
Есмырза

**Есмырза** — Қостанай облысы Ұзынкөл ауданы, Ұзынкөл ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынкөл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 8 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 242 адам (122 ер адам және 120 әйел адам) болса, 2009 жылы 251 адамды (129 ер адам және 122 әйел адам) құрады. 

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданы елді мекендері
Иваноровное

**Иваноровное** — Қостанай облысы Ұзынкөл ауданы, Киров ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынкөл ауылынан солтүстік-батысқа қарай 20 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 325 адам (155 ер адам және 170 әйел адам) болса, 2009 жылы 148 адамды (74 ер адам және 74 әйел адам) құрады. 

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданы елді мекендері
Григорий Владимирович Зверяко

**Григорий Владимирович Зверяко** (05.12.1922 – 11.06.1997) – Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы.

## Өмірбаяны
1922 жылы Ақтөбе облысы Алға ауданында туған. Ұлы Отан соғысына қатысып, негізінен қазақстандықтардан жасақталған 196-атқыштар дивизиясының құрамында Сталинград, Ленинград, Волхов, Балтық жағалауы майдандарындағы шайқастарда ерлік көрсетті.

## Марапаттары
Ерліктері үшін Г.Зверяко бір мәрте I-дәрежелі, екі мәрте II-дәрежелі "Отан соғысы" және III-дәрежелі "Даңқ" ордендерімен марапатталды. 

Соғыстан кейін қазіргі Алға ауданы ішінде болған Ключевой аудандық ДОСААФ комитетінің төрағасы, 1952-1960 жылдары "Пролетарий" кеңшары директорының орынбасары, 1960-1975 жылдары Ақтөбе химия комбинатында аппаратшы болып істеді.

## Дереккөздер

Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары
Санат:Ақтөбе тұлғалары
Ғұбайдолла Ақтаев

**Ғұбайдолла Ақтаев** (1905 жылы қазіргі Әйтеке би, Қарабұтақ ауылы - 1968 жылы Ақтөбе қаласы) — халық ағарту саласының қызметкері. Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген мұғалімі (1967). 

## Еңбек жолы
Еңбек жолын жай жұмысшыдан бастаған. 1930 жылы Ақтөбедегі педтехникумды бітіріп, Ырғыз, Шалқар ауданы мектептерінде мұғалім болды. Орал мемлекетінің педагогикалық институтын тәмамдап, Ақтөбедегі №6 қазақ орта мектебінде 1936 жылдан математика пәнінен сабақ берген. Ұлы Отан соғысына қатысқан. Ақтөбе облысы атқару комитеті өнер бөлімінің меңгерушісі, 1948-1951 жылдары №6 мектептің директоры, кейін зейнеткерлікке шыққанша мұғалім болады.

## Марапаттары
I-II дәрежелі Отан соғысы, екі рет Қызыл Жұлдыз, Еңбек Қызыл Ту, "Құрмет Белгісі" ордендерімен, көптеген медальдармен марапатталған. Ақтөбе қалалық мәслихаты сессиясының шешімімен №6 қазақ орта мектебіне оның есімі берілген (1995).

## Дереккөздер

Санат:Ақтөбе тұлғалары
Кировское (Қостанай облысы)

**Кировское** — Қостанай облысы Ұзынкөл ауданындағы ауыл, Киров ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынкөл ауылынан солтүстікке қарай 25 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 464 адам (217 ер адам және 247 әйел адам) болса, 2009 жылы 392 адамды (182 ер адам және 210 әйел адам) құрады. 

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданы елді мекендері
Қазан (Қостанай облысы)

**Қазан** — Қостанай облысы Ұзынкөл ауданы, Сатай ауылдық әкімдігі құрамында болған ауыл, 2019 жылы таратылды.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынкөл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 60 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 139 адам (65 ер адам және 74 әйел адам) болса, 2009 жылы 70 адамды (35 ер адам және 35 әйел адам) құрады. 

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданының таратылған елді мекендері
Сатай (Ұзынкөл ауданы)

**Сатай** (2019 жылға дейін — *Суворов*) — Қостанай облысы Ұзынкөл ауданындағы ауыл, Сатай ауылдық әкімдігі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынкөл ауылынан солтүстік-шығысқа қарай 46 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 665 адам (329 ер адам және 336 әйел адам) болса, 2009 жылы 628 адамды (314 ер адам және 314 әйел адам) құрады. 

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданы елді мекендері
Антуан Гризманн

**Антуан Гризманн** (; 21 наурыз 1991 жыл, Макон, Франция) — шығу тегі  эльзас-португал, «Атлетико Мадрид» клубы мен Франция Ұлттық футбол құрамасының шабуылшысы.

## Мансабы
### Жас кезі
Өзінің футбол мансабын туған қаласында бастады.Алайда, туған қаласының командасы ойыншының дамуына көмектесе алған жок. Сондықтан әкесі баласын танымалырақ ұжымдарға апарып жүрді. Бірақ Антуанды еш жастар футбол академия алған жоқ.
Тек 14 жасында ғана 2005 жылы өткен «Монпелье» мен «Пари Сен-Жермен» командаларының матчында көпшілікке потенциалын көрсетуге мүмкіндігі туды. Сол мүмкіндігін жіберіп алған жоқ. Матч кезінде Антуанға «Реал Сосьедад» жастар командасы көз салды,бірден клубпен жаттығуға шақырылды. Екі апта күшейтілген жаттығулардан кейін "баски" ойыншының қабілеттілігіне көздері жетті.

### «Реал Сосьедад»
Жастар футбол мансабы 2009 жылы Реал Сосьедадтың бірінші командасының бас бапкері  Мартин Ласарте өзіне шақырғанда бітті.Төрт жолдастық кездесуде француз қақпаға 5 доп соқты, бұл оның алдағы тағдырын анықтады.Клубта сол қанаттағы позицияның орны босағаннан кейін,бапкерлер Антуанды сол позицияға қоюды шешті.Солай ең алғаш ресми кездесулерде ойнай бастады.2 қыркүйек 2009 "Ес Вальекано" матчында Гризманн алмастырылып, 77-ші минутында есеп ашты.Келесі голы ұзақ күттіртпеді.Төрт күннен кейін Сегунде,келесі «Уэскаға» гол соқты.Жалпы, сол маусымда 39 матчта 6 рет есеп ашты.

## Жетістіктері
### Командалық

**Атлетико Мадрид** 
* Чемпиондар Лигасының Финалисті: 2015/2016
* Испания Суперкубогының Иегері: 2014
*УЕФА Еуропа Лигасы: 2017/18

**Франция құрамасы**
* Еуропа Чемпионы (19 жасқа дейін): 2010
* Еуропа чемпионатының күміс жүлдегері: 2016
* Әлем чемпионы: 2018
### Жеке
* Үздік бомбардир "Еуропа чемпионаты-2016": 6 доп
* Үздік ойыншы "Еуропа чемпионаты-2016"
* УЕФА нұсқасы бойынша "Еуропа чемпионаты 2016" символикалық құрамасының құрамына кіретін ойыншы
* Францияның үздік футболшысы: 2016
* Испания чемпионатының 2015\2016 маусымындағы үздік ойыншы

## Дереккөздер

Санат:Франция футболшылары
Санат:Атлетико Мадрид ФК ойыншылары
Санат:Футболдан әлем чемпиондары
Санат:Франция Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары
Санат:Реал Сосьедад ФК ойыншылары
Санат:Барселона ФК ойыншылары
Сынған терезелер теориясы

**Сынған терезелер теориясы** - жалпы заң бұзушылық деңгейіне әсер ететін фактор ретінде ұсақ құқық бұзушылықтың әсерін қарастыратын криминалогиялық теория. Алғаш 1982ж. американдық социологтар Джеймс Уилсон және Джордж Келлинг енгізген. Оның атауы теорияның қарапайым мысалынан шыққан: "Егер ғимараттың бір терезесі сынып, жөнделмесе, біраз уақыттан кейін ғимараттың бірде-бір бүтін терезесі де қалмайды".

## '''Теория'''
Теория бойынша, тыйым салынған жерлерге қоқыс лақтыру, вандализм, маскүнемдік, метро турникеттерінен секіріп өту сияқты ұсақ құқық бұзушылыққа қоғам көз жұмса, бұл әрі қарай ірі және қауіпті заң бұзушылықтың жасалуына әкеледі. Қарапайым түрде мұның психологиялық механизмін "Өзгелер істей алса, мен неге істей алмаймын?" деген сөзбен суреттеуге болады. Адам жасалған қылмыстың жазаланбауын немесе орны толтырылмауын көрсе, ол тәртіпті елемей қояды. Бұл біртіндеп ауыр қылмыстың санының өсуіне әсер етеді. Керісінше, кез-келген тәртіптің сақталмауы қатаң қадағаланатын болса, ешкімнің оны бұзуға дәрмені бармайды.

## '''Қолданудағы тәжірибе'''
Сынған терезелер теориясы бірінші рет Нью-Йоркте, одан кейін басқа АҚШ, Еуропа, Оңтүстік Африка, Индонезияның қалаларында қолданысқа енді. 1994ж. криминалды Нью-Йорк мэрі Рудольф Джулиани және полиция комиссары Уильям Браттон граффити, қайыршылық, төбелес, маскүнемдік сияқты кішігірім мәселелермен күресуге қыруар күш жұмсады. Бастапқыда халық мұны келеке етіп қарсы алса да, нәтижесінде қылмыс саны жылына 2200 ден 1000-ға дейін азайды. Осылайша, олар таза және қауіпсіз қалаға қолдары жетті және ірі заң бұзушылықпен күресуге көюірек мүмкіндіктер ашылды.

**Теріс жақтары**

Алайда, бұл теорияның теріс жақтары да бар. Құқықтары кеңейген тәртіп сақшыларырының әрекеті халыққа зиян келтіруі мүмкін. Адамдар тіпті кез-келген абайсыздғының кесірінен жазалана бастайды, кей мемлекеттерде ол үкіметтің расистік әрекет үшін айыпталуына әкеледі. Жеке кеңістігі жоқ кедейлер керісінше қылмыскерлерге айналады. Оған қоса, қаланың белгілі жерлері "жақсарғанда", ол жердегі тұрмыстың бағасы өседі, сондықтан қаланың "өркениетті" аймақтарында дәулетті адамдар жиналып, кедейлер шетке ығысады.

= **Дереккөздер** =
* https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B5%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B8%D1%82%D1%8B%D1%85_%D0%BE%D0%BA%D0%BE%D0%BD
* https://en.wikipedia.org/wiki/Broken_windows_theory
Хамедов Абилфас Муслимович

1962 жылғы 7 наурызда Оңтүстік Қазақстан облысының Мақтарал ауданында туған. Ұлты – әзербайжан. Сәулет ғылымдарының кандидаты.
## Білімі және жұмыстары
Алматы Сәулет-құрылыс институтын «Өнеркәсіптік және азаматтық құрылыс»  мамандығы бойынша бітірген.Еңбек жолын құрылыс-монтаж басқармасында тас қалаушы болып бастаған.1993 жылдан бастап «ХЭМКО» құрылыс компаниясын басқарады. 2007 жылдан қазіргі кезге дейін «Әзербайжандықтар қауымдастығы» республикалық қоғамдық бірлестігінің төрағасы болып табылады.Қазақстан халқы Ассамблеясы Кеңесінің мүшесі.
## Істері
Абилфас Муслимович жыл сайын қайырымдылық мақсаттарға, мамандандырылған мектептер мен мүгедектерге арналған интернаттарды қайта құрылымдау мен жөндеуге қаржы бөледі, бала бақшаларына, тұрмысы төмен отбасыларына материалдық көмек көрсетеді.  
## Атақтары
«Құрмет» орденімен, мерейтойлық медальдармен, Қазақстан халқы Ассамблеясының «Бiрлiк» қоғамдық медалімен марапатталған.
## Сілтемелер
http://assembly.kz/kk/substituents/hamedov-abilfas-muslimovich
Обаған (Ұзынкөл ауданы)

**Обаған** — Қостанай облысы Ұзынкөл ауданы, Обаған ауылдық округі құрамындағы ауыл.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынкөл ауылынан солтүстік-батысқа қарай 48 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 610 адам (288 ер адам және 322 әйел адам) болса, 2009 жылы 582 адамды (278 ер адам және 304 әйел адам) құрады. 

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданы елді мекендері
Виталий Альбертович Хан

Вита́лий Альбе́ртович Хан (1985 жылдың 4 қыркүйегінде туылды) — қазақстандық жүзгіш, 2004 жылы Афинада өткен олимпиада қатысушысы, Қазақстанның әлемдік деңгейдегі спортшысы.

## Үздік көрсекіштері
* 25 м вольным стилем - 9,63 с
*50 м вольным стилем - 22,24 с
* 100 м вольным стилем - 51,43 с
* 200 м вольным стилем - 1:49,93

## Сілтемелер
В.Хан   sports-reference сайтында
Қазақстандағы дүңгендер

Дүңгендер ХХІ ғасырдың алғашқы 10 жылдығында орта азиядағы алып ұйымдардың біріне  айналды (жалпы саны 62 мың). Бұл көрсекіш өзге орта азия елдерінің көрсеткіштерінен әлдеқайда көп. Мысалы: Қырғызстанда бұл көрсеткіш 60 мыңға, Өзбекстанда 3 мыңға тең. Шын мәнінде дүңгендер 1880 жылдары Ресей империясының жеріне бір толқынмен келген болатын. Бірнеше он жылдықтан кейін бұл ұлт тез көбейіп, көп ұлттардың біріне айналды. 2014 жылдың 1-қаңтарында жүргізілген есептеуге сенсек, бұл халық 62 мыңнан асып, Қазақстан халықтарының ішінен 11-ші орынды алып отыр екен.

## Орналасқан жері
Дүңгендердің 85%-ы қазіргі таңда Жамбыл облысында өмір сүруде, оның ішінен 70%-ы Қордай ауданында , онда олар бүкіл халықтың 26%-ын құрайды. Дүңгендердің басым бөлігі ауыл шаруашылығымен айналысып, ауылды жерлерде тұрады.

## Тарихы
Дүңгендер ұйғырлар секілді депортация жасаған халыққа жатпайды. Олардың барлығы Ресей империясының құрамында мәжбүрленіп жер ауыстырған халық болып табылады.

## Дереккөздер

Санат:Дүңгендер
Санат:Қазақстан этникалық топтары
Қазақстандағы тәжіктер

**Тәжіктер** саны бойынша Қазақстанның халықтары арасында 14-ші орын ие алады. 2014 жылы бойынша Қазақстандағы тәжіктердің саны 42 мыңнан астам болып табылады. Бұл Қазақстанның халқының 0,25% екен.

## Орналастыру
Олардың санының көбеюі өте жылдам болып санайды. Қазақстандағы тәжіктерінің көбі Оңтустік Қазақстан обылысында өмір сүріп жатыр. Олардың саны - 33530 (2014 жыл). ОҚО-дағы тәжіктердің дәстүрлі тығыз омір сүру орны Сарыағаш ауданы болып табылады. Олардың саны 5%-дан астам екен. Тағы да Бостандық, Ынтымақ және Енкес ауылдарында 5-7 мың тәжік өмір сүріп жатыр. ОҚО-ның Мақтаарал ауданында шамамен 24 мың тәжік өмір сүріп жатыр. Жетысай қаланың қасындағы Гүлістан ауылының санының 98%-і тәжіктер екен.

Қалған тәжіктер Қазақстанның аумағында орналастырып жатыр. Алматы қаласында шамамен 2,5 мың тәжіктер өмір сүріп жатыр.

## Санының динамикасы
* 7 666 (1926) 
* 11 229 (1936)
* 8 075 (1959)
* 7 166 (1970)
* 19 293 (1979)
* 25 514 (1989)
* 25 657 (1999)
* 36 277 (2009)
* 42 143 (2014)

## Ескертпелер
Орыс халық әні

нобай|250x250 нүкте|Орыс халық әнін орындаушы әнші.
**Орыс халық әні** — ауыздан ауызға берілген,халық жадында сақталған орыс ауыз әдебиетіндегі фольклорлық шығарма.

Көбінесе халық әндерінің авторы белгісіз немесе мүлдем жоқ. Бірақ,әдеби бастау алған орыс халық әндері де кездеседі.Орыс халық әндерінің маңызды ерекшелігі —халықтың қарапайым өмірі мен еңбегімен байланысы(мысалы,еңбектік әндер,еңбек етудің көптеген түрлерімен бірге жүретін—бурлактық әндер,шөп шабындық әндер және т.б.,салттық әндер,отбасылық және шаруашылық салттармен бірге жүретін—колядкалар,масленицалық,веснянкалар,үйлену,ойындық және т.б.).

## Ескертпелер

## Ішкі-сыртқы сілтемелер
* Орыс халық әндерінің орыс тіліндегі мәтіндері

Санат:Орыс халық әні
Ғайса Әбуов

**Ғайса Әбуов** (1915-1982) – партия қызметкері. 

## Өмірбаяны
* 1931-1934 жылдары ФЗО-да, 1935-1938 жылдары Қызылорда қаласындағы сауда техникумында оқыды. 1963 жылы А.С.Пушкин атындағы Орал мемлекеттік педагогикалық институтынын бітірген. 

## Еңбек жолы
* Еңбек жолын 1934 жылы Новоресей ауданы Мағаджан кеңшарында есепші болып бастаған. Сауда техникумынан кейін Ақтөбе облыстық комсомол комитетінде бөлім меңгерушісі, облыстық партия комитетінің нұсқаушысы қызметтерін атқарады. 
* 1939-1946 жылдары Ұлы Отан соғысына қатысты. 
* 1946-1952 жылдары облыстық партия комитетінде сектор меңгерушісі, қалалық партия комитетінің 2-хатшысы, 1952-1956 жылдары облыстық партия комитетінің бөлім меңгерушісі. 1956-1963 жылдары қалалық партия комитетінің 1-хатшысы. 1963-1964 жылдары Батыс Қазақстан өлкелік партия комитетінің бөлім меңгерушісі. 1964-1972 жылдары обкомның әкімшілік және сауда-қаржы бөлімін басқарды. 1972 жылдан ғұмырының соңына дейін обкомда парткомиссияның төрағасы болып қызмет етті. 

## Марапаттары
Көп жылғы мінсіз қызметі үшін Қызыл Жұлдыз, екі мәрте "Құрмет белгісі" ордендерімен, 8 медальмен, ҚазКСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет Грамотасымен марапатталған.

## Дереккөздер

Санат:Қызылорда тұлғалары
Николай Степанович Королев

**Николай Степанович Королев** (22.05.1921–27.11.1943) – Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, әуе-десанттық әскер, Кеңес Одағының Батыры (1944). 

## Өмірбаяны
1921 жылы Владимир облысы, Муромск ауданының Катышева деревниясында туған. Ақтөбе облысында мұғалім болып жұмыс істеді. 1941 жылдың маусым айынан бастап Ұлы Отан соғысына қатысты. Батальонның комсоргі, гвардия старшинасы Королев 1943 жылы қазан айында Киев облысы, Чернобыль ауданының Губин селосы маңында болған ұрыста айрықша көзге түсті. Батальон жаудың 7 қарсы шабуылына тойтарыс берген. 

## Марапаты
1944 жылы 10 қаңтарда гвардия старшинасы Н.Королевке Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.

## Дереккөздер

Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Отгонцэцэг Галбадрах

**Отгонцэцэг Галбадрах** (25 қаңтар 1992 жыл, Ұлан-Батор, Моңғолия) — қазақстандық дзюдошы. Рио-де-Жанейродағы Олимпиада Ойындарының қола жүлдегері.

## Өмірбаяны
Отгонцэцэг 1992 жылы 25 қаңтарда Моңғолия астанасы — Ұлан-Батор қаласында дүниеге келген. 2015 жылы Қазақстан азаматтығын алды. 

Ең басында 48 кг салмақ категориясында кәсіби айналысады. Жеңістері: қола (2011) және күміс (2012) жүлдегері, Әлем Кубогының екі дүркін күміс жүлдегері, "Үлкен Шлем" (2013),  Еуропа ашық Кубогының  күміс жүлдегері (2013), Гран-придің бес дүркін қола жүлдегері  (2012 — 1, 2014 — 4),  күміс жүлдегер (2013), Гран-при жеңімпазы (2014, Астана). Екі ересектер арасындағы әлем чемпионатының қатысушысы (2014,2015).2015 жылдың қаңтарынан бастап Қазақстан Республикасының атынан шығады.

## Ескертпелер

Санат:Қазақстан дзюдошылары
Санат:Құрмет орденінің иегерлері
Санат:Алфавит бойынша тұлғалар
Санат:25 қаңтарда туғандар
Санат:1992 жылы туғандар
Санат:Алфавит бойынша дзюдошылар
Санат:2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының қола жүлдегерлері
Санат:Моңғолия дзюдошылары
Санат:Қазақстан дзюдошылары
Санат:Дзюдодан Азия чемпиондары
Валерий Яковлевич Синельников

**Валерий Яковлевич Синельников** (22.03.1924 – 02.07.1980) – екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, жаяу әскер, Кеңес Одағының Батыры (1943).

## Өмірбаяны
1924 жылы Орынбор губерниясы Елек ауданы Елек селосында туған. 1932 жылы оның ата-анасы Ақтөбеге көшіп келген. Есепшілер курсын бітіріп, демалыс үйі бухгалтерінің көмекшісі болып жұмыс істеген. 1942 жылы Кеңес әскері қатарына алынып, майданға барды. Сталинград, Курск шайқастарына, Украинаны, Молдованы азат етуге, Сталинград, Воронеж, 1-Украина майдандарындағы және Днепр, Буга, Днестр, Прут өзендерінен өту кезіндегі ұрыстарға қатысты. 529-атқыштар полкінің (Воронеж майданы 38-армия 163-атқыштар дивизиясы) Синильников басқарған пулеметшілер тобы 1943 жылдың 1 қазанында Киев облысы, Вышгород ауданында Днепр өзенінен алғашқылардың бірі болып өтті. Плацдармды басып алып және оны қорғап қалу үшін болған шайқаста Синильниковтің пулеметшілер тобы жаудың екі атыс нүктесін жойып, екі қол пулеметін қолға түсіреді.

## Марапаты
КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Синильниковқа Кеңес Одағының Батыры атағы беріліп, Ленин ордені және «Алтын Жұлдыз» медалдарымен марапатталды (29.10.1943).
Синильников соғыстан кейін де әскери қызметін жалғастырды. 1946 жылы Рязань артиллериялық училищесін бітіріп, офицер болды. 1971 жылы подполковник Синильников запасқа шықты. Украинаның Одесса қаласында тұрып, Одесса мемлекеттік университетінде кызмет істеді.

## Дереккөздер

Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары
Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Василий Прокофьевич Синчук

**Василий Прокофьевич Синчук** (15.02.1921–01.02.1944) – екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, әскери ұшқыш, Кеңес Одағының Батыры (1944).

## Өмірбаяны
1921 жылы Херсонскіде, қазіргі Ақтөбе облысында туған. 1942 жылы қыркүйек айында Волхов майданында соғысқа кірісті. Кейіннен звено командирі, авиациялық атқыштар полкі командирінің көмекшісі болды. В.Синчук жүргізіп келе жатқан истребительдер тобы 1942 жылғы 25 қазанда дұшпанның үш көлік ұшағын құлатты. 1942 жылғы 10 қарашада Подберезье-Хатынь ауданында болған әуе шайқасында ержүрек ұшқыш екі ұшақты атып құлатты. 1943 жылы мамыр айында авиациялық атқыштар полкінің звено командирі болып тағайындалған ол жаңа «Ла-5» ұшағын шапшаң меңгеріп, «барлаушы» ұшқыштардың басшысы болды. 1944 жылғы ақпан айында әуе шайқасында қаза тапты. 

## Марапты
1944 жылғы 13 сәуірде С.В.Синчукке Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.

## Дереккөздер

Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары
Санат:Ұлы Отан соғысы ұшқыштары
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Николай Владимирович Терещенко

**Николай Владимирович Терещенко** (1924-1944) – Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, теңіз жаяу әскері, Кеңес Одағының Батыры (1945).

## Өмірбаяны
1924 жылы Ақтөбе облысы Қобда ауданының Бесқұдық ауылында туған. 10-сыныпта оқып жүргенде өзі сұранып майданға аттанады. Қысқа мерзімді курсты бітірген соң кіші лейтенант атағын алып, Волга бойындағы ұрысқа қатысты. Қара теңіздегі Новороссийск, Тамань, Керчь, Алушта, Ялта, Балаклава, Севастополь қалаларын азат ету үшін шайқасқан теңіз жаяу әскері бригадасы барлаушылар взводының командирі Н.Терещенко көптеген ерліктер жасады. 

## Марапаты
1945 жылы 24 наурызда барлаушы ротасының командирі аға лейтенант Н.Терещенкоға қаза тапқаннан кейін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.

## Дереккөздер

Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Ідіріс Үргенішбаев

**Ідіріс Үргенішбаев** (22.09.1912 −1944) – Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, жаяу әскер, Кеңес Одағының Батыры (1944).

#### Өмірбаяны
1912 жылы Ақтөбе облысы Шалқар ауданындағы Талдықұм ауылында туған. 1942 жылғы қаңтар айында қызыл әскер қатарына шақырылып, қысқа мерзімдік әзірлік оқуынан кейін Орталық майданда ұрысқа қатынасты. Фашистердің батальонға 22 рет қарсы шабуыл жасаған кезінде Үргенішбаев жаудың 90-нан астам солдаты мен офицерін жойды. Парторг бастаған кеңес сарбаздарының бір шағын тобы жаумен найзаласып, әрі мылтық дүмімен де қимыл жасап, дивизияның негізгі күштері келгенше плацдармды қолдан шығармады.

#### Марапаты
1944 жылғы 15 қаңтарда бөлімше командирі, сержант Ідіріс Үргенішбаевқа қаза тапқаннан кейін Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.

## Дереккөздер

Санат:Кеңес Одағының батырлары
Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары
Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері
Федор Анисимович Шатров

**Федор Анисимович Шатров** (24.12.1914 – 15.9.1990) – Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, әскери ұшқыш.

## Өмірбаяны
1914 жылы желтоқсанда Ақтөбе облысының Мұғалжар ауданындағы Ембі стансасында туған. 1941 жылдың маусым айында әскер қатарына шақырылды. Авиация полкі әуе кемесінің командирі, гвардия капитаны Шатров 1944 жылдың наурызына дейін жаудың алғы шепте шоғырланған әскерлері мен техникасын, тылындағы маңызды нысандарын бомбалауға 281 рет (оның 179-ы түнде) ұшып қайтты. 

## Марапаты
1944 жылғы 14 наурызда Ф.Шатровқа Кеңес Одағының Батыры атағы берілді.

## Дереккөздер

Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары
Санат:Ұлы Отан соғысы ұшқыштары
Санат:Кеңес Одағының батырлары
Тайсойған (Қостанай облысы)

**Тайсойған** — Қостанай облысы Ұзынкөл ауданындағы ауыл, Обаған ауылдық округі орталығы.

## Географиялық орны
Аудан орталығы - Ұзынкөл ауылынан солтүстік-батысқа қарай 37 км-дей жерде.

## Халқы
1999 жылы ауыл тұрғындарының саны 901 адам (449 ер адам және 452 әйел адам) болса, 2009 жылы 714 адамды (350 ер адам және 364 әйел адам) құрады. 

## Дереккөздер

Санат:Ұзынкөл ауданы елді мекендері
Александр Алексеевич Гришин

**Александр Алексеевич Гришин** (20.08.1914 — 24.07.1980) – Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, жаяу әскер.

## Өмірбаяны
1914 жылы Рязань облысының Кузьминское селосында туған. Бала кезінде ата-анасымен Ақтөбеге қоңыс аударды. 1940 жылы қызыл әскер қатарына шақырылып, Ұлы Отан соғысы басталар қарсаңда 428 – ші полк мектебін бітіріп, сержант болды.

## Марапаты
1944 – 1945 жылдары үшінші, екінші және 1945 жылы 29 маусымда бірінші дәрежелі «Даңқ» ордендерімен марапатталды. 

## Дереккөздер

Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары
Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері
Шүкір Таңатарұлы Еркінов

**Шүкір Таңатарұлы Еркінов** (1924 – 1949) – Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, дивизия барлаушысы.

## Өмірбаяны
Ақтөбе облысы Ойыл ауданында туған. 1942 жылы әскерге шақырылып, 43-ші жеке өзі жүретін артиллериялық танкіге қарсы истребитель дивизионының барлаушысы болды. Бұл дивизион Батыс және 1, 2, 3-ші Беларусь майдандарындағы шайқастарға қатысты. Сержант Шүкір Еркінов 1944 жылы үшінші дәрежелі, 1945 жылы екінші дәрежелі  және 1946 жылдың 15 мамырында бірінші дәрежелі «Даңқ» ордендерімен марапатталады.

## Дереккөздер

Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары
Сәрсенғали Ешбаев

**Сәрсенғали Ешбаев** (05.10.1924 – 03.04.1998) – екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, сапер.

## Өмірбаяны
1924 жылы Ақтөбе облысы Байғанин ауданында туған. 1942 жылы әскерге шақырылып Калинин, Ленинград және 1 – ші Беларусь майдандарында 17 – ші инженерлік – саперлік Гатчина бригадасы 81-ші жеке инженерлік – саперлік батальонының сапері ретінде соғысты. 

## Марапаты
1944 жылы үшінші, екінші дәрежелі және 1945 жылдың 6 сәуірінде бірінші дәрежелі «Даңқ» ордендерімен марапатталады.

## Дереккөздер

Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары
Санат:Ұлы Отан соғысы саперлері
Михаил Тихонович Кошелев

**Михаил Тихонович Кошелев** (18.12.1923–15.01.1945) – Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, жаяу әскер.

## Өмірбаяны
1923 жылы Ақтөбе облысы Солдатск селосында туған. Солтүстік–Батыс, Батыс, Оңтүстік–Батыс, 2–ші және 3–ші дәрежелі Украин майдандарындағы соғысқа қатысты. Екі рет жараланып, контузия алды. 1945 жылдың қаңтарында қаза тапты. 

## Марапаттары
Сержант М.Т.Кошелев 1944 жылы үшінші, екінші дәрежелі және 1945 жылы 28 сәуірде бірінші дәрежелі «Даңқ» орденімен марапатталды.

## Дереккөздер

Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары
Санат:Ұлы Отан соғысы жаяу әскерлері
Николай Гаврилович Папилов

**Николай Гаврилович Папилов** (22.09.1922–1998) – Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, әскери ұшқыш атқышы.

## Өмірбаяны
1922 жылы Смоленск облысы, Ярцев ауданы Ульхово ауылында туған. 1943 жылдан бастап майданда штурмалық авиядивизия полкінде болып, 115 ұшу тапсырмасының ішінде 38 автомашина, 7 цистерна, 3 қойманың көзін құртады. 

## Марапаты
Н.Г.Папилов 1944–1945 жылдары «Даңқ» орденінің үш дәрежесімен толық марапатталады.

## Дереккөздер

Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары
Шамсутдин Хасмутдинұлы Рафиков

**Шамсутдин Хасмутдинұлы Рафиков** (12.09.1904 – 21.08.1972) – екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, инженер–сапер.

## Өмірбаяны
1904 жылы Орынбор губерниясы Соло-Илецк ауданындағы Григорьевка селосында туған. Отбасы кейіннен Шалқар қаласына көшіп келген. 1941 жылдың қарашасында әскер қатарына шақырылып Оңтүстік–Батыс, Сталинград, Далалық, Оңтүстік және 4-ші Украин майдандарында ұрыстарға қатысты. Үш рет жараланған. 

## Марапаты
Сержант Шамсутдин Рафиков 1944–1945 жылдары үшінші, екінші дәрежелері және 1945 жылдың 27 маусымында бірінші дәрежелі «Даңқ» ордендерімен марапатталды.

## Дереккөздер

Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары
Санат:Ұлы Отан соғысы саперлері
Игнат Михайлович Стариков

**Игнат Михайлович Стариков ** ( (07.01.1924., Алматы облысы Ұйғыр ауданының Шыңжан (Шонжы) ауылы — 11.11.1991., Барнауыл) – екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, дивизия барлаушысы.

## Өмірбаяны
1924 жылы Алматы облысы Ұйғыр ауданының Шыңжан ауылында туған. Батыс және 1–ші Беларусь майдандарындағы ұрысқа қатысты. 

## Марапаттары
1944–1945 жылдары үшінші, екінші және 1946 жылдың 15 мамырында бірінші дәрежелі «Даңқ» ордендерімен марапатталады.

## Дереккөздер

Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары
Михаил Иванович Фурсов

**Михаил Иванович Фурсов** (06.11.1926 – 12.06.1973) – Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, дивизия атқышы. 

## Өмірбаяны
1926 жылы Украинаның Харьков облысындағы Чугуев қаласында туған. 1943 жылдың ақпанында әскерге шақырылып, 98–ші атқыштар дивизияның атқышы болып болып тіркелді. Балтық бағытында шайқасты. 

1944 жылы 13 қазанда Рига облысында өзеннен өтіп бара жатқанда, ефрейтор Фурсов жаудың оғы астында бөлімшелермен үздіксіз байланысты қамтамасыз етті. 1944 жылы 22 қазанда ефрейтор Фурсов 2-дәрежелі Даңқ орденімен марапатталды. 

1944 жылы 23-26 желтоқсанда Джүксте қаласының оңтүстік-шығысындағы шайқастарда жаудың оқ астында, байланыс желілеріндегі 8 зақымдарды жойды. 1945 жылы 24 наурызда ерекше батылдығы үшін 1-дәрежелі Даңқ орденімен марапатталды. «Даңқ» орденінің толық кавалері атанды.

1948 жылы запасқа ауыстырылды. 1973 жылы 12 маусымда қайтыс болды.

## Марапаттары
М.И.Фурсов 1944 – 1945 жылдары майданда көрсеткен ерліктері үшін «Даңқ» орденінің үш дәрежесімен толық марапатталады.

## Дереккөздер

Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары
Василий Семенович Шахрай

**Василий Семенович Шахрай** (1923 – 2007) – Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысушы, полк байланысшысы.

## Өмірбаяны
1923 жылы Ақтөбе облысы Новоресей ауданына (қазіргі Хромтау ауданы) қарасты Кредиковка (қазіргі Ақжар) ауылында туған. Кейін Алға қаласында тұрды. 
1943 жылдың ақпанында 63-ші атқыштар дивизиясы 26-шы артиллерия полкының байланысшысы болды. Батыс және 3-ші Беларусь майдандарында шайқасты. 

## Марапаттары
В.С. Шахрай 1944 жылы үшінші, екінші дәрежелі және 1945 жылдың 19 сәуірінде бірінші дәрежелі «Даңқ» ордендерімен марапатталды.

## Дереккөздер

Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары