Вега (жұлдыз)

300px|нобай|оңға|Вега
**Вега (жұлдыз)** — Лира шоқжұлдызында орналасқан ең жарқын жұлдыздардың бірі (жарығы бойынша үшінші орында). Жазда және күзде, түнгі аспанда, аспан сферасының солтүстік жарты шарында оны үлкен жазғы үшбұрыш деп атауға да болады. Бұл ең танымал астеризмдердің бірі. Үшбұрыштың жоғарғы жағында Вега — ашық көк жұлдыз, ол Лира шоқжұлдызындағы басты жұлдыз болып табылады. 

## Тарихы
Вега атауы араб тілінен "құлап жатқан бүркіт" деп аударылады. Оның басқа атауы Alpha Lyrae (α Lyrae / α Lyr) — ғылыми әдебиетте аталған ресми атау. Ресей тұрғындары үшін жарықтығы бойынша Вега — Сириус пен Арктурдан кейінгі үшінші жұлдыз. Күннен Вегаға дейінгі қашықтық 25,3 жарық жылы, бұл салыстырмалы түрде жақын деп саналады.

## Астрономиядағы рөлі
Вега астрофизиканың дамуында үлкен рөл атқарды. Ол UVB жұлдыздарының түсін және жарықтығын анықтайтын фотометриялық жүйені құрудың бастапқы нүктесі болды. Яғни, оның жарықтығы 0 деп алынды (сілтеме нүктесі). Бұл Күннен кейін түсірілген алғашқы жұлдыз, сонымен қатар қашықтық параллакс әдісімен анықталған алғашқы жұлдыздардың бірі. 

[thumb|300px|[Күн (жұлдыз)|Күн мен Веганың өлшемдері]]
## Қасиеттері
Вега жұлдызы спектрлік типтегі A0V, яғни ақ түсті негізгі жұлдыз. Бұл дегеніміз, ол үшін энергия көзі - сутегіден гелийдің термоядролық синтезі реакциясы. Вега Күннен 2 есе артық, ал оның жарқырауы Күннен 37 есе артық. Үлкен массасының арқасында бұл көк күн ақ жұлдыз ретінде 1 миллиард жыл немесе Күннің 1/ 10 өмір сүреді. Веганың жасы 386-510 миллион жыл, ал қазір ол біздің өміріміздің ортасында, біздің Күн сияқты. Содан кейін ол M типті қызыл алыпқа айналады, содан кейін ақ ергежейге айналады.

### Параметрлері
Оның радиусы өлшеніп, Күн радиусының 2, 73 ± 0, 01-ін құрады, бірақ бұл факт жұлдыз өлшемінің теориялық есептеулеріне қайшы келді. Мұны түсіндіру, бәлкім, объектінің айналу жылдамдығында жатыр, бұл факт 2005 жылғы бақылаулармен расталды. Шынында да, Вега тез айналатыны соншалық, оның пішіні эллипс болады. Веганың айналу жылдамдығы 274 км/ сек жетеді. Оның экваторлық диаметрі полярлығынан 23% үлкен. 
Астрономияда гелийден ауыр кез-келген элементті металл деп атайды, Вега құрамында ондай металдар аз, сол күн индексінің 32% -ы ғана. Мұның себебі әлі түсініксіз. Жерге қатысты жұлдыздардың қозғалу жылдамдығы олардың спектрін ауыстыру арқылы есептеледі. Егер түс спектрдің қызыл бөлігіне қарай ығысса, онда аспан объектісі Жерден алшақтайды. Вега үшін бұл орын ауыстыру  -13, 9 ± 0, 9 км/ с, минус белгісі бізге "құлап жатқан бүркіт" жақындап келе жатқанын білдіреді.

### Қозғалысы
Сондай-ақ, жұлдыздың өзіндік қозғалыс жылдамдығы бар. Ол оңға көтерілудегі доғаның 202, 03 ± 0, 63 миллисекундына және ауытқуындағы доғаның 278,47 ± 0,54 миллисекундына тең. Вега 11000 жылда аспан сферасы бойынша 1 градусқа жылжиды. Көрші жұлдыздарға қатысты көк жұлдыз Күнмен бірдей жылдамдықта немесе 19 км/ сек қозғалады.
Астрономдар Вегаға ұқсас басқа жұлдыздарды зерттеді, нәтижесінде ол Кастор тобына кірді. Бұл топқа 16 жұлдыз кіреді, кеңістікте олар бір-біріне параллель жылдамдықпен қозғалады. Ғалымдардың болжамы бойынша бұл топтың жұлдызды заттары бір уақытта және бір жерде қалыптасқан, бірақ кейін гравитациялық тәуелсіздікке ие болды.

## Тағы қараңыз
* Сириус
* Ригель (жұлдыз)
* Альдебаран
## Дереккөздер

Санат:Жұлдыздар
Санат:Лира (шоқжұлдыз)
Санат:Байер нысандары
Санат:Флемстид нысандары
Санат:Лира шоқжұлдызының жұлдыздары