open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Мұхит Мерәліұлы

**Мұхит (Мұхамбеткерей) Мерәліұлы** (1841, қазіргі Батыс Қазақстан облысы, Қаратөбе ауданы, Ақбақай ауылы – 1918, сонда) — халық композиторы, әнші-ақын, күйші-домбырашы. 

## Өмірбаяны
Мұхит – Әбілқайыр хан әулетінен Қаратай сұлтанның немересі. Мұхиттың туған ағалары Паңгерей, Шәңгерей, Сақыпкерей, Жанша, Жүсіптер шетінен өнерпаз (әнші, күйші әрі скрипка да тартқан) адамдар болған. Өмірін өнер жолына арнаған тек Мұхит болды. Ол ел ішіндегі той-жиындарда, ұлан-асыр жәрмеңкелерде, қан базарларда домбыра тартып, ән салды. Орынбор, Қостанай, Жаманқала, Қазалы, Троицк, Ақтөбе, Арал, Атырау облыстарын аралап, әнші даңқы шықты: "*Әнші Мұхит*", "*сал Мұхит*" атанды. Мұхит уақыт, қоғам, өмір туралы "*Дүние-ай*", "*Зәуреш*" әндерін толғады. 

"Паң көйлек", "*Қыпшақ*", "*Дөң асқан*", "*Кербез*" әндері Мұхиттың әншілік өнерінің сан-қырлы, жаратылысын, табиғатын ашады. Ойлы да қуатты, асқақ, бірде даланың жібек самалы боп желпіген нәзік, сырлы, мөлдір лиризмге тұнған әндерін асқан шеберлікпен орындай жүріп, өзінің әншілік дәстүрін жасады. Мұхит сұлу ат мініп, сәнді киінді; қасына ойыншы, саятшы, палуан, зергер, жыршы, күйшілерді ертіп жүрді; шәкірттері көп болды. Мұхит тек әнші, ақын ғана емес, күйшілік өнерімен де танылды. 

Ол Боғда, Есбай, Тазбала, Сәулебай, Абыл күйлерін өте әсерлі орындап, өзі де күй шығарды. Мұхиттың бір күйін Затаевич нотаға түсірген. Мұхиттың әншілік, ақындық, күйшілік мұрасын біздің заманға балалары — Шоң мен Нөу; немерелері — Шайқы, Лұқпан, Ғұбайдолла жеткізді. Мұхит әндерін орындаушылық дәстүрін ілгері дамытып, халықарасына насихаттаушы — Ғ.Құрманғалиев, Т.Ибрагимова, Н.Әбілова, т.б. 

Мұхит әндері жеке жинақ болып басылды және оның шығармашылығы туралы зерттеулер де жазылды. Қазақстан композиторлары Мұхиттың туындыларын өздерінің шығармашылығында кеңінен пайдаланды. 
Мұхиттың "*Алуаш*" әнін Е. Г. Брусиловский "*Жалбыр*", "*Үлкен Оразын*", "*Қыз Жібек*", "*Дүние-ай*" әнін "*Ер Тарғын*" операларында пайдаланды. Б.Г.Ерзакович "*Айнамкөз*" әнін өзінің ішекті аспаптар квартетіне ал "*Зәуреш*" әнін Л.М.Шаргородский мен С.И.Шабельский "*Симфоньеттасына*" тақырып етіп алды. 1918 жылы туған жерінде көз жұмды.

:
:*ДҮНИЕ*
:*Ат басқа, доға басқа, шылия басқа,*
:*Кез келсе қарамайсың, дүние-ай, кәрі, жасқа,*
:*Көзіне көрінгеннің иттей қауып,*
:*Көрсеттің жек көрініш, дүние-ау, қарындасқа.*
:
:*Алғаның болса жаман бажылдаған,*
:*Кірерсің күнде көрге, дүние-ау, қазылмаған.*
:*Садақа жұма сайын берсен-дағы,*
:*Тап болдың бір ауруға, дүние-ау, жазылмаған.*


## Дереккөздер

Санат:1841 жылы туғандар
Санат:Қаратөбе ауданында туғандар
Санат:1918 жылы қайтыс болғандар
Санат:Қаратөбе ауданында қайтыс болғандар
Санат:Қазақстан сазгерлері
Санат:Қазақстан ақындары
Санат:Күйшілер
Санат:Қазақстан әншілері
Санат:Төрелер
Басқару режімі

**Басқару режімі** (*Режим управления; control mode*) — жалпы жағдайда — басқарылатын объектінің іс-әрекетін басқару төсілі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басқаруды автоматтандыру

**Басқаруды автоматтандыру** (*Автоматизация управления*) — басқару саласына есептеу техникасын, автоматика құрылғыларын және экономикалық- математикалық әдістерді еңгізу процесі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басқаруды жеткізу

**Басқаруды жеткізу** — 1) командалардың табиғи таңдау ретімен өзгеруі. Алғашқы бағдарламаларда GO ТО операторымен орындалады; 2) бағыныңқы бағдарламаны (процедураны) шақыру және кіріс нүктесіне (негізгі немесе қосымша) өту. Әдеттегідей, CALL бағдарламасымен орындалады.
## Дереккөздер

## Сілтемелер:
*Transfer of control

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басқаруды автоматтандырылған жүйесі

**Басқаруды автоматтандырылған жүйесі** (*Автоматизированная система управления; the automated control system*) — кәсіпорын немесе сала көлемінде экономикалық-математикалық әдістерді қолдана отырып, өңдірісті басқару процестерін кешенді автоматтандыруға арналған "адам — машина" типті жүйе; әр түрлі объектілерді басқаруды автоматтандыруға арналған бағдарламалық және техникалық құраддар кешеяі. Басқаруды автоматтандырылған жүйесі басқарылатьш объектінің түріне байланысты технологиялық процестерді басқаруды автоматтандырылған жүйесі, кәсіпорынды басқаруды автоматтандырылған жүйесі және т.б. болып бөлінеді.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басқарудың дискреттік жүйесі

**Басқарудың дискреттік жүйесі** (*Дискретная система управления; discrete control system*) — ақпарат екі немесе одан да көп элементтер арасында импульстар тізбегімен берілетін жүйе. Мүндай тізбек қандай да бір сигналмен түрлендіруге ұшыраған жағдайда ғана ол пайдалы ақпарат әкеледі.
## Дереккөздер

## Сілтемелер:
*Дискретная система управления

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Дара дәлдік

**ДАРА ДӘЛДІК** (Одинарная точность; single precision) — жылжымалы үтірлі сандарды сақтау үшін төрт байтты пайдалану.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басқарушы автомат

**Басқарушы автомат** (*Управляющий автомат*) — операциялық құрылғының операциялық автомат жұмысын басқаратын бөлігі. Ол орындалатын операцияның алгоритміне сәйкес басқарушы сигналдардың керекті тізбегін құрастырады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басқару шинасы

**Басқару шинасы** (*Шина управления; control bus*) — басқару сигналдары мен бақылау сигналдарын жеткізуге арналған жалпы шинаның бөлігі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басқару элементі

**Басқару элементі** (*Элемент управления; control*) — программа жүмысын басқаруға және ақпаратты еңгізу мен шығаруға арналған пайдаланушының графиктік интерфейсінің құралы. Қазіргі кезде алуан түрлі Басқару элементінің жиыны пайдаланылады. Мысалы, батырмалар, жалаушалар, ауыстырып қосқыштар, тізімдер, шиырмалар жолағы.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басқарушы ақпарат

**Басқарушы ақпарат** (*Управляющая информация; control information*) — құрылғыда, бағдарламада, жүйеде орындалатын белгілі бір басқару міндеттерін жүзеге асыруға негіз болатын мәліметтер.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жаубүйрек

**Жаубүйрек**— ұлттық тағамның бір түрі. Жаубүйректі малшылар, жолаушылар көп пайдаланады. Қойдың терісін сып ырғай соң құйрық майын білемден кесіп алады. Ішін жарып, өкпе-бауырын суырып алып бауыр мен құйрықты жұқалан жапырақтан, істікке бір май, бір бауыр етіп кезектеп шаншыл, үстіне майда тұз, бұрыш сеуіп отқа қақтал пісіреді. Бауыр қосылған май жүрекке тимейді, әрі бұл аса тоқ болады. Жаубүйректі мал сойған кезде үйде пісіреді. Оны кәдімгі кәуәптың (шашлык) бір түрі деуге болады. Жаубүйректі дайындағанда татымына қарай тұз, бұрыш, жуа, дөңгелектеп туралған пияз қосады. Оны асқан етпен қосып жеуге болады.

## Тағы қараңыз
*Бесбармақ
*Қуырдақ
*Жая
*Жаужұмыр

## Дереккөздер


Санат:Тұрмыс
Жаужапырақ

**Жаужапырақ**, *мелисса* () – ерінгүлділер тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдіктер туысы; майлы дақыл. Биіктігі 60 см-ге дейін жетеді. Еуразияда 5 түрі, ал Қырымда, Кавказда, Орта Азияда 2 түрі өседі. Сабағы тік, төрт қырлы,аздап түк басқан. Жапырақтары қарама-қарсы орналасқан, шеті тіс тәрізді, жоғары жағы үшкірленген, беткі жағы — қоңыр жасыл, асты — сүр жасыл, айналасында дақыл нүктелері бар. Гүлдері жапырақ түбінде орналасқан, қызғылт немесе ақ түсті болады. Шілде— тамыз айларында гүлдейді. Орта Азияда бал арасын ұстайтын жерде егіледі. Бал шырынды, дәрілік өсімдік және дәмдік-татымдық дақыл ретінде өсіріледі. Онда эфир майы, С витамині, тұтқырлық заттар бар. Жаужапырақ тұнбасы ас қорытуды жақсартады, жүйке жүйесіне жайлы өсер етеді.

## Түрлері
# *[[Melissa axillaris]]* (Benth.) Bakh.f. – 
# *[[Melissa flava]]* Benth. ex Wall. – 
# *[[Melissa officinalis]]* L. – Дәрілік жаужапырақ
# *[[Melissa yunnanensis]]* C.Y.Wu & Y.C.Huang – 

## Дереккөздер


Санат:Еріндігүлділер
Басқарушы бекет

**Басқарушы бекет** (*Управляющая станция; managing station*) — ақпаратты жеткізу, қабылдау және қалпына келтіру сұраныстарының орындалуын бақылайтын мәліметтерді жеткізу желісіндегі бекет.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басқарушы бит

**Басқарушы бит** (*Управляющий бит; control bit*) — басқару регистріндегі разряд. Оның мәні басқару режімін өзгертуге пайдаланылады.
## Дереккөздер

## Сілтемелер:
*управляющий бит, control bit

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басқарушы жад

**Басқарушы жад** (*Управляющая память; control storage*) — басқарушы бағдарламадан немесе микробағдарламадан тұратын жад. Әдетте, тұрақты сақтауыш құрылғы түрінде жасалады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басқарушы оператор

**Басқарушы оператор** (*Управляющий оператор; control statement*) — тапсырманы немесе оның бөлімдерін орындауға қажетті басқарушы ақпаратты анықтайтын оператор.
## Дереккөздер

## Сілтемелер:
*УПРАВЛЯЮЩИЙ ОПЕРАТОР - Визуальный словарь 	
*Управляющие операторы 

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бастапқы адрес

**Бастапқы адрес** (*Начальный адрес*) — программаны орналастыру үшін белгіленген жедел жадтың бірінші үяшығының адресі.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Начальный адрес - прерывающая программа - Технический словарь Том I 

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басқарушы регистр

**Басқарушы регистр** (*Управляющий регистр; control register*) — мәліметті басқару міндеттерін кеңейтуге немесе өзгертуге пайдаланатын программалық жүктелетін регистр.
## Дереккөздер

## Сілтемелер:
*Управляющие регистры	
*Control register - Wikipedia, the free encyclopedia

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бастапқы бет

**Бастапқы ("үй ішіндегі бет"), алғашқы бет** (*"Домашняя (начальная) страница", первая страница; home page*) — WWW-серверімен байланыс жасағанда — онда орналасқан кез келген мәліметтердің ең алғашқы, яғни бірінші беті. Web-броузер (көрсеткі бағдарлама) Веб-құжаттарын ашқанда көрсетілетін бірінші бет. Бүл бет жалпы ақпарат тізімінен немесе оның барлық мүмкіндіктерінің тізімінен тұрады. Сервердің алғашқы жеке беті index.htmI деп аталады, ол URL-гe баратын жол толық көрсетілмеген жағдайда да (үнсіз келісім бойынша) көрсетіледі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басқарушы матрица әдісі

**Басқарушы матрица әдісі** (*Метод управляющей матрицы; control matrix method*) — басым үзілімдер жүйесі; үзілімнің әрбір желісі басымдылық — принципі бойынша ұйымдастырылған матрицада орналасады. Ең жоғарғы басымдылық шығуға жақын тұрғаны, ал ең төменгісі шығудан алыс тұрғаны болып саналады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Баспаға шығару кезегі

**Баспаға шығару кезегі** *(Очередь на печать)* — баспа құрылғысына жіберілген файлдар тізімі. Тізімде файлдың қайсысы баспаға шығарылып жатқаны, қайсысы баспа құрылғысын күтіп тұрғаны көрсетіледі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Гетерогенді мультиплекстеу

**ГЕТЕРОГЕНДІ МУЛЬТИПЛЕКСТЕУ **(Гетерогенное мультиплексирование; heterogeneous multiplexing) — ақпаратты таситын арналардың жеткізу жылдамдықтары бірдей емес мәліметтерді жеткізу арналарын мультиплекстеу құрылымы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жаужұмыр (өсімдік)

**Жаужұмыр** (жаужұмыр сасыр) — шатыршагүлдер тұқымдасына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік. Мойынқұмда, Қызыл құмда, Бетпақдалада, Балқаш пен Алакөл жағасында, Солтүстік Үстіртте, Торғай ойпатында кездеседі. Құмда, кейде тау-тасты жерлерде өседі. Мамырда гүлдеп, маусымда жеміс береді. Биіктігі 40 см-дей. Сабағы бұтақтанбаған, жіңішке, тік орналасқан. Жапырағы жұмсақ, оның жоғарғы жағы тықыр, төменгі жағы түкті. Жемісі эллипс пішіндес, жиегінде сұрғылт жолағы бар. Тамырын жеуге болады, оның құрамында (құрғақ затына шаққанда) 13,4 % клетчатка, 57,63% крахмал, 10,0% сахароза, 6,76% май, 68,93% көмір су бар. Крахмалы мол тағамдық өсімдік.

## Тағы қараңыз
*Жаужапырақ
*Жасымық
## Дереккөздер</span>


Санат:Шатыршагүлділер
Басқарушы символ

**Басқарушы символ** (*Управляющий символ;, control character, commond character*) — 1) команданы белгідейтін бнттер комбинациясы, мысалы, мәліметтер блогының  немесе . Басқару символдары мәліметтердің тағайындалған нүктеге жеткізілуін басқару үшін көбінесе мәліметтерге енгізіледі және кадрларды синхрондау, жиектеу, хабарларды бөлу, қателерді бақылау және т.б. үшін де қолданылады; 2) ондық коды 32-ден кіші кодтық кесте символы. Ақпаратты жеткізу үшін компьютер құрылғыларын басқаруға пайдаланылады. Кодтары 0-31 алғашқы 32 символ басқарушылар болып саналады және негізінен баспа құрылғысына басқару командасын жеткізуге, сондай-ақ байланыс желісі бойынша ақпаратты жеткізу процесін басқаруға арналған. Бүл символдардың қызметі алуан түрлі және олармен бірге жұмыс істейтін программалық және аппараттық құралдарға байланысты өзгеруі мүмкін.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басқарушы сөз

**Басқарушы сөз** (*Управляющее слово; controlling word*) — жүйенің басқа жерінде туындайтын әрекетті анықтайтын сөз. Ол қандай да бір ресурсты пайдалануды басқару үшін де қолданылады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бастапқы жад

**Бастапқы жад** (*Первичная память; primary storage*) — компьютердің (орталық процессор тікелей қатынас құра алатын, жедел сақтайтын құрылғы мен тұрақты сақтайтын құрылғыдан тұратын) бас жады.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Первичная и вторичная Память 

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Гетерогендік желі

** ГЕТЕРОГЕНДІК ЖЕЛІ ** (Гетерогенная сеть;, gcterogeneous computer network) — біртекті емес (эр түрлі типті) компьютерлер негізінде құрылған есептеу желісі. Әр түрлі фирмалар жасаған компьютерлер мен қүрылғылардан тұратын жергілікті есептеу торабы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басқарушы сигналдар

**Басқарушы сигналдар** (*Управляющие сигналы; managing signals*) — екі құрылғының, мысалы, CD, DTR, RTS, арасында ақпарат алмасуды басқаруға пайдаланылатын сигналдар.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бастапқы блок

**Бастапқы блок** (*Начальный блок; home block*) 
*1) ентаңбасы бар магниттік диск блогы; 
*2) сызықжолдарының меншікті адресі бар магниттік диск сызықжолдарының блогы.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басқарылатын айнымалы

**Басқарылатын айнымалы** (*Управляемая переменная; controlled variable*) — жадты бөлу мен босату жадты динамикалық үлестіру операторларының көмегімен жүзеге асырылатын айнымалы.
## Дереккөздер

## Сілтемелер:
*Управляемая переменная — Лопатников — Яндекс.Словари 	
*Control variable - Wikipedia, the free encyclopedia

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басқарылатын бөліну

**Басқарылатын бөліну** (*Управляемое разделение; controlled division*) — қатынас құруды басқарудың қайсыбір тетігі арқылы екі немесе одан көп пайдаланушыға қажетті ресурсты беру.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бастапқы жүктеу

**Бастапқы жүктеу** (*Начальная загрузка; populatind (boot)*) — операциялық жүйенің бастапқы бөлігін жүктеу, осыдан кейін ол өз басшылығымен компьютер жұмысын өрі қарай жалғастыра алады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басқы ақпарат

**Басқы ақпарат** (*Заглавная информация; headed informated*) — құжаттың атауы, кестенің басы және басқа қызметтік мәліметтері бар құжаттың бастапқы бөлігі. Тасуыштарда басты жазбалар түрінде сақталады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жаяу өткел

thumb|Жаяу  өткел
**Жаяу  өткел** (пешеходный переход) — бір жерден екінші бір жерге өтуге арналған арнаулы орын; бір ғимаратты екінші ғимаратпен жалғастыратын коридор немесе галерея. Мысалы, жолдың екінші жағына өтуге арналған жер.

## Тағы қараңыз
*Жаяужол

## Дереккөздер


Санат:Қала
Санат:Жаяу өткел
Санат:Жол белгілері
Санат:Жол қозғалысын ұйымдастыру
Бастапқы мәндерді телу операторы

**Бастапқы мәндерді телу операторы** (*Оператор присваивания начальных значений*) — DATA A(R),B(S)... мүндағы А,В... — жай айнымалылардан, индекстік айнымалылардан немесе жиым есімдерінен, R,S... тұрақтылар тізімінен тұратын бағдарлама орындалу алдында жай айнымалыларға және жиым элементтеріне бастапқы мен меншіктейтін оператор.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Урок 8. Оператор присваивания 

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Баспа диспетчері

**Баспа диспетчері** (*Диспетчер печати; printer manager*) — Windows 3.x жүйесінде принтердің жұмыс тәртібін басқаратын бағдарлама.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бастапқы жүктеу блогы

**Бастапқы жүктеу блогы** (*Блок начальной загрузки; boot record*) — MS DOS операциялық жүйесі құрамындағы әрбір жүйелік дискінің (дискеттің) бірінші секторында тұратын қысқа (512 байтгай) басқару бағдарламасы.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Операционная система MS DOS
*СТРУКТУРА DOS | Блок начальной загрузки (Boot Record)

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Баспа сервері

**Баспа Сервері** (*Сервер печати*) — 1) бірге қолдануға арналған орталық баспа құрылғысына қатынас құруға мүмкіндік беретін есептеу машинасы немесе программа; 2) негізгі қызметі бір немесе бірнеше принтерді басқаруға арналған желідегі компьютер.
## Дереккөздер

## Сілтемелер:
*Что такое сервер печати? 

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бастапқы бағдарламалық бостау

**Бастапқы бағдарламалық бостау** (*Начальный программный сброс; begin program setup*) — еңгізу-шығару жүйесінің босатылуымен сәйкес процессордың бастапқы босатылуы.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бастапқы тіл

**Бастапқы тіл** (*Исходный язык*) — аударма жұмысы үшін бастапқы ақпарат көрсетілетін тіл. Мысалы, программалау тілі.
## Дереккөздер

## Сілтемелер:
*исходный язык

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жәшік

thumb|Жәшік
**Жәшік** — пішіні төрт бұрышты, негізінен ағаш тақтайлардан жасалатын, ор түрлі заттар, бұйымдар, өнімдер салынатын, сақталатын сыйымдылық.
## Жәшік түрлері
**Аккумулятор батареясының жәшігі* - аккумулятор батареяларын зақымданудан сақтауға және бекітіп орнатуға арналған қақпағы бар жәшік.
**Заттар жәшігі* - ұсақ-түйек заттар мен көлікте құрал-саймандарды сақтау үшін қолданылатын жәшік.
## Дереккөздер</span>



Санат:Транспорт
Бастапқы файл

**Бастапқы файл** (*Исходный файл; Source file*) — алғашқы бағдарлама жазылып сақталған негізгі мәтіндік файл.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Исходный файл - Форум программистов

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жедел ақпарат

нобай
**Жедел ақпарат** (Экспресс-информация) — ғылым мен техника саласындағы маңызды жаңалықтар туралы рефераттардың библиографиялық-мәліметтік жедел басылымы.

## Дереккөздер</span>


Санат:Жедел басылым
Бастау (start)

**Бастау** *(Старт; start)* 
*1) жүйені іске қосу; 
*2) бағдарламаның аты-жөнін атап, оны жүргізу.
## Дереккөздер


Санат:Microsoft Windows
Бастау адресі

**Бастау адресі** (*Адрес старта*) — жадтағы программаның бірінші командасының адресі; бірінші команданың алдында мәліметтердің бар-жоғына байланысты бастау адресі бастапқы адреске сәйкес болуы да, болмауы да мүмкін.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жедел сурет

**Жедел сурет** (Срочное фото) - жылдам суретке түсіріп фотосын дайындау.
## Сыртқы сілтеме
* Алматы қаласының суретке түсіретін орындары
* Астана қаласының суретке түсіретін орындары 
## Тағы қараңыз
*Фотоаппарат
*Сурет
## Дереккөздер</span>


Санат:Сурет өнері
Жазу бастиегі

**Жазу бастиегі** (*Головка записи; write head*) — тасуышқа мәліметтерді тек жазатын жинақтауыштың бастиегі. Жазу/оқу бастиегі (Головка записи/чтения; read/write head) — тасуышқа мәліметтерді оқи да, жаза да алатын жинақтауыштың бастиегі
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*головка записи

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Магниттік бастиек

**Магниттік бастиек** (*Магнитная головка; I magnetic head*) — мәліметтерді тасуышқа жазатын немесе тасуыштан оқитын магниттік диск немесе магниттік таспа жинақтауышының тетігі.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Магнитная головка жесткого диска
*магнитная головка

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жез ыдыстар

thumb|Жез ыдыстар
**Жез ыдыстар** (Медная посуда) —жылу өткізгіш металдан жасалған ыдыстар. Негізінен су, тосап қайнатуға арналады. Оларды алюминий немесе эмальды темір ыдыстарға қарағанда ұзақ пайдалануға болады. Бұлар көп уақыт пайдаланылмаса, қарайып кетеді және бетіне жасыл жұқа қабат пайда болады. Мұндай ыдыстарға органикалық қышқылдар, сүт, май және көптеген тағамдар өсер етеді. Тамақ пісіруге, су қайнатуға арналған жез ыдыстардың ішкі жағына қола жалатады.
## Дереккөздер</span>


Санат:Ыдыстар
Оқу бастиегі

**Оқу бастиегі** *(Головка считывания; read head)* — тасуыштан мәліметтерді тек оқитын жинақтауыштың бастиегі.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*головка считывания

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басты индекс

**Басты (''Бастапқы, үлкен'') индекс** (*Главный (первичный, старший) индекс; master index*) — мәліметтердің индекстік үйымдастырушындағы жоғарғы деңгейдің индексі.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*первичный индекс... - MySQL.RU .:. Одобрено лучшими российскими ...
*Первичный индекс и удалённые записи :: Форум FoxPro Club :: Visual ...

Санат:Ақпараттану
Басты құжат

**Басты құжат** (*Главный документ; host dokument*) — Word бағдарламасында бірнеше жеке файлдарды (қатталған құжаттарды) біріктіретін мүмкіндік. Басты құжат бірнеше бөліктен тұратын күрделі құжаттарды даярлау және олармен жұмыс істеу үшін қызмет етеді, мыс., көптеген тараулардан тұратын кітап жасау басты құжаты. Сондай-ақ бірнеше құжатты қарап шыгу, қайта үйымдастыру, пішімдеу, түзету, баспаға шығару үшін де басты құжат ты пайдалануға болады және олардың тақырыптарын жинастырып, тараулардың орнын ауыстыруға болады.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Главный документ

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басу құрылғысы

**Басу құрылғысы** *(Печатающее устройство; printing device, printer)* — құрылғы алфавитінің баспа символдары ретінде мәліметтерді қағазға басып шығаратын құрылғы. Кейде оны принтер деп те атайды.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Печатающее устройство - Технический словарь Том II
*Печатающее устройство

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басу құрылғысына арналған қағаз

**Басу құрылғысына арналған қағаз** (*, *) — компьютердің басу құрылғысында пайдаланылатын қағаз. Бұл — пішіні әр түрлі болып келетін ақпарат тасушы түрлерінің бірі. 
**Таспалық қағаз* — бұл қағаздың үзіліссіз таспасы. Оны біркелкі параққа бөлетін көлденең қималар бар. Басылым орындалғаннан кейін қималар таспа қағазын қатарлап бүктеуге және оны айтарлықтай қысқа таспаларға немесе жеке парақтарға оп-оңай бөлуге мүмкіндік береді. Қағаздың екі жағында шеттік ойықтар бар. Олардың ара қашықтығы 1/2 дюйм (*13 мм*), ал қағаздың екі шетінен ара қашықтығы 1/4 дюйм (*6,5мм*). Бұл шеттік ойықтар қағазды созу тетігінің немесе тісті дөңгелек механизмінің көмегімен басу құрылғысына дәл тарту үшін пайдаланылады. Таспалық қағаздың ені 20 дюймге (*508 мм-ге*) дейін барады және оны біршама шағын парақтарға бөлуге арналған қосымша көлденең немесе ұзына бойына қималар бар. 
**Орама қағаз* — орам пішіндегі қағаз. Оны басылымды ешқандай тігіндіге тіркемейтін жағдайда пайдаланады. Мұндай қағазды басу құрылғысына беру, әдетте, фрикциялық (*қысатын*) тетікпен іске асырылады. Алайда кейбір орамаға, таспалық қағаздағыдай, ілінісуге арналған шеттік ойықтар жасалады. Орама қағаз пайдаланылатын басу құрылғысында оны бөлетін қосымша құрал болады. Орамның ені, әдетте, кассалық аппараттағыдай, 2—3 дюйм (*50— 76 мм*) немесе, орамды қағазды пайдаланатын басқа басу құрылғысындағыдай, 8— 10 дюйм (*20—25 мм*) болады. Жеке парақ түріндегі қағаз — бұл мөлшері бірдей парақтар топтамасы. Оны басу құрылғысына қолмен немесе басу құрылғысының арнайы құралына парақтарды автоматты түрде кезекпен беріп отыруға арналған құрылғыға — кесілген қағазды беру құрылғысына тұтас топтамасымен береді. Бірқабатгы қағаз басу құрылғысы арқылы ететін қағаздың тек бір ғана қабатынан тұрады. 
**Көпқабатты қағаз* екі немесе бірнеше қабатты қағаздан тұрады. Қабатталған қағаз басу құрылғысынан бірге өтетіндей етіп біріктіріледі де, бір мезгілде соқпалы әрекетті басу құрылғысында басьшымның бірнеше көшірмесін алуға мүмкіндік береді. Көшірмелер алу үшін қағаз қабаттарының арасына көшірме қағаз қойылады немесе көшірме қағазсыз пайдаланылады. Көшірме қағазсыз қабаттардың бетіне арнайы бояу жалатылады да, оны соққан кезде соққы тиген жерге бояу жұғады.Көпқабатты қағаз таспа түрінде де, орам түрінде де немесе жеке парақ түрінде де болады. Этикетгерді басуға арналған қағаз өзі желімденетін жапсырма жапсырылған бір қабатты таспа түріндегі сейкес астардан тұрады. Олар, мысалы, адрестерді басуга пайдаланылады: басылған адресі бар жапсырма содан кейін астардан ажыратылады да, хатқалтаға жапсырылады.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Жеке жай, Жеке үй

thumb|Жеке жай, Жеке үй
thumb|Жеке жай, Жеке үй
**Жеке жай, Жеке үй** (Особняк) - қаладағы бір жанұяға арналған, адамдардың өміріне, жұмыс істеуіне қажеттіліктің бәрі орнатылған үй.

## Дереккөздер</span>


Санат:Үй тұрмысы
Лизогенді вирустар

[left|thumb|alt=A.|170 px|["Лизогенді вирустардың таралу циклі"]]

**Лизогенді вирустар** — торша гендерінде сақталып және оларды басқа торшаларға тасымалдай алатын вирустар. Лизогендерге көптеген фактар жатады. Тасымалға торшаның аз ғана (тапшы трансдукция) немесе көптеген гендері (шексіз трансдукция) ілігеді.

## Дереккөздер</span>


Санат:Вирустар
Бейімділік

**Бейімділік** — организмнің белгілі бір ауруға шалдыққыштығы. Бұл организмге тән қасиет. 
Оның негіздері: 
* организмнің ауру қоздырғыштардың өмір сүруіне ыңғайлы орта бола алуында; 
* организмдерге енген қоздырғыштың өсіп-өне келе, онда ауру тудыруында.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Тоғыспалы иммуно-электрофорез (тиэф)

[right|thumb| alt=A.|250 px|["Электрофорез"]]

Тоғыспалы иммуно-электрофорез (ТИЭФ) —вирустар және бактериялар тудырған ауруларға иммунологиялық диагноз қою әдістерінің бірі. Бір-біріне сай антиген мен антиденелердің гелді ортада преципат жасауына негізделген. Әдетте қолданылып жүрген иммунодифузия әдістері антидене мен антигеннің кеңістікте барлық бағытта бос жылжуын пайдаланады, ал ТИЭФ-де олар электр күшінің әсерімен кездескенге дейін бір-біріне қарсы жылжиды. Көпшілік антигендерде сілтілік қасиет бар, сондықтан олар анодқа қарай жылжиды, ал антиденелер нейтральды болады да, гель сұйықтығымен қосылып, электроосмостың әсерінен катодқа қарай жылжиды.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Галактоза

[thumb|alt=A.|300 px|["Галактоза биосинтезі"]]
**Галактоза** — лактоза және полисахаридтер құрамына кіретін моносахарид (гексоза).
## Галактурон қышкылы
**Галактурон қышкылы** - галактозаның тотығуы нәтижесінде түзілетін бірнегіздік қышқыл.

## Дереккөздер


Санат:Гексозалар
Санат:Альдозалар
Галактозамин

**Галактозамин** — қантты амин, галактозаның туындысы. Бос түрде кездеспейді. Ацетил түрінде гликопротеидтерде, хондроитинсульфаттарда, қанның топтық заттарында, ганглиозидтерде, гликолипидтерде кездеседі. 

Бұл бауырға зиян келтіретін (гепатотоксикалық) зат, кейде бауыр жеткіліксіздігі модельдерін зерттеуде жануарларға қолданылады.

## Дереккөздер

Санат:Көмірсулар
Санат:Галактозаминдер
Гаммагерпесвирустар

**Гаммагерпесвирустар** —Т-немесе В-лимфоциттарға тән герпесвирустар тұқымдасының бір тармағы. Г Эпштейн-Барр вирусы, Марека, Саймири және оған ұқсас маймыл ауруларының вирустары жатады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Гамма-глобулин

[right|thumb| alt=A.|270 px|["Электрофорез кезінде қандағы белоктардың таралуы"]]

**Гамма-глобулин** — қан сарысуының глобулиндер бөлігі. Молекулалар саны өте үлкен, электрофорез жылжымы төмен. Бұл ұғымды 1937 жылы  А. Тизелиус кіргізген. Гамма глобулинге иммуноглобулиндер және оған қатынасы жоқ белоктарды да, мысалы гамма-фитопротеиндер, бактериялар мен вирустарға қарсы антиденелері бар препараттар жатады. Оларды иммунды қан сарысуынан бөліп алады. Сау адамдардың және плаценталардың қандарынан алынған Гамма  глобулин өте көп ауру қоздырғыштарына қарсы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Гамма-ингибитор

[right|thumb| alt=A.|270 px|["Гамма-ингибитор"]]

**Гамма-ингибитор**—термотөзімді мукопротеид. Бір қатар ортомиксовирустарға антигемагглютининдік және вирус бейтараптандыратын әсері бар. Адамның, үй жануарларының, жабайы сүтқоректілердің және құстардың қан сарысуында болады. Гамма-ингибитор жоғарғы температураға төзімді, жоғары молекулалы (а2-макроглобулиндер) және төменгі молекулалы (трансферрин, альбумин) белоктар арасынан табылады. Адам мен жануарлардың қан сарысуынан Гамма-ингибитор калий периодатымен, трипсинмен және риванолмен тазартылады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Ганглиозидтер

[right|thumb| alt=A.|300 px|["Ганглиозидтер"]]

**Ганглиозидтер** — гликосфинголипидтер тобына кіретін табиғи органикалық қосылыстар, олар азоттық қоспалар, глюкозидтер мен қатты біріктірілген жинақтардың бір түрі. Құрамында нейрамин қышқылының бір, не бірнеше қалдықтары бар. Ганглиозидтер торша мембранасында болады да, тұтас вирус құралғанда оның қабығына кіреді. Молекула  саны 1500— 3000.

Ганглиозидтердің қазіргі медициналық қолданылуы арасында, бұл молекулярларның бетбағдырлығы, судың қабылдануын және мембраналық функцияларды қайта жасауға көмек көрсету қабілеттері бар.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Басартық индекстеу

**Басартық индекстеу** (, ) — құжатты іздестіру амалын ақпараттық іздестіру тілінің сөздерімен толықтыру. Бастапқы іздестіру амалы лексикалық бірліктердің парадигматикалық қатынастарымен байланысты болады. Нәтижесінде құжатты толык іздестіру амалы алынады.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Индексирование как способ реализации ИПЯ
*Redundant index is not always bad - MySQL Performance Blog

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басылма

**Басылма** (*Распечатка; listing, printout*) — 1) компьютерде ақпарат өндеудің нәтижелері (баспа құрылғысында) басылған қағаз. Әдетте, оған программа мәтіні де басылады; 2) программаны аударудың нәтижелері жайындағы ақпарат. Онда бастапқы және объектілік код түріндегі программа, диагностикалық хабарлар және т.б. басылады.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Распечатка « CopyLTD

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басылмайтын символ

**Басылмайтын символ** (*Непечатаемый символ; nonprintable character*) — құжатгы принтер арқылы басып шығарғанда қағазға түспейтін басқару символдары (қатардың соңы, азат жол басы және т.б. белгілер).
## Дереккөздер

## Сілтемелер:
*Непечатаемые символы - Техцентр - Форум - Клавогонки - онлайновый ...

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басым бағдарлама

**Басым бағдарлама** (*Приоритетная программа; foreground program*) — жоғары басымдылық телінген негізгі жад бөлімінде орындалатын бағдарлама.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Батырма (перне)

**Батырма** (*Кнопка; button, light button; command button*) 
*1) аппаратурадағы перне немесе батырма. Оны басқанда қандай да бір іс-әрекетті шақырады. Мысалы, іске қосу батырмасы құрылғыны іске қосуды шақырады;
*2) интерактивті жүйелерде — пайдаланушының графикалық интерфейсін басқару элементі, оны тышқан тетігі көмегімен таңдағанда жүйенің анықталған іс-әрекеті орындалады.

Көбіне батырма символдық таңба (пиктограмма) салынған немесе мәтін жазылған бедерлі шығыңқы батырма немесе перне турінде бейнеленеді. Бірақ ол жай ғана символ, сөз немесе мәтін бөлігі, немесе суреттің үзіндісі және т.б. бола алады. Меңзермен батырманы нұсқап және Enter пернесін немесе тінтүір тетігінің батырмаСын басса, онда пайдаланушы лайықты программаны немесе операцияны таңдайды да, орындатуға әрекет жасайды немесе олардың аргументтерін енгізеді; 3) форманың немесе диалог терезесінің тіктөртбүрышты элементі, оны мақсатгың орындалғанын немесе оларды болдырмауды растау ушін, сондай-ақ басқа операцияны жіберу үшін басуға болады. Ең көп тараған батырмалар — " ОК — жарайды" және " Отмена — болдырмау (cancel)".
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Баяндауларды есептеу

**Баяндауларды есептеу** (*Исчисление предикатов; predicate calculus*) — айтылымдардың кеңейтілген есептеуі. Оған пәндік символдар (индивидтер), олардың арасындағы қатынастар, бар және жалпыға ортақ кванторлар енгізіледі.
## Дереккөздер


## Сілтемелер:
*Исчисление предикатов
*predicate calculus - Wiktionary

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Гидровибрациялық тербеліс белгісі

**Гидровибрациялық тербеліс белгісі**. Бұл жақ сүйектің сулы кистасында байқалатын құбылыс. Киста үлкейген сайын жақ сүйегі бүлінеді, осы кезде оған перкуссия жасап көргенде қарсы бағытқа берілетін діріл пайда болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Сынған құмыра белгісі

**Сынған құмыра белгісі**. Бұл белгілі кеңсірік (гайморова) қуысының қабырғалары бүтін болған жағдайда, үстіңгі жақ сүйегінің жабық сынығын анықтауға арналған. Үстіңгі тістерді ұрып көргенде «таза» дыбыс орнына жарылған құмыра тәріздес жарықшақты дыбыс естіледі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Куперман белгісі

**Куперман белгісі**. Вакеза немесе эритермия ауруында байқалады. Ол қанның жасалуына тікелей қатысатын жіліншік майы элементтерінің, яғни қанның қызыл түйіршіктерінің, гемоглобиннің және тромбоциттер санының көбеюімен сипатталады. Бұл жұмсақ таңдайға қарағанда қатты таңдайдың бозаруы арқылы белгілі болады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Гемагглютинин

[right|thumb| alt=A.|200 px|["Гемагглютинин"]]

**Гемагглютинин** — кейбір вирустардың (грипп, қызылша, адам және ірі қара мал парагрипі, Ньюкасл ауруларының вирустары) сыртқы құрылымына кіретін гликопротеид. Адам мен жануарлардың қызыл қан түйіршіктерінің агглютинациясын туғызады.

## Дереккөздер


Санат:Қан ақуыздары
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Басымдылық режімі

**Басымдылық режімі** (*Привилегированный режим; privileged mode*) — басымдылығы бар командаларды орындауға рүқсат етілген орталық процессордың жұмыс режімі.
## Дереккөздер


## Сілтемелер
*Система прав доступа - 1С:Предприятие 8

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Басып шығару

**Басып шығару** (*Печать; print, printing*) — мәліметтерді баспалық құрылғыға шығару және баспалық құжат алу.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Көзілдірік белгісі

**Көзілдірік белгісі**. Үстіңгі жақ сүйектері сынған кезде басқа белгілермен қатар көз айналасының ісуі, домбығуы, қанды ісіктің байқалуы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Аса үлкен интегралдық схема

thumb|100px|rightАса үлкен интегралдық схема (Сверхбольшая интегральная схема; the superlarge integrated circuit) — астастыру дәрежесі кристалла 1000 элементтен жоғары болатын интегралдық схема; он мыңнан аса элементтер мен құрауыштардан түратын интегралдық схема.

**Аса үлкен интегралдық схема** (АҮИС) (Сверхболылая интегральная схема) — бір технологиялық процеспен жасалып шыққан, өзара электрлік қосылысы бар, ортақ корпусқа салынған, біртұтас бөлінбейтін жүз мыңға жақын активті элементтер (транзисторлар, диодтар) мен пассивті элементтерден (резисторлар, конденсаторлар) тұратын, сигналды түрлендіруге, күшейтуге, өндеуге арналған микроэлектрондық бұйым.

## Дереккөздер


Санат:Электроника
Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Көкбауыр түйіндері

**Көкбауыр түйіндері** - сәулеге түскен тышқандардың талағында көзге көрінетін түйіндер құралуы. Қан жасалынатын бастапқы торшалардыц тез көбеюінен туады. Бастапқы торшалардыц белініп көбею белсенділігін бағалайтын керсеткіш.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
От тілі белгісі

**От тілі белгісі**. Бұл балалардың тісі созылмалы периодонтит ауруына шалдыққанда байқалады. Тістің төбетүп бөлігін, жақ сүйек тканін қабыну процесі түгел қамтығанда тіс түбір тканьдерін рентгенмен қарағанда көрінетін жалын тәріздес ауруга тән көріпіс.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Қызыл иектің іріңді тесігі

**Қызыл иектің іріңді тесігі, қызыл иектің тесілуі**. Қызыл иек төңірегінде жиналған іріңнің сыртқа тесіп шығуы. Созылмалы периодонтиттер, пародонтиттер, шықпай қалған тістер, созылмалы остеомиелиттер т. б. аурулардың зардабынан пайда болған қабыну ошағында шіріген тіс, сүйек, өлі ұлпа шоғырланғандықтан туатын ірің.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Лефевр — Папийон синдромы

**Лефевр — Папийон синдромы**. Негізгі белгілері мыналар: пародонт тканінде қабыну — бөліну процесі жүруі салдарынан тістің қозғалуы, қызыл иек қалталарынан ірің ағуы; қозғалган, қисайған тістің түсуі, алақан мен өкшенің мүйізгектенуі.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Тез балқығыш қорытпалар

Легкоплавкие сплавы — тез балқығыш қорытпалар. Бұлардан штамп, контр штамп, құрастырмалы үлгілер құяды. Металдан жасалған жасанды тіс сауытын, протез бөлшектерін, жақ сүйегі сынғанда оны байлап бекіту үшін каппа жасауға қолданылады. Қүрамы: қалайы, қорғасын, висмут, кадмий, сурьма т. б. заттар.

Стоматология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Мелькерссон — Розенталь синдромы

**Мелькерссон — Розенталь синдромы**. Бүл аурудың өзіне тән белгісі бет нервісінің сал болып тартылуы, еріннің домбығуы, тілдің қатпарлануы. Бүл кейде бетке және ауыз ішінде де тарайды.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Асимметриялық қатынас

**Асимметриялық қатынас** (Асимметрическое отношение; rebflon) — А жиынындағы R бинарлық қатынас, ол сондай, ешқаңдай abe А үшін бір мезгілде aRb мен bRa-ға орын болмайды.
## Дереккөздер


Санат:Математикалық қатынастар
Робен синдромы

**Робен синдромы**. Туа пайда болатын ауру. Төменгі жақтың жетілмеуі (микрогения), тілдің нашар дамып кейін қарай лықсуы (глоссоптоз) және таңдай жігінің ашылуы. Мұнда науқастың бет келбеті қушиып көрінеді.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Сладер синдромы

**Сладер синдромы**. Қанат таңдай (крылонебный) нерв түйіндерінің невралгиясы. Құлақ, мұрын, көз, жақ сүйектерінсн басталып оқтын-оқтын ұстамалы түрде қайталаныи тұрады. Тұмау тигендей түшкіріп, жасаурагі, адамның беті ісініп, басы айналып, тұншығады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Ашер синдромы

**Ашер синдромы**. Үстіңгі қабақ астының қалталануы, еріндердің қалыңдауы және зоб, яғни қалқанша безінің ұлғаюы арқылы байқалады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Тіс баспасы синдромы

**Тіс баспасы синдромы**. Төменгі ақыл тістің кідіріп шығуынан байқалады. Бұл кезде жұтқыншақ төңірегінде, лимфа бездеріне қабыну процесі жүреді, тамақты жұту қиындайды.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Шегрен синдромы

thumb|200px
**Шегрен синдромы.** Мұнда ауыздың шырышты қабығы құрғайды, сілекей безі ұлғаяды, кератоконьюктивит пайда болып, дәнекер қабық қабынады, сөйтіп сырқат созылмалы полиартритке (буындардың қабынуы) шалдығуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Ақпараттық байт

**Ақпараттық байт** (*Информационный байт*; *information byte*) — ақпараты бар байт. Бұл байттардың толтырушы байттардан ерекшелігі — ақпаратты алып келеді.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Блоктық шифрлау

**Блоктық шифрлау** (*Блочное шифрование; block enceyption*) — шифрлау тәсілі. Бұл тәсілді пайдаланғанда әрбір берілетін блок бір-біріне тәуелсіз түрде шифрланады.

## Ішкі сілтемелер
*Блок
*Шифр

## Сыртқы сілтемелер
*Блок
*[Block](http://en.wikipedia.org/wiki/Block_(disambiguation)) 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттық банк

**Ақпараттық банк** (*Информационный банк*; *information bank*) - ақпаратты өндеу мен сақтау мүмкіндігін жасақтайтын ақпарат, техника, программа, тіл және ұйымдастыру құралдарының кешені.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттық бит

**Ақпараттық бит** (Информационный бит; data bit) — мәліметтер биті, ақпарат әкелетін бит (толтырушы биттен ерекшелігі).

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Стивенс — Джонсон синдромы

**Стивенс — Джонсон синдромы**. Ауыздың шырышты қабығына, жыныс мүшелеріне қызарған жалақтың, жараның, күлдіреуіктің, қабыршақтың, т. б. бөртіп шығуы.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология
Блоктық-мультиплекстік арна

**Блоктық-мультиплекстік арна**(*Блок-мультиплексный канал; block-multiplexer channel*) — бірнеше сыртқы құрылғыдан мәліметтерді ауыспалы түрде жеткізуге рұқсат беретін немесе бір құрылғысы бар бірнеше алмасу процедурасына арналған енгізу-шығару арнасы. Бұл жағдайда мультиплекстеу байт бойынша емес, блок бойынша жүзеге асырылады.

## Ішкі сілтемелер
*Блок
*Арна

## Сыртқы сілтемелер
*Блок
*[Block](http://en.wikipedia.org/wiki/Block_(disambiguation)) 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттық бөгеу

** Ақпараттық бөгеу ** (*Информационный барьер*; * information barrier*) — ақпаратты тарату мен пайдалануда туындайтын алуан түрлі кедергілердің жиынтығы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттық есептеу желісі

** Ақпараттық есептеу желісі ** (Информационно-вычислительная сеть; information computer network) — мәліметтерді жеткізу желісі, дара арна немесе циклдық сақина арқылы бір-бірімен жұмыс істейтін абоненттік жүйелердің жиынтығы. Мұндай желілердің топологиясы (пішін үйлесімі) тармақты, жұлдыз тәрізді, сақиналық, жергілікті, дара арналы, көп торапты, бір торапты, циклдік, ұяшықты, ақпараты маршрутталған және сұрыпталған болуы мүмкін.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Блоктық-мультиплекстік режім

**Блоктық-мультиплекстік режім** (*Блок-мультиплексный режим; block-multiplex mode*) — шапшаң әрекетті (сұрыптайтын немесе блоктық-мультиплекстік) арнаның жұмыс режімі. Бұл режімде құрылғыны және мәліметтер іздестіруді басқару мультиплекстік режімде, ал жеткізу дара өрістік блоктық режімде жүзеге асырылады.

## Ішкі сілтемелер
*Блок
*Режім

## Сыртқы сілтемелер
*Блок
*[Block](http://en.wikipedia.org/wiki/Block_(disambiguation)) 

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттық есептеу орталығы

** Ақпараттық есептеу орталығы ** (Информационно-вычислительный центр; information computer center) — автоматтандырылған ақпараттық жүйемен жабдықталған және пайдаланушыларға ақпараттық қызмет ететін, сондай-ақ кең ауқымды есептеу мәселелерін шешетін есептеу орталығы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттық жасақтама

** Ақпараттық жасақтама ** (Информационное обеспечение; information support) — автоматтандырылған жүйеде пайдаланылатын ақпаратты топтастыру мен кодтау жүйелерінің, құжаттаудың үйлестірілген жүйелері мен ақпарат жиымдарының біртұтас жиынтығы. Ол сыртқы және ішкі ақпараттық жасақтама болып екі түрге белінеді.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Пероксидазалар

**Пероксидазалар** — оксидоредуктазалар тобына жататын ферменттер. Сутегі тотығы немесе органикалық тотықтардың көмегімен полифенолдардың, аминдердің, майлы қышқылдардың, цитохромдардың т. б. қосылыстардың тотығуын шапшандатады. Тыныс алу процесінде маңызды орын алады. Хромогенді субстраттармен түсті реакция жасауда қолданылады. Цитохимиялық және иммунохимиялық талдауларда негізгі кұрал ретінде қолданылады. Әсіресе коньюгаттар құрамындағы антиденелермен иммуноферменттік талдау жасауда көп қолданылады. Ең жиі қолданылатын Пероксидазалар ақжелкек тамырынан алынады.

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Ақпараттық желі

** Ақпараттық желі ** (Информационная сеть; information network) — 1) негізінен ақпаратты логикалық өңдеу міндетін атқаратын ақпараттық есептеу желісінің дербес жағдайы; 2) жасау, өндеу, сақтау және пайдалану өнімі ретінде қолданылатын ақпараттық қатынас жиынтығы. Ақпараттық желіге бір-бірінен қашық орналасқан желілерге қызмет көрсететін есептеу желілері жатады.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бәсеке режімі

**Бәсеке режімі** (*Режим конкуренции; contention mode*) — бір арнаға жалғастырылған екі немесе одан да артық сыртқы құрылғылардың орталық процессорға бір мезгілде мәлімет беруге тырысу кезіндегі қалып-күй.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттық (индикаторлық) жол

** Ақпараттық (индикаторлық) жол  ** (Информационная (индикаторная) строка; information (display) line) — редакторларда және басқа да аспаптық программалық құралдарда — жүйенің жұмыс режімі мен қалып-күйі, сондай- ақ осы сәтте пайдаланушыға ұсынылатын мүмкіндіктер туралы ақпарат шығарылатын дисплей экранының жолы.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Селекциялық теориялар

**Селекциялық теориялар** — антидене құрау теориясы. Селекциялық теориялар негізін Эрлих (1885, 1904) жасаған (бүйір тізбектер теориясы). Осының негізінде (1959) клональды-слекциялық теорияны дамытты. Селекциялық теориялар негізгі ережесі бойынша белгілі антигенге қарсы тек бел- гілі иммунды жауап бере ала- тын қабілеті бар торшалар ғана антидене кұрайды. Клональды-селекциялық теория бойынша организмдегі әрбір антигенге сәйкес алдын-ала жоспарланған аздаған мөлшерде тәнді антидене кұрайтын торшалар (АҚТ) болады. Бұдан басқа да кептеген теориялар (Серхаржа және Купс, Ерне, Свит және Оуэн) бар.
## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Вирусология
Санат:Иммунология
Санат:Генетика
Санат:Молекулалық биология
Ақ таңба

thumb|200px|Ақ таңба
**Лейкоплакия** ( от  - "ақ" және  - "пластинка") — ақ таңба. Ауыздың шырышты қабығының созылмалы қабынып ауруы. Алғаш пайда болған ақ нүктелер бірі-бірімен қосылып жайылады, сөйтіп ақ таңбаға айналады. Бұл тіл мен ұртқа, ерін мен таңдайға  жиі түседі. Асқынған түрлерін диспансерлік, дәлірек айтқанда онкологиялық бақылауға алу керек.

Стоматология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі

## Дереккөздер


Санат:Ауыз қуысындағы аурулар
Асинхронды

**Асинхронды** (Асинхронный; async) - әрбір нақты операцияны орындау алдыңғы операцияның аяқталғанын көрсететін сигналды қабылдағаннан кейін басталатын тізбектелген жұмыс режімі.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Бәсекелер әдісі

**Бәсекелер әдісі** (*Метод состязаний*) — негізі дара арнаға кездейсоқ қатынас құруға жататын дара – арналық жергілікті есептеу желісін басқару әдісі. Осы әдісітерге жататындары: дара арнаға қақтығыстық қатынаудан қорғанышсыздық, дара арнаны мәліметтерді жеткізуге дейін тыңдау, мәліметтерді жеткізу кезінде тыңдау, соқтығыстарды болжау.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Асинхронды жұмыс

150px|right|thumb|а — генератор режимі (генераторный режим), б — жұмыс режимі, в — тоқтау режимі (режим электромагнитного тормоза)
**Асинхронды жұмыс** (Асинхронная работа; asynchronous operation) — операцияларды орындау немесе келесі операция алдыңғы операция аяқталғаннан кейін басталатын құрылғыны басқару режімі.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттық инфрақұрылым

** Ақпараттық инфрақұрылым ** (Информационная инфраструктура; information infrastructure) — мемлекеттік ақпараттық қамтамасыз ету жүйесінің құрылымы. Оған ақпараттық-есептеу орталықтары, мәліметтер мен білім банктері, байланыстың бірыңғай автоматтандырылған жүйесінің жиынтығы жатады. Барлық тұтынушыларға сақталатын ақпаратқа жалпы қатынас құру шарттарын жасақтайды және оларға жаңа ақпараттық технологияларды пайдалану мүмкіндігін ұсынады.

## Дереккөздер

Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ақпараттық көрсетімнің екілік формасы

** Ақпараттық көрсетімнің екілік формасы ** (Двоичная форма представления информации) — кез келген мәліметтерді (ақпаратты) тек екі символ — О жоне 1 тізбегі — арқылы бейнелеу коды.

## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Ауыз қуысы шырышты қабығы

thumb|right|200px|
**Ауыз қуысы шырышты қабығы**. Ауыз бен таңдайдың, тілдің, ұрт пен қызыл иек үстін жауып тұратын шырышты қабық сілекеймен суланып тұрады.

## Дереккөздер


Санат:Анатомия
Санат:Стоматология
Ақпараттық қызмет

** Ақпараттық қызмет **  - ақпараттық өнімдерді алу және оны тұтынушылар құзырына пайдалануға беру.

** Ақпараттық қызмет **  - ақпаратты жинау, өзгерту, сақтау, іздеу, тарату процестерінің жиынтығы.
## Дереккөздер


Санат:Ақпараттану
Санат:Компьютерлік техника
Санат:Педагогика
Санат:Терминология
Емдеу тиімділігі

Лечебная эффективность - емдеу тиімділігі. Емдеу әдісінің жақсы нәтиже беріп, науқастың құлан таза жазылуы.

Стоматология терминдерінің орысша-қазақша түсіндірме сөздігі

## Дереккөздер


Санат:Медицина
Санат:Стоматология