Mũtaũrĩre wa Ciugo cia gĩkũyũ

Eng: dictionary

## A
**(w)aki(T)**-

kĩhũthagĩrwo mbere ya ciugo iria

cionanagia Mũndũ mũna

nĩwe wekire ũndũ ũcio

**_agu**

kuuga kĩna gĩtironeka mũhiano: mbũri nĩ

njagu: kĩnya nĩ kĩagu

**a**-

Kĩhũthagĩragwo mbere ya ciugo kũorota mũndũ; tũma

aatũmire 

**abai**

ithe wa mundu( Gĩkũyũ kĩa rũgongo);  abai geithĩka 

**abaita**

kiugo gĩa kuonania kumakio na

kung'urĩkio nĩ undu

**abo**        -:=

kiugo gĩa kwĩhĩta kĩhuthagirwo nĩ atumia

gĩkagwetanĩrio na muhĩrĩga wa mwĩhĩti

kana kiugo 'baba' muhano: abo njiru itu

I.kuu ndingĩkinya!; abo baba.ndingĩkuhe o

na kĩ!; kiugo kĩgwetagwo nĩ atumia

gĩkagwetanĩrio na muhĩrĩga wa mundu

urĩa firaUnmata Ifimnania Iffmaĩfa           

   

A

ni kiugo kĩhuthagirwo kuga mundu muna

nĩ we wacungĩrĩirie undu muna gwTkĩka.

ithe wa mundu; kĩhuthagirwo nĩ arume

makĩaria na arume aria angĩ; kĩhuthagirwo

kuheana mukana muhano: abai ndikwĩrire

nduteithĩka ( GTkuyu kia rugongo)

abaita

kiugo gĩa kuonania kumakio na

kung'urĩkio nĩ undu

kiugo gĩa kwĩhĩta kĩhuthagirwo nĩ atumia

gĩkagwetanĩrio na muhĩrĩga wa mwĩhĩti

kana kiugo 'baba' muhano: abo njirG itu

I.kuu 

na kĩ!; kiugo kĩgwetagwo nĩ atumia

Giĩa MraHnwota kiionanĩfĩ Ifi'imaĩfa

abai

abo

**acenji**

andu matigTte ruthiomi na mĩtugo yao ya

kTmerera makoya ruthiomi ona mĩtugo ya

andu angĩ.

**aciari**

andu aria makugĩire ugTuka thTTno; andu

aria makurerete

**acuhia**

icuhia

**acuka**

kTndu gĩa kurTo kwagĩra; itunda kwTrua na

guthakara; tĩri kuniara undu ungTrTmTka

wega

 

**aga**

korwo utarĩ; korwo utekuona kĩndu harĩa

km

**agaga**

korwo utarĩ na thayu kana gĩkindĩrio

**agagia**

inania maT me handu thTiniT na hinya

**agagia**

tuma mundu kana kĩndu kĩage thayu kana

gTkindĩrio;

**agagira**

Q o aK *^,    S

M *

              A

**agagia**

tuma mundu kana kTndu kĩage thayu kana

gTkindTrio;

**agagĩra**

tuĩka mwega kurĩ GrTa urarĩ mbere: tiga

guthGka mGno

**agana**

Tka ciTko ironania wagi wa mĩtugo mTega

**aganu**

andG matarT mTtugo mTega

**agarara**

              A

**agarara**

hTtukTra iguru rĩa kĩndu na njTra ya gukĩria

kuguru kumwe mbere ya kuria kungĩ

**agarara**

una watho; regenyuka mTtaratara iria

mĩheane

**agatha**

rehe mucamo muuru uhana tarT

guthecathecwo muhano: ngwacT njTthĩ tiyo

nduma, nduma nĩ yagathaga

**agendi**

andu maumagarĩte magathiT kuraya na

kwao

   

**ageni**

andu mecerete handu

agĩ-

kiugo kĩongagĩrĩrwo mbere wa ciugo

ironania gTTko kuonania mGndu wekĩte

undu muna mahinda mathiangu

**agĩka**

igĩrĩra kĩndu ta nyungG riko-inĩ

agĩra

tuĩka mwega; tuĩka kĩega; hona mGrimu

kana ndwari

**agirira**

   

TtTkTrTka harĩ kĩndu, mundu kana GndG;

kenia

**agĩrĩru**

andu arTa akinyanTru muno undu-inT muna

**agu**

guka; agu na agu: kuma tene wa tene

kinya mTndT na mind!

**aguthi**

aid; andu aria matunyaga andu angĩ indo

ciao

**ahia**

ingĩrĩra undu na mGkoroko muhano:

atonnoria mathiana kwahia nda ciao       

   

A

atongoria mathiaga kwahia nda ciao

handu matungatĩre muingĩ

**ahira**

hangTra mundu ungĩ kĩndu angĩrĩa

muhanortonya hau riko wahĩre

munyanyaguo kanyamu ga kurĩa

**ai**

hai: haicu: kĩhuthagĩrwo kuonania

muthikTrTria nT agĩa nganja na undu urTa

erwo; kThuthagĩrwo kaingĩ nT andu

maikangĩtie matuku kuonanTrĩria kĩndu: ici

**aikana**

Tka jgongona ria kurathima uciari thiinn

wa andu-a-nja

**aikania**

   

aikania

aingĩ

andG makĩrĩte Gmwe; andG makĩrĩte aria

marendekana

**aka**

thondeka kindu na njira ya gutura mbito,

mbau kana mahiga

**akaa**

andG a mGhĩrTga wa nga

**akana**

gwata mwaki

   

**akania**

tuma mwaki ugwate

**akeni**

andu aria mathurĩtwo magatuo agutĩyo r

Ngai; andu aria matari na kĩeha

kĩhuthagĩrwo mbere wa ciugo iria

cionanagia gTTko kuonania mundu muna

nĩwe wekire undu ucio

**akia**

gwatia mwaki

**akura**

   

tharia: momora

**amba**

iga mutego;iga kĩndu gĩa

kuhTnga;thondeka hema Tta gĩikaro; iga

kĩndu gĩkorwo kĩyambĩte;ĩka undu mbere

ya gwĩka undu ungĩ

**ambata**

thiĩ na rugongo

**ambĩka**

rehe kĩng'ang'a-inĩ; ambĩrĩria

**ambĩra**

igĩra mutego; igĩra kĩndu gĩa kuhĩnga;

 

A

gTa na kĩanjio kĩa undu uguthiT na mbere;

**anjia**

**ambura**

eheria mGtego; eheria kThTTnga; eheria

hema

**ambururuka**

kurugururuka o rTmwe ta harĩ na uuru;

(mwaki kana rGhuho) kumTra o rTmwe na

GingT na hinya mGnene

**amu**

m undG

**amukira**

kinyĩrwo nĩ kĩndG kana GndG kuma he

    :   9

£    o ^      .,||

              A

mundG ungT

**amukĩria**

ina ruTmbo thutha wa mukui

**amura**

eheria harĩ indo, andu kana maundu; tua

kĩndu kana mundu tarT we mwega makĩria

**ananga**

huthĩra indo na unuhi

**anda**

kĩndu kuhihinya harĩa kĩnyitTrTire muhano:

ngu ici nguĩte nT iranyanda ng'ong'o

X

              A

**andamana**

rurungana

**andanduka**

ararama; gTa na meciria maariĩ

**andandura**

cungTrĩria kwararama; cungĩrTria kugTa na

meciria mariĩ

**andĩka**

cana uhoro ibuku-inT

**andu**

ciumbe cia muhĩrĩga wa akaa na arume

fi O ^   GJ|

**andu-a-njaa**

akaa

**andwo**

hihinywo nĩ kĩndu ukuĩte kana

gĩkwTnyitTrTire handu hana muhano:

ndirandwo nĩ nguo Tno njohero-inT;

hihinywo nĩ irio kana maT mumero-inĩ kana

nda

**anga**

nganja; kiugo kĩhuthagĩrwo na kĩnyururi

kuuga kuoguo muhano: anga ndungĩhotire

kurTma?; kĩhuthagĩrwo kuuga 'kuoguo'

kuonania mwaria nĩ amenya undG muna

muhano: anga ndunahota guthiĩ?

**angaika**

Q o aK *^,     ■

c°* x

   

ikara na mwagago

**angĩ**-

mu    kĩongagĩrĩrĩrwo harĩ ciugo cia gnko

kuuga mundu ucio korwo eka undu muna,

una no woneke

**ania**

mugambĩre wa nyamu ta mburi, ng'ombe

kana nyau

**ania**

tamburukia ruhT kana thani nĩguo

wĩkĩrĩrwo kTndu ho

**anĩka**

jga kindu riua-inĩ nĩguo kTume

X

              A

**anĩka**

kwarTrĩria uhoro muhithe kĩng'ang'a-inT

**Anĩrĩra**

aria na mugambo munene

**anirĩria**

iga kTndu handu nĩguo kĩndu kĩraitTka

gTtonye ho; tuma kĩndu kĩraruta mugambo,

ta tibii, kTongerere mGgambo kTurute wT

munene

**anjanja**

aria na kanua monjore; aria utarĩ na

gĩthimi

**anjia**

   

tuĩka wa mbere gwĩka undu muna

anjĩrĩria

ambĩrĩria

**anuka**

gambGruruka o rĩmwe na mugambo

munene

**anura**

cururia

anura

eheria riua-inT; hura mbara

  “» X

   

A

**anyu**

aria mwĩtainwo nao na njĩra ya rurĩra kana

muhĩrĩga

**ara**

andu marĩ mTgendere ya kwĩhithanĩra

**ara**

mweri kana riua kumĩra na gucangararia

utheri

**ara**

tamburukia iguru rĩa kTndu kana handu

haraganu

**ara**

iga urumanĩrTirie na mutaratara mGna;

tamburukia muhano: ara uriri waku

macuka macio; ania muhano: ara guoko

ngwTkĩrĩre irio

**aragana**

tamburuka hatarĩ kĩndu kĩrĩ iguru rĩa king!;

thT gutamburuka gutarĩ irĩma kana mTkuru

**aragania**

kuiga undu hatarĩ gTkomeire kTrTa king!

**araguri**

andu aria matauraga maundu maria

maroneka

**araha**

   

kuiyura handu haraganu: muhano: mai

marahĩte kĩwaanja gĩothe

**arahuka**

uma toro; uma thnni wa undu uria

urakuohete meciria-inĩ; GkTra

**arahura**

ukTria kuuma toro; tuma mundu aikare

eiguTte maundu-inT

**aramati**

aria matigTiruo undu kana kĩndu makĩrore

ithenya-inĩ rĩa mwene

**aramria**

heana uhoro mundu na uria GngT

              A

**arara**

hutia tar! kuhutĩrTria iguru nĩguo uhorerie

**arata**

andu arTa marĩ thiritG na uiguano munene

arT

ciana cia mundu muna cia muhTrTga wa

andu-anja

**aria**

kiugo gĩa gutariria andu mararT ho ihinda

rĩhĩtuku

**aria**

kiuao aĩa kuonanTrTria andu me aatTTna              

   

**aria**

ruta uhoro na kanua

**aro**-

kĩhuthagĩrwo mbere wa ciugo cia gTTko

kuuga aria mekaga undu muna muhano:

arogi kuma he kiugo roga; kuonania

mundu akĩendera mundu undu muna

muhano: arotoma, arotonga

**aruka**

ingĩrĩra undu kana mundu na njTra nene

**aruka**

korwo utarT mware

**arume**

andu a muhĩrĩga wa njamba

**arunya**

nyitwo nĩ ruo tar! rwa guciara

**arutani**

andu arTa meheragia undu uyu, magekĩra

una ungT meciria-inT ma mGndu

**atendi**

andu aganu

**atene**

aria maari kuo mbere mahinda mathiangu

**atha**

O ^      .,||

   

thamakĩra na njĩra ya mawatho maria

matuTtwo

**athamaki**

athuri aria mehokerwo gutongoria rurĩrĩ

kana bururi wa AgTkuyu

**athamia**

hingura kanua gothe

**atheri**

andu anaa marĩ oike hatarTangĩ

**athĩiniT**

andu aria makuhirnrie mundu muna muno

IjUjN X

              A

**athika**

mundu arĩkia kumbĩka kĩndu rungu rwa

tTTri kana handu hang!ta hau

**athika**

rumĩrira mTtaratara kana mawatho maria

mathane utekwagarara

**athĩni**

andu aria matarT indo cia kumaigana

**athuri**

arume aria mahikanĩtie

at!

n x

   

A

kThuthagTrwo kuonania mwarĩrio

ndanaigua kana ndanataukwo nĩ uhoro na

no ende ugwo rĩngT

atura na gatagati: muhano, atia itharigo

urute tombo

**atio**

cinwo nĩ riua; tuurwo; cucĩka

**atĩrĩ**

atĩrĩrĩ; kiugo gTkT kThuthagTrwo kugucTrTria

andu maigue uhoro; thikmria

**atuka**

kTndu kugTa na mugayukano gTkarekania;

atia

   

A

kĩndG kugĩa na mugayukano gĩkarekania;

gĩa na ngarari igucungĩrĩria ngayukano

**atumia**

andu-anja aria ahiku

**atura**

amurania kĩndG kĩnyitanu ukĩhGthĩra kĩndG

ta kahiu kugayukania

**aura**

ruta matonyo; ruta mGrigo igurG rĩa

mGndG GwGige thĩ

**awa**

mGciari mGndGrGme; Ngai

   

A

**aya**

mu    uyu; icuhia mutĩ ume kĩndu ta mwatu;

anjia undu muhano: ukwaya kuhanda

gutar? kurĩme

**ayuwa**

aTwa: wayua: ndurume Theagwo nyina wa

muirĩtu nĩ mwanake urĩa umuhikĩtie

**auka**

kindu mundu eigirnre ta nguo kana murigo

kugwa

**aukwo**

umwo nĩ nguo; ehererwo nĩ murigo

ugukuTte; ehererwo nĩ undu muritu

uguguthĩnagia

## B
_bataire

batara muhano: ubataire mbeca cigana

cia kurĩha irio?; bataire gukaroka kuo tene

nĩguo ndĩmakorerere

_batiĩ

_bataire

baaca

hura nguo baathi; tuga mugeni

baba

maithe

muciari mGndurume

babaya

«««. U.

       

 

              A

moca; butha

babura

bebera

baca

undu muna guthiĩ uuru Gria Gtekwendetwo

GthiT; mutabarĩre wa rwĩmbo gGthuka

bacana

gua thĩ GGru

bacania

rekania thĩ GtarT na GbacTrTri

bacia

       

O    ..Hi

              A

remwo nĩ kGrumĩrĩra mGtaratara; remwo nĩ

kGrGmĩrĩra mGtaratara rGTmbo-inT

bacia

cGngĩrĩria kGbaca

bacĩrĩra

korwo na wĩigĩrĩrĩki rnGnene mwĩkĩre-inĩ

wa GndG mGna

bagabaga

kwaga gĩkindĩrio

baithikiri

maithikiri

       

O “..Hi

bana

gĩrima; gemia na njano: cana

banga

mabanga

kiswahiĩi ruhiu rwa gutinia indo kana

gutua mahuti

bangiri

mathaga mekagTrwo moko

bangura

iga indo ikuigTtwo na mGtaratara hatarT na

mutaratara

banya

       

o HE

   

manya

bara

rora na njĩra ndikĩru

bara/barabara

kiswahiĩi

njĩra nene

barabaria

hutia kĩndu kĩinaine na kĩgambe ta mahuti

momu mahurutĩtwo nĩ ruhuho; ThTkahTka

baracuka

atuka ume rekerecu runene

       

S    i..III

              A

baragacuka

umagara watukange

baraganya

kundu kGGmG: rGng'GrT; nyGmba TtarT ngae

thĩiniĩ; indo kGharagana itarĩ na mGrori

baragu

mGthuri gĩtonga

baranĩki

mGcGthi wa ngwacT wĩ na maguta ma

nyamG

barara

muhari warĩtwo nĩ andu marugamite o

mwena wa uria ungĩ

baribari

inegene rĩa mahuti makĩhurutwo nĩ

ruhuho; nguĩ; mbeca kuneanwo i hamwe

hatarĩ thiirT: mbeca kuneanwo irĩ mbeca

cio nyene

barigici

muthenya kurĩ na utheri wa riua

barikui

ng'ombe Tna runyaga rwa gĩtTTri rutarT

rucamu

barikuma

       

o HE

   

barita

nyoni kurugarugaĩkĩhurithagia mathagu;

kwarahukĩra GndG na njĩra Tna mwago

bata

mabata

undG GrTa urendekana nĩguo GndG mGna

Ghotekeke

bata

kwenda gwĩteithia; kGmĩa kana

gGthuguma

bata

kunya

bata

       

o HE

A

nyoni kuhurithania mathagu

batara

kwenda GndG nĩgetha GndG GngT uhinge

batha

tonga

bathabatha

gĩa na Gtonga wĩigananĩirie

bathi

Kiswahiĩi kĩndG gĩkagĩrwo makara ma

mwaki kana gĩkahiGhio na thitima

gĩkahGthĩrwo kGnyorokia nguo

   

       

O

A

bathĩka

tongororoka

bathitora

Kiswahiĩi bastoĩa mucinga munini wa

guikia njirungi

batĩrĩ

ĩatin padre muhunjia wa kanitha wa

Roma kana ungĩ wa mutaratara ta ucio

batithia

Greek baptizo: Kiswahiĩi batiza igongona

rĩa kurinda maT-inT

hatfira  

   

       

O    ..Hi

              A

batura

atura mutĩicere ume mbau

bebera

unanga ngerecu nyingĩ; thethera

bebere

kubeberwo: muhano: mahĩndĩ make

marabeberetwo bebere

bebeta

murimu wa kugĩa mwTthua mwĩrĩ

bebeta

tanuka mbembe kuma mucakwe-inT kana

       

 

   

bebeta

tanuka mbembe kuma mucakwe-inĩ kana

kTndu kTngT kĩngTrTo uguo muhano:

Wandahuhu abebeta kagwa kagima

ndĩmwĩroreire

beca

aria na ngoro yaku yothe; aria na inegene

rĩingT

becu

ngu njeke muno itangThĩithia irio; o uguo

muhano: tiga guikara becu; o uguo hatar?

kTharĩro

becura

atura kTndu kiume ngerecu

    :       ? ©

O ".Hi I

              A

bengi

Engĩish bank kurTa kuigagwo na

gugakombithanio mbeca

bengu

kiswahiĩi macegera ma kuoha andu

berecura

becura

beru

becu; mukana wa kwĩrwo ndukarie utumie

bethura

una na njTra ya kurutania na hinya          

       

S    £9 

              A

betinarT

Engĩish veterinary murigiti wa mahiu

beturu

Engĩish petroĩ muthemba wa maguta ma

gutwarithia injini

bibui

mTTro: irima rTa kurutĩra kĩoro kĩnene

bicirĩra

thiruo nĩ hinya

bĩgĩĩ

nyumba ndirike itaturagwo

       

 

              A

bĩndu

nyamG theuku mwĩrĩ; Engĩish kĩndu

kiumĩte runyaga ruria rucamu gĩgatigwo

kĩhunyukĩrĩire

bĩndu

ng'ombeĩna runyaga rwa kĩbĩndu

bĩra

thiururukia na hinya

bĩrĩrĩka

thiururuka na hinya

biu

n    /  rn ĩ/innnn

       

n ass

              A

biu

gTkTro kĩnene

boboto

mbura nene; maĩ marauma handu na

hinya munene

boi

thome; nja TrTa I mbere wa nyumba

borora

iturura; guita indo ikoima na wuingĩ

bubu

       

 

              A

bubu

mundu utaragia

bucuca

magego ma maria mameraga mbere

kwanjia kuuma nĩguo mangĩ mamere

bucuna

hĩa nT marakara

buĩria

irĩria

buruburu

       

 

   

tucuma twT na muhianĩre wa gĩthiurGri;

njirungi irĩa ciikagio na mucinga

burugii

mugGnda mGhĩnju; baraganya

bururi

maburGri

kundu kwĩnyitĩirwo nT andu magagGtua

kwao na makagĩa na mĩtaratara ya

mwathanĩre wao

buta

munya njoya

butha

ora;mumuthGka thutha wa gGkua

       

o HE

              A

butha

ora;mumuthuka thutha wa gukua

buthi

magetha maingĩ

buthuka

tuTkanga urekanie

buuta

kiswahi ĩi

ingata mundu wĩra harĩa aronaga

mucaara

buya

munya njuĩrĩ; buta

## C
cabi

macabi

kĩndu gĩthondeketwo gĩ gĩa kuhinga kana

kuhingura handu hatangThingurĩka na

king! tiga kĩo

caca

gĩa kwa wuingĩ; TkTka na njĩra nene

cacaĩka

hatTririo nT ruo kinya uruo nT hinya; ikara ta

wT na ruo na ukorwo nT hinya

cacĩ

mwĩgatho kaingĩ wa kinya kTrTa utarĩ

cacia

       

o HE

   

atGra kĩndG kiume njatu njeke

cacu

njacu

hĩnju Tkaaga hinya

cagacia

ihugia na maT matekwaraha; rwario rwa

mwanya guthukia Gndu uma mutabarĩre

wega

cai

Kiswahiĩi chai

caira

iguĩra tha

       

O “..Hi

   

cakara

hunyuka

cakaya

girTka nĩ kĩeha gĩa gukuTrwo

cama

mucamo mwega; krndu gTa kuongerera

mucamo kunyita; runyaga kunyita wega

haria rukuhakagwo; ekera kindu kanua

kana ukĩhutie na rurĩmĩ niguo wĩigue

mucamo wa kĩo

camania

cemania: koranĩrĩra na mundu handu

cambia

       

O “..iĩĩ

              A

kwarĩrĩria na njĩra njuru ya guthukĩrĩria

camiu

thanju njeke

camura

gutha na hinya ukĩhuthĩra thanju njeke;

therukia kĩndu gĩtweku ta iria kana maĩ

cana

tema njano; tema ndemwa ingĩtaurTka ta

uhoro

canda

ina gĩcandi

   

canga

kwaga gutaukĩka

canga

onganĩrĩria indo cia gwĩka undu miina

cangacanga

urura ta utarĩ na thayu kana kĩhuruko

cangamuka

canjamuka

cang'ang'a

ndeto cia tuhu itari na uguni

       

O

              A

cangarara

henia na utheri mwega wa gukenia maitho

cangararuka

gucangarara na gTkĩro kinene

canjamuka

kenuka; ikara utarĩ na kTeha kana guoya

canuka

uhĩgĩrTra maundu-inT ma muturĩre; njuĩrĩ

kana guoya gukorwo TtogothanTte;

kenerera utonga

canuka

ruta kTro: gTa na mahua

    :   9 * ©

O “..nĩ

              A

canura

ogothanura njuĩrĩ kana guoya; GhTgia

maGndu-inĩ ma mGtGrĩre

cararuku

Ghoro kuheanwo GrTa utariT GtarT

mGhithĩrĩre

caria

etha

carĩka

atGkanga tGcere tunini tGingĩ

tGkGrGgarGga tGgTatGka

carĩkia

    :   9 ♦ ©

H    G..m I

   

gwatura tucere tuingT tukurGgaruga

tGgĩatuka

caya

hihia na ruo; igua tha

ceceni

Engĩish: station handu harĩa hamurĩtwo he

ha kurGgamwo nĩ mĩgithi kana ngari;

mGtambo wa rediG kana tiibi

ceeha

tinia kTndG kĩigwatTrĩire handG nĩguo

GkTamGranie

cehura

kiugo gĩa kTnyGrGri mGndG wĩyendagia

    :   9 * ©

 

   

cehura

kiugo gĩa kĩnyururi mundG wĩyendagia

mwĩrĩ wake na wara akomwo nake

akarĩhwo

cekeha

hĩnja; korwo utarĩ mutungu kana munoru

cema

thiĩ ukinyukĩtie kahora utegukubia

makinya; rora maundu GtarT na ihenya

namo

cemania

rora camania

remhia

O iEH

              A

cembia

uma handu kahora utekuonwo

cenduka

ehera gwa kahinda no nT ugucoka

ceneneka

korwo na mucene

cenga

herithia mundG muthako-inĩ wa

guteng'erania na gutunyana kĩndu

ceng'u

rTingĩrĩro ritari rĩhinge; kĩng'eu

   

O “..Hi

              A

ceng'uka

muromo kuhinguka;ng'euka

ceng'ura

hingura muromo utigwo o uguo urĩ kĩng'eu

cenia

mbura kurugama kuura gwa kahinda

cera

hurahuria thT utekwenja muno; rĩma

mugunda utekurikia muno; huria makara

kuma mumbo-inĩ; arĩrĩria ndeto njuru cia

gucambia mundu

cera

   n

              A

gena

cerehura

amurania hatarT na ubacTriri

chachachachacha

kiugo gĩa gutarĩria muitĩkTre wa tunyamu

tunini muhano: thuraku iraitTka

chachachachacha

chi

kiugo gĩa kwerethera wuiru kuga kina nĩ

kĩiru biu muhano: utuku wa gukTa umuthT

uma na nduma njiru chi gGtikuonanagwo

chi

kiugo gia gutarĩria wGiru muhano: KTiru nĩ

muiru chi            

       

 

   

chwa

cwa

cia

indo ikonainio na krndu kana mundu muna

ciacio

indo ikonainio na indo naa

ciake

ciao

indo ikonainio na mundu mGna

ciaku

cianyu

indo ikonainio na mundG urĩa urarĩrio

       

 

              A

ciakwa

ciitu

indo ikonainie na mwaria

ciama

kĩama

gĩkundi gĩa gutabarĩra undu muna

ciao

rora ciake

ciara

harĩ nga ohoka ihu; gĩa na mbeu

ciara

kaara

       

 

              A

ciarwo

uma nyungu ya uciari thutha wa kurĩkia

mahinda ma gukurĩra kuo; anjmrio;

matunda kurutwo nĩ mumera

cici

maitho matonaga wega na mariraga

ciene

kTene

itakoniĩ mundu kana kĩndu kina

cii

kiugo gĩa kuonania Gndu urahanTka

uhwererekeire muhano: mwaki urakana cii

no ndogo tu nyingĩ

ciTko

       

 

             

gwTka maundG mangĩtaGrwo ta rwario

GkThGthTra ciĩga cia mwĩrĩ

ciira

maciira

ndereti ya gGtuithania andG TrGmTrTire ma

na kThooto irongoreirie kGrehe Giguano

ciTrunde

andG-a-nja aria matatnte Gthingu wao

meheyanaga kĩmwTrT mekenie

cimbica

rGgarGga nT gĩkeno

cina

gwatia na mwaki

cinda

kTria hinya, ugĩkana wara kThĩtahTtano-inĩ

cindana

korwo kĩhĩtahĩtano-inĩ

cingimana

utheri kuhora; nduma gutumana

cinĩrĩra

nyitithania na mwaki; ongerera ndeto cia

kumenereria

ciothe

gĩothe

hatarĩ king! gTtigaru       

 

   

cindana

korwo kĩhĩtahTtano-inĩ

cingimana

utheri kuhora; nduma gutumana

cinĩrĩra

nyitithania na mwaki; ongerera ndeto cia

kumenereria

ciothe

gĩothe

hatarĩ king! gĩtigaru

ciringi

 

   

mbeca cia Kenya na mabururi mangĩ ma

Africa; ciringi Tmwe

ciura

kTura

muhĩrTga wa ciumbe irugarugaga na

maguru ma thutha ta ciengere

cocora

thathaya mwĩrĩ nĩguo unogoke

cogotha

Tka mundu kana nyamu undu muna nĩguo

wone GrTa angĩka

cokereria

rehe hamwe thutha wa kuhurunjuka

cokia

rehe harĩa kĩndG, mundu kana GndG war! o

mbere

conoka

nyitwo nĩ thoni nĩ undu wa GndG muna

conora

humba thoni

cooka

thiĩ harĩa

coora

urura GtarT na GndG wa bata Greka; rĩtwa

rTa kThfithanin nakunrĩi ka anrĩfi a kĩriika

an ass

   

coora

urura GtarT na GndG wa bata Greka; rTtwa

rĩa kThuthanio gakundi ka andu a kĩriika

kĩmwe

coorero

thingira wa anake na airĩtu: ndomo; kTriri

coorithia

tongoria ruĩmbo; twarithia na tuwara

tuingĩ

cora

cana kĩruru gĩa kĩndu; kurura; thagathaga

mutaratara wĩ na wara

coro

   

coro

macoro

muturiru muthondeke na ruhĩa wa

kuhuhwo na kanua

coroga

hĩngTca na wara

corora

tuĩria na maitho utekwaria

cuca

temenga na ruhiG; tuma mGndu orwo nT

hinya

cucanga

       

an ass

             

cuca

cucangwo

temengwo Guru maita maingT

cucĩka

urwo nĩ hinya mwTrT nT gutorio m murimu

kana kTeha

cucu

nyina wa thoguo kana nyukwa

cucura

thuthuria umenye wega

cucwo

       

torio nĩ undu mwĩrĩ urwo nĩhinya

cuga

inama mwena na mwena

cugacuga

inama mwena na mwena nĩ gĩkeno

cugĩra

iguithia andu matonye nguĩ-inĩ

cuha

njuĩrĩ ndaya icunjurĩte: mĩndĩga; gera rĩera-

inĩ wĩnyitĩrĩire kĩndu gĩcunjurĩte

       

cuka

macuka

gĩtaama gĩa kuhumbĩra kana kwarwo

cukuma

thuguna

Cuma

kĩgera

cumĩkia

iguithia thuti

cumĩkTra

nyotera kĩndu gĩtarĩ gĩaku

   

cuna

hutia na rurĩmĩ

cunga

hĩtwo nĩ toro wanjie gukoma

cunga

hatGkĩria kĩndu handG nĩguo kĩrĩa kĩnini

kĩhĩtGke nakĩo kĩnene gĩtigwo

cungĩrĩria

tuĩka gĩtGmi kĩa GndG kGhanĩka

cunguruma

Cuma nene na nditG

       

cunguruma

rukurukuhĩ rwa mutT

cunjuma

nyita kTndu na hinya

cunjura

rera rĩera-inT wĩnyitĩmre handu he iguru

cura

hĩa makĩria nginya hagĩe na wuiru

curacura

cangacanga ta he kTndu ugwetha

   

curu

GcGrG: irio nduge na mGtu mGmata

cururube

mGmbĩre wa mwĩrĩ GragucTrTria kana

Ggakenia maitho

cutha

ringa na rGthanju

cuthia

rorera mwanya-inT wĩhithĩte

cuugia

inia mwena na mwena

       

 

              cutha

ringa na ruthanju

cuthia

rorera mwanya-inT wĩhithĩte

cuugia

inia mwena na mwena

cuuma

ruta mathaga mwĩrĩ-inĩ wa mundG ukuĩte;

tunya indo na hinya

cuuria

hocia iguru rĩa kĩndu

## E
ebuta

ehera hakuhĩ na mundu

egega

cuga nĩ kuaga kurGma wega

egeka

kwarara nĩgetha Giguithie thithi

egetha

mugambo umaga nĩ undu wa guitwo nĩ

mĩrukĩĩkĩgeria gGtonya ndaĩgerete kanua-

inĩ

ehera

guthiĩ handu hang!

eheria

twara handu hang!

ehuta

ehera hakuhĩ na mundu

eka

kinya gutahĩka no matahĩko matiume

ema

eherera mwena-inT tarT kuinama wainama

emba

korwo utarT na hinya; gutigwo GtarTkTndu

   

embanĩra

kuhumbĩra mutego na mahuti ndukoneke

embembana

kuiyura kinya gugaitTkĩrĩra

emuria

tagania indo ihutanĩtie kana ikuhanĩrĩirie

muno

enda

gucTrĩrio nĩ gukenio; umbwo

endekithia

kuheana meciria nĩgetha marumĩrĩrwo

   

enderera

kuguna mwena umwe ukThinyTrTria urTa

ungT

endia

kurithania he na thogora

endithia

teithia kwendia; tuma kĩndu, undu kana

mundu endwo

endwa

rora mwendwa

ene

rora mwene

 

enenia

kumurTka na Gtheri utarT mGingĩ ta wa

gTcicio kana kĩmGrT; gĩa na mwThoko

mGnini at! GndG nĩ GkGgTa

eng'era

guthiT na ihenya inene

enja

kweheria njuĩrĩ harĩa Tmerete na kĩndG gĩa

gGtinia

enja

kGhukGria hagĩe na irima ; gGthuthuria

maGndG maria mahĩthĩku

enjera

kuhukuria nTguo muthia uria muthike

wonekane

enjera

guthuthuria maundu marTa mahithiku

enjerera

kwenjera na ubacTrĩri

enya

gwTkenia na maundu ma mwago

enyenya

inaina nĩ kwaga kuruma wega

       

   

enyera

enge'era

enyuka

kĩndG kTGmbĩtwo na tucunjĩtuingĩ

tunyitanĩte gĩtangĩkunjĩka gGtinĩka

gĩkoima cienyG

enyura

kwamGrania kĩndG kĩnyitaine GkThGthTra

moko kana kĩndG gĩa gGtheca kiume icunjT

eregethuka

kuongerereka werG; gGtiga kuira mGno

erekera

thiĩ Grorete na handG hana; GkTrTra na

thiĩ urorete na handu hana; ukirira na

ndeto

erera

kuriunga hatarĩ na muoroto

ereruka

cokia kindu ukurTte kana ukanyua hamwe

na mTrukT mumero-inT kuuma nda

eruka

cokia mTrukT na mumero kuuma nda

eterera

kindTria na mwTrTgTrTro wa gukinyanTra,

kwTgwatTra kana kuona

       

UUMQ iimuivi na iiiumciu rvuuuia nua

eterera

kindĩria na mwTrTgTriro wa gGkinyanTra,

kwTgwatĩra kana kuona

etha

rora kĩndu, undu kana mundu harTa arĩ

etherera

etha handu he na ukunderu wa kTrĩa

kĩrendeka

eya

enja kiugu kana gĩcegu weherie thumu

kuo; enja kTeya ; enja na njĩra ya gukuruta

## G
gaacĩra

therema; gĩa na umithio mwega maundu-

inĩ

gaanda

irio kugĩa na muheera utarT mwega nTundu

wa kwanjia guthuka

gaanda

ciĩga cia mwTrĩ kuhoherera na ikaheha

muno nT kuringwo nĩ heho;

gaanda

mwTrĩ gukorwo utekuigua ruo, kuhota

gwTtambGrukia kana gwTkGnja;

gaanda

       

mbembe njGa kGhoherera nT gutGura

gabituri

tubitGri

kĩndG kĩnini mGno gĩkĩoneka

gabuturi

tubutGri

thoo nene TnyitanagTrwo nT mGndG mGthia

Gmwe na GngT mGthia GrTa GngTIkarenga

mĩtĩ

gabuuthu

tubuGthG

mbGGthG: iciaragwo nT mGngG na

ihGthagTrwo kGiga maT

gaca

gTa gTko gTtarathera ona gTathambio

       

   

gacembe

tucembe

icembe inini rĩhuthagĩrwo kwenja turima,

kuhanda na kurĩmĩra irio na rĩkoragwo rĩ

rĩa mĩena TrT

gacĩra

tucĩra

njĩra TtarT njariĩ: njĩra ya guthiĩrwo na

magGru

gacumbĩri

muthia wa kĩndu kĩraya na igurG

gacunjT

tGcunjĩ

gĩcunjĩ

gagata

       

mucamo GrTa kĩndu kĩgĩaga kĩarindwo

kana matunda mamwe magĩaga

makĩanjia guthuka

gagatia

rinda kĩndu nĩguo kĩgĩe na mucamo

mugagatu

gaĩra

neana mwanya mwanya; Tkira handu

mwanya mwanya

gaithia

mukamo kGiyura iria

gakaraku

mumera uhuthagTrwo gwTkTra thararTni na

gakaraku

mumera uhuthagĩrwo gwĩkĩra thararĩni na

mĩri ya guo nĩĩtherukagioĩkoima rGnyaga

rwa kGhaka indo ta njora; runyaga ta rwa

mĩri ya gakaraku

gakenge

kaana ka mundu ga guciarwo gatanahota

gwĩtwara kana guikara thĩ

gamba

ruta mGgambo GtangTtaGrTka ta rwario

gambururuka

gamba o rĩmwe na kayG kanene

       

gana

heana uhoro uurumanTrTirie mahinda ma

uria wahanTkire

gana

kumia

gana

mucamo mururu ta wa kĩnya gĩtarĩ

gĩthambie kana maĩ maria moimaga ho

gĩathambio

gandira

rituhiria mĩtaratara nĩguo Treme

kurumĩrĩrĩka

gangara

       

kenia mwTri na mĩago

garagara

kTndu gwTtara gĩthiururukĩte

garagaria

gutwarithia na njĩra ya guthiururukTria thT

garamĩria

cungĩrĩria kTndu gGikara kĩgariĩ

garĩra

agĩra nĩ kugĩa na uthaka

garu

       

   

garuka

garuka

mGndG utirikTte andG ake akamokĩrĩra

hamwe na thG ciao; mGndG GtirikTte krnko

arĩte agagTGkĩrĩra

garura

roria mwena GngT

garurira

tigana woerere kĩndG.GndG kana mGndG

GngT

garuruka

hGgGka Grore na kGngT; tigana na mithiĩre

woerere TngT ngGrani

       

gataa

garura indo cia gutwarithio ta ngari kana

ngono

gatagati

gatTTna kaiganaine harTa mĩthia TTrT

TranyitanTra; kĩnaa thĩinĩ wa nyingĩ

gatambi

tutambi

ciumbe irĩ kĩuga kTnini ithiagĩra thT kana

iguru rĩa kĩndii ta mumera kana nyamu

gatandatu

  th

gatandatu

       

muthenya wa gatandatu wa kiumia

gatano

muthenya wa gatano wa kiumia

gatano

  th

gataru

tutaru

ngari ya kugera maĩ iguru irerete

gatatu

  rd

gatatu

   

mGthenya wa gatatu wa kiumia

gatha

kumia na kwarĩrĩria unene na ukaru;

guucia kindu niguo kTrume; guucia kĩndu

na mĩthia yakĩo yothe hamwe

gathandambuiru

jgego riria rTkoragwo gatagatT ka igegeo

rĩa muthangiri na ikambucu ria mbere

Gathano

mweri urĩa heho Tkoragwo TcacTte ukaga

mbere ya mweri wa Muoria-nyoni

GTthungu Juĩy

Gathathanwa

       

Gathathanwa

kTanjTrĩria gTa kĩmera kĩa heho ukaga

gatagatT ka mweri wa Mugira-njara na wa

Gathano GTthungG June

gathĩka

ingĩria kĩndu kĩnyitane na kĩndu king!

gathĩkania

ingTrania indo inyitane

gathima

hiuhia maguta ma nyamu nyungu-inĩ

matweke na moime ngarango

gathira

   

gathĩra

umĩria maundu hatikagĩe na umithio

mwega

gathirange

mwanake wĩ na hinya wa with!; mwanake

utari onana na mundu kTmwTrT

gathTrĩria

gana wega wa kTndu kana mundu nĩguo

etĩkTrwo

gathura

regeria kTndu kiuma kĩgathe

gatigithu

       

kanyungu gaceke kanini ga kuiga maguta

gatnna

mahinda maigana una; uraihu wa handu

ukĩgerwo na mahinda; icunjĩcia undu

igaĩtwo na kĩgeri kĩa mahinda

Gatumu

mweri uyu Gkaga mbere ya mweri wa

Mugaa wa themithu. NTrTo magongona ma

irua makoretwo magĩkwo thutha uyu

GTthungu December

gaturu

tuturu

kanyamu ke muhianĩre wa mbĩa no ke

muting'oe munene wĩ na guoya muingĩ

gaikaraga marima-inT na kendete kurĩa irio

nyumu

gaturume

tuturume

kagondu ka njamba gatar? kanene

gatuu

kumenyeka muno nĩ undu wa uhoti muna

gaya

amurania ; iga mwanya mwanya

gayania

amurania ikundi itigakorwo hamwe;

amurania nĩguo o muheyo egTTre kĩndu

geeta

guucia uta nĩguo Gikie muguT

   

gega

kurora handu hamwe Gtekwaria kana

kurora na kungĩ

gegeara

makio nĩ GndG Ggutige Ggegete

geka

tGma mGndG eke GndG GkGmGrehithTria

ndirG mGhano: mGciari kuonia mwana

wake njaga nĩ kGmGgeka

gema

thakara nĩ kGhumbwo indo thaka

gemia

       

humba na indo cia guthakaria

gena

thi? handu hana wĩ na itGmi itarĩ cia kTwTra

kana ithama

genda

umagara kundu kuraya na muoroto muna

gendera

guikara ung'athĩtie

gera

hitukTra; tuĩria muigana wa kĩndu

       

 

   

gera

Tka kĩndu kana mundO GndG muna: gera

ngero

gere

njuru makĩriaĩkĩringithanio naĩngĩ njuru

geria

Tka undu Gtari na Gma kana no GGhote

geria

ringa itheru

geria

roria ukinyanĩru

       

geta

thugunda kwanjĩrĩria

getha

maatha maciaro kuma mugunda-inĩ ma

kuigwo ikumbĩ

gia

gwĩka undu wa kwagithia gĩkeno

gĩake

ciao

mu  

gĩake

kĩndu gĩakĩtwo ta nyumba

gĩathi

at hi

andu a ruruka rwa Ndurubu aria maarT ene

ithaka

gĩathi

ciathĩ

muthĩ wamGrTirwo GndG muna; karTTko ga

gutungana

gĩatu

njatu

gĩcunjĩ kiumanĩte na gwaturwo muhano:

gĩatu kĩa ngwacT

gĩbungo

ibungo

kĩuma gĩtumĩrĩirwo handu gĩ gĩa kuhinga

gĩcacĩ

       

   

mwĩtĩo

gĩcakuri

icakuri

kĩndu gĩthondeketwo kĩrĩ gĩa kuhakura

indo thĩ

gĩcambio

gĩko gĩa kwaria ndeto cia gucambia

gĩcandĩ

icandĩ

mbuGthu TkTrTtwo indo thĩinĩ nĩguo yainio

Trute mGgambo; rGTmbo rGrĩa rGinagwo na

mbGGthG ya gĩcandĩ

gĩcanuri

icanuri

kĩndG gĩa gGtambGrGkia njuĩrĩ

    

gTcegG

icegu

handu hamure thĩinĩ wa nyumba ha

kuigwo mburi

gĩcere

icere

gTcunjT kiumTte he kĩndu gTtamburuku ta

ibati kana nguo, gTcerehurTtwo

gĩcicio

icicio

kĩndu gĩkuhĩtwo, gĩkanyoroka na

gTkahenia, undu at! no wĩrore kĩruru gTaku

ho

gĩcigĩrĩra

thT nyumuĩrigicĩirio nT maĩ; handu hana

harigicTrie nT kĩndu

aTciao

gTcigo

icigo

gTcunjĩ kĩa handu haramera kTndu,

muhano gTcigo kĩa njuĩri; gTcigo kTa

mugunda; gatTTna ka handu ke na maundu

mako mekuraine na kurTa kungT

gicii

ngoro ya irigu T na marigu matarT makuru;

ithaga rT na ciuma inyitTrTirwo na karigi,

rTthayagwo guoko-inT kuma thutha wa

irongo rTa mwTrT kinya hakuhT na kTgokora;

ithaga rTa aka rTthondeketwo na ciuma

ciohereirwo karua-inT, rTthondekagwo na

icere cia makorogoca ma matumbT ma

nyaga rThumbagwo ngingo

gĩciko

iciko

kTndu gTthondeke kTrT gTa gGtahia irio

gicinga

gicinga

icinga

ruku rurakana mwaki mwena urn we

gĩcoka

icoka

nyama ciunganĩte hamwe iria itumaga

moko maceere

gĩcokio

mutumia utetwo nT mGrume akamucokia

kuri aciari ake

gĩcoro

macoro

mutondo wa mai ma ng'ombe kana mburi

gĩcuĩro

icuĩro

handu harĩa hombagwo nT nyoni

   

gĩcungi

icungi

krndu kT na turimarima tunini twa kugiria

indo nene ikTre no tukahTtukia indo itarT

njariĩ

gĩcuni

kTboko gĩthondeke na ndigi muthia-im

ciohereirwo kamuti-inĩ gTa kuhura mbiruri

gĩcunJT

icunjT

kTamuranie, gTkaigwo mwanya; gĩkonainie

na kTndu kTna na kĩnyitaine nakĩo no

nTkTrugamTtie

gicure

mburi Tkahitwo matu

gĩcurucuru

icurucuru

krndu o gTothe kĩhaana tUri kana mutu

gTtukanĩtio na maT ikaiguana

gĩcuthT

icuthT

gTting'oe kTrutTtwo nyamu-inT, kaingĩ

ng'ombe gĩkuagwo nĩ athuri kana

gTkahuthĩrwo kuhura ngi

giginyana

Tka undu muritu utegutiga ona woneka ta

urarema

giika

thinio ni undu wagTte njĩra ya kuutoria

gĩikaro

handu harTa haakĩtwo mĩciT ya guturwo nT

andu; nyumba

gTTko

iko

muturiru wa kunyuTra ndogo ya mbakĩ

kana kĩraiku; nyamu ya thTTimbagia

mutwe na ngingo na Thotaga kuruga iguru

gTTko

undu uronwo kana ukaiguo ukiumana na

handu, krndu kana mundu muna

giitu

ciitu

mu   wu:kĩndu gĩkonainie na aria mararia

gTkabu

ikabu

kiswahiĩi:kTondo gĩa gukuo na moko

gĩkang'G

makang'G

andu mahekeete gĩtĩyo na monagwo marĩ

a bata: ing'ara

gikang'G

gTtheri kTa mbembe nyumu

gĩkeno

Ghoro wa kGigua wGiganĩire na

GcanjamGkTte nĩ kGgacTra GndG-inT,

kwTrĩgTrira GndG mwega kana GndG GngT ta

Gcio

gikiatho

gĩkiatho

kĩnyita kTa njohi kana ucuru

gĩkĩro

ikĩro

ngurani ciumanTte na utiganu gatagatT ka

andu, kTndu kana indo: muhano Kamau ti

wa gTkTro kTmwe na Karanja, karanja m

mutongu muno

giko

kiria gicungagiriria waagi wa utheru

gĩkombe

ikombe

kTndu kĩhaana kamee gĩa kunyuĩrwo indo

ndweku

gikonde

gĩkonde

ikonde

ruua rurĩa ruruithagio knga-im kTa

undurume; ruua rumerete rukarekania tiga

o harTa rumereire rugatigwo rucuhTte

gikonyo

kĩndu kĩyumĩrĩtie handu kina muhianTre ta

wa mukonyo wa mundu

gĩkore

ngore/makore

ruua rwa kĩndu ta thanda ya mbembe

kana kTungGyu

gĩkoro

makoro

rora ikoro

   

gĩkundi

ikundi

andu kana indo nyunganie igakorwo

handG hamwe

gĩkundo

harĩa mukanda kana kĩndu kĩa muhĩrĩga

ucio kĩohetwo kĩogothanĩtio

gĩkunjo

ikunjo

kĩndG gĩtambGrGku gĩkaunanĩrwo;

mandĩko ma ibuku ria Ahimbirania

gĩkuu

ikuG

Ghoti GrTa GtigithGkanagia muoyo na mwĩri

GTkuyu

muthuuri urĩa wanjĩrĩirie rGrĩrĩ rwa

Agĩkuyu; rwario rurĩa rwaragio nĩ Agĩkuyu

gimara

kura uigane

gĩothe

ciothe

hatarĩkĩndG gĩtigaru

gĩra

thiĩ handu hana nĩguo woe ucoke ucokie

harĩa umire mbere

giria

hingĩrĩria GndG mGna gwĩkwo

   

gĩrima

tinia muting'oe wa kagondu; muting'oe wa

koori warTkia gutinio

gĩrima

TkTra ruoro

gita

hinga mĩanya rugito-inĩ kana iguru ria

nyumba

gTtaa

uhoti wa kurehera uuru na mĩario ya

kanua

gitaama

itaama

       

gĩtaama

itaama

kĩndu gĩtaamburuku gĩtumĩtwo na ndigi

kĩngihumbĩrwo nakĩo

gĩtahĩro

itahTro

handu hatahagĩrwo maT

gĩtaigua

itaigua

mundu wT matu matangĩhota kuigua

migambo

gĩtama

ndama

rora ndama

gĩtambaya

itambaya

       

gĩtang'a

itang'a

gĩtonga kĩnene

gĩtango

gTTko gĩa guthĩnia nT undu wa gucokerera

undG utarendwo

   

gĩtara

itara

gĩikaro gĩake na mahuti kana ngerecu gĩa

gutuurwo nĩ nyamu ta nyoni kana mbTa;

gĩtuuro kĩa nyamu gĩake mutĩ iguru

gĩtaru

krndu gĩthondeketwo gĩa guthiTra maT-inT

gTkuTte andu kana indo Kiswahiĩi mashua

aitaruru               

       

giiaruru

itarurG

kTndu kĩogothetwo kĩrĩ gĩa guthurĩrwo irio

nyumu ta mboco

gĩtathira

jtathira

nda yothe TrTa TkuTte ciaga ta nda ya irio,

ini, higo na mara harĩ mundu; nda ya

mbere ya nyamu irĩa icokagia ithagumia

gĩtatĩ

itatĩ

gTtungano gĩa gĩkundi kĩa andu

marongoreirie undu muna

gitembe

ikinya rĩa njogu kana nyamu TngTT kugGru

ta kGu; kuguru kuhana ta kwa njogu ring!

ta kwa mGndG kGrengetwo

       

gĩtende

matende

ikinya rĩa kGgGru kwa nyamu kana mundu

gĩteng'u

nyungu nene

gĩteo

iteo

kĩndu gĩtarĩ bata gĩbatiĩ kweherio

gĩtete

kĩndu gĩceke kĩraihu kĩumaga rungu-inT gTa

gwTkĩrwo indo ndweku ta iria kana curu

gĩthairu

mundu uruithĩtio m mundu utamurĩirwo

gĩthairu

mundu uruithĩtio nĩ mundu utamurĩirwo

wĩra ucio

gĩthaka

ithaka

mutitu;kĩndu kĩega gĩkĩonwoikTrorerwa;

gTcigo kĩnene kTa mugunda

gĩthaku

ithaku

handG ha thondekagwo rugito-in! ha

humbĩrTtwo nĩ nyeki kana mabati maria

magitĩte nyumba iguru mwena wayo wa

mbere; ruciaro rwa mutumia: nyumba

muhano: gwa Gatokaya nĩ gwa ithaku igĩrĩ,

kTa Nyambura na kTa Wanjiru

gTthambo

ithambo

gĩikaro gĩa thambo

gĩthana

iria rĩa mbere rĩrĩa nyamu yambaga kuruta

ya ciara rĩkoragwo rĩhana rGnyaga rwerG

rwĩ na ngoikoni

gĩthatu

kĩbii

gĩthayo

itumbT rĩkomereirio kana rĩthGku; kĩgGGta

gĩthemengu

Ghoti wa kunGha na ciugo kana meciria

git hem it hu

mathemithG

irema njeru igĩaga mwTrĩ-inT

gĩthendu

gacunj? ka mutĩ karTa koimaga harTa wa

temwo

gĩthenya

mathenya

gĩtithio muhari-inT; gacigĩrĩra gatarĩ kĩndu

thĩini wa gĩcigo kTmeru indo

gTtheri

irio cia mutukanio wa mbembe na mboco

itherukie

gĩtheru

theru

gTtarT na gTkoo

   

an n

gĩthethwa

ithethwa

indo cia muhĩrĩga wa kĩgwa ina mucamo

utarĩ mwega nT kwaga gukura

githf

tondu

   

gĩthii

ithii

itonyo rĩcunjuragio ciande-inT

rĩthondeketwo na rua rwa nyamu

gĩthiita

ithiita

kindu kĩmerete mwĩrĩ-inĩ gĩcunjurTte; kUga

kia undurGme gT kĩruithie

githima

ithima

gĩthima

ithima

handu harakunuka maĩ na andu no

matahe ma kunyuo

gTthinĩkanio

ithinĩkanio

gTTko gĩa gutirika mundu na kumwĩka uuru

rĩrĩa abatairio nT uteithio waku

gĩthĩnjĩro

ithĩnjĩro

handG harĩa hamurĩtwo he ha guthTnjĩrwo

nyamu

gĩthioro

ithioro

handu njĩra TtigTte guthiTT nGngaru Tkarora

mwena ungT

grthita

   

gĩthita

ithita

giting'oe kia ng'ondu

gĩthithi

mathithi/ithithi

GthiG-im gatagatT ka maitho na harĩa njuĩrĩ

yanjagia kumerera; muonekere wa mundu

akĩrorwo na maitho kana no atiyo kana ca

gĩthitu

ithitu

kĩndu gĩthondeke nTguo kTgirTrTrie mauru

gukinyĩra urĩa kTragitTra

githiururi

mathiururT

kĩndu kana mucoro uthondeketwo wT

mGhari Gmwe mGnyitanu GtarT mGthia

mGhano: riGa nT rĩa githiururi

   

gĩthu

ikinya ria nyamu iria i ndwara ta nyau

kana ngui

githuki

ithukT

gTtina kĩa mutĩ kĩrĩa gĩtigaraga kĩnyitaine

na mTri thutha wa muff gutemwo

githuku

gatutu ka njoya kamerete handu hamwe

mutwe-inT wa nyoni ta urĩa mTthu

Tkoragwo

gĩthuma

ithuma

ngo Tthondeketwo na rua; kTnyamu

gTtandayie kTohagĩrĩrwo nda ya nyamu cia

njamba nTguo itikahote kuhaica cia nga;

kĩgera gĩthondeke gĩgĩtandayie

       

gĩthumbĩ

gĩthiururĩ gĩtigĩtio njuĩrĩ kĩongo-inĩ kĩa

mutumia

GTthungu

ruthiomi na mĩtugo ya Athungu

gĩthunG

ithunu

ciikaro itarT cia gutuura ciakagwo nT

agendi kana igakwo kuraya na mGciT;

gĩikaro kĩa anake

gĩthuri

mutamburGko wa irĩma

gĩthuri

ithuri

       

gĩthuri

ithuri

KTiga kia mwTri kĩrĩa kĩnyitaine na mbaru

gĩkoragwo mweza wa mbere wa mundG

kana nyamu iguru ria nda

   

gĩthuuri

ithuuri

mutT honge ciaguo itagiaga mahuti na

watemwo ni umaga iria, kaingT

nTGkoragwo na rangi mweru

gĩti

muromo wa andu-a-nja harĩa mathugumo

moimagĩra; kĩino

gĩti

it!

kiswahiĩi kiti: kĩndG gĩthondeketwo gT gTa

gGikarĩrwo

       

gĩtĩa

itĩa

kĩohe kĩa indo cia muhĩrĩga wa nyeki ta

ngano

   

gĩtiiro

itiiro

ruĩmbo rwainagwo nT atumia akuru

gĩtnyo

itTTyo

mutugo wa kuonania kwĩnyihĩria na

gukenio nT mundu

gĩtimu

ndimu

karugi kombukaga ke runyaga ruiru na

rwa ngoikoni mathagu-inĩ gakagTrTra

nyumba yako indo-inT

gĩtina

   

itina

muthia wa kTndu Gria gTikarĩire gTkehanda

gĩtindo

itindo

harĩa haumagaragĩrwo hagaikarwo no tiho

hararagwo

gĩting'oe

muting'oe

gĩtingĩ

kTrung'o kĩa mutĩ murGngaru muteme,

ukahururwo thari na ugaicuhio

gitĩra

hGthĩra Ghoti kugiria GnGhu Ggwate kTndG

kana mundu muna

gĩtira

itira

gĩcigo kĩa mugunda kĩmerete nyeki

gĩtira

mugunda umerete nyeki

gĩtiro

nyĩmbo cinagwo nT atumia ahiku kaingT

thutha wa mambura ta ma ngurario

gĩtonga

itonga

mundG urĩ na indo ciake nyingTimuigamte

na igatigara

gĩtono

itone

karugi ka muhTrTqa wa nqiqT ke runyaqa

gĩtono

itone

karugi ka muhĩrĩga wa ngigT ke runyaga

rwa mukuyu

gĩtoore

itoore

kĩumbe kĩnene ta mbuku kĩhaana mbĩa

gĩikaraga mĩhunguru-inĩ ya mahiga

gĩtuamba

ituamba

mukuru wĩ na tTTri munoru na munyotoku

maĩ ungĩrĩmĩka

gĩtumbĩ

kĩara gĩa guoko kĩrĩa gĩtungu kurĩ ciothe

gĩtumi

itumi

  gĩtumi

itumi

kĩhooto gTa gwTka undG

gĩtumumu

itumumu

ur? na maitho matonaga

gĩtunguru

itunguru

kiswahiĩi - mumera uhuthagĩrwo guTkTra

irio mucamo na watinangio nĩ ururagĩra

maitho

gĩturi

ituri

muthia biu

gĩturwa

gĩikariro kTrTa muthuri aikaragTra e thingira

gĩturwa

gĩikariro kĩrĩa muthuri aikaragĩra e thingira

agĩtua matua ma muciĩ wake

gĩtutu

andu, indo kana nyamu nyingĩ ciungamte

hamwe

gĩtuuro

ituGro

harĩa hatuĩtwo muciĩ wa guikaragwo

gĩuthi

ciuthi

gucuuka mĩtT mundu akagwTrwo nĩ mutT kT

munyaka

gocithia

       

heithia gĩtĩyo nĩ kugana uhoti na wega

gocogoco

inegene rĩa ngarari

gogota

titika murigo muritu utarahota gukuua

wega

goma

kisawahiĩi rega gwTka undu

gona

gTcoka kurema gutamburuka kana

gukunjĩka rnundu wa kuguthwo; mwĩrĩ

kugaandio na mĩthaiga ya gutuma mwene

ndakaigue ruo  

gonderera

ikara o Gguo ta GtarT na hinya: ikara ta wT

na GgGta

gonyoka

gĩa na kĩgoci

gooca

tTTya na ciugo cia kGgana Ghoti na wega

goromoka

ruta mGgambo o rĩmwe wa marakara;

mGraramo wa nyamG T na marakara

goru

       

an w

   

uiru

gothe

tuothe

kanyamu kanini: hatarT gatigaru

gotora

gucia kĩndu kinya kiunTke harĩa kĩnyitĩrĩire

guanyĩrĩ

maguanyĩrĩ

guoya umerete rua-inT; nguo ya rua rwĩ na

guoya

guca

tiga nĩ undu wa

gucia     

gucia

hGthĩra hinya wa moko kurehe kĩndu na

kurĩa urT

gugua

kTumbe kTnene gTa kumakania

guguna

guteta na mugambo utaroiguĩka wega

gugunyara

gunyara

guguta

       

guguta

nyua kĩndu GtegGtigithTria; nyua njohi TkTre

gĩkĩro

guĩka

humbĩra na taama; theca na kĩndG gĩ

gGikio ta mGguT; mGndGrGme kGgĩa na

ngwatanĩro ya GrTrT na mGndG-wa-nja

guĩka

kGruta gTTko

guka

ithe wa nyGkwa kana thoguo; mGndGrGme

mGkGrG mGno

gukanda

       

gukanda

gukima kĩndu gĩthĩe ta mutu kana tTTri

mutukanu na maT ukĩhuthĩra moko

gukuma

gukunga ugĩtonya handu

gukunda

gwĩkĩra kĩndu gĩtweku kanua nĩguo

ukĩmerie

guma

gĩa na gutu nĩguikara handu he na uhehu

kana kwaga kuhuthĩka kwa ihinda

guma

       

   

guma

kuunuha na njĩra nene

gumba

rehithĩria Ggwati munene

gumia

tuma gutu unyite kĩndu

gumĩra

Guru kunyita na kuunuha na njĩra nene

guna

tuĩka Gteithio mGnene

       

   

guna

tuĩka uteithio munene

gunya

ihuga o hanini

gunyara/gugunyara

gucaĩrĩria tar! gukunjakunjana

guoko

moko

ciĩga iria icunjurĩte ciande-inĩ ihGthagĩrwo

kunyita indo; maguru ma mbere ma

nyamG cia maguru mana

guoya

maguoya

       

   

guoya

maguoya

muhianĩre wa njuirĩ GrTa Gmeraga rua-inĩ

rwa nyamu iria itombukaga

guoya

undG wa gwĩtigĩra maundu maria

utaramenya mekurĩkĩrĩra atĩa

guoyohia

makania; TkanTra guoya

gurara

ringwo utihio kana ugĩe na uimbo; Gruo nT

indo iria GraigithTtie wone umithio mwega

guraria

guraria

cungĩriria nguraro;Tka igongonga rĩa

ngurario

guruka

umwo nT ngoma: gĩo nĩ ngoma njuru;

gwĩka maundu moranĩtwo na mwĩcirĩrie

mwega nĩundu wa kGruara tombo

guruma

kiswahiĩi nyamu kurarama

gurumuka

ukTra kuuma toro o rimwe na mGthituku

gutha

gutha

tunya o rimwe hatari kugiginyana

gutha

ringa

guthiĩ

kuuma handG hamwe kinya handG hang!

guthugua

guthiururukĩria mĩthia ya twara kana rGhĩ

handG hamwe GhahinyTrĩirie

guthuguma

kGruta gĩko kĩa mwĩri gĩ gĩtweku ta maĩ

guthuguma

kOruta gĩko kĩa mwĩri gĩ gĩtweku ta maT

kuhTtGkĩra ciĩga cia uciari

guthuka

teng'era gatTTna gatarĩ karaya na ihenya

rĩnene

guthuka

aria na mugambo munene wa gwathana

guthura

teng'eria gatTTna gatan karaya na ihenya

rTnene

gutirT

   

gutirĩ

wagi handuhana

gutu

rukungu rurĩa rwĩnyitagĩrĩra indo-inĩ cia

kĩgera nĩ GndG wa Ggunyu kana kwaga

kuhuthĩrwo kwa ihinda

gutu

matu

kTTga kĩrĩa kThuthagĩrwo kGigua; ref

gutuba

kurika kamGriko o rĩmwe; gGkorwo nĩ

GndG mGritG ta gGkuTrwo nĩ mGndG

Grehokete

gutuka

gutuka

maka o rĩmwe

gutuka

muthenya guthira; nduma kuingĩra; gĩthithi

guikara ta mwene e murakaru

gwake

kwao

kundu gOkonainie na mundu muna

gwata

nyita mwaki; mungGrwa kuanjia kumera;

kinya hind! na

gwatanĩra

       

gwatanĩra

nyitanĩra

gwathĩkĩra

kuigua mawatho mana

gwatia

akania na mwaki; nyita ihu

gwatia

gwatura ihĩndĩ kana kĩndu king! kĩrungarG

ta uguo na gatagatĩ

_gwete

riUInvfonTm ĩ/fmo mfihonn-  /orTithi rVT

_gwete

ukinyamru kuna muhano: KarTithi nĩ

muthuri wa gĩtĩyo, ekaga maundu na njĩra

Tgwete

gwĩbarita

kwĩyarahura na undu wT na mwago

gwĩcunjuma

gwĩthuna taarĩ maguru uikarĩire;

gwĩthuthuma

gwĩkana

gwĩkĩra ungĩ o urĩa we arĩ a gwĩka; kugTa

na ngwatanĩro ya gnko kĩa urĩrĩ

gwĩkithia             

gwĩkithia

ithako rĩa ciana rĩa kwThithanTra umwe

agacaria aria angĩ

gwĩtemania

kwĩrekania thĩ o uguo hatarT kTharĩro

gwĩthikĩra

guikara ukirĩte na gTthiithi gĩtarĩ gĩkengu,

utekwenda kwaria nT undu wa kTeha kana

kumaka

gwĩthuthuma

gwĩcunjuma

gwĩtigĩra

gwĩthuthuma

gwĩcunjuma

gwitigira

kGmakio nĩkĩndu kana undu GngTcungTrTria

ugwati

gwĩtirimia

gwĩtirĩrĩra na kĩndG nĩguo Ghote gGthiĩ

gwitu

gwakwa

kundu gukonainie na mwaria

gwĩtwo

kuurio uthii handu hana; gukua

haa

kuu

kiugo gĩkĩ kĩhuthagĩrwo gT kĩuria:handu

mwaria ataramenya

haara

igua na utaukwo m undu; thingata mundu

ugwĩkĩte Guru nĩguo arĩhe GGru Gcio kana

amenye ndGkenetio nĩ GrTa ekTte; hang'a

indo kGndG na kGndu GcicokanTrTrie

hamwe; nyamG gwetha irio

haaria

handG he gatĩna kaigana Gna kuuma haria

mwaria arĩ

haata

tindĩka kĩndG GkThGthTra kĩndG

gTthondekeirwo wĩra Gcio kaingĩ nĩguo

Gtherie handG mGhano: haata rGragara

tindĩka kĩndu ukThuthĩra kĩndu

gĩthondekeirwo wĩra ucio kaingĩ nTguo

utherie handu muhano: haata ruragara

rurĩa urute kĩara-inT

## H
haca

hinyĩrĩria ukĩgayania

hacwo

hinyTririo nT urĩa uragayanTra

hagaiga

tangĩka ngoro nT kumakĩra undu

hagaria

kurutithia kĩndu iguru rĩa king! nTguo

kĩuhĩge

   

hag!

harĩa nyungu nkaragTra riko-inT

rĩthondeketwo na kahagT; rora kahagT

haguka

krndu kugua kuuma harĩa kĩigĩrĩirwo:

muhano: nyungu nTyahaguka gĩtheri

gĩothe gĩaitĩka; kugua na rwere

hagura

guithania kĩndu kTrungiT hatarĩ GbacTrTri;

Eheria mundu wathani-inT kia hinya na

negetha wathane ithenya riake

haha

harĩa mwaria arT

hahaatĩria

kwĩyoera indo nyingĩ hatarT gucaĩra aria

angĩ matikaage

hahama

hahaatĩria indo ciene

hahuka

nyitwo nĩ kĩmako o rĩmwe na gwa kahĩnda

kanini nĩ undu wa kumĩrĩrwo nĩ undu kana

kĩndu o rĩmwe uterĩgĩrĩire

hahura

tuma nyamu kana mundG ahahuke

haica

   

haica

ambata iguru rĩa kĩndu; nyamu ya njamba

kuonana kĩ mwĩrĩ na ya nga

haicwo

nyamu ya nga kuonanwo nayo kĩmwĩrĩ nĩ

ya njamba

hairu

kuiru

handu he na runyaga ta rwa makara;

handu he na Ggwati munene

haiya

kiugo gĩa kuonania kĩmako, muthituko

kana muhahuko muhano: haiya! AtT

kwanyu gGtiĩrĩga mbura na gwitG yurTte

karĩ thĩ gakongoya!

haka

tandayia kTndu gĩtenderu ta maguta iguru

rĩa kTndu; heana ihaki

hake

hao

mu  

hakiri

Kiswahiĩi rukobe

hakuhT

gukuhĩ

handu he na gatTfna gatarT kanene

hakura

hokora; nina uhoti wa njamba guciarithia

hakura

hokora; nina uhoti wa njamba guciarithia

na undG wa kunGha kTTga gĩa kuruta

mbegu cia uciari

hamba

thiT handu iguru

hamwe

handu hana hatarĩ na hang!; guĩka Gndu

na ngwatanĩro

hana

kuna

handu hakonainie na uhoro urTa urarĩrTrio

no hatiragwetwo nĩha

handa

TkTra kĩndu tTTri-inT nTguo kĩmere; rugamia

kTndu kTnyitĩrĩirwo nĩ tTTri gĩtikague

handu

kundu

harTa hangĩonwo, hahutio kana hathio

hang'a

thiĩ haha na harTa ugĩetha wThokete kuona

umithio wa gwĩka uguo

hang!

kungĩ

handu hana tiga harTa he kugwetetwo

mbere

hang'i

hang'i

mathaga ma atumia mekagĩrwo gutu-inT

mathondekagwo na rugucio rwa gĩthiururĩ

ruĩkĩrĩtwo ciGma

hangĩra

IkTra kĩndu gĩa kuhuthĩrwo wĩra-inĩ ta

ithanwa kana ruhiG munyito

hangura

hagura

hanguranio

guithio rĩrĩa urungiĩ GtegubacTrTrwo

hanya

       

tiihia na ndwara; irema cia gutiihio na

ndwara; ruma Gthecete na ndwara

hanyuka

thiĩ handu hana na ihenya rĩnene

hao

hake

mu  

hara

thirĩrwo nĩ Gtonga; tiihia na ndwara kana

kĩndu kina tumĩthia tGkuhĩ; nguraro

ciumanĩte na kuharwo

haragana

amukana hatarĩ mGtaratara; GndG uuma

mGtabarĩre gGthira hatarĩ mGtaratara

   

haragana

amukana hatarT mutaratara; undu uuma

mutabarire guthira hatarT mutaratara

haranio

nguĩ ciumanĩte na mutonyano muhano:

acio matuire na haranio kuma rĩrĩa

maregire kuhanda ngiri

harata

kwaria ndeto thuthurie na kinyi

harĩ

kGrĩ

handu he na kĩndu, mundu kana undu

muna

haria

   

haria

handG haragwetetwo ihinda rĩhĩtuku;

handu hana

harĩria

thagathaga krndu nĩguo kThuthTke

harĩrĩria

harĩria

haruka

tonya handu hakundeeru

harukia

tonyia handu hakunderu

haruria

tihia nĩkuhara na kĩndG

hata

remererwo kuuma handu unyitĩtwo nĩho

hatha

thabai; makĩria ma kĩndu kĩmwe

guciaranĩrwo hamwe iciara-inĩ rĩmwe

HatTka

OndG ukuhatTkTte; undG mGritG ta wa

mGrimG, ndwari nene kana thTna mGnene:

mGnyamarTko

HatTka

       

an ass

HatTka

tindĩka kinya urĩa mutindĩke atigĩrio handu

hakunderu ataraiganTra;Nyamaria

hatTra

tindĩkĩrĩria kĩndu handu hakunderu

gugTkĩra

hatiri

gukorwo kĩrĩa kĩrarĩrĩrio gTtikoretwo ho:

wagi wa gĩtumi kta undu muna muhano:

hatiri kĩrĩa kĩramurĩria

hatiriria

agarara kĩhooto kĩrĩa gĩkoniĩ mundu ungĩ

kana nyamu; hatTra

   

hau

kuu

handu hana harekĩrwo undu kana

hakaigwo kTndu

haya

kiugo gĩa gwĩtĩkĩra

haya

kuoya indo ugĩciganagĩrĩra handu igGru

haya

korora karGkorora karecokera na

gatiroimukana

he

kinnn nTa            IrTnrĩii

       

as ĩ.III i

   

he

neana

heega

kwega

hagĩrĩru hatarĩ na unuhi

heeha

heherera

heherera

arĩria na mugombo munini matG-inĩ ma

mundG GndG GtangTiguTka kGnene

heene

kwene

harĩa hatagGkoniĩ

   

heenia

Tra ndeto itarĩ cia maa

heho

rĩera ihehu

heke

kTTga kĩa nyamu ya njamba kĩrĩa kĩrutaga

mbegu cia uciari

henereria

hĩngĩca na waara werekeirie muhĩngĩcwo

handu hana

heneria

   

heneria

heana ndumĩrĩri ya hitho na njĩra ya ciĩko

handu ha ciugo

henia

kuruta utheri uramurĩka ugĩtithagia

henuka

hiuka o rĩmwe hatarT gucokera

heo

nengeruo kĩndu wTtTkĩrĩtio kuhuthĩra kana

gwatha; ciara

herekia

   

herekia

thirĩkia; gucokera maGndu Grakanio gwĩka

nĩguo urakarie uria uragukania

heta

kweheria kTndu kĩrahumbTra handu

hetwo

eherio harĩa uhumbTrĩte; kĩrĩgG kurua

hĩa

gucinwo nĩ kTndu kThiu; rugĩka

hĩa

rora

   iuiiiuiitf id wd nue, iĩia iiiuiniKaya

guthambia thakame ikaruta gTko kT

mathugumo

higuka

mahĩndT kurekania igathĩkanĩrio-inĩ; kĩndu

kugua kuuma harĩa kĩigĩrĩirwo: muhano:

nyungu nĩyahigGka gĩtheri gĩothe gĩaitĩka

hiha

hihinya kindu kiume maT

hiha

eheria mai thT

hihi

kiugo kĩgwetagwo nĩ mundu akĩyuria undu

e na nganja na guo muhano: T hihi

hihi

kiugo kTgwetagwo nT mundu akTyuria undu

e na nganja na guo muhano: T hihi

WairimG nT aramenyire uhoro Gcio?; kiugo

kThGthagĩrwo gwTkĩra Ghoro mGna GritG

makTria mGhano: hihi nT Gramenya

GngTgakinya hau nyGkwa onete maigana?

hihia

kugucia na kGruta rĩera mahuri-inĩ

hihia

cina na mwaki

hihinya

gutindTka kindG gTtarehera harĩa kĩrĩ

hiinga

mundG wĩtuaga GrTa atari

hinga

GndG GrarT mweterere gGkinyanĩra

hTTnga

kĩndG kĩhandĩte kGhĩngĩca magGru ma

kĩndG kĩrathiĩ; rakaria mGndG nT GndG wa

mĩario kana gTTko ekĩte

hTTra

gĩthaka kĩhĩu

hika

hĩka

hiuhia kĩndu kĩrĩke kana gĩkinye na ihenya

hĩkĩkĩ

o rĩmwe na ihenya uterĩgĩrĩirwo

hĩkĩkĩ

uhoro wa gukorwo ukĩhĩka Gndu GtarT na

wetereri

hĩmbĩria

nyita mGndG gĩthGri-inT GmGrigicTte na

moko; kwĩyoera ciothe hatarĩ tha na aria

angĩ

hinahi

       

ihenya rĩtarĩ gTtumi

hĩnda

kunyua mbakT na maniuru kana kĩromo

hind!

ihinda rĩna

hinga

kirimania handu he na mwanya nĩguo

mwanya uthire; tiga undu muna wa

kTmerera nĩguo wambe uhingie undG

muna

hĩngĩca

kuhe mundu uhoro mugaru na urĩa arenda

kumenya; ingĩra njĩra-inĩ ya kTndu

hĩngTcwo

heyo uhoro mugaru na urĩa urenda

kumenya

hingira

kirimania handu nĩguo kĩrĩa gTthĩini

gTtikahote kuuma; kirimania njĩra nĩguo

kĩndu kana mundu muna ndakagere ho

hingo

ihinda rTna

hingura

kirimanura handu hagTe na mwanya

ungĩtonyerwo

hingwo

       

   

ringwo ugĩthii, nT kĩndG kĩhandĩte mbere

yaku;Tkwo kaGndG gategGgGkenia nT

mGndG GngT

hĩnja

mwĩrĩ gGkorwo GtarT na nyama kana

maguta maingĩ

hinya

Ghoti

hinya

thTTka GtuTke mGtutu mGceke; ithĩrana

hinyara

hĩnja na wage hinya

hinyĩrĩria

gutindTkmria kTndu gTtarehera harTa kTrĩ;

agarara kThooto gTa kTndu kana mundu

hira

kweheria ukaiga handu hana;  kTra mundu-

wa-nja utahikTtie ihu

hnra

mbembe kuharĩrĩka kwanjia guthuka; ihTT

kuonania gukinyanTra kurua na kwanjia

gwTka maundu ma kuonanania nT ikinyire

kurua ta kGina nyĩmbo cia muhTTro

hiriga

kugita thiingo cia nyumba na mThĩrTgo

hTrTnn

   

hĩrTgo

rora muhĩrĩgo

hĩrĩre

utaaro

hĩrĩrĩ

rutere

hĩrĩta

andu guikara marigicĩirie kĩndu ta urĩa

andu marigicagĩria mwaki makĩwota

hĩta

guĩma; teng'eria mundu kana kĩndu

       

hiti

nyamu ndĩa - nyama ya gTthaka Thana ta

ngui na T maguru ma thutha makuhĩ kwT

ma mbere na mwĩrĩ wayo ukorogwo na

maroro

hitha

iga handu hatoTyo

hitho

undu utarT mumburanĩre

hithuria

umbura hitho; ona kĩrTa kĩrarT kĩhithe

hĩtukia

   

TtĩkTria kĩndu gTkTre kuma mwena umwe

kinya mwena urĩa ungT; TtTkTra at! kĩndu nĩ

kTagTrĩru

hiuha

kĩndu gukorwo kĩnyitTte urugarĩ; guthiT na

ihenya uteguteng'era

hiuhia

kugwatithia kĩndu urugarĩ gĩkahiuha;

kuhanyuka na kĩndu nĩgetha ugĩkinyie

narua

hiukirwo

ng'urĩka

hoboka

tonyerera thĩiniĩ muhano: nda yake

Thobokete nĩ kuhuuta. TTTri urĩa

urahumbĩrĩte irima nĩ urahobokire wothe

hoca

hinyĩrĩrĩka nĩ murimu kana undu uratuma

urwo nĩ hinya mwTrT-inT

hocerera

haana ta ura hoca

hocia

cuuria kTndu handu gĩikare gĩcunjurĩte

hoha

kwaga ururu ni undu wa kuurwo nT maT, nĩ

hoha

kwaga ururu nĩ undu wa kuurwo nT maT, nT

undu wa gutuura muno kana kuhTa nT riua

hokora

rogota kĩndu ukĩhuthĩra kĩndu gTa gutahia

kuuma thT

homa

kuhinyTrirTka mwTrT nT kwaga gukura wega

homboya

tota

homia

homia

tuma kTndu gĩtigakure wega; tGma kĩndu

giĩgukuraga kĩhaane ta gĩacoka na thutha

hondera

handu hororo kurikĩra na thĩiniĩ

hong'ora

eheria kĩndu handu harTa har? hakTo;

garura ndeto na uhoro wa maheni

honia

ninĩra murimu kana ndwari

honia

mĩhonia

thanin nipko irTmTtwn mfinfinHa

honokia

amurania na uuru kana mutino

hoo

kiugo gĩa gGtarĩria kĩndG kĩraitika mGhano:

ndigithu Traita maT hoo

hoohio

kwagithio Gruru nT riua kana GndG GngT

GngTtGma mGmera Grwo nT maT

hoorera

ikara handG hamwe GkindTirie; tigana na

matGkGya

hoota

   

tooria nT gukĩra hinya kana ugĩ undu-inĩ

uma na gĩcindano

hora

tiga gwakana; heha

horera

kĩmurĩ kuhora o rĩrĩa kĩrabatarĩkana

kĩmurĩke

horia

tigithia gwakana

horio

muthuri wa horio: irungG rĩmwe rĩa

marungu ma mundurGme

   

horohio

igongona rĩa kuhoreeria Guru urĩa

umanaga na ihĩtia

horora

ita o rĩmwe

hororera

itĩrĩra handu o rĩmwe

hororoka

thererania maĩ

hota

kĩria hinya GrTa GkTte kGrĩ we gGcindana

nawe kana gGgwTka Gru

hotaa

tooria gwĩka undu

hotha

heyana nĩguo uteithie hatarĩkĩndu

wĩrĩgĩrĩire gucokerio

hothe

guothe

handG harĩa hararĩrĩrio hatarĩ ona hanini

haho hatige

hoti

Ngai; TrTa TrT hinya mGingĩ wa gwĩka o urĩa

TngTrirTria

hotoma

uruo m uhoti taarĩ guthira urathira

hotomia

uma kThoto; aga kurumTrira kĩhooto cira-inT

hotora

kwĩrigica njohero na kĩndu ta kĩnyata kana

taama

hoya

uria Gneyo kĩndu kTrTa mukunei nT wendi

wake gukune kana kwaga

nua

maT guthira handu mekwarahĩte kana

meguthereraga; kĩndu kiuma kTimbu

kuimbuka

hucuka

nda kuimbuka Ttige kuhuuhita; ruT kuhua

maT ma muiyuro

huguka

garura ngingo urore mwena ungT

hugura

hGguka; tuma kĩndu kThuguke

hugururu

kundu gutarT maT kuhakaine na iria kana

ruT

huguya

   

guruka

huha

ruta mĩhumG na kanua; totia mGndu

muremi

huhi

gGikanĩria ciugo cia kĩnyenyo

huhita

imba nda; ruĩ kuiyura rukoina

huho

rGhuho

rora rGhuho

huhuka

umwo nĩ mĩrukĩma TgutumTte uimbe

huhungi

TrT muhahĩ

huhutTka

aria mĩario TtarT na wĩigĩrĩrĩki na TtarT kTguni

huhuya

ororoa nĩkuihugio nT maĩ

huka

thira biG kwage ona matigari

   

huko

kTumbe kĩhaana ta mbĩa no gĩikaraga

rmthongorima-inT

huma

huhia naihenya ta urĩa mundu ahuhagia nT

undu wa guteng'era

humba

TkTra matonyo

humbĩka

humbĩra kTndu nĩguo gĩtikonwo

humbĩra

iamra kTndu iauru rTa kĩnaĩ         

jgego rĩkurĩte iguru wa rĩrĩa ring!

humuka

tiga kuhuma; tiga gwTka undu wĩ na

mĩnoga

hunaa

mwana kuuma nda ya nyina e mukuu

ihinda rĩa guciarwo rĩtarĩ ikinyu

hungura

gukunga handu ta uria mundu angĩkunga

rOgiri

hungurucuka    

hungura

gukunga handu ta uria mundu angĩkunga

rugiri

hungurucuka

tuTkamria handu na ihenya

hungutuka

uma handG uhatiganĩrie uthiĩ handu

hatangĩkuguna

huni

gukorwo nda TganTtie irio; mwĩtĩyo

uumanTte na gukorwo uingThTirwo nĩ kĩndu

hunia

       

huutia na kindu ukĩhitukiirie ta art kuringa

uraringa nakĩo

hunia

he irio cia kuigana; he kindu kana indo cia

kuigana

humria

heneria

hunyirira

rTma ta ari kuhurahuria, uteguikia muro thT

muno; rengerera iguru utekumunya na

mĩri; Tka undo oro uguo

hunyu

krna kĩratuma handu hahunyuke; waagi

       

o gam  

   

hunyu

kTrĩa kĩratuma handu hahunyuke; waagi

wa ururu umanĩte na kuhunyuka

hunyuka

aga ururu nĩ kwaga maguta kana kugia

rukungu

hura

handa mbeu na njTra ya guikia o harĩa I

kagua; eheria kĩndu taarĩ kuhaata

ukuhaata na kĩndu ta ruhĩ kana gataama

hura

muhTrĩga art wa njamba kana nga

muhano: ihiko cia hura umwe nT mugiro

GTkuyu-inT

   

ringa na hinya ukĩhuthira kĩndu

hurana

guthana; regana na GndG

huria

oya kĩndu naiguru o rĩmwe; enja tTTri

ukTwTikagia ta GrTa ngGkG Tkaga

huria

thinwa

hurunja

eherania indo itigaikare hamwe ciikare o

kĩndG kĩrĩ mwamG na kĩrĩa king!; ikia indo

ithiT mwamG; ananga Gtonga

hurunjuka

ikara mwamu

hurura

guucia kĩndu kTgwatTrTire handu nĩguo

ukĩamuranie

hururia

nyua kĩndu ukĩgambagia taarĩ kugucia

urakĩgucia na mĩrukĩ gĩtonye kanua

huruta

ruruho kumburana; ruhuho gutwara kĩndu

hurutĩka

hurutĩka

umburTka nT ruhuho

hurutĩra

inainia kTndu kĩrute ruhuho rwa kuhuruta

kTndu kTngT muhano:hurutTra mwaki

huta

nda kwaga irio ukenda kurĩa

hutata

ehera wuikare haraya

hutatĩra

ehera wuikare haraya utiganĩirie

       

hGtha

aukwo nĩ kĩrTa kĩrakurituhĩtie

huthia

nyarara

huthĩka

Tkwo nawe Gndu muna; thira nT undu wa

gutumTrwo

huthĩra

mutugo umanTte na gucokera kaingĩ

muhano: nĩarT huthĩra kunyua maT ruT-inT

atanaringa

huthĩra

huthĩra

Tka undu na kĩndu kina gTgĩagutuma undu

ucio uhuthe kana wTkĩke

huthĩrĩria

aga kuoya undu na uritu urĩa uwagĩrĩire

huthu

utarĩ hinya wa Gtonga kana uhoti munene

huti

huuta

hutĩro

gatagatĩ ka harĩa mbaru ithirTire na honge

       

hutĩro

gatagatĩka harĩa mbaru ithirĩire na honge

mwĩrĩ-inĩ wa nyamu kana wa mOndu

hutithia

tuma kTndu kĩhuutie handu hana

huu

kiugo gĩa gutarĩria kTndu kĩrahuruta

muhano: ruhuho rurahurutanaga huu

hGuna

igania irio

huuta

   

huutia

igĩrĩra kUga kĩa mwĩrĩ ta guoko handu;

kĩndu king! gwĩka ta uguo; igĩrĩra kTTga kĩa

mwĩrĩ ta guoko handu nĩguo GigGe GrTa

hatariĩ

huya

huhuya

huyo

njuĩrĩ iria imeraga njegeke kana kTTga-inĩ

kĩa GndGrGme kana kĩa Gtumia

hwa

kiugo gĩa gGtarĩria GndG wĩkĩkĩte na ihenya

rĩnene mGhano: arahĩtGkire mGndG Gcio

hwa!

       

hwaa

kiugo gĩa gGtarĩria GndG wĩkĩkĩte kahora

urumĩmrie GtegGtigithTria mGhano: rGT rGu

nĩ rGnene rGthereraga hwaa

hwaĩ

GtukG wa mGthT mGhĩtGku

hwaĩ-inT

kwanjia kGgĩa mairia nduma TkTingTra

hwee

hwererekera

hwererekera

       

   

kiugo gĩa gGtarĩria GndG wĩkĩkĩte kahora

urumĩrĩirie utegutigithĩria muhano: rGT rGu

nĩ rGnene rGthereraga hwaa

hwaĩ

GtukG wa mGthT mGhĩtGku

hwaĩ-inT

kwanjia kGgĩa mairia nduma IkTingĩra

hwee

hwererekera

hwererekera

thira kahora kahora; Grwo nĩ hinya kahora

## I
ibata

undG Grendekana nĩguo undu muna

ugacĩre: ibataro

ibataro

mabataro

ibata

ibati

kĩgera gĩturĩtwo gĩ gĩa kugita

ibebe

mumera wa mbembe uria ukGrĩte kuma

tTTri-inĩ na nĩho mbembe TkGragTra

ibuba

hi i h'

ibuba

mabuba

inyamu inene rĩa kuiga indo ndweku ta

maĩ

ibuku

mabuku

handu handTkĩtwo kana handĩkagĩrwo

mohoro mana nĩguo mathomagwo ho

iburi

maburi

gĩtaama gĩtumĩrĩirwo handu he na

munyito gT gĩa kwThumbĩra mbura kana

riua

ibuuru

rubua

Tbuya

Tbuya

kwĩitĩrĩria muhu kana rukungu

ibuyu

kĩbGyu

rora kĩbuyu

Tcaara

TtTa

icembe

macembe

Kiswahiĩi

icere

gĩcere

kĩndu kĩamuranĩtio na njĩra ya

gucerehurwo; kĩndG gĩtambGrGku

kĩamGranĩtio he king!

kahora

kiugo gia kuuga mwaria mwe mwene kTrĩa

kĩrarĩrĩrio muhano: maitu, witG, citu, gitu

kiugo kTonganagTrĩrio na ciugo ingĩ gT

gTakuonanTrĩria muhano: Tno nĩyo; kiugo

gia kuonania gwĩtĩkĩra muhano: T nT

tGguthiĩ;

TagTria

gwTtua mwega; TagTrithia

Tanda

nyuria na irio nda

iciara

maciara

gĩko gĩa guciara mwana

iciciara

aciciara

rĩtwa rĩrĩa mutumia etaga ithe wa

muthuriwe

icoki

njoki

mĩtTIrĩaTkagĩrwo nyamu ngingo nTgetha

Thote kuguucia kĩndu gT thutha wacio ta

mĩrau

icokio

macokio

uhoro uheanĩtwo thutha wa uhoro ungĩ

gukorwo uheanĩtwo kana kĩuria kĩurĩtio.

icoya

   

icoya

macoya

ihuti ria muramba wa irigu kana ihTndu

icuhia

ruta makoro ma kĩndu kĩrGngaru ta kĩgwa

temerera muthia wa kĩndu kTrungaru

uhane muthece muhano: ciana nT ciĩ

tihagia muno igĩ-icuhia turamu

icungwa

macungwa

Kiswahiĩi: itunda ria mumera wa

mucungwa

iga

tuma kindu kana mundu akorwo handu

hana na undu wa wĩko waku kĩumbe

Tga

Tgumĩra

igai

magai

indo iria mundu atigagTrwo nĩ aciari ake

igana

magana

igana

kinya gĩkĩro kĩria kĩrendekana

igania

_ Caĩĩs and notifications wiĩĩ vibrate

gia muigana uria urabatara

   

igania

iga utarĩ na ubacĩrĩri

iganĩra

TtĩkTra kĩrĩa kĩho ona akorwo tikĩo kĩega

ona kana kĩiganu

iganĩra

kĩndu kuhaorka handu gĩgakorwo ti kĩnene

kuhakĩra na ti kĩnini gukĩra urĩa kĩagĩrĩire

iganjo

maganjo

handG hathamĩtwo hagatigwo hatarĩ na

atuuri

igata

igata

mahiga moimaga maĩ-inT mathĩyagwo me

ma gwĩkĩra irio mucamo

igegania

undu wa kumakania utarĩ wonwo

igego

magego

rĩkoragwo thĩinii wa kanua rĩmerete kTni-inT

rT ria kuruma, gutambura kana gutanuka

igerio

undu wa kugera wTkindTru wa mundu

igima

magima

rĩothe rĩtarĩ itinie kana rTkeherio kTndu

igĩrira

iga kTndu gTikarĩire iguru rTa kĩndu kana

handu

igoko

rua rwa mutT

igongona

magongona

gTTko kĩrongoreirie undu muna kiumanĩte

na wĩtTkio ukonainie na ungai

igoogo

magoogo

muhĩrĩga wa nyoni cia rĩera-inĩ ikoragwo irT

njiru na muhĩrĩga umwe nĩ urT runyaga

rweru gĩthuri-inĩ

iqooti

   

igooti

magooti

Engĩish itonyo rihumbagwo mwTrT wa

iguru rĩgekĩrwo iguru rĩa nguo cia thnnĩ

igota

igothe

magothe

undG kana kĩndu gĩa kugegania kana kĩa

bata muno muhano: kahTT nT magothe

igoti

ngoti

thuutha wa kĩongo kĩa mundu harĩa

ngingo na kĩongo inyitanagĩra

igoto

igoto

jgoko rĩa muramba

igua

matu kwamukĩra mugambo; mwĩr?

kwamukĩra maundu maria maurigicĩirie ta

heho kana rugarĩ; meciria gutaura

maundu ta ma gfkeno, kĩeha,wega kana

uuru

iguana

nina ngarari; indo itukanĩtio gutukana

wega igatonyana biu

iguithia

taarĩria muno nĩguo wĩtĩkio ona akorwo

nduraria ma; tuma mundu kana nyamu

Tigue Tngenu kana TtarT ngenu

iguku

maguku

kTTga gĩkoragwo mugongo-inĩ hakuhĩ na

ngingo thĩinĩ wa nyamu ta ngamĩra kana

mThĩrĩga Tmwe ya ng'ombe na gĩkoragwo

kTiyuire maguta; waathe ugĩaga thĩini wa

munyiginyigi wa mundG ugekunja

akahaana ta arĩ iguku e nario

igukumiro

harTa hatonyagĩrwo mundu akungTte

TgumTra

Tga: geria gwĩka undu ukTmenyaga

ndungĩuhota

TgumTra

TkTra hinya wa mwTri undu-im urĩa ureka

iguru

kurĩa njata, mweri, riua na matu ikoragwo;

handu hatuugĩru gukĩra harĩa hang!;

gacumbĩrT; muthia uria GtahutTtie thT

kTndu-inĩ kĩhandĩte

iguta

nyamG irĩa irTithagio kuhaicwo ikagwatia

ihu

Tha

thGka makĩria

ihaki

mahaki

kĩndu kTheanĩtwo nĩguo mundu one kTndG

agararĩte kThooto

ihanda

mahanda

ihinda rTrĩa mbeu irekĩrwo tTm-inT nĩguo

imere

ihariria

mehariria

mwTthagathago nT Gndu wa undu munene

ukirie gukinya

ihatha

mahatha

kTrTa gTciaranTirwo ihinda rTmwe kuuma

nda Tmwe; kTndu gĩkurĩte kĩnyitaine no

kTnyitĩrTirwo muthia-inT umwe

ihati

mahati

guikia kuguru uringe nakuo

ihenya

ihenya

mTtukT ya gwTka GndG hatarT na thieya

ihera

mahera

gTTko gĩa kuiguithia uuru GrTa GhTtTtie

iherero

kGrTa andG maheagirwo ihera kana

mathĩnĩkagĩra mGno

ihia

nguraro yumanTte na kGhia ni mwaki kana

kTndG kThiG

Ihia

   

Thia

una mugiro

ihiga

mahiga

kĩndu kTGmu gĩtangĩmumuthurwo na moko

kĩenjagwo tTTri-inT;kTndu kĩyumbĩte

gĩgakorwo kĩumĩte

ihihĩro

harĩa hahihagĩrwo

ihinda

mahinda

gatĩna kageretwo na mĩgendere ya riua

kuuma rĩaratha kinya rĩthue, na kuuma ria

thua kinya rĩrathe ring!, mĩthenya kana

imera

ihĩndĩ

mahĩndT

kTTga kĩumu na kTeru kĩrĩa nĩkĩo nyama cia

mwTrT ikoragwo inyitithanTtio na kĩo

imndu

mumera wa muhĩrĩga wa marigu na

maciaro maguo nT marĩ mbegu nene njiru

ihĩtia

mahĩtia

gwĩka kana kuuga undu urTa utagĩrĩire

ihoro

mahoro

irima

ihoru

awĩthikĩra nT kĩeha         

   

ihu

mahu

mutumia kana nyamu ya nga gukorwo

TkuuTte mwana urethunga nyungu-inĩ ya

Gciari

ihua

mahua

kTroo;kTroo kana mumera urahuthĩka

kugemia nĩundu wa ururu waguo

ihuga

kĩndu kugĩo nĩ maĩ muhano: itonyo rĩake

rĩihugĩtio nĩ maĩ ma mbura

ihuha

mahuha

wGimbo GgTaga mwĩrĩ-inĩ GiyGrTte mahira

na wĩ mGrarako mGnene Ghaana tar!

kGhĩahĩa

ihuhi

kĩanda gĩceke kn na ruĩ

ihuhukanio

kThuhukanio

ruhuho runene iria-inT; kĩundu kĩnene

gĩukĩte o rĩmwe gĩterĩgĩrĩirwo

ihungG

mahungu

ikinya ria nyamu iria itarĩ ndwara ta ndigiri

kana ng'ombe

ihura

IkTra irio cia kurĩyo handu ingTrĩrwo ta

kĩihuri-inT

ihuri

mahnri 

ihuri

mahuri

kTTga thĩiniĩ wa mwĩrĩ kTrTa kTamGkagĩra

rTera kuuma na nja wa mwĩrĩ na gĩkaruta

kuuma mwĩrĩ-inĩ

ihuru

mahuru

muhTrTga wa nyoni cia rTera-inT ndĩa nyama

ihuti

mahuti

rTkoragwo rTmerete honge-inT cia mĩmera

na rTkoragwo rĩrT itamburuku na rĩceke

ihuura

mahuura

uriru umanĩte na Ngai wa kurehera andu

uuru nĩ undo wa Gremi wao

ika         

ika

gĩa na nganja

Ika

hingia undu

ikai

makai

ruua na nyama iria ihumbĩrĩte thĩa cia

mundG na inyitithanĩtio na rGthĩa rwa

igurG na rwa kĩanda; irGma rĩa kĩndG

gTkaiyura kanua

ikama

ngama

ithanga rĩcinĩtwo nĩguo rĩturwo riume

kĩgera

ikamburu

ikamburu

makumburu

igego rma rĩtanukaga irio: ikambucu

ikara

makara

ngu njigu icinTtwo na mumbo ikahĩa no

itituTkane igakorwo irT turung'o tuiru;

gTcinga kThTFte gĩgatunTha gTothe

ikara

tuura muno ungTgakinya; kindĩria handu

hana

ikaya

makaya

ndeto cia gutarĩria thTna ukĩboya uteithio

ikere

makere

   

ikere

makere

nyama ciunganĩte hamwe kugurG-inT kwa

mundG mwena wa thutha wa mGthirimo

ikia

tindĩka o rĩmwe na hinya nĩguo kĩrĩa

GratindTka kĩehere hakuhĩ nawe; nyuguta;

gwĩkĩra kĩndG handG taarT gGkĩrekia

GrakTrekia gĩkagwa ho

ikindui

mGndGrGme wT na kTGga kĩ na hinya

ikinu

ikindui

ikinya

ikinya

makinya

harĩa kuguru kwa mundu kurangaga naho

thT agĩthiĩ; muhianTre wa ikinya rĩa mundu,

ihungu, gĩthu kTa nyamu kana kuguru kwa

nyoni uria wTcoraga thT mundG, nyamu

kana nyoni TgTthiT

ikio

tindĩkwo; nyugutwo;Tkirwo handu tari

kurekio warekio ho

TkTrTra

TkTra nĩ undu wa mundu kana kĩndu kina;

oya na uritu: tTTya

ikongo

makongo

mumera wĩkaga wega kundu gutarT na

maT maingĩ, Gkuraga mathangu kuma

gĩtina-inT kĩaguo me na mTthia T mTigua na

■nuiiyu

makongo

mumera wĩkaga wega kundu gutarĩ na

maĩ maingĩ, ukuraga mathangu kuma

gĩtina-inĩ kĩaguo me na mĩthia I mĩigua na

nĩ moimaga ndigi ikogothwo

ikoni

igoko rĩororo rĩngĩunuruo riume tar!

mukanda: muhano: ikoni rĩrĩ nT rTa mutT wa

muondoe

Tkonota

Tthuna.Tkuna; ikara na kwTguucia maundu-

in?

ikoro

makoro

kTrTa mĩmera-inT kTuagwo, gĩkonurwo,

gTgaicuhio kana gTgathigwo nTguo kTeherio

kTrTa gT thTinT kThumbTirwo kToneke

ikorobea

makarobea

itunda rTa mutT wa mukorobea

ikorogoca

makorogoca

rua rurĩa rukoragwo ruhumbTrĩte mururu

na maT ma itumbT magaikara thTinT wa ruo

ikumbT

makumbĩ

handu hakĩtwo he ha kuigwo muthithu wa

irio kana magetha: kTumba kĩa ngari ya

mwaki kana kĩndu king! kĩumbĩtwo na

muhianĩre ta ucio

ikundi

gĩkundi

rora gĩkundi

ikundo

ikundo

makundo

harĩa ndigi, mukanda kana kTndu king!

kĩhana uguo kĩogothanĩirio nĩguo kĩohwo,

kĩohithanio kana kĩohererwo handu

ikunia

ngunia

Kiswahiĩi mondo TtarT mTcuurio

yogothetwo na ndigi

ikunu

makunu

mumera ukunukaga tTTri-inĩ kana handu he

na unoru ukoragwo kĩongo-inĩ urĩ wa

gTthTururT kĩnyitĩrĩire kamurica-inĩ

ikuruka

uma handu he iguru uthiT handu harT thT

kuhakĩra

ima

rega kuhe:uma

imba

mundG kana kTndu kuneneha thTiniT wa

kahinda kanini undu uyu ucungTrTrio nT

maundu mangT: muhano: mugate waimba

nT indo iria urugTtwo nacio. Aimba thithi nT

kuringwo na ihiga

imbirira

kuhaana ta handu haraimba

imbuka

mwrn gutiga kuimba ugacokereria urTa

u kora g wo

ime

maĩ maria maitĩkaga utukG kuuma iguru

gutarT mbura

ina

kwaria ciugo itabarTirwo ituĩke rwĩmbo;

cuga mwena na mwena nĩ kwaga kuruma

Tna

 

inagĩ

managT

kTndu gĩa kunaga

inaina

ina na ihenva rTnene nT kuhurutwo kana nĩ

inaina

ina na ihenya rĩnene nT kuhurutwo kana nT

gTtumi king!; mwTrTkuina na ihenya rTnene

nTundu wa heho kana guoya

inama

aga kurungara werekeire na thT

inamia

tuma kĩndu kĩiname

inamuka

tiga kuinama Gikare urungarĩte

inanathi

mananathi

itunda ria runyaga rwa nyeni, rTtuTkaga ria

inanathi

mananathi

itunda rĩa runyaga rwa nyeni, rĩtuTkaga rĩa

ngoikoni rierua , rĩgaĩte mThari na

mathangu marĩo makuraga iguru warĩo

inanda

kinanda

rora kinanda

indo

kTndu

rora kTndu

ine

inei

kiugo gTa kuonereria mundu nT guo arore

ingata

gwatha mundu kana nyamu yehere

   

TngT

ingĩ

kĩndu tiga kĩrĩa gĩkugwetetwo (ririkana

kiugo gĩkĩ kĩhuthagĩrwo kwarĩrĩria indo iria

kiugo gĩacio gĩtagarurukaga kuma unini

kinya GingT ta mburi Tmwe, mburi igĩrĩ)

ingi-

tungi-

kThuthagTrwo na ciugo cia gTTko iria

cianjagia na mugambo wa 'u' kuonania

mundu ucio angĩkire kana angTka undu

muna no kuhanĩke una (mutamukĩre wa

mundu akĩgweta Gndu ungĩkĩkire na undu

ungTkĩka nT ngurani)

ingĩ-

tungĩ-

kĩhuthagĩrwo kTonganĩrĩirio na ciugo cia

gTTko kuonania undu mGna no GhanTke

korwo mGndG Gcio nT arT kTrTa agweta

ingia-

ingTa-

kThuthagĩrwo kĩonganĩrĩirio na ciugo cia

gTTko kuonania mGndG Gcio korwo nĩ eka

GndG mGna, nĩkGngĩoneka Gna

ingira

tonya handG thĩiniT

ingorome

imone cia maitho

ing'urikiro

gTikarTro kĩa mGtumia mwene mGciT

ini

mani

ini

mani

kTTga gĩtuune kĩnene gTkoragwo thĩiniĩ wa

gTtathira mwena wa urĩo na nĩkTo

kĩhuranaga na gĩko thakame-inĩ

inia

tuma kĩndu kĩine rwTmbo; tuma kĩndu kĩine

m kwaga kuruma wega

iniuru

maniuru

kTTga kĩrT uthiu-inT kT marima merT ma

kuingTrTra rTera rTthiT mahuri-inT na nokTo

kTmenyaga mThera, mTnungo na mTciingu

inooro

manooro

ihiga rTa kunoora indo ihuthTkaga gut inia

ta hiu

   

inuka

coka muciĩ

inukia

twara muciĩ gwaku kana kwa mwene kĩrĩa

uratwara

inyuT

wee

rora wee

inyui

kĩnyui

iria inyuaga

inyuĩro

kĩnyuĩro

rora kĩnyuĩro

ira

hana runyaga ruiru; ira gTthithi: gĩa na

gĩthithi gĩtaronania gĩkeno; huthia mundu,

kTndu kana undu nĩ kuona ta GtaiganTte

kana Ggakinya gTkĩro kina

ira

tTTri mwerG ukoragwo KTrmyaga; maT

mahehete makanyitana ta ihiga

makoragwo me meru

ira

mGthenya GrTa uratukire nTguo gGkTe

GmGthT

Ira

he Ghoro

irangi

rora kĩrangi

irathimo

kĩrathimo

rora kĩrathimo

irathĩro

mwena GrTa riGa riumagĩra rGcinĩ

iratu

kĩratG

kiswahiĩi: kĩndG gĩthondeke gĩ

gĩakGharGkio magGrG nĩguo matigathecwo

nĩ mĩigua kana marange gĩko

iraya

maraya

irebe

marebe

kĩndu gĩthondeketwo na kĩgera kĩ na gĩtina

kĩiganaine mĩena yothe kĩhuthagĩrwo

kugera muigana wa indo ta mbembe kana

njahĩ

irebeta

marebeta

gĩkundi gĩa ciugo irarĩrĩria uhoro muna

itabarĩirwo ciugagwo na mugĩre muna

taarĩ rwĩmbo

irera

ime

irĩ

utonga wa ng'undu, mahiu, ciana, muthuri

kana atumia

kiugo gĩkĩ kĩhuthagTrwo kuuga kĩndu kĩrTa

kĩrarĩrĩrio harTa gĩikaire. KThuthTkaga na

marĩtwa ma indo ingĩtarĩka no marĩtwa

macio matigarurukaga kuuma unini kinya

uingĩ ta: nyumba IrT ha?

iria

indo i handu gatĩna na harTa mwaria arT

agTcionanĩrĩria

iria

handu he na maĩ maingĩ marGgamĩte

iria

kTndu gTtweku kiumaga nyondo-inĩ cia nga

kana mTtĩ-inĩ gĩkoragwo na rGnyaga rweru

iria

tuma kĩndG kĩire

iria

mahinda mahĩtuku

iriga

rigicĩria handu na kuhakĩrĩra kana

kuhahandĩrĩra kĩndu kĩharigicĩirie

iriga

kiriga

undG utaraharĩka

Iriga

rĩrĩa riamuthia wonire kana ukĩigua

mundu, undu kana kĩndu; Tka undu

TrTga

rĩrĩa rĩamuthia wonire kana GkTigua

mundu, Gndu kana kĩndu; Tka undu

kahinda gatarĩ gathiu mGno

irigithathi

mwana wa mbere guciarwo arĩ wa kahTT

irigu

marigu

itunda rĩria rĩciaragwo nĩ muramba

irigu

kirigu

rora kirĩgG

iriguka

rGiriqo kwehera

irigura

eheria ruirigo

irima

marima

handu henjeku hangĩtonywo kana haikio

kTndu

irima

kTrĩma

rora kTrĩma

irimu

marimu

ciumbe ciarT kuo tene iheanagwo uhoro

wa cio ta ng'ano ciarT na mauthT

mamwanya ta kuneneha muno na rTngT

gukorwo na ritho rTmwe inene thiithi-inT na

ona kumeria andu

irimu

irimu

mundu kana nyamu T na kĩuga kĩnene

irinda

marinda

matonyo mehumbagwo nT aka ma

GTthungu mahana muthuru

Iringithia

TigTrTra murigo wa Gndu ukorwo ukĩwTciria

muhano: Kang'ethe nT mundu kĩguta, nT

ukuona ona ndangTringithia guthiTkurora

mugunda.

irio

indo irTa ingTrTTka

irira

irĩra

kĩrira

rora kĩrira

irĩrĩ

kĩrĩrĩ

rora kĩrĩrĩ

irĩria

kĩndG guthiT gĩkĩagaga kuoneka wega o

urĩa kĩrathiĩ kĩraihĩrĩirie

iriuko

handG rGT-inĩ harĩa hatahagĩrwo maT kana

nyamG ikanyuithĩrio maĩho o na kana

harĩa hethambagTrwo

iroro

iroro

runyaga ruhakTtwo handu taarĩ iguru rĩa

runyaga rung!: kĩndu king! kĩhaana ta Gguo

muhano: itonyo riake nĩ itune na rĩna iroro

rĩiru: muthuru waku wT na iroro rĩa gTko

iru

maru

mwena wa mbere wa igathĩkanĩro rĩa

mGthirimo na kĩero

irua

igongona rĩa kurua

Irua

itunda gukura rĩkaigana kurĩo; mwTrT wa

mundG kGgĩa thundo Tna mahira T kahana

ngoikoni kanaĩgakorwoĩ njerG

iruga

ndTa

Truha

Trua

irungo

marungo

gTkĩro; gĩcunjĩ kĩmwe kTa indo irĩa

ikoragwo ciagaĩte icunjĩ no no inyitaine ta

kĩgwa kana mahĩndĩ

irura

mahuti macinagwo makoima muhu wa

gucamia irio; muhu ucinĩtwo mahuti

macio

ita

   

ita

hinga mumero rĩera rĩtikahĩtuke

Ita

gweta rĩtwa rĩa mundu kana nyamu nĩguo

yuke harĩ we kana Tkurore

ita

andu monganĩte marue na angĩ; inamia

krndu nĩguo kĩrĩa gĩthĩiniĩ wakĩo kiume

itaha

mataha

irĩo hĩu cihurĩtwo

itandiuro

mĩtandiuro

munvamarĩko munene 

itangi-

tutangi-

ThuthagTrwo na ciugo cianjĩrĩirie na

mugambo wa 'u' kuuga mwaria tiga ekire

undu muna gGtingThanTkire una

itangT-

tutangT-

kĩonganagĩrĩrio na ciugo cia gnko kuuga

tiga mwaria eke undu muna, una

ndungĩahanĩka

itangĩa-

tutangĩa-

kTonganagĩrĩrio na ciugo cia gnko kuuga

atT tiga mwaria eka undu mGna una

ndungToneka

itangĩko

matangĩko

matarania maingT nĩ undu wa mathĩna

kuingTha

itara

matara

handu hathondeketwo nyumba thĩinĩ iguru

wa riko hacuragio ngu

itata

matata

kĩrĩa kĩguaga kĩndu gĩtweku gĩgĩitĩka ta

mbura Kiswahiĩi tone

Ttatu

 

ite-

mu 

kiugo gĩa kuonania mwaria ndegukorwo

agĩka undu muna; kiugo gĩa kuonania indo

na itigwĩka undu muna

iteaa

itega

matega

kTndu kTrutTtwo gT gĩa kuheanwo nTguo

gTteithTrĩrie undu-inT muna

itete

gTtete

ithaga

mathaga

kTndu gĩa kwĩgemia; kTndu kTronwo kTrT

gTathogora muno harT mwene

ithagu

mathagu

kTTga kTria nyoni ihuraga nakTo rTera nTguo

ihote kumbuka; kTndu kThuthTkaga ta

ithagu rTa nyoi ta ndege-inT

ithanga

ithanga

muthemba wa tTTri

ithangu

mathangu

rGhonge rwa mutT rwT na mahuti

ithanjT

mathanjĩ

mahuti makGraga handG haarahĩte maT

ithanwa

mathanwa

kTgera kĩhangTre mGnyito ta wa mGtT

gTturTtwo gĩ gĩa gGtema mTt?

itharara

icoya rTGmG

ithatha

mathatha

ihiga rTa gukuuha

ithe

maithe

muciari mundurume wa mundu muna

ithemba

itega rTa irio rĩheagwo ciumĩri; igongona

rTa itega rTa irio kurT ciumTri

ithenya

mathenya

handu hatarT kTndu he gatagatT wa indo:

muhano: muhari uyu wa mbembe wT na

ithenya rTratigirwo

ithenya

ithenya

mweke wa gutonya handu

itherero

mwena waku wa urĩo Grorete irathTro;

kurTa ruĩ rurathiT

itheru

matheru

inyamu rĩtarĩ na kameni

itheru

gTTko kana miario TtarT na wTigTrTrĩki rĩmwe

TrT ya guthakĩra mundu

itherukiro

matherukĩro

itherukĩro

matherukĩro

handu hakunukaga maT kuuma na thĩ wa

tTiri

-ithia

kTongagTrTrwo mbere wa ciugo cia gTko

kuonania kurehithTria undu kana gutuma

undu wTkTke muhano: agithia thayu.

Ciarithia

Tthingĩriria

gwTtindTkĩrTria handu hakunderu

ithinĩkanio

gTTko gĩa guthinĩkania

ithĩrania

ithTrania

taukwo; iga na mutaratara mukinyanĩru

ithTria

nyita undu na utaukwo nTguo

ithiriro

muthia wa undu; harĩa kĩndu kina gĩakinya

gĩticokaga kuonwo ring!; udini mahinda

maria magakorwo nĩmo ma muthia thT

Tthire

Tthithimukwo

inaina nT kuigua thithi mwĩrĩ

ithuTro

   

ithuĩro

mwena GrTa riua rTuragTra gwatuka

itiema

mwana o wothe uciarĩtwo thutha wa

irigithathi kana thutha wa muirĩtu urTa

wahingGrire nda ya nyina

It ĩira

kenera GndG mwega wTkĩte kana

GkGhanĩkTire

itTTri

matTTri

handG hamGre hagwĩkĩrwo GndG mGna:

harTa ihTT na irTgG iruagtra

itika

itĩka

anjia rugendo; haragana kuuma handu

harĩa kĩndu gĩkĩrĩtwo

Itĩka

cookia mugambo wa kuonania nT waigua

ugTTtwo

itiki

rutungu rGhGrGrTtwo mathangG: mGgogo;

handu hathondeke iguru rTa ruT kana iria

he ha kGringTrwo ho

itimu

matimG

itharaita rTturTtwo na kTgera rTkahangTrwo

mGra-inT, rTa gGtheca thG

itina

voĩte

•             o

              A

itina

matina

kUga kĩa aka kĩrĩ iguru wa ciero mwena wa

thutha na nĩkĩo gĩikaragĩrwo

itina

gĩtina

rora gĩtina

itingĩ

gĩtingĩ

rora gĩtingĩ

Tting'uria

Ttnra undu muna

itira

rora gĩtira

TtTra

Tta ithenya-inT rĩa mundu ungĩ; Tta mundu

nT undu wa gTtumi kina

itTrTra

ita kĩndu thĩiniĩ kana iguru rĩa kĩndu king!

ititi

matiti

gĩtarurG kTnyinyi gĩa kGiga irio

TtTya

kwTyamba

itomboya

handG thTTromboya

itonya

gTko gĩa kuingTra handu na mTtaratara

yaho

itonyero

harĩa haingagTrĩrwo

itonyo

matonyo

kTndu gTthondeke gT gĩa kwThumbwo mwĩrĩ

itote

mwana mwende muno: gĩtuunio

itu

matu

riera ihehu rĩreraga igurG, rThana ngumba

itu

matu

rĩera ihehu rTreraga iguru, rĩhana ngumba

ya guoya wa ng'ondu kana njoya cia nyoni,

r? runyaga rweru kana rwa kfbuu na nĩ rĩo

rĩcokaga kuura mbura

itu

ciitu

nĩkĩndG gĩkonainie na andu aria

maregweta. Kiugo gĩkT kĩhuthagTrwo na

indo kana nyamu iria wuingĩ wacio

ndugaruraga kiugo kĩa unini ta nyumba

itu...nyumba ciitu

itua

matua

undu urTa muthugundTre na ugaciirĩrwo

gwTkwo

itua

   

itua

undu uria mundG eyathTte nT ekuwĩka kana

aurumĩrĩre

ituanda

matuanda

undG kana kĩndu gĩa kumakania muno;

kĩmako kĩnene

ituhuhu

iturutu

ituĩka

ihinda rĩa matamu ma wathani kuneanwo

kuuma riika rĩmwe rĩa wathani kinya riria

ring!; igongona rĩa kuneana wathani wa

marika

ituTro

matuĩro

wathani wa muthia ciira-inT ukoniĩ

muthitangwo

itumbĩ

matumbT

hinya wa uciari wa nga urĩa wTkagĩrwo

mbegu ya undurume nĩguo matuĩke

njiarwa; inyamu rĩrekagio nT mĩhĩrĩga ya

nyoni na nyamu ingT rĩ gTkorogoca

kfhingTire muururu na maĩ kaingT me

runyaga rweru na rTngTkomererio rnrTo

riumaga gacui kana kaana ka muhTrĩga wa

nyina

itunda

matunda

maciaro ma mTmera makuraga

macuhĩrĩire honge; umithio wa undu

ituriro

iturTro

harĩa indo cia kĩgera ithondekagĩrwo

iturura

itTrĩra hatarĩ na gĩthimi

iturutu

undu wa kumakania; undu utarataukTka

ituura

matuura

handu hakTFtwo ciikaro m andu aingT

ituya

matuya

matunda ma mutT wa mutuya

itwo

hingwo mĩmero ya rĩera nĩguo rĩtikaingĩre

mahuri-inT kana riume

Itwo

Trwo uthiĩharĩ Gria urakubatara

iya

oya indo ciene wĩigĩre utarĩ mwĩtĩkĩrie nĩ

mwene

iyĩra

iya nĩguo uheyane; iya GtGmTtwo nĩ mGndG

GngT wĩke guo nĩguo GmGtwarTre

iyĩruo

oya indo ciene wĩigĩre utarĩ mwĩtĩkĩrie nĩ

mwene

iyĩra

iya nĩguo Gheyane; iya GtGmTtwo nĩ mGndG

GngT wĩke guo nĩguo GmGtwarTre

iyĩruo

GngT kGiya nĩguo akGrehere

iyukia

amGkĩra na wendo mGnene; oya naigGrG

na moko

iyuruo

gĩo nĩ kĩndG kinya haage hang! hatigaru

hangĩgĩa

## Nj
njaaga

tucere twenyuritwo kana tugaturwo kuma

kĩgera-inĩ

njabacabi

handG harahĩte maĩ na hagakurĩrĩra

mahuti ta mathanjĩ

njacT

mwĩtĩyo

njacu

tuthanju tuceke

njaga

njaga

mwTri wa kuuma njohero kinya ngingo-inT

gukorwo utarĩ muhumbe

njagathi

nyamG njiru T mTcora mĩeru mwena-inT na

mGting'oe mGraya yendete guota riua

mahiga igurG

njagĩ

nyamG ya gĩthaka ya kĩruka kĩmwe na

ndigiri, no Tkoragwo na mTcora mĩerG na

mĩiru mwĩrĩ-inĩ wayo guothe

njahĩ

muhĩriga wa mboco wa kĩmerera,

Tkoragwo!njirG na nTTrTmuhari mwerG

harTa Tkoragwo TgwatTrTire ikoro-inT

njahTko

maĩ mahiu makirie gutheruka

njahĩrira

kĩndu kĩongereiro kana gTkehocereria harĩ

krna kĩnene

njai

urogi

njaikano

igongona rĩa kurathimithia uciari harĩ

andu-a-nja; igongona ria mwanya harĩ

mundu-wa-nja uhikTte kahinda karaya na

ndagĩe ciana

njama

njama

andu monganTte hamwe rnguo mekage

undu muna

njamba

mundu utarT guoya na wĩkaga maundu

andu angT marĩ guoya wa gwĩka

njambanio

ndeto njuru ikoniT mundu kana kTndu kina

cia gukTmenithĩrTria

njambio

njambanio

njane

kTndu kana indo icanĩtwo

njangiri

mundu ureka maundu mooru ma utoi

njano

mĩcoro Ttemereirwo handu; ndemwa cia

gucana rwario kana ruthiomi; handu

hatemetwo ta mutĩ-inT

njara

ciara; njara ruhĩ: mundu muhoi muno

njarumi

mwanya urĩa ukoragwo gatagatT ka

magego mataganu

njata

indo irĩa ihenagia iguru utuku

   

njathi

muthia wa nyondo ya mundu-wa-nja;

gacumbĩrĩ karĩa karaya gwĩ tuothe ga

kĩrĩma Kmnyaga

njatu

indo ciaturĩtwo

njau

kana ka nyamu ta ng'ombe, ndigiri kana

nduiga

njege

nyamG Tikaraga mTthongorima-inT

Ikoragwo na mTguT mĩiru Tna mĩcoora

mĩeru

njegeke

muriko urĩa ukoragwo rungu wa harĩa

guoko na kĩende igathTkamirio

njegeni

mumera urarakaga mundu auhutia

njeke

kĩndu gĩtarĩ kĩnoru kana gTtungu

njereri

murimG GgTaga maitho ritho rigakorwo

rĩtingĩrora handG hamwe rnkaraga ta

rĩrainaina

njerua

njambanio

njiari

nyamu I na mwana

njiku

riko rĩa gutwekeria Cuma

njinga

murimu unyitaga matu makanjia kuuma

mahira

njingiri

mathaga mohagĩrĩrwo thung'wa-inT mundu

akinyukia makagamba

njino

kindu kThĩhĩtio ta nyama

njerua

njambanio

njiari

nyamu T na mwana

njiku

riko ria gutwekeria Cuma

njinga

murimu unyitaga matu makanjia kuuma

mahira

njingiri

mathaga mohagĩrĩrwo thung'wa-inT mundu

akinyukia makagamba

   

njino

kindu kĩhThĩtio ta nyama

njinu

mĩario ya kunyururia mundu

njirigĩra

kiugo gĩa kuria mundu airige ithenya rTaku

kana airige handG haku

njiru

T na runyaga ruiru

njirungi

buruburu

njĩta

kiugo gĩa kGria mundu agwĩte

njitagwo

kiugo kiugagwo nT mGndu akĩheana rĩtwa

rĩake mGhano: njitagwo KanyTrT wa marigG

njithi

TtarT hĩu: TtarT nduge

njogu

nyamG Tkoragwo T nene mGno T mĩguongo

Tri na mGniGrG mGraya Gmerete gatatT

kayo. Njogu Tcokaga kuma mwana arĩkia

gGciarwo

njogu

kTga kTrĩa kĩheaga mwana irio kugerera

rurĩra-inT rĩrĩa e nda ya nyina atanaciarwo

njoherera

kamurigo kanini kohagĩrĩrwo iguru rĩa

murigo mGnene; kĩndu kĩongereirwo har?

kTngĩ krnene kana kĩingĩ ta mbeca irĩa

ciongagĩrĩrwo i ta marĩhi ma thirĩ

njohero

muthiururuko wa mwTrĩ wa mGndu kĩanda

wa mukonyo na iguru wa honge

njohi

kĩndu mundu angĩnyua arTwo no

kThuthagĩrwo kuruta magongona

njoku

handu hakTtwo he ha gukamĩra ng'ombe

kana uhiu urTa ukamagwo

njono

undu wa kurehe gTconoko; gĩconoko

njorua

nguthi ya undu muna

njoya

guoya wa nyoni

njua

ukTarTrĩria irio cia mThĩrTga ta ya mboco na

mbembe: itari nyumu

njugitano

mbaara TgTTte nT undu he mundu ugitĩte

GrTa ungT

njugG

irio ikuraga irĩ makoro-inĩ irĩ na muhianĩre

wa gTthiururĩ kana GkuhTrTirie gĩthiGrGrĩ ta

njugu cia gTkuyu kana minji

njuguma

thiarĩ hGthG TicGhTtio kuma mGtT-inTTngĩikio

njuĩrĩ

krna gTkGraga rGa-inT rwa mwĩrĩ wa mGndG

mGno mGtwe-inT na kĩenjwo nT kĩmeraga

rTngT

niukanĩrĩro

njukanĩrĩro

andu kwarahukĩra aria angĩ nĩ undu wa

maundu mataranyitanĩra nao kana

mataraiguithania

njukia

nyTmbo cia anake na airĩtu cinagwo

mGthenya kana utuku kwĩ na mweri

njunga-mai

njuTrT imeraga itina-inĩ

njung'wa

gĩikarĩro kĩa muthuuri kĩa maguru matatu

kĩrĩa aikaragĩra agĩota riua kana rĩrĩa

ahurukĩte

njura

thuti

njuragano

nguĩ icungĩrĩirie andu kurutana muoyo

njururi

gatambi kairu gathiaga ihenya muno na

no gathambagTra maT-inT na ihenya rTnene

njuuku

ndeto cia kwarmria andu angĩ na hitho

maundu mundu atangĩenda amenywo nĩ

arĩtie

njuuri

kanyungu kanini ga kugathimTra maguta

   

njuragano

nguĩ icungĩrĩirie andu kurutana muoyo

njururi

gatambi kairu gathiaga ihenya muno na

no gathambagTra maT-inT na ihenya rTnene

njuuku

ndeto cia kwarĩrĩria andu angĩ na hitho

maundu mundu atangĩenda amenywo nĩ

arftie

njuuri

kanyungu kanini ga kugathimĩra maguta

na kurugĩra thathi

## Ng
**ng'ang'athara**

mundG kana nyamu kwĩrigwo o rĩmwe na

mwTri Gkahana ta umithĩtio

**ng'ania**

kiugo gĩa kwaririria mundu muna

uramenyeka atekGgwetwo rĩtwa mGhano:

ona wona tGkirĩte, nĩ tGramenya ng'ania

nTwe Graiyire mbGri Tyo, nG gGkG GtoT

mĩtugo yake

**ng'ara**

handG hakoragwo na maĩkGhGa; kGnyota

mGno

**ng'ara**

kGinamia kĩndG mwena wakĩo wa mbere

Grorete igGrG; mGndG kGinama GthiG

Grorete na igGrG ng'ong'o Grorete thĩ

   

**ng'ara**

mTtugoTronania ruturĩko

**ng'aragu**

huta nene; riua kwara muno mĩgOnda

Tkaga maciaro na nyamO na andu makaga

gĩakurĩa na maT

**ng'athia**

rega gwathTkira undG urerwo ukTonanagia

ta uraira urĩa uragwatha

**ng'atika**

kuninwo nĩ murimu

   

**ng'ea**

tinia ngingo

ng'eng'ana

giginyana

**ng'eta**

umia ngoro ta ukurua na mundu Grenda

gukuhatTrTria: nyeta

ng'ethanira

korwo gĩcindano-inT: korwo mbara-inT

ukTrua na thu

**ng'ethera**

arahuka nĩguo uhurane na undu muna

kana mundu muna kana ucindane na

**ng'ethera**

arahuka nĩguo uhurane na undu muna

kana mundG muna kana Gcindane na

undu kana mundu muna
**
ng'ethia**

ikara ta utaramenya maundu maria

marekĩka kinya uhĩtukĩrĩrwo nT maundu

ma bata; ikara uroretie maitho handu

hamwe hatarT kĩrĩa urorete ho

ng'etia

guthiĩ ukarore kĩndu, handu kana mundu

urĩa atari!

ng'ima

TtarT ndinie kana Tkarutwo kĩndu; TkurTte

Tkaigana: ng'imaru

ng'imaru

TrTkTtie kugimara

ng'ombe

nyamu TrTithagio nĩ undu wa iria, rua na

nyama na muting'oe wayo nĩ Gthondekaga

gTcuthT

ng'ondu

muhĩrĩga wa mburi iria kaingĩ iharaga

mahuti thĩ na imeraga guoyo munyitanu

na mĩting'oe yacio TtangĩgTrimwo nĩ

Traihaga

ng'ong'o

mwĩrĩ wa mGndG kana nyamu iria i

mGnyiginyigi, mwena wa thutha kuuma

kĩanda wa ngingo kinya harĩa munyiginyigi

Gnyitanaga na mahTndĩ ma honge

ng'ootha

ruta igongona nĩ guo mutumia ahote

kuoha nda kana rĩa kumuthahura nĩ guo

ahote kuoha nda; ruta igongana rĩa

guthTnja nT undu wa atumia rĩrutagwo

hTndT ya magetha ma mbere rĩa kuonania

kwanjia gwa kĩmera kĩerG

ng'ongo

icigo cia kundu ciTkuraine nT undu wa

kugayanio nT maundu ta irTma, njuT, mTtitu

kana maundu ta macio

ngorono

irio ithondeketwo na kTrimu kTa iria

kTigTtwo gTkagagata

ng'otha

onania gutithia nT undu wa nganja

   

ng'ootha

ruta igongona nĩ guo mutumia ahote

kuoha nda kana rĩa kumuthahura nĩ guo

ahote kuoha nda; ruta igongana rĩa

guthĩnja nĩ undu wa atumia rĩrutagwo

hTndT ya magetha ma mbere rĩa kuonania

kwanjia gwa kĩmera kĩeru

**
ng'ongo**

icigo cia kundu ciTkuraine nT undu wa

kugayanio nĩ maundu ta irTma, njuĩ, mĩtitu

kana maundu ta macio

ngorono

irio ithondeketwo na kTrimu kTa iria

kTigTtwo gTkagagata

ng'otha

onania gutithia nĩ undu wa nganja

   

ng'uki

mGtino mGGru Grehetwo nĩ thahu

ng'umo

matunda ma mGtĩ wa mGgumo

ng'umu

indo igumĩte

ng'ung'ua

aria na mĩhehG GndG GtaraiguTka

ng'uria

nina biu; Graga

   

ng'uria

nina biu; uraga

ng'urika

rakario muno nT undu muna

ng'uuru

kuhenia andu meka una nĩ ukamahingTria

undu muna ukĩmenyaga ndukahingia

kTrTko kTu

nga

ciumbe irĩa ikuaga ihu igaciara kana

irekagia matumbĩ kana mĩmera TrTa

Tciaraga matunda; ndigi cia kĩndu

gTthondeketwo gT gTa kuina nakTo ta

wandĩndĩ

ng'a

kiugo gĩa gutarĩria kTndu kĩiyuire biu; kiugo

gĩa gutarĩria kĩnduG kĩumite biu

ngacu

indo igacĩte

ngagatu

indo i na mucamo mugagatu

ngaguro

kTndu gĩa kurĩa mundu aheyagwo atonya

muciT acerete; irio irĩyagwo rucini

Ngai

Hoti TrTa yombire indo ciothe na nĩyo

kĩhumo kĩa maundu mothe: kĩrĩa

Ngai

Hoti TrTa yombire indo ciothe na nĩyo

kĩhumo kĩa maundu mothe; kĩrĩa

kĩhoyagwo m andu thĩiniĩ wa mawTtTkio

mao

**ngaita**

mumera wT mahuti makoragwo me

marurG muno
**
ngakama**

uhoro muritu na mGuru

ngamba

mGgGnda GtigTtwo GtarT mGrTme GgakGra

ria

   

ngamĩra

nyamG ya werG-inTThuthagĩrwo nĩ atGri kuo

gGkua mĩrigo Tkoragwo T ndaya na nTTrĩ

iguku na nĩ mGgiro kGrĩa nyama ciayo

thTiniT wa kĩrĩkanĩro

nganangu

mĩnyito ya kTondo harĩa mGkwa wa

gGkuTra wohagTrĩrwo

nganga

nyoni TtarT njoya ngingo Tkoragwo T njirG na

makanga meerG

nganja

gGkorwo GtatuTte itua rTa GndG: gGkorwo

GtarT na mGrGgamo Gmwe nĩ GndG wa

kwaga kGmenya wega nT itua rĩrĩkG rTega

ngano

mumera na maciaro maguo urĩa umaga

mutu Gria uhuthagTrwo kuruga mĩgate

ngara

nyamu ya muhĩrĩga wa mbĩa Tkoragwo T ya

kĩbuu na nTTrĩ mucora wa mukuyu mwTri-

inĩ wayo

ngara

mbembe nyumu muno

ngarana

mGndu mwĩtagwo rĩtwa rim we nake

ngarango

maniitQ raoi-To rao+orT

   

ngarango

maguta maria matigaraga matarT

matweku maguta ma nyamu matwekio na

mwaki nyungu-inT kana rugĩo-inT

ngarari

kwaga Giguano: njukanĩrĩro

ngarariga

gĩthaka kĩumu kĩa mutitu muhĩu

ngari

murĩnga uhuthagĩra hinya wa mwaki

gGthiT

ngari

nyama

ngari

nyamu ndTa nyama T maroro, yuragaga

nyamu Tkanyua thakame na nTThaicaga

mTtT iguru Tgaikara kuo

ngata

thuutha wa mutwe wa nyamu haria

ngingo na mutwe inyitanagTra

**ngatata

gĩcere gĩa kTndu kTmata ta ndarwa; ngati

ngatha

mGtumia kana muirTtu wT mTthiTre mTega

ngatha

mutumia kana mGirĩtu wĩ mĩthiTre mĩega

ya gutTTka

ng'athia

rega gwathĩkĩra GndG Grerwo ukĩonanagia

ta uraira GrTa Gragwatha

ngathTka

kTndG kĩnyitithanĩtio na njĩra ya

kGgathĩkanio

ngatho

undu wĩkTtwo kuonania mundu nĩ akenete

nT GndG mwega ekĩirwo; kiugo kĩragwo

mGndG wĩkĩire mundu GndG mwega


ngatho

undu wĩkĩtwo thutha wa Gndu mwega

gwĩkwo nĩguo mwĩkĩrwo onio nĩ akenerwo

nĩ urĩa ekĩte

ngati

andu aria marutagĩra mungeretha wĩra me

ta athigani kana arangĩri na athigari airu a

muthungu; nyamu ya muhĩrĩga wa

ng'ombeĩikaraga nyanjara-inĩ naĩthamaga

na imera

ngati

nyamu ya gĩthaka Thana ng'ombe no T

guoya munene ngingo-inT na Tikaraga

TgTthamaga na imera

ngati

andu airu aria mathiganagĩra nyakeru

hind! ya wathani wake; mundu mwTTkTrĩri,

ngati

andu airu arTa mathiganagTra nyakeru

hind! ya wathani wake; mundu mwiTkĩrĩri,

wĩ ngoro njuru na utangĩteithĩria mundu

ona GrTku

ngatia

muruthi

ngatu

ngaĩ irĩa irT rungu rwa matu irĩa mundu

angĩkĩra kĩndu kĩgagatu kanua

ciarahukaga

ngeithi

mwamukanTrio wa andu wa kuonania

matin na uhinga kana uuru gatagatT kao


ngemi

mbugTrĩrio ya andu-a- nja ya kuonania

gĩkeno

ngenge

twana tunini tutaretwa na tutaninĩte

matuko maingi kuma twaciarwo

ngengecwa

thanju nyunure ndigi; mĩtambo ya rediu

ngerecu

tucere twariĩ na tuceke tubecurĩtwo

kuuma mGtT-inT kana rGku-inĩ

**ngerenwa**

kTheo mGndG atugagwo nakĩo nĩ GndG wa

   

**ngerenwa**

kĩheo mundG atugagwo nakĩo nĩ GndG wa

gwĩka undu muna na GgacTru munene

muhano: WangarT nĩwe wahetwo

ngerenwa ya thĩ ya thayu nĩ undu wa

kwĩrutĩra nyama na thakame kugitĩra

maria matGrigicTirie
**
ngerewani**

njamba cia ita irĩa ithiaga irT mbere ita-inT

ngero

gĩko kTGru mGno gĩa kGnGha mGndG,

nyamG kana indo

ngerua

gĩcindano gĩa kGrGga handG hekĩrĩtwo

kĩndG andG magakĩrGga

**
ngi**

tumbuki tuiru tGmbukaga kaingĩ nyumba-

inT cia andu twendete handu he na gĩko

mumbĩre watuo nĩ ta wa njukĩ

ngĩa

mundu muthĩnĩki utarĩ Gtonga ona mGnini

ngigĩ

turugi twa mGhĩrĩga wa ndararĩki

tGmbGkaga tGrT itutu tGrTaga mahuti ma

mĩmera

ngima

irio irugĩtwo na mGtu wa mbembe kana

mGtu GngT wa indo cia mGhĩrĩga Gcio

itukanĩtio na maĩ matherGku

   

**ngindi**

kĩundu kĩrĩa mundu aiguaga mumero-inĩ

anyitwo nĩ kĩeha kana akĩenda kurĩra

**ngindu**

mahuti ma mGtT wa mukĩndu

ngingo

kTTga kĩrĩa kĩnyitagĩrĩra mutwe kana kĩong

gĩkoragwo kĩhandĩrĩire ciande-inT

nginya

kiugo gĩa kuonania muigana wa kĩndu

kana undG mGhano: marahandire nginya

harĩa kĩanda

nginyira




**nginyĩra**

itonyo rTa kwĩhumbwo maguru: iratu

nginyo

handu hathondeketwo he ha gukinyithio

maguru nĩguo mundu ahote guthiĩ wega;

mTTkĩre ya maundu ya mundu muna

ngiri

         

**ngiri**

ndara-gTthaka Tikaraga marima T

tumTguongo twirĩ tGkuhT tumĩrĩte kanua-inT

turorete na iguru

ngiria

ngiria

karugi kairu gathigithagia mathagu mako

makagamba

ngitĩ

ngui

ngo

itharaita rĩa kwĩgita narĩo rTkuagwo na

guoko

ngo-

yongagĩrwo ciugo-inĩ cia gTko iria cianjTtie

na &amp;quot;o&amp;quot; kana &amp;quot;u&amp;quot;

kuuga mwaria nĩ ageka undu ucio; gwTkĩra

hinya gTko kĩrĩa mwaria ara gweta

ngobe

njuTrĩ irĩa ikuraga iguru wa ritho thiithi-inĩ

ngocorai

mburuburu, ibuuru, rubua (Engĩish soĩder,

ĩead)

ngogoyo

krndu gTtweku kT na murĩo muno muhano:

ngogoyo ya kĩgwa I murĩo ta ya ukĩ

ngoikoni

runyaga ta rwa tĩrĩ wa mburu kana ndongu

njĩru

ngoima

ndurume ThihinyTtwo nĩ undu wa igongona


ngoma

muoyo utiganĩte na mwĩrĩ

ngomanio

uhoro wa gukomania; uhoro wa kugTa

ngwatanĩro ya urĩrĩ: thico

ngombo

mundu urutitagio wĩra eteyendeire kuruta

na ndarĩ marĩhi amukagĩra kumana na

wĩra ucio

ngome

gTcuhĩ kTraya gĩkagĩrwo irungo-inT cia ciara

nT athuri atongu

ngome

ngome

kuringwo na tGrungo twa ciara tGthunĩtwo

ngomi

andu makuite; gathanwa

ngonda

mGhĩrĩga wa nyeki TkGraga T na mathangG

mamata na momĩrĩru na nTTrutaga ihGa

kaingĩ rĩirG kana rĩa gĩtĩri rĩnyitagĩrĩrwo nT

kamGrica kameraga gatagatT ka nyeki iyo

ngonde

gĩkonde

ngore

gĩkore


   


ngoro

kTTga kĩrĩa kThuraga thakame nTguo Tceere

mwĩrĩ wothe; GndG urĩa wonanagia

mutugo wa mundu na merirĩria make

muhano: Wacu ndarĩ ngoro njega, no

akGmene o Gguo hatarĩ gĩtGmi

ngorogoco

hĩba ya mahuti kana mahiga

macokanmirio; tGcunjT tGrutĩtwo indo-inT

tGtangThGthĩka GrTa kĩndG kĩu

kĩrahGthĩkaga

ngorono

maguta ma iria mathondeketwo kuma

kĩrimG-inĩ kĩarĩo

ngothe

mGhĩrĩga wa nyeki Ttambagia mTri yayo

kundG kGraya


ngotho

ithaga rĩthondekagwo na muguongo

rTkagTrwo nĩ athuri gĩcoka-inĩ gTa guoko

ngu

mĩtT kana thari cia mĩtĩ itemetwo

irongoreirio gwakio mwaki

ngu-

kiugo kĩohithanagio na ciugo ingTkuuga

mwaria nĩ egwĩka undu muna muhano:

nguthiĩ ngugurĩre irio

ngucanio

ngarari tar! cia ngGT

ngucu


ngucu

nyTmbo cia twana

ngucucu

ng'ombe nguru TtarT iria rTingĩ

ngugutu

mathaga momu marutagwo iria-inĩ

makoragwo marT nyumba cia nyamu cia

iria-inĩ

nguT

mbaara TcungTrTirio nT ngarari

nguTko

guthathayana na kwaranĩria maundu

makwarahurana kT wendo gatagatĩ ka


nguTko

guthathayana na kwaranĩria maundu

makwarahurana kĩ wendo gatagatĩ ka

mundurume na mundu-muka

nguku

muhĩriga wa nyoni itombukaga irĩithagio

nĩ andu nĩ undu wa nyama na matumbT

macio

ngukuma

gatambi kanyuaga nyamu thakame

muhĩriga Gmwe ukoragwo na twa kĩbuu na

ungĩ ukoragwo na twa mukuyu

tutunĩhĩrĩire

ngukumio

mahaki maraheanĩrwo hitho-inT; wGici wa

indo mGndG anengeretwo aramate kana

agaĩre andG angĩ


ngumba

murimu unyitaga mundu akaimba ngingo

ngumba

indo njokanĩrĩrie ingTiyura ruhĩ

ngumo

igweta inene nT undu wa undu muna

muhanorituura rTu r? ngumo ya urTmi wa

mbembe

ngundi

ciara ikunjĩtwo ruhT-inT; kuringa na muthia

wa guoko ciara ikunjTtwo ruhT-inT

ngunga

tfitamhi ti«ig mfihiring ma iniinv/n tfirĩana


ngungo

undu urekwo andu mehithĩte nĩguo andu

angT matikamenye m urekwo

ngungu

nyungu ndaya I muromo mwariĩya

kurugĩrwo ucuru kana nyama

ngunguni

tutambi tunyuaga andu thakame kaingT

rĩrĩa me toro

ngunia

ikunia

ngunĩko

kTndu kThuthagĩrwo gukunTka handu ta


   

ngunu

karogi nguno

ngunyu

gTTko gĩa gukunya

nguo

itonyo

ngurani

maundu maria maratuma indo

itikahanane; maundu maria

marakararanĩrio

ngurario

igongona rĩa uhiki wa GIgIkuyu

nguraro

matihia; handu haringTtwo

nguru

nyamG ya maguru mana Tkoragwo na kTTga

kĩumu ng'ong'o-inT wayo na nThoThithaga

ugwati woka

nguru

Giru umanTte na kGigua GGru nĩ kuona

mGndG na kĩndu gĩake: rGitho

ngurukuri

mbugi

ngurumo

kĩanda kĩa handG haikGrGkĩrTru mGhano: nT

ix.~.^T -~.T wwin.m^A                  


ngurumo

kTanda kTa handu haikurukĩriru muhano: nT

kuri ruT ngurumo ya mugunda witu

ngurunga

mungu wĩyenjete thT ugathiĩ utamburukĩte

ngurutuki

kĩndu gĩthondekagwo kaingĩ nT ciana

jgaikarĩra igakururio kana igetindĩka

ikurutuke na kĩo kana igakua indo na kTo

nguruwe

nyamu Thana ngTrT no ndTrĩ mTguongo na

mThTrĩga Tmwe nTTrĩithagio nT andG

nguthi


nguthi

mwĩtĩyo

nguthi

mGndG GrT igweta inene rTa gwTka undu

muna muhano: mutigairĩ Kamaru arĩ

nguthi ya wuini bururi-inT wothe

nguya

ciGmbe ciumaga ithGa-inĩ ciGmbGkaga

hind! ya mbura

nguyo

mGhĩrĩga wa nGgG Gkoragwo na manyaga

mairG na merG

nguyu


   


nguyu

matunda ma mutĩ wa mGkuyu

ngwatamro

unyitanĩri maundu-inT hatarĩ na ucuke o

wothe

Ngweta-gTTko

ciugo igwetaga gTTko kina muhano: ndathiĩ

gukoma

Ngweta-rTtwa

ciugo irĩa iheaga indo, kundu na andu

marĩtwa muhano: muruthi wGikaraga

gĩthaka

ngwT-


   


Ngweta-gTTko

ciugo igwetaga gTTko kina muhano: ndathiĩ

gukoma

Ngweta-rTtwa

ciugo irĩa iheaga indo, kundu na andu

marĩtwa muhano: muruthi wGikaraga

gĩthaka

ngwT-

kĩnyitithanagio na ciugo cia gTTko kuuga

mwaria nT ekire undu ucio

ngwire

kiugo kThuthagTrwo kuonania mwaria harT

na Gndu arenda kGmenyithania


   


_koniT

urTa Ghutainie na ungĩ muhano: Ghoro Gcio

niĩ ndungoniĩ ona atĩa


== K ==
ka

kiugo kThuthagĩrwo kuga kĩndu nT kiumu

biu muhano: mGtT ucio Gmĩte ka; kiugo gĩa

gGtarTria GrTa kTndG kĩumG gĩtarT kTnene

kTgGthire handG hana mGhano: mGndG

Gcio amGringire kĩongo ka na rGthanju

kaana

kahu kana kairĩtu kanini kena mTaka

TtakTrTte Ttano

kaana

rega at! nĩwTkĩte GndG GkTmenyaga nĩ

GwTkTte; rega at! nTGT GndG na Gma nĩ at!

nTGT GndG ucio


kaara

twara

kTTga gĩkoragwo muthia-inT wa guoko

kĩnyitaine na ruhĩ na nĩkĩo kĩnyitaga indo

kabaiku

kamundu kanini kena hinya komĩrĩru

kabeere

nda

kagatho

mundu wa gwTtTkĩra maundu mothe utarT

undu ona uriku akararanagia naguo

kagica


kagica

nyTmbo cinagwo nĩ anake me ikundi o

gĩkundi kTrugamĩte mGrĩmo wao makaina

ta arĩ thimo maroinanĩra

kagondu

ng'ondu TtarT nene kana kori kayo

kagwaT

wTra muhuthu Gtarabatara ugĩ munene,

mahinda maingĩ kana hinya munene

kaha

tinTrĩria kĩndG wega na GbacTrTri mGhano:

NjGnG nT arakahire mburi ciake ciothe

matu nT guo aikuranage



kahagĩj

tuhagĩ

kĩndu gĩthondeketwo na kĩgera kT na

maguru ma kwĩrugamia na

gĩgathondekwo kina handu hakuigĩrĩra

nyungu. Mwaki wakagio rungu rwa kahagT

ukahiuhia nyungG

kahn

tuhĩT

mwana mGndurume utarĩ muruu

kahinda

ihinda rĩa undu muna; kuigua guthiĩkĩoro

gwTteithia; thakame TrTa yuraga andu-a-nja

o mweri; hind!TrTa thakame ya mweri

yuraga

kahiG

tuhiu

kTgera gTturTtwo na gTkanoorwo gT gTa

gukera kana gutinia na uraihu wakTo harTa




kahiG

tuhiu

kTgera gĩturĩtwo na gĩkanoorwo gT gĩa

gukera kana gutinia na uraihu wakĩo harĩa

hatinagia ndunenehagĩra ruhĩ rwa mundu

mugima na hanene

kahuno

tuhuno

mwana uciarĩtwo e mukuu

kahura

ahura: kohora: una kĩndu gTkurĩte

kTnyitĩrĩire handG ta rGhonge kana

mbembe muhano: mukohori nT arTkia

gukahura mbembe ciothe

kai

kiugo gTa kuria kĩuria kĩronania kĩmako

muhano: T kaT gwathiT atTa tondu mwakira;

kiuao oTa kuria kTuria kTronania kwaaa



kaĩ

kiugo gĩa kuria kTuria kĩronania kĩmako

muhano: I kaĩ gwathiĩ atĩa tondu mwakira;

kiugo gĩa kuria kTuria kĩronania kwaga

kuiganĩra na GndG (kĩhuthagĩrwo nĩ mundu

ureigua at! we e na gTkTro gĩtugĩru kurĩ urĩa

urorio) muhano: kaĩ arĩ we u atinde

agĩkuma andu guku!

kaimana

biu biu muhano: turenda Gtunyani uthire

kaimana

kairĩtu

tuirĩtu

mundG-wa-nja GtarT mGhiku. Tene kairĩtu

nĩ karĩa kaarĩ karuu no GmGthT kiugo gĩkĩ

nĩ kĩhGthagĩrwo mGndG akĩgweta karTTgG

gatagimarĩte kĩmaGthĩ

kama


kama

guucia nyondo na moko ciume iria

kamanu

nyTmbo cinagwo nĩ kamatimu na kang'ei

kamatimu

mundurume uhikamtie no ciana ciake no

nini itigimarite : muka etagwo kang'ei

kamee

tumee

kanyamu kanini gathondeketwo na

matunda ma mungu kahuthagĩrwo

kunyuTrwo indo kana gutahia indo: kaingĩ

indo ndweku

kameme


kameme

tumeme

mundu urĩa utambagia uhoro; rediu

kameni

gTko kĩnyitĩrĩire handu hamwe

kamuira

kaara ga guoko karĩa kanini gwT tuothe

kamuira

kiugo kThuthagTrwo kuuga &amp;quot;ita neka

undu muna&amp;quot; muhano: kamuira

nyumTte nĩ ngukwĩra nĩguo ume

tucamanie

kamura


kamura

guthambia na maĩ matheru thutha wa

guthambia na maĩ mangĩ makagĩa gĩko

kana

muthenya wa kana wa kiumia

kana

  th

kana

kiugo gĩa kuendekithia undu ungi tiga uria

ukGgwetetwo

kanda

kima mGtG na moko kana kĩndG kina!



kanda

kima mutu na moko kana kĩndu king!

kĩhinyu ta mutu

kanda

kiugo kĩhuthagĩrwo kwarĩria mundu wa

gĩkĩro gĩa thĩ gugukĩra

kandira

kura na ugTe na hinya

kang'auru

tung'auru

kTumbe kTa maguru manana kT mTthece TrT

kanua-inT na GngT muting'oe-inT gĩthecaga

nyamu ingĩ nayo gĩgekTra urogi T ta njTra ya

kwTgitĩra

kang'ei

muka wa kamatimu

kangama

gegeara nĩ kumaka

kanitha

nyumba ya ihoero ya Akiristiano

kanua

tunua

kTTga kĩrĩ uthiu-inT kĩhuthĩragwo kurĩa irio

na kwaria

kanya

mweke



kanyĩra

tonyania kĩndu kĩhinge

kanyitĩra

tunyitĩra

kĩmurĩ kĩhuthagTra rutambĩ rurikĩtio

maguta-inT kumunka: kagwatĩra

Kanyua-hungu

GTthananwa: mweri urĩa irio irĩmagirwo

irTa irahandTtwo hind! ya mbura ya njahi.

ukaga mbere ya Gatumu GTthungu

November

kanyunyui

tunyunyui

kiTga kĩa Gndurume kana kĩa utumia gTa

kaana kanini

Imagaciiĩca


karagacuka

gTa na mĩatuka nT undu wa kuma muno;

kTndu kTumu gwatukanga tGcunjT

karanga

ruga na maguta

karĩnga

turĩnga

kTgera gTturTtwo undu kTngĩrutĩrwo wĩra

muna kana kTohithanio na king!

kaya

Ttana na kayu kanene ukĩhoka guteithio

kayu

mugambo munene


keera

ita kĩndu gĩtweku kahora nĩguo kĩrĩa

kĩrikĩte gĩtigwo thĩiniĩ

keheri

tweheri

harĩa mundu angĩthiĩ nĩguo eyamuranie na

andu no nT egucoka harĩo arĩkia urĩa

egwĩkaga

kena

igua gucanjamuka; igua mwago

kenda

9

kenera

kenera

kenio nĩ GndG muna

kenerera

kenera undu muna

kenereruka

kena muno na gĩkeno kĩnene

kenga

henahenia na Gtheri muthaka

kengeta

mugambo urĩa urutagwo nĩ mĩhĩrĩga Tmwe

ya nyoni ta ngGku muhano: ngGku Tyo nĩ

ya kenqeta, kaĩ yarekia itumbĩ

   

kengeuka

kena muno ucanjamukĩte

kenja

twenja

gĩikarĩro gĩa tGirĩtu na airĩtu

kenya

kanya; kia GcGrG; kenyGra;tGnyamG tunini

kGhenahenia; irio kwanjia kGhĩa: kGhĩhio

kenyuka

kenererGka

kera

tinangia tGcunjĩ tGnini GkThGthTra kĩndG ta

kahiG; kĩndG ta rGrigi gGtema handG


keff

  nd

kerĩ

wa keri muthT urTa ukaga thutha wa

kiumia

kerura

kwamurania kĩndu gTtweku na kĩndu king!

gĩtarĩ gTtweku ukunTkTte na kĩndu

kĩngĩhĩtukia kĩndu gTtweku harTa

mutukanio wa indo icio urT

kerura

kwamba gutonya handu kwa ihinda inini

ucoke uthie na mbere na rugendo

keruria

keruria

eheria njĩra

keuka

ngonde cia mwĩrĩ, rGa kana kĩndu king! ta

kTu kugĩa na mwatuka kaingĩ umanTte na

kwĩgatha makĩria

ki

kiugo gĩa gGtarĩria uhoro wa gGkorwo

gGtarĩ na mGgambo ona GrTkG mGhano:

nyGmba Tyo TgGkirTte ki, gGtiuma curu kana

cere

kia

tukania kĩndG kĩhaana mGtutu na maT

GgTkorogaga kinya kĩmate


   

kĩa

nduma guthira utheri wa muthenya

ukaingĩra; mbura gutiga kuura

kiaga

bururi utarT atuuri: ruaga

kiaga

kanyumba kanini ga kurTithTrio muhano:

kTaga kTa nguku; kanyumba kanini karTa

murangTri aikaraga arangTrĩte; njoku

kĩagago

ciagago

kwaga gTkindTrio na thayG

kĩagarira



kĩagarĩra

kĩndu kana undu urĩa ungTthahia

mundu:kurTa kĩagarĩra

kTahu

gacumbĩrĩ ga KTrTnyaga karTa gakoragwo

keigTte mwanya na Njathi na Otheri na

gatirT ira

kĩama

Ciama

ciama ; undu wĩkĩkTte ukTrTte hinya wa

andu muhano: nT kTama kTnene mbura

kuura Mugaa

kĩambi

ciambi

kĩndu kThuthagĩrwo kwamba kĩndu; kĩrĩa

kĩanjagia undu



kĩambĩriria

ciambTrĩria

harTa undu muna wanjagĩrĩria

kTana

ciana

gĩkundo gĩthondeketwo undu mukanda

wagucio GgekundTka

kĩanda

handu harTa hatarT iguru: muhuro muhano:

ruT rwT kĩanda wa kĩrĩma

kĩandarua

ciandarua

kĩndu gTtumanĩtio gĩkanyitithanio,

gĩgakorwo gT gTtambGruku, gĩa kwarwo thT

kĩigagĩrĩrwo indo

kiande


   


kiande

ciande

mwena wa thutha wa ihĩndĩ na nyama

haria guoko kugathikanagĩrio na mwĩrĩ

kĩano

mutĩ urTa unyitagTrTra muguT nTguo wĩikĩke

muhano: muguT ucio ndungĩikĩka wega

kĩano kĩaguo nT kĩritu muno, kaba

uthondeke kĩa murangi

kĩara

ciara

handu haria hateagwo gĩko

kĩara

ciara

kaara

kĩara



kĩara

thTTna biu

kĩaragana

kundu gGtambGruku kwaraganĩte

kĩara ho

harĩa mahiG mahurGkaga riGa rĩahiGha me

rGru-inĩ

kĩbaara

mGndG wa ngGT

kĩbaata

nvĩmbo ciainaawo nĩ arGme a kamatimG



kĩbaata

nyĩmbo ciainagwo nĩ arume a kamatimu

kĩbaba

Kiswahiĩi kibaba kĩndu kĩhanaĩrebe

kThuthagĩrwo gwĩkĩrwo indo ta maguta

kĩbabaf

kĩhohoe

kTbabayu

mundu utarT hinya; kĩndu o ro uguo

gĩtangĩguna

kĩbaca

harTa hahuthaqTrwo na kuiawo indo ta arT


   


kTbaca

harĩa hahuthagĩrwo na kuigwo indo ta arT

ikumbĩ rungu rwa harĩa mĩitĩrĩro Tcuhaga

nja wa ruthingo rwa nyumba muhano:

ciana cia ngu irĩ hau kTbaca

kTbanda

Kiswahiĩi kibanda mwako wakĩtwo oro

uguo utarĩ wa gutura wakĩtwo na indo oro

uguo; mwako ta uyu wa kwenderio indo

kĩbandĩ

kTndu mundu ahetwo nT wathani wa bururi

kana wa handu hana gĩa kwĩmenyithania

nTwe u;Kiswahiĩi kinyasa: kipande kĩnyatha

mubuuto mukuhĩ utahumbĩrĩte mĩthirimo

biu

kĩbarT

ibarT

kĩbarT

ibari

kĩndu gĩagGkomerwo nT mGndu muruaru

agakuo nakĩo

   

kĩbatĩ

ithaga ria andu-a-nja ricuragio ngingo

kibau

kTrumi: ciringi mTrongoTr?

kibebero

kTndu gTcurĩtĩo mutT-inT kĩhurutagwo nT

ruhuho gT gTa kuheana ndumTrĩri na kana

kuonania uthamaki mGna muhano:

kTbebero gTa bururi wa Kenya nT kTa

manyaga mana no kTa MugTkuyu nT kTa

matatu



kibarĩ

ibarĩ

kĩndu gTagukomerwo nĩ mundu muruaru

agakuo nakĩo

kĩbatĩ

ithaga rĩa andu-a-nja rĩcuragio ngingo

kibau

kTrumi: ciringi mTrongoTr?

kibebero

kTndu gTcurĩtĩo mutT-inT kĩhurutagwo nĩ

ruhuho gT gTa kuheana ndumTrTri na kana

kuonania uthamaki muna muhano:

kTbebero gTa bururi wa Kenya nT kTa

manyaga mana no kTa MugTkuyu nT kTa

matatu



kĩbeco

ithaga rĩtumĩtwo na ndarwa rĩhumbagwo

ng'ong'o; gukorwo mundu e mwaria

muhano: Kamau nT wa kĩbeco

kibeeco

njuguma T muthia mwariĩ na

mutamburuku Tkuagwo nT ihTi bingo ya

irua

kibeeri

nyumba TtarT kĩndu thnniĩ; kundG gutarT

kTndu

kiberethi

itimu rTturĩtwo rThaana ihuti muthia-inT

warĩo; kĩbĩrĩrTki



kibibana

ihura to; hingana biu; humbTrĩka biu na

nguo kana mĩrĩngĩti; hana ta ukTgTte nĩ

kuiyurwo nĩ maundu meciria

kibibania

hingania biu; ringa mundu erigwo; ihuria

biu

kĩbii

rTera iritu rThana ndogo rĩukaga hĩndĩ ya

heho

kibindo

kTgera kĩ na uraihu GtanyihTire ruhĩ rumwe

na nuthu rwa mGndu mGgima gĩturĩtwo na

gTkanorwo kTrĩ gĩa gGthiĩ ita-inT



kĩbĩndu

runyaga ruhana Gtune mGtukanu na gĩtTTri

ta rwa mwĩrĩ wa ng'ombe

kibirĩriki

mGtT uicuhĩtio ta itimG wohagĩrĩrwo rurigi

GgathiGrGrGkio nĩ ciana Ggambe;

muthemba wa ndege Engĩish heĩicopter

kiboboto

mbura nene muno

kibogo

runyaga rutari ruiru mGno na rutari rwa

kTbuu ta rwa mwĩrĩ wa mbogo

kiboo


   

kTboo

irebe rĩture kamuromo kanini gĩtina-inĩ

rĩakagĩrio mwaki kaingĩ nĩtuhTT kana

agendi, rĩohereirwo munyito wa rugucio

kibuu

runyaga ta rwa muhu

kibuiya

nyĩmbo cia ihn mbere ya kurua ihinda-inT

rĩa muhTTro

kibuyu

Kiswahiĩi kibuyu kĩndu gĩa gwĩkĩrwo indo

ndweku kĩ na muniuru mukunderu ta wa

gĩtete

ĩ/mno



kĩega

njega

kĩndu kĩagĩrĩru undu-inT muna

kĩeni

cieni

kundu kwaraganu

kĩenja

cienja

gĩikarĩro kĩa mugeni

kĩenyu

cienyu

gĩcunjĩ kĩenyurĩtwo kuuma he kĩndu

kĩumbĩtwo na tGcunjĩ tunini tGingĩ

tGkanyitana. MGhano: ihiga rĩrenyGkire

kĩenyG kĩnene

kiere



kĩere



kTgĩmbi kigwatanagio na njĩra ya kuonana

kTmwTrT

kĩero

ciero

gTcunjĩ gĩa kuguru rugongo rwa iru kinya

itina-inT harT mundu na harT nyamu nT

rugongo rwa kuguru kuma harĩa

kwĩyunagĩra rugongo rwa itharigo kinya

harĩa kugathTkanĩirio na honge

kĩeru

njeru

kĩndu kT na runyaga rweru; kTndu kĩgurĩtwo

gĩtarĩ kĩahGthĩrwo nT mundu ungT

kieya

handu haharirnrio nĩguo hakwo nyGmba


kTga

ciTga

gTcunjT kĩa mwĩrĩ kTTkagTra maundu makTo

ma kuguna mwĩrĩ wT wothe ta ini kana

guoko

kigaanda

harĩa irui ciikaraga ikĩhona; Kiswahiĩi kuria

guthondekagTrwo indo

kĩgacwa

uhoro uheanĩtwo wĩ wa guteithĩrĩria

mundu kuhota gucokia kĩuria orĩtio

kĩgenyo

igenyo

wuira wa maheni

kĩgera



kĩgera

igera

ithanga rrtheretio na mwaki rĩgaturwo

kĩgi

magi

kĩumbe kTumbukaga gĩgaikara marima-inT

gTthogothete mbito-inT kana mbau-inT

kĩgoci

mwTyuno

kfgoi

mundG mugondereru mwĩrĩ na meciria

kĩgokora

igokora

ihĩndĩ rĩrĩa rTkoragwo igathTkanĩrio-inĩ rĩa

guoko kĩanda wa gTcoka              



kĩgondoro

njohi TtarT na urĩu munene

kĩgonyi

igonyi

mutwarithia wa ngari

kĩgotho

igotho

Ngai; muciari mundurume

kĩgugua

igugua

mundu mutungu muno uhaana ta atari

muiigT

kĩgunyĩ

ciĩgunyĩ

handu ha kwĩhitha Ggwati: handu

ungĩhonokera



kĩgunyu

igunyu

tutambi turiaga mahuti ta twa muhĩriga

wa ngunga kana igunya mbara

kĩguoya

iguoya

mundu kana nyamuĩ guoya

kĩguu

maT ma mbura kana rui rumte marathu

mathererete

kĩguuta

iguuta

mOndO utendete kuruta wĩra; gĩthayo

kThango

kTbeeco kThuthagĩrwo gutua mahuti ma



kĩhango



kĩbeeco kThuthagĩrwo gGtua mahuti ma

mutT wa mugumo hind?ya irua

kThara

ihara

gĩcigo gĩtameraga njuTrT mutwe-inT

kihariro

wuigTrĩrTki

kihato

ihaato

kTndu kĩhuthagTrwo kuhaata

kĩhembe

ukT ucokanĩrTirio nT njukT harTa maana

macio maraikaraga



kĩhTT

ihTT

mundGrume GtarT muruu

kĩhTTnga

ihTTnga

kĩndu kĩgiragĩrĩria mundu kuhĩtGka kana

GndG GhingagTrTria mGndG gGkinyanĩria

undu muna

kĩhinga

ihinga

mungu Gthondeketwo nT muhuti gGkGra

makahumbĩra handG

   

kĩheo

iheo

kĩndG GtugTtwo nakĩo

kihinga-nda


G

o Sram  

kĩhinga-nda

mwana wa muthia guciarwo nĩ mutumia

muna kana muthuri muna na mutumia

muna

kĩhithuria-ngoro

ciugo cionanagia kumaka, gukena,

guthituka na maundu mangĩta macio

muhano: hi! NT wa makia

kihiu

Taraxacum officinaĩe mumera wĩ kuragia

urutaga ihua rTa ngoikoni riumaga tubutha

tweru tumbukaga na ruhuho na mathangu

maguo marĩagwo ta nyeni

kihiu

ihinga

mungu uthondeketwo nĩmuhuti gukura

makahumbĩra handu


   


kThoe

kwaria ta mTmero yurĩte nT Gndu wa

kwanĩrĩra muno

kihohoe

itunda ibuthu ria rungu

kihonge

honge

njahĩrĩra ya mutTT na thari

kThoto

ihoto

gĩtumi kĩa undu; undu Gria GkoniT kĩndu,

nyamu kana mundu utabatiT kwagararwo

ona atĩa mGhano: nT kThooto kĩa mGndG o

wothe gukorwo na irio cia kurĩa

KThu


G

o HUffi  


KThu

mweri urĩa mbura nene yanjagia kuura

gatagatĩ ka Mugetho na MuthatG

GTthungu March

kĩhuhGkanio

ihuhukanio

ruhuho runene ruromburana o rĩmwe;

undu uroimfra o rTmwe wa kumakania

kĩhumbu

ihumbu

kTrTma kĩumbĩtwo nT guitwo hĩba ya tTTri,

mahiga kana kĩndu king!

kĩhuruta

ciĩhuruta

kĩumbe kĩrĩa kiumaga he wakaguku na

nĩkĩo kTrekagia itumbĩĩirĩa rĩcokaga

gutuTka kTgunyu

kĩhuruto

murimu unyitaga nyoni ta nguku igaikara

iguithĩtie mathagu

kĩhutatĩ

guthiĩ ucokete thutha mwTrT urorete

mbere,

kfĩga

aga ugĩ

KTihuri

itunda rTa rungu rTtarT inene muno rTtinTtio

na gatagatT kuma iguru kinya gTtina

rThuthagTrwo kuihura kana kuihurĩrwo irio

kĩimba

kĩimba

ciimba

mwTrT mukuu

o msgTi i

kĩinii

ciniT

kĩndu kĩinamu

kĩino

ciino

kTTga kĩa uciari kĩa mundu-wa-nja

kiinya

thambia magego na mukiinyĩ

kiinyana

murTano wa indo irathiĩkana irathiururuka

muhano: nĩguo igera itigathuke nT

gukiinyana ihakagwo maguta     



kĩmai

murimu ugĩaga kaingĩ ciana ikoimaga

thundo marungo-inĩ na ngingo-inT iroima

maT GTthungu ectopic eczema

kĩmakia

imakia

kTndu kĩratuma mundu amake; mweri rĩrĩa

utherete na wT mugima

kĩmakia-thinwa

mweri urĩa utherete umĩraga wT mugima

kĩmako

imako

muikarTre uronania kumaka

kTmamo

   

kĩmamo

O EE     i\,iĩĩ  

haria nyamu ya githaka Traraga

kimendero

njohi nduruT na urĩu munene

kimene

imene

mundu kana kĩndu kĩnyararĩtwo na

gTgathuurwo muno

kimenge

ruhiu rwariĩ rGnore mbarĩ cierT: mengere

kĩmengemenge

krndu o gĩothe kĩnoru kĩiyuire maguta

muhano: mwana ucio nT kĩmengemenge



kĩmengere

kTmenge

kĩmenyano

gwTkĩra andG na GndG wa GrTa GmoT

Ggatiga aria GtaratTa tao kana GtoT

kĩmenyi

imenyi

mGndG wTtuaga nĩ mGGgĩ mGno maGndG-

inT kinya maria atoT

kTmenyithia

imenyithia

Ghoro GranTrTrwo kana Ggacanwo nĩguo

andG makinyĩrwo nĩguo ma Gmenye

kĩmera

imera


Kimera

imera

ihinda riria undu muna wĩkagwo kana

uhanĩkaga

kĩmere

mutu ukiTtwo

kimerera

undu kana kĩndu riria kĩrĩ kThumo-inĩ gĩakĩo

gĩtarĩ kĩrute kana gĩkongererwo undu ungĩ

kimi

kiugo gĩa kuuga uhoro muna ndukarĩrĩrio

ukirwo na guo muhanorndeto icio kimi

kimira

imira



kĩmira

imira

kTmaTmaĩ gĩtenderu kĩrutagwo nT nyamu,

andu ona kana mTmera muhano: mwana

agĩkorora nĩarutaga kĩmira na maniuru

kTmiri

undu urarehe muthiro; rika rĩa irua

kĩmone

imone

gTkonde kĩrĩa kĩhumbagĩra ritho

kĩmurĩ

imGrĩ

kĩndu kĩrakana gĩkaruta utheri

kĩnanda

kiswahiĩi indo cia kuina irutaga mugambo



kĩnanda

kiswahiĩi indo cia kuina irutaga mugambo

kĩmore

imore

kĩnandu

mbuuthu ya kuiga maguta

kĩnatha

gĩthana

kindana

komania nga na njamba



kindĩra

tindĩka kĩrĩa kĩrahuthĩrwo gGthika irima

nĩguo kĩrume biu; ongerera Ghoro mwarie

ciugo cia kGwTkĩra hinya;

kin dG

indo

kĩrĩa kĩronwo na maitho

kĩng'ang'a

ing'ang'a

mbere ya andG; ndGnyG

kĩng'ang'a

ndGnyG; mbere ya andG

kĩng'ang'i

kĩng'ang'i

nyamG nene ndTa-nyama Tikaragaga maĩ-

inĩ na huguru-inĩ cia maĩĩ muhianĩre ta wa

njagathi

kĩng'ara

ing'ara

njamba TrT hinya munene

king'aratua

njĩra ya gTtwari

kĩng'ore

ing'ore

gĩkundi kTa andG monganĩte hamwe

kĩng'uki

ing'Gki

GGru Graninana GkTte nT GndG wa thahu


king!

kTndu tiga kĩrĩa kĩarTrĩrio muhano: kĩmera

kTngT gToka andu nĩ makahanda

kĩngĩ-

kTndu kTna kuonanio atT korwo gTeka Gndu

mGna Gna no GhanTke

king'oothi

igongona ria kueheria uthata hari andu-a-

nja; rGgoci rwa harTa mGrĩyo gwacĩ

wĩgwatagĩrĩra mGri-in? wa yo; kiugo gĩa

kGringithania mGhianĩre wa rung'ura na

king'oothi kĩa ngwacT

king'ootho

igongona ria gGthahGra

kĩngwete

gutheca ugaturikania

kĩni

ini

harTa magego makoragwo menyitĩrĩire

kanua-inĩ

kĩnunwa

inunuwa

mundu mukĩgu agaikara ta muguruki

kinya

ranga kĩndu na kuguru

kinya

rĩkia rugendo ukorwo harTa uguthiaga



kĩnya

inya

kĩndu gTthondeketwo na itunda rTa mungu

gT gĩa gwTkĩrwo indo ndweku ta curu

kinyanira

agTrTra urĩa kubatiT

kinyanĩria

tuma undG kana kĩndu gĩkinyanĩre;

tambanĩria undu wonete kana ukaigua

kĩnyata

inyata

mwĩhotoro mugemie na mathaga

kĩnyatha

inyatha

Kiswahiĩi itonvo rTa kwThumbwo mwTrT wa


   



kĩnyatha

inyatha

Kiswahiĩi itonyo rTa kwThumbwo mwTrTwa

kTanda kĩa njohero rThumbaga o kTero

rĩoheirwo njohero rTgakinya maru-inT

kinyĩra

kinya harTa mundu kana kĩndu gTguthiaga

nawe ugakiuma thutha kĩrĩ

kinyiria

kuigua utekwenda kĩndu nĩ gukĩrĩa muno

kinyiriria

kinya na hinya utegukinyukia; hingia undu

wabatie kuhinga harĩ andu makonainie na

aria mawanjĩtie

idnuiia


   

kĩnyita

inyita

kĩrĩa gfikeraga gĩgathiT gĩtina gĩa kĩndu

gTkĩritwo kĩndu gĩtweku muhano: maĩ me

na gTko mekeraga kĩnyita gĩtina kĩa

nyGngG

kinyitithania-uhoro

ciugo irĩa inyitithanagia ciugo kana uhoro

muhano: Ndirangu na KarTithi nĩ andu a

bata

kinyongo

marGru moimanĩte na Giru; mundu

kĩguoya

kinyugo

kĩnyenya; kinyararo; kinyaka; mĩcohio:

mĩario ya gukĩrĩra GkTnyararithia



kĩnyuĩro

handu harĩa hanyuagTrwo

kinyukia

tiga gukinya; twarithia maguru na muthiĩre

muna

kĩnyururi

inyGruri

gUko gĩa kuhuthia na kuiguithia uuru

kinyongo

marGrG moimanĩte na Giru; mGndG

kTguoya

kĩo

kTndG kina; grtGmi kina mGhano: kTu m kio


kfo

kTndu kTna; gTtGmi kina muhano: kĩu nĩ kTo

kTratu gTake; auma munogu nT kTo akomire

kfoho

cioho

gatTTna karTa mundu kana nyamu

TngTkorwo ThingTrTirio kuma haria TrT kana

yumTtwo wTyathi

kĩondo

ciondo

kTndu gTa gukuTra indo gTtumTtwo na ndigi

njogothanie na gTgekTrwo mukanda wa

gucuria mutwe-inT kana ciande-inT

kĩonereria-uhoro

ciugo cionanagia harTa kTndu, mundu kana

undu uri na no cionanagia mahinda

muhano: arugamTte nyunjurT

kĩongo

ciongo

kTTga kĩa mundu kĩrĩa gTkoragwo gĩkuĩte

ciĩga ingĩ ta maitho na matu, gTkoragwo

kĩnyitĩrTirwo nT ngingo

kĩoni

cioni

mundu urĩa uhotaga kuona maundu maria

mahithTku makĩrĩte muoyo uyu kaingĩ

maria mahanĩkĩte tene matoĩo

kToro

cioro

harĩa andu mathiaga gwĩteithia; mai kana

mathugumo

kira

ikara utekwaria

kTra



kira

uma mwena umwe wa handu he na

muhaka kinya mukĩra urĩa ungĩ; ambatĩra

ikĩro gukĩra mundu kana kĩndu king!

kĩragu

thenge kana ndurume ng'imaru ya

igongona kana ya kurĩo

kĩrangi

irangi

irungo rĩa murangi rĩthondeketwo rĩ rĩa

guikia mĩguĩ

kĩraro

handu agendi matuĩte hakurarTrĩra marĩ

rugendo-inĩ

kirathimn

kfrathimo

utugi wa Ngai; giĩko gĩa gutGma GgaacTre

kiumanTte na mundu wa gĩkiro kĩnene

gugukTra ta muciari

kĩratina

maciaro ma mutĩ wa muratina maria

marindagwo na indo ingĩ magathondeka

njohi ya muratina

kTratu

iratG

itonyo rĩa kwĩhumbwo maguru nĩguo

matigathecwo

kTremba

iremba

kiswahiĩi itonyo rĩa kwĩyohwo mutwe

kĩrembuĩ

kĩrembuĩ

gĩcunjĩ gĩtigarĩte kĩa nyamu TrTtwo nTIngĩ

kĩremithia

iremithia

gĩtumi gĩtarĩ kĩiganu gĩa kwaga gwĩka

undu

kĩrengeri

irengeri

mugathĩ Gcunjuraga ngingo-inĩ Ggakinya o

gĩthGri-inĩ

kĩrera

gĩkonde kĩa nyama gĩkoragwo mĩtwe-inĩ

ya nyoni imwe ta ngGkG mGhano: ngGkG

ya njamba T kĩrera kĩnene gGkĩra mwera

kireru


kfreru

ireru

uthiu-inT wa mundu muhuro wa kanua

kiria

tuma kĩndu kana mundu ukurutaga

mugambo kana akaria atige

kTrii

undu wTkTtwo urimuhithanie wa kunina

kana kunuha urTa urongoreirio

kiria

irĩa

kĩndu kTrarTho ihinda rĩhĩtuku kana

kĩragwetetwo; kiugo gĩkĩ kĩhuthagĩrwo

kwarTrĩria kĩndu kĩmwe kĩa indo irarTrĩrio i

hamwe

kĩrĩa

irĩa

kĩndu kĩronanĩrĩrio gT gatTTna karaihu kuma

harĩa mwaria arĩ

kĩrica

irica

muthemba wa gĩkundo

kĩriethe

thenge kana ndegwa T maburaburĩki;

mundG urĩ njuĩrĩ nyingĩ mwĩrĩ-inĩ wake

kĩriga

undG utaraithĩranĩka kana GgataGkTka

wega

kirigica

kĩriethe

thenge kana ndegwa T maburaburĩki;

mundG GrT njuĩrĩ nyingĩ mwĩrĩ-inĩ wake

kĩriga

undG utaraithĩranĩka kana GgataGkTka

wega

kirigica

ogothania indo nĩguo ihinge mwanya

kĩrĩgu

iriĩgG

mGndG-wa-nja GtarT mGruu

   

kĩrica

irica

mGthemba wa gĩkundo



kĩriha

iriha

kTndu gĩtumagĩrwo kuhura indo kana

kuhurira kTndu gĩtonye handu Kiswahiĩi

nyundo

kĩrika

marika

gĩkundi kĩa andu maciarĩtwo ihinda-inT

rĩtatiganTte muno

kĩrTkanĩro

irTkamro

undu mGiguamre nĩ andu eri kana makĩria,

kana ikundi uri wa kurumagTrTrwo na

kuhingagio; mbuku TrTa Tthomagwo nĩ

etTkia a ndini ya Cathoĩic na Akristiano

kĩrĩkĩro

irĩkTro

muthia wa undu


o

°.,ĩĩĩ  



kĩriko

irĩko

undu wuiguanĩirwo wa gukahingio ihinda

rĩna

kĩrĩma

handu hatugĩru na iguru hagakorwo

hambatĩrTire

kirimania

iga indo handu he na mwanya nTguo

mwanya ucio uthire biu

kĩrimu

mundu mukĩgu: mundu utarT mukuuku;

maguta maria mareraga iria-inT rĩa

therukio

kĩrĩra



kĩrĩra

irĩra

utaaro wa kuhĩgia mundu; ndeto irario

KTrTrT

harĩa aifftu matarT ahiku na mataciarĩte

makomaga

kĩririkano

gTTko gTa kuririkana undu

kĩrTrĩmbĩ

nTnTmbT

nTmT cia mwaki

kirmria

umĩrĩria maundu maritu utekunuguna


A G

O BS   '

              A

kĩrTro

irTro

inegene rTa kurĩra; mateta maheanĩtwo nĩ

undu wa thĩna

kirita

mundu, nyamu kana kTndu guthiĩ

gTTkururTtie thĩ

kĩrrti

iriti

mutitu Otari watemwo m!tT, ukoinwo ngu

kana ukarĩmwo

kiroko

rucinT: riua rĩaratha

kiromo

iromo



kĩromo

iromo

kTTga kĩrĩa kThumbagĩra kanua

kĩronda

ironda

handu hatihĩtio rua rukehera

kTroo

mahua maria marutagwo nT mumera

kĩmera gĩa guciara matunda gĩakuhĩrĩria

kirore

ruri rwĩkĩrĩtwo na mĩhari ya ciara kana rGhĩ

kuonania muira kana mwene Gndu ucio nT

mwene mĩhari Tyo; mĩhari TrTa Tkoragwo

ruhT-inT rwa guoko kwa mundu kana twara-

inT

kirn torn


   



kĩrotero

gTko kiumaga maitho-inĩ mundu e toro

gTkomanĩrĩra; ruta rumanĩrĩire iromo-inT

mundu agĩaga kaingT e toro; ubai

umanTrĩire

kĩroto

iroto

undu urTa wonagwo nT meciria ma mundu

rĩrĩa e toro

kĩrugu

ndĩa

kĩrui

irui

mundu warua atanoima kĩgaanda

kiruka



kĩruka

mGtaranĩrie wa ciumbe wa hakuhĩ muno

muhano: kĩruka kTa magogo ti kĩo kTa

mahuru

kĩrumi

irumi

mugambo watigĩtwo nT mOndu ukuĩte

utabatiĩ kwagararwo

kĩrumi

nyau ya gĩthaka T manyaga ta ma ngarT

kĩrumia

GrTrT GtarT magGrG

kĩruru

ciĩruru



kĩruru

ciĩruru

muhanTre wa kTndu urĩa ugĩaga

kĩamurTkwo nT Gtheri; muhianĩre wa kTndu

ucoretwo kana ukarutwo na kamera

kĩrurumĩ

irurumĩ

mugambo munene ugĩaga rTrĩa heni

ikuhenuka

kiuga

ciuga

kanyamu kahana kaihuri ga kunyuTra

ucuru kana maĩ

kiuga

ciGga

Graihu kana GkuhT wa mwTrT wa mGndG

kana nyamG; GrTa mwTrT wa mGndG kana

nyamG Groneka wT na hinya kana wT

mGhinyTrTrTku


kiugo

ciugo

mugambo GhuthagTrwo kuuga GndG mGna;

Ghoro warĩtio werekeirio GndG mGna

kiugu

ciugu

handG hathondeketwo nja wa nyGmba harT

ha kGhingĩrwo mahiG

kiugu

ciGgG

mGndG kana nyamG TciarTtwo TtarT

nginyanTru T na wonje wa mGthemba

kiugu

mGndG GtarT mGkinyanTru kT meciria kana

kT mwTrT aga korwo ndangT hingia maGndG

mamwe



   



kĩuma

ciuma

gatagatĩ ka ritho harTa hakoragwo harT

hairG; indo kaingi ihuthagĩrwo kugemia

ikoragwo ciumbTtwo kana igaicuhio

mahiga-inT momu ta irĩa ciTkTragwo

kĩnyata-inĩ

kĩumba

giikaro kia nyamu ta nguku kana ngui

kĩumbani

ciumbani

mundurume utahaga aka agatuma ndugu

nao

kTGmbe

ciumbe

indo iria i muoyo

kĩfimhp



kĩumbe

we mwene

kiumia

muthĩ wa mbere GrTa Gkaga thutha wa

muuthT wa mugwanja; thiku mugwanja

kuuma muuthT wa kiumia kinya muuthT wa

mutĩTro

kĩungano

ciungano

handG andu macokanTrTire hamwe nTguo

meke undu muna; andu macokanTrTire

hamwe me na muoroto umwe

kĩunguyu

ciunguyu

ciGmbe irTa ciikaraga thTiniT wa maT ta iria-

inTitarT magGrG ciongoyaga igTthambTra

kuo



kĩura

ciura

kĩumbe kĩ maguru mana gĩthiaga

gĩkĩrugarugaga gĩikaraga kundu kugunyu

kana kwarahĩte maT

kĩuria

ciuria

uhoro uheanTtwo nĩguo macokio maguo

maheanwo kana utaarTrio guo mwene

kĩyo

wendo na hinya wa gwĩka undu muna

muhano: arutĩte wĩra na kĩyo agatherema

kohora

kahura

koma



koma

gwĩtandaiya handu kana kuigĩrĩra mutwe

handu taarĩ toro urT; guthiT toro; gĩa

ngwatanĩro ya mundurume na mGndG

muka

komerera

inarrwrTra taarT kwĩhitha urehitha

komereria

koma hamwe na mundu ungT nTgetha

acunge; nyamu irĩa irekagia matumbT

kumahumbĩra na mTTrĩ yacio nTguo magTe

rugarĩ matGrĩke

konorwo

rutania kĩndG harĩa kĩgathTkTtwo mGhano:

mGndG Gcio arakonorirwo ritho nT rGhTa

rwa ndeqwa

konya

guucia kĩndu kĩhandTtwo tTTri-inĩ ugTkĩgucia

kuuma na iguru kiume na mĩri yothe

konyora

ruta thanda makore; thambia utherie biu

kora

thiĩ handu nĩguo wonane na mundu muna

kaingĩ uthugundTire undu utarT mwega;

kinya handu wone mundu, kĩndu kana

undu mGna ho na ndukwTrĩgTrTire

koranĩrira

cemania handu hatarT ona umwe

ukwTrĩgTrTire kana agathugundĩra


korerera

kinya handu ukore GndG muna o ugTthiT na

mbere kana o hind! GrekTka

koroga

guthiururukia kTndG gĩtweku GkThGthTra

kTndG ta mGiko

korokoro

Kiswahiĩi: handu harĩa andG aria

mathitangTtwo mahingagĩrwo

korwo

onekana handG hana; gia kana onekana

na kTndG kina

ku


ku

kiugo gTa gutarĩria kuguthwo nT kĩndu

kTumu

kua

tiga gukorwo muoyo; enyuka

kuburi

Kiswahiĩi kĩndu kĩhuthagTrwo kuhinga

kuga

mugambĩre wa mĩthemba Tmwe ya nyamG

ta ngui kana nguku

kugirima

gutinia muting’oe wa ng'ondu; gwTkTra


   

kugĩrima

o nnm i

gutinia muting'oe wa ng'ondu; gwĩkĩra

ruoro

kuharwo

guthiT kToro kTnene gĩtweku

kuhe

kunengera kĩndu hatarT thogora muneo

akĩrutTire

kuhiriria

thiT hakuhĩ na mundu, kĩndu kana handu;

korwo Gtigairie o hanini undu muna wTkĩke

kuimana


   

kuimana

kurega kGheana kĩndu

kuĩnona

gutithia

kuma

arĩria na njĩra ya gwatha na kuguthukĩra

kuma

uigu kuniara biu; mĩmera guthira ucu

kumakania

gucungĩrĩria kĩmako



kumbacĩria

hingTra kĩndu ruhT-inT ukTrumTtie; hahaatĩria

kumbata

oya mbeca cia ngombo gTkundi-inĩ kĩa

andu monganĩte hamwe

kumbuka

undu urarT muhithe kuhithuka

ukamenyeka

kumbuka

guthiTra rTera-inĩ na mathagu

kumia

awTkTrĩra na niTra va qGtTa


   



kumĩa

guthiĩ kĩoro kĩnene: kuruta irio thĩe

kugerera njTra ya kĩoro kĩnene i mai

kumirira

kuunga ndukoneke

kumithia

menereria undu muna, kaingT undu muuru

wTkĩtwo muhano: ciĩko cia njuragano nĩ

irakumithirio muno

kumutha

gukiritithia kTndG iguru wa king! uhinyĩrĩirie

kuna

Kuna

thuna

kuna

rora hana; hura

kunda

IkTra kĩndu gĩtweku kanua

kundĩka

oha gĩkundo

kundu

kiugo gĩa gGtarĩria mumererie wa kĩndu ta

maĩ muhano: arameragia maĩ na ihenya

kundu kundu ta aterĩga kunyua kĩndu


kunduka

gĩkundo kuohoka

kunduka

kĩrĩrĩria guthuka mĩtugo-inĩ

kundura

ohora gĩkundo

kunga

kuhĩtGkĩra handu hakuhĩ GinamTrTire;

kGinama ng'ong'o nĩ GkGrG kana GndG GngT

kungi

hang!

rora hang!


kunguTra

kenera undu muna na ndĩa kana nyTmbo

na maundu mangĩ ta macio

kunguiya

korwo mwago-inT wa gukunguĩra

kungutiria

andu kana nyamu guikara marigicĩirie

handG muhano: ciana ciothe nĩ cia

kungutiria mwaki riko

kunĩka

humbĩra muromo wa kĩndu kĩngĩkĩrwo

kĩndu thĩiniĩta irima kana nyungu

kumkania


kunTkania

kunĩka biu utegutiga kamwanya ona

kanini; kunĩka utarT na wTigTrTrĩki

kunja

unanTra

kunjana

gunyara

kunjura

gutamburukia kĩndu gĩgukunjĩtwo

kunya

nyita na twara ugucie nĩguo uiguithie ruo

kana utinie; kĩndu kunyita ta urTa twara



kunya

nyita na twara Ggucie nĩguo Giguithie ruo

kana utinie; kĩndu kunyita ta GrTa twara

tukunyaga

kunyanĩra

umbura hitho ubatiĩguikara uhithĩte

undG wĩ thĩiniĩ wa mundu kGmuhĩka ende

kGGhingia mGhano: kwT na heho

mathugumo nĩ makuraga mGndG mGno

kura

kuruta kĩndu nĩguo kĩrĩa kĩnyitĩrĩire ho

kiume mGhano: nG wakura mĩkuro

nyGngG-inĩ

kura




kura

mumera kuneneha ugakinyanTra thutha

wa kuhandwo; mwana kuneneha

akagimara; mundu kana nyamu gGkorwo

aturĩte matuku maingT agathirwo nĩ hinya

wa wĩthTT

kuraya

haraaya

kundu kuraihu

kurema

kwaga kGhoteka; guthiT na mbere gwTka

maundu makananie ona thutha wa

gukanio na rTngĩ ona thutha wa

kuherithTrio maundu macio

kurira

kugamba nT ruo kana kTeha ugĩitaga

maithori; guteta nT gukorwo na mathTna


   

kurua

mundu gutinio ngonde kTTga-inT kĩa

undurume kana kĩa utumia

kurua

kuhurana

kuruga

guthondeka irio na mwaki ciororoe nĩguo

irTke

kuruma

gwTta ciugo itar? njagĩrĩru; kwaria ciugo irĩ

mukana kurT andu matikana ciagarare

kuruma


kuruma

gutiihia kana kunyita na magego kana

kĩni; kĩndG kGnyita wega harĩa

kĩhandĩrĩirwo kana gĩkohererwo

kurumana

gGa Gtigwo GgarGrGkanTte

kurumania

tGma kĩndG gĩkurumane; iga kĩndG mwena

wa gĩtina Grorete na iguru

kuruo

hĩkwo nĩ GndG mGhano: nT nda kuruo nĩ

mai

kurura


kurura

tema kana ucane muhari

kurura

kurutukithia kĩndu handu nĩguo weherie

kTria kTrT iguru rTaho muhano:kurura rurua

rwa ng'ombe na gĩcakuri

kururia

gucia kĩndu gĩkuume thutha utegukĩoya

iguru

kuruta

cora handu nĩ undu wa gukurutukĩra ho

kana gukurutukithia kĩndu ho muhano: nu

wa kuruta ruthingo na nĩ rukunyoroketio

kuruta

kuruta

hara hara na kTndu nĩguo weherie kĩrĩa

kĩrakurGtwo

kurutuka

kiritĩra handu hatarĩ hanyororoku

kuua

guthiĩ na kTndu kĩrĩ iguru rĩaku

kuua

andu a gukua mĩrigo

kuua

gwĩcirĩria utarĩ na uma

kuuha

kumutha rngetha harĩa harakumuthwo

hanyoroke

kuumia

kuruta kĩndu na nja; mbeu guciara

kuumia

gutuma kĩndu kiume

kuuna

gutuma kĩndu kiunTke;

kuura

O HH

mbura guitĩka; thakame kuuma mwTrĩ-inT


kuura

munya kĩndu na mĩri yakĩo ukĩhuthĩra

kĩndu ta ruhiu

kwagana

gwTka maundu maria makananie gwĩkwo

kwega

heega

rora heega

kwegetha

kugamba na kanua mĩrukTTkTgeria kuingĩra

nda kaingĩ thutha wa kurĩa: undu uyu

uhanĩkagĩra mundu atari we uraurehe

kwene

heene  


   


kwene

heene

rora heene

kweru

heeru

handu hageni; handu he na runyaga rweru

kweru

harĩa mburi iraraga nyumba-inĩ ya

mGtumia thĩiniĩ

kwT-

gwĩka Gndu waku mwene kana kwTTka

undG: kiugo gTTkĩ kĩnyitithanagio na ciugo

cia gTTko

kwĩgita



kwĩgita

kwĩhitha thutha wa kTndu kana mundu

nTguo ndukahutio kana ukinyĩrwo nĩ kTndu

kana undu muna; kwĩyoha matharaita nĩ

undu wa mbara; kwTharĩria nĩ undu wa uru

uroka

kwiguucia

gwĩka maundu na thieya taarĩ uguta

kwĩhanda

kurugama urungarĩte; kugacĩra

kwThĩta

kuuga undu utuĩte matua marumu

maukoniĩ

kwThntnra

kwĩhotora

kwĩyoherera kĩndu njohero; kwarahuka wĩ

harĩirie gwĩka undu muna

kwĩremwo

kuremwo nT kwTTkĩra maundu

kwĩrica

gwĩtiria ukahonoka undu muritu

ugugukorete

kwĩrĩga

gukorwo wĩkĩte kana ukona undu ica ikuhĩ

kwĩyamba

kwĩyona ta wĩ mwagĩrĩru kurĩ andu aria



kuremwo nĩ kwTTkĩra maGndu

kwĩrica

gwĩtiria ukahonoka undu mGritu

GgGgGkorete

kwĩrĩga

gGkorwo wĩkĩte kana Gkona GndG ica ikuhĩ

kwĩyamba

kwĩyona ta wT mwagĩrĩru kGrĩ andG aria

angĩ: kwĩgana; kĩndG gGkorwo kTTgathĩte

na gĩkoimĩra ta kĩimbĩrĩire

kwĩyua

kwĩhitha handG nĩguo ndGgeke GndG mGna

kana GkinyTrwo nĩ GndG kana kĩndG

== M ==


Ma
uhoro uria guo utari mweherie undu ona
kana ukongererwo
Maagu
Ngai
maana
haria njuki irekagia matumbi? na ikamarera
maarara
maroro me mwiri-ini wa nyamu; nda ya
kerĩ ya nyamu irĩa iri nda inya; kihembe kia
ukĩ
maarua
 
     :      * r* G
O EH    “..III _
     	A
maarua
njohi ya mwere
maatha
caria na GcokanTririe maciaro ma
mugunda kana umithio GngT Ghana ta Gcio
maathina
maĩ menyitagĩrĩra makomanĩrĩra harĩa
maitĩkĩra moimaga mĩmera-inT ta marigG
matarT meru kana mĩramba-inĩ
mabage
matG manene; matG mahaana ta marorete
na mbere mGno
macakaya
 
     :       * r* G
     	A
macakaya
ihinda rĩa kĩeha gĩa gukuĩrwo
macani
mumera urĩa uthondeka cai
macegera
igera cia kuoha andu
macemanĩrio
handu njĩra makiria ma imwe inyitanĩire
macoko
ubai
 
     :       * G
     	A
macua
mahuti matarĩ momu
magegania
igegania
rora igegania
magego
igego
rora igego
magenda mbĩa
mĩtiirĩa iikaragirwo nĩ mĩitĩrĩro nyumba-inĩ
harĩa ruthingo na mĩitĩrĩro inyitanagĩra
magerio
igerio
rora igerio
 
     :       * G
'O' ESQ    °.iiĩĩ
     	A
magigi
kĩundu kiuru muno na gia kumakania
maguanyĩri
guanyiri
rora guanyiri
mahĩa
ihia
rora ihia
mai
kiria kirutagwo ni mwiri thutha wa irio
guthio gikoimira bibui-ini
mai
kindu gitweku kiumanaga na mbura,
maria kana njui
 
     :       * ^ G
ES       G.,iĩĩ |
     	A
mairang'a
maitho matarona wega
mairia
hwaini riua rĩgithua nduma yanjia kuingĩra;
nduma itari ndumanu biu
mairiria
kundu kuraya muno kurĩa hinya wa maitho
ukinyaga
mairiria
thieya wa gwĩka undu uria ubatii gwikwo
ihinda-ini ria guo: mamiriria
maithikiri
 
     :       * G
     	A
maithikiri
Engĩish bicycĩe kĩgaragari kĩa maguru
merĩ gĩcoceragwo matanga gĩgathiĩ
maitho
ritho
rora ritho
maithori
rĩithori
maĩ maria maitĩkaga kuuma maitho-inT
mundu akĩrĩra
man
muciari mutumia; nyina wa mundu
makamburu
ikamburu
rora ikamburu
 
     :       * G
     	A
makandui
imundu ciĩ hinya
makangai
tucunjĩtwa nganga kana mbarabu
tunyitaine
makoro
ikoro
rora ikoro
mama
kiugo gĩkĩ kĩhuthagĩrwo kuonania kĩndu nĩ
kĩingĩbiu muhano: ena mbembe nyingĩ
mama
mama
 
     :       * ^ G
     
 
mama
muru wa nyina na nyina wa mundu kana
muthuri wa mwari wa nyina na ithe wa
mundu; karema mundu aciaragwo nako
kana tunyamu tuiru tugiaga mwĩrĩ-inĩ wa
mundu
mambarita
gatagati ka rugito ruria rugitite nyumba
iguru na mĩitĩrĩro
mambura
ihinda rĩrĩa igongona rĩna, ri na gukenerera
rĩkagwo ta mambura ma irua; undu
urekwo wĩ na ukunguiri muhano: umuthi
kurĩa kwi na mambura ma uhiki; ihinda rĩa
mweri wa mundu-wa -nja
mamia
 
     :       * G
     	A
mamia
komia
mamĩrĩria
maĩrĩria
mana
utarĩ umithio muhano: ucio ndarĩ kĩrĩko,
ona kwaria nake no wĩra wa mana
managi
maundu monekaga na mundu kana
nyamu matarĩ ma kĩmerera na maroneka
me ma kGgegania
mang'uri
 
G
o nnm i
     	A
mang'urf
undu wĩkitwo na marakara manene
muhano: araririe na mang'uri maingĩ gutiri
mundu utanamenya nĩ murakaru
mangu
tiga maria marĩ ho kana magwetetwo
mangi-
rora angĩ-; rora ungi-
manya
gukuo nĩ gĩkeno kana kĩeha na njĩra
ikirukite
mara
 
     :       * r* G
     	A
mara
kiiga kĩrĩa kiumĩte nda-inĩ na nĩho irio thĩe
cioyagirwo nĩ mwiri nakio giko gĩgatiguo
nĩguo gitindĩkwo kiumire njĩra ya kĩoro
maragara
mahuti momu maitĩkĩte thĩ
maramu
mwari wa nyina na mOka waku
maramu
mundurume urĩa muhikĩtie ar? a nyina
urnwe kana a ithe umwe nake
marengeta
 
~ G •
     
marengeta
O BD    G..iĩĩ I
handu hagunyitio ni mai hakahaana
mutondo
marĩ
kiugo gĩa kuuga aria kana maria
mararĩrĩrio ni makoragwo na kĩrĩa
kĩrarĩrĩrio muhano: m marĩ ngari;
kĩnyitithanagio na ciugo ingĩ kuuga aria
mararĩrĩrio me harĩa hagwetwo muhano:
marĩ kuo
maricu
ndicu: mundu utangĩrĩgĩrĩrwo muno
maundu-inT
maroro
iroro
rora iroro
 
~ G •
     
marotero
kĩrotero
rora kĩrotero
O BID “.iĩĩ I
maru
iru
rora iru
maruru
uuru umanite na undu muna
mata
kindu gitweku kĩrutagwo nĩ ngai i thiinii
wa kanua gĩteithagĩrĩria irio igĩtanukwo;
kindu gitweku kunyitana gikarituha
mataaro
miario irongoreirio kuhigia kana
 
     :       * ^ G
'O' ESQ    °.iiĩĩ
     	A
mataaro
mĩario irongoreirio kuhĩgia kana
kuongerera ugĩ ukoniĩ undu muna
matandara
magoko matumitwo matuike ngo
matanya
mĩhoko
mathaara
utarĩ wa ma: utangihokwo
mathaga
ithaga
rora ithaga
 
^ G
     
mathegenyua
matigio
O BB^I |
mathiri
ciiko cii na uuru muingĩ umanĩte na
marakara kana maruru muhano: mathiri
maria ararĩ namo na muka maratumire
aringe ng'ombe hakuhĩ amĩonjie
matiba
njohi ya mutu wa mbembe
matigio
irio itigitio nĩ mundu uihurĩirwo akarĩa na
ndanine
matongo
 
     :       * G
     	A
matongo
gĩko gĩtenderuku kiumaga maitho-inĩ
matu
gutu
rora gutu
matuku
mĩthenya mĩingĩ
matukuya
ciĩko ciakuonania marakara manene;
mathirĩ
matura-nguru
muhĩrĩga muna wa mutĩ; irungo rĩa athuri
a mĩaka ta igana guthiT na iguru
 
 
Mau mau
gĩkundi kĩa njamba kirĩa gĩatongoretio nĩ
Agikuyu Aembu na Amiru kuruĩrĩra ithaka
na wĩyathi wa mundu muiru kirĩa gĩatoririe
Mungeretha na Kenya Tiigwatira wĩyathi
mwaka wa   9      
memenyi
ciumbe ithecaga irio nyumu ta mbembe
na mboco uithungu weeviĩ
memerekia
hunjia uhoro ukinyĩre andu aingĩ
mena
thuura
mendeera	
 
     	A
mendeera
hihinya kĩndu kinya kimotoke
mengere
ruhiu runoore miena iiri rwa kurĩma
menithĩrĩria
arĩrĩria uuru nĩguo kĩrĩa uraririria kimenwo
manjarara
harĩa hinya wa maitho ukinyaga
menya
korwo GT
 
     :       * r* G
O B   B   |
     	A
meria
ikurukia kĩndu gĩthiĩ nda kĩgereire mumero
meruka
kindu guthiĩ nda kĩgereire mumero
methukanga
umana kĩrĩa gĩ thĩini kioneke
methura
kurutania kĩndu nĩguo kĩrĩa gĩ thĩiniĩ wa kĩo
kioneke
mĩaraho
muthenya gatagatĩ
 
     	A
mica
irĩria
micohio
mĩario ya gutinia mundu akiaria hatari na
gitiyo; mĩario ya kinyararo: kĩnyugo
mĩenu
mwenu
mwĩnu
mĩhehu
mĩario ya kuhehanĩrĩrwo; njuuku
mĩhĩndo
muhĩndo
mukanda wa kuoha uthondeketwo wina
kĩana muthia-inĩ umwe
 
     
A
mihirigo
muhĩrĩgo
rora muhĩrĩgo
mĩkumba
njuĩrĩ ciĩthiorete
mĩndĩga
njuĩrĩ ireketwo ikure ciogathanĩte
mĩnĩga
uguruki
mĩnyĩrĩ
mĩhenahenioĩrĩa yonekaga rirĩa riua rĩarĩte
kundu kwaraganu
 
     :   9 * G
     	A
mind! na mind!
mahinda matagathira
mĩokia
mĩcoora mĩgemu
mĩrukĩ
rĩera rĩcokanĩriirio rĩkahingĩrwo handu
mĩruri
mururi
rora mururi
mitĩka
mituka
 
     
mĩting'oe
muting'oe
kĩiga gĩkoragwo nyamu-ini ta ng'ombe
kana ndigiri kinyitaine na munyiginyigi
gĩgacunjura muthia-inĩ waguo: mucuthf
mituka
thira biu ni undu wa mbaara, ng'aragu
kana murimu
mituki
ihenya rĩa gwĩka undu
miura
kiria gĩkoragwo mbembe-inĩ kihana ndigi
kana njuĩrĩ na gĩgĩcua gĩkoragwo
gikĩmiruruku
 
     :       * r* G
     	A
miura
unura ta urĩa mai matheruku monuraga
ngonde cia mwiri wa mundu mamuitĩkira
moca
hinyĩrĩrĩka mwiri na uruo ni hinya
mondo
kindu gitumitwo na rua kana ngora gĩa
gukuira indo
moni
muthia wa gutu urĩa ukoragwo winyitirĩire
ruthia-inĩ
monjora
 
     :       * G
     	A
monjora
kwĩyendithĩrĩria harĩ mundu; anjanja
monjore
mwarĩrie utari na gĩthimi kana kĩharĩro
mori
ng'ombe ya nga
motoka
kĩndu kĩororo gukua gĩkoima tucunjĩ tunini
moya
arara taarĩ gucocora
 

 
     
 
mu
mugambo wa kĩndu gĩkĩgwa thĩ kana
gĩkĩringa king! muhano: Kamau araguire
thĩ mu ta murigo wa ngu
gĩkagĩrwo mbere wa ciugo cia gTTko kana
cia gutarĩria gTTko kuuga urĩa wTkaga kana
wTkĩte uguo mThano: muhiki,
mugT,muraihu,muhTnga
mubabaT
mumera urTa uciaraga mababaT
mubage
Caesaĩpina sepiaria
mu-
mubaibu
 
    * ^ G
O

     	A
mubaibu
mutĩ urĩa umeraga ikongo-inĩ gatagatĩ wT
na marungo ta ma murangi; kĩndu
gĩthondeketwo gĩgTa kugerwo nT indo
ndweku ta maT: muberethi
mubaki
mumera uria umaga mbakT
mubara
kĩndu gĩa gĩthiururĩ kĩgaragaragio nT ciana
jgathaka nakĩo
mubarano
mukanĩrĩro umanĩte na muingĩrano:
haranio
mubariti
 
^ G
o
     	A
mubariti
mĩbariti
mukĩma
mubau
muringamu: Eucaĩyptus gĩobuĩus
mubebe
mĩbebe
mumera urĩa uciara mbembe
muberethi
Kiswahiĩi mferenji mubaibu
muberethi
mĩberethi
Kiswahiĩi kĩndu gTthondeketwo kina irima
gatagatĩ gĩa kugererwo nĩ indo ndweku
kana mĩrukĩ: murica
 
     :      * n G '
     
mubibi
muthia wa mara manene harĩa mai
maikaraga matanamĩo
mubuuto
mugutho: itonyo rĩhumbagwo kuma
njohero guikuruka rĩkoragwo rĩtumĩtwo
undu o kuguru kuraingĩra ha kuo ugacoka
ukoherwo njohero
mucaara
mĩcaara
Kiswahiĩi marĩhi nĩ undu wa kuruta wĩra
mucacana
mumera utarĩ mukuru mOno utarT
uromĩrĩria urT o muororo
 
G
O B   G.ĩiiĩ
     	A
mucakwe
mĩcakwe
harTa thanda cia mbembe ikoragwo
ciTnyitĩrĩire
mucang'ang'a
mururo wa tuhG; muhahT
mucarT
mTcari
munyegerera wĩ na mahira ugĩaga ciara-
inTkana makinya
mucarica
mĩcarica
kTndu kTororo kĩngĩkunjĩka gĩa gucutha
mucau
mTcau
mbembe TtarT nguru biu Troima iria
 
     :       * G
     
mucayo
gTTko gĩa gucaya
mucemanio
mĩcemanio
gĩikaro kĩa andu mokĩte hamwe kwarĩrĩria
Gndu kana maundu maria mamakoniT
 
mucene
mGtugo wa kwenda kGingĩrĩra maGndG
matagGkoniT na kwaria mGno kinya rĩrĩa
GtabatiT kana kwarĩrĩria maGndG
matagGkoniT
muceneneko
mGcene
muciari
 
     :       * A G
     	A
muciari
aciari
mundu urTa uguciarĩte kana ungTheka gTtTo
ta kTa mundu uciarĩte nTgukorwo nT
aciarĩte
muciT
mĩciĩ
gTikaro gĩake nyumba; gTikaro kurĩa
mwaria oimTte
mucinga
mĩcinga
Kiswahiĩi munyamu muthondeke wa
guikia njirungi
mucingu
mĩcingu
munungo wa kĩndu kĩngĩrĩo ta nyama
mucobe
	T.. ~ I		
 
G
O OS “..iĩĩ
     	A
mucobe
mĩcobe
muthia wa kĩndu Ghana mGthonge
muconjo
tnri GgunyTtio nT mai ukahaana gĩcGrGcGrG
gTtweku
mucora
mĩcora
mGhari Gcoretwo handG mGhano: ndigiri
Tkoragwo na mGcora ng'ong'o-inĩ wayo
mucori
acori
mGndG GrT GgT wa gGcora mĩcoro
mucoro
mĩcoro
mGhianTre wa kTndG GcanTtwo handG; gTiko
 
     :       * Z* G •
'O' QSQ   G.ĩiĩĩ
     
 

mucoro
micoro
muhianĩre wa kĩndu ucanĩtwo handu; gTTko
kĩa wara
mucung'wa
rwĩmbo rwa anake na airitu rwainagwo
muthenya
mucunjuri
muhari wa indo ithiĩte cikurukĩte ta urTa
ciugo ingĩandTkwo handu kiugo gĩgoka
rungu wa kTrĩa kĩngT
mucunu
mĩcGnu
nguku TtarT njoya ngingo:nyoni TtarT njoya
ngingo
mucurT	
 
^ G
o

     	A
mucuri
mĩcurĩ
HandG haumĩru thĩinĩ wa indo ihuthĩkaga
gwĩkĩrwo indo ta nyungu kana kĩnya
hangĩhuthĩrwo ta munyito kana hakumĩra
kĩrĩa kTigĩtwo thĩinĩ wa indo ta icio
mucunuro
mĩcGnuro
warn itarT ngurG wega igakorwo na rGa
rGronGka
mucuthĩ
mTcuthĩ
knga kĩa mGndGrGme gĩtarT kĩruu; gTcuthT
gTtarutĩtwo nyamG-inT
mucuthi
gTcurucurG kia irio itherukitio igakuanga:
maĩ matherukĩtio na irio ikThTa
 
G
O OS “..iĩĩ
     	A
mugaa
mĩeri TrTa riua rĩaraga miino kĩmera-inĩ kĩa
mwere/themithG na kĩa njahĩ/thano
GTthungu nĩ January na Septembe
mugaa
migaa
mutĩ ukuraga kundu gutarT mbura nyingĩ
ugĩaga ndongu cfT na mĩigua na nĩ wa
muhĩrĩga umwe na murera
mugamba
mutT ukTranĩtie urTa wakagĩrĩrwo mĩarĩro
muhano: mugamba wa urĩrĩ ukoragwo
mwena wohithanĩtio na maguru ma urĩrĩ
mugambo
mTgambo
mururumo uraiguĩka na matu
 
     
mugathi
mTgathT
ithaga ricuragio ngingo
mugendere
mTgendere
mTthiĩre; mTtugo
mugendi
agendi
mundG umagarĩte agathiT rugendo
mugendi
mwana wa muru wa nyina na maituguo:
mwana wa mwarĩ wa nyina na thoguo
mugendi wa ithe/awa
mundurume maciaranĩirwo na thoguo
 
     :       * Z* G
     	A
mugetho
mweri urĩa Gkaga gatagatĩka MGgaa wa
themithu na KThu GTthungu February
mugĩka
mugĩko
mugĩko
mĩgĩko
kĩndu gĩkĩranĩtio handu nĩguo
hatikahĩtGkĩke: mGgĩka
Mugira-njara
GndG mGgiranie gwĩkwo na GrTa GngTwTka
agwatagwo nT thahu mGhano: nĩ mGgiro
mGndG kGraga mGndG GrTa GngT
mugiro
 
G
O BIB “.iĩĩ
     	A
mugiro
mweri-im uyu nĩrĩo magongona ma irua
mahingagwo GTthungu May
mugo
ago
mGndG GciarTtwo arT na ugĩ muna
akautungata agakorwo ohĩgĩrĩire undu-inĩ
Gcĩo
mugoiyo
nyĩmbo cia ngomanio cinagwo nT anake
na airĩtu Gtuku mathiGrGrGknrie mwaki
mGnene
mGgoma
mĩgoma
mGhĩrĩga wa mbGri irĩa imeraga guoya
mGnyoroku na kaingĩ iharaga mahuti
maria matambĩrĩire iguru kana mathangG
ma mĩtT na mĩting'oe yacio ndĩraihaga
 
G
O Hĩi
     
mugongo
mĩgongo
Kiswahiĩi rora ng'ong'o
 
muguguta
rua rwa ng'ombe o hind! yathTnjwo rutarT
ruroma; ng'ombe nguru muno kinya
Tgatorio nĩ ukuru
muguT
mĩguĩ
itharaita rĩnooretwo muthia umwe na urTa
ungĩ ugatumTrĩrwo njoya cia nyoni
wuikagio na uta
muguĩmi
aguĩmi
urTa uhĩtaga nyamu cia gĩthaka
agaciuraga nĩ undu wa nyama cia cio
kana gĩtumi king!
 
^ G
o

     	A
mugunda
rmgfĩnda
handu hatheretio, hakarĩmwo na
hakahandwo irio
muguruki
aguruki
mundu umTtwo nT ngoma:mundu wT na
thTTna wa meciria
mugutuko
muhahuko
muhahĩ
mĩhahT
mutugo wa kwaga gTkindĩrio maundu-inĩ
na kwenda kuingTrĩra maundu
matagukoniT
muhano
 
G
O OS “..iĩĩ
     	A
muhano
kiugo kTonanagia undu na njĩra ya
kugereria urTa undu Gcio utariT; undu
wonanTtio Ghana ta urTa guo
muhandano
mĩmera irahandirwo rĩa mbere TtarT
yahandwo mbere-inĩ muhano: tugwacT
tutu ndTrenda tugwate nĩ twa muhandano
muharatT
handu hathondeketwo he ha gwTkTrTra
mahiu krndu gĩa kurĩa kana gTakunyua
muhano: muharatT wa mburi nT uraunTkire
muhari
handu indo cigĩtwo irGmanĩrĩire kĩmwe
thutha wa kTrTa king!; mGkururo Gtemetwo
mTthia yaguo TtanyitanTte	
 
     :       * « G
'O' ESQ    G.  i||
     	A
muheani
aheani
urĩa ukenagTra guteithia andu angĩ na indo
ciake
muheera
mTheera
munungo utarT mwega Groima handG
hana
muheheneko
mGhTahTo wa maGndG matagGkoniĩ
muhera
mĩhera
ciugo cia kwTrira na kGhoya kGrekerwo
GndG mGGru mGndG ekĩte
muhianTre
 
     :       * G
O BSQ   G..iĩĩ
     	A
muhianĩre
urTa kĩndu kĩhana gĩkĩonwo na maitho:
mumbĩre wa kĩndu muhano: Ikamaba nĩ
rĩicuhagia mahiga mĩhianĩre ya indo ta
nyamu kana andu
muhiki
ahiki
muirTti urahika; muirĩtu utahikTte ihTnda
iraya; mutumia uhikTte an urTa munini
muno hart atumia a muthiri muna; muirĩtu
umbTtwo nT mundurume muna
muhikania
mundurume urTa urahikia muirĩtu muna
muhiki
muirTti urahika; muirĩtu utahikTte ihTnda
iraya; mutumia uhikTte arT urTa munini
muno harT atumia a muthiri mGna: mGirTtu
 
     :       * Z* G •
O BSQ   G..iĩĩ
     
 
muhiki
muirrti urahika; muirTtu utahikTte ihTnda
iraya; mutumia uhikTte art urTa munini
muno hart atumia a muthiri muna; muirTtu
umbTtwo nT mundurume muna
muhĩko
kaara ga guoko karĩa gakoragwo gatagatT
wa tuothe
muhĩndo
mĩhĩndo
mukanda wogothetwo mGthia umwe wT
na kĩana
muhingo
mĩhingo
ihinda rĩa gutiga gwĩka undu muna
 
     :       * G
O BSQ   G..iĩĩ
     	A
muhinguria
mwana wa muhinguria (ciana cia)mwana
uciaritwo nĩ nyina atahikĩte
muhĩrĩga
mĩhirTga
andu aria mundu atarainie nao kugerera
harĩ ithe; mutaranTrie wa ciumbe
nTgukorwo na kThumo kTmwe na mauthT
mamwe
muhĩrĩgo
mĩhĩrĩgo
itingT njicuhie cia kugita nyumba
muhĩrĩre
ciugo cia gutaara: utaaro
muhu
 
G
O BB  P..III
 
muhu
mĩhu
miitutu Gria Gtigaraga thutha wa kĩndu
gucinwo nT mwaki
muhuhu
mThuhu
ndeto iraheanwo no Gma wacio ndurĩ
uramenyeka wega
muhuhungi
mundG wa mGhahT
muhuhutiko
mĩario TtarT gĩtGmi kana yarTirio handG
TtagTrTire
muhunguru
mihunguru
 
     :       * n G
'O' ESQ ‘°.iiĩĩ
     	A
muhunguru
mĩhunguru
mungu utonyete handu ukoimanĩra
mwena ungĩ
muhuro
kTanda wa handu hana
muhuuro
ndeto cia muhuhu kana cia muhuhutTko
muici
mĩici/aici
mundu woyaga krndu kTene atari muhe
akeigTra kana agakĩendia
muigua
mĩigua
kĩndu kĩmeraga mĩtĩ-inĩkana mĩmera-inĩ
 
     :       * G
O B   G..iĩĩ
     	Mi
muigua
mĩigua
kTndu kTmeraga mTtT-inĩkana mĩmera-inT
gTkoragwo no gTthece na gĩturĩkie, ta
cong'e
muiguto
murukĩ thĩiniT wa nyamu
muiko
miiko
kiswahiĩi muinduri
muikuruko
mfikuruko
handu njĩra TinamTte Tkahana taarĩ kĩrĩma
kĩinamu
muinduri
mTinduri	
 
     :       * r* G
 
     
 
muinduri
mĩinduri
mutT muthondeke wega wa gukima irio
muini
aini
mundu wuinaga nyTmbo
muĩnu
mĩenu
Cassia Aĩata
muiri
miiri
Prunus Africana
muirftu
airTtu
mundu-wa-nja uruTte no ti muhiku kana
agaciara (matuku maya ona turĩgG
twagimara kĩuga nĩtwĩtagwo airTtuĩ
 
o
     	A
muiru
airu
mutumia urĩa uhikĩtio hamwe nake nT
muthuri Gmwe; atumia a ariu a ithe Gmwe
muiru
airG
wT na runyaga ruiru
muitĩriro
mTtTTrTa yakagmrwo nyGmba iguru nTguo
nyeki kana kĩrTa kĩragita kĩigTrTrwo ho;
ndGiga
muito
mĩito
indo, nyamG kana andG aingĩ gGkorwo
marĩ aingĩ handG hamwe; njGragano nene
ya andG
muitu
 
^ G
o
am
     	A
muitu
rnntu
muici wĩhithTire andu handu nĩguo
amatunye indo ciao
muiyuro
mĩiyuro
mwaraho munene wa maĩ: ruT kuiyura
rukoina
muka
akaa
mutumia wa mGndu
mukamo
mTkamo
knga kĩrĩa gĩthondekaga iria thTiniĩ wa
nyamu
mukana
mTkana
 
     :       * n G
O B   G..|||
     	A
mukana
mĩkana
rĩathani rĩa kugiria undu muna gwĩkwo;
mwerekera wa ihera urTa ungTtungio
mundu wTkTte undu muna
mukanda
mĩkanda
ndigi ciogothanĩtio igatumanio ituĩke
kĩndu kĩmata na kĩariĩ kĩngĩhuthĩruo kuoha
mukaro
mĩkaro
mukuru utarT munene muno
mukawa
mĩkawa
Kiswahiĩi kĩenderio kĩa irio hTu
mu kayo
mĩkayo
 
G
     	A
mukayo
mĩkayo
mugambo munene wa ruo; kTrĩro gTa
kuhoya uteithio
mukengeco
ihiga rThenahenagia rĩhuthagĩrwo
kunyorokia matimu na gutGma mahenie
mukenia
mĩkenia
ĩantana camara
mukeu
mTkeu
Dombeya Torrida
mukiinyĩ
mĩkiinyĩ
kĩndu gTa guthambia magego
 
G
O OS “..iĩĩ
     	A
mukiha
mTkiha
harĩa thakame TgeragTra TgTcera
mukiĩ
runyaga ruhana ta mahua ma ndabibi
kana matheca ihĩf
mukima
mikima
Greviĩĩea Robusta
mukindo
ngomanio ya njamba na nga
mukindG
mĩkindu
Phoenix Syĩvestris
 
     

A
mukinduri
mĩkinduri
Croton Megaĩocarpus
mukinyai
mĩkinyai
mukio
kTrĩa gitigagwo mbarĩki cia rutwo maguta;
kĩmere kĩa ucuru; ndaka TkiTtwo
mukTra
mTkTra
mwena urĩa ungTtiga urĩa mundu kana
kTndu kĩrĩ wa kTndu gTtuTkanTtie handu ta
rGT
mukirĩti
 


mukĩrĩti
mĩkĩrĩti
rugiri ruhandĩtwo rwĩ rwa kuonania
muhaka wa mugunda
mukirito
mĩkirito
njĩra ya nyamu-ya-thT kana nyamu ya iria-
inTTcorete thT
mukoma
mĩkoma
mukoma thT: muirĩtu uciarĩire nyGmba ya
nyina nT gukorwo ahirĩtwo ihu atahikĩte
mukonyo
mĩkonyo
kTrema kTrTa gTtigagwo nda-inĩ rurira
rwatinio
mukora
 
G
O Hĩi
 
 

mukonyo
mTkonyo
kTrema kĩrTa gĩtigagwo nda-inT rurTra
rwatinio
mukora
mTkora
muici andu cikaro-inT ciao akamatunya
indo ciao
mukori
mTkori
handu homu gukĩra kurĩa kungĩ harĩa
runyeni rwmyitagTrĩra na rugakurĩra kana
hakoragwo itunda gatagatĩ, thTiniĩ wa
mĩthemba Tmwe ya nyeni na matunda
mukoro
mTkoro
irio irĩa ciumanagĩrTra nyungu-inĩ igatigara
mĩena-inĩ na gĩtina irio cieherio
 

 
     
A
muku
gukĩrĩra na uhinga
mukuiku
muhari wa andu
mukuru
mĩkuru
mwatuka munene: ngurumo i gatagatĩ ka
mTrĩmo kana irĩma; mwatuka urĩa
ukoragwo ugayanĩtie itina rĩa mwena wa
urĩo na rĩa mwena wa umotho
mukuru
akuru
aria me na mĩaka mĩingT
mukuruguthu
mĩkuruguthu
 
     :       * G
     	A
mukurumuthu
rora munyiginyigi
mukurungu
Bergia ĩacatae
mukurwe
mikurwe
Eucĩea Divinorum
mukwa
mĩkwa
mukanda; handu hekĩrĩtwo mbica,
thinema kana mĩario hangĩkĩrwo kĩnanda-
inĩkana tibi-inĩ nĩgetha mbica kana
thinema ciĩrorerwo, kana mĩgamboĩyo
TthikTrTrio
mukwTrT
 
G
O OS “..iĩĩ
     	A
mukwTri
andu aingĩ moimanTte thutha tarT muhari
hatarT na mutarara wa gukorwo urugamĩte
thutha wa urĩa ungĩ
mumaitha
amaitha
thu yukTte gutaha
mumbo
miumbo
ngu ciumbĩkĩtwo na tTTri nĩgetha ihĩe ituTke
makara
mumburo
nyĩmbo cinagwo nT aria makirie kurua
ciumia mbere ya muthĩ wa irua hind! ya
muhTTro
 
     
M.
mumera
mTmera
muhTrĩga wa ciumbe irTa ikunukaga kuma
tTFri-inT kana igatambTrĩra irTa ingT
mumero
mTmero
kTTga gTkoragwo ngingo-inĩ na nTho indo
ihTtukagTra kuma kanua-inT igatonya nda
kana rĩera rĩhTtukagĩra kuma maniuru-inĩ
rĩgĩthiĩ mahuri na rĩkiuma mahuri-inĩ
mumuthuka
tuĩkanga tucunji tunini
mumwe
umwe hatarĩ ungT take
mumwo nt in
 
     :       * A G
'O' ESQ ‘G.I|||
     	A
mumwo m irT
mundu muru ukuTte
muna
ana
mundG ukonainie na uhoro urĩa urarTrĩrio
no ndaragwetwo na rĩtwa rĩake
munagatho
indo irĩa iramataga na ikahuthĩrwo guturia
mbeu muhano: ndegwa Tyo m ya
munagatho nĩkĩo ndendaga itheru nayo
munderendu
mmderendu
Tecĩea Simpĩicifoĩia
mundu
andG
 
G
     
munderendu
mĩnderendu
Tecĩea Simpĩicifoĩia
mundu
andu
kĩumbe kĩrĩa kĩrĩ uhoti na Gmenyo gukĩra
ciumbe iria ingĩ ciothe irĩ thT Engĩish:
human being
mundu-muka
andu-aka
mundu-wa-nja
mundu-wa-nja
andu-a-nja
andu a muhĩrĩga wa nga
mundumurume
arume
 
G
O BIS “.III
     
mundumurume
arume
mundu wa muhĩrĩga wa njamba
 
munene
anene
wĩ na kĩuga gĩkĩrTte kĩa urĩa ungĩ na wariĩ
kana uraihu; urĩa uratongoria aria angT ta
muthamaki wao
mung'ung'utu
mukurumuthu
mungu
ngurunga
mungurwa
mĩungurwa
mĩmera TkurTtwo na mĩrĩ nTquo Thandwo
 
G
O OS “..iĩĩ
     	A
mungurwa
mĩungurwa
mĩmera TkurTtwo na mTrT rnguo Thandwo
handu hang!
mungutuko
mururo utarĩ na gĩkindĩrio
munungo
GndG wT rTera-inĩ GngTiguo na maniGrG wT
mwega kana wT mGGru
munya
gucia kĩndG kThandĩtwo kiume tTfri-inĩ
munyaka
GndG mweaa GkGhanTkTire hatarT k'ĩ'vo
 
     :       * G
     	A
munyaka
undu mwega ukuhanĩkĩire hatarT kTyo
gĩaku
munyamarTko
ThTna munene urakunyarira
munyambu
mĩnyambu
muruthi
munyiginyigi
mahĩndĩ maria makoragwo manyitaine
kuuma ngata-inT ya nyamG kana igoti-inT
rĩa mundu, magaikurGka kinya honge-inT
na nĩho mbaru ikoragwo inyitithĩtio
munymrĩ
 
     :       * G
'O' EO ' .,m
     	A
munyĩrĩrĩ
mĩnyĩrĩrT
mucora GtigTtwo handu nĩ kĩndG
kTnyGrGrukĩire ho; kĩndG kĩranyGrGrGka
handu
munyito
mĩnyito
handG hathondeketwo he ha kGnyitwo
kĩndG gĩkThGthĩrwo kana gĩgĩkuo: mGhano:
mGnyito wa rGgTo nT GratuTkire
munyongoro
mĩnyongoro
mGhĩrĩga wa ciGmbe ikiritaga thĩkana
ciTtwaraga na magGrG i mTTrTT mGhianĩre ta
wa kamGkanda
munyua mai
minyua mai
Bĩue gum Eucaĩyptus Saĩĩgna
 
     :       * G
A
munyugi
anyugi
mutambia wa uhoro; muini
     
munyugi
mTnyugT
Krndu ;ThangTrTtwo handu ta gĩtukuinT
kThana kamurica na kaingT andu
nTmahuthagTra njoya cia nyoni
guthondeka; krndu kThotaga kwamukTra
mTtambo kana ndumTrTri kuma rĩera-inĩ:
muhano: munyugi wa tibii nĩguo
wamGkagĩra mĩgambo na mbica
munyuka
mĩri ya krndu gikuraga kĩnyitĩrĩire nayo
kwaga kwTnyitmra ring!
muomboko
nyĩmbo ciokire na andu aria moimĩte
mhara.im '/a thT na i-inanwn na ĩTnanHa
 
     :       * A G
     	A
munyuka
mĩri ya krndu gikuraga kĩnyitĩrĩire nayo
kwaga kwĩnyitĩrĩra rTngT
muomboko
nyTmbo ciokire na andu aria moimTte
mbara-inT ya thT na cinagwo na kTnanda
kĩa mugeto (accordion)
Muoria-nyoni
mweri GyG nĩguo nyoni ikoragwo na irio
nyingĩ muno nĩ undu mĩgunda nTTkoretwo
na mbura ukaga gatatĩ ka mweri wa
Gathano na MGgaa wa thano GTthungG
August
muoroto
kara ga guoko karTa karigainie na karĩa
fiati in/in no mĩ/A anfiĩ'i rvi/\r/\tono		
 
     :       * A G
     	A
muoroto
kara ga guoko karĩa karigainie na karTa
gatungu na nĩko andu morotaga nako
kaingT
muoroto
mĩoroto
undu uria urongoreirio
muoyo
mĩoyo
mwĩrĩ gukorwo utakuĩte; uhoti GrTa
utumaga kĩumbe gTkorwo gĩtakuĩte
mura
kugucia ngumba cia kĩndu kĩmerete
handu igatuĩkanga
mura
 
     
A
mura
mĩra
munyito wa itimG
muraguri
araguri
mundu utuTragia Ghoro na njTra ya guita
mbugu; mundu wĩcuranagia uhoro
akamenya gĩtumi kTaguo
murahuhu
mundu muuru muno
muraigi
thiarTTicuhTtio mGtĩ-inT utarT muceke no
ungĩkuĩka GkurTtwo na mĩri TgaicGhio
muramura
 
     :       * G
     	A
muramura
nyamG irĩa iriaga mahuti kGrĩa mahuti
ihorerete
murangari
mĩrangarĩ
murangi
mĩrangi
mGtT wĩkaga wega kGndG kwT na maT
maingĩ GkGraga na marGngo me mahoro
thĩinĩ
murangTri
arangĩri
GrTa Gikaraga eiguTte nĩguo angĩona Guru
etane kana ahGrane naguo
murango
 
     :   9 * G
     	A
muramura
nyamG irĩa iriaga mahuti kGrĩa mahuti
ihorerete
murangari
mĩrangarĩ
murangi
mĩrangi
mGtT wĩkaga wega kGndG kwT na maT
maingĩ GkGraga na marGngo me mahoro
thĩinĩ
murangTri
arangĩri
GrTa Gikaraga eiguTte nĩguo angĩona Guru
etane kana ahGrane naguo
murango
 
     :   9 * G
     
murango
mĩrango
rig!
murara
irio irarugĩtwo ikarara
murarangai
mĩrarangai
muthece wa mugwĩ
murari
ararĩ
urĩa Graraga kana GkGrara handu
murari
mTrarT
rGkGngG rGirG rwTnyitagTrTra handG thutha
wa gGtogererwo mGno nT ndogo
 
 
     :   9 * G
     	A
muraro
murara
muraru
utarĩ mGhiG na ti mGhehu
mGrata
a rata
mGndG mumĩranĩtie ngoro mGkendana
mGratina
mĩratina
njohi Trugĩtwo na kĩratina; mGtĩ GrTa
Gciaraga iratina
mGraG
mĩraG
hiu cia gGkururio nĩguo irĩme ta irĩa
ikururagio nT ng'ombe
 
     :       * G
     	A
murauni
mundG muceeri muno
murekio
arekio
mutumwo
muremamuthua
mĩmeramamGthua
Dodonaea Viscosa
murera
mĩrera
Acacia Xanthophĩoe
murera
guoya GrTa GkGraga mGtwe-inĩ na ngingo-
inĩ cia nyamG ta mĩrGthi, ndigiri na ingĩ ta
icio;
 
     :      * G
     	A
mureri
areri
urĩa Groraga mwana kinya akagimara
muri
mĩri
kĩrĩa mĩmera TgwatagTrTra nakĩo tĩfri-inT
murica
gacunjĩ ka mGmera kororo gatinĩtio ge
gaceke karaihu, kana kĩndG king! kĩhana ta
Gguo
mGrĩa-nguru
mGndG GtangTiga kĩrĩko GtangThokeka
murigiti
arigiti
GrTa Grigitaga
 
     :      * G
     	A
murima
njamba cia ita irĩa cikaraga na thutha ita-
inĩ
murimu
mĩrimu
undG utGmaga mwĩrĩ urware ucGngĩrTirwo
nĩkwaga kwĩgitĩra kumana na itumi irĩa
irehaga thĩna ucio
murinduko
thama TcungTrĩirio nĩ kĩng'uki
murĩnga
mĩrĩnga
kĩndG gĩthondeketwo na irĩnga
inyitithanĩtio
muro
 
     :       * r* G
O BSQ   G..iĩĩ
A
muromo
mTromo
mwanya wa gutonyerwo na kumĩrwo
muroterwo
aroterwo
urĩa uroteirwo
     
muroti
aroti
mundu wonaga maGndu e toro
muru wa awa
mundurume urĩa muciaranTirwo nT baba
umwe no manyina ngurani
muru wa iya
mundurume uciarTtwo nT tataguo kana
mamaguo
 
     :       * G
     	A
muru wa maitu
mundGrume GrTa muciaranĩirwo nĩ nyina
Gmwe
muruai
mĩruai
muruai
mĩrGai
murugamĩrĩri
arGgamĩrĩri
nyabara; mGtiiri
murugamo
mĩrGgamo
itua irumu rĩa mundu kana andG: muhano:
mGrGaamo wa aTkundi aTkT nT at! athTni
 
     :       toG
     	A
murugamo
mĩrugamo
itua irumu rĩa mundG kana andu: muhano:
murugamo wa gTkundi gĩkĩ nT at! athĩni
maheagwo uteithio nĩ bururi
murugi
arugi
mundu urTa uraruga: mundu uhĩgĩrĩire
uhoro-inT wa urugi
murukĩ
nyamu cia nga gukorwo ikĩenda ndume;
munungo
murume
arume
mundurume urTa uhikĩtie mGtumia muna
muruna
 
^ G
 
muruna
O OS “..iĩĩ
kaara ga guoko karia karigainie na karia
kanini
muruna
aruna
mwana uciarĩtwo e wa gatatu kana thutha
wa mwana wa gatatu; rĩtwa rĩtanagwo m
andu maciaranĩirwo kana athiriti
murungaru
arungarG/mTrungaru
mwerekereru utarT uhinga; utarĩ
mugonyoku
Murungu
rĩtwa ringi rĩa Ngai; nyamu ya muhTrĩga wa
irĩa igĩaga hTa no yo ndTrT
 
G
     	A
murunye
runye (rwenji rutihoyanagwo nT kĩo kiugo
runye)
mururi
mĩruri
mugambo urutagwo nT kuhingTriria
mĩhumu; mugambo mwega wa kuina
mururu
mĩruru
gĩcunjĩ kĩa itumbT kĩrĩa gĩkoragwo na
runyaga rwa ngoikoni
mururumba
mĩrurumba
kĩndu kĩgima gĩtarĩ gĩtinangie
mururumbo
 
G
o Mĩ!
     
mururumbo
mururumba
 
mururumo
mĩrurumo
mugambo muritu; kĩndu kuinainio nT
mugambo
murutani
arutanĩ
urĩa weheragia maundu mana thĩinT wa
mundu nĩguo amwĩkĩre mangĩ meru
muruthi
mĩruthi
nyamu ndTa-nyama ya gĩthaka TrTa njamba
ciayo ikoragwo na njuĩrĩ ndaya ngingo-inT
na mutwe-inT na nĩyo nyamu TrTa njTtigTre
muno nT irĩa ingT mTtitu-inT ya Africa
 
     :       * G
     	A
murutwo
arutwo
urĩa Greherio GndG mGna onio GngT mwerG
muruumbo
gĩikarĩro kĩrĩa mGthuri athiaga na kĩo
kĩama agaikarĩre
mutabarĩre
mwĩkĩre wa maGndG
mutacu
ikinyukia kuma ikinya rĩmwe kinya rĩrĩa
ring! GTthGngG stride
mutana
atana
muheani
 
     :       * G
     	A
mutana
atana
muheani
mutandambogo
mitandambogo
mutarakwa
mitarakwa
mutaramu
ataramu
Kiswahiĩi mundG uhĩgĩrĩire GndG-inT mGna
mutaratara
mĩtaratara
mGtabarĩre wa maGndG
 
     :       * A G
O BSQ   G..|||
     	A
mutare
mitare
mutaro
mĩtaro
handu henjetwo irima rĩhana muhari:
mukaro
muthaiga
indo irĩa ihuthagĩrwo kurigita murimu
kana ndwari; kĩndu kĩhuthagĩrwo kuroga
muthaiga
mTtaiga
kĩndu kĩhuthagĩrwo kurigita ndwari kana
murimO; kĩndu kĩhuthĩrĩtwo kuroga
muthako
mĩthako
 
G
O OS “..iĩĩ
     	A
muthako
mĩthako
GndG Grekwo wĩ wa gwĩkenia; GndG
wĩkĩtwo wĩ wa kuringa mundu itheru
muthakwa mweru
mithakwamieru
muthakwa wathi
mithakwa wathi

**Muthamaki**('Nnaabagereka' na [[Uganda|Kĩganda]] )

Wĩingĩ 'athamaki' ũrĩa arathamakĩra ũhoro mũna;mũtongoria ũratha [[Mũndũ|andũ]]

**muthambia**

athambia
urTa uciarTte mwana GtarT wake akamutua
 
      t O G
o

     	A
muthambia
athambia
urĩa uciarĩte mwana utarĩ wake akamutua
wake; urĩa uthambagia
muthanga
thanda imumuthukangĩte mahiga-inĩ
ikahaana tTTri
muthangiri
mĩthangiri
magego maraya maria nyamu ndĩa nyama
ihuthagĩra gutarura kana gwatura mahĩndĩ
namo muhano: ngui T mĩthangiri Tna
mutharaba
mĩtharaba
Kiswahiĩi mĩtĩThĩngĩcithanTtio umwe
urungiT na urĩa ungĩ ukomete
Mfithatfi
 
9    * ^ G
o
am
     	A
Muthatu
mweri GrTa mĩmera Tkoragwo TrirukTte
thutha wa mbura ya KThu, Gkaga mbere ya
mweri wa MGgira-njara GTthungu Apriĩ
muthegerendu
mithegerendu
muthegethege
tTFri muumu Ghana rGkGngG
mutheko
magego ma mGthekomagego mana ma
mbere maria makoragwo kĩni-inT kĩa iguru
na gĩa thT
muthemba
 
     
muthemba
mĩthemba
mGhTrĩga: kĩruka
muthenya
mĩthenya
mahinda maria kwT na utheri wa riua
muthenya
mĩthenya
muuthT
muthia
mrthia
kĩrĩkĩro kĩa undu; mwena urĩa uthirĩrĩkĩire
wT mukunderu wa kĩndu muhano:
amuturuma na muthia wa mutirima
muthiga
mithiga
 
     :       * Z* G
     	A
muthigari
Kiswahiĩi: askari mundu wandĩkĩtwo nT
thirikari wĩra wa kunyita aria maroina
watho
muthĩgi
mĩthĩgi
mutT ukuagwo kuonania uthamaki kana
wathani
muthigiu
mithigiu
muthigo
mithigo
muthii
athii
 
     :       * Z* G
A
muthiĩre
mĩthiĩre
urĩa mundu, nyamG kana kĩndu gĩthiaga;
mutugo
muthiita
mĩthiita
kTTga kĩa Gndurume kĩruithie
muthimamburi
mithimamburi
     
muthii
athii
GrT rGgendo-inĩ
muthingi
mĩthingi
Kiswahiĩi harĩa kĩndG ta nyGmba,
qTakimrwo
 
     :       * Z* G
"O' CD ' ..III
     	A
muthmjani
athinjani
murigiti Grigitaga na njTra ya guthĩnja
muthĩnji
athĩnji
urTa uragaga nyamu nĩguo ciume nyama
cia kurĩo
muthiori
mĩkiha TrTa Tkoragwo Tnyitaine na nyee na
nĩyo Ttwaraga hinya wa undGrume nT guo
ukinye kĩga-inĩ kĩa uciari
muthirigu
rwĩmbo rwainirwo   9   9-  9       thutha wa
hetGro ya airitu kGgirio nT wathani wa
Ngeretha GTkGyG-inT

 
     :       * Z* G
     	A
muthirimo
mĩthirimo
mwena wa mbere wa kugGru kĩanda wa
iru
muthiririmo
mĩthiririmo
muthirimo
muthiriti
wa thiritu yaku
muthonge
mĩthonge
muhianĩre GthiTte Gkunderete kuuma
gĩtina-inĩ kĩaguo Ggakorwo na mGthia
mGceke: mGcobe
muthongorima
 
     :       * G
     	A
muthongorima
mungu utarĩ mwariĩ wenjetwo kaingT nT
nyamu nĩguo ciikarage ho
muthu
mĩthu
muhTrTga wa nyoni ikoragwo na gathuku
na gTting'oe kĩraya irĩaga matunda merua
muthui
athui
urĩa umaathaga ukĩ wa njukĩ
muthunguci
nyimbo cia athuri na atumia aniaru cia
ngomanio ciainagwo o thutha wa mĩaka
mugwanja
muthuri
 
     :       * Z* G
A
muthuri
athuri
mundGrume uhikanĩtie; mundurGme
Gtonyete ndundu ya athuri a kĩama
muthuru
itonyo rĩa andG-a-nja rĩhumbagwo kuma
njohero kinya magGrG-inĩ
muthuthi
mithuthi
     
mutT
mĩtĩ
mGmera Gnenehaga GkagTa honge na
mathari; mGmera ta GyG Gthondekeirwo
wĩra mGna ta gwĩtirimia
mutiiri
 
     :       * ^ G
© ES     P.,|||
     	A
mutiiri
atiiri
mundu GrTa Groraga na agataara mundu
arua kana akTgerera igongona rĩa kurGga
irungo
mutnro
mutua ruru
mu ting'a
kundG gGtigTtwo wiki gGtarĩkĩndG
muting'oe
mĩting'oe
kTTga gĩkoragwo nyamG-inT imwe kĩmerete
kĩnyitaine na mahĩndĩ ma mGnyiginyigi:
mGcuthT
mutino
 
G
     	A
mutino
mĩtino
undu muuru uhanĩkĩte na ndukuTkaine at!
no uhanĩke
mutoi
itoi
mundu wĩkaga ciTko j magigi: mundu
mwaganu muno
mutondo
tnri ugunyTtio nĩ maĩ ukahaana gĩcurucuru
kTmata
mutongoria
atongoria
urĩa GrathiT mbere ya arTa angT nao
makamuuma thutha: urTa ureka maundu
nĩguo aria angT meke take; urTa uthurĩtwo
arugamĩrĩre andG GndG-inT mGna
 
     :       * G
     	A
mutongoro
muhari wa andu kana nyamu irumamrĩire
ta urĩa thuraku ithiaga
mutonyi
atonyi
urĩa wonagia mundu maundG mageni
akamamenya: mutaarani: mGheani kTrTra
mutorothua
mwanjati
mutiga irT
mundu mwega, uciarTte ciana na akaitigTra
utonga thutha wa gGkua
mutu
mĩtu
 
G
O BIS “.iĩĩ
     	A
mutu
mĩtu
thanda cia irio ta mbembe ciGmithĩtio
igathĩo mGtutu mGhinyu
mutua rum
mGthĩ wa mGgwanja wa kiumia GrTa
AgTkGyG maikaraga o mGndG mGciĩ-inĩ
wake akaruta magongona ma gwake
mGci?
mutugi
atugi
GrTa Gnyitaga andu Ggeni gwake na
kGmahe indo ta irio
mutugo
mĩtugo
mGikarĩre wa mGndG, andG kana nyamu
mfitiimp
 
G
O OS “..iĩĩ
 
mutume
atume
Kiswahiĩi mutumwo
mutumia
atumia
mundumuka muhiku
mutumia wa ndigwa
mutumia ukuĩrĩirwo nT muthuriwe
mutumwo
atumwo
urTa wathTtwo guthiĩ handu hana ageke
undu muna: murekio
mutunda
mĩtunda
mumera o wothe uciaraga matunda
 
     :       * G
     	A
mutundu
mĩtundu
mutunduthuko
mĩtunduthuku
thundo nyingĩ kana tGwGimbo tGingĩ
tumĩrĩte handG hamwe o rĩmwe
muturi
thathi wT na marigG
mututu
mĩtutu
kĩndG gĩthTTtwo gĩkahinya biG
mutwe
mĩtwe
kTTga kĩa nyamG kĩrĩa gĩkoragwo gĩkuĩte
ciTaa inaTta maitho na matG aTkoraawo
 
     
mutwe
mĩtwe
knga kĩa nyamG krna gĩkoragwo gĩkuĩte
ciĩga ingĩ ta maitho na matu gĩkoragwo
kĩnyitĩrĩirwo nT ngingo
muugĩ
ogT
wT na utauku wa maundG: uramenya
maundu
muukio
urugarT wa andu wa kwenda gukomania
muura huhu
mundG muru muno mwĩki-naĩ
muuthi
 
     :       t^G
     	A
muuthr
kuuma riGa rĩa thua kinya rTthue rTngT
muuthr
mutĩ mwariĩ uhuthagTrwo gukima na ndTrT
mwaga
mwagi; urĩa utarT kina muhano: mwaga
thoni; thTiniĩ wa indo iratarwo, kĩrTa kT
makĩria gĩgatuma itikagaike na igĩrT; urĩa
utaraharukana na aria meho (GTthungu
odd one out)
mwagatho
kuhiukTrwo nĩ undu wa undu muna:
agathwo muhano: mwagatho wake nTguo
uratumire muka amutige
 
     :       * A G •
O BSQ   G..|||
     	A
mwagi
urĩa utarĩ
mwago
mĩago
maundu ma gwĩkenia
mwai
mundu GrTa wayaga mĩtĩ agathondeka
indo ta ndĩrĩ kana mĩharatĩ
mwaiyo
murendera: Trichocĩadus eĩĩipticus
mwaka
mTaka
ihinda ria mTeri ikumi na TrT: GTthungu
mwaka waniaaia Muaaa uaathira Gatumu
 
G
     	A
mwaka
mĩaka
ihinda ria mĩeri ikumi na TrT: GTthungu
mwaka wanjagia MGgaa Ggathira Gatumu
no GTkuyu mwaka wanjagia hind! ya
magetha mweri-inT wa MGgetho ugathira
Mugaa
mwaki
mĩaki
kTndu kThiu gTcinaga indo na gTkaruta
Gtheri; hinya urTa umaga thitima-inĩ
mwaki
aki
urTa uturaga indo cia mbau kana mahiga
mwamba
mGndG mwn
 
     
mwamba
mutheco: muratho: mutT urĩa
uthecagĩrĩrwo nyumba gatagatT
ukanyitĩrĩra mTitTrTro
mwamu
mugayukano; mwanya mwanya
mwana
ciana
mundu kana nyamu, uciarTtwo; mundu
utakinyĩtie mĩaka ya gwTtuTra matua;
kanyungu kombagwo na ndoro handu ha
rĩumba nT arGme ga kuina mugoiyo
mwana wa ndigwa
mwana ukuĩrĩirwo nT ithe kana nyina
 
     :   9 * G
     	A
mwana wa ngoriai
mwana ukuTriirwo nT ithe na nyina
mwanake
anake
mundurume muruu no ndahikanĩtie
mwanda
ĩachnopyĩis congesta
mwandata
kiugu kĩa mburi kana ng'ombe
mwangwa
Miĩĩettia dura
 
^ G
     
mwani
o BIB “.iĩĩ
rĩtwa rĩtanagwo nĩandu-a-nja kuonania
GrTa mendaine; ngeithi mutumia
ageithagia nyina wa mwanake GrTa
uhikĩtie mwarĩ kana nyina wa muirĩtu urĩa
muruwe ahikĩtie; wa mwani rĩtwa ring! rĩa
hiti (nĩ GndG wa kwania)
Mwania-thenge
mweri-inĩ GyG nTrĩo thenge cianagTria
harika nĩ GndG wa mGrukĩ, Gkaga thutha
wa MGgaa wa thano na mbere ya Kanyua-
hGngG GTthGngG October
mwanĩki
anTki
GrTa wanĩkaga; GrTa Gcuragia mĩatG nĩguo
Tgĩe njGkĩ
mwanjati
 
     :      * ^ G
     	A
mwanjati
mutorothua: Faurea saĩigna
mwano
mbuthu ya rnundO mugoĩrĩa akuaga nayo
indo irTa ahuthagTra ugo-inT wake
mwanya
handu hatarĩ hahingĩku hagatigwo at! no
hatonyerio kĩndu; indo gukorwo itarĩ
hamwe
mwara
ara
uhuthagTra tumaGgĩ nĩguo ahĩngĩce aria
angĩ kana egTTre kĩrĩa erirĩria
BMiiaganA
 
     
A
mwarano
mGhandano
mwari
GrTa waraga
mwari
arĩ
mundu-wa-nja muciare nĩ mundu GrTa
GrarTrTrio
mwari wa awa
muirĩtu urTa muciaranĩirwo nĩ ithe umwe
no manyina ngGrani
mwari wa iya
mGirĩtu GciarTtwo nĩtataguo kana
 
     :      * G
     	A
mwarT wa iya
muirĩtu uciarĩtwo nĩ tataguo kana
mamaguo
mwarT wa maitu
muirĩtu urĩa muciaranĩirwo nda Tmwe
mwarĩki
Ricinus communis
mwarĩro
mutĩ urĩa ukomagĩra mugamba
mwaritha
mGkGrungu
 
G
O Hĩi
     	A
mwarunyo
ruo rwa guciara
mwathe
miathe
mwati
urTa watagia rora gwatia
mwatu
mĩatu
handu hathondeketwo he ha guikarwo nĩ
njukT
mwatuka
mugayukano wa kTndu utoimukanTte
muhano: ruthingo rwa nyumba rwT na
 
G
O OS “..iĩĩ
     	A
mwatuka
mugayukano wa kfndu utoimukamte
muhano: ruthingo rwa nyumba rwT na
mwatuka
mwatukano
ngayukano
mwaturo
mĩaturo
ruku rwatGrĩtwo kuma he rungT rutungu
mwehio
itonyo rĩhumbagwo nT aka rĩohereirwo
njohere rĩkahumbTra ciĩga ciao cia uciari
mweke
 
     :     * G
O BSQ   G..iĩĩ
     	A
mweke
ihinda undu mGna ungTkTka muhano:
mundG uyu athiT nĩ ukuona mweke wa
kuruta wĩra
mwende
ende
urĩa wendetwo muno
mwendi
endi
uria wendaga undu
mwendwa
endwa
mundu urTa wendetwo nĩ mundu muna
mwendwo nĩ irT
mOndO mwega, uciarTte ciana na wT na
 
 

mwendwo m ir?
mundu mwega, uciarTte ciana na wT na
indo iria ireraga ciana
mwene
ene
urĩa kĩndu kina gĩ gĩake
mwengu
mwehio; itonyo rihumbagwo mwena wa
mbere kuma njohera rTgacunjura ciero-inT
nT arume makĩina nguru
mweri
mĩeri
ihinda rigeretwo na mTgendere ya mweri
mweri
 

 
     

A
mweri
kTmGrĩ krna kĩaraga GtukG; thakameĩrĩa
yuraga andu-a-nja o mweri; ihinda rĩrĩa
mGndG-wa-nja aroira thakame ya mweri
mweru
mĩeru
wT na runyaga rweru; utarĩ mGhuthTre
kuma ffrTa wathondekirwo; urĩa wagura
utararĩ naguo mbere
mweu
mumera uhandagwo kundu kugunyu na
nTguo uciaraga ndGma
mwĩbungia
mundu mwTyathi, wnkaragia atekwenda
gutukana na andG aria angĩ
 
G
     	A
mwĩgangaro
uhoro wa gwĩkenia
mwĩgerekanio
mutugo wa gwĩka maundu maria wona na
andu angĩ ona utoT marameka nT kT
mwTgitio
mĩgitio
handG ha kwĩgita ndGgakinyĩrwo nT undu
kana kĩndu kina
mwThTtwa
mĩgitio
undu utuĩtwo na itua irumu
mwikunya
miikunya
 
G
O OS “..iĩĩ
     	A
mwĩnihuro
munuhanuho wa nyamu TgTetha thaha
mwinu
Cassia didymobotrya
mwĩnyitio
mĩTnyitio
mukanda wa kwThotorwo njohero
mwĩnyogoro
mwĩtĩyo
mwiri
guoko kwa mundG thutha wa ruhT gatagatT
ka irGngo rĩa ruhT na harĩa irungo cia ciara
cianjagTria	
 
     :      * G
     	A
mwTrĩ
mUrT
ciĩga ciothe cia mundu kana nyamu i
hamwe GrTa ikoragwo ciumbĩtwo; ciĩga cia
mundG itarĩ muoyo
mwĩruti
eruti
GrTa wTTkagĩra maGndG ategweterera
Gteithio
mwĩtha
iria rĩtarĩ imata
mwĩtĩyo
mwĩyambo
mwĩtuĩrio
 
     
mwTyambo
mwĩtuĩrio
kwTgangara na utonga
mwTyambo
mwĩyonanio wa maundu marTa urona ta
ukĩrĩte aria angĩ namo
mwĩyungururio
mwĩtĩyo
mwTyuno
kwaga kurungara kindu gigakorwo kĩrĩ
kTgonyoku
 
==Mb== 
 
mbaa
heho TrTa Titĩkaga ta kĩbii
mbau
Kiswahiĩi mbao mutĩ waturĩtwo nĩguo
wakwo naguo
mbaara
mbGkĩrTra: njukanĩrĩro: ngGT: njugitano:
ikundi igĩrĩ kana makĩria kGrua
mbage
mabage
mbagi
nyama ya mburi kuma gĩthuri-inĩ kinya
kugurG-inT
 

 
mbakT
mGtutu GthTTtwo mahuti ma mGbakT
mbara
njuĩrĩ irĩa ikuraga magGrG-inĩ na moko-inĩ
ma andG
mbara
kĩndG gĩthondeketwo gT gĩa gĩthiGrGrĩ
kaingĩ gĩa gGtwarithio nĩ ciana
mbarT
andG a mGhĩrĩga wa ithe wa mGndG
mbarT
mĩthia ya kĩndG mGhano: ruhiG rwake rwa
njora rGranoretwo mbarT cierĩ nĩ kĩo
 
G
O “..iĩĩ
 
 

mbarĩ
mĩthia ya kĩndu muhano: ruhiu rwake rwa
njora ruranoretwo mbarT cieri nT kTo
aracangacangaga mbarTTmwe kinya
mbarĩĩrĩa TngT ya mutitu atari na guoya
mbariki
maciaro ma muff wa mwarĩki
mbaru
mahĩndĩ maria makoragwo manyitanĩte na
ihĩndĩ rĩa gĩthuri na magakorwo
manyitaine na munyiginyigi magoka
mwena-inĩ wa gĩtathira
mbathi
Engĩish bus
 
     

A
mbathia
Kiswahiĩi pazia
mbatuni
gĩkundi kĩa andG mekaga maGndu hamwe
kaingĩ maGndG mooru
mbawa
kĩondo kĩnene biu
mbeca
Kiswahiĩi pesa: mbia
mbegu
kĩrĩa gĩthikagwo tTTri-inĩ nĩguo kĩmere;
hinya wa GndGrGme GrTa Gnyitanaga na
 

mbegu
kTria gTthikagwo tiĩri-inT nĩguo kĩmere;
hinya wa undurume urĩa unyitanaga na
itumbT rTa nga rTgatuTka mwana; kĩndu
gTkoragwo matunda-inT kana kĩrutagwo nT
mĩmera na kTagwa tiĩri-inT gĩkamera
mbembe
maciaro ma mubebe: thanda ithandurĩtwo
mbembe-inĩ
mbere
kurTa kĩndu kana mundu arorete; mwena
urĩa uthiu urĩ; gĩcigo kĩa mugunda kĩrĩa
kĩrarĩmwo; kĩrĩa,urĩa kana TrTa Ttongoretie
mbere
wa mbere muthT wa kiumia
 
     :   9 * A G
O       .,|||
     	A
mbegu
kTria gTthikagwo tiĩri-inT nĩguo kĩmere;
hinya wa undurume urĩa unyitanaga na
itumbT rTa nga rTgatuTka mwana; kĩndu
gTkoragwo matunda-inT kana kĩrutagwo nT
mĩmera na kTagwa tiĩri-inT gĩkamera
mbembe
maciaro ma mubebe: thanda ithandurĩtwo
mbembe-inĩ
mbere
kurTa kĩndu kana mundu arorete; mwena
urĩa uthiu urĩ; gĩcigo kĩa mugunda kĩrĩa
kĩrarĩmwo; kĩrĩa,urĩa kana TrTa Ttongoretie
mbere
wa mbere muthT wa kiumia
 

mbete
Kiswahiĩi pete
mbeu
kTrĩa kĩhandagwo nTgeetha gĩkure kTrute
maciaro; maciaro ma kTndu kina marTa o
namo mangĩciarana ring!
mbia
indo irĩa ihuthagĩrwo kugura indo: mbeca
mbia
nyamG TtarT nene muno T muting'oe
muraya I ngumo ya kuria nguo na indo cia
bata nyumba
mbĩcĩ
 
     :       * G
■O “.,|||
m
     	A
mbĩcT
ngu ihana thari njeke itarT ndungu
mbica
Kiswahiĩi picha: kĩruru
mbigi
maithikiri
mbimbi
kĩoro kĩnene kĩa nyamG irĩa irutaga
kĩhaana tuthiururT ta mbGri
mbini
kĩndG kĩhGthagĩrwo kGnyitĩrĩra nguo kana
kGnyitTrira kĩndG nguo-inĩ
 
     :      * Z* G
■O “.,|||
m
     	A
mbinyu
njohi nduru ya urĩu
mbira
mbiruri
mbiri
rukungu rumburĩtwo
mbiriguri
kĩndu gĩa gĩthiGrurĩ kĩumu: kTGma kĩa ritho
nĩ mbirigGri
mbĩrĩra
handG hathikĩtwo mGndG kana nyamG
 
     :       * Z* G
■O “.,|||
     	A
mbĩrĩra
handG hathikĩtwo mundu kana nyamu
mbiririka
inegene ta rĩa ngarari
mbirithi
ihenya: na ihenya: na mĩtukT
mbiro
wuiru urĩa wĩnyitagĩrTra nyungu-inĩ kana
indo cia kurugTrwo irĩa cigagTrĩrwo mwaki-
inĩ
mbiru
matunda ma mutT wa mubiru
 
     :       * G
■O “.,|||
     	A
mbĩrĩra
handG hathikĩtwo mundu kana nyamu
mbiririka
inegene ta rĩa ngarari
mbirithi
ihenya: na ihenya: na mĩtukT
mbiro
wuiru urĩa wĩnyitagĩrTra nyungu-inĩ kana
indo cia kurugTrwo irĩa cigagTrĩrwo mwaki-
inĩ
mbiru
matunda ma mutT wa mubiru
 
     :       * G
■O “.,|||
     
 

mbiruiru
runyaga ta rwa iguru kana rurĩa mundu
onaga mairĩria na manyaga mangT maria
makonainie na ruo
mbiruri
mutT muicuhie ukahana mucobe
uhuragwo na gĩcGni nT ciana
ugathiururuka
mbitika
gĩcindano kĩragucĩrĩria eroreri; inegene rT
na ngarari iragucĩrĩria andG kGTrorera
mbito
mTtTTtarT mĩtungu mGno ya gwaka
 
 

mboco
mumera, na maciaro maguo wa muhĩrĩga
umwe na noe
mbogo
nyamu ya gĩthaka Thana ng'ombe
mumbTre-inĩwayo no!mwĩrĩmuirG na hĩa
ciayo nT nene na ikoragwo ihumbĩrĩte
mGtwe wayo rugongo rwa thithi ruothe
mbogoro
mutĩ wThacTte muthia-inĩ ukahana ta
wĩkunjĩte undu ungĩhocio kĩndu: mboorio;
murimu wa maguru gukorwo mehacĩte
mĩthirimo-inĩ makoima na nja kana maru
magacokanĩrĩra
mbogo kanyarare
kombGki kahana ngi no nT kanene kurĩ ngi
kanyuaga andu na nyamu thakame	
 
 
O *..    
     	A
mbomboo
Kiswahiĩi pomboo nyamũ ya iria-inĩĩ rũa
rwega
mboorio
mũtĩ wĩ hwang'a wa kũgucia kĩndũ kĩ
haraya
mbu
mũkayo wa kũmenyithia andũ kwĩ na
ũgwati kana gwĩta andũ moke mateithũre
mbugi
kĩgera kĩhocagio ngingo-inĩ ya nyamũ
nĩguoĩmenyekage harĩaĩrĩ; ngũrũkũri
mbugĩrĩrio
 
     :       * Z* G
O
     	A
mbugĩrĩrio
inegene inene
mbũgũ
tũhiga tũnyoroku: mbegũ nyũmũ; indo irĩa
ikoragwo mwano-inĩ wa mũragũri
aragũraga nacio
mbũgũgũ
ũgũrũki
mbũgũigũ
ũgũrũki
mbuguĩro
ũhoti ũrĩa ũtũmaga mũndũ aigue na
ataũkĩrwo nĩ ũrĩa aigua
 
     :       » ^ G
'O       .ĩĩĩĩ
     	A
mbuguĩro
ũhoti ũrĩa ũtũmaga mũndũ aigue na
ataũkĩrwo nĩ ũrĩa aigua
mbũkĩrĩra
andũ kwarahũkanĩra me na marũrũ
mbũkũ
nyamũ Tigana nyau, ya gĩthaka na ya
kũrĩithio ĩ matũ maraya Kiswahiĩi sungura
mbura
maĩ maraitĩka kuuma igũrũ matu-inĩ
mbũri
nyamũ cia mĩhĩrĩga ya ng'ondu na mĩgoma
 
G
     	A
mbũrũbũrũ
rũbũa
mburuga
ngũĩ
mburugunyĩ
memenyi
mburungo
kamondo ke na indo cia rũgendo
mbururu
mũrũro ũtarĩ na harĩa werekeire
 
G
     	A
mbutha
kĩrĩa kĩgĩaga kĩndũ gĩabuthũka
mbuthu
indo ibuthĩte
mbuthu
kĩnya gĩa gwĩkĩrwo iria kana maT
gĩkoragwo kĩrĩ gĩceke kĩraihu
mbutu
njuĩrĩ irĩa imeraga imone-inĩ cia maitho
mbũtũ
arũi a ita macokanĩrĩire
 
     :      G ®

== N ==

 
na
kiugo gĩa kuonania ngwatanTro kana
kuongererwo; kiugo gĩa kwarĩrĩria kĩndũ
ũtegũkĩgweta na rĩtwa rĩakĩo mũhano: nĩ
ngari na iramũkuire
naga
gemia
naguo
mu    kiugo gĩa kwarĩrĩria kĩndũ kĩna
kuonania nĩ kĩrĩ na ngwatanĩro na na kĩndũ
kĩngĩ mũhano: mũtĩ ũrĩa uma haha nũ
wathiĩ naguo?
naĩ
ũũru mũnene wĩkĩtwo: mwĩki-naĩ mwiki
ũũru mũnene ta kũragana
 
     :      G ®
     
 
naiyũnaiyũ
na ihenya: na mĩtũkĩ
namo
kiugo gĩa kuonania indo na nĩ irekire ũna
thuna wa indo ingĩ gwĩka ũna mũhano:
arathambagĩra namo maĩ maraingĩha
arathererio; kiugo gĩa gũcokerera indo irĩa
wũingĩ wa cio ũkaragwo na kiugo 'ma-
&quot; ta maĩ kana matũ
nana
tũrĩka
narua
ũndũ gwĩkĩka na mĩtũkĩ
 
     :      G @
O S      ..iĩĩ u
     	A
neana
rekia kĩndũ gĩkorwo na mũndũ ũngĩ
negena
ruta mũgambo ũtarakenia matũ; aria na
ũrũrũ wa marakara
nene
T na mũigana mũingĩ;ĩ na mũigana mwariĩ,
mũtungu, mũtungu kana mũraya
nengera
neana kĩndũ kũrĩ mũndũ kana nyamũ na
ĩkĩoe
nĩ
 
 
   
     
A
nĩ
kiugo gĩa kuonania ũrĩa kana kĩrĩa gĩkĩĩte
ũna, kana kuonania ũndũ mũna ũkoniĩ ũũ
kana kĩĩ
niara
handũ hauma na maĩ kũhũa; kĩndũ kiuma
kĩigũ gũthirwo nĩ wũigũ
nigina
inaina nĩ kwaga kũrũma; cuha ũtenyitĩrĩire
wega
nina
hũthĩra kĩndũ kinya gĩthire biũ
nini
 
     :      G ®
E   ETG..iĩĩ i
     
 
nini
ĩtarĩ nene; Ttarĩ nyingĩ; TtarT njariĩ, ndungu,
noru kana ndaya
ninukia
nina kĩrĩa gĩgũtigaire
noe
mũthemba wa mboco Tkoragwo na
mũhianĩre ta wa higo
noga
mwĩrĩ kũrwo nĩ hinya thutha wa gwĩka
ũndũ mũna
nogona
aria ũtekumũkania ũndũ ũtaraiguĩka ũrĩa
 
     :       G ®
O H If ..iĩĩ ũ
     	A
nogona
aria ũtekumũkania ũndũ ũtaraiguĩka ũrĩa
ũroiga
nogora
ninĩra minoga; moya nĩguo ũninĩre mĩnoga
nona
tuĩka mũkarĩ
nongorio
muoroto: umithio ũrĩa wĩrĩgĩrĩirwo
kuoneka thutha wa ũndũ mũna gwĩkwo
noora
kuuha kĩndũ gĩa gũtema kana gũtheca
nĩguo kĩũhĩge
 
     :       G ®
     
 

nora
nyamũ kwarama Tkagĩa nyama nyingĩ
noru
nyamũ inorete
nũ
kiugo gĩa kũũria kĩũria , nĩ mũndũ ũrĩkũ
ũcio
nũgĩ
kĩboo
nũgũ
mũhĩrĩga wa nyamũ cia gĩthaka itambaga
mĩtĩ igũrũ na nĩcionekaga irĩ na ũgĩ
mũnene nĩũndũ wa kũhota gũikarania
 
     
nũgũ
mũhĩrĩga wa nyamũ cia gĩthaka itambaga
mĩtĩ igũrũ na nĩcionekaga irĩ na ũgĩ
mũnene nĩũndũ wa kũhota gũikarania
hamwe na kũrora ciana ciacio: nga ciacio
irĩ nyondo igĩrĩirĩa ciongithagia ciana
ciacio
nuguna
teta na mĩario ĩtaraiguĩka nĩ kwaga
kũiganĩra
nugunugu
inegene rĩa gũteta nĩ kwaga kũiganĩra:
nuhanuha
nyamũ kũnungĩra kĩndũ; gamba ta nyamũ
ĩkĩnungĩra kĩndũ
 
     
nũi
gũkorwo mwĩrĩ kuuma njohero kinya
maru-inĩti mũhumbe
nuna
onania marakara nĩ gũkũnja ũthiũ: tuta
nuna ita
njamba cia ita cietereire amaitha
nunga
ruta mũheera mũna
nungaru
ĩtarĩ ng'onyoku
 
     :       G ®
     
 
nuna
onania marakara nĩ gũkũnja ũthiũ: tuta
nuna ita
njamba cia ita cietereire amaitha
nunga
ruta mũheera mũna
nũngarũ
ĩtarĩ ng'onyoku
nunwa
ngĩĩgu mũno ta T ngũrũku
 
     :       G ®

== ND ==

 
nda
mũhuko ũrĩa irio itonyaga ciahĩtũka
mũmero na nĩkuo irio ithĩyagĩrwo;
gĩtathira; ihu
ndaa
gatambi kehithaga njuĩrĩ-inĩ cia andũ kana
guoya-inĩ wa nyamũ gakamanyua
thakame
ndahi
kĩndũ gĩthondeketwo na rũhĩa kana rũngũ
kana kĩndũ kĩngĩ ta kĩu kĩhũthagĩrwo
gũtahia indo ndweku
ndahi
karũgi kanini ka mũhĩrĩga wa ngigĩ
 
     :       G ®
O EE     ĩ,iiĩ Ũ
     	A
ndaihu
T na mũigana mũtambũrũku mũno
ndaka
maĩ na tĩĩri itukanĩtio igatondora
ndamathia
nyamũ Thana nyamũ ya thĩ kana kĩũngũyũ
yatũraga njũĩ-inĩ imwe na nĩ yarĩ ya bata nĩ
ũndũ wa igongona rĩa ituĩka Engĩish -
simiĩar to ĩeviathan
ndara
rũtara rwa gũcinĩrwo nyama
ndarĩria-ciugo
hfĩnHn hg^r'ĩ/anĩrĩirin rinnn na ĩttaŨri wa
 
     :       G ®
o cm   P..       u
A
ndarĩria-ciugo
handũ hacokanĩrĩirio ciugo na ũtaũri wa
cio mũhano: ndarĩria-ciugoĩno nĩ ũgo wa
Mwĩthaga wa mbarĩ ya kondu
     
ndarĩria-gĩĩko
ciugo itaragĩria mwĩkĩre wa gTĩko kĩna na
ikaheana mwerekera ũrĩa gĩĩko kĩu kĩoete
mũhano:nĩhiũ mũno
ndarĩria-rĩtwa
ciugo itaragĩria ũrĩa ngweta-rĩtwa Ttariĩ
mũhano: Wanjirũ nĩ kĩrorerwa
ndara-gĩthaka
nyamũ cia gĩthaka irĩa irĩaga mahuti ma
gĩthaka
 
     :       G ®
cm    p..iii ii
     
 
ndare
maciaro ma mũtĩ wa mũtare
ndari
ngo; gĩthuma; ciugo irĩa ihũthagĩrwo ũtari-
inĩ ta Tmwe kana ikũmi
ndarĩ
kĩgera kĩhũragĩrĩrwo mahiga-inĩ kana ngũ-
inĩ igĩatũrwo
ndarwa
rũa rwa nyamũ ĩthĩnjĩtwo
ndathĩ
thandĩ
 
     :       G ®
■o Esa   G..iii
A
ndathimi
maũndũ maria mekagwo marongoreirie
kũrehe kĩrathimo; irathimo irĩa andũ
matugĩtwo na cio
     
ndaya
ndaihu mũhano njuĩrĩ ya KTmathi wa
Waciũri yarĩ ndaya mũno
ndebe
mbini; mathaga ma kuonania gĩkĩro ta kĩa
njamba cia ita
ndegwa
ng'ombe ng'imaru ya njamba
ndeme
 
     :       G ®
     
ndeme
ĩ temetwo
 
ndemwa
njano iria ihũthagĩrwo gũcana ũhoro
mabuku-inĩ
ndengũ
mũmera kana maciaro maguo
makoragwo marĩthanda cia rũnyeni kana
cia gĩtĩĩri mĩhĩrĩga-inĩĩmwe
ndereti
ũhoro mũna wa kwarĩrĩrio o mwaria
aheane meciria make thutha-inĩ kũgĩe na
ũiguano ũmwe
 
     :       G @
I EE f..iĩĩ I
 
nderu
njuĩrĩ irĩa imeraga thĩa-inĩcia andũ
ndi
kiugo kĩnyitithanagio na ciugo cia gĩĩko
kuonania mwaria harĩ ũndũ ategwĩka
mũhano: ndi gũũka
ndĩ
kiugo kĩongagĩrĩrwo ciugo-inĩ cia
kwarĩrĩria kũndũ kuga mwaria e handũ
hana mũhano: ndĩ kuo; kiugo kihũthagĩrwo
nĩ mũndũ akĩyarĩrĩria we mwene muhano:
ndĩ mwega
ndia
iria
 
     :       G ®
"» BSQ   G..iĩĩ
     	A
ndĩa
igongona rĩa gĩkeno rĩa andũ kũrĩanĩra me
hamwe
ndiga
thiĩ ũtarĩ na niĩ
ndigana
ndiekire ũndũ mũna
ndigana
mũrimũ ũnyitaga mahiũ
ndigi
mbutha ciogothetwo ta irĩa itumaga
mĩkwa kana irĩa ciohaga iratũ
 
     
 
ndigiri
nyamu Tkoragwo mĩciĩ-inĩĩhũthagĩrwo
gũkuua mĩrigo ĩhana wambũi mũrĩndũ noĩ
mũcora ciande-inĩ na ũngĩ umĩte ngingo-
inĩ ũgaikũrũka ng'ong'o-inĩ
ndigĩrĩri
irĩa itigarĩrĩire
ndigithũ
nyũngũ ya rĩũmba T mũromo mũraihu
mũceke ya kũigĩrwo maĩ
ndigwa
ũkuĩrĩirwo: rora mũtumia wa ndigwa na
mwana wa ndigwa
 
     
A
ndiho
kĩndũ kĩhũthagĩrwo kũriha kana kũhũra
ndĩho
kiugo kĩhũthagĩrwo kuuga mwaria e
handũ harĩa hararĩrĩrio
ndiho
thiarĩ nditũ ĩicũhĩtio kuma mũtĩ-inĩ
ĩhũthagĩrwo kũhũra rũa rwa gũthondeka
ngo
ndiira
ihĩndĩ na nyama ĩrĩa ĩhana ta gĩthiũrũrĩ
thutha wa ikinya rĩa mũndũ na nĩyoĩtiraga
mũndũ akahota kũrũgama
ndnra-thĩ
 
     :       G @
O EE “..iĩĩ   
     	A
ndũra-thĩ
mũndũ mũtwaranaga etuĩte mũrata no
aragũthugundĩra ũũru: mũrĩa-ng'ũrũ
ndiku
ĩtobokete thĩ kũndũ kũraya
ndina
matina
ndindĩko
kĩndũ gĩthiaga gĩatindĩkwo
ndindĩko
kĩndũ gĩthiaga gĩtindĩkwo
 
     :       G ®
O QS   P..III U
     
 
nding'oing'o
kĩũmbe gĩikaraga marima-inĩ kĩenjaga
hakuhĩ na mai ma nyamũ ta ng'ombe
kĩmagaragaragia magatuĩka gĩthiũrũrĩ
nding'ũri
andũ marĩ hinya na igweta
ndini
Kiswahiĩi dini mawĩtĩkio makoniĩ ngai na
mĩtaratara yamo
ndĩra
andũ arĩa mũkonainie naothakame
mwena wa maitũguo
nHirĩ
 
     :       G ©
O QS  P.iiĩĩ   
     
 
ndiri
ciugo ihũthagĩrwo nĩ mũndu kuuga kĩria
kĩrarĩrĩrio ndakĩgwatĩire muhano: ndirĩ
mbũri
ndiro
handũ harĩa haigagwo irio na indo cia
kũrĩra: thegi
ndirũ
mũtino mũnene
ndirũ
maũndũ mooru makorete mũndũ
atangĩhota kũmegirĩrĩria tiga ekire ũrĩa
agĩrĩirwo
 
     :       G ®
'O n   ? ..iii u
     
 
ndĩthĩ
gũkorwo mwĩrĩ mũgima ũtarĩ mũhumbe
nditimũrano
gũteng'erania ta he kĩndũ kana ũndũ
ũrorĩrwo
ndoco
marĩhi metanĩtio nĩ ũndũ wa mũndũ gwĩka
kana kwaga gwĩka ũndũ mũna mũhano:
ndoco ya ũtharia nĩ mbũri ikũmi
ndogo
rĩera riumaga kĩndũ-inĩkĩrahĩa, kaingĩ rĩ
rĩirũ kana rĩ rĩa kĩbuu
ndonyi
 
     :       G ®
O BD u
 
ndonyi
mũhanĩre wa tũrima andũ maciaragwo
natuo makai-inT mao
ndore
mũgambo ũrĩa ũrurumaga mũndũ kana
nyamũ ya thuria
ndoro
ndaka
ndorogonye
mathaga ma mũirĩtu ũtarĩ mũhiku
makuonania ũthingu wake
ndorothi
 
     :   9 G ®
■O' CEO “..III £
A
ndorothi
karung'o ka mũtĩ kanagĩtwo gaikagio nĩ
ihĩĩ irongoreirie kwagararia mũtĩ wa
mũgumo nĩguo ikarue
     
ndotono
thiarĩĩthondeketwo na mũtĩ ũtarĩ mũtungu
(ũtungu wa guo nĩ ta wa rũthanju)
ũkũrĩtwo na mĩri, wĩ na mũri mwariĩ ũrĩa
ũicũhagio ũgatuĩka gĩtina gĩa thiarĩĩyo
ndu
kiugo gĩa gũtarĩria kũgwa mũhano:
aragũire ndu; kiugo gĩa gũtarĩria kũringwo
mũhano: aragũthirwo ndu na thiarĩ
ndua
Nĩ ya mũhĩrĩga ũmwe na kĩnya no mũromo
wayo ũtinagĩrio gĩtina-inĩ kĩa mũcũrĩ nĩguo
ũkorwo wĩ mwariĩ
 
     :   9 G ®
"» BSQ   G..iĩĩ
     
 

nduba
nyamũ ndĩa nyama ĩ maguanyĩrĩ mwĩrĩ
wayo (rĩtwa rĩrĩ no rĩkorwo rĩ rĩa kĩhumo
gĩa Kĩhibirania nĩ ũndũ mamĩtaga dob)
Engĩish -Bear
ndũci
thiarĩ nditũ ya gũthiĩ ita
ndũgamĩrĩra-rĩtwa
ciugo irĩa irũgamaga ithenya rĩa rĩtwa rĩa
kĩndũ, kũndũ kana handũ mũhano: nĩ
niĩndoya
ndũgĩra
marima marĩa ciana ciatũragwo gũtũ-inĩ;
ithaga rĩrĩa rĩkagĩrwo ho
 
     
A
ndũgũ
ngwatanĩro ya wendo gatagatĩ ka
mũndũrũme na mũndũ-mũka; Grata
mũnene; rĩtwa rĩtanagwo nĩ arata
mendaine mũno
nduhi
indo iheanĩtwo na ũtugi
ndũhiũ
gĩkeno kĩnene gĩa gũkũngũiya kana
gũkenera ũndũ mũna
nduma
gũkorwo gũtarĩ ũtheri; ũndũ mũna
gũkorwo ũtarĩ mumbũku kana
ũkĩmenyeka ũrĩa ũtariĩ
 
     :   9 G ®
'O CSSS    °.,iiĩ u
     	A
ndũma
irio igethagwo mũri-inĩ wa mweũ
ndumbĩrĩra
riko rĩa kũrugĩrwo rũgendo-inĩ
ndume
ndegwa
ndũmĩrĩri
ũhoro ũheanĩtwo nĩguo ũkinyĩrio mũndũ
kana andũ ana
ndumo
nyĩmbo cinagwo mũthenya ũmwe mbere
ya mũthĩ wa irua
 
     :   9 G ®
     	A
ndumo
ndũhiũ ya kũina na gũkũngũiya nĩ ũndũ wa
mambura mana ta ma irua
ndumo
handũ hatumĩtwo na ndigi: kĩrema gTa
gũtumwo
ndundu
kĩũngano kĩa andũ maiguanĩire kũrũmĩrĩra
mĩtaratara mĩna na mũndũ nĩguo atonye
thĩiniĩ wao no kinya arũmĩrĩre makinya
maria maheanĩtwo nĩo
ndundu
nyoni yũmbũkaga ũtukũĩmaitho manene
makoragwo mbere ya ũthiũ wayo
 
     :      G ®
O S      ..iĩĩ u
     	A
ndune
kĩndũ kĩ na rũnyaga rũtune
ndungata
mũndũ ũrutagĩra mũndũ ũngĩ wĩra
akagunĩkaga na gĩcunjĩ gĩa ikũmi kĩa
umithio wa wĩra ũcio na mwene wĩra
amuoyaga ta ũmwe wa andũ a nyũmba
yake
ndũnyu
handũ harĩa andũ macemanagia nĩguo
mendanĩrie indo
ndũrĩrĩ
andũ matarĩ a rũrĩrĩ rũmwe
nrĩnrnmft
 
     :      G ®
'O n   ? ..iii i
     	A
ndũrũme
ng'ondu ya njamaba ng'imaru
ndurumeni
kĩndũ kĩhũthagĩrwo kuona nakĩo indo i
kũraya ikoneka ta irĩ hakuhĩ
ndururumo
maĩ ma mĩ maratherera makagwa kuuma
handũ jgũrũ
nduthi
marima maratuthũka mwaki kana me na
mũrurumo wa mwaki; ngari ya magũrũ
merĩĩtwarithagio na maguta
nduthuki
 
     :      G ®
     	A
nduthũki
kTndũ gĩtũrĩkaga na mũrurumo mũnene
kaingĩ ta irĩa ihũthagĩrwo mbara-inĩ
ndũti
mũndũ ũtarĩ mũthaka: njong'i
ndutu
kĩũmbe kĩnyuaga andũ na nyamũ thakame
na kĩrekagia matumbĩ makĩo mĩĩrĩ-inĩ ya
andũ kaingĩ twara-inĩ twa moko na
magũrũ
ndutura
nyoni ĩtarĩ nene mũno yũmbũkaga
ikĩhũrithanagia mathagu mayo na nĩ
yoyagwo nĩ Agĩkũyũ T ta mũhiano wa
wathĩki
 
     :      G ®
O Hi   P..iiĩ i
     
 
nduutu
mũrimũ ũgĩaga mbembe igakũrĩrĩrwo nĩ
inyamũ ikuhĩrĩirie kũhaana makunũ handũ
ha thanda cia mbembe; mĩtunda ya
kũhũrwo
ndwara
kĩrĩa kĩmeraga mĩthia-inĩ ya ciara; kĩrĩa
gĩkoragwo mĩthia-inĩ ya magũrũ ma nyoni
na nyamũ imwe ta mĩrũthi
ndwari
ũndũ ũhatagĩrĩria mwĩrĩ ũkarwara
ndwere
mũthia wa kĩndũ kĩaraganu ta iria
 
     :      G ®

== NY ==

 
nya-
kiugo kĩongagĩrĩrwo mbere wa ciugo ingĩ
kũhe mũndũ-wa-nja maũthĩ maringaine na
ũndũ ũcio mũhano: nyarũirũ nĩ mũirĩtu
mũirũ
nyaaga
hurunjũka
nyaciara
nyina wa mũthuri ũrĩa ũkũhikĩtie
nyaga
nyoni T magũrũ maraya na ngingo ndaya
ĩikarga werũ-inĩ na ndĩũmbũkaga; thũmbĩ;
ũkaru
 
     :      G ®
     	A
nyagacũ
mũtumia mũte nĩ mũrũme agatuĩka
kĩmene
nyaka
nyarara
nyama
kTĩga kĩororo gĩkoragwo kĩũmbĩte mwĩrĩ
wa ciũmbe irĩa irĩ mahĩndĩ
nyama
nyamu Tthiaga ũtukũ ĩ mũting'oe mũtungu
na rũrĩmĩ rũraihu yenjaga marima ĩkarĩa
mũthũa
nyamaria
 
     :      G ®
O' ES       G.,iĩĩ
  
     	A
nyamaria
agithia thayũ na ũndũ wa gũthĩnia
nyamũ
ciũmbe irĩithagio nĩ andũ kana igetũũria,
irĩa ihotaga gũthiĩ ikoima handũ hamwe
kinya harĩa hangĩ na irĩaga, igathĩa irio
mĩĩrĩ yacio ĩkahũthĩra kĩrĩa Trabatara na
ĩgate gĩko; kĩndũ Engĩish
&quot;thing&quot;
nyange
mũhĩriga wa nyoni njerũ ĩ magũrũ maraya
Aĩdea aĩba
nyarara
hũthia; aga gũtĩa; mena
 
     :      G ©
O Hĩi
     	A
nyarare
ĩ nyararĩtwo
nyarari
mũirĩtu mũthaka mũno
nyarira
gwĩka kĩndũ kana mũndũ maũndũ moru
ma ũnũhi; thũkangia
nyarĩrĩ
mwena wa igũrũ wa kũgũrũ ũrĩa
ũtarangaga thĩ thutha wa ciara cia
magũrũ
nyarũme
mũrũ wa nyina na maitũguo
 
     
nyarũrũng'a
ithaga rĩthondeketwo na tũmĩrĩnga
tuohagĩrĩrwo nĩ andũ-a-nja thũng'wa
tũkagamba makinyũkia
nyee
kĩĩga kĩrĩa kĩrutaga mbegũ cia ũciari harĩ
arũme
nyegerera
tũthundo tũnini tũgĩaga mwĩrĩ wa mũndũ
handũ hamwe twĩ tũingĩ
nyeki
mũmera wĩkũragia kana ũkahandwo
ũgatamba thĩ ũnyitanĩte ũkoragwo na
rũnyaga rwa nyeni mũhano: ngonda na
kĩgombe nĩ mĩhĩrĩga ya nyeki
 
     :      G ®
'O n    G..iii u
     	A
Nyene
Ngai
nyeni
rũnyaga
nyeni
mathangũ ma mĩmera marĩa mangĩrĩka nT
andũ ta irio
nyenje
gatambi ga gĩtĩĩri kaingĩ konekaga
nyũmba cia andũ karĩaga rũitĩki
nyenya
nyarara
 
     :      G ®
'O n    G..iii u
     	A
nyeta
ng'eta
nyiha
korwo ũtarĩ mũnene; korwo itarĩ nyingĩ
nyika
gĩa nganja; aga kũiganĩra; mena
nyika
nyira
nyima
kiugo gĩa kuuga kana kwĩra mũndũ
ndagakũhe kĩndũ mũhano: ũra nyima irio
nĩkĩ na ndĩ mũhũtu?
 
     :      G ®
     	A
nyina
mu    mũciari mũndũ-wa-nja wa mũndũ
ũngĩ
nyinyi
nini
nyira
nogio nĩ kĩndũ nĩ gũkĩhũthĩra mũno
nyita
gwata kĩndũ na moko kana ũkĩhũthĩra
kĩndũ kĩngĩ; taũkwo nĩ ũndũ; mũtego
kũgwatia kĩndũ
nyitia
— -	ĩI	»	*-
 
     :      G ®
E   ETG..iĩĩ I
     	A
nyitia
rũmia kĩndũ gĩa kuoha
nyitio
kĩndũ kĩrohwo kuohwo gĩkarũmio
nyitĩro
handũ hathondeketwo kana heigĩte ũndũ
no hanyitĩke; mũnyito
nyoko
mũndũrũme mũthaka mũno; ũthaka
nyondo
kiĩga kĩrĩa andũ-a-nja na nyamũ cia nga
ciongithagia ciana iria
 
     :      G ®
ESO   P..i||
     	A
nyongerera
kiugo gĩa kũũria mũndũ akũnengere kĩndũ
king! harĩ kĩrĩa wĩnakĩo; marĩhi marĩa andũ
maheagwo igũrũ rĩa marĩa mabatiĩ
kũrĩhwo
nyongi
mwana ũronga; mũndũ wũikaraga
ehokete aciari ake ta atari agimara
nyongo
kĩĩga gĩkoragwo mwĩrĩ-inĩ wa andũ na
nyamũ imwe kĩrĩa gĩitaga maĩ marũrũ
mũno ma gũteithia gũthĩa irio
nyoni
nyamũ irĩa irĩ njoya na mĩkanye
 
     :      G ®
"» BSQ   G..iĩĩ
     	A
nyori
njũgũma
nyoroka
korwo hatarĩ hangarata
nyororo
mũkanda ũthondeketwo na igera
ikũnjĩtwo igacoka ikagathĩkanio
nyororoka
tenderũkĩra handũ hatarĩ hangarata
nyota
ĩrirĩria kũnyua maĩ;ĩrirĩria ũndũ mũna
 
     :      G ®
■O BSQ   G..iĩĩ
     	A
nyotu
T na nyota wa maĩ
nyua
meria kĩndũ gĩtweku gĩthiĩ nda;ĩkĩra
maguta indo irĩa ihũthagĩra maguta
kũruruma; kĩndũ kũguucia kĩndũ gĩtweku
gĩkaihũgio nĩkĩo
nyua
kiugo gĩa gũtarĩria werũ kuga kĩna nĩ kĩerũ
biũ mũhano:mũthuri ũcio ti mũirũ ona
hanini, nĩ mwerũ nyua ; kiugo gĩa gũtarĩria
atĩ kĩndũ kĩna nĩ kĩerũ ti gĩkũrũ ona atĩa
mũhano: kanja aragũrire ngari njerũ nyua
kuma nduka
nyuga
ina; kũya rwĩmbo
 
     :      G ®
■O EE   C.,||| ||
     	A
nyugĩkia
thirĩkia
nyugo
kĩnyugo
nyũkwa
mu    mũciari mũndũ-wa-nja wa mũndũ
ũrĩa ũrarĩria
nyuma
nyima; kiugo gĩa kuuga nĩwakorwo wehera
handũ hana mũhano: nyuma gwaku no
ndinagũkora; kiugo gĩa kuuga kũrĩa kana
ũrĩa ũgũikaire ũndũ mũna ũgĩkĩka
mũhano: nyuma nyũmba ũgĩtana
 
     :      G @
O S ‘“..iĩĩ u
     	A
nyumba
gĩikaro kĩa mũtumia; rũciaro rwa mũtumia
mũhano: nyũmba ya Mũmbi
nyumĩrĩra
mũthia-inĩ wa handũ kana njĩra harĩa
ĩnyitanaga na ĩngĩ
nyũmĩrĩria
mu   ĩkĩra mũndũ ũndũ wa gũtũma agĩe na
hinya ngoro
nyũmũ
kĩndũ gĩtarĩ maĩ; kĩndũ kĩahihinywo
gĩtingĩmondoka kana gĩatũrĩke na ũhũthũ
nyungu
 
     :      G ®
O MMu
     	A
nyũngũ
kĩndũ kĩriku kĩumbitwo na rĩũmba gĩa
kũrugĩra gĩkagĩrwo irio gĩkaigĩrĩrwo
mwaki-inĩ nĩguo irio icio ihĩe
nyũngũ ya mwana
kĩĩga kĩa andũ-a-nja na nyamũ cia nga
harĩa mwana areragĩrwo atanaciarwo
nyuranyura
kĩenyũ kĩa njata kana mahiga marĩa
makoragwo igũrũ kĩgwĩte gũkũ thĩ
nyũrũria
arĩria mũndũ kana ũmwĩke maũndũ tarĩ
kũmũgathĩrĩria no ũrenda aigue ũũru
mũhano: arũnyũrũririe mũka akĩmwĩra atĩ
irio ciake nĩ cia gĩkĩro o rĩrĩa aramenyaga
atĩ irarĩ njuru
 
     :      G @
O B   B  P..iĩĩ
     
 
nyũrũria
arĩria mũndũ kana ũmwĩke maũndũ tarĩ
kũmũgathĩrĩria no ũrenda aigue ũũru
mũhano: arũnyũrũririe mũka akĩmwĩra atĩ
irio ciake nĩ cia gĩkĩro o rĩrĩa aramenyaga
atĩ irarĩ njuru
nyũrũrũka
therera kuma handũ hainamu
nyũtũ
nyamũ ndĩa nyama ya gĩthaka T mĩcora
maitho-inĩĩhana tarĩ maithori na ĩrĩ ihenya
mũno
nywa
nyua
 
     :       G ®
>o Esa   f..iii

== O ==

 
o
kiugo gĩa kuonania ũrĩa wagwetwo noguo
hatirĩ ũngĩ; kuonania ũndũ wĩkĩtwo ũrĩa
ũratarĩrio hatarĩ ũndũ ũngĩ
ogoka
ehera hanini nĩgetha harĩa uma hagĩe
kanya kana nĩ guo ũkuhĩrĩrie
ogokia
twara kĩndũ kĩehere hanini kana gĩkuhĩrĩrie
kĩngĩ kana handũ: twara kĩndũ gĩtonye
kana kĩingĩre handũ mũhano: nĩ ũũru
kũogokia mũhaka wa mũgũnda
ogoma
req e	rĩ
WdQiĩmvVG, uiTid iijiiu-nii iiiu i ijcy u
 
     :       G @
O QS    .iĩĩ |
     	A
ogomia
gonya; thũkia mĩtugoĩrarĩ mĩega; agararia
kĩhoto
ogotha
kĩrania ũhĩngĩcithanĩtie nĩguo kĩnyitane
oha
thaya; kundĩka; rigica
ohera
rekera
oherera
oha kĩndũ igũrũ rĩa kĩngĩ
 
     :       G ®
    os Sen!     
 
 
ohoka
ciara; kĩndũ gĩkuohetwo gũkorwo gĩtarĩ
kĩohe ring?; kĩndũ gĩgũkundĩkĩtwo
gũkundũka; mũndũ uma na ũndũ
ũgũtũmaga aremwo gũthiĩhandũ kana
gwĩka ũndũ ũngĩ gũkorwo rĩu no ahote
ohora
rutania gĩkundo gĩkundũke; regeria na
ũkundũre kĩndũ kiuma gĩkundĩke; rekereria
kuma korokoro
ohwo
kundĩkwo na kĩndũ kĩngĩoha ta mũkanda;
hingĩrĩrio gwĩka ũndũ mũna: umwo wĩyathi
okia
gemia na mĩcoora
 
     :       G @
     	A
ombora
kũũra kĩndũ kiume na mĩri; kĩndũ gũtũma
mũndũ agĩe na tũronda rũrĩmĩ na kanua
ombororia
ombora
omboya
kĩndũ kũhondera gĩgĩcokaga ũrĩa kiuma
ona
maitho kũrora handũ, kĩndũ kana ũndũ
makaũtaũkwo; cemania na kĩndũ kĩgwĩte
thĩ ũkĩoe
onania
iga kĩndũ mbere ya andũ nĩguo makĩone
 
     :       G ®
ES       G.,iĩĩ |
     	A
one
onei
kiugo gĩa kuonereria mũndũ nĩ guo arore
handũ hana eyonere ũndũ mũna
one
kiugo gĩa gwĩtĩkanĩria ũndũ ũgwetetwo nĩ
mũndũ ũngĩ mũhano: mũndũ   : mũndũ
ũcio ekwendwo akinyũkĩrio ikinya ihiũ
mũndũ    : one! We nĩwe wamenya!
onereria
orotera mũndũ handũ kana kĩndũ gĩ
kũraya; onia mũndũ gwĩka ũndũ
onga
gucia iria kuuma nyondo-inĩ na kanua;
gucia kĩndũ na kanua ta ũrĩa mwana
ongaga nyondo cia nyina
 
     :       G ®
     	A
onganĩrĩria
rehe gĩturanĩrwo hamwe na king!
ongoruo
kiugo kĩhũthagĩrwo kuonana kũngĩkorwo
ũndũ mũna nĩ ũgwĩkĩka ũna o naguo no
ũgwĩkĩka mũhano: ongorũo nĩ ũgũka
nĩtũgũthiĩhamwe
ongoya
ũrĩa nyamũ cia maĩ-inĩ ciĩinagia nĩguo
ithambĩre; gwĩka ta ũrĩa nyamũ cia maĩ-inĩ
ciakaga igĩthambĩra
onia
athĩrĩria mũndũ arore handũ kana kĩndũ;
tarĩria mũndũ ũrĩa ũndũ mũna wĩkagwo
nĩguo ahote kũwĩka o nake
 
     :       G ®
O nn~.nĩ
     	A
onja
gĩa na wathe ũratũma ũremwo nĩ gwĩka
ũndũ mũna
onjoka
teithĩka ũtonge mũno wonjoria-inĩ
onjoria
tonya thũgũrĩ-inĩ ya wonjoria
onjorithia
kũrutithia indo thũgũrĩ nĩguo cingĩhe
ora
butha; mumuthũka nĩ ũndũ wa kũrĩo nĩ tĩĩri
kana nĩ ũndũ wa gũkua
 
     
_ororo
ũtarĩ mũmũ: mũhoro mũhano: rũa rũrũ nĩ
ruororo nĩ rũratandukirwo wega
orota
onereria na kĩara kana kĩndũ kĩrũngarũ ta
kaara
ota
ikara hakuhĩ na mwaki kana nja riũa-inĩ
ũigue rugarĩ warĩo
othe
arĩa magwetetwo hatarĩ o na ũmwe
mweherie
oya
 
     :       G ®
     
 
orota
onereria na kĩara kana kTndũ kĩrũngarũ ta
kaara
ota
ikara hakuhĩ na mwaki kana nja riũa-inĩ
ũigue rugarĩ warĩo
othe
aria magwetetwo hatarĩ o na ũmwe
mweherie
oya
amũkĩra kĩndũ moko-inĩ; nyita kĩndũ na
moko ũkĩrute harĩa kĩigĩrĩirwo
 
     :       G ©
I SB I

== R ==
raara
korwo handũ hana mahinda ma ũtukũ
ũikaire ho; irio gũtigara igakinyia kTroko
kĩa mũthenya ũyũ ũngĩ
raaria
tũma kindu kirare handu hana
racia
twarĩra mũhĩrĩga wa mũirĩtu ũrenda
kũhikia kana mũtumia waku indo irĩ
mũigana ũrĩa mũhĩrĩga ũcio wendagia
airĩtu aguo
ragaĩ
mundu mũnanu: mundũ wa tũhu
ranatha
 
     :       G ®
                   .aĩĩ |
     	A
ragatha
mĩmera gũthũka nĩ ũndũ wa mbura
kũingĩha makĩria kana kũhĩa nĩ mbaa
ragũra
wĩcũranie gĩtũmi kĩa ũndũ kũhanĩka nĩ
kĩrĩkũ; mũragũri gũita mbũgũ thĩ nĩguo
amenye gĩtũmi kana moimĩrĩra ma ũndũ
mũna
raha
gana mawega
raka
haara kĩndũ handũ na handũ
rakara
 
     :       G ®
ES       G.,||| |
     	A
rakara
igua ũũru wage gũkena nĩ ũndũ wa ũndũ
mũna ũtekwendaga kũhanĩka
rakaria
cũngĩrĩria mũndũ kũigua ũũru akaga
gũkena nĩ ũndũ wa ũrĩa wĩkĩte
rambio
rambũrũo
rambũrũo
ninwo nĩ mwaki
rangi
Kiswahiĩi
 
     :       G ®
ES       G.,||| |
     	A
rangĩra
rũgamĩrĩra handũ kana ũndũ nĩguo
ndũgathũkio
rara
kĩndũ gũkorwo gĩtarĩ kĩhiũ na gĩtarĩ kĩhehu
rarama
nyamũ kũruta mũgambo wa kuonania
ũrũme
raria
hiũhia kĩndũ mwaki-inĩ gĩkorwo ti kĩhiũ na
ti kĩhehu; hũthĩrĩria ũndũ
ratha
 
     :       G ®
     	A
ratha
theca kĩndũ na mũguĩ; riũa kuumĩra rũcinĩ
raũ
mĩraũ
kahiũ kanini
raũra
thũrima: tuĩria: baara
rediũ
Engĩishkameme
regenyũka
tiga mĩtugo mĩega ũtuĩke mũndũ
mwaganu
 
     :       G ®
     	A
regeria
ohohora kTndũ gĩtige kũnyita mũno; hũthia
maũndũ
rehe
kiugo gĩa gwĩtia kĩndũ
reka
ĩtĩkĩria
rekania
tiga kũnyitana; rekia kĩndũ kĩgwe thĩ o
rĩmwe
reke
 
     :       G ®
'O
     	A
reke
kiugo gĩa kwĩhoya wĩtĩkĩrio kana ũrekwo
wĩke ũndũ mũna
rekera
aga kũrĩhia mũndũ kĩndũ abatiĩkũrĩhio;
aga kũherithia mũndũ nĩ ũndũ wa mehia
abatiĩ kũherithĩrio
rekereria
tiga gũtungata; hingurira kindu kiuma
kĩhingĩrĩrie gĩthiĩ ũrĩa gĩkwenda
rekia
tiga kũnyita; gũithia thĩ; nyamũ kũruta
itumbĩ nda yayo
 
     :       G ®
O' ES       G.,iĩĩ
     	A
remia
tonyereria mũndũ mĩtugo-inĩĩtarĩ mĩega
renga
gayania kĩndũ ũkĩhũthĩra kĩndũ gĩa gũtema
kana gũtinia
rera
tungata mwana nĩguo akũre
rera
ikara maĩ igũrũ ũtekũrikĩra kana rĩera-inĩ
ũtekũgwa
reri
niĩra va naari va mwaki	
 
     :       G ®
     	A
ria
mĩmera ĩrĩa Tkũraga mũgunda Ttahandĩtwo
na nĩĩtũmaga irio itigakũre wega
rĩagayũ
itharara
rĩanga
ngerenwa ya mbara
rigariga
kũruga irio o hanini, kaingĩirio cia nyeni,
ũndũ itekũhĩa biũ
rĩgarĩga
gũthiĩ ũhiũhĩrĩire ta he handũ ha bata
 
     :       G ®
O EE .iĩĩ   
     	A
rigariga
gũthiĩ ũhiũhĩrĩire ta he handũ ha bata
Qrorete
rig!
kĩndũ gĩthondeketwo gĩ gĩa kũhinga
thome kana mũromo wa nyũmba:
mũrango
rigica
thiũrũrũkĩria handũ kana kĩndũ na kĩndu
kĩngĩ ta mũkwa
rigita
thondeka na mithaiga mguo ũhonie
rigitha
 
     
rigitha
 
gukumuthithania hĩ: kumoya na hinya
handũ hamwe na rũhĩ kana kĩara
rigithatha
ciara mwana wa mbere wa kahn; ciarwo
wĩ mwana wa mbere wa kahĩĩ
rigitũ
mũkanda wa kuoherera itonyo njohero-inT
kaingĩ harĩ aka; rũrigi rũrĩa rũnyitagĩrĩra
mwengũ
rigoya
goya: cunjura ũtekũhota kwĩhanda ta
ũrĩtwo nĩ hinya
 
     :       G ©
IH    G..iii
     	Jk
rĩgu
irio irĩa mũndũ akuaga agĩthiĩ rũgendo
akarĩra njĩra-inĩ
riha
hũra: gũtha
rĩha
neana indo cia kũrũgamĩrĩra thogora wa
kĩndũ kana ũndũ
rihũra
ikia maĩ-inĩ nĩguo ũrute gĩko kĩrĩa kĩ igũrũ
ũtegũthambia mũno
riika
mariika
 
     :   9 G ©
O Hĩi
     	A
riika
mariika
gĩkundi kĩa andũ maruanĩire kĩmera
kĩmwe; gĩkundi kĩrĩa kĩ na wathani wa
rũrĩrĩ
riĩra
gitĩra kĩndũ taarĩ gũkĩrigicĩria nĩguo ũũru
ndũkone ha gũtonyera
riita
kĩĩga
rĩithia
tungatĩra mahiũ; rũgamĩrĩra mahiũ nĩguo
marie; ũndũ ũngĩ Ghana ta kũrũgamĩrira
mahiũ marie kana kũmaramata
rĩithftri
 
     :   9 G ®
     
 
rĩithori
maĩ maria maitĩkaga kuuma maitho-inĩ
mũndũ akĩrĩra
rika
ũrĩra maĩ-inĩ; irima gũkorwo rĩikũrũkĩte thĩ
mũno
rĩma
rutĩra mũgũnda wĩra nĩguo ũrĩgetha
maciaro kuo
rimũtha
thiũrũrũka handũ na handũ tarĩithako
ũkenete na ũkĩrũgarũgaga
rina
 
     :       G ®
ES       G.,iĩĩ |
     
 
rĩna
ihinda ritaragwetwo nĩ rĩrĩkũ; inyamũ
rĩragwetwo rĩtekwĩrwo nĩ rĩrĩkũ
rinda
iga kĩndũ handũ he na ũrugarĩ wũigana
ũna nĩguo kĩrue, kĩruge kana gĩkũre; ikia
kĩndũ maĩ-ini kana kĩndũ-inĩ gĩtweku nĩguo
kĩgunye
ringa
gũtha
ringĩra
ĩra mũndũ ũru wa kĩndũ nĩguo
ndagakĩende
rinqira
 
     :       G ®
       Q   SJ    G.,iĩĩ
     	A
ringira
ringa kĩndũ ithenya-inĩ rĩa mũndũ ũngĩ
ringĩrĩria
iguithia mũndũ mũno nĩguo eke ũrĩa we
mwene atarenda kana atatuĩte itua gwĩka
ringũka
tweka
ringũra
mũmera ũranjĩtie kũũma kana ũkahoha
kwanjia kũrirũka rĩngĩ
rĩra
ruta mũgambo wa kĩeha kana ruo; ita
 
     :       G ®
O' ES    “..iĩĩ
     	A
ĩiina
ruta mũgambo wa kĩeha kana ruo; ita
maithori; teta nĩ ũndũ mũna
riri
kĩndũ kana mũndũ gũkorwo ena ũthaka,
hinya na akĩoneka akoneka atari na thĩna
riri
kiugo gĩa kwerekeria mũndũ athikĩrĩrie
ũrĩa ũrenda kũmwĩra; kiugo gĩa kuga nũ
kana nĩ kĩĩ gĩkĩte ũna
rĩria
tũma mũndũ arĩre
ririkana
 
     :      G ®
E   ETG..iĩĩ I
     	A
ririkana
ũndũ gũkorwo meciria-inĩ: ũndũ gũcoka
meciria-inĩ
ririmba
itonyo iraya rĩa mũthuri: gĩthii
rirũka
thakara: gema
rita
maita
kiugo gĩa gũtarĩria mahinda nĩ maigana
ũndũ wĩkĩkĩte
ritho
maitho
 
     :      G ©
 
 
ritho
maitho
kĩĩga kĩrĩa kĩonaga
rĩtwa
marĩtwa
ũrĩa kĩndũ kana mũndũ etagwo
riũa
kĩmũrĩ kĩrĩa kĩaraga mũthenya
riũka
coka muoyo rĩngĩ thutha wa gũkua
riũnga
thiĩ handũ na handũ ũtarĩ na ũndũ wa bata
ũreka
 
     :      G ®
© B  ? ..Iĩĩ |
     	A
riũngũra
tuĩria; haara
roga
hũthĩra mĩthaiga gwĩka mũndũ, nyamũ
kana kĩndũ ũũru
rogora
ehereria ndirũ yumanĩte na kũrogwo
roho
marooho
Kiswahiĩi ngoma; muoyo
roka
thiĩ handũ rũcinĩ tene
 
     :       G ®
o H
     	A
rongoreria
ĩka ũndũ nĩguo wone ũndũ mũna
ronja
aria ta mũndũ mũtukanĩre; negena taarĩ
ngũĩ
rora
roria maitho handũ hana: roria mwena wa
na mbere waku mwena mũna: erekera
handũ hana; rũgamĩrĩra ũndũ mũna, kĩndũ
kana mũndũ aikare na mũikarĩre ũrĩa
ũrenda
rota
ona maũndũ meciria-inĩ maku riria wĩ toro
rua
 
     :       G ®
o H
     	A
rua
hĩtũkĩra igongona rĩa kuuma irũngo-inĩ rĩa
kĩhĩĩ kana kĩrĩgũ ũtuĩke mwanake kana
mũirĩtu
rũa
hũrana: gĩa na mbaara
rũa
kTĩga kĩrĩa gĩkoragwo kĩhumbĩte mwĩrĩ wa
mũndũ kana nyamũ na nĩho guoya kana
maguoya mameraga; kĩndũ kĩhumbĩte
kĩndũ ta rũa mũhano: makoro nĩmo rũa
rwa itunda
rũaga
kĩaga; handũ hathondeketwo
hangĩigĩrĩrwo indo
 
     :       G @
O E      |
     
 
rũai
mbaa
ruamba
tũnyamũ tũhana guoya tũkoragwo
mĩmera-inĩĩmwe tũrĩa twahutania na
mwĩrĩ wa mũndũ tũrehaga mũrarako
mũhano: thabai wĩ rũamba rũcinaga
mũndũ mũno
rũambũ
marũambũ?
maguta marĩa makoragwo mahumbĩrĩte
gĩtathira
rũara
nyitwo nĩ mũrimũ kana ndwari ĩratũma
ũikare ũkomete ũtekũhota gũthiĩ mũno
 
     :       G ®
     	A
rũario
rũthiomi rũrĩa mũndũ arutĩtwo kuma he
nyina
rũbaracũ
rũkerecũ rũnene
rũbia
Indian rupee ciringi igĩrĩ
rũbũa
mũhiriga wa cuma ũtwekagio ũnyitithanie
cuma igĩrĩ ( Soĩder, ĩead )
rũcacĩ
njacĩ
gĩcacĩ
 
     :       G ®
o nnm i
     	A
rũcamiũ
njamiũ
rũthanju rũceke
rũciaro
njiarwa
ciana iciaranĩte kuma he mũndũ kana
nyamũ na
rũciũ
muthenya uria ũgakia ũrĩa wĩho watuka
rũcora
njoora
mũcora
rũcoya
njoya
kĩndũ gĩkũraga rũa-inĩ na mathagu-inĩ ma
nvamũ cia mũthemba wa nvoni	
 
     :       G ®
ES       G.,iĩĩ I
     	A
rũcuthĩ
icuthĩ
ihTndĩ na nyama ya ng'ong'o wa nyamũ
mũthia-inĩ wa mũnyiginyigi
ruga
hagĩra kĩndũ mwaki-inĩ nĩguo kĩhĩe kĩrĩo
kana kĩnyuo
rũga
rũrigi rũria rũikagia mũguĩ ũta-inĩ
rũgama
kwĩhanda ũgakorwo ũrũngiĩ; gũtiga gũthiĩ
rũgambi
ng'ambi
mũgambo ũrĩa ũrutagwo nĩ kĩndũ
 
     :       G ®
     
 
rũgambi
ng'ambi
mũgambo ũrĩa ũrutagwo nĩ kĩndũ
gĩthondeketwo kĩrutage mĩgambo ta
wandĩndĩ
rũgamia
cũngĩrĩria kĩndũ kũrũgama; onereria kĩndũ
kana mũndũ arũgame; iga kĩndũ kĩhandĩte;
tũma ũndũ ũgacĩre
rũgamĩrĩra
korwo handũ ithenya-inĩ rĩa mũndũ ũngĩ;
korwo handũ wĩ mũrori wa maũndũ ũrĩa
marekwo; korwo wĩ mũira wa ũndũ mũna
ũgĩkwo
rũgano
ng'ano
maũndũ mahĩtũku na mahanĩkĩte gatĩĩna-
inĩkaigana ũna, maheanĩtwo na
 
     
A
rũgano
ng'ano
maũndũ mahĩtũku na mahanĩkĩte gatĩĩna-
inĩkaigana ũna, maheanĩtwo na
mũtaratara ũrũmanĩrĩirie ũrĩa mahanĩkire
rũgendo
ng'endo
kumagara ũgathiĩ kũndũ kũraya na
muoroto mũna
rũgĩo
kĩgera gĩtambũrũku gĩturĩtwo gĩ gĩa
kũrugĩrwo; gĩcere gĩa gĩtina kĩa nyũngũ
kĩngĩhũthĩrwo ta rũgĩo
rugĩra
ruga ithenya-inĩ rĩa mũndũ ũngĩ; ruga
nĩguo mũndũ ũngĩ arĩe
 
     :       G @
O WE*.A I
 
rũgĩra
rũga nĩguo ũkinyĩre kĩndũ kĩ igũrũ kana
ũcuhĩrĩre kĩndũ kĩrathiĩ
rũgĩra
menya kana ũtaũkwo nĩ ũndũ
ũkũhithagwo kana ũraheanwo wĩ
mũhithanie
rũgiri
ngiri
mĩtĩ kana mahuti mahandĩtwo me ma
kũiriga handũ
rũgotoro
ngotoro
rũkũ runĩtwo na njĩra ya kũgotorwo
rũgucio
 
     :       G ®
     	A
rũgucio
ngucio
kĩgera gĩturĩtwo gĩkagucio gĩcekehe ta
rũrigi Engĩish wire
ruguta
huha mwaki na muura nĩguo kĩgera
gĩtherio
rũhara
nguraro ya kũharwo na ndwara kana kTndũ
kĩ na mĩthia Tngĩhara ta ndwara
rũharo
kĩoro kĩnene gĩtweku
ruhati
haati
 
     :       G ®
A
rũhatĩ
haati
kũringa kana kũringwo na kũgũrũ
rũheni
heni
ũtheri ũhenũkaga igũrũ rĩrĩa kũroira kana
kwĩ na matu ma mbura
     
rũhĩ
hĩ
mwena wa guoko wa thĩiniĩ ũrĩa ũnyitaga
indo kwanjia irũngo-inĩ rĩrĩa rĩ kĩanda wa
kĩgokora kinya mĩthia ya ciara; kũringwo
na rũhĩ mũhano: Wanjohi ahũrirwo rũhĩ nĩ
Kĩnyua
rũhia
kenerera ũndũ mũna
 
     :       G ©
O EE .iĩĩ I
 
rũhĩa
hĩa
kĩĩga gĩkũraga mĩtwe-inĩya nyamũ imwe
ta ng'ombe kana mbũri, kĩũmũ kĩũmbĩtwo
na mũmbĩre ta ũrĩa ũmbaga mahũngũ ma
nyamũ icio, na nĩkĩo nyamũ icio ihũthagĩra
kũrũa kana kwĩgitĩra
rũhiũ
hiũ
kĩgera gĩturĩtwo na gĩka norwo kĩ na
ũraihu ũtanyihĩire kuuma mĩthia ya ciara
kinya kĩgokora-inĩkĩhũthagĩrwo na gũtema
rũhonge
rora kĩhonge; thĩiniĩ wa ikundi: gĩkundi
kĩigĩtwo mwanya no nĩ gĩkonainie na
kiumĩte he gĩkundi kĩrĩa kĩnene mũhano:
thirikari ĩhũthagĩra rũhonge rwa magoti
gũtua cira
rũhuho
 
     :       G ®
     	A
rũhuho
huho
rĩera rĩrathiĩ rĩũmbũkĩte na hinya mũnene
ũroneka kana ũkaiguĩka
rũhuhu
kĩũmbe kĩ mũmbĩre ta wa mbĩa no nĩ kĩrĩ
mathagu matarĩ njoya kĩũmbũkaga namo
na kĩomba mĩtĩ-inĩkĩũmbaga kĩiniĩ
rũĩ
njũĩ
maĩ metemeire njĩra ya mo, na matũire
matherereire njĩra-inĩĩyo
rũĩga
jgai ria irio mundũ aganrwo mguo arie
rũĩmbo
 
     :       G ®
© B  ? ..iĩĩ |
A
ruĩra
mũgũnda gũtigwo ũtarĩmĩtwo
rũĩra
rũa nĩ ũndũ wa ũndũ mũna;
rũirigo
njirigo
rũgiri; rũthingo
rũĩrĩra
rũa nĩguo ũteithũre mũndũ kana kĩndũ
kĩna
     
rũĩmbo
nyĩmbo
rwĩmbo
 
     :       G ®
O EE tf.riĩĩ I
     
 
rũitho
kũrora mũndũ na maitho maronania
rũthũro kana ũiru
rũitũ
mũrumbĩ wa tũnyamũ tũingĩ biũ
rũkaracũ
ngaracũ
gĩcere gĩceke kiumĩte mũtĩ-inĩ
rukaraku
rutũrũra ũingate
rũkenge
ngenge
 
     :       G ®
     	A
rũkerecũ
ngerecũ
rũkaracũ
rũkobe
kĩrĩa kĩhotithagia tombo gũtua matua
Kiswahiĩi akiĩi; ũhoti wa gwĩciria maũndũ
na gũtua matua marũngĩrĩru; wĩigĩrĩrĩki
mwĩkĩre-inĩ wa maũndũ
rũkũ
ngũũ
mĩtĩ kana thari ciunĩtwo nĩguo ciakio
mwaki
rũkungu
mũtutu wa kindu winyitiriire handũ kana
ũkombũrwo nĩ rũhuho
riiĩ/iiri
 
     :       G ®
■O rata |
     	A
rũkũri
nyama hĩu TrindTtwo na ũkĩ
ruma
ĩta ciugo njũru; aria ciugo cia mũkana ũrĩa
mũndũ angĩwagarara angĩkorwo nĩ ndirũ;
aria ciugo cia kũrehithĩria mũndũ ndirũ
rũma
tinia kana ũtihie na magego; kĩndũ kũnyita
wega harĩa kĩhandĩrĩirwo; ũndũ kwĩhanda
rũmbũiya
tungatĩra na kũhingĩria mabataro
rumena
 
     
A
rũmena
ũhoro wa kũmena biũ
rumia
gũtha kĩndũ kĩgambe na hinya
rũmia
nyita kĩndũ na hinya gĩtikaume moko;
kundĩka gĩkundo kĩnyite biũ;ĩkĩra irio
kanua kene
runda
ũndũ kwaga kũgacĩra kana gũkinyanĩra ta
ũrĩa ũkwĩrĩgĩrĩirwo
rũnda
 
     :       G ©
o Bsyaffi I
     	A
runda
hũthĩra hinya ũtorie kĩndũ kana mũndũ
ũmũgũithie thĩ
rung'a
arĩrĩria ndeto hatarĩ ngũĩ
rung'ura
kTĩga gĩkoragwo gĩcunjurĩte mwena wa
jgũrũ wa kĩĩga gĩa ũciari kĩa andũ-a-nja
rũng'ũrĩ
kundu kumu gutarĩ mai kana mĩmera
gũtangĩrĩmĩka kana kũrĩithĩkĩre mahiũ
rũnga
 
     :       G ®
■O   QSQIf.iiĩĩ I
     
 
rũnga
tambũrũkia kĩndũ kĩgonyoku gĩtige
kũgonyoka; cokereria mũndũ mĩtugo-inĩ
mĩega
rungu
thĩ wa kĩndũ mũhano: tũreyũĩte mbura
rungu rwa mũtĩ
rũngũ
mũmera ũtambaga ta irenge na nĩguo
ũciaraga indo irĩa ihũthagĩrwo ta inya,
cihũri na ingĩta icio
runo
mũkũnja wa itonyo unanĩirwo na
ũgatumwo; mwĩkĩre mũna wa maũndũ ta
ma rũracio marũmĩrĩire mũtaratara o wa
handũ ũtahanaine na wa kũngĩ
 
     :   9 G ®
ES       G.,iiĩ I
     	A
runye
rwenji
runye
maũndũ ma hitho makoniĩ andũ ana
matangĩarĩrĩrio kĩng'ang'a-im
rũnyeni
nyeni/manyeni
mahuti maria mangĩrĩka nĩ andũ; rũnyaga
rũrĩa rũhana mahuti ta nyeki
ruoro
rũri rwĩkĩrĩtwo handũ rũkonainie na mũndũ
mũna nĩguo kĩrĩa gĩkĩrĩtwo gĩkũrĩkanage
atĩ nĩ kĩmũkoniĩ
rura
 
     :   9 G @
O QS    .iĩĩ I
     
rura
henahenia nĩ kwThaka maguta kana ta
wĩhakĩte maguta; riũa gũtiga kũhiũha
mũno rĩerekeire gũthũa; thakara: agĩrĩra
(kaingĩ ũkĩarĩrĩria mĩmera)
rũri
kĩonereria kĩa ũndũ
rũrĩmĩ
nĩmĩ
kTĩga gĩtunĩhĩrĩru gĩkoragwo kanua
gĩteithagĩrĩria kũmeria irio na kwaria
rũrĩrĩ
andũ makonainie nĩ ũndũ wa kwaria
rũthiomi rũmwe na gũkorwo na mĩtugo
Tmwe
 
     :   9 G ©
O OB    G..iĩĩ I
     	A
rũrĩrĩmbĩ
nĩnĩmbĩ
mwaki ũrakana rĩera-inĩ
rũru
ndũru
nyamũ ndara-gĩthaka kana cia kũrĩithio nĩ
andũ icokanĩrĩire hamwe
rũrua
mũconjo wa mai na mathugumo ma
mbũri kana ng'ombe
rurũka
nyarara; mena; tiganĩria mwĩhĩtwa wĩke
mũgarũ naguo
rũruka
 
     :       G ®
ES       G.,iĩĩ I
     
 
rũruka
nduka
indo, nyamũ kana andũ makonainie nĩ
gũkorwo na mũhianĩre ũmwe kana
ũkuhanĩrĩirie ona akorwo ti amwe
ruruma
ruta mũrurumo
rurumũka
ũndũ ũrathirĩte kwanjĩrĩrĩria rĩngĩ
rũrũngana
gũcokanĩrĩra na gũthiĩ hamwe na muoroto
ũmwe
ruta
 
     :      G ®
E   ETG..iĩĩ I
     
 
ruta
eheria kTndũ; aũra; neana kĩndũ
kĩneanagwo ihinda rĩna
rũtambi
ndambi
ndigi ciogothetwo ikarindwo maguta-inĩ
nĩguo ciagwatio irute ũtheri
ruteere
ndeere
mũthia wa kĩndũ gĩtambũrũkĩte thĩ ta
mũgũnda kana rũĩ
rũtha
gwĩtĩkĩrio ũndũ mũna
rũthanju
thanju
 
     :      G ®
E   ETG..iĩĩ I
     	A
rũthanju
thanju
mũtT wa kũhũra mũndũ kana kĩndũ king!;
mũgũnda mũtambũrũku watũrĩtwo harĩ
ũngĩ mũnene
rũthĩa
thĩa
ihĩndĩ rĩrĩa rĩkoragwo rĩnyitĩrĩire magego
rũthingo
thingo
rũirigo rwakĩtwo rwĩ rũnyitanu rwa
kũirigĩra handũ, kũgita kana kũgayania
rũthiomi
thiomi
mwarĩrie wa andũ angĩ mũgeni harĩ we
rũthiri
 
     :      G ®
A
ruthiri
nyũngũ nene ĩ mũromo mũkunderu na T
mũmbĩre wa gĩthiũrũrĩkĩnene ya kũigwo
indo ndweku ta ũcũrũ kana maĩ
rũthĩrĩria
rora na ũriku tarĩ gũthũrima ũgũthũrima;
cũthĩrĩria
rũthũro
kũmena na rũmena rũnene
rũthuthuo
mbura Ttarĩ nene
rũthuuro
     
 
     :      G ®
E   ETG..iĩĩ I
     	A
rũthuuro
indo ciamũranĩtio na irĩa njega
rũtumo
ndumo
handũ he na kĩrema gĩa gũtumwo; handũ
hatumĩtwo
rũũga
wĩikie ũthiĩ na igũrũ
rwa
kiugo gĩa kwerekeria kĩrĩa kĩrarĩrĩrio gĩkoniĩ
ũ mũhano: rũthanju rũrũ nĩ rwa karĩithi;
kiugo gĩa kwerekeria kĩrĩa kĩrarĩrĩrio nĩ kĩa
wĩra ũrĩkũ mũhanoirũrigi rũrũ nĩ rwa kuoha
ngũkũ; kiugo gĩa kwerekeria kĩrĩa kĩrarĩrĩrio
nĩkĩa ha kana kiumanĩte kũ mũhano: rũrigi
rũrũ nĩ rwa haha no harĩa ruhokire rwagũa
thĩ
 
     :       G ®
GBS     P..iĩĩ   
     	A
rwagatha
mũcamo mũrũrũ wa irio ũtigaraga kanua
mũndũ aũcama
rwara
ndwara
kĩĩga gĩkũraga mũthia-inĩ wa kaara ka
mũndũ na nyamũ irĩa irĩtwara ta nũgũ na
magũrũ-inĩ ma nyamũ ingĩta ngarĩ
rwariũngũ
kTĩga gĩkoragwo thĩinĩ wa nyamũ kana
mũndũ kĩhana ihuti kĩrutaga maĩ
mateithagĩrĩria gũthĩa irio
rwaro
handũ he na ihiga rĩaraganĩte thĩ
rĩtambũrũkĩte handũ gatĩna kaigana ũna
 
     :       G @
O BB  f.iiĩĩ   
     
 
rwariũngũ
kĩĩga gĩkoragwo thĩinĩ wa nyamũ kana
mũndũ kĩhana ihuti kĩrutaga maĩ
mateithagĩrĩria gũthĩa irio
rwaro
handũ he na ihiga rĩaraganĩte thĩ
rĩtambũrũkĩte handũ gatĩna kaigana ũna
rwere
mwena wa kĩndũ kana handũ
rwĩmbo
nyimbo
ciugo ithurĩtwo nĩguo ciugwo na
mũgambo mũna mũrũmanĩrĩrie na njĩra I
na ũtabarĩri
 
     :       G ©
O EE .iĩĩ   

== T ==
ta
ũndũ ũmwe na muhano: igogo ni nyoni ta
ihuru
taaha
munya ria na moko mũgũnda nĩguo rĩtige
gũtoria irio
taatha
irio irĩ nda itathĩĩtwo biũ
tabania
tongoria igongona mo: mũũhanndũ
ũtaracĩirie mũka ndangĩtabania igongona
rĩa ũgũrani; ĩka ũndũ mũna mũhano:
imaramari nĩ cia tabania ngero mũrĩmo
ũrĩa ũngĩ
 
     :       G ©
O Bsyaffi   
     	A
tabarĩra
kahinda kamũrĩtwo ga gwĩkwo kana
kwarĩrĩrio ũndũ mũna thĩiniĩ wa rediũ kana
tibii
tabarĩra
rũgamĩrĩra ũndũ mũna ũgĩkwo nĩguo
wĩkwo ũrĩa kwagĩrĩire mũhano: Gĩathi nĩwe
wa tabarĩra mwako ũcio kinya warĩka
taha
tahia
tamba
Thiĩra handũ wĩnyitĩrĩire igũrũ rĩa kĩndũ
kĩngĩ
 
     
tambia
A
tũma kTndũ gĩtambe; heana ũhoro kũrĩ
andũ matawũiguĩte thutha waku mwene
kũwũigua
tambũka
hiũha kana ũteng'ere ũgĩikagia mĩtaacũ;
ũhoro gũtamba; mĩhĩrĩga ya mĩmera Trĩa
Tmeraga ĩtambĩte gũtamba
tambũra
tĩya
tambũrũka
kĩndũ gũkorwo kĩyarĩte gĩtathiĩte na thĩ
kana na igũrũ
♦amhnwiĩ^
 
     :       G ®
ES       G.,iĩĩ I
     	A
tambũrũka
kĩndũ kana handũ gũkorwo kĩyarĩte hatarĩ
handũ gĩkomanĩire mũhano: irĩma cia
Nyandarwa ikoragwo itambũrũkĩte kuma
magũrũ-inĩ ma Kĩrĩnyaga kinya kĩnjabi
tambũrũkia
kũrũngaria kĩndũ kiunanĩre kana
kĩyunanĩire mũhano: tambũrũkia guoko nĩ
ũgũkinyĩra
tambuthĩka
tehũka uitĩke mbutha nĩ gũkũra kana
kũhũtha
tanaha
tanahĩra
 
     :       G ®
O BSQIf.iiĩĩ   
     	A
tanahĩra
twarĩra mũndũ indo o harĩa arĩ ũmũhe
tandamũra
emũria: iga ũtaganũrĩte
tandiũka
hinyĩrĩrĩka ngoro nĩ kũnyarirwo kana nĩ
ũndũ wa kũnyamarĩka
tandiũra
agithia thayũ ngoro nĩ kũnyamaria
tandiũrwo
agithio thayũ ngoro nĩ kũnyamario
 
     :       G @
I SB I
     	A
tanduka
ĩka ta ũrĩa mũndũ ahũraga itonyo na moko
rĩthere
tanga
hutia na mĩthia ya guoko kĩndũ gĩtabatiĩ
kũhutio mũhano: nũ wa tanga rũthingo na
moko me na gĩko?; gũthĩnia mũndũ nĩ
gũtinda ũkĩmũcokerera ũndũ atarenda
mũhano: nĩ ũũru mũno mũndũ mũgima
gũtanga andũ akĩmahoya mbeca
tangĩka
thĩnĩka meciria nĩ gwĩcũrania ũndũ mũno
tangĩkĩra
tungatĩra mũndũ wonete ũũru mũhano: nĩ
hararĩ na andũ a kũmatangĩkĩra rĩrĩa
maronire mũtino	
 
     :       G ®
o imm i
     	A
tanya
kwĩhoka ũndũ mũna nĩ ũgwĩkĩka ihinda
rĩna mũhano: tũra tanya atĩ mbura no
ĩkura o na ihenya
tara
gera mũigana ũkĩhũthĩra ndari
tara
he mataaro
tarania
konania nĩ ũndũ wa gũciaranĩrwo; thĩnio nĩ
ũndũ mũno meciria-inĩ
tararĩka
 
     :       G @
O QS    .iĩĩ   
     	A
tararĩka
handũ kũnunga na mũnungo mũnene
mũhano: nĩkĩĩ gĩa tararĩka ũguo, kaĩhaha
hakuĩrĩire kĩndũ?; ruta mũgambo ta
ndarariki Tkĩũmbũka
tarĩria
heana ũhoro ũkon'iĩ ũndũ mũna nĩguo
ũtaũkĩke wega
tarũra
tinia kĩndũ gĩtambũrũku ta itonyo kana
kĩandarũa
tata
mwarĩ wa nyina na nyũkwa, thoguo kana
mũka wa mamaguo
 
     :       G @
O QS    .iĩĩ   
     
 
tata
kĩndũ gĩtweku gũitĩka gĩkagũa kĩnini kĩnini
ta ũrĩa mbura ĩitĩkaga
tatha
ratha: gũtheca na kĩndũ kĩraikio na kĩndũ
kĩngĩ gĩa gũikia mũhano: tatha thwariga
ĩrĩa na mũguĩ
tathaiya
andũ makirie kũrua kuuha andũ na
kũmainĩra nĩguo maheo irio
tatika
iguithĩka ũndũ
taũka
 
     :       G ®
o ■« I
     	A
taũka
therera, ũũ at! no ũmenyeke wega
taũkwo
menya ũndũ mũna ũtariĩ atĩa na ũrikĩru
taura
thathaũra ũndũ no ũtaũkĩke; heana ũhoro
warĩtio na rũthiomi rũgeni ũwarie na
rũthiomi rũrĩa andũ maraigua
tautau
kiugo gĩa gũtarĩria mũtanukĩre wa irio
mũhano: aratanukaga irio tautau ta hiti
tawa
matawa
 
     :       G @
O BH   
 
 
tawa
matawa
kĩmũrĩ kĩhũthagĩra rũtambĩ gũcina maguta
nĩguo rũrute ũtheri
te
ikia kĩndũ gĩkweherere tondũ ndũrakĩenda;
aga kĩndũ uma nakĩo na ndũmenye kũrĩa
gĩthire
tebeba
agaga nĩ kũmaka; hana taũngĩagũa ũcoke
wĩhande
tebebania
makania mũno
tega
 
     :       G ®
     	A
tega
hĩnga magũrũ na kĩndũ nĩguo mũndũ kana
nyamũ ĩgũe; hĩnga kĩndũ kĩngĩgaragara
nĩguo gĩtikagaragare; igĩra nyamũ mũtego
nĩguo yaũhutia ĩnyitwo nĩguo
teithia
ĩkĩra ũndũ ũremete kana ũkagetera
mwene guo hinya
teithĩrĩria
ĩka ũndũ hamwe na mwene nĩguo
ũmũhũthahũthĩrie
tema
renga kĩndũ ũkĩhũthĩra kĩndũ kĩragũthithio
handũ gĩkahatihia
 
     :       G ®
     
temba
onereria na mTromo nĩguo ũmenererie
tembũra
tarũra
temwo
tihio ũgĩe na nguraro ĩtaratigithũkania;
mũtĩ kũrengwo kinya ũkagũa thĩ
tenda
nyarara; Tka mũndũ gĩĩko kĩũru mũno
tendera
thĩ kũgunyio nĩ kĩndũ gĩtweku ĩkahana
ndoro ĩkiĩtwo: Mũndũ kana nvamũ kũnora
 
 
     :       G ®
ES       G.,||| |
     	A
tendera
thĩ kũgunyio nĩ kĩndũ gĩtweku ĩkahana
ndoro ĩkiĩtwo; Mũndũ kana nyamũ kũnora
ĩgathakara; Kĩndũ kana handũ
kũnyororoka ta handũ he na maguta
tenderia
tũma handũ hatendere nĩ gwĩka ũndũ
Ghana tarĩ gũkiyania ndaka ĩrĩa ĩ ho; aria
ũhoro ũbatiĩ kwario na ũgĩ ũtarĩ na ũgereki
tene
matukũ maingĩ mahĩtũku
tene na tene
mahinda marĩa mothe magoka
 
     :       G ®
O B IP.,iĩĩ I
     	A
teng'era
thiĩ na ihenya rTnene
tengũra
eheria kĩndũ kĩhagĩre riko mwaki-inĩ
tengemana
kĩndũ gĩkwĩhandĩte kũgũa thĩ mu
tengemania
gũithania thĩ
terema
gera handũ ũkĩrangaga indo irĩa iho
jgathũkanga mũhano: njogu iraire
iaĩterema mũaũnda ciaĩhũkia irio ciothe	
 
     
A
terema
gera handũ ũkĩrangaga indo iria iho
igathũkanga mũhano: njogu iraire
igĩterema mũgũnda ciathũkia irio ciothe
tereta
arĩrĩria ũhoro mũna
teta
tarĩria ũria urenda na ũrĩa ũtarenda iguru
rĩa ũndũ ũtaiganĩire naguo
tetema
inaina
tha
 
     :       G ®
ES       G.,||| |
     
 
tha
makfra: ũhoro wa gwĩciria na meciria
mega ma kũguna
thaa
kĩgeri kĩa mahinda; ihinda rĩgeretwo na
thaa
thaaha
ũhoti ũrĩa ũtũmaga nyamũ ikũrane kĩndũ
kĩhakuhĩ kana kĩhĩtũkĩire handũ ikĩhũthĩra
maniũrũ kana kanua mũhano: mũrũthi wĩ
thaaha nĩkĩo ũhotaga kũrũmĩrĩra thiya
kinya kũrĩa irĩ; kĩrĩa nyamũ ĩiguaga na
maniũrũ kana kanua nĩguoĩmenye kĩndũ
kĩhakuhĩkana kĩhĩtũkĩire handũ mũhano:
ngui ciaigua thaaha wa ngarĩ nĩkũũra
ciũraga
thaara
 
     :       G ®
'O QS          .,|||   
     
A
thaara
mahuti mahana igũa maheagwo nyamũ ta
ng'ombe
thaata
mũndũ kana nyamũ gũtuĩka atĩ
ndangĩciara rĩngĩ; irio ikũhagĩrĩtwo riko
gũkorwo itingĩhĩa rĩngĩ ona ingĩakĩrĩrio nĩ
ũndũ nĩ ihoreirwo nĩ mwaki ihinda iraihu;
ũndũ ũkũharagĩrĩrio kana uma njĩra-inĩya
kwagĩrĩra kũharagana ũgakorwo
ndũngĩrĩkĩrĩra wega
thaata
mũndũ kana nyamũ ĩtangĩciara
thaathara
thegea
 
     :       G ©
O DiB   
     	A
thabai
mahuti ma gitahaka me rwamba rũcinaga
mũndũ amahutia
thaga
Hagarania cuma nĩguo cikaranĩre kana
itonyane wega; humba mathaga
thagana
uma ugacemanie na mũndũ ũroka kũrĩ we
thagathaga
harĩrĩria
thagathagia
 
     :       G ®
     	A
thagathagia
agithia thayũ
thaha
korwo ũtarĩ mũkinyanĩru nĩ gũkorwo unĩte
mĩgiro
thahabu
Kiswahiĩi thahabu
thahia
tũma kĩndũ kana mũndũ athahe
thaha
nyitwo nĩ thahu ũkorwo ũtarĩ mũkinyanĩru
kana mwagĩrĩru gũtukana na andũ kana
 
     :       G @
 
thaha
nyitwo nĩ thahu ũkorwo ũtarĩ mũkinyanĩru
kana mwagĩrĩru gũtukana na andũ kana
kũhutania na indo nyamũrĩre ũndũ mũna
nĩ ũndũ wa gwĩthũkia na ciĩko irĩa itagĩrĩire
kana kũgwatwo nĩ wathe mũna ũria
wonagwo ũtarĩ mwagĩrĩru ũndũ-inĩ mũna
mũhano: ũngĩhutia kĩimba nĩ wa thaha na
ndũngĩtonya igongona-inĩ
thahu
ũndũ ũrĩa wonagwo wĩ gĩko gĩa gũthũkia
mũndũ agakorwo atari mũkinyanĩru kana
arĩ mwĩhia mũhano: mũtumia e ihinda-inĩ
rĩake rĩa mweri akoragwo arĩ na thahu wa
thakame ya mweri na ti mwĩhia no mũndũ
ũraganĩte akoragwo arĩ na thahu wa gĩkuũ
na nĩ wĩhia mũnene
thaitha
arĩria na ũhoreri nĩguo wĩtĩkĩrĩke ũrĩa
ũroiga; thuthĩra
 
     :       G ®
O       B]   f ..III |
     	A
thaitĩra
tangikira
thakame
kĩndũ gĩtweku gĩtunĩhĩrĩru gĩkoragwo mĩĩri-
inĩ ya nyamũ na andũ gĩthereraga mĩkiha-
inĩ
thama
uma harĩa ũtũire ũthiĩhandũ hangĩ
ũgatũre ho
thama
rũgendo rwa andũ kana nyamũ ikiuma
gĩtũũro gĩacio igathondeke kĩngĩ
thamaka
 
     :       G ®
    EE   G..iĩĩ
     	A
thamaka
toria ũndũ ũwathe; atha andũ ũrĩ ta
mũtongoria wao
thambara
kĩũmbe gĩkoragwo maĩ-inĩ ma kwaraha
kĩrũmaga nyamũ kana andũ gĩkamanyua
thakame
thambia
thondeka kĩndũ gĩthere
thambĩra
thiĩra maĩ-inĩ ta kĩũngũyũ
thambĩri
 
     :       G @
O «   
     	A
thambĩri
ciumbe irĩa itũraga maĩ-inĩ igathambagĩra
kuo
thambo
ciũmbe ihana thigiriri ciakaga itara mĩtĩ-inĩ
na nĩ irũmaga mũndũ angĩhutania na cio
thanda
maciaro ma mĩmera ĩmwe kaingĩ ya
mĩhĩrĩga wa nyeki ta mbembe kana
mĩhĩrĩga ĩngĩ ta mboco marĩa makoragwo
menyitĩrĩire handũ na mathandũragwo
kana makoũo, magathĩo kana makarĩo o
ũguo; tũcere tũũmũ twatũrĩtwo handũ ta
ihiga-inĩ
thandana
mbura kura nene mũno; andũ kũrũa mbara
 
     	A
thandana
mbura kura nene mũno; andũ kũrũa mbara
nene
thandĩ
ndathĩ: njarĩka cia mwaki ciumbũkaga
igĩakanaga
thandũra
ruta thanda harĩa ciĩnyitĩrĩire
thang'ata
ambata
thango
ngomanio ya andũ mataruĩte
 
     :       G ®
     	A
thani
kiswahiĩi sahani; handu hakũihũrĩrwo irio,
(Gĩkũyũ-inĩ irio cihũragĩrwo kĩihũri-inĩ)
thano
Kĩmera kĩrĩa gĩkoragwo na heho kwanjia
mweri wa Kĩhu kinya Muoria nyoni
kunanĩra ciara rũhĩ-inĩ gĩtumbĩ kiumĩrĩire
gatagatĩ ka mũruna na mũhĩko
thara
huria kĩndũ na ihenya ũngĩ atanakĩoya
mbere yaku; honokia kĩndũ ũgwati-inĩ
ũrahanĩka mũhano: nyũmba ya gwata
mwaki marahotire o gũthara tũindo tũnini
mwaki ũramakĩria hinya
tharania
gĩa na ngwatanĩro ya ũrĩrĩ na mũka wene
 
     :   9 G ©
O EE .iĩĩ   
 
 
thari
honge cia mũtĩ i na mahuti; kwĩgutha
kũrĩa mũndũ kana nyamũ ĩguthaga Tgĩkua
tharia
momora kindũ giake; tharania
thathaiya
arĩria Ngai na ciugo cia kũmũkumia na
kũmũthaitha
thathaũra
munya indo imerete handũ hamwe
ũcihande itaganĩte; tarĩria ũndũ nĩguo
ũtaũkĩke na ũhũthũ

 
     :   9 G ®
     	A
thathaya
hutia na ũbacĩrĩri
thathi
maĩ matherũkanĩirio na mahĩndĩ kana
nyama
thatia
tũma kTndũ gĩthate
thatĩkĩra
thaitĩra
thaũra
aũra mũrigo
 
     :   9 G ©
     	A
thayu
ũhoro wa gũkorwo gũtarĩ na ũũru o wothe:
ũiguano gũkorwo kuo
theca
turuma handũ na kTndũ kĩna mũthia
ũngĩhatonya thĩiniĩ
theegi
matheegi
harĩa haigagwo irio hĩu na itarĩ hĩu
nyũmba thĩinĩ
thegea
therema; mwaki gwĩcokanĩrĩria ũkagwata
thegemia
 
     :   9 G ®
O BIS “.dĩĩ ■
     
 
thegemia
tũma kĩndũ kĩongerereke mũhano: mbũri
ya gũthegemia ihu Trutagwo nĩguo mũirĩtu
arere ihu kinya rĩigane atanaracĩrio
thegere
Nyamũ ya gĩthaka njirũ ĩ rũnyaga rwerũ
ng'ong'o-inĩ wayũ ĩ ngumo ya gũthũkia
mĩatũĩrĩe ũkĩ na nĩĩrutaga mũhera mũru
mũno
thegethege
ngaracũ hũthũ itangĩakia mwaki mwega;
Kĩndũ ũro ũguo gĩta ngĩguna ona atĩa
thegũ
gĩtete gĩa gwĩkĩrwo maĩ
 
     :       G ®
Esa   C.,iii |
     
 
theka
mũgambo ũrĩa mũndũ arutaga kuonania
gũkena
thekerera
theka nĩ kuona ũndũ wa gũtũma mũndũ
atheke harĩ mũndũ ũngĩ; arĩrĩria thĩna wa
mũndũ ũngĩ ũtarĩ na tha nake tarĩ mwago-
inĩ arĩ
themba
tuga na iheo cia irio, njohi na indo ingĩ ta
icio kũrĩ irui kana ciumĩri
themithu
kĩmera kĩrĩa gĩkoragwo na ũrugarĩ kwanjia
mweri wa mũgaa wa merĩkinya mũgetho
 
     :       G ®
O B   G.iiĩĩ
     	A
thende
njikarĩro cia mũndũrũme
thendema
ikara mwamũ na aria angĩ: ikara nja wa
mũhari warĩtwo
thendũka
mũtT gũikia tũcunjĩ twaguo rĩrĩa ũratemwo
thenga
ehera
thenge
mbũri ya njamba ya mũhĩrĩga wa mũgoma
 
     :       G ®
ES       G.,iĩĩ |
     	A
thengerera
kuhĩrĩria
thenya
mathenya
mTanya ĩtigĩtio nĩ kwaga kũnyitithania
kĩndũ kĩrĩa kĩ hau mũhano: mwaki ũtarĩ
thenya ndũninaga ndogo
therema
gacĩra maũndũ-inĩ ũingĩhĩrwo nĩ kĩrĩa wĩ na
kĩo; kĩndũ kana ũndũ gũthiĩ kĩnenehete
mũhano: kĩronda kĩu kĩrathiĩ gĩtheremete
gĩkaneneha ũũru mũno
therera
kĩndũ gĩtweku gũthiĩ gĩtwarĩte: mũhano;
etema thakame ĩrathereraga ta maĩ ma
rũĩ:taũkĩka: mũhano: ndeto Tyo
ĩramũthereire atarĩrio weaa	
 
     :      G ©
Eg BDw..iĩĩ I
 
 
thetha
ĩka ũndũ Ghana ta ũrendera mũndũ kana
ũndũ mũna maũrũ mũhano: tene andũ
metĩkĩtie atĩ ndundu kũrĩrĩra gwaku nja
ũtukũ ĩragũthetha ũkue
thethera
unanga tari kumumuthũra
thethũka
noga nĩ gweterera
thethũra
ũria mũndũ wetereire akinyĩte kũ; ũria
mũndũ ũndũ ũrĩa areka watigia ha ũrĩke
thutha wake gũtũra mũno atarĩkĩtie;
thathaũra indo imerete hamwe
 
     :       G ®
o |
     	A
theuka
thakara gũkĩra ũrĩa ũrarĩ mbere: gĩa na riri
ũtararĩ naguo mbere-inĩ; erũha
theũra
tũma kĩndũ gĩtheũke
thĩ
mũhuro wa riũa kũrĩa andũ, nyamũ na
mĩmera matũũraga; handũ hatarĩ igũrũ
thĩa
ũraganga kĩndũ gĩtuĩke mũtutu
thĩa
 
     :       G ®
     	A
thĩa
rũthĩa
thiaka
mondo wa gũkuĩra mĩguiĩ
thiari
rĩtwa rĩtanagwo nĩ anake maruĩte rika
rĩmwe
thiarĩ
njũgũma
thiaya
kahora ga gwĩka maũndũ
 
     :       G ®
     	A
thibitarĩ
kũndũ gũthondeketwo arwaru
marigitagĩrwo kuo
thica
mũndũrũme kũgĩa ngwatanĩro ya ũrĩrĩ na
mũndũ-mũka
thicwo
mũndũ-mũka kũgĩa ngwatanĩro ya ũrĩrĩ na
mũndũrũme
thiea
thiaya
thigana
 
     :       G ®
     	A
thigana
tuĩria handũ na hitho ta ũrĩa thũ ĩkaga
nĩguoĩhobanĩrie
thigari
mũthigari
mũthigari
thĩgia
geria gwĩka ũndũ
thigina
thithina: uma maĩ mwĩrĩ-inĩ, moimagĩra
rũa-inĩ, nĩ ũndũ wa ũrugarĩ kana gwĩka
ũndũ ũratũma mwĩrĩ ũhiũhe; ruta wĩra
thigino
 
     :       G ®
o |
     	A
thigino
maĩ marĩa moimaga mũndũ athigina; indo
irĩa mũndũ egwatĩire thutha wa kũruta
wĩra wake
thigiriri
tũtambi tũthiagĩra thĩ na magũrũ
matandatũ tũirũ na tũikara tũrima-inĩ
twenjete
thiĩ
wĩtware na magũrũ; uma harĩa ũrĩ
werekere handũ hana
thiĩka
korwo gatagatĩ ga kĩndũ na ũrĩa ũkĩrorete
ũtũme age gũkiona
 
     :       G ®
'O' EE    G.,||| I
     	A
thĩiniĩ
handu hatari nja: handũ haria niguo
ũkinye ho nĩ kinya ũtonye
thiithi
mathiithi
ũthiũ-inĩ gatagatĩ wa maitho na harĩa njuĩrĩ
ya mũtwe Tkinyaga
thika
ikia kĩndũ irima ucoke urĩkire tiri kana
kĩndũ kĩngĩiyũria irima rĩu
thikira
thikĩrĩra; ikara ta wĩ na ihoru mũhano: nĩkĩĩ
Kĩũni wethikĩra?
thikĩrĩria
 
     :       G ®
■O' C       “..III I
     	A
thikĩrĩria
horera ũigue na matũ
thikĩrĩrio
gatagatĩ wa ihĩndĩ rĩa ikai na harĩa njuĩrĩ
ĩkinyaga mbere wa gũtũ
thima
Kiswahiĩi pima gera; zima horia
thima
aria na thimo
thima
no ningĩ (kuonania kũiganĩra na ũndũ ũcio
~	~		 -I	~	 ~‘ĩT _T		
 
     :       G @
 
 
thima
no ningĩ (kuonania kũiganĩra na ũndũ ũcio
o ũrĩa ũri) mũhano:ũmũthĩ nĩ wacererwo
mũno; thima nĩ ũranjĩrĩte ndũgũkinya tene
thiminda
thiriminda
thimũ
mũngũriũ: kĩndũ kĩhũthagĩrwo kwaranĩria
na andũ me kũraya gĩtũmaga na
gĩkamũkĩra mĩgambo na ndũmĩrĩri
nyandĩke o ciaikio
thĩna
giĩka: thumbũka; thirĩrwo nĩ ũtonga;
 
     :       G ®
ES       G.,iĩĩ |
     
 
thĩna
ũndũ ũrakũgia; waagi; mũmera wa
ngoikoni, ũtarĩ mahuti na mĩri ũkaraga
ũtambĩte igũrũ rĩa mĩmera ĩngĩ
thing'a
kĩndũ kĩrathiĩkana gĩgeka ũndũ mũna
kũnyita mayũ ma kũwĩka Gĩthũngũ:
momentum
thingTrĩria
thinĩkĩra
thinga
hinga mwanya wĩ handũ ta rũthingo-inĩ;
aka nyũmba ya ndoro;
 
     :       G ®
ES       G.,iĩĩ |
     	A
thingi
mũirĩtu ũtarĩ wakomwo nake nĩ
mũndũrũme
thingira
gĩikaro kĩa mũthuri (kĩa mũtumia nĩ
nyũmba)
thingo
rũthingo
rũthingo
thĩnia
thumbũra; cũngĩrĩria gũthĩna
thinĩkania
ĩka mũndũ ũndũ wa kũmũhatĩrĩria wagĩte
 
     :       G ©
o gn i
 
 
thinĩkania
ĩka mũndũ ũndũ wa kũmũhatĩrĩria wagĩte
ona kũmũrũmbũiya; thinĩkĩra kĩndũ handũ
ũtarĩ na ũbacĩrĩri
thinĩkĩra
tindĩkĩrĩria kĩndũ kĩingĩre handũ hakunderu
thĩnja
ũraga nyamũ nĩguo yume nyama cia kũrĩo;
rigita na njĩra ya gũtema ciĩga na ũgĩ wa
ũrigiti
thinwa
nyamũ ya gĩthaka ndara-gĩthaka,ĩ
mĩguongo Trĩ gatagatĩ ka ũthiũ wayo
rũgongo rwa maniũrũ
 
     :       G ®
o ran   
     	A
thinye
njũgitano: ũgiti
thiota
ũrugarĩ ũrĩa ũkoragwo mũhu-inĩ ũtarĩ na
mwaki kana ũrĩa umaga maĩ-inĩ
maratherũka makunĩkĩirio ũkombũka
makunũrwo
thira
hũthĩka kinya kĩndũ kĩa mũico na
hatitigare kĩndũ; kinya mũthia
thirikari
Kiswahiĩi: serikaĩi wathani ũrĩa wathaga
bũrũri kana gĩcigo gĩkũraine kĩa bũrũri
 
     :       G ®
     	A
thirĩkia
rakaria nĩ gũtinda ũgĩcokera ũndũ
ũtarakenia mũndũ
thirima
haka handũ kĩndũ nĩ ũkĩhĩtũkĩria rũhĩ ho
ũgĩcokerithagia
thiriminda
nyorokia handũ na kĩndũ gĩkũmanĩrĩra ho
thirĩra
aga kuonwo nĩ ũndũ wagũkorwo ũingĩrĩte
handũ
thiririma
 
     :       G ®
■O' EH      C.tiĩĩ I
     	A
thiririma
thirima
thiritũ
arĩa matwaranaga na mageka maũndũ
hamwe; arata
thita
mũrimũ ũnyitaga ciara wĩ ruo mũno
ũtũmaga igĩe mahira hakuhĩ na ndwara
thita
uga mundu niekĩte ũũru kũrĩ mũndũ
ũngĩhota kũmũcirithia
thithi
 
     :       G ®
o nnm i
     	A
thithi
mwTrĩ kũhutio kana kwegekwo mwene
akaigua ataiganĩire ona rĩngĩ akaigua
gũtheka; kwaga kũgucĩrĩrio nĩkĩndũ gĩtarĩ
kĩega ũkaigua ona ndũngĩenda kũhutania
nakio
thithino
thigino
thitima
Kiswahiĩi: sitima hinya ũrurumũragwo
kuma maũndũ matũrigicĩirie ũkahũthĩrwo
gwakia kana gũtwarithia indo ta ngari
thiũkũra
tiga gũthiĩka
 
     :       G ®
O H   
     	A
thiũrũrũka
thiĩ na mũthiĩre ũhana tarĩ gĩthiũrũrĩ; coora
handũ hamwe
thiururukiria
rigicĩria; rigica
thiya
nyamũ ya gĩthaka ya mũhĩrĩga wa mbũri
ũkuhĩrĩirie mũno kũhana mũgoma
thoga
ĩka ũndũ ũtarĩ na kĩguni wa gũthũkia
mũhano: mwĩkũĩrwo nĩwe ũrerĩkana wa
thoga thayũ acũngĩrĩria ngũĩ mũcemanio-
inĩ
 
     :       G @
O           .iĩĩ   
     	A
thogonda
thoronja
thogondania
rigicania ndeto ciage gũtaũkĩka wega;
thombocania
thogonja
thoronja
thogora
mũigana wa kĩndũ kĩrĩa ũbatiĩ kũrĩha nĩguo
wĩgwatĩre kĩndũ kĩngĩ kana ũndũ mũna
mũhano: thogora wa wĩyathi wa bũrũri
witũ nĩ thakame na thithino ya maithe
maitũ

 
     :       G @
O EE    I
     	A
thogotha
ikia kĩndũ handũ ũgĩkĩrutaga
ihenyaihenya: thombotha
thogothogo
ngũĩ: njũkanĩrĩro: inegene ria ngarari
thokia
gemia
thombotha
thogotha handũ he na irima
thongo
wa ritho rĩmwe
 
     :       G ©
O BD    G..iĩĩ I
 
thoni
ũhoro wa kũigua ũtekwenda kuonwo nĩ
andũ kana kũrũgama mbere yao
thonja
negena na igene tarĩ kugĩrĩria hatarĩ na
ũndũ mũna ũroiga
thonjo
nyoni ya ngoikoni mwĩrĩ wayo yakaga itara
ciayo icunjurĩte mĩtĩ-inĩ na nĩ ithonjaga
mũno rĩrĩa irĩ itara-inĩ ciacio
thora
kũrũta kĩndũ kĩnyitĩrĩire handũ, ta nyama
mahĩndĩ-inĩ, ũkĩhũthĩra kĩndũ ta kahiũ
nĩguo ũkĩrute
 
     :       G ®
ES       G.,iĩĩ |
     	A
thoria
thĩnia mũndũ kana nyamũ Thorereire
thoronja
kũnja kĩndũ ũgĩkĩogothaga: thogonja:
thogonda
thu
ũrĩa ũgũthugundĩire ũũru
thua
thiĩ ũgĩkinyũkagia ta ũtarenda gũkinyithia
kũgũrũ thĩ ũgakorwo ũgĩcuhĩrĩra kũmwe:
thiĩ ũtegũkinyithia magũrũ merĩ thĩ
ũcuhĩrĩire kĩndũ
thũa
 
     :       G ®
ES       G.,||| |
     	A
thũa
riũa gũthiĩ nduma ĩkaingĩra; kũharahara na
ndwara ũbacĩrĩire: ũndũ ũngĩ ũhana ta
ũguo
thugathuga
thukathukia kĩndũ; inainia
thũgũrĩ
wendia na ũgũri wa indo
thuka
heana kĩndũ kumana na ũtana waku;
mbembe kũrũta kĩro gĩacio
thũka
 
     :       G ®
     	A
thũka
tiga gũkorwo ũrĩ mwega; kĩndũ gũtiga
gũkorwo kĩrĩ kĩega
thukia
oya kĩndũ tarĩ kũgera ũragera ũritu wakĩo
thũkia
cOngĩrĩria gũthũka
thũkĩrĩria
menithĩrĩria
thukuru
Engĩish: schooĩ handũ hathondeketwo
andũ magathiaga ho kũrutwo kana	
 
     :       G ®
O' ES       G.,|||
     	A
thukuru
Engĩish: schooĩ handũ hathondeketwo
andũ magathiaga ho kũrutwo kana
gũtonywo maũndũ
thũmbĩ
ithaga rĩkagĩrwo kĩongo rĩa kuonanĩa
ũnene kana ũkinyanĩru mũna
thumu
kĩndũ gĩitagwo mũgũnda gĩa kũnoria tĩĩri
ta mbimbi cia mbũri
thuna
kũnja: unanĩra
thundũra
 
     :       G ®
O OS “..iĩĩ I
     	A
thundura
rugũria ũndũ mwerũ ũtarĩ wakorwo kuo
mbere ĩyo
thung'wa
ihĩnda rĩrĩa rĩgathĩkanagia irũngo rĩa ikinya
na mũthirimo
thũnga
cokanĩrĩra ũharĩrĩke gwĩka ũndũ mũna
mũhano: matu no marathũnga mbura nĩĩ
kura
thungana
tumana
thungara
 
     :   9 G ®
     	A
thungara
kinyanĩra; agĩrĩra
thũngũri
wũimbo wĩ kĩongo-inĩ
thunguruma
rarama
thũngũrũrũ
nyoni njirũ T mĩtũkĩ mĩhiũ ya kũmbũka,
kaingĩ yumagĩra hwaĩ-inĩ gũtanagĩa mairia
mburaĩkĩenda kuura na yakaga gĩtara
kĩayo mahiga-inĩ na ndoro
thũngũtha
 
      :       G ®
E   ETG..iĩĩ |
     	A
thungara
kinyanĩra; agĩrĩra
thũngũri
wũimbo wĩ kĩongo-inĩ
thunguruma
rarama
thũngũrũrũ
nyoni njirũ T mĩtũkĩ mĩhiũ ya kũmbũka,
kaingĩ yumagĩra hwaĩ-inĩ gũtanagĩa mairia
mburaĩkĩenda kuura na yakaga gĩtara
kĩayo mahiga-inĩ na ndoro
thũngũtha
 
      :       G ®
O DIB |
     	A
thũngũtha
ĩinia mwĩrĩ ta ũrĩa andũ mekaga makĩigua
nyĩmbo
thũngũthia
inainia; rehera guoya na kĩmako
thũnũ
njikarĩro
thũrima
wĩrorere ũndũ ũkĩũtuĩria
thutha
mwena ũyũ ũngĩ tiga wa mbere ũrĩa ũthiũ
Otarĩ: Orĩa wekĩka rĩrĩa ũnaĩ ũrĩkĩtie	
 
      :       G ®
E   ETG..iĩĩ |
     
 
thutha
mwena ũyũ ũngĩ tiga wa mbere ũrĩa ũthiũ
ũtarĩ; ũrĩa wekĩka rĩrĩa ũngĩ ũrĩkĩtie
kũhanĩka; harĩa ũrĩa ũrũmĩmre ũngĩ arĩ
thuthi
memenyi
thuthi
thuthĩka
mumuthũka; cucĩka
thuthĩra
hnreria
 
      :      G ®
O nSfĩ“.nĩ
     	A
thuthĩra
horeria
thuthuria
tuĩria
thutf
matonyo mehumbĩtwo mahanaine: itonyo
rĩtumĩtwo rĩhanaine
thuti
merirĩria ma kĩndũ ũtarĩ nakĩo ta irio:
njerũa
thuuna
mĩmera ĩrathundũka harĩ ũngĩ mũnene	
 
      :      G ®
o n    °..iii i
     	A
thuya
karũgi kanyuaga nyamũ na andũ thakame
thuya
matha ũkĩ wa njũkĩ kuma harĩa njũki ci
wũigĩte ta mwatũ-inĩ kana mahiga-inĩ
ti
kiugo kĩhũthagĩrwo kũgweta mũthuri na
rĩtwa rĩake ũtekũmũtengũra mũhano:
mũthuri ti Kamarũ wa Wanjirũ nĩ atirĩrĩire
andũ aingĩ mũno makĩrera wũini-inĩ
ti
kiugo gĩa kũrega mũhano: nĩ we watũmwo
? Aca ti niĩ.
 
      :       G ®
     	A
tibii
Engĩish kindũ gĩthondeketwo gĩ gĩa
kũmemerekia mbica na mĩgambo
tibĩri
ũgacĩru
ticũka
rũgĩra kĩndũ o rĩmwe na mĩtũkĩ
tiga
aga gwĩka ũndũ ũrekaga na ndũcoke
kũwĩka rĩngĩ; ehera handũ na ndũkue
kĩndũ uma nakĩo
tiga
 
      :       G ®
     	A
tiga
kiugo gĩa kuga to kĩrĩa kĩho he na king!
tigania
uma handũ ũtige kĩndũ ho ũtarĩ na
wũigĩrĩrĩki
tiganĩria
rekereria kĩndũ, mũndũ kana ũndũ ũbatiĩ
gũtungata
tigara
aga gũthira
tigithia
rũaamia nvamũ kana mũndũ awĩka ũndũ
 
      :       G ®
    EE    °..iĩĩ I
     	A
tigithia
rũgamia nyamũ kana mũndũ gwĩka ũndũ
aratũire ekaga mũhano: nĩkiĩ wa tigithia
mwana kuonga?
tiha
tuĩra njohi kana mata ĩ njĩra ya
kũrathima;mũthiĩre ta wa nyamũ ũrĩa
irũgaga nĩ gũkena kana kuonania hinya
wa cio mũhano: menyerera ndegwa ĩyo nĩ
ĩkũringe ũguo yatiha
tiira
nyitĩrĩra kĩndũ na kĩndũ kĩngĩ nĩguo
gĩtikagwe kana kĩiname mũno; tungatĩra
kĩrui
tĩmĩra
tithia; rũgamĩra handũ hana
 
      :       G ®
     	A
tinda
korwo handu hana mahinda maingĩ; ikara
mũno ũngĩgakinya
tindima
inama
tindirũka
nyororoka hanini handũ hainamu
tinia
renga kĩndũ gĩtigithũkane
tĩnĩka
ikara thĩ tĩri-inĩ
 
      :       G @
     	A
tinio
rengwo handũ harekanie
tira
hĩtia kũgũtha kĩndũ ũkwendaga kũgũtha
tirania
rũgamia kĩndũ kĩnyitĩrĩirwo nĩ handũ
harũgamu hehandĩte
tĩri
kĩrĩa gĩkoragwo thĩ kĩhandagĩrĩrwo irio na
nĩkĩo mĩmera ĩnyitagĩrĩra nĩguo ĩgakũra
tirĩrĩra
nyitĩrĩra kĩndũ kana mũndũ ũtarĩ na hinya
 
      :       G ©
o an*.iii I
 
tirĩrĩra
nyitĩrĩra kĩndũ kana mũndũ ũtarĩ na hinya
wa kwĩrũgamia;teithĩrĩria mũndũ hĩndĩ ya
thĩna
tithia
rugama hanini ũcoke ũthiĩ na mbere
to
kiuga gĩa gũkararia kuga harĩ na kĩngĩ,
ũngĩ, hangĩ kana ũndũ ũngĩ ta ũcio
mũhano:Kaniũ towe ũrarĩkuo, ona Mũniũ
nĩ arokĩte; kiugo gĩa kuuga kĩndũ kana
handũ haihũrĩte biũ mũhano: nyũmba
Tkũihũire andũ to
to
kũiyũra biũ
 
      :       G ®
O B   B    P..HI I
     	A
tobotobo
mũgambo ũrĩa ũrutagwo nĩ kĩndũ
gĩgĩtobatoboka handũ he na mũconjo
toca
ĩtia ndoco
tocwo
rĩo mbũri: ĩtio ndoco
togota
handũ kũhaana ta harabutha, hakanjia
kũgĩa maĩ kana mahira
tombo
kĩndũ kĩerũ kana kĩa nqoikoni gĩkoragwo
 
      :       G ©
O EE .iĩĩ   
     	A
tombo
kĩndũ kĩerũ kana kĩa ngoikoni gĩkoragwo
kĩongo kana thĩiniĩ wa mũtwe na gatagatT
ka mahĩndĩ maria makoragwo na ihoro
toma
thira kinya kũhuka
tombotha
thombotha: thogotha
tomoya
tungatĩra na maũndũ makĩrũku tarĩ
kũnania
tondora
 
      :       G @
     	A
tondora
hana mũtukanio wa tĩri na maT
tondoroka
tĩri kana kĩndũ kĩhana ũguo kũiguithanio
na maĩ ũgatondora biũ
tondũ
kiugo kĩhũthagĩrwo kũheana gĩtũmi kĩa
ũndũ mũhano: njereirwo tondũ ndinahota
gũkĩra tene
tonga
ingĩhĩrwo nĩ indo njega
tong'a
 
     
tong'a
gũtindĩka kĩndũ na muthia wa kĩndũ o
rĩmwe tarĩ kũgũtha ũrakĩgũtha: kanya
tongoria
thiĩ mbere ya andũ nĩguo makũrũmĩrĩre:
ĩka ũndũ nĩguo wonererie andũ kũwĩka
makũrũmĩrĩire
tongororoka
tonga biũ
tonya
thiĩ thĩinĩ wa kĩndũ kana handũ
tonyerera
 
      :       G ®
ES       G.,||| |
     
tonyerera
tonya kahoora kinya ũthirĩre
tooga
ruta ndogo
toria
kĩria hinya ũrĩa ũkorete ũrũe nake kana
ũcindane nake
toro
ũhoro wa gũkoma; ũndũ ũrĩa ũkaga
mũndũ akaigua gũkoma
tota
  /TnHfi nũĩ/nru/n nĩĩ/,ĩhnmKn\/a IrĩahihinwiAfn*
 
 
      :       G ®
o ■« I
     	A
tota
kĩndũ gũkorwo gĩkĩhomboya kĩahihinywo;
matunda ma mĩhĩrĩgaĩmwe kwanjia
kwĩrua
tothoka
kĩndũ kĩhingĩrĩirie kĩndũ kĩngĩ thĩinĩ kũgĩa
na irima na kĩrĩa gĩ thĩiniĩ gĩkoimĩra ho na
hinya mũhano: harĩa mũgũnda nĩ
haratothoka maĩ (kuga maĩ macio
maroima rungu rwa tĩĩri na hinya makeikia
igũrũ)
tothora
hihinya kĩndũ gĩtũrĩke kĩrĩa gĩ thĩiniĩ gĩitĩke
totia
hihahihinya kĩndũ tarĩ gũgĩthathaya
 
      :       G ®
O' ES       G.,|||
     
 
tua
ikia kTndũ nja wa kanua na njĩra ya
gũkĩhuha; gucia kĩndũ kĩhocereirie handũ
kĩrĩa kĩhocetie nakĩo gĩtinĩke; gucia kĩndũ
gĩtambũrũku ta rũrigi na hinya kinya
kĩrengeke;he mũndũ rĩtwa
tuanĩra
gwĩkũanĩra; iguanĩra mũigana wa indo iria
o mũndũ ekũruta ũndũ-inĩ mũna mũhano:
andũ othe kĩama-inĩ nĩ maratuanĩire
kũruta mbũri ĩmwe o mũndũ nĩ ũndũ wa
igongona
tuba
rika handũ he na mũriko ũterĩgĩrĩire o
rĩmwe; remwo nĩ gwĩka maũndũ ũrĩa
ũtũire ũmekaga nĩ gũkorwo nĩ ũndũ mũritũ
ũterĩgĩrĩire
tubira
 
      :       G ®
o Esa   G.  iii
     	A
tubira
tubĩra
tuco
ciũmba igaĩtwo na rũthingo ciĩ thĩiniĩ wa
nyũmba Gĩthũngũ rooms
tuga
he mũndũ ũgũcereire indo ta irio na indo
ingĩ angĩkua athiĩ na cio
tũgũta
temenga mĩmera mĩororo gĩtina-inĩ
ũkĩmĩgũithagia
tugutania
 
      :       G @
O EE    |
     	A
tugutania
ikania ũgũithie thĩ
tugutũkĩra
rangĩrĩria thĩ na magũrũ
tuha
kĩndũ kĩũgĩta rũhiũ gũtiga kũhĩga
tũha
teng'era ũkĩrũgarũgaga nĩ gĩkeno
tũhatũha
rũgarũga nĩ gĩkeno
 
      :       G ®
ES       G.,iĩĩ |
     	A
tuhia
tũma kĩndũ kĩnoretwo gĩkohiga gĩtige
kũhĩga
tũhũ
gĩtarĩ kĩguni; hatari thogora
tuhũka
aria maũndũ matarĩ makwanĩrĩrwo ũtarĩ
na ũigĩrĩrĩki
tuĩka
kĩndũ gĩtambũrũku ta mũkanda gũtinĩka;
korwo kĩndũ kĩna ũtararĩ mbere-inĩ
tuĩkana
 
      :       G ®
O' ES       G.,|||
     	A
tuĩkana
kĩndũ gũtuĩka gĩgatinĩka ũũru; muoyo
gũtigana na mwĩrĩ mũndũ kana nyamũ
Tgakua
tuĩra
tungatĩra mahiũ marĩaga mahingĩrĩtwo;
Tciria na woe mũndũ ta arĩ mĩtugo mĩna
ona akorwo ndũrĩ na ũma wa ũndũ ũcio;
ndundu ya cira kũheana mwerekera ũkoniĩ
mũthitangwo
tuĩria
thuthuria
tuka
mũthenya gũthira nduma ĩkaingĩra;
gĩthiithi kĩa mũndũ gũikara ta arĩ
mũrakaru
 
      :       G ®
B  ? ..iĩĩ |
     	A
tukania
turanĩra; hĩngĩca
tukanĩrwo
korwo utekumenya uria ugwĩka; rigwo ni
ũndũ ũrĩkũ mwagĩrĩru
tukia
kũnja gĩthiithi ta wĩ mũrakaru
tukĩrĩrwo
cererwo nduma ĩgũkorerere handũ hana
kana ũtarĩ ũrakinya harĩa ũgũthiaga
tukithia
kinvia ũtukũ wĩhandũ hana kana ũaĩka
 
      :       G ®
© B  ? ..Iĩĩ |
     	A
tukithia
kinyia ũtukũ wĩhandũ hana kana ũgĩka
ũndũ mũna
tuma
ogothania ndigi ituĩke kĩndũ kana ithinge
handũ hatarũku
tũma
cũngĩrĩria ũndũ mũna kũhanĩka;ĩra mũndũ
athiĩhandũ hana ithenya rĩaku
tumania
iga indo ikuhanĩrĩirie mũno itarĩ ndaganu
tũmbatũmbũta
 
      :       G ®
© EE     ? ..iĩĩ |
     	A
tũmbatũmbũta
tũha
tumberia
tomoya
tumbũka
tũrĩka nĩ kũimba
tumia
hinga kanua: kira
tũmĩka
hũthĩka
 
      :       G ®
"» BSQ   G..iĩĩ
     	A
tumĩria
hingĩrĩria kĩndũ kanua thĩiniĩ ũtegũkĩmeria;
kira na ũhoro ũĩ
tumũra
hingũra kĩndũ kiuma kĩhinge; athamia
kanua
tumwo
ogothwo na rũrigi kana kĩndũ kĩngĩhũthĩka
kuogotha
tũnda
wũimbo ũtarĩ mũnene ũgĩaga mwĩrĩ-inĩ nĩ
ũndũ wa gũcũthwo, gũtambwo nĩ kĩndũ ta
igunyũ irĩa iff rwamba kana ũndũ ũngĩ ta
ũcio
 
      :       G @
O EBB “.iĩĩ
     	A
tunga
gucia ũta wĩ na mũguT wTharĩirie kũratha
naguo; Kiswahiĩi heana rũgano rwa
maũndũ matarĩ mahanĩka ta arĩmaũndũ
marĩ ho: andĩka rwĩmbo kana irebeta
tũnga
thagana
tũngana
cemania njĩra-inĩ hatauma na mwĩrĩgĩrĩro
wa gũcemania; gĩa na mũcemanio
tũngania
cokanĩrĩria ngũ irakana riko mwaki
wakane wega
tnnnata
 
      :       G ®
"» BSQ   G..iĩĩ
     	A
tungata
teithĩrĩria; rora kTndũ kana mũndũ
ũmũhingĩrie mabataro; rutĩra mũndũ wĩra
ũtarĩ wa marihi wĩyendeire
tungatĩra
rutĩra kĩndũ wĩra nĩguo kĩagĩrĩre
tunguha
mũndũ, mũtĩ, mTri kana matunda kwarama
tungumana
gũa thĩ
tungurania
 
      :       G @
O OS “..iĩĩ
     	A
tunya
hũthĩra hinya kwĩgwatĩra indo ciene
tuo
mũndũ gũciara mwana akamũhe rĩtwa
rĩaku; kũhe mwana rĩtwa rĩa mũndũ mũna;
kĩndũ gĩcuhĩrĩire handũ ta itunda kana
ihuti kũgucio rĩkarekania na harĩa
rĩkwĩgwatĩrĩire; kĩndũ kũgucio kinya
gĩgatinĩka
tuothe
tũnyamu tũna hatarĩ ona kamwe gatarĩ ho
tura
gũthagũtha kĩndũ nĩguo gĩtuĩke ũrĩa
ũrenda; kinya mũthia hatarĩ na umithio
ũrĩa ũkwĩrĩgĩrĩirwo
 
      :       G ®
O OS “..iĩĩ
     	A
tura
ikara mũno; ikara kinya ihinda rina
turama
mũndũ-wa-nja gũikara atari na kĩharĩro
agatagania magũrũ ciĩga ciake cia hitho
ikoneka: teng'ũka
turanĩra
onganTrĩria; iga hamwe
turia
turia maru/ndu kũnja magũrũ ũtirĩrĩrwo nĩ
maru maku; kinya mũthia ũtonete kĩrĩa
ũkwendaga
tũria
 
      :       G ©
O BBm
 
 
tũria
menyerera kĩndũ gĩtũre
tũrika
kĩndũ gĩkĩrĩtwo kĩndũ thĩiniĩ gĩkahingĩrwo
ho gwatũka nĩgũtindĩkwo nĩ kĩrĩa
kĩhingĩire; ĩtĩya
turĩra
njĩra mũndũ ekũrũmĩrĩire gũkinya mũthia
ĩtamũkinyĩtie kũrĩa egũthiaga
turũkia
gũthiĩ ũgakĩra mũrĩmo ũmwe kinya ũrĩa
ũngĩ; mũndũ gwĩka ũndũ ũtarĩ mwega
atarerĩgĩrĩirwo no eke: gũkĩria njano
 
      :       G ®
O' E       ‘G.iiĩĩ
     	A
turuma
hutia na mũthia wa kTndũ gĩtambũrũku ta
rũthanju
turumbara
mĩthia ĩrarĩ mĩnore ĩkohĩga gũkorwo ĩtarĩ
mĩũgĩ ona atĩa Tkahana kĩmande
turungi
cai wa macani ũtarĩ iria
turũra
gũithia kĩndũ na njĩra ya kũng'aria harĩa
gĩkĩrĩtwo
turũrĩra
 
      :       G ®
"» BSQ   G..iĩĩ
     	A
turũra wĩkĩre handũ hana; turũra ithenya
rĩa-
turwo
igua ruo handũ; rakario nĩ ũndũ wĩrire
kaba ũtangĩhanĩkire
turwo
thondekwo na njĩra ya kũringaringwo na
kĩndũ
tuta
kĩndũ kwanjia kũgĩa rũnyaga rwa ngoikoni
kuonania nĩ kĩanjia kwĩrua; kũiyũrwo nĩ
mang'ũrĩ; kĩronda kũma
tuta
handũ hathondeketwo ha aũitwo mbeaũ
 
      :       G ®
O ES       G.,|||
     	A
tuta
handũ hathondeketwo ha gũitwo mbegu
nĩguo ciamera ihandwo handũ hangĩ
tutha
kũringa na mũtwe kana hĩa
tuthu
kiugo gĩa gũtarĩria Qrĩa mũndũ kana kĩndũ
kĩragũthirwo; kiugo gĩa gũtarĩria ũrĩa kĩndũ
kĩratuthũkire
tuthũka
ũndũ mũna ta wa mũrimũ kumĩra o rĩmwe
ũkanyita andũ aingĩ; kĩndũ gũtũrĩka o
rĩmwe na mũrurumo mũnene

 
      :       G @
O OS “..iĩĩ
     	A
tuthũrũrũka
kĩndũ kĩhingĩrĩirie kĩndũ gũtothoka:
tathũka
tutia
totia
tũtĩra
thinĩkĩra indo handũ itaraiganĩra wega:
tũtĩrĩra
tuhũra
umbũrania ũhoro wa hitho
tuuka
tuukũra
 
      :   9 G ©
o sign!
     	A
tuukũra
ringa ngundi
tuuma
igua wĩiyũrĩtwo nĩ gĩkeno; ina nĩ gĩkeno
kũingĩha
tuuo
kĩndũ kũgucio gĩgatuĩka; heyo rĩtwa rĩa
mũndũ mũna; mũndũ mũna kũheyo rĩtwa
rĩaku
tuura
kĩĩga kĩna gũturwo mũhano; kũgũrũ gwake
aroiga nĩ kũra tuura mũno
tuuria
 
      :   9 G ®
"» BSQ   G..iĩĩ
     
tuuria
tũma handũ hatuure; rakaria
twara
kaara
tweka
kĩndũ kĩmata kũrekania gĩkahũtha
gĩgatuĩka ta maĩ
twara
kua kĩndũ ũthiĩ nakĩo handũ hana nĩguo
ũgĩtige ho kana nĩguo kĩhingie ũndũ mũna
ho
 
tweka
 
      :   9 G ®
"» BSQ   G..iĩĩ
     
 
kua kTndũ ũthiĩ nakĩo handũ hana nĩguo
ũgĩtige ho kana nĩguo kĩhingie ũndũ mũna
ho
tweka
kĩndũ kĩmata kũrekania gĩkahũtha
twekia
tũma kĩndũ kĩmata gĩtweke
twekũra
tũma kĩndũ gĩtweku kĩmate
twene
keene
tũindo tũtarĩ twaku
 
      :   9 G @

== U ==
     	A
Ũ
kiugo gia kũria kĩuria; kĩhũthagĩrwo
gũkana ũndũ. mũhano; &quot;nĩwe wa
hingũra mũrango, ũ ti nie&quot;
ũa
ruta thanda makoro-inĩ marĩa macihingĩire
ta mboco kana noe
ũbai
maĩ ma hinya wa ũndũrũme
ũcamba
gũkorwo ũtegwĩtigĩra ũndũ ũrĩa wonekaga
tarĩ wa kũguoyohia
firiari	
 
      :      G ®
     	A
ũciari
ũkonainie na gũciara; ũkonainie na
ũigĩrĩrĩki wa mũciari
ũcio
acio
mu    kiugo gĩa kwerekereria harĩ mũndũ
mũna mũhano: ũcio wa hĩtũka nĩwe
ndakwĩrire warie nake no agũteithie
ũcori
ucam wa cnruru; wara
ũcũa
mĩmera gũkorwo ĩna wororo umanĩte na
gũkorwo na maĩmaiganu; maciaro ma
mĩmera ĩmwe ta mboco kana mbembe
gũkorwo matarĩkĩtie gũkũra magakorwo
marĩ o na wũigũ thĩiniĩ wamo
 
      :      G ®
"» BSQ   G..iĩĩ
     	A
ũcuke
ũndũ ũtarĩ mwega ũroneka thĩiniĩ wa
mũndũ kana ũndũ mũna
ũcumĩkĩri
ũhoro wa kwĩrirĩria indo ciene na kwenda
gũciĩgwatĩra na njĩra ĩtarĩ ya kĩhoto
uga
mu    kiugo gĩa kwĩra mũndũ agwete ũndũ
uge
meciria ma mũndũ makoniĩ ũndũ mũna;
ũhoro mũgwete ũkoniĩ ũndũ mũna
ũgendi
 
      :      G ®
■O BSD    °.,|||
     	A
ugendi
ũhoro wa gũthiĩ ng'endo
ũgĩ
ũhoti wa kũhũthĩra ũmenyo na njĩra Tna
ũrikĩru mũnene
ũgita
twĩrĩrĩria mũndũ ũtarĩ na ũũru nawe ngũĩ
ũgo
ũgĩ wa gwĩka maũndũ kana ũndũ mũna
ũrĩa mũndũ aciaragwo naguo
ũgongoni
ũruti wa magongona mũhano: ũgongoni
 
      :      G @
O OS “..iĩĩ
     	A
ũgongoni
ũruti wa magongona mũhano: ũgongoni
wa mũciĩ nĩ wa mũthuri mwene mũciĩ ũcio
ũgũ
wathe ũtũmaga mwĩcirĩrie na mwĩkĩre wa
maũndũ wa mũndũ woneke ũtarĩ wa
kĩmerera mũhano: nĩ ũgũ mũthuri gũtũra
ndundu-inĩ cia atumia
ũguo
kiugo gĩa gũtarĩria ũrĩa ũndũ wagĩrĩire
gwĩkwo mũhano: mũndũ arĩmaga ũguo
wona ndarĩma; ũrĩa ũndũ wekĩka mũhano:
aringwo na rũhĩ ũguo; gũtarĩria kũrĩa
mũndũ kana kĩndũ kĩerekera mũhano; athiĩ
ũguo na rũgongo
ũgũũta
 
      :     G ®
"» BSQ   G..iĩĩ
     
 
ũgũũta
ũhoro wa gũkorwo mũndũ atekwenda
gwĩka maũndũ maratũma anoge kana
kũruta wĩra
uha
arĩria mũndũ maũndũ magũtũma akenio
nĩwe mũgĩe na ndũgũ ya wendo
ũhĩga
gĩa na ũgĩ; menya ũrĩa ũkũhũthĩra wara
gwĩka ũndũ mũna; indo ihũthagĩrwo
gũtema, gũtinia, kũrenga kana gũthora
gũkorwo inoretwo ũũ atĩ no irute wĩra ũcio
na ũhũthũ
ũhinga
ũhoro wa mũndũ gwĩtua kĩrĩa atarĩ (ta
 
      :     G @
O Q   B    G.,iiĩ
     
 
ũhinga
ũhoro wa mũndũ gwĩtua kĩrĩa atarĩ (ta
gwĩtua nĩ ũĩ ũndũ mũna na ndũũĩ), gwĩtua
nĩ arendera mũndũ maũndũ mega no
aramwendera ũũru
ũhinya
ũhahami
ũhiũ
mahiũ
ũhoro
mohoro
ndeto ikoniĩ ũndũ mũna; thayũ; ũndũ
mũna na maũndũ marĩa ma ũkoniĩ
 
     
ũhoti
A
hinya wa gwĩka ũndũ mũna
ũici
ũhoro wa kũiya
ũiguano
ũhoro wa gwĩtĩkanĩria maũndu-inĩ na
gũkorwo na meciria mamwe
ũikia
ũhoro wa gũikia indo handũ na ũrĩa
wĩkagwo na mũtaratara mũna mũhano:
ũikia wa mĩtĩ hĩndĩya ithurano
ũrũgamagĩrĩrwo nĩ kĩama gĩa ithurano
ũira
 
      :     G @
O OS “..iĩĩ
 
ũira
uge ũheanĩtwo nĩ mũndũ akiuga we nĩ
eyoneire kana nĩ oĩ ũhoro mũna
Giru
gũkorwo ũtegũkenera na ũkaigua ũũru nĩ
ũndũ wa kuona mũndũ ũngĩ na kĩndũ kana
ũndũ ũramũguna
ũka
kiugo gĩa kwĩra mũndũ agũkuhĩrĩrie
mũhano: ũka tũthiĩ
ũkarĩ
mũtugo wa kũimana indo
ũkia
 
      :     G ®
O' ES       G.,iĩĩ
     
 
ũkia
kuga kĩa ũndũrũme kwĩhanda
ũkirĩrĩria
ũhoro wa gũkorwo ũtarĩ na hĩkĩkĩ ya
maũndũ marĩa matarĩ maragĩa,
ũgaikaraga wetereire ihinda rĩamo rĩkinye
ũtegũthethũka
ũkonyoku
uthaka; utheru
ũkora
ũtunyani wa indo ciene; wara
ũkoroku
 
      :     G ®
"» E   ET?..iĩĩ
     	A
ũkoroku
kwenda kũrĩa ũtekũiganĩra ũkarĩa makĩria
ma ũrĩa ũbatiĩ; ũhahami ũtekũiganĩra
ũkumio
ũhoro wa gũkumia
ũkũrũ
ũigana wa kĩndũ ũgeretwo na matukũ ma
kuma rĩrĩa kĩagĩire
ũma
ũrĩa wĩ wa ma
ũma
thirwo nĩ maĩ; niara
 
      :      G ®
     
uma andQ
ũtugi
umana
kĩndũ kĩnyitanu kũrekania gĩgatiga
kũnyitana ring!
ũmaramari
kũingĩrĩra ciĩko njũru
ũmatho
kĩrĩa mũndũ acokanĩrĩirie arĩkia kũmaatha;
umithio wa wĩra ũrĩa mũndũ arutĩte
 
umbĩka
 
     
umbĩka
humbĩra na tĩĩri kana kĩndũ kĩhaana ta tĩri
ũndũ kĩngĩcoka kiumbũrio mũhano:
umbĩka irigũ mũhu-inĩ
ũmbũka
rera ũthiĩre rĩera-inĩ
umbũra
hithũria maũndũ ũtarendwo wĩrane kũrĩ
arĩa matarendwo mamamenye
ũmbũra
tũma kĩndũ kĩhurunjũke rĩera-inĩ mũhano:
rũhuho nĩruombũra mbĩri
umbũria
 
      :      G ®
O QS    .iĩĩ
     
umbũria
humbũria kĩndũ gĩkumbĩkĩtwo, kana
gĩgũthikĩtwo
ũmenyi
gũkorwo ũĩ ũhoro ũkoniĩ ũndũ mũna kana
gwĩka ũndũ mũna
ũmenyo
ũhoro wa gũkorwo ũĩ wega ũhoro ũkoniĩ
ũndũ mũna
umira
uma handũ ũtaronwo kana handũ thĩiniĩ
ũthiĩ handũ ũronwo
ũmĩra
 
 
      :      G @
O BB *..iĩĩ
     
 
ũmĩra
ritũhĩra; ũndũ kwaga gũthiĩ ũrĩa ũrendwo
ona ũgeranĩtio naguo mũno
umĩrĩra
ũka harĩ mũndũ kuma handũ
atekwĩrĩgĩrĩire akuone o rĩmwe
ũmĩrĩria
ĩkĩra mũndũ ũrĩtwo nĩ hinya ũndũ wa
gũtũma ngoro yakeĩgĩe na hinya
ũmĩrĩru
hinya wa gwĩka ũndũ mũritũ gwĩkwo nĩ
andũ angĩkana ũndũ ũraguoyohia
umithio
 
      :      G ©
O D)*Jĩ
     	A
umithio
maciaro ma ũndũ mũna
ũmocu
kwaga ũkinyanĩru; kũhatĩrĩrio nĩ ũndũ ta
mũrimũ ũkinyanĩru ũkaga
ũmũndũ
gĩko kĩronania tha cia andũ kana ũtugi wa
andũ
ũmũthĩ
mũthenya ũrĩa tũrĩ
ũmwe
 
      :      G @
o on*.iii
     
 
ũmwe
urĩ wika hatarĩ na ũngĩ
una
gayũkania kĩndũ gĩtambũrũku kiume icunjĩ
na njĩra ya gũkĩgucia mĩthia-inĩ
kĩgayũkanĩre gatagatĩ
ũna
ũndũ ũkonainie na ũrĩa mũgwete no
ndũrerwo nĩguo ũrĩkũ
unanga
una kĩndũ kiume tũcunjĩ tũingĩ
unanĩra
 
      :      G ®
O' ES       G.,iĩĩ
     	A
unanĩra
komanĩria kĩndũ na kĩo kĩene; o mũndũ
kuuna kĩndũ nĩ ũndũ wa mũndũ ũngĩ ũra
mwĩkĩra o guo
ũndũ
gĩko kĩna
ũnene
mũigana wa kĩndũ ũkĩgerwo na ũraihu
kana wariĩ wa kĩo; gũkorwo gĩturwa-inĩ kĩa
wathani
ũngana
gũcokanĩrĩra hamwe na muoroto ũmwe
ũngano
 
      :      G ©
O OS “..iĩĩ
     	A
Qngano
ũhoro wa gũcokanĩrĩra hamwe
ũngĩ
tiga ũrĩa umaho ho kana ũkũgwetetwo
mũhano: wĩ na mũtT ũngĩkana no ũyũ?
ũngĩ-
mu    kĩongagĩrĩrĩrwo harĩ ciugo cia guko
kuuga mũndũ ũcio korwo eka ũndũ mũna,
ũna no woneke
ungumania
ciĩko cia kũiya na wara indo irĩa
wĩhokeirwo nĩ ũndũ wa andũ angĩ
mũhano: ateti aingĩ maungumanagia
ũtonga wa bũrũri megune naguo o ene
 
      :      G @
o cm w..iii
     	A
ungumania
ĩka gĩĩko kĩa ungumania
ungunya
agagia na njĩra kũiguithia ruo rũnene
rũhana taarĩ gũtheca rũrathecatheca
ungunyĩka
ikara ta ũraungunywo
ũngũtũka
riũnga ta mũndũ ũtarĩ na thayũ meciria-inĩ
unĩka
kĩndũ kĩrũngarũ na kĩũmĩrĩru kũgayũkana
 
     
unĩka
kĩndũ kĩrũngarũ na kĩũmĩrĩru kũgayũkana
maita maigana ũna nĩ ũndũ wa gũkorwo
he na hinya mũna ũcũngĩrĩirire ũndũ ũcio
ũnũha
thũkia: Tka kĩndũ kana mũndũ ũndũ
ũtangĩguna mũndũ ũngĩ kana o nawe
mwene
ũnũra
ruta makoro ma kĩndũ ta irigũ
ũnyamũ
ciĩko njuru cia ũnũhi
 
      :      G ®

     	A
Qraga
cũngĩrĩria kĩndũ gũkua:ruta muoyo; tũma
kĩndũ gĩatũke
ũramati
kũrora na gũtungata indo cia mũndũ ũngĩ
ũkĩgunĩkaga nacio
ũrambu
ũhinga
ũrata
thiritũ ya andũ ĩtarĩ na ũcuke kana ũhinga
ũrathi
ũhnrn ũhpanĩtwo atĩ nĩ finekĩka matiikn	
 
      :      G ©
O OS “..iĩĩ
 
ũrathi
ũhoro ũheanĩtwo atĩ nĩ ũgekĩka matukũ
magoka na ti ũhoti wa andũ ũkaũrehe na
ndũngĩũhingĩrĩria kũhinga
ũrekeri
ũhoro wa kwaga gũtuanĩra, kũrĩhania na
gũtiga kũrakaranĩra nĩ ũndũ wa ũrũ
wĩkĩtwo; kũreka mũndũ athiĩ na thirĩ waku
ataũrĩhĩte ũkahana ta wamũhee
ũremi
ũregenyũku
ũremu
gũkorwo ndũngĩhotekeka; ũremi mũkĩrũku
 
      :      G ®
i BB    G..iĩĩ
 
ũria
kiugo gĩa kuuga ũndũ ũrabatara macokio
mũhano: ũria ũrĩa ũrenda kũmenya nĩ
ũkwĩrwo
ũrĩa
kiugo gĩa kuonanĩrĩria mũndũ wĩ gatĩna
gatarĩkaraihu mũno
ũrĩa
mu    Kiugo gĩa kwarĩrĩria mũndũ ũrarĩho
ũrĩithi
ũtungati wa mahiũ; ũtungati ũngĩ
ũhanaine na wa mahiũ
ũrĩkũ
 
      :      G ©
     	A
ũrĩkũ
kiugo gĩa kũria ũhoro ũrĩa mũheane nũ
ũkoniĩ mũhano: nĩ mũrũthi ũrĩkũ ũrarũmire
mũndũ?
ũrĩmi
ũtungata wa mĩmera na mahiũ nĩguo
ũgunĩke na umithio waguo
ũrimũ
gĩko gĩkĩtwo hatarĩ na ũgĩ; wagi wa ugi
ũrĩra
tonyerera wage kuoneka; thiĩ kũraya na
kĩndũ ndũkonane nakĩo rĩngĩ
ũrĩrĩ
 
      :      G ®
     	A
ũrĩrĩ
kĩndũ gĩthondeketwo gĩ gĩa gũkomerwo nĩ
andũ rĩrĩa me toro
ũritũ
mũigana wa kĩndũ ũkĩgerwo na ũrĩa
gĩathukio kĩraiguĩka; ũhoro wa ũrĩa ũndũ
wĩ na hinya gwĩkĩka, kuoneka Kana
kũhanĩka
ũrĩu
gĩkĩro kĩa ũhoti wa njohi kũrĩa mũndũ
ũrĩu
ũhoro wa gũkorwo mũndũ atoretio nĩ njohi
akaremwo nĩ gũtua matua makinyanĩru
kana agatũgũgio nĩyo
 
      :      G ®
"» BSQ   G..iĩĩ
     
 
ũrĩu
rũnyaga ta rwa nduma kana ta rwa mwTri
wa ihuru
uruga
thiũrũrũkia indo nyitanu ũkĩhũthĩra kĩndũ
gũthiũrũrũkia mũhano: uruga kagoto kau
wega kinya kaiguane na mũthanga
ũrugarĩ
rĩera ihiũ rĩraikio kuma handũ hana
urugunya
rutania indo handũ ũgĩcigaga mwamũ
hatarĩ na mũtaratara
urugunyĩka
 
      :      G @
O OS “..iĩĩ
     	A
urugunyĩka
haragana
ũrũme
kwaga guoya wa maũndũ maroneka marĩ
ũgwati
urũmwe
gũkorwo na ngwatanĩro na ũnyitanĩri
ururia
thuthuria; rutania indo handũ ũgĩetha
kĩndũ ho
ũrũria
 
      :      G ©
O OS “..iĩĩ
     	A
ũrũria
kua kĩndũ kana mũndũ ũrũre nake
ũrũrũ
mũcamo ta wa maĩ ma nyongo kana
macatha
Gruru
Ũhoro wa gũkorwo na ũthaka kana
wagĩrĩru umanĩte na kũrura
ũruu
kĩrema gĩa kũrua;
ũtana
ũheani
 
      :      G @
     	A
Utarĩ
Matarĩ
ũtari
kũhe mũigana ũkĩhũthĩra ndari
ũtariĩ
mũtariĩ/ũtariĩ, kiugo gĩa kuga ũrĩa ũndũ,
mũndũ kana kĩndũ kĩna kĩhana
ũtaro
ũhoro ũhetwo mũndũ ũrongoreirio
kũmũhĩgia kana kũmũgarũra
ũteithio
ũndũ wĩkĩtwo nĩguo mwĩkĩrwo ahũthĩrwo
 
      :      G ©
     	A
Qteithio
ũndũ wĩkĩtwo nĩguo mwĩkĩrwo ahũthĩrwo
nĩ ũndũ ũramũremete
ũteti
mĩario ya gũtetera andũ arĩa mũtongoria
atongoretie
ũtharia
gĩko gĩa gũkoma na mũka wene: tharania
ũthayo
ũgũta
ũtheri
gacũmbĩrĩ karĩa karigainie na Njathi ya
 
      :      G ®
     	A
ũtheri
ũhoro wa kwaga nduma ũrĩa ũrehagwo nĩ
kĩndũ kĩramũrĩka; kwaga ũhinga; gwĩka
ũndũ hatarĩ na hitho
ũtheru
wagi wa gĩko
uthi
Kiswahiĩi uzi
ũthĩ
mũhianĩre wa kĩndũ gĩkĩonwo na maitho
ũthingu
 
      :      G ®
     	A
ũthingu
ũrũngĩrĩru wa mũirĩtu wa gũkorwo eigĩte
atarĩ onana na mũndũrũme kinya akahika;
ũtheru wa kwaga gwĩtukania na mehia,
(mwanake nĩ gathirange)
ũthĩnjĩri
ũgongoni wa arĩa mamũrĩtwo marutage
magongona ma gũthĩnja
ũthiũ
mwena wa mbere wa mũtwe kana kĩongo
ũrĩa ũkoragwo na maitho, maniũrũ na
kanua; mwena wa mbere wa kĩndũ
ũthũ
rũmena rũnene rũrehetwo nĩ itũmi cia
kwaga kũiguanĩra ũndũ-inĩ mũna
 
      :      G ®
     	A
ũthuri
rĩera riumagĩra njĩra ya kĩoro kĩnene
ũtugi
gũkenera andũ magũcereire na njĩra ya
kũmahe irio na indo ingĩ ciaku
ũtukũ
mahinda marĩa nduma ĩingagĩra riũa
rĩathũa na rĩtanaratha
ũtune
rũnyaga ta rwa thakame
ũtungata
ũhoro wa aũĩeithĩrTria mũndũ mawĩra	
 
      :      G ®
o mra
     	A
ũtungata
ũhoro wa gũteithĩrĩria mũndũ mawĩra
make wĩyendeire
ũtungati
ũtungata wa ũndũ na kũũrũmĩrĩria wone
nĩwakinyanĩra
ũtungi
ũtabarĩri wa gũthugunda maũndũ matarĩ
ho ta marĩ ho ta ma ng'ano kana nyĩmbo
ũũ
kiugo gĩa kuonereria ũndũ mũna ũrĩa ũtariĩ
kana ũrĩa ũbatiĩ gũkorwo
ũũru
 
      :      G ©
O DU
     	A
ho ta marĩ ho ta ma ng'ano kana nyĩmbo
ŨŨ
kiugo gia kuonereria undu muna ũrĩa ũtariĩ
kana ũrĩa ũbatiĩ gũkorwo
ũũru
gũkorwo ũrĩ ũrĩa ũtabatiĩ gũkorwo;
mũtino: ndirũ
ũyũ
mu    kiugo gĩa kuonanĩrĩria ũrĩa ũrarĩrĩrio
rĩrĩa e harĩa mwaria arĩ
ũmithia
iga kĩndũ handũ he na ũrugarĩ nĩguo
gĩthire maĩ kana ũigũ
 
      :      G ®

== W ==
     	A
wa
ũkoniĩ: kuuga mwene nũ mũhano:
mũtumia wa mũthuri ũrĩa nĩ ngatha; kiugo
kĩhũthagĩrwo kuuga mũndũ eka ũndũ
mũna no acoke eke ũndũ ũngĩ mũhano:
wa rĩa no ũkome; kĩonganagĩrĩrio na
kiugo gĩa gĩĩko kuuga kĩna nĩ gĩeka ũna
kana mũndũ mũna nĩ eka ũndũ mũna
mũhano: mũtĩ wa gũa; wa rĩa wa nina
wabu
Kiswahiĩi ndigi ciogothanĩtio ũndũ kĩndũ
kĩngĩtonya ho gĩtingĩhota kuuma: ta irĩa
ihũthagĩrwo nĩ ategi a ciũngũyũ
wacio
ũkoniĩ indo naa kana gĩkundi kĩa andũ
kĩrĩa kĩ mũtaratara-inĩ wa &quot;ici&quot;
mũhano: thigiriri nĩ irĩ mũtaratara wacio;
&quot;mũbara ũyũ nĩ wa ciana ici?&quot;
&quot; ĩ nĩ wacio&quot;
 
      :      G ©
O BD *..iĩĩ
     	A
waganu
ciĩko njũru ireganĩtwo nacio
wagarari
wĩki wa maũndũ maria mareganĩtwo
namo
wagi
gũkorwo indo irabatarania itirĩkuo
mũhano: mahinda maya kwT na wagi wa
mbeca nĩkio andũ aingĩ me na mathĩna
wagĩrĩru
ũhoro wa gũkorwo ũndũ ũkinyanĩrĩte: ũrĩ
mwega: ũrĩ ũrĩa ũbatiĩ gũkorwo muhano:
ithuothe twethaga wagĩrĩru
wakamiku
 
      :      G ©
O ip
     	A
wakaguku
kĩũmbe gĩtune kiumaga kĩgunyũ-inĩ
gĩgacoka gũtuĩka kĩhuruta
wake
mu    ũkoniĩ mũndũ mũna ũrarĩrĩrio kana
ũkũgwetetwo mũhano: mũtumia ũcio nĩ
wake
wako
gĩcigo kĩa mũgũnda kĩamũrĩtwo mũndũ
ake mũciĩ wake ho
wakwa
muĩ ũkoniĩ mũndũ ũrĩa ũraria mũhano:
mũtĩ ũyũ nĩ wakwa
wamũkĩri
 
      :      G ©
O BD .iiiĩ
     	A
wamũkĩri
gĩĩko gĩa kuoya indo kuma moko-inĩ ma
ũrĩa ũrakũhe
wamũtĩrĩ
nyamũ ya mũhĩriga wa hiti noĩmĩcora
handu ha maroro mwĩrĩ-inĩ wayo
wana
ciĩko itarĩ na ũgima: ciĩko ikoniĩ ciana
wandandũku
mweke wa gũtherema; ũtheremu; wariĩ wa
gũtheremera
wandĩki
ũcani wa mohoro mabuku-inĩ
 
      :      G ®
O B   G.iiiĩ
     
 
wandĩndĩ
kĩgambi gĩa kũina gĩthondeketwo na rũa
na rũrigi ruohereirwo mũtĩ mũkũnje ta ũta
rũthũagwo na rũrigi rũngĩ rũthondeke ta
ũta rũkaruta mũgambo
wanga
ũndũ ũrĩa ũkoragwo na kĩndũ gĩtarĩ
kĩhũthĩre ring! kana kĩndũ gĩaku wegĩra na
ndũkĩhũthĩrĩte
wanyu
mu    ũmũkoniĩ mũhano: mwana ũyũ nĩ
wanyu
wao
mu    ũmakoniĩ mũhano: mũthĩ ũyũ nĩ wao
 
      :      G ®
     	A
wara
ũũgĩ ũtarĩ na wĩhokeku kana ma wagwTka
maũndũ
waragania
ũtheri wa maũndũ: gwĩka na wThokeku
maũndũ hatarĩ na kũhithĩrĩra ũrĩa
marekwo
warĩ
mu    kiugo gĩa kuuga mũndũ nĩonekire
hana rĩna mũhano: warĩ kuo tũkĩrũa nake?
Mu    kiugo gĩa kũria mũndũ nĩ wa ihinda
rĩrĩkũ mũhano: Kĩnũthia nĩ warĩkũrua?
wariga
thahu ũtoĩo nĩ ũrĩkũ
 
      :      G ®
     
 
warn
mũmera ũkũraga na mĩrĩo ThandTte na
maciaro maguo menjagwo thĩtĩri-inĩ ta
ngwacĩ
wathani
ũtongoria wa gũthamakĩra aria angĩ
wathe
ũndũ ũratũma handũ hakorwo hatarĩ
hakinyanĩru kana kĩĩga gĩtikarute wĩra ũrĩa
kĩbatiĩ
wathi
ũhoti wa gũikia kĩndũ gĩkaringa o harĩa
kĩerekeirio
 

     	A
wathĩki
gũkorwo na mĩtugo mĩrũngĩrĩru ĩtarĩ na
wagarari wa mĩtaratara Trĩa yathanĩtwo
wathima
wagi: ng'aragu
wathiomo
mũrata wa hakuhĩ mũno
watho
mawatho
mĩerekera ĩheanĩtwo ya kũrũmĩrĩrwo nĩ
atũri a handũ hana kana mũndũ ũngĩ
ũngĩkorwo gĩcigo-inĩ kĩu
watũkano
 
      :      G ®
     	A
watukano
ngayũkano
wee
inyui
mu    ũrĩa ũrerekerwo
wega
uria mwagiriru; kiugo gia kuga una wi uria
ubatii gukorwo
wehe
mwanya wĩkagTrwo na njĩra ya kũruta
mũndũ igego kana magego math! ma
mĩtheko
wei
 
      :      G ®
■t> EE    G.,||I
     	A
wei
wĩra kweya; kĩĩga kĩa nyamũ gĩkoragwo
gatagatĩka mara manini na manene
wenjeku
gũkorwo handũ henjekete hatarĩ mũndũ
ũthugundĩire
werekeri
ũtarĩria wa ũrĩa ũndũ mũna ũgwĩkwo
werere
indo itangĩguna; indo cia ũtunyani kana
ciĩgwatĩirwo na njĩra ĩna ũhahami
werũ
 
      :      G ®
O' ES       G.,|||
     	A
werũ
kũndũ kwaraganu gũtarĩ na mĩtĩ mĩingĩ
kũhana ta gwĩ kũmũ
werũ
rũnyaga rũhana ira
wetereri
ũkirĩrĩria
wĩha
mu    kiugo gĩa kũria mũndũ harĩa arĩ
wĩhia
gTĩko gĩa kwagarara watho wa Ngai
 
      :      G ®
O Hĩi
     	A
wĩhokeku
mũtugo wa gũkorwo mũndũ nĩ ahingagia
ũrĩa abatiĩ nĩ kũhingia; wagi wa
ungumania
wĩira
ũhoro ũheanĩtwo ũrĩ wa gũkindĩra maũndũ
marĩa magwete kuonania nĩ ma atĩ nĩ ma
ma: ũira
wĩkindĩru
mũrũgamo mũrũmu wa kũhingia maũndũ
mega
wĩra
mawĩra
ũndũ wĩkagwo ũrongoreirio kũrehe
umithio mũna kaingĩ nĩguo mũwĩki ahote
kuona indo irĩa mũndũ abataraga gũtũra
munvn	
 
      :      G ®
O ES    r.iĩĩ
     
 
wĩtĩkio
ũndũ ũrĩa mũndũ atuaga ta wĩho o na
akorwo ndarĩ a wona
wĩyathi
ũhoro wa gũkorwo mũndũ no eke maũndũ
marĩa angĩenda gwĩka bata akorwo
ndaragarara ihoto cia arĩa angĩ
wogomo
gwĩka ũndũ wĩ mũgiro mũhano: mũtumia
ũkomete na mũndũrũme ũngĩ nĩ mũtumia
ũthiĩte wogomo; ũhoro wa kĩndũ gũkorwo
kĩrĩ kĩgonyoku
woneki
ũhotekeku wa kuonekana
 
      :      G ®
"» BSQ   G..iĩĩ
     	A
woni
mawoni
meciria ma mũndũ ũndũ-inĩ mũna
wonje
wathe ũcũngĩrĩirio nĩ ũndũ mũna
wonjoria
kũrutithia kĩndũ wĩra nĩguo kĩingĩhe
wothe
hatarĩ mweherie
wũikaro
harĩa andũ kana nyamũ maikaraga ta
mũciĩ wao
 
      :      G ®
"» BSQ   G..iĩĩ
     	A
wonje
wathe ũcũngĩrĩirio nĩ ũndũ mũna
wonjoria
kũrutithia kĩndũ wĩra nĩguo kĩingĩhe
wothe
hatarĩ mweherie
wũikaro
harĩa andũ kana nyamũ maikaraga ta
mũciĩ wao
wũira
wĩira: ũira
 
      :      G ©

== Y ==
     	A
ya
kiugo kĩhũthagĩrwo kuuga kina nĩ kĩa
ng'ania mũhano:nyũmba ya Mũmbi:
kuonania kina nĩgĩa gwĩka ũna mũhano:
nyũngũ ya kũrugĩra: kuuga kĩndũ kĩna
gĩeka ũna mũhano: ngui yanarũma mũndũ
yendaga kũrorwo nĩ mũrigiti wa nyamũ:
kuuga kĩndũ kĩna nĩ gĩeka ũna
mũhanorngũkũ nĩ ya kua
yake
yao
mu    kiugo gĩa kuuga kĩndũ kĩna nĩ kĩa
ng'ania mũhano: &quot;Kamau nĩ ũĩ
nyũmba ĩno nĩ ya Wairimũ ũrĩa mũirũ?
&quot; &quot;ĩ nĩ njũĩ nĩ yake&quot;
yakwa
ciakwa
mu   kiugo kĩa mũndũ kuuga kĩrĩa
kĩrarĩrĩrio nĩ we mwene kĩo mũhano:
thenge ĩno nĩ yakwa na ndiramĩendia
 
      :      G ®
     
yao
yake
yake
 
yari
ciari
kiugo gĩa kuuga mahinda mahĩtũku kĩndũ
kĩna gĩatariĩ ũna mũhano: njuĩrĩ yake yarĩ
ndaya mũno atanamĩenja: kiugo gĩa kuuga
mahinda mahĩtũku kĩndũ kĩna gĩakoragwo
hana mũhano: njĩra yarĩ harĩa rũgongo
ĩtanathamĩrio haha tũrĩ
yene
ciene
kiugo gĩa kuuga kĩndũ kĩna nĩ kĩa mũndũ
ũngĩ tiga arĩa mararia kana magwetetwo
mũhano: ndũrũmeĩno nĩyene, hetwo
nĩguoĩhe mbeũ
yothe
kiugo gĩa kuuga kĩndũ ti kĩeherie gacunjĩ
 
      :  9 G ©
O QB       ..iĩĩ
     	A
yothe
kiugo gĩa kuuga kTndũ ti kĩeherie gacunjT
ona kanini mũhano: ndĩa Trarĩ nene mũno
ona nyũmba yao yothe nĩĩrokĩte
yũ
kĩhũthagĩrwo kaingĩ nĩ atumia kuonania
kĩmako mũhano: yũkani na mũtigoke
haha!
yũ-
kĩongagirirwo harĩ ciugo cia kuonereria
mũhano: yũrĩa karanja; yũcio maitũguo
yuma
ciuma
kiugo gĩa kuuga kĩndũ kĩna kahinda kanini
kahĩtũku gĩgũtariĩ ũna mũhano: ngingo
yake yuma ndwaru tũgĩtigana: kiugo gĩa
 
      :  9 G @
O OS “..iĩĩ
     	A
haha!
yũ-
kiongagirirwo hari ciugo cia kuonereria
mũhano: yũrĩa karanja; yũcio maitũguo
yuma
ciuma
kiugo gĩa kuuga kĩndũ kina kahinda kanini
kahĩtũku gĩgũtariĩ ũna mũhano: ngingo
yake yuma ndwaru tũgĩtigana: kiugo gĩa
kuuga kahinda kanini kahĩtũku kĩndũ kĩna
gĩgũkoretwo hana mũhano: mbũri yuma
haha nja kĩroko
yumaga
ciumaga
kiugo gĩa kuuga kĩndũ kĩna kĩendagio na
thogora mũna mũhano: ndigiri yumaga
ngiri mĩrongo ĩna; kiugo gĩa gũtarĩria kũrĩa
kĩndũ kĩna gĩkoragwo nĩguo gĩthiĩ kũndũ
kũngĩ mũhano: mbura yumaga igũrũ
 
      :  9 G ®
O' ES       G.,|||

== Maũndũ mangĩ ==
pa
kũiyũra biO; kũhũna: kOma pa
piQ
bid
pu
kiugo gĩa gũtarĩria kũgũthwo na kĩndũ
gĩtarĩ kĩariĩ mũno mũhano: aragũthirwo
ũthiũ pu!
puru
kũnina kĩndũ gĩgathira biũ
 
 
□
     
A
B
Ndari
B
Marungo ma mũtũrĩrĩ
B
Mbica
G
ng'uru

 
 
      :       G ©
O

== Marũngo ma mwĩrĩ ==
Ruotptia (Foncandĩe)
Kionfo( Head, Mũtwe nĩ wa mbũn)
Thiithi (
TMdrfrio (Tempĩe)
Makaĩ (Cheeks)"
i|O    ( KiSOgO)
aaGũtũ(Ear)
MOmcro (Throat)
GIthuri (
e( Armpit)
NJohero( Wi
(Maĩe Buttocks)
ROM (Paĩ
ĩr uu (Knee)
Muthirimo (Shin)
Ikere (Caĩf)
ThOnfwa (aode|
Nyariri (Top of
Ndĩra(Heei)
GTtende (Foot)
fttnya (soĩe)
 
      :       G ®

== Nyoni ==
 

cũcũ wa njoka ('heron' na '<nowiki/>**çafka** na thiomi cia Kĩngeretha na Arũmbĩnia kĩrumanĩrĩro)
 
thũriũ (common fiscaĩ)

thonjo(weaver bird)
*
nganga (guinea fowĩ)

gaikia ngũũ
(fĩycatcher)

ndutura (pigeon
/doves)

MOOrOgOrO
(widow bird)

Nyagathaga
(streaky seed eater]

Nyangc (Cattĩe Egret)
KarOgOrũ (Bĩack
Shouĩdered Kite)
MOthO (Speckĩed Mouse
bird)
thOngOrũrũ (Bam
Sparrow)
thdmbaina (African
Crowned Eagĩe)
Mũhau( African
Crowned Crane)
kanyua njOT
(Sunbĩrd)