K

**11.1.1 ka**

kiugo kĩhũthagĩrwo kũga kĩndũ nĩ kiũmũ

biũ mũhano: mũtĩ ũcio ũmĩte ka; kiugo gĩa

gũtarĩria ũrĩa kĩndũ kĩũmũ gĩtarĩ kĩnene

kĩgũthire handũ hana mũhano: mũndũ

ũcio amũringire kĩongo ka na rũthanjũ

**11.1.2 kaana**

kahĩĩ kana kairĩtũ kanini kena mĩaka

ĩtakĩrĩte ĩtano

**11.1.3 kaana**

rega atĩ nĩwĩkĩte ũndũ ũkĩmenyaga nĩ

ũwĩkĩte; rega atĩ nĩũĩ ũndũ na ũma nĩ atĩ

nĩũĩ ũndũ ũcio

**11.1.4 kaara**

twara

kĩĩga gĩkoragwo mũthia-inĩ wa gũoko

kĩnyitaine na rũhĩ na nĩkĩo kĩnyitaga indo

**11.1.5 kabaikũ**

kamũndũ kanini kena hinya komĩrĩrũ

**11.1.6 kabeere**

nda

**11.1.7 kagatho**

mũndũ wa gwĩtĩkĩra maũndũ mothe ũtarĩ

ũndũ ona ũrikũ akararanagia nagũo

**11.1.8 kagica**

kagica

nyĩmbo cinagwo nĩ anake me ikũndi o

gĩkũndi kĩrũgamĩte mũrĩmo wao makaina

ta arĩ thimo maroinanĩra

**11.1.9 kagondu**

ng'ondu ĩtarĩ nene kana kori kayo

**11.1.10 kagwaĩ**

wĩra mũhũthũ ũtarabatara ũgĩ mũnene,

mahinda maingĩ kana hinya mũnene

**11.1.11 kaha**

tinĩrĩria kĩndũ wega na ũbacĩrĩri mũhano:

Njũnũ nĩ arakahire mbũri ciake ciothe

matũ nĩ gũo aikũranage

**11.1.12 kahagĩ**

tũhagĩ

kĩndũ gĩthondeketwo na kĩgera kĩ na

magũrũ ma kwĩrũgamia na

gĩgathondekwo kina handũ hakũigĩrĩra

nyũngũ. Mwaki wakagio rũngũ rwa kahagĩ

ũkahiũhia nyũngũ

**11.1.13** kahĩĩ**

tũhĩĩ

mwana mũndũrũme ũtarĩ mũrũũ

**11.1.14** kahinda**

ihinda rĩa ũndũ mũna; kũigũa gũthiĩkĩoro

gwĩteithia; thakame ĩrĩa yũraga andũ-a-nja

o mweri; hindĩĩrĩa thakame ya mweri

yũraga

**11.1.16** kahiũ**

tũhiũ

kĩgera gĩtũrĩtwo na gĩkanoorwo gĩ gĩa

gũkera kana gũtinia na ũraihũ wakĩo harĩa

hatinagia ndũnenehagĩra rũhĩ rwa mũndũ

mũgima na hanene

**11.1.17 kahuuno**

tũhũno

mwana ũciarĩtwo e mũkũũ

**11.1.18** kahũra**

ahũra: kohora: ũna kĩndũ gĩkũrĩte

kĩnyitĩrĩire handũ ta rũhonge kana

mbembe mũhano: mũkohori nĩ arĩkia

gũkahũra mbembe ciothe

**11.1.20** kaĩ**

kiugo gĩa kũria kĩũria kĩronania kĩmako

mũhano: ĩ kaĩ gwathiĩ atĩa tondũ mwakira;

kiugo gĩa kũria kĩũria kĩronania kwaga

kũiganĩra na ũndũ (kĩhũthagĩrwo nĩ mũndũ

ũreigũa atĩ we e na gĩkĩro gĩtũgĩrũ kũrĩ ũrĩa

ũrorio) mũhano: kaĩ arĩ we ũ atinde

agĩkũma andũ gũkũĩ

**11.1.21 kaimana**

biũ biũ mũhano: tũrenda ũtunyani ũthire

kaimana

**11.1.22 kairĩtũ**

tũirĩtũ

mũndũ-wa-nja ũtarĩ mũhikũ. ĩene kairĩtũ

nĩ karĩa kaarĩ karũũ no ũmũthĩ kiugo gĩkĩ

nĩ kĩhũthagĩrwo mũndũ akĩgweta karĩĩgũ

gatagimarĩte kĩmaũthĩ

**11.1.23 kama**

kama

gũũcia nyondo na moko ciũme iria

**11.1.24 kamanũ**

nyĩmbo cinagwo nĩ kamatimũ na kang'ei

**11.1.25 kamatimũ**

mũndũrũme ũhikanĩtie no ciana ciake no

nini itigimarite : mũka etagwo kang'ei

**11.1.26 kamee**

tũmee

kanyamũ kanini gathondeketwo na

matũnda ma mũngũ kahũthagĩrwo

kũnyũĩrwo indo kana gũtahia indo: kaingĩ

indo ndwekũ

**11.1.27 kameme**

kameme

tũmeme

mũndũ ũrĩa ũtambagia ũhoro; Iganda cia ũharũkia

**11.1.28 kameni**

gĩko kĩnyitĩrĩire handũ hamwe

kamũira

kaara ga gũoko karĩa kanini gwĩ tũothe

**11.1.29 kamũira**

kiugo kĩhũthagĩrwo kũũga ";ita neka

ũndũ mũna"; mũhano: kamũira

nyũmĩte nĩ ngũkwĩra nĩgũo ũme

tũcamanie

**11.1.30 kamũra**

kamũra

gũthambia na maĩ matherũ thutha wa

gũthambia na maĩ mangĩ makagĩa gĩko

**11.1.31 kana**

mũthenya wa kana wa kiumia

**11.1.32 kana**

kiugo gĩa kũendekithia ũndũ ũngi tiga ũria

ũkũgwetetwo

**11.1.34 kanda**

kima mũtũ na moko kana kĩndũ kingĩ

kĩhinyũ ta mũtũ

**11.1.35 kanda**

kiugo kĩhũthagĩrwo kwarĩria mũndũ wa

gĩkĩro gĩa thĩ gũgũkĩra

**11.1.36 kandira**

kũra na ũgĩe na hinya

**11.1.37 kang'aũrũ**

tũng'aũrũ

kĩũmbe kĩa magũrũ manana kĩ mĩthece ĩrĩ

kanũa-inĩ na ũngĩ mũting'oe-inĩ gĩthecaga

nyamũ ingĩ nayo gĩgekĩra ũrogi ĩ ta njĩra ya

kwĩgitĩra

**11.1.38 kang'ei**

mũka wa kamatimũ

**11.1.39 kangama**

gegeara nĩ kũmaka

**11.1.40 kanitha**

nyũmba ya ihoero ya Akiristiano

**11.1.41 kanua**

tũnua

kĩĩga kĩrĩ ũthiũ-inĩ kĩhũthĩragwo kũrĩa irio

na kwaria

**11.1.42 kanya**

mweke

**11.1.43 kanyĩra**

tonyania kĩndũ kĩhinge

**11.1.44 kanyitĩra**

tũnyitĩra

kĩmũrĩ kĩhũthagĩra rũtambĩ rũrikĩtio

magũta-inĩ kũmũnka: kagwatĩra

**11.1.45 Kanyua-hũngũ**

ũĩthananwa: mweri ũrĩa irio irĩmagirwo

irĩa irahandĩtwo hindĩ ya mbũra ya njahi.

ũkaga mbere ya ũatũmũ Kĩngeretha

November

**11.1.46 kanyũnyũi**

tũnyũnyũi

kiĩga kĩa ũndũrũme kana kĩa ũtũmia gĩa

kaana kanini

ĩmagaciiĩca

**11.1.47 karagacũka**

gĩa na mĩatũka nĩ ũndũ wa kũma mũno;

kĩndũ kĩũmũ gwatũkanga tũcũnjĩ

**11.1.48 karanga**

rũga na magũta

**11.1.49 karĩnga**

tũrĩnga

kĩgera gĩtũrĩtwo ũndũ kĩngĩrũtĩrwo wĩra

mũna kana kĩohithanio na kingĩ

**11.1.50 kaya**

ĩtana na kayũ kanene ũkĩhoka gũteithio

kayũ

mũgambo mũnene

**11.2.1 keera**

ita kĩndũ gĩtwekũ kahora nĩgũo kĩrĩa

kĩrikĩte gĩtigwo thĩiniĩ

**11.2.2 keheri**

tweheri

harĩa mũndũ angĩthiĩ nĩgũo eyamũranie na

andũ no nĩ egũcoka harĩo arĩkia ũrĩa

egwĩkaga 

**11.2.3 kena**

igũa gũcanjamũka; igũa mwago

**11.2.4 kenda**

9

**11.2.5 kenera**

kenio nĩ ũndũ mũna

**11.2.6 kenerera**

kenera ũndũ mũna

**11.2.7 kenererũka**

kena mũno na gĩkeno kĩnene

**11.2.8 kenga**

henahenia na ũtheri mũthaka

**11.2.9 kengeta**

mũgambo ũrĩa ũrũtagwo nĩ mĩhĩrĩga ĩmwe

ya nyoni ta ngũkũ mũhano: ngũkũ ĩyo nĩ

ya kengeta, kaĩ yarekia itũmbĩ

   

**11.2.10 kengeũka**

kena mũno ũcanjamũkĩte

**11.2.11 kenja**

twenja

gĩikarĩro gĩa tũirĩtũ na airĩtũ

**11.2.12 kenya**

kanya; kia ũcũrũ; kenyũra;tũnyamũ tũnini

kũhenahenia; irio kwanjia kũhĩa: kũhĩhio

**11.2.13 kenyũka**

kenererũka

**11.2.14 kera**

tinangia tũcũnjĩ tũnini ũkĩhũthĩra kĩndũ ta

kahiũ; kĩndũ ta rũrigi gũtema handũ

**11.2.15 kerĩ**

wa keri mũthĩ ũrĩa ũkaga thutha wa

kiumia

**11.2.16 kerũra**

kwamũrania kĩndũ gĩtwekũ na kĩndũ kingĩ

gĩtarĩ gĩtwekũ ũkũnĩkĩte na kĩndũ

kĩngĩhĩtũkia kĩndũ gĩtwekũ harĩa

mũtũkanio wa indo icio ũrĩ

**11.2.17 kerũra**

kwamba gũtonya handũ kwa ihinda inini

ũcoke ũthie na mbere na rũgendo

kerũria

**11.2.18 kerũria**

eheria njĩra

**11.2.19 keũka**

ngonde cia mwĩrĩ, rũa kana kĩndũ kingĩ ta

kĩũ kũgĩa na mwatũka kaingĩ ũmanĩte na

kwĩgatha makĩria

**11.3.1 ki**

kiugo gĩa gũtarĩria ũhoro wa gũkorwo

gũtarĩ na mũgambo ona ũrĩkũ mũhano:

nyũmba ĩyo ĩgũkirĩte ki, gũtiũma cũrũ kana

cere

**11.3.2 kia**

tũkania kĩndũ kĩhaana mũtũtũ na maĩ

ũgĩkorogaga kinya kĩmate

   

**11.3.3 kĩa**

ndũma gũthira ũtheri wa mũthenya

ũkaingĩra; mbũra gũtiga kũũra

**11.3.4 kiaga**

bũrũri ũtarĩ atũũri: rũaga

**11.3.5 kiaga**

kanyũmba kanini ga kũrĩithĩrio mũhano:

kĩaga kĩa ngũkũ; kanyũmba kanini karĩa

mũrangĩri aikaraga arangĩrĩte; njokũ

**11.3.6 kĩagago**

ciagago

kwaga gĩkindĩrio na thayũ

**11.3.7 kĩagarĩra**

kĩndũ kana ũndũ ũrĩa ũngĩthahia

mũndũ:kũrĩa kĩagarĩra

**11.3.8 kĩahũ**

gacũmbĩrĩ ga Kĩrĩnyaga karĩa gakoragwo

keigĩte mwanya na Njathi na Otheri na

gatirĩ ira

**11.3.9 kĩama**

Ciama

ciama ; ũndũ wĩkĩkĩte ũkĩrĩte hinya wa

andũ mũhano: nĩ kĩama kĩnene mbũra

kũũra Mũgaa

**11.3.10 kĩambi**

ciambi

kĩndũ kĩhũthagĩrwo kwamba kĩndũ; kĩrĩa

kĩanjagia ũndũ

**11.3.11 kĩambĩriria**

ciambĩrĩria

harĩa ũndũ mũna wanjagĩrĩria

**11.3.12 kĩana**

ciana

gĩkũndo gĩthondeketwo ũndũ mũkanda

wagũcio ũgekũndĩka

**11.3.13 kĩanda**

handũ harĩa hatarĩ igũrũ: mũhũro mũhano:

rũĩ rwĩ kĩanda wa kĩrĩma

**11.3.14 kĩandarũa**

ciandarũa

kĩndũ gĩtũmanĩtio gĩkanyitithanio,

gĩgakorwo gĩ gĩtambũrũkũ, gĩa kwarwo thĩ

kĩigagĩrĩrwo indo

**11.3.15 kĩande**

ciande

mwena wa thutha wa ihĩndĩ na nyama

haria gũoko kũgathikanagĩrio na mwĩrĩ

**11.3.16 kĩano**

mũtĩ ũrĩa ũnyitagĩrĩra mũgũĩ nĩgũo wĩikĩke

mũhano: mũgũĩ ũcio ndũngĩikĩka wega

kĩano kĩagũo nĩ kĩritũ mũno, kaba

ũthondeke kĩa mũrangi

**11.3.17 kĩara**

ciara

handũ haria hateagwo gĩko

**11.3.18 kĩara**

ciara

kaara

**11.3.19 kĩara**

kĩara

thĩĩna biũ

**11.3.19 kĩaragana**

kũndũ gũtambũrũkũ kwaraganĩte

**11.3.20 kĩara ho**

harĩa mahiũ mahũrũkaga riũa rĩahiũha me

rũrũ-inĩ

**11.3.21 kĩbaara**

mũndũ wa ngũĩ

**11.3.22** kĩbaata**

nyĩmbo ciainaawo nĩ arũme a kamatimũ

**11.3.24** kĩbaba**

Gĩthweri kĩbaba kĩndũ kĩhanaĩrebe

kĩhũthagĩrwo gwĩkĩrwo indo ta magũta

**11.3.26*** kĩhohoe**

**11.3.27*** kĩbabayũ**

mũndũ ũtarĩ hinya; kĩndũ o ro ũgũo

gĩtangĩgũna

   

**11.3.29*** kĩbaca**

harĩa hahũthagĩrwo na kũigwo indo ta arĩ

ikũmbĩ rũngũ rwa harĩa mĩitĩrĩro ĩcũhaga

nja wa rũthingo rwa nyũmba mũhano:

ciana cia ngũ irĩ haũ kĩbaca

**11.3.30 kĩbanda**

Gĩthweri kĩbanda mwako wakĩtwo oro

ũgũo ũtarĩ wa gũtũra wakĩtwo na indo oro

ũgũo; mwako ta ũyũ wa kwenderio indo

**11.3.31 kĩbandĩ**

kĩndũ mũndũ ahetwo nĩ wathani wa bũrũri

kana wa handũ hana gĩa kwĩmenyithania

nĩwe ũ;Gĩthweri kinyasa: kipande kĩnyatha

mũbũũto mũkũhĩ ũtahũmbĩrĩte mĩthirimo

biũ

**11.3.32*** kĩbarĩ**

ibari

kĩndũ gĩagũkomerwo nĩ mũndũ mũrũarũ

agakuo nakĩo

   

**11.3.41** kĩbatĩ**

ithaga ria andũ-a-nja ricũragio ngingo

**11.3.42 kĩbaũ**

kĩrũmi: ciringi mĩrongo ĩrĩ

**11.3.43 kĩbebero**

kĩndũ gĩcũrĩtĩo mũtĩ-inĩ kĩhũrũtagwo nĩ

rũhũho gĩ gĩa kũheana ndũmĩrĩri na kana

kũonania ũthamaki mũna mũhano:

kĩbebero gĩa bũrũri wa Kenya nĩ kĩa

manyaga mana no kĩa Mũgĩkũyũ nĩ kĩa

matatũ

**11.3.44 kĩbeco**

ithaga rĩtumĩtwo na ndarwa rĩhũmbagwo

ng'ong'o; gũkorwo mũndũ e mwaria

mũhano: Kamaũ nĩ wa kĩbeco

**11.3.45 kĩbeeco**

njũgũma ĩ mũthia mwariĩ na

mũtambũrũkũ ĩkũagwo nĩ ihĩi bingo ya

irũa

**11.3.46 kĩbeeri**

nyũmba ĩtarĩ kĩndũ thnniĩ; kũndũ gũtarĩ

kĩndũ

**11.3.47 kĩberethi**

itimũ rĩtũrĩtwo rĩhaana ihũti mũthia-inĩ

warĩo; kĩbĩrĩrĩki

**11.3.48 kĩbibana**

ihũra to; hingana biũ; hũmbĩrĩka biũ na

ngũo kana mĩrĩngĩti; hana ta ũkĩgĩte nĩ

kũiyũrwo nĩ maũndũ meciria

**11.3.49 kĩbibania**

hingania biũ; ringa mũndũ erigwo; ihũria

biũ

**11.3.50 kĩbii**

rĩera iritũ rĩhana ndogo rĩũkaga hĩndĩ ya

heho

**11.3.51 kĩbindo**

kĩgera kĩ na ũraihũ ũtanyihĩire rũhĩ rũmwe

na nũthũ rwa mũndũ mũgima gĩtũrĩtwo na

gĩkanorwo kĩrĩ gĩa gũthiĩ ita-inĩ

**11.3.52 kĩbĩndũ**

rũnyaga rũhana ũtũne mũtũkanũ na gĩtĩĩri

ta rwa mwĩrĩ wa ng'ombe

**11.3.53 kĩbirĩriki**

mũtĩ ũicũhĩtio ta itimũ wohagĩrĩrwo rũrigi

ũgathiũrũrũkio nĩ ciana ũgambe;

mũthemba wa ndege Engĩish heĩicopter

**11.3.54 kĩboboto**

mbũra nene mũno

**11.3.55 kĩbogo**

rũnyaga rũtari rũirũ mũno na rũtari rwa

kĩbũũ ta rwa mwĩrĩ wa mbogo

 

**11.3.56 kĩboo**

irebe rĩtũre kamũromo kanini gĩtina-inĩ

rĩakagĩrio mwaki kaingĩ nĩtũhĩĩ kana

agendi, rĩohereirwo mũnyito wa rũgũcio

**11.3.57 kĩbuu**

rũnyaga ta rwa mũhu

**11.3.58 kĩbũiya**

nyĩmbo cia ihn mbere ya kũrũa ihinda-inĩ

rĩa mũhĩĩro

**11.3.59 kĩbũyũ**

Gĩthweri *kibuyu* kĩndũ gĩa gwĩkĩrwo indo

ndwekũ kĩ na mũniũrũ mũkũnderũ ta wa

gĩtete

**11.3.60 kĩega**

njega

kĩndũ kĩagĩrĩrũ ũndũ-inĩ mũna

**11.3.61 kĩeni**

cieni

kũndũ kwaraganũ

**11.3.62 kĩenja**

cienja

gĩikarĩro kĩa mũgeni

**11.3.63 kĩenyũ**

cienyũ

gĩcũnjĩ kĩenyũrĩtwo kũũma he kĩndũ

kĩũmbĩtwo na tũcũnjĩ tũnini tũingĩ

tũkanyitana. Mũhano: ihiga rĩrenyũkire

kĩenyũ kĩnene

**11.3.64 kĩere**

kĩgĩmbi kigwatanagio na njĩra ya kũonana

kĩmwĩrĩ

**11.3.65 kĩero**

ciero

gĩcũnjĩ gĩa kũgũrũ rũgongo rwa irũ kinya

itina-inĩ harĩ mũndũ na harĩ nyamũ nĩ

rũgongo rwa kũgũrũ kũma harĩa

kwĩyũnagĩra rũgongo rwa itharigo kinya

harĩa kũgathĩkanĩirio na honge

**11.3.66 kĩerũ**

njerũ

kĩndũ kĩ na rũnyaga rwerũ; kĩndũ kĩgũrĩtwo

gĩtarĩ kĩahũthĩrwo nĩ mũndũ ũngĩ

**11.3.67 kĩeya**

handũ haharĩrio nĩgũo hakwo nyũmba

**11.3.68 kĩga**

ciĩga

gĩcũnjĩ kĩa mwĩrĩ kĩĩkagĩra maũndũ makĩo

ma kũgũna mwĩrĩ wĩ wothe ta ini kana

gũoko

**11.3.69 kĩgaanda**

harĩa irui ciikaraga ikĩhona; Gĩthweri kũria

gũthondekagĩrwo indo

**11.3.70 kĩgacwa**

ũhoro ũheanĩtwo wĩ wa gũteithĩrĩria

mũndũ kũhota gũcokia kĩũria orĩtio

**11.3.71 kĩgenyo**

igenyo

wũira wa maheni

**11.3.72 kĩgera**

igera

ithanga rrtheretio na mwaki rĩgatũrwo

**11.3.72 kĩgi**

magi

kĩũmbe kĩũmbũkaga gĩgaikara marima-inĩ

gĩthogothete mbito-inĩ kana mbaũ-inĩ

**11.3.73 kĩgoci**

mwĩyũno

**11.3.74 kĩgoi**

mũndũ mũgondererũ mwĩrĩ na meciria

kĩgokora

**11.3.75 igokora**

ihĩndĩ rĩrĩa rĩkoragwo igathĩkanĩrio-inĩ rĩa

gũoko kĩanda wa gĩcoka              

**11.3.76 kĩgondoro**

njohi ĩtarĩ na ũrĩũ mũnene

**11.3.77 kĩgonyi**

igonyi

mũtwarithia wa ngari

**11.3.78 kĩgotho**

igotho

Ngai; mũciari mũndũrũme

**11.3.79 kĩgũgũa**

igũgũa

mũndũ mũtũngũ mũno ũhaana ta atari

mũgĩ

**11.3.80 kĩgũnyĩ**

ciĩgũnyĩ

handũ ha kwĩhitha ũgwati: handũ

ũngĩhonokera

**11.3.81 kĩgũnyũ**

igũnyũ

tũtambi tũriaga mahũti ta twa mũhĩriga

wa ngũnga kana igũnya mbara

**11.3.82 kĩgũoya**

igũoya

mũndũ kana nyamũĩ gũoya

**11.3.83 kĩguũ**

maĩ ma mbũra kana rũĩĩ marathiĩ

mathererete

**11.3.84 kĩgũũta**

igũũta

mũndũ ũtendete kũrũta wĩra; gĩthayo

**11.3.85 kĩhango**

kĩbeeco kĩhũthagĩrwo gũtua mahũti ma

mũtĩ wa mũgũmo hindĩ ya irua

**11.3.86 kĩhara**

ihara

gĩcigo gĩtameraga njuĩrĩ mũtwe-inĩ

**11.3.87 kĩharĩro**

wũigĩrĩrĩki

**11.3.88 kĩhato**

ihaato

kĩndũ kĩhũthagĩrwo kũhaata

**11.3.89 kĩhembe**

ũkĩ ũcokanĩrĩirio nĩ njũkĩ harĩa maana

macio maraikaraga

**11.3.90 kĩhĩĩ**

ihĩĩ

mũndũrũme ũtarĩ mũrũũ

**11.3.91 kĩhiinga**

ihiinga

kĩndũ kĩgiragĩrĩria mũndũ kũhĩtũka kana

ũndũ ũhingagĩrĩria mũndũ gũkinyanĩria

ũndũ mũna

**11.3.92 kĩhinga**

ihinga

mũngũ ũthondeketwo nĩ mũhũti gũkũra

makahũmbĩra handũ

   

**11.3.93 kĩheo**

iheo

kĩndũ ũtũgĩtwo nakĩo

**11.3.96 kĩhinga-nda**

mwana wa mũthia gũciarwo nĩ mũtũmia

mũna kana mũthũri mũna na mũtũmia

mũna

**11.3.96 kĩhithũria-ngoro**

ciugo cionanagia kũmaka, gũkena,

gũthitũka na maũndũ mangĩta macio

mũhano: hiĩ Nĩ wa makia

**11.3.96 kihiũ**

mũmera wĩ kũragia

ũrũtaga ihũa rĩa ngoikoni riũmaga tũbũtha

twerũ tũmbũkaga na rũhũho na mathangũ

magũo marĩagwo ta nyeni

**11.3.97 kĩhiũ**

ihinga

mũngũ ũthondeketwo nĩmũhũti gũkũra

makahũmbĩra handũ

   

**11.3.98 kĩhoe**

kwaria ta mĩmero yũrĩte nĩ ũndũ wa

kwanĩrĩra mũno

**11.3.99 kĩhohoe**

itũnda ibũthũ ria rũngũ

**11.3.100 kĩhonge**

honge

njahĩrĩra ya mũtĩĩ na thari

**11.3.101 kĩhoto**

ihoto

gĩtũmi kĩa ũndũ; ũndũ ũria ũkoniĩ kĩndũ,

nyamũ kana mũndũ ũtabatiĩ kwagararwo

ona atĩa mũhano: nĩ kĩhooto kĩa mũndũ o

wothe gũkorwo na irio cia kũrĩa

**11.3.102 Kĩhũ**

mweri ũrĩa mbũra nene yanjagia kuura

gatagatĩ ka Mũgetho na Mũthatũ

Kĩngeretha March

**11.3.103 kĩhuhũkanio**

ihuhũkanio

rũhũho rũnene rũrombũrana o rĩmwe;

ũndũ ũroimĩra o rĩmwe wa kũmakania

**11.3.104 kĩhumbu** 

ihumbu

kĩrĩma kĩũmbĩtwo nĩ gũitwo hĩba ya tĩĩri,

mahiga kana kĩndũ kingĩ

**11.3.105 kĩhuruta**

ciĩhuruta

kĩũmbe kĩrĩa kiũmaga he wakagũkũ na

nĩkĩo kĩrekagia itũmbĩĩirĩa rĩcokaga

gũtũĩka kĩgũnyũ

**11.3.106 kĩhũrũto**

mũrimũ ũnyitaga nyoni ta ngũkũ igaikara

igũithĩtie mathagũ

**11.3.107 kĩhũtatĩ**

gũthiĩ ũcokete thutha mwĩrĩ ũrorete

mbere,

**11.3.108 kĩĩga**

aga ũgĩ

**11.3.109 Kĩihũri**

itũnda rĩa rũngũ rĩtarĩ inene mũno rĩtinĩtio

na gatagatĩ kũma igũrũ kinya gĩtina

rĩhũthagĩrwo kũihũra kana kũihũrĩrwo irio

**11.3.110 kĩimba**

ciimba

mwĩrĩ mũkũũ

**11.3.111 kĩinii**

ciniĩ

kĩndũ kĩinamu

**11.3.112 kĩino**

ciino

kĩĩga kĩa ũciari kĩa mũndũ-wa-nja

**11.3.113 kiinya**

thambia magego na mũkiinyĩ

**11.3.114 kiinyana**

mũrĩano wa indo irathiĩkana irathiũrũrũka

mũhano: nĩgũo igera itigathũke nĩ

gũkiinyana ihakagwo magũta    

**11.3.115 kĩmai**

mũrimũ ũgĩaga kaingĩ ciana ikoimaga

thũndo marũngo-inĩ na ngingo-inĩ iroima

maĩ Kĩngeretha ectopic eczema

**11.3.116 kĩmakia**

imakia

kĩndũ kĩratũma mũndũ amake; mweri rĩrĩa

ũtherete na wĩ mũgima

**11.3.117 kĩmakia-thinwa**

mweri ũrĩa ũtherete ũmĩraga wĩ mũgima

**11.3.118 kĩmako**

imako

mũikarĩre ũronania kũmaka

**11.3.119 kĩmamo**

haria nyamũ ya githaka ĩraraga

**11.3.120 kĩmendero**

njohi ndũrũ ĩ na ũrĩũ mũnene

**11.3.121 kĩmene**

imene

mũndũ kana kĩndũ kĩnyararĩtwo na

gĩgathũũrwo mũno

**11.3.121 kĩmenge**

rũhiũ rwariĩ rũnore mbarĩ cierĩ: mengere

**11.3.122 kĩmengemenge**

kĩndũ o gĩothe kĩnorũ kĩiyũire magũta

mũhano: mwana ũcio nĩ kĩmengemenge

**11.3.123 kĩmengere**

kĩmenge

**11.3.124 kĩmenyano**

gwĩkĩra andũ na ũndũ wa ũrĩa ũmoĩ

ũgatiga aria ũtaratĩa tao kana ũtoĩ

**11.3.125 kĩmenyi**

imenyi

mũndũ wĩtũaga nĩ mũũgĩ mũno maũndũ-

inĩ kinya maria atoĩ

**11.3.126 kĩmenyithia**

imenyithia

ũhoro ũranĩrĩrwo kana ũgacanwo nĩgũo

andũ makinyĩrwo nĩgũo ma ũmenye

**11.3.127 kĩmera**

imera

ihinda riria ũndũ mũna wĩkagwo kana

ũhanĩkaga

**11.3.128 kĩmere**

mũtũ ũkiĩtwo

**11.3.129 kĩmerera**

ũndũ kana kĩndũ riria kĩrĩ kĩhũmo-inĩ gĩakĩo

gĩtarĩ kĩrũte kana gĩkongererwo ũndũ ũngĩ

**11.3.130 kimi**

kiugo gĩa kũũga ũhoro mũna ndũkarĩrĩrio

ũkirwo na gũo mũhano; ndeto icio kimi

**11.3.131 kĩmira**

imira

kĩmaĩmaĩ gĩtenderũ kĩrũtagwo nĩ nyamũ,

andũ ona kana mĩmera mũhano: mwana

agĩkorora nĩarũtaga kĩmira na maniũrũ

**11.3.132 kĩmiri**

ũndũ ũrarehe mũthiro; rika rĩa irua

**11.3.133 kĩmone**

imone

gĩkonde kĩrĩa kĩhũmbagĩra ritho

**11.3.134 kĩmũrĩ**

imũrĩ

kĩndũ kĩrakana gĩkarũta ũtheri

**11.3.135 kĩnanda**

Gĩthweri indo cia kũina irũtaga mũgambo

**11.3.136 kĩmore**

imore

**11.3.137 kĩnandũ**

mbũũthũ ya kũiga magũta

**11.3.138 kĩnatha**

gĩthana

**11.3.139 kindana**

komania nga na njamba

**11.3.140 kindĩra**

tindĩka kĩrĩa kĩrahũthĩrwo gũthika irima

nĩgũo kĩrũme biũ; ongerera ũhoro mwarie

ciugo cia kũwĩkĩra hinya;

**11.3.141 kindũ**

indo

kĩrĩa kĩronwo na maitho

**11.3.142 kĩng'ang'a**

ing'ang'a

mbere ya andũ; ndũnyũ

**11.3.143 kĩng'ang'a**

ndũnyũ; mbere ya andũ

**11.3.144 kĩng'ang'i**

kĩng'ang'i

nyamũ nene ndĩa-nyama ĩikaragaga maĩ-

inĩ na hũgũrũ-inĩ cia maĩĩ mũhianĩre ta wa

njagathi

**11.3.145 kĩng'ara**

ing'ara

njamba ĩrĩ hinya mũnene

**11.3.146 kĩng'aratua**

njĩra ya gĩtwari

**11.3.147 kĩng'ore**

ing'ore

gĩkũndi kĩa andũ monganĩte hamwe

**11.3.148 kĩng'ũki**

ing'ũki

ũũrũ ũraninana ũkĩte nĩ ũndũ wa thahũ

**11.3.148 kĩngĩ**

kĩndũ tiga kĩrĩa kĩarĩrĩrio mũhano: kĩmera

kĩngĩ gĩoka andũ nĩ makahanda

**11.3.149 kĩngĩ-**

kĩndũ kĩna kũonanio atĩ korwo gĩeka ũndũ

mũna ũna no ũhanĩke

**11.3.150 kĩng'oothi**

igongona ria kũeheria ũthata hari andũ-a-

nja; rũgoci rwa harĩa mũrĩyo gwacĩ

wĩgwatagĩrĩra mũri-inĩ wa yo; kiugo gĩa

kũringithania mũhianĩre wa rũng'ũra na

king'oothi kĩa ngwacĩ

**11.3.151 kĩng'ootho**

igongona ria gũthahũra

**11.3.152 kĩngwete**

gũtheca ũgatũrikania

**11.3.153 kĩni**

ini

harĩa magego makoragwo menyitĩrĩire

kanũa-inĩ

**11.3.154 kĩnũnwa**

inũnũwa

mũndũ mũkĩgũ agaikara ta mũgũrũki

**11.3.155 kinya**

ranga kĩndũ na kũgũrũ

**11.3.156 kinya**

rĩkia rũgendo ũkorwo harĩa ũgũthiaga

**11.3.157 kĩnya**

inya

kĩndũ gĩthondeketwo na itũnda rĩa mũngũ

gĩ gĩa gwĩkĩrwo indo ndwekũ ta cũrũ

**11.3.158 kinyanira**

agĩrĩra ũrĩa kũbatiĩ

**11.3.159 kinyanĩria**

tũma ũndũ kana kĩndũ gĩkinyanĩre;

tambanĩria ũndũ wonete kana ũkaigũa

**11.3.160 kĩnyata**

inyata

mwĩhotoro mũgemie na mathaga

**11.3.161 kĩnyatha**

inyatha

Gĩthweri itonyo rĩa kwĩhũmbwo mwĩrĩ wa

   

**11.3.162 kĩnyatha**

inyatha

Gĩthweri itonyo rĩa kwĩhũmbwo mwĩrĩwa

kĩanda kĩa njohero rĩhũmbaga o kĩero

rĩoheirwo njohero rĩgakinya marũ-inĩ

**11.3.163 kinyĩra**

kinya harĩa mũndũ kana kĩndũ gĩgũthiaga

nawe ũgakiũma thutha kĩrĩ

**11.3.164 kinyĩria**

kũigũa ũtekwenda kĩndũ nĩ gũkĩrĩa mũno

**11.3.165 kinyĩrĩria**

kinya na hinya ũtegũkinyũkia; hingia ũndũ

wabatie kũhinga harĩ andũ makonainie na

aria mawanjĩtie

   

**11.3.166 kĩnyita**

inyita

kĩrĩa gĩikeraga gĩgathiĩ gĩtina gĩa kĩndũ

gĩkĩritwo kĩndũ gĩtwekũ mũhano: maĩ me

na gĩko mekeraga kĩnyita gĩtina kĩa

nyũngũ

**11.3.167 kĩnyitithania-ũhoro**

ciugo irĩa inyitithanagia ciugo kana ũhoro

mũhano: Ndirangũ na Karĩithi nĩ andũ a

bata

**11.3.168 kĩnyongo**

marũrũ moimanĩte na ũiru; mũndũ

kĩgũoya

**11.3.169 kinyũgo**

kĩnyenya; kinyararo; kinyaka; mĩcohio:

mĩario ya gũkĩrĩra ũkĩnyararithia

**11.3.170 kĩnyuĩro**

handũ harĩa hanyũagĩrwo

**11.3.171 kinyũkia**

tiga gũkinya; twarithia magũrũ na mũthiĩre

mũna

**11.3.172 kĩnyũrũri**

inyũrũri

gũko gĩa kũhũthia na kũigũithia ũũrũ

**11.3.173 kĩguoya**

**11.3.174 kĩo**

kĩndũ kina; grtũmi kina mũhano: kĩũ m kio

**11.3.175 kĩo**

kĩndũ kĩna; gĩtũmi kina mũhano: kĩũ nĩ kĩo

kĩratũ gĩake; aũma mũnogũ nĩ kĩo akomire

**11.3.176 kĩoho**

cioho

gatĩĩna karĩa mũndũ kana nyamũ

ĩngĩkorwo ĩhingĩrĩirio kũma haria ĩrĩ kana

yũmĩtwo wĩyathi

**11.3.177 kĩondo**

ciondo

kĩndũ gĩa gũkũĩra indo gĩtũmĩtwo na ndigi

njogothanie na gĩgekĩrwo mũkanda wa

gũcũria mũtwe-inĩ kana ciande-inĩ

**11.3.178 kĩonereria-ũhoro**

ciugo cionanagia harĩa kĩndũ, mũndũ kana

ũndũ ũri na no cionanagia mahinda

mũhano: arũgamĩte nyũnjũrĩ

**11.3.179 kĩongo**

ciongo

kĩĩga kĩa mũndũ kĩrĩa gĩkoragwo gĩkũĩte

ciĩga ingĩ ta maitho na matũ, gĩkoragwo

kĩnyitĩrĩirwo nĩ ngingo

**11.3.179 kĩoni**

cioni

mũndũ ũrĩa ũhotaga kũona maũndũ maria

mahithĩkũ makĩrĩte mũoyo ũyũ kaingĩ

maria mahanĩkĩte tene matoĩo

**11.3.180 kĩoro**

cioro

harĩa andũ mathiaga gwĩteithia; mai kana

mathũgũmo

**11.3.181 kira**

ikara ũtekwaria

**11.3.182 kĩra**

ũma mwena ũmwe wa handũ he na

mũhaka kinya mũkĩra ũrĩa ũngĩ; ambatĩra

ikĩro gũkĩra mũndũ kana kĩndũ kingĩ

**11.3.183 kĩragũ**

thenge kana ndũrũme ng'imarũ ya

igongona kana ya kũrĩo

**11.3.184 kĩrangi**

irangi

irũngo rĩa mũrangi rĩthondeketwo rĩ rĩa

gũikia mĩgũĩ

**11.3.185 kĩraro**

handũ agendi matũĩte hakũrarĩrĩra marĩ

rũgendo-inĩ

**11.3.186 kĩrathimo**

ũtũgi wa Ngai; giĩko gĩa gũtũma ũgaacĩre

kiũmanĩte na mũndũ wa gĩkiro kĩnene

gũgũkĩra ta mũciari

**11.3.187 kĩratina**

maciaro ma mũtĩ wa mũratina maria

marindagwo na indo ingĩ magathondeka

njohi ya mũratina (ヘチマたわし)

**11.3.187 kĩratũ**

iratũ

itonyo rĩa kwĩhũmbwo magũrũ nĩgũo

matigathecwo

**11.3.188 kĩremba**

iremba

Gĩthweri itonyo rĩa kwĩyohwo mũtwe

**11.3.189 kĩrembuĩ**

kĩrembuĩ

gĩcũnjĩ gĩtigarĩte kĩa nyamũ ĩrĩtwo nĩĩngĩ

**11.3.189 kĩremithia**

iremithia

gĩtũmi gĩtarĩ kĩiganũ gĩa kwaga gwĩka

ũndũ

**11.3.189 kĩrengeri**

irengeri

mũgathĩ ũcũnjũraga ngingo-inĩ ũgakinya o

gĩthũri-inĩ

**11.3.190 kĩrera**

gĩkonde kĩa nyama gĩkoragwo mĩtwe-inĩ

ya nyoni imwe ta ngũkũ mũhano: ngũkũ

ya njamba ĩ kĩrera kĩnene gũkĩra mwera

**11.3.191 kirerũ**

irerũ

ũthiũ-inĩ wa mũndũ mũhũro wa kanũa

**11.3.192 kiria**

tũma kĩndũ kana mũndũ ũkũrũtaga

mũgambo kana akaria atige

**11.3.193 kĩrii**

ũndũ wĩkĩtwo ũrimũhithanie wa kũnina

kana kũnũha ũrĩa ũrongoreirio

**11.3.194 kiria**

irĩa

kĩndũ kĩrarĩho ihinda rĩhĩtũkũ kana

kĩragwetetwo; kiugo gĩkĩ kĩhũthagĩrwo

kwarĩrĩria kĩndũ kĩmwe kĩa indo irarĩrĩrio i

hamwe

**11.3.195 kĩrĩa**

irĩa

kĩndũ kĩronanĩrĩrio gĩ gatĩĩna karaihũ kũma

harĩa mwaria arĩ

**11.3.196 kĩrica**

irica

mũthemba wa gĩkũndo

**11.3.196 kĩriethe**

thenge kana ndegwa ĩ mabũrabũrĩki;

mũndũ ũrĩ njuĩrĩ nyingĩ mwĩrĩ-inĩ wake

**11.3.197 kĩriga**

ũndũ ũtaraithĩranĩka kana ũgataũkĩka

wega

**11.3.198 kĩriga**

ũndũ ũtaraithĩranĩka kana ũgataũkĩka

wega

**11.3.199 kĩrigica**

ogothania indo nĩgũo ihinge mwanya

**11.3.200 kĩrĩgũ**

iriĩgũ

mũndũ-wa-nja ũtarĩ mũrũũ

   

**11.3.201** kĩrica**

irica

mũthemba wa gĩkũndo

**11.3.21** kĩriha**

iriha

kĩndũ gĩtũmagĩrwo kũhũra indo kana

kũhũrira kĩndũ gĩtonye handũ Gĩthweri

nyũndo

**11.3.202 kĩrika**

marika

gĩkũndi kĩa andũ maciarĩtwo ihinda-inĩ

rĩtatiganĩte mũno

**11.3.203 kĩrikanĩro**

irĩkanĩro

ũndũ mũigũamre nĩ andũ eri kana makĩria,

kana ikũndi ũri wa kũrũmagĩrĩrwo na

kũhingagio; mbũkũ ĩrĩa ĩthomagwo nĩ

etĩkia a ndini ya Cathoĩic na Akristiano

**11.3.204 kĩrĩkĩro**

irĩkĩro

mũthia wa ũndũ

**11.3.205 kĩriko**

irĩko

ũndũ wũigũanĩirwo wa gũkahingio ihinda

rĩna

**11.3.206 kĩrĩma**

handũ hatũgĩrũ na igũrũ hagakorwo

hambatĩrĩire

**11.3.207 kirimania**

iga indo handũ he na mwanya nĩgũo

mwanya ũcio ũthire biũ

**11.3.208 kĩrimũ**

mũndũ mũkĩgũ: mũndũ ũtarĩ mũkũũkũ;

magũta maria mareraga iria-inĩ rĩa

therũkio

**11.3.209 kĩrĩra**

irĩra

ũtaaro wa kũhĩgia mũndũ; ndeto irario

**11.3.230 Kĩrĩrĩ**

harĩa aiĩĩtũ matarĩ ahikũ na mataciarĩte

makomaga

**11.3.231 kĩririkano**

gĩĩko gĩa kũririkana ũndũ

**11.3.232 kĩrĩrĩmbĩ**

nĩnĩmbĩ

nĩmĩ cia mwaki

**11.3.233 kirĩria**

ũmĩrĩria maũndũ maritũ ũtekũnũgũna

**11.3.234 kĩrĩro**

irĩro

inegene rĩa kũrĩra; mateta maheanĩtwo nĩ

ũndũ wa thĩna

**11.3.235 kirita**

mũndũ, nyamũ kana kĩndũ gũthiĩ

gĩĩkũrũrĩtie thĩ

**11.3.236 kĩrĩti**

iriti

mũtitũ ũtarĩ watemwo mĩtĩ, ũkoinwo ngũ

kana ũkarĩmwo

**11.3.237 kĩroko**

rũcinĩ: riũa rĩaratha

**11.3.238 kĩromo**

iromo

kĩĩga kĩrĩa kĩhũmbagĩra kanũa

**11.3.239 kĩronda**

ironda

handũ hatihĩtio rũa rũkehera

**11.3.240 kĩroo**

mahũa maria marũtagwo nĩ mũmera

kĩmera gĩa gũciara matũnda gĩakũhĩrĩria

**11.3.241 kĩrore**

rũri rwĩkĩrĩtwo na mĩhari ya ciara kana rũhĩ

kũonania mũira kana mwene ũndũ ũcio nĩ

mwene mĩhari ĩyo; mĩhari ĩrĩa ĩkoragwo

rũhĩ-inĩ rwa gũoko kwa mũndũ kana twara-

inĩ

**11.3.242 kĩrotero**

gĩko kiũmaga maitho-inĩ mũndũ e toro

gĩkomanĩrĩra; rũta rũmanĩrĩire iromo-inĩ

mũndũ agĩaga kaingĩ e toro; ũbai

ũmanĩrĩire

**11.3.243 kĩroto**

iroto

ũndũ ũrĩa wonagwo nĩ meciria ma mũndũ

rĩrĩa e toro

**11.3.244 kĩrũgũ**

ndĩa

**11.3.245 kĩrui**

irui

mũndũ warua atanoima kĩgaanda

**11.3.246 kĩruka**

mũtaranĩrie wa ciũmbe wa hakũhĩ mũno

mũhano: kĩrũka kĩa magogo ti kĩo kĩa

mahũrũ

**11.3.247 kĩrumi**

irumi

mũgambo watigĩtwo nĩ mũndũ ũkũĩte

ũtabatiĩ kwagararwo

**11.3.248 kĩrũmi**

nyaũ ya gĩthaka ĩ manyaga ta ma ngarĩ

**11.3.249 kĩrũmia**

ũrĩrĩ ũtarĩ magũrũ

**11.3.250 kĩrũrũ**

ciĩrũrũ

**11.3.251 kĩruru**

ciĩruru

mũhanĩre wa kĩndũ ũrĩa ũgĩaga

kĩamũrĩkwo nĩ ũtheri; mũhianĩre wa kĩndũ

ũcoretwo kana ũkarũtwo na kamera

**11.3.252 kĩrurumĩ**

irurumĩ

mũgambo mũnene ũgĩaga rĩrĩa heni

ikũhenũka

**11.3.256 kiũga**

ciũga

kanyamũ kahana kaihũri ga kũnyũĩra

ũcũrũ kana maĩ

**11.3.257 kiũga**

ciũga

ũraihũ kana ũkũhĩ wa mwĩrĩ wa mũndũ

kana nyamũ; ũrĩa mwĩrĩ wa mũndũ kana

nyamũ ũroneka wĩ na hinya kana wĩ

mũhinyĩrĩrĩkũ

**11.3.258 kiugo**

ciugo

mũgambo ũhũthagĩrwo kũũga ũndũ mũna;

ũhoro warĩtio werekeirio ũndũ mũna

**11.3.259 kiugũ**

ciugũ

handũ hathondeketwo nja wa nyũmba harĩ

ha kũhingĩrwo mahiũ

**11.3.260 kiũgũ**

ciũgũ

mũndũ kana nyamũ ĩciarĩtwo ĩtarĩ

nginyanĩrũ ĩ na wonje wa mũthemba

**11.3.261 kiũgũ**

mũndũ ũtarĩ mũkinyanĩrũ kĩ meciria kana

kĩ mwĩrĩ aga korwo ndangĩ hingia maũndũ

mamwe

   

**11.3.262 kĩũma**

ciũma

gatagatĩ ka ritho harĩa hakoragwo harĩ

hairũ; indo kaingi ihũthagĩrwo kũgemia

ikoragwo ciũmbĩtwo kana igaicũhio

mahiga-inĩ momũ ta irĩa ciĩkĩragwo

kĩnyata-inĩ

**11.3.263 kĩũmba**

giikaro kia nyamũ ta ngũkũ kana ngũi

**11.3.264 kĩũmbani**

ciũmbani

mũndũrũme ũtahaga aka agatũma ndũgũ

nao

**11.3.265 kĩũmbe**

ciũmbe

indo iria i mũoyo

**11.3.266 kĩũmbe**

we mwene

**11.3.267 kiumia**

mũthĩ wa mbere ũrĩa ũkaga thutha wa

mũũthĩ wa mũgwanja; thikũ mũgwanja

kũũma mũũthĩ wa kiũmia kinya mũũthĩ wa

mũtĩĩro

**11.3.268 kĩũngano**

ciũngano

handũ andũ macokanĩrĩire hamwe nĩgũo

meke ũndũ mũna; andũ macokanĩrĩire

hamwe me na mũoroto ũmwe

**11.3.269 kĩũngũyũ**

ciũngũyũ

ciũmbe irĩa ciikaraga thĩiniĩ wa maĩ ta iria-

inĩitarĩ magũrũ ciongoyaga igĩthambĩra

kũo

**11.3.270 kĩũra**

ciũra

kĩũmbe kĩ magũrũ mana gĩthiaga

gĩkĩrũgarũgaga gĩikaraga kũndũ kũgũnyũ

kana kwarahĩte maĩ

**11.3.271 kĩũria**

ciũria

ũhoro ũheanĩtwo nĩgũo macokio magũo

maheanwo kana ũtaarĩrio gũo mwene

**11.3.272 kĩyo**

wendo na hinya wa gwĩka ũndũ mũna

mũhano: arũtĩte wĩra na kĩyo agatherema

**11.4.1 kohora**

kahũra

**11.4.2 koma**

koma

gwĩtandaiya handũ kana kũigĩrĩra mũtwe

handũ taarĩ toro ũrĩ; gũthiĩ toro; gĩa

ngwatanĩro ya mũndũrũme na mũndũ

mũka

**11.4.3 komerera**

inamĩrĩra taarĩ kwĩhitha ũrehitha

**11.4.4 komereria**

koma hamwe na mũndũ ũngĩ nĩgetha

acũnge; nyamũ irĩa irekagia matũmbĩ

kũmahũmbĩra na mĩĩrĩ yacio nĩgũo magĩe

rũgarĩ matũrĩke

**11.4.5 konorwo**

rũtania kĩndũ harĩa kĩgathĩkĩtwo mũhano:

mũndũ ũcio arakonorirwo ritho nĩ rũhĩa

rwa ndegwa

**11.4.6 konya**

gũũcia kĩndũ kĩhandĩtwo tĩĩri-inĩ ũgĩkĩgũcia

kũũma na igũrũ kiũme na mĩri yothe

**11.4.7 konyora**

rũta thanda makore; thambia ũtherie biũ

**11.4.8 kora**

thiĩ handũ nĩgũo wonane na mũndũ mũna

kaingĩ ũthũgũndĩire ũndũ ũtarĩ mwega;

kinya handũ wone mũndũ, kĩndũ kana

ũndũ mũna ho na ndũkwĩrĩgĩrĩire

**11.4.9 koranĩrira**

cemania handũ hatarĩ ona ũmwe

ũkwĩrĩgĩrĩire kana agathũgũndĩra

**11.4.10 korerera**

kinya handũ ũkore ũndũ mũna o ũgĩthiĩ na

mbere kana o hindĩ ũrekĩka

**11.4.11 koroga**

gũthiũrũrũkia kĩndũ gĩtwekũ ũkĩhũthĩra

kĩndũ ta mũiko

**11.4.12 korokoro**

Gĩthweri: handũ harĩa andũ aria

mathitangĩtwo mahingagĩrwo

**11.4.13 korwo**

onekana handũ hana; gia kana onekana

na kĩndũ kina

**11.5.1 kũ**

kiugo gĩa gũtarĩria kũgũthwo nĩ kĩndũ

kĩũmũ

**11.5.2 kũa**

tiga gũkorwo mũoyo; enyũka

**11.5.3 kũbũri**

Gĩthweri kĩndũ kĩhũthagĩrwo kũhinga

**11.5.4 kũga**

mũgambĩre wa mĩthemba ĩmwe ya nyamũ

ta ngũi kana ngũkũ

**11.5.5 kũgirima**

gũtinia mũting’oe wa ng'ondũ; gwĩkĩra

   

**11.5.6 kũgĩrima**

gũtinia mũting'oe wa ng'ondũ; gwĩkĩra

rũoro

**11.5.7 kũharwo**

gũthiĩ kĩoro kĩnene gĩtwekũ

**11.5.8 kũhe**

kũnengera kĩndũ hatarĩ thogora mũneo

akĩrũtĩire

**11.5.9 kũhiriria**

thiĩ hakũhĩ na mũndũ, kĩndũ kana handũ;

korwo ũtigairie o hanini ũndũ mũna wĩkĩke

kũimana

   

**11.5.10 kũimana**

kũrega kũheana kĩndũ

**11.5.11 kũĩnona**

gũtithia

**11.5.12 kũma**

arĩria na njĩra ya gwatha na kũgũthũkĩra

**11.5.13 kũma**

ũigũ kũniara biũ; mĩmera gũthira ũcũ

**11.5.14 kũmakania**

gũcũngĩrĩria kĩmako

**11.5.15 kũmbacĩria**

hingĩra kĩndũ rũhĩ-inĩ ũkĩrũmĩtie; hahaatĩria

**11.5.16 kũmbata**

oya mbeca cia ngombo gĩkũndi-inĩ kĩa

andũ monganĩte hamwe

**11.5.17 kũmbũka**

ũndũ ũrarĩ mũhithe kũhithũka

ũkamenyeka

**11.5.18 kũmbũka**

gũthiĩra rĩera-inĩ na mathagũ

**11.5.19 kũmia**

awĩkĩrĩra na niĩra ya gũtĩa

   

**11.5.20 kũmĩa**

gũthiĩ kĩoro kĩnene: kũrũta irio thĩe

kũgerera njĩra ya kĩoro kĩnene i mai

**11.5.21 kũmirira**

kũũnga ndũkoneke

**11.5.22 kũmithia**

menereria ũndũ mũna, kaingĩ ũndũ mũũrũ

wĩkĩtwo mũhano: ciĩko cia njũragano nĩ

irakũmithirio mũno

**11.5.23 kũmutha**

gũkiritithia kĩndũ igũrũ wa kingĩ ũhinyĩrĩirie

kũna

**11.5.24 Kũna**

thũna

**11.5.23 kũna**

rora hana; hũra

**11.5.24 kunda**

ĩkĩra kĩndũ gĩtwekũ kanũa

**11.5.25 kundĩka**

oha gĩkundo

**11.5.26 kũndũ**

kiugo gĩa gũtarĩria mũmererie wa kĩndũ ta

maĩ mũhano: arameragia maĩ na ihenya

kũndũ kũndũ ta aterĩga kũnyũa kĩndũ

**11.5.27 kundũka**

gĩkũndo kũohoka

**11.5.28 kũndũka**

kĩrĩrĩria gũthũka mĩtũgo-inĩ

**11.5.29 kundũra**

ohora gĩkũndo

**11.5.30 kunga**

kũhĩtũkĩra handũ hakũhĩ ũinamĩrĩire;

kũinama ng'ong'o nĩ ũkũrũ kana ũndũ ũngĩ

**11.5.31 kũngi**

hangĩ

rora hangĩ

**11.5.31 kũngũĩra**

kenera ũndũ mũna na ndĩa kana nyĩmbo

na maũndũ mangĩ ta macio

**11.5.32 kũngũiya**

korwo mwago-inĩ wa gũkũngũĩra

**11.5.33 kũngũtiria**

andũ kana nyamũ gũikara marigicĩirie

handũ mũhano: ciana ciothe nĩ cia

kũngũtiria mwaki riko

**11.5.34 kũnĩka**

hũmbĩra mũromo wa kĩndũ kĩngĩkĩrwo

kĩndũ thĩiniĩta irima kana nyũngũ

**11.5.35 kunĩkania**

kũnĩka biũ ũtegũtiga kamwanya ona

kanini; kũnĩka ũtarĩ na wĩigĩrĩrĩki

**11.5.36 kũnja**

ũnanĩra

**11.5.37 kũnjana**

gũnyara

**11.5.38 kũnjũra**

gũtambũrũkia kĩndũ gĩgũkũnjĩtwo

**11.5.39 kunya**

nyita na twara ũgũcie nĩgũo ũigũithie rũo

kana ũtinie; kĩndũ kũnyita ta ũrĩa twara

**11.5.40 kũnyanĩra**

umbũra hitho ũbatiĩgũikara ũhithĩte

ũndũ wĩ thĩiniĩ wa mũndũ kũmũhĩka ende

kũũhingia mũhano: kwĩ na heho

mathugumo nĩ makũraga mũndũ mũno

**11.5.41 kũra**

kũrũta kĩndũ nĩgũo kĩrĩa kĩnyitĩrĩire ho

kiũme mũhano: nũ wakũra mĩkũro

nyũngũ-inĩ

**11.5.42 kũra**

kũra

mũmera kũneneha ũgakinyanĩra thutha

wa kũhandwo; mwana kũneneha

akagimara; mũndũ kana nyamũ gũkorwo

atũrĩte matũkũ maingĩ agathirwo nĩ hinya

wa wĩthĩĩ

**11.5.43 kũraya**

haraaya

kũndũ kũraihũ

**11.5.44 kũrema**

kwaga kũhoteka; gũthiĩ na mbere gwĩka

maũndũ makananie ona thutha wa

gũkanio na rĩngĩ ona thutha wa

kũherithĩrio maũndũ macio

**11.5.45 kũrĩra**

kũgamba nĩ rũo kana kĩeha ũgĩitaga

maithori; gũteta nĩ gũkorwo na mathĩna

   

**11.5.46 kũrua**

mũndũ gũtinio ngonde kĩĩga-inĩ kĩa

ũndũrũme kana kĩa ũtũmia

**11.5.47 kũrũa**

kũhũrana

**11.5.48 kũruga**

gũthondeka irio na mwaki ciororoe nĩgũo

irĩke

**11.5.49 kũruma**

gwĩta ciugo itarĩ njagĩrĩrũ; kwaria ciugo irĩ

mũkana kũrĩ andũ matikana ciagarare

**11.5.50 kũrũma**

gũtiihia kana kũnyita na magego kana

kĩni; kĩndũ kũnyita wega harĩa

kĩhandĩrĩirwo kana gĩkohererwo

**11.5.51 kũrumana**

gũa ũtigwo ũgarũrũkanĩte

**11.5.52 kũrũmania**

tũma kĩndũ gĩkũrũmane; iga kĩndũ mwena

wa gĩtina ũrorete na igũrũ

**11.5.53 kũrũo**

hĩkwo nĩ ũndũ mũhano: nĩ nda kũrũo nĩ

mai

**11.5.54 kũrũra**

tema kana ũcane mũhari

**11.5.55 kũrũra**

kũrũtũkithia kĩndũ handũ nĩgũo weherie

kĩria kĩrĩ igũrũ rĩaho mũhano:kũrũra rũrũa

rwa ng'ombe na gĩcakũri

**11.5.56 kururia**

gũcia kĩndũ gĩkũũme thutha ũtegũkĩoya

igũrũ

**11.5.57 kuruta**

cora handũ nĩ ũndũ wa gũkũrũtũkĩra ho

kana gũkũrũtũkithia kĩndũ ho mũhano: nũ

wa kuruta rũthingo na nĩ rũkũnyoroketio

kũrũta

**11.5.58 kuruta**

hara hara na kĩndũ nĩgũo weherie kĩrĩa

kĩrakũrũtwo

**11.5.59 kũrũtũka**

kiritĩra handũ hatarĩ hanyororokũ

**11.5.60 kuua**

gũthiĩ na kĩndũ kĩrĩ igũrũ rĩakũ;andũ a gũkuua mĩrigo

**11.5.61 kũũa**

gwĩcirĩria ũtarĩ na ũma

**11.5.62 kũũha**

kũmũtha rngetha harĩa harakũmũthwo

hanyoroke

**11.5.63 kuumia**

kũrũta kĩndũ na nja; mbeũ gũciara

**11.5.64 kũũmia**

gũtũma kĩndũ kiũme

**11.5.65 kuuna**

gũtũma kĩndũ kiũnĩke;

**11.5.65 kuura**

mbũra gũitĩka; thakame kũũma mwĩrĩ-inĩ

**11.5.66 kũũra**

munya kĩndũ na mĩri yakĩo ũkĩhũthĩra

kĩndũ ta rũhiũ

**11.6.1 kwagana**

gwĩka maũndũ maria makananie gwĩkwo

**11.6.2 kwega**

heega

rora heega

**11.6.3 kwegetha**

kũgamba na kanũa mĩrũkĩĩkĩgeria kũingĩra

nda kaingĩ thutha wa kũrĩa: ũndũ ũyũ

ũhanĩkagĩra mũndũ atari we ũraũrehe

**11.6.3 kwene**

rora heene

**11.6.4 kwerũ**

heerũ

handũ hageni; handũ he na rũnyaga rwerũ

**11.6.5 kwerũ**

harĩa mbũri iraraga nyũmba-inĩ ya

mũtũmia thĩiniĩ

**11.7.1 kwĩ-**

gwĩka ũndũ wakũ mwene kana kwĩĩka

ũndũ: kiugo gĩĩkĩ kĩnyitithanagio na ciugo

cia gĩĩko

**11.7.2 kwĩgita**

kwĩhitha thutha wa kĩndũ kana mũndũ

nĩgũo ndũkahũtio kana ũkinyĩrwo nĩ kĩndũ

kana ũndũ mũna; kwĩyoha matharaita nĩ

ũndũ wa mbara; kwĩharĩria nĩ ũndũ wa ũrũ

ũroka

**11.7.3 kwĩguucia**

gwĩka maũndũ na thieya taarĩ ũgũta

**11.7.4 kwĩhanda**

kũrũgama ũrũngarĩte; kũgacĩra

**11.7.5 kwĩhĩta**

kũũga ũndũ ũtũĩte matũa marũmũ

maũkoniĩ

**11.7.4 kwĩhatũra**

**11.7.5 kwĩhotora**

kwĩyoherera kĩndũ njohero; kwarahũka wĩ

harĩirie gwĩka ũndũ mũna

**11.7.6 kwĩremwo**

kũremwo nĩ kwĩĩkĩra maũndũ

**11.7.7 kwĩrica**

gwĩtiria ũkahonoka ũndũ mũritũ

ũgũgũkorete

**11.7.8 kwĩrĩga**

gũkorwo wĩkĩte kana ũkona ũndũ ica ikũhĩ

**11.7.9 kwĩyamba**

kwĩyona ta wĩ mwagĩrĩrũ kũrĩ andũ aria

kwĩyona ta wĩ mwagĩrĩrũ kũrĩ andũ aria

angĩ: kwĩgana; kĩndũ gũkorwo kĩĩgathĩte

na gĩkoimĩra ta kĩimbĩrĩire

**11.7.10 kwĩyũa**

kwĩhitha handũ nĩgũo ndũgeke ũndũ mũna

kana ũkinyĩrwo nĩ ũndũ kana kĩndũ