open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Paroisse ya ntima ya Santu

**Paroisse ya Sacré-Cœur** dibundu ya Katolika kele na Gombe, na Kinshasa, na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi (RDC). Dibundu yai kele na kati ya Diocese ya Kinshasa, mpi yo kesalaka kisalu ya mfunu na mambu ya kimpeve, ya kinkulu, mpi ya luzingu ya bantu ya dibundu ya Katolika ya bwala yina.

## Disolo ya ntama
Na kati-kati ya mvu-nkama ya 20, bo kangulaka Dibundu ya Ntima ya Santu na Desembri 17, 1932, sambu na kulungisa bampusa ya kimpeve ya bantu ya Gombe, yina kuvandaka na ntangu yina kitini mosi ya mbanza ya Kinshasa yina bantu vandaka kuzinga mingi. Zina ya nzo-nzambi yai mekatuka na zina ya ntima ya santu ya Yezu, kidimbu ya nene ya dibundu ya Katolika.

Banda na ntangu yina, bo mekumisaka paroisse yango nene mpi bo mebongisaka yo mbala na mbala sambu na kulungisa bampusa ya bantu mingi yina vandaka kukwisa na paroisse. Yo mezabanaka sambu na banzo na yo ya kitoko mpi mutindu bantu kezingaka na pima.

## Banzo-zulu
Nzo-nzambi yina kele ti bisadilu ya mpa yina ke wakana ti bamasonere ya ntama. Yo kele ti mambu yai:

Na ntwala na yo, bo tulaka bafenetre ya mandala ya mpembe yina vandaka ti bifwanisu ya Biblia mpi bifwanisu ya ntima ya santu ya Yezu.

* Nzo-zulu ya nkengi mosi ya nene yina bantu lenda mona na babwala mingi ya Gombe

Yo vandaka ti kisika mosi ya nene mpi ya kitoko yina bo vandaka kusala sambu na kuvukana mpi kusambila.

## Bisalu ya kingungudi
Dibundu ya Sacré-Cœur ya Gombe kele ti bisalu mingi ya dibundu mpi ya bantu yonso:

Bo kesalaka Misa konso kilumbu, mpi bantu mingi kekwendaka na Misa ya Lumingu mpi na bankinsi ya mabundu. Katekisimu: Bo kelongaka malongi ya dibundu na bana, batoko, mpi bambuta, mingimingi sambu na kubongisa bo na kubaka mbotika, kubaka mbotika, mpi kukwela. Lusambu ya Misa: Bo kesambaka mbala na mbala na ntwala ya Sanduku ya Santu na pima yonso

* Bimvuka mpi bimvuka ya bantu: Dibundu kele ti bimvuka mingi ya bantu, mu mbandu ba korale, bimvuka ya batoko, bimvuka ya bisambu, mpi bimvuka ya kusadisa bantu.

## Kudipesa na bisalu ya bantu
Katula kisalu na yo ya lusambu, paroisse ya Sacré-Cœur kesalaka bisalu ya kusadisa bantu sambu na kusadisa bantu ya bwala na bo. Yo ketwadisaka:

* Kisalu ya kusadisa bantu yina kele na mpasi.
* Kusamuna nsangu ya mbote na yina metala mambu bonso mavimpi, malongi, mpi lunungu na kati ya bantu.
* Kusadisa batoko na bansaka, na mambu ya mumbongo, mpi na mambu ya kulonguka.

Kubasika ya radio Dibundu ya Sacré-Coeur ya Gombe kele na kati ya mabundu ya kuluta nene na ntu-mbanza ya Congo, sambu yo kele na kisika mosi ya mbote na kati ya mbanza Kinshasa mpi yo kele ti disolo ya kitoko. Nzo-nzambi yai kevandaka ve kaka sambu na bantu ya Gombe, kansi mpi sambu na bantu yina kekatukaka na babwala yankaka mpi na bansi yankaka.

## Adrese mpi bansangu ya bantu

* Adresse: Avenue Père Boka, Gombe, Kinshasa, République démocratique du Congo.

Ntangu: Ba Misa ya Lumingu kesalamaka na 7h00, na 9h30 mpi na 18h00.

## Tala mpi
[Bangogo ya kemonisa kisina ya foto ya kele na lutiti 3]

## Bansoba ya kele na nganda

## Bisika ya nkaka
Camp ya basoda ya Tshatshi

**Camp Lieutenant-Colonel Tshatshi** basoda ya Congo kele na kati ya basoda ya kuluta ngolo na Congo (RDC). Na Ngaliema, na Kinshasa, camp yai kele kisika ya nene na kati ya organizasio mpi bisalu ya basoda ya République Démocratique du Congo (FARDC). Yo kele mpi kisika mosi ya nene ya basoda mpi ya bamfumu ya politiki, yo yina yo kele kisika ya nene ya basoda mpi ya bamfumu ya luyalu ya insi.

## Disolo ya ntama
Camp Tshatshi tungamaka na ntangu ya luyalu ya koloni ya Belgique sambu na kukumisa ngolo luyalu ya koloni na Léopoldville (bubu yai Kinshasa). Na nima ya kimpwanza ya RDC na mvu 1960, bo pesaka yo zina ya Lieutenant Colonel Joseph Damien Tshatshi1 sambu na kupesa lukumu na bantu ya nene ya istware ya kisoda ya insi. Na nima, yandi kumaka mfumu ya kimvuka ya basoda ya Congo (FARDC).

Katula kisalu na yandi ya kisoda, Camp Tshatshi me zabanaka mpi sambu na bisalu ya mfunu ya luyalu, bonso nzo ya mfumu ya insi ti ba biro ya bamfumu ya basoda.

## Mambu ya nene ya kele na kati
Yandi kele mfumu ya kimvuka mosi ya basoda ya Congo (FARDC). Yo kele kaka ve kisika yina basoda ke tulaka basoda na bo, kansi mpi kisika yina bo ke zingaka mpi kisika ya bo ke twadisaka basoda na bo. Ata yo vandaka fioti na kufwanisa ti Kan ya Kokolo, yo vandaka ti bisika mingi ya kusala.

## Bansi ya kele na kati
Kan ya Tshatshi kele na kisika mosi ya mbote na Kinshasa, pene-pene ya bisika ya nene ya luyalu mpi ya politiki. Banzila mingi ya nene mpi bisadilu ya nkaka ya mfunu kele na nziunga na yo, yo ke pesaka nzila na banzila ya nene ya mbanza mpi na bimvuka ya leta.

## Kisalu na yandi
Camp Tshatshi kele na bisalu mingi ya mfunu:

Yandi kele mfumu ya kimvuka ya basoda ya Congo (FARDC).

# Bisika ya kulala: Kisika ya nkaka ya kulala kele sambu na bamfumu ya basoda ti mabuta na bo.

Basoda ya ke taninaka prezida: Basoda ya ke taninaka prezida me zabanaka mingi sambu na kisalu na bo ya kutanina bamfumu ya leta mpi bantu ya lukumu, mu mbandu prezida ya République.

## Luzingu ya bantu
Ata kisalu na yo vandaka ya kusala kisalu ya kisoda ti ya politiki, Camp Tshatshi vandaka mpi kisika ya bo vandaka kubumba bantu. Bo vandaka kupesa bantu yai, mingi-mingi mabuta ya bamfumu ya nene ya basoda, nswa ya kukwenda na bisika ya nkaka. Kansi, sambu luzingu na kan vandaka mfunu mingi, yo vandaka kulomba kuzitisa bansiku ya ngolo.

## Ntendula na yo
Camp Tshatshi ke monana bonso kisika ya ngolo ya basoda mpi kidimbu ya kiyeka ya leta na République Démocratique du Congo. Basoda ya insi yai kele kimvuka mosi ya basoda yina me salaka bamvula mingi mpi ke taninaka bimvuka ya nene ya insi.

Kansi, bonso bisadilu ya nkaka ya basoda na RDC, Camp Tshatshi ke kutana ti bampasi mingi, mu mbandu, yo ke lomba nde bo tomisa mpi bo tanina bisadilu yango. Ata mpidina, yo kele mfunu sambu na kutanina insi.

## Tala mpi
[Bangogo ya kemonisa kisina ya foto ya kele na lutiti 3]

## Bansoba ya kele na nganda

## Bisika ya nkaka
Camp yaba soda ya Kibomango

**Camp militaire ya Kibomango** kele kisika ya kelongaka ba soda ya Congo ya Kikongo (FARDC), na commune ya N'sele, na Kinshasa, na nzila ya nene N°1, kiteso ya bakilometre kumi katuka na aéroport ya Ndjili.

## Disolo ya luzingu
Na mvu 2001, bo salaka nkinsi mosi na kan ya Kibomango sambu na kukatula bana 281 na kisalu ya kisoda, yina bantu ya bwala yina kebingaka nde "kadogos". Baleke yai, mingi na kati na bo kuvandaka na bamvula banda na 15 tii na 17, bo bakaka bo na kimvuka ya basoda ya Alliance des Forces Démocratiques pour la Libération du Congo (AFDL) na mvu 1996 to 1997. Na nima ya kusala feti, bo nataka bo na kisika ya bo vandaka kutinda bantu na Kimuenza sambu na kusadisa bo na kuvutuka na luzingu ya mbote.

## Banzo-nkanda ya sipesiali
Na Aprili 2022, camp ya Kibomango vandaka kisika ya kimvuka ya zole ya "bataljon ya mfinda" ya FARDC. Kimvuka ya France na Gabon (EFG) pesaka maboko na lukanu ya kupesa ngolo na ba FARDC sambu na kunwanisa bimvuka ya binwani na esti ya insi. Formasio yina kusalaka kiteso ya bangonda tatu, mpi yo vandaka ti malongi ya metala kunwana na mfinda, kufwa masasi na munduki, kunwana ti bima ya kepanzanaka yina bo kesalaka na maboko, mpi kusadisa bantu yina kele na mpasi. Basoda ya kimvuka ya basoda ya batablo bakaka mpi formasio ya sikisiki sambu na kusadila kisika ya bo ke tindaka basoda sambu na kusala kisalu.

Na kilumbu ya 9 ngonda sambanu ya mvu 2022, na camp ya Kibomango, bo salaka nkinsi ya nsuka ya formasio yina, na ntwala ya ambasadere ya France na RDC, bamfumu ya nene ya basoda ya Congo, mfumu ya basoda ya France na Gabon, ti mimonisi ya kimvuka ya Nations-Unies na RDC (MONUSCO).

## Bisika ya kupona sambu na kubaka mambu ya nkaka
Na ngonda ya Yuni ya mvu 2009, bantu kumaka kudiyangisa sambu na kuteka kitini ya ntoto yina vandaka na Kibomango, kisika bo vandaka kulonga basoda. Bamfumu ya bwala yina kutekaka bitini ya ntoto yina, mpi leta kupesaka mikanda ya leta yina vandaka kumonisa nde bo tekaka ntoto yango. Sambu mambu vandaka kusalama mutindu yina, Ministre ya Bima ya Ntoto salaka komite mosi sambu na kutadila diambu yina mpi kusosa mutindu ya kuyidika mambu na ngemba yonso, mu mbandu kupesa bantu yina ke zola kusumba bisika ya nkaka ya mpa.

Camp militaire ya Kibomango ke landa na kusala kisalu ya mfunu sambu na kulonga mpi kupesa ngolo na ba FARDC, na mpila nde yo ke pesa maboko na ngemba mpi na lutaninu ya République Démocratique du Congo.

## Tala mpi
[Bangogo ya kemonisa kisina ya foto ya kele na lutiti 3]

## Bansoba ya kele na nganda

## Bisika ya nkaka
Ados Ndombasi

**Ados Ndombasi Banikina**, butukaka na kilumbu 28 ngonda tanu ya mvu 1978 na Bruxelles, kele muntu ya politiki na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi (RDC). Yandi kele bubu yai depite ya yinsi, yandi kele mumonisi ya kitini ya Funa na kizunga ya Kinshasa.
Nzo-nkanda ya nene ya Kinshasa

**Nzo-nkanda ya nene ya Kinshasa** (USAKIN) kele nzo-nkanda ya nene ya kinsweki yina kele na Kinshasa, mbanza-mfumu ya Repubilika ya Kongo (RDC). Sambu bo kezabaka mfunu ya malongi ya mbote, USAKIN kevukisaka bikalulu ya mbote, malongi ya kuluta mbote, mpi kudipesa na kimvuka sambu na kunwana ti mambu ya mpasi yina kebwilaka bantu ya insi na bo mpi ya inza ya mvimba.

## Mambu ya ntama
Université Saint Augustin de Kinshasa (USAKIN) kele iniversite ya nene ya kele na Kinshasa, ntu-mbanza ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi (RDC). Bo kangulaka yo na mvu 1981, na ngindu ya bantu ti ya Kikristu, na nsadisa ya malongi ya Santu Augustin, mosi na kati ya Batata ya Dibundu ya Katolika.
Camp ya basoda ya Kitona

**Camp ya basoda ya Kitona** kele mbanza ya nene na Kongo-Central na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi (RDC). Kimvuka ya nene ya basoda ya Congo (FARDC) kele na kiyeka ya kutanina mpi kulonga basoda ya Congo (FARDC).

## Disolo ya luzingu
Bo tungaka camp ya basoda ya Kitona na nsungi yina Belgique vandaka kuyala, ntangu basoda ya Belgique vandaka kusadila yo bonso kisika ya kutina bitumba. Kisika yina yo vandaka kusadisa bo na kutwadisa bitumba mpi kutanina insi. Na nima ya kimpwanza ya Kongo na mvu 1960, boloko yina kumaka kisika ya kisalu ya ngolo ya basoda ya mpa ya insi yina mpi yo landaka na kuvanda kisika ya mfunu na mambu ya basoda ya insi yina.

Kambi yango zabanaka mingi-mingi na ntangu ya mvita ya ntete ya Kongo (1996-1997) ti na mvita ya zole ya Kongo (1998-2003). Kitona vandaka kisika mosi ya nene ya bitumba, mingi-mingi sambu na basoda ya bansi ya banzenza yina vandaka kunwanina bansi ya nkaka.

## Kisika mpi mambu ya bo salaka
Kan ya Kitona kele na lweka ya nzadi-mungwa ya Atlantique, na kisika mosi ya kele na ndilu ya Angola. Sambu mbanza yai vandaka pene-pene ya Yeruzalemi, yo sadisaka yo na kukuma mbanza mosi ya mfunu mingi sambu na banzietelo mpi sambu na kuditanina.

Kisika yango kele ti:

* Kisika ya kusala bangalasisi ya basoda, mu mbandu bisika ya bo ke losilaka minduki mpi bisika ya kusala bangalasisi.
* Banzo sambu na basoda ti mabuta na bo.

Yo kele kisika mosi yina basoda ke bwaka sambu na kubumbana mpi kusala ba avio. Sambu kan kuvandaka nene mpi yo vandaka ntama ti babwala yankaka, yo vandaka kisika mosi ya mbote sambu na kusala bisalu ya nene ya basoda.

## Kisalu ya ntangu yai
Bubu yai, camp ya basoda ya Kitona bo kesadilaka yo ntetentete sambu na kulonga basoda ya mpa mpi sambu na kusala bansaka ya nene ya kisoda. Yandi kele mpi mfumu ya kimvuka mosi ya basoda ya Congo (FARDC).

Basoda yina vandaka kusala na kan yango vandaka kukwenda na babwala ya pene-pene sambu na kunwana ti mambu yina vandaka kigonsa sambu na lutaninu ya insi na bo.

## Banzo ya Kimfumu ya mpa
Na bamvula ya mekatuka kuluta, guvernema ya Congo, ti bampangi ya bansi ya nzyunga, kusalaka bikesa sambu na kuyidika mpi kutomisa bima ya mfunu ya mbanza Kitona. Bangidika yai kele sambu na kutomisa mutindu ya kusala kisalu na kan yina mpi kukumisa ngolo disipline mpi ngolo ya basoda ya Congo.

## Mfunu ya nene
Camp ya kisoda ya Kitona kele kaka kidimbu ya kisoda ya RDC mpi kisika ya ngolo ya kisoda ya RDC. Kisika ya mbote yina Congo kele na yo mpi bisadilu na yo ya mfunu ke sadisaka yo na kutanina insi mpi na kulonga basoda ya Congo mutindu ya kunwana ti bampasi ya bilumbu yai.

## Tala mpi

## Bisika ya nkaka

## Bansoba ya kele na nganda

## Bisika ya nkaka
Camp ya basoda ya Bobozo

**Camp militaire ya Bobozo**, nzo-nkanda ya basoda ya Kananga, kele nzo-nkanda ya basoda ya kele na Kananga, na provense ya Kasaï-Central, na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi. Bo pesaka zina na yandi na Général Louis de Gonzague Bobozo (1915  ⁇  juillet 1982), yina salaka bonso mfumu ya basoda ya Kongo na 1965 tii na 1972.

## Disolo ya luzingu
Na nsungi ya bamvula mingi, mambu mingi ya nene kusalamaka na kan yina. Na mvu 1998, bo monaka nde bantu 203 kubelaka maladi ya ntu mpi 79 kufwaka na yo banda na Septembri tii na Desembri ya mvula yina. Kimvuka ya ONU yina ketalaka mambu ya mavimpi na ntoto ya mvimba kupesaka bantu bankisi ya kuditanina ti maladi mpi ya kufwa bavirisi sambu na kumanisa maladi yina, mpi nsukansuka maladi yango kumanaka.

## Mambu ya Ntama ya Beto Me Salaka
Bo salaka bikesa sambu na kutomisa luzingu ya bantu na kan yina. Kimvuka yina ketalaka mambu ya bantu yina kekwendaka na bansi yankaka (OIM) kusalaka pula mosi sambu na kuyidika banzo 40 yina kele ti banzo nsambwadi na konso nzo, mpi banzo zole ya bantu yina mekwendaka kuzinga na bansi yankaka (Foyer social), mpi bo tungaka banzo tanu ya kuyobisila bantu. Na nima, yandi pesaka mbongo na basoda ya Congo-Kinshasa sambu na kusadisa bo na kutunga kan ya bitumba.

Na Yuli 2024, Kimvuka ya Nations-Unies ya ke talaka ntalu ya bantu (UNFPA) yidikaka kisalu ya kubongisa mabuta na camp, sambu na kumonisa luzolo na bo ya kusala sambu na mavimpi ya kuvukisa nitu ya bantu yina ke zingaka kuna.

## Bisika ya kupona sambu na kubaka mambu ya nkaka
Barapore ya ketadila banswa ya bantu kutubilaka mpi kan yina. Kimvuka ya leta ya Etats-Unis me zaba nde bo nataka bantu yina bo vandaka kuyindula nde bo kele ba militants na camp ya basoda ya Bobozo na Kananga, kisika bo vandaka kupesa bo mpasi mingi.

## Tala mpi

## Bisika ya nkaka ya bo me sonika

## Bansoba ya kele na nganda

## Bisika ya nkaka
Camp ya basoda ya Ceta

**Camp militaire ya CETA** kele kizunga mosi ya Kongo ya Dimokalasi (FARDC) ya kele na commune de la nsele na Kinshasa. Yo kele kisika mosi ya mfunu ya bo kelongaka mpi kezingaka basoda ya mpa.

## Disolo ya luzingu
Kan ya CETA kusalamaka na nsungi ya luyalu ya koloni ya Belgique mpi na luyantiku yo vandaka kisika ya ntete ya basoda ya koloni. Na nima ya kimpwanza ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi na mvu 1960, bo kotisaka yo na kisalu ya kisoda ya insi. Na nima, yo kumaka kisika mosi ya mfunu sambu na kulonga basoda ya mpa mpi kisika yina basoda vandaka kuluta sambu na kuvingila nde bo tinda bo na bisika yankaka.

## Banzo-nkanda ya sipesiali
Kambi ya CETA kele ti baprograme mingi ya malongi ya kisoda, mu mbandu malongi ya me tala bima yina basoda fwete sadila, kisalu ya kisoda, mpi lutaninu. Lukanu ya formasio yai kele ya kusadisa basoda na kunwana ti mambu ya mpasi ya bilumbu yai yina ke nwanisaka insi na bo mpi yina ke tulaka luzingu na bo na kigonsa. Dyaka, bo mekatuka kusala banzo-nkanda ya sikisiki, bonso yina metala mavimpi ya kuvukisa nitu mpi banswa ya bankento, sambu na kusadisa bankento yina kesalaka kisalu ya kisoda mpi kusadisa bo na kuvanda na mavimpi ya mbote.

## Bisika ya kupona sambu na kubaka mambu ya nkaka
Kambi ya CETA ke kutana ti bampasi ya bima ya kuzingila, mingi-mingi sambu na mpasi ya bima ya kuzingila na mbanza ya Kinshasa. Bitini yina kele pene-pene ya kan kele kisika mosi ya mavwanga kebasikaka mbala na mbala na kati ya basoda ti bantu to bakompani yina kele ve ya leta. Mambu yai menataka mavwanga na yina metala mutindu ya kutanina bisika yina basoda kele. Mambu yai ke monisa nde beto fwete yidika ntoto mpi kutanina bisika ya mfunu yina basoda ke sadilaka.

## Mambu ya mpasi ya bantu ke kutana ti yo
Na Augusti 2023, bantu kumaka kudiyangisa sambu na luzingu ya bantu yina bo vandaka kutinda na camp ya CETA. Bo vandaka kuvingila bamposo mingi sambu na kubaka bisika na bo ya kisalu, mpi bo vandaka ve ti bima ya mfunu ya kuzingila, yo yina bantu vandaka kudiyula kana bo ta vanda na lutaninu mpi kana bo ta zinga mbote na kan.

## Bangindu ya Mbote
Ata bo kutanaka ti mambu yai yonso, bo salaka bikesa mingi sambu na kutomisa luzingu ya bantu yina vandaka na kan. Mu mbandu, bo pesaka bankento yina kele basoda formasio na yina metala kubasisa mavumu kukonda kigonsa mpi mavimpi ya kubutisa, ebuna yo sadisaka bo na kukuma ti mavimpi ya mbote mpi na kuditanina.

## Tala mpi
[Bangogo ya kemonisa kisina ya foto ya kele na lutiti 3]

## Bansoba ya kele na nganda

## Bisika ya nkaka
Camp ya basoda ya Nyamunyunyi

**Camp ya basoda ya Nyamunyunyi** kele na territoire ya Kabare, pene-pene ya aéroport ya Kavumu, na provense ya Sud-Kivu, na République démocratique du Congo (RDC). Kisika yai bo ke sadilaka yo mingi-mingi bonso kisika yina bo ke tulaka basoda yina me sala bitumba na ntangu ya mvita sambu na kusadisa bo na kusala kisalu ya ngolo.

## Disolo ya luzingu
Na nima, yandi kumaka mfumu ya kimvuka mosi ya basoda ya Congo (FARDC). Banda bo salaka kimvuka yai, yo mesadisaka mingi na kutula ngemba mpi na kutula ngemba.

Na ngonda ya zole ya mvu 2020, bantu makumi zole na zole ya kimvuka ya binwaninu ya Nyatura, yina mfumu na bo Mathias Karume vandaka kutwadisa, kwendaka na kimvuka ya basoda ya République démocratique du Congo. Bo nataka bo na kan ya Nyamunyunyi sambu na kuyantika kisalu ya kukatula bo na kisalu. Kaka na mvula yina, basoda kiteso ya 1 200 kuyambulaka bisalu na bo mpi bo kumaka kuzinga na kan yina, mutindu Clovis Munihire Maheshe, Coordinateur Interprovincial de l'Appui au Process DDRC (Démobilisation, Désarmement et Réinsertion Communautaire) kutubaka.

## Bisika ya kupona sambu na kubaka mambu ya nkaka
Ata yo kele kisika mosi ya nene, camp ya Nyamunyunyi kele na mavwanga mingi:

Luzingu ya mpasi: Mbala mingi basoda ya ntama vandaka kubokuta sambu bo vandaka ve ti bisadilu ya mbote ya kuzingila mpi bo vandaka ve ti bima ya kufwana sambu na kuzinga mbote. Na kati ya mambu yango, beto lenda tanga kukonda madia, lusansu, mpi masa ya bunkete.

* Kisika ya mbote ya kuvanda: Rapore mosi ya bo salaka sambu na kutendula mambu ya bo vandaka kusala kumonisaka nde basoda mingi vandaka kubikala na kan ya konsatrasio na nsungi ya nda kukonda lusadisu to bisalu ya mfunu. Yo yina, bantu yankaka na kati na bo kukatukaka na kan yina sambu na kukwenda kuvukana ti bimvuka yankaka ya bantu yina vandaka kunwana to sambu na kusala mambu ya nku.
* Bampasi ya kuvutuka na luzingu: Bantu mingi yina vandaka ntete na bitumba ke tubaka nde bo ke kukaka ve kukota na bisika yina bo vandaka kuzinga sambu bo ke monaka nde bo kele bantu ya mpamba mpi bo ke zwaka ve mbongo ya kusadisa bo.

## Tala mpi

## Bisika ya nkaka ya bo me sonika

## Bansoba ya kele na nganda

## Bisika ya nkaka
Nzo-nkanda ya nene ya teknolozi ya Campus ya Bel

**Nzo-nkanda ya nene ya tekinolozi ya Bel Campus** (UTBC) kele nzo-nkanda ya kimunganga ya kele na Kinshasa, na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi. Na Desembri 6, 1997, **M. Léopold Bossekota W'atshia** atshia, bo pesaka yandi nswa na nsadisa ya Nsiku No. 06/0106 ya Yuni 12, 2006.

## Kisika
UTBC kele na nimero 17 ya balabala ya 8, quartier industriel, na commune ya Limete, na Kinshasa.
Paruasi ya santu Petelo

**Paroisse Saint-Pierre** dibundu ya Katolika ya Kongo ya Dimokalasi (Kinshasa) kele dibundu ya Katolika ya kele na mbanza ya Kinshasa, ntu-mbanza ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi (RDC). Dibundu yango kele na kati ya ba paroisse ya ntama mpi ya nene ya Kinshasa. Dibundu yai kele kisika ya nene ya lusambu mpi ya luzingu ya bantu.

## Disolo ya ntama
Bo tungaka paroisse ya Saint-Pierre na bamvu 1940 sambu na kulungisa bampusa ya kimpeve ya bantu yina vandaka kukuma mingi na Kinshasa mpi na babwala ya nzyunga. Bo pesaka yo na ntumwa Piere, longoki ya ntete ya Yezu mpi pape ya ntete ya Dibundu ya Katolika.

Na nima ya bamvula mingi, paroisse yango kumaka kisika ya balukutakanu ya bantu ya Kinshasa mpi ya babwala ya nzyunga.

## Banzo-zulu
Dibundu ya Saint-Pierre mezabanaka sambu na mutindu na yo ya nene ya kutunga. Tala mambu yai: Na ntwala na yo, bo me tula bifwanisu ya luzingu ya Santu Piere.

* Nzo-zulu mosi ya kele ti makelele ya ngolo ya kengenga na kati-kati ya mbanza mpi yo kemonanaka na bisika mingi na mbanza.
* Yo vandaka ti bifwanisu ya kitoko ya bo salaka na mabaya, bafenetre ya mikubu ya kuswaswana, mpi bifwanisu ya bantumwa 12.

Na kati-kati ya nzo-nzambi kuvandaka ti mesa-kimenga mosi ya nene, yina kuvandaka ti bamwinda mpi kulunsi.

## Bisalu ya kingungudi
Paroisse Saint-Pierre kele ti bisalu mingi ya kimpeve, ya kulonga, mpi ya kusadisa bantu, mu mbandu:

Bo kesalaka Misa konso kilumbu, mingimingi na Lumingu. Ba Misa ya sipesiali kesalamaka mpi na bilumbu ya bankinsi ya dibundu.

* Malongi ya dibundu: Dibundu yango kepesaka malongi ya katekisimo na bana, na batoko, mpi na bambuta, mpi bo keyidikaka bo sambu na malongi ya dibundu bonso mbotika, kubaka mbotika, mpi makwela.
* Kufunguna masumu mpi kusamba: Bo kesalaka mbala na mbala bisalu ya kufunguna masumu, mpi bimvuka ya bantu yina kesambaka kevukanaka sambu na kuyindula mpi kusamba.

Bimvuka mpi bimvuka ya bantu: Dibundu kele ti bimvuka mingi, mu mbandu bimvuka ya bankunga, bimvuka ya batoko, bimvuka ya bankento, mpi bimvuka yina kesadisaka bantu ti makabu ya mawa.

## Kudipesa na bisalu ya bantu
Paroisse Saint-Pierre kesalaka mpi kisalu ya nene sambu na kutomisa luzingu ya bantu ya bwala yina na nsadisa ya bisalu ya kusadisa bantu mpi bisalu ya kusadisa bantu. Na kati ya bisalu na yo ya mfunu beto lenda tanga:

* Kusadisa bantu yina kele na mfunu ya lusadisu na kupesaka bo madya, bilele, mpi lusadisu yankaka.
* Kusyamisa bantu na kulonguka, na nsadisa ya banzo-nkanda ya dibundu mpi ya ba bourse sambu na baleke yina kele na mpasi.
* Kusadisa bantu na kuzaba mambu ya metala mavimpi, kuditanina na bamaladi mpi kusala kumosi.

## Kutanina mpi radiation
Dibundu ya Saint-Pierre kele kisika mosi ya mfunu mingi sambu na dibundu ya Katolika ya Kinshasa. Yo kele kaka ve kisika ya kusamba ti ya kusala nkinsi, kansi mpi kisika ya bumosi mpi ya bumosi sambu na bantu ya mbanza ya Kinshasa. Lukumu na yandi kusukaka ve kaka na mbanza yina, kansi yo bendaka mpi bantu yina vandaka kukatuka na bisika yankaka ya mbanza yina.

## Tala mpi
[Bangogo ya kemonisa kisina ya foto ya kele na lutiti 3]

## Bansoba ya kele na nganda

## Bisika ya nkaka
Jean-Lucien Bahuma Ambamba

Mfumu ya basoda **Jean-Lucien Bahuma Ambamba**, butukaka kilumbu 26 ya ngonda ya sambanu ya mvu 1957 na Yangambi na kizunga ya Orientale, kizunga ya Tshopo ya bubu yayi, yandi vandaka na kati ya promotion ya kumi ya Nzo-Nkanda ya Kulonga Basoda ya EFO/Kananga. Yandi me sala mpi ba formasio mingi ya basoda na kati ya Division spéciale présidentielle (DSP) na nsi ya lutwadisu ya Mobutu
, yandi kele mfumu ya basoda ya Repubilika ya Kongo (FARDC).

Yandi kele mfumu ya kizunga ya basoda ya 8, na kizunga ya Kivu ya Nord, na yandi Colonel Mamadou Ndala na ba bataillons na yandi me nunga ba éléments ya 23 Mouvement mars -M23- me fwa na kilumbu ya samedi 30 août 2019 2014 na Afrika ya Sudi, na nima ya kusala aksida ya ntima (CVA) .
Samu na bifu na yandi ya zulu, mfumu ya basoda ya ntangu yina pesaka yandi kisalu ya mfumu ya centre ya formation ya ba commando ya Pambwa na Ubangi ya Nord, ntangu fioti na ntwala ya kusoba luyalu yina nataka yandi na kukota na dipapa ya minduki ya Mouvement de la Libération du Congo. ([MCL]]) ya Jean-Pierre Bemba.

## Luzingu
Yandi butukaka na kilumbu 26 ya ngonda ya sambanu ya mvu 1957 na Yangambi na kizunga ya ntama ya Orientale mpe bubu yayi kizunga ya Tshopo na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi mpe yandi fwaka na kilumbu ya 30 ya ngonda nana ya mvu 2014. Mpe yandi fwaka na kilumbu mosi ya Samedi, kilumbu ya 30 ngonda nana 2014 na sudi ya kontina ya Afrika na insi ya Nelson Mandela na Pretoria na Afrika ya Sudi na nima ya maladi mosi (AVC).

Yandi kele muntu ya mayele na mambu ya minduki ya nene ti ya ba kamio ya ngolo, yandi landaka formasio ya kulandana ya bamfumu ti ya basoda, mpi yina ya Nzo-Nkanda ya Nene ya Bitumba ya Yaoundé, na Cameroun. Yandi longukaka mpi na nzo-nkanda ya nene ya ke longaka mambu ya me tala lutaninu na mbanza Kinshasa.  Yandi vandaka lulendo ya Basoda ya Repubilika ya Kongo (FARDC) mpi yandi vandaka kumonana bonso muntu ya ke katulaka bantu na kimpika ya teritware ya Beni.

## Mutindu
Mfumu ya basoda Bahuma Ambamba me longuka kisalu ya mfumu ya basoda na nzo-nkanda ya basoda ya Kananga na nzo-nkanda ya basoda ya “EFO” ya mvula kumi na mosi (11) ya kutombula. Yandi vandaka mpi me baka mutindu mingi ya basoda na kati ya Division Spéciale Présidentielle (DSP) 2 République.

## Parcours aux FARDC
Mfumu ya basoda Jean-Lucien Bahuma Ambamba yantikaka kisalu na yandi ya kisoda na nsi ya luyalu ya Maréchal Mobutu, yandi bakaka malongi ya ntete na nzo-nkanda ya kulonga basoda (EFO Kananga). Yandi vandaka na nima kilandi ya mfumu ya Nzo ya Basoda ya Mfumu ya Insi, yina vandaka kutala bisalu ti bansangu ya kinsweki, mpi kilandi ya mfumu ya basoda yina vandaka kutala mambu ya luyalu ti ya bisalu ya kutunga. Na ngonda kumi na mosi 2022, yandi me ponama lieutenant général na nsiku ya mfumu ya insi.

Mfumu ya basoda vandaka ex-Faz yina fwete luta na kukolama ya Jean-Pierre Bemba na nima ya luyalu ya Mobutu. Yandi ponamaka na Yuli 2012 ..

## Tala mpe

### Masolo ya ke wakana
* Marcel Mbangu Mashita
* Célestin Mbala
* Didier Etumba Longila
* Christian Tshiwewe Songesha
* Jules Banza Mwilambwe

## Banoti na ba referansi
Camp ya basoda ya Lwama

**Camp Militaire Lwama** basoda ya Congo me tula yandi na kizunga ya Maniema, na République Démocratique du Congo (RDC). Yo kele kisika mosi ya mfunu sambu na kuditanina mpi kutanina ntoto ya mvimba, mingi-mingi sambu na kisika yina yo kele mpi mfunu na yo sambu na kunwanisa bimvuka ya basoda mpi bigonsa ya nkaka yina ke tulaka ngemba.

## Disolo ya luzingu
Yandi kele mfumu ya kimvuka ya basoda ya Congo (FARDC) ya kele na ntu-mbanza ya Kisangani. Na nima, yandi kumaka mfumu ya kimvuka mosi ya basoda ya Congo (FARDC).

Na mvu 2000 ti 2010, kisika ya Lwama vandaka na bitumba mingi sambu na kuvutula kiyeka ya leta na kisika yina luyalu vandaka mingi ve mpi bimvuka ya basoda vandaka kukota mbala na mbala.

### Kisalu na yandi ya nene
Camp militaire ya Lwama kele na ba unité ya ba FARDC yina kele na kiyeka ya kutula ngemba na kisika yina mpi kutanina bantu ya kukonda minduki2. Bisalu ya nene ya basoda ya Lwama kele:

* Kunwanisa bimvuka ya basoda ya insi na beto mpi ya banzenza.
* Kutanina bisadilu ya mfunu mpi banzila ya nene ya bansangu.
* Kusadisa bantu na ntangu bo ke kutana ti mambu ya kintulumukina, mu mbandu bisumbula ya lugangu to bampasi ya bantu.

Camp yina kele mpi kisika ya kuvukisa bisalu ya kimvuka ya basoda na Maniema ti ba province yina kele na nziunga na yo, sambu na kusadisa na kutula ngemba na kitini yina ya insi.

## Mambu ya Mpasi
Bonso bisika mingi ya nkaka ya basoda na RDC, Camp Lwama ke kutana ti mambu mingi ya mpasi3, mu mbandu:

* Kukonda bisadilu ya mpa mpi bima ya mfunu sambu na kusala kisalu mbote.
* Bampasi ya bima yina vandaka kubasika sambu na insi ya Maniema yina vandaka ya kukabwana ti bansi yankaka.
* Mfunu ya kukumisa dyaka ngolo disipline mpi formasio ya basoda sambu na kulungisa bampusa ya kisalu ya ntangu yai.

## Kikalulu na yo na insi
Yandi kele mfumu ya kimvuka mosi ya basoda ya Kongo-Kinsasa yina kele na ntu-mbanza ya Kongo-Kinsasa. Ata bampasi kele kaka, bikesa ya ba FARDC sambu na kutanina bantu mpi kuvutula kiyeka ya leta me sadisa na kukulumusa kiyeka ya bimvuka ya binwaninu mpi kutomisa mambu ya me tala lutaninu na bisika ya nkaka.

## Banzikisa ya bilumbu kekwisa
Basoda ya Congo kele na kati ya bantu yina kele na maboko ya luyalu ya Congo, yina kele na kati ya bantu yina kele na maboko ya luyalu ya Congo. Camp militaire ya Lwama fwete landa na kusala kisalu ya nene na bikesa yai, mingi-mingi na kutomisa lutaninu na provense ya mfunu bonso Maniema.

## Tala mpi
[Bangogo ya kemonisa kisina ya foto ya kele na lutiti 3]

## Bansoba ya kele na nganda

## Bisika ya nkaka
Camp ya basoda ya Lubero

**Camp Militaire Lubero** basoda ya Congo kele na mbanza Lubero, na provense ya Nord-Kivu, na esti ya République Démocratique du Congo. Na nima, yandi kumaka mfumu ya kimvuka mosi ya basoda ya Congo (FARDC).

## Disolo ya luzingu

## Banzikisa
Camp Lubero kele kisika mosi ya basoda ya Congo me tungaka sambu na kunwanisa bimvuka ya bantu yina ke nwanisaka luyalu na esti ya RDC na nima ya kubaka kimpwanza. Ntete, bo tungaka yo bonso kisika ya lutaninu sambu na kutanina banzila mpi kutanina bantu ya bwala yina na bantu ya mubulu yina vandaka kunwanisa bo.

## Bisika ya kupona sambu na kubaka mambu ya kuwikidila
Na ntangu ya mvita ya ntete ti ya zole ya Kongo, ti na mvita yina landaka, Camp militaire ya Lubero vandaka kisika ya mfunu ya kuluta sambu na basoda ti bimvuka ya ba ntu-ngolo. Basoda ya kimvuka ya Mai-Mai, ADF (Allied Democratic Forces) ti bimvuka ya nkaka ya basoda vandaka kunwanisa mbala na mbala mbanza yai.

Na nima ya kunwanisa Kivu ya Nordi na Mayi Mayi Mayi, basoda ya Congo kwendaka na Kivu ya Sudi sambu na kunwanisa mbanza Walikale, Beni, mpi Masisi.

## Kisalu ya ntangu yai
Yandi kele mfumu ya kimvuka ya basoda ya Congo (FARDC). Yandi ke sala bonso kisika ya kimfumu sambu na bisalu ya kupesa lutaninu na Lubero ti bisika yina kele pene-pene, kisika ya kukonda lutaninu ya bimvuka ya binwaninu kele kigonsa ya ntangu yonso.

## Kutanina bantu yina kele ve basoda
Yo vandaka mpi kusadisa bo na kutanina bantu ya bwala yina na bantu ya mubulu. Yandi pesaka kiyeka na basoda ya Congo na mpila nde bo twadisa kisalu ya kutunga nzila na Lubero, kisika yandi me tinda basoda na yandi sambu na kukengila mbanza Lubero.

## Bisika ya kupona sambu na kubaka mambu ya bo me sonika
Katula kisalu na yo ya kisoda, kan yango kuvandaka kisika ya bo vandaka kuluta sambu na kunata madya mpi kusadisa bantu yina kuvandaka na mpasi. Na Lubero, bantu mingi me tinaka bitumba na kati ya insi na bo sambu na kutina mavwanga yina vandaka na bisika ya nkaka na Nordi ya Kivu mpi na Ituri.

## Mambu ya Mpasi
Ata yo kele kisika mosi ya mfunu mingi, Camp Lubero kele ti mambu mingi ya mpasi:

* Pene-pene ya bimvuka ya basoda: Kimvuka ya basoda bonso Mai-Mai ti ADF kele kaka na bwala yai, yo yina bwala yai kele kisika mosi ya kigonsa.
* Kukonda bima ya kusadisa bantu: camp kele na mpasi ya bima ya kusadisa bantu, yina ke kanga ba FARDC nzila ya kusala kisalu na bo mbote.
* Kuzitisa ve banswa ya bantu: Mutindu yo kesalamaka na bisika yankaka ya basoda na ndambu yina, bantu ketubaka nde basoda yina kele na Lubero kezitisaka ve banswa ya bantu, ebuna yo kelembisaka ntima yina bantu ketulaka na basoda mpi na bantu ya bwala yina.

## Mfunu ya nene
Camp Lubero kele kisika mosi ya mfunu na mvita ya kutula ngemba na est ya RDC. Sambu na kisika na yo ya kele na nzila ya mbote mpi pene-pene ya bisika yina bimvuka ya basoda ke yalaka, mbanza yai kele ti mukumba ya nene ya kutanina banzila yina bantu ke lutaka sambu na kunata bima na bansi ya nkaka mpi kutanina bantu ya nkaka.

## Tala mpi
[Bangogo ya kemonisa kisina ya foto ya kele na lutiti 3]

## Bansoba ya kele na nganda

## Bisika ya nkaka
Didier Etumba Longila

**Didier Etumba Longila**, butukaka na Kinshasa na kilumbu kumi na tanu ya ngonda nsambwadi ya mvu 1955, yandi kele mfumu ya basoda ya Kongo, mfumu ya kisoda ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi tuka ngonda ya kumi na mosi ya mvu 1955. 2008 tii kuna yandi bakaka pansio na yandi na Yuli 14, 2018.

## Bikalulu ya luzingu

Na nima ya malongi na yandi ya ntete na nzo-nkanda ya Presbytérien (Protestant) na Lemba Sud I na Kinshasa, Didier Etumba Longila manisaka nzo-nkanda na yandi (option mathématique) na collège Lisanga-Jean Ifoto Bokambanza Bokeleale (ex Pestalozzi) na Kinshasa / Gombe (Kinshasa) ya nsi. Yandi manisaka nzo-nkanda ya luyalu na mvu 1974, bo ndimaka yandi na nzo-nkanda ya teknike ya Iniversite ya Kinshasa, yina yandi yambulaka na nima ya bamvula tatu.

Na mvu 1979, yandi ndimaka na nsaka mosi na Nzo-Nkanda ya Kimfumu ya basoda ya Belgium na Bruxelles mpi na ndambu ya 120 ya kutombula Division ya minduki (Kutombula Paul Henry de La Lindi).

### Nkumbu ya Nzo-Nkanda ya Nene
Didier Etumba Longila kele na diplome ya ntete na mambu ya luzingu ya bantu mpe ya basoda na École royale militaire (ERM)/Bruxelles, diplome ya ntete na mambu ya mambu ya yimbi na Université ya Liège / Belgique mpe d’un Master en Sécurité . Inza ya mvimba (MBA ya mfumu na yina metala kutwadisa mambu ya mpasi mpi baprograme ya inza ya mvimba) na nzo-nkanda ya nene (Paris/France).

### Profile ya basoda
Banda na mvu 1979, mvula ya yandi kotaka na kimvuka mpi na luzingu na yandi yonso ya kisoda, yandi me bakaka badiplome mingi, ba brevet, ba distinction mpi ba decoration ya basoda :
* Diplôme ya Nzo-Nkanda ya Kimfumu ya Basoda (ERM) /Belgique
* Diplôme ya Nzo-Nkanda ya Kimfumu ya Basoda /Bélgique
* Diplome ya nene ya leta
* Diplôme ya Nzo-Nkanda ya Bitumba/Banzila : Nzo-Nkanda ya Kulonguka ya Kuluta Kuzaba ya Mayele ti ya Lutaninu (CHESD) /Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
* Brevet ya mfumu ya basoda ya makulu
* Brevet ya mfumu ya kisalu
* Brevet ya Kavalerie
* Kikalulu B (ERM)
* Kimvuka ya basoda B (ERM)
* Brevet ya muntu ya ke nataka mpunda
* Brevet d'Officier EPS (Malongi ya Nzutu mpi ya Nsaka)

Na nsungi ya kisalu na yandi yonso, yandi kele longi na banzo-nkanda mingi ya ba mfumu ya basoda mpi mingi-mingi na Collège des Hautes Études de Stratégie et de Défense (CHESD) ya République Démocratique du Congo.

## Ba lufutu et luswaswanu
* Grand Officier dans l'ordre national "Héros Nationaux Kabila-Lumumba".
* Mfumu ya nsiku ya Conseil_pour_la_Paix_et_Sécurité_en_Afrique_Centre Communauté économique des États de l'Afrique centrale (CEEAC)
* Kulu ya kikesa ya basoda vandaka ti etoile ya bronze na balutangu ya cinq
* Kitini ya basoda mfumu ya ntete mpi ya zole
* Ntumwa ya Ngemba ya USM
* Nzo-Nkanda ya Kimfumu ya Basoda (Belgique)#Bana ya Nzo-Nkanda ya Kimfumu ya Basoda (Belgique) (Nzo-Nkanda ya Basoda ya Belgique)

## Masolo ya ke wakana

## Tala mpe

### Masolo ya ke wakana
* Marcel Mbangu Mashita
* Célestin Mbala
* Basoda ya basoda, ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
* Marcel Mbangu Mashita
* Jean-Lucien Bahuma Ambamba
* Christian Tshiwewe Songesha
* Jules Banza Mwilambwe

## Banoti na ba referansi
Christian Tshiwewe Songesha

.

Nkuluntu ya kisoda **Christian Tshiwewe Songesha** butukaka na kilumbu 27 ya ngonda kumi na mosi ya mvu 1968 Lubumbashi yandi kele mfumu ya basoda ya Republique Démocratique ya Kongo (FARDC). 
Banda kilumbu ya iya ya ngonda kumi na mosi ya mvu 2022 tii na kilumbu ya 19 ya ngonda kumi na zole ya mvu 2024, yandi kele mfumu ya basoda ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi, nkumbu ya bo ke pesaka na mfumu ya basoda ya insi yai. Na ntwala ya kisalu na yandi ya ntangu yayi, yandi vandaka mfumu ya Garde Républicaine yina kele "na kiyeka ya lutaninu ya mfumu ya insi ti ba installations stratégiques ya nkaka ya lutaninu." Général Tshiwewe me baka kisika ya Lieutenant-Général Célestin Mbala.

## Kifwanisu
Yandi butukaka na mbanza Lubumbashi, na kizunga ya bubu yayi ya Haut-Katanga, na kilumbu ya 27 ngonda kumi na mosi ya mvu 1968. Na mvu 1998, na nima Mobutu Sese Seko kukatuka na kimfumu na Laurent-Désiré Kabila, Christian Tshiwewe yandi vandaka na kati ya bamfumu ya ntete ya basoda ya makulu yina bo tindaka sambu na kulonguka na Soudan. Yandi landaka yau na nzo-nkanda ya kimfumu ya état-major général ya bo ke bingaka "Mura", na Likasi, na provense ya Haut-Katanga. Yandi bakaka formasio ya kunwanisa bateroriste na Angola, na balongi ya Izraele. Yandi landaka nzo-nkanda ya komanda ya ba brigade na kisika ya basoda ya kuluta nene na Kinshasa mpi yandi longukaka mpi na nzo-nkanda ya nene ya ke longaka mambu ya basoda mpi mutindu ya kutanina bantu na Kinshasa.

Yandi vandaka mfumu ya 10e Brigade Mura, yina vandaka na Kinshasa bamvula iya, yantika na 2003. Na 2007, yandi me ponama bonso mfumu ya Régiment 13 ya Garde République, yina vandaka na Lubumbashi. , sadila muna kiyekwa kiaki. mu mvu nyá miakaka. Na nima yandi vutukaka na Kinshasa mpi bo kumisaka yandi kilandi ya mfumu ya Garde Républicaine, yina vandaka kutala mambu ya kinsweki mpi ya bisalu. Na mvu 2020, yandi me kuma mfumu ya luyalu ya mfumu ya luyalu Félix Tshisekedi yandi me tombula yandi na général-major, na nima lieutenant-général.

Na ngonda kumi na zole ya mvu 2024, bo katulaka Christian Tshiwewe Songesha na kisalu mpi bo tulaka mfumu ya basoda Jules Banza Mwilambwe na kisika na yandi.

## Tala mpe

## Masolo ya ke wakana

## Tala mpe
* Marcel Mbangu Mashita
* Didier Etumba Longila
* Célestin Mbala
* Jules Banza Mwilambwe
* Jean-Lucien Bahuma Ambamba

## Malongi na ba referansi
Célestin Mbala

.

Mfumu ya basoda*Célestin Mbala Munsense*' ni afisa wa kijeshi wa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo ambaye anahudumu kama mkuu wa Majeshi ya Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo (FARDC) tangu Julai 14, 2018. Yandi ke monana nde yandi kele muntu ya kwikama na mfumu ya insi Joseph Kabila mpi yandi vandaka ti bisika mingi ya nene na luyalu ya mfumu ya insi mpi na mambu ya basoda na ntwala ya kuponama na yandi, yandi bakaka kisika ya mfumu ya basoda Didier Etumba Longila bonso mfumu ya basoda. Na ntwala, yandi vandaka mfumu ya bisalu ya Biro ya Mfumu ya insi na ntangu ya nda, ata fioti ve banda na mvu 2010, yandi vandaka kusala kisalu ya Brigadier Général. Na ngonda ya nsambwadi ya mvu 2014, ntangu Kabila yidikaka diaka basoda, Mbala vandaka mfumu ya basoda mpi yandi tulaka yandi na kilandi ya mfumu ya basoda sambu na mambu ya luyalu mpi ya transport.

Na mvu 2009, yandi vandaka ndongisila ya basoda ya mfumu ya insi mpi mfumu ya kisalu ya FARDC. Mbala kotaka na makesa na mvu 1975 mpe yandi vandaka ndongisila ya mfumu ya insi Kabila banda mvu 2007. Yandi tubilaka ba diplomate ya banzenza na Kinshasa na mvu 2009 nde ba makesa ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi kele na kati ya kivuvu banda Kongo ya Zole . . Mvita yina salamaka sambu na kuvukisa bantu ya ntama yina vandaka kukolama na luyalu mpi yina vandaka ve ti formasio, mpi sambu yandi vandaka mfumu ya kisalu yandi vandaka kusala bikesa sambu na kumeka kutomisa mambu.

Na nima ya kuponama ya [Félix Tshisekedi] na kifulu ya mfumu ya insi RDC na ngonda tanu ya mvula 2019, yandi ndimisaka Mbala bonso mfumu ya bisalu ya FARDC. Mfumu Tshisekedi me tombula yandi mpi na kimfumu ya mfumu ya basoda.

Na Oktobri 2022, mfumu ya insi Félix Tshisekedi tulaka mfumu ya basoda [Christian Tshiwewe Songesha na kuvanda mfumu ya basoda. Yandi me baka kisika ya Célestin Mbala na kifulu ya mfumu ya basoda. Célestin Mbala kele na kati ya bamfumu yina ke vingila kubaka pansio.

## Malongi na ba referansi

## Tala mpe

### Masolo ya ke wakana

## Tala mpe
* Marcel Mbangu Mashita
* Didier Etumba Longila
* Christian Tshiwewe Songesha
* Jules Banza Mwilambwe
* Jean-Lucien Bahuma Ambamba
Jules Banza Mwilambwe

.

Lieutenant-général "Jules Banza Mwilambwe" kele mfumu ya mpa ya makesa ya Kongo. Yandi butukaka 1971 mpe yandi katukaka na kizunga ya Tanganyika, na sudi ya yinsi, , , , ke yinga Lieutenant-Général Christian Tshiwewe Songesha, Ndaywel ke katuka na DEMIAP ya ntama., , yandi kele mfumu ya kimvuka ya Basoda ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi (FARDC), . 

Tuka kilumbu ya 6 ya ngonda ya ntete ya mvu 2025 tii bubu yai, yandi kele mfumu ya basoda ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi, nkumbu ya bo ke pesaka na mfumu ya basoda ya insi yai. Na ntwala ya kisalu na yandi ya ntangu yayi, yandi vandaka ntuadisi ya zole ya Garde Républicaine yina kele na "kizitu ya lutaninu ya mfumu ya insi mpe ba installations stratégiques ya nkaka ya lutaninu." Général Banza me baka kisika ya Lieutenant-Général Christian Tshiwewe Songesha.

## Kifwanisu
Yandi butukaka na 1971, Lieutenant-Général Jules Banza Mwilambwe me katuka na Tanganyika provense. Yandi zabaka mbote minduki mpi bakamio ya ngolo, yandi landaka malongi mingi yina bo pesaka bamfumu ya basoda mpi bantu yina ke salaka na bitumba, mu mbandu malongi ya Ecole supérieure de guerre na Yaoundé, na Cameroun. Yandi longukaka mpi na nzo-nkanda ya nene ya ke longaka mambu ya me tala lutaninu, na Kinshasa. 

## Nzietelo ya ba FARDC
Mfumu Jules Banza Mwilambwe basikaka na kati ya kimvuka ya basoda 13 ya Garde République kisika yandi salaka mambu ya nene yina pesaka yandi lukumu, . Na ndambu na yandi, yandi vandaka kilandi ya mfumu ya nzo ya basoda ya mfumu ya insi, na kiyeka ya bisalu ti bansangu ya kinsweki, kilandi ya mfumu ya kisoda na kiyeka ya luyalu ti ya nzietolo. Na ngonda kumi na mosi 2022, yandi me ponama lieutenant général na nsiku ya mfumu ya insi.

Na yina, na kimvuka na Lieutenant-Général Banza Mwilambwe Jules kisika Fardc ta yidika diaka mambu sambu na kusukisa mvita yina bo salaka RDC ti Rwanda bamvula zole me luta na Kivu ya Nordi na nzila ya bateroriste M23.

Na ntwala ya kisika yina, Banza Mwilambwe Jules vandaka na kisika ya ntuadisi ya zole ya mfumu ya insi yina vandaka kutala mambu ya luyalu mpe ya kutambula na kati ya basoda ya République, kimvuka ya bantu ya lukumu yina vandaka kutala mambu ya lutaninu ya mfumu ya insi. Mayele na yandi ya kisalu mpi ya kuyidika mambu, mpi mikumba na yandi ya kinsweki, sadisaka yandi mingi na kuponama sambu na kubaka bisika ya nene.

## Tala mpe

### Masolo ya ke wakana
* Marcel Mbangu Mashita
* Célestin Mbala
* Didier Etumba
* Christian Tshiwewe Songesha
* Jean-Lucien Bahuma Ambamba

## Malongi na ba referansi
Camp ya basoda ya Kotakoli

**Camp militaire ya Kotakoli** basoda ya Congo ya Kikesa (FARDC) kele na provense ya Equateur na nordi-westi ya insi. Bo tungaka yo na nsungi yina Belgique vandaka kuyala, mpi yo vandaka kisika yina basoda ya Congo vandaka kubaka formasio.

## Disolo ya luzingu
Bo tungaka yo na ntangu ya luyalu ya ba koloni, basoda ya Belgique vandaka kusadila camp ya Kotakoli na ntwala nde bo pesa yo na luyalu ya Congo ntangu bo bakaka kimpwanza na mvu 1960. Na nsungi ya bamvula mingi, yo vandaka ti mfunu mingi sambu na kulonga basoda ya Congo mpi yo vandaka kisika yina bo vandaka kusala bitumba mingi.

## Kisalu na yandi na malongi ya kisoda
Bo kezabaka kan ya Kotakoli sambu na kisalu na yo ya kulonga basoda ya Congo. Na mvu 2015, Aimé Ngoy Mukena, yina vandaka ministre ya me tala lutaninu na ntangu yina, tubaka nde ntama mingi ve bo ta nata basoda ya ntama yina ke nwana bitumba na Kotakoli na bisika yina bo ke pesaka bo formasio sambu na kusadisa bo na kuvutukila bisalu na bo.

## Luzingu mpi bampasi
Na nima ya bamvula mingi, kan yango kukutanaka ti mambu mingi ya mpasi, mingimingi na yina metala luzingu ya basoda ti ya mabuta na bo. Bikesa me salama sambu na kutomisa mambu yai, mu mbandu kupesa bana ya basoda bakiti ya nzo-nkanda na 2023.

## Mfunu ya nene
Sambu yo kele na kisika mosi ya mfunu, kan ya Kotakoli kele mfunu mingi sambu na kutanina ngemba na nordi-westi ya République Démocratique du Congo. Yandi kele kisika ya nene ya kisalu ya kisoda sambu na kutanina kisika yina mpi kulonga bantu ya mpa ya FARDC4.

Na bunkufi, camp ya basoda ya Kotakoli kele kisika mosi ya mfunu na ba infrastructures ya basoda ya République Démocratique du Congo, ti disolo ya kitoko mpi mfunu ya kulanda na kulonga mpi kutinda basoda ya insi yina.

## Tala mpi

## Bisika ya nkaka ya bo me sonika

## Bansoba ya kele na nganda

## Bisika ya nkaka
Camp ya basoda ya Mura

**Camp militaire ya Mura**, bo ke bingaka kisika yango nde Mura Military Training Center. Yo kele na kitamina ya bakilometre 5 ti Likasi, na provense ya Haut-Katanga, na République Démocratique du Congo. Yandi ke sala bonso centre ya formasio ya ba Forces armées ya République démocratique du Congo (FARDC).

## Kulonguka ya basoda ya fioti
Na ngonda ya Marsi 2021, batoko 207, na kati na bau bankento 5, kotaka na kimvuka ya ba FARDC na nima ya ba ngonda sambanu ya malongi na centre ya Mura. Na kati ya bana ya nzo-nkanda 243 yina kotaka na nzo-nkanda yina, bana 207 kulungisaka na nzo-nkanda yina, disongidila 88,8 na kati ya nkama. Bo pesaka bamfumu ya mpa ya basoda yina bo tomisaka na grade ya ba sergent, kikesa ya kusala mambu na mutindu mosi ya mbote mpi ya mayele sambu na kutanina bumosi ya insi na bo1,2.

## Kubasika ya kimbefo ya choléra na mvu 2024
Na Februari 2024, centre yango kutanaka ti kimbefo ya choléra, na bantu 144 yina vandaka na yo mpi bantu 14 yina kufwaka na mposo mosi. Jenerale Eddy Kapend, mfumu ya kimvuka ya basoda ya distrike ya XXII, kutubaka nde bantu mingi vandaka kuzinga na kan yina sambu yo vandaka ve kisika mosi ya bunkete mpi bantu vandaka mingi. UNICEF kupesaka lusadisu sambu na kumanisa maladi yina mpi kutomisa mambu ya metala bunkete ya lupitalu.

Kimvuka ya basoda ya Kongo ya Dimokalasi (FARDC) kele mpi na kati ya kimvuka ya basoda ya Kongo ya Dimokalasi (FARDC).

## Tala mpi

## Bisika ya nkaka ya bo me sonika

## Bansoba ya kele na nganda

## Bisika ya nkaka
Kampa ya bapolisi ya Kapalata

**Camp ya basoda ya Kapalata** nzo-nkanda yango kele na kitamina ya bakilometre kiteso ya 35 na nordi ya Kisangani, na provense ya Tshopo, na République Démocratique du Congo (RDC). Bo kesadilaka yo ntetentete sambu na kulonga basoda ya mpa mpi bapolisi ya insi.

Bo tungaka yo na mvu 1957, mpi na luyantiku yo vandaka kisika ya kupesa formasio na basoda ya Congo. Na nima ya bamvula, kisalu na yandi kumaka mpi kulonga bantu ya Police Nationale Congolaise (PNC), na nsadisa ya bimvuka yina ke salaka na bansi ya nkaka.

## Bansi ya nkaka
Banda bo kangulaka yo, kan ya Kapalata vandaka kisika mosi ya mfunu ya bo vandaka kulonga basoda na Congo. Na nima ya kimpwanza na 1960, yo bikalaka kisika ya mfunu sambu na kulonga basoda mpi bamfumu ya Congo.

Na mvu 2000, ntangu RDC vandaka kusala ba réforme mingi ya mambu ya lutaninu, Kapalata kotaka na kati ya manaka ya nene ya kutomisa ngolo ya basoda ti ya bapolisi.

## Kulonguka ya Basoda ya Basoda ya Kimpwanza
Na mvu 2011, camp yango vandaka kisika ya bo vandaka kulonga bapolisi 122 ya mpa ya Police Nationale ya Congo (PNC). Kisalu yai kusalamaka na nsadisa ya kimvuka yina vandaka na kati ya MONUSCO (Mission des Nations unies pour la stabilisation de la RDC), JICA (Agence japonaise de coopération internationale) mpi PNUD (Programme des Nations unies pour le développement).

Bo pesaka formasio yina vandaka kusadisa bapolisi na kutomisa mayele na bo, mingi-mingi na yina me tala kutanina ngemba, kuzitisa banswa ya bantu mpi kunwana ti mubulu.

Na mvu 2012, centre yango salaka mpi programe ya kupesa formasio ya mpa na basoda 30 ya PNC. Formasio yina vandaka kutubila mutindu ya kuyidika mambu mpi kutwadisa mambu, mpi bametode ya mpa ya kupesa lusadisu mpi ya kutanina ngemba.

## Bangidika ya mambu ya mupepe mpi ya kimvwama ya kezingaka mingi
Katula kisalu na bo ya kisoda mpi ya polisi, camp ya Kapalata vandaka mpi kusala bisalu ya kutanina mupepe.

Na mvu 2013, na kati ya lukanu ya kunwanisa tiya yina ke landa na kukuma mingi na ntoto ya mvimba, MONUSCO, PNUD ti PNC yantikaka kisalu ya kutunga diaka banti na Kapalata.

## Kisalu ya nene mpi bupusi
Camp ya basoda ya Kapalata kele na kati ya kisika ya nene ya kelongaka basoda ya RDC yina ke salaka kisalu ya lutaninu. Yo kesadisaka basoda ti bapolisi na kukuma bantu ya mayele, mpi yo kele mfunu sambu na kutula ngemba na insi.

Na nsadisa ya kisika na yo ya mbote mpi ya kimvuka na yo ti bansi ya nkaka, yo ke landa na kuvanda kisika mosi ya mfunu sambu na kutunga ngolo ya basoda mpi ya bapolisi na RDC.

## Tala mpi

## Bisika ya nkaka ya bo me sonika

## Bansoba ya kele na nganda

## Bisika ya nkaka