open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
The Carpenters

**The Carpenters** vwandaka nkônga pop / soft rock ya United States.

## Ba-LP
* *Ticket to Ride* (1969)
* *Close to You* (1970)
* *Carpenters* (1971)
* *A Song for You* (1972)
* *Now & Then* (1973)
* *Horizon* (1975)
* *A Kind of Hush* (1976)
* *Passage* (1977)
* *Christmas Portrait* (1978)
* *Made in America* (1981)
* *Voice of the Heart* (1983)
* *An Old-Fashioned Christmas* (1984)
* *Lovelines* (1989)
* *As Time Goes By* (2004)

## Mazita
* carpentersofficial.com
Friday Night Funkin'

Haxe) | wotsogolera = | wopanga = | wolemba = | artist =  | wopanga = | wolemba = Ninjamuffin99 | nsanja = Zinyumba chiwonetsero) | Oyambirira a 2022 (* The Full Ass Game *Nyimbo | mitundu = wosewera m'modzi | composer = Kawai Sprite  'Lachisanu Usiku Funkin'  '(omwe nthawi zambiri amawamasulira kuti' * 'FNF' * *) ndi gwero lotseguka  [[donationware]] [[masewera]] adatulutsidwa koyamba mu 2020 pa [[kupanikizana kwa masewera]]. Ref name = "pcgamer">   Masewerawa adapangidwa ndi gulu mwa ogwiritsa [[Newgrounds]] anayi, Cameron "Ninjamuffin99" Taylor, David "PhantomArcade" Brown, Isaac "kawaisprite" Garcia, ndi evilsk8r. Masewerawa amagawana zosewerera ndi * Dance Dance Revolution * ndi * PaRappa the Rapper * ndipo amabwereka zokopa kuchokera ku [[Browser game| Flash games]].  Masewerawa akuti adalimbikitsa ogwiritsa ntchito kubwerera ku Newgrounds, tsamba kutchuka kwake kudakwera koyambirira kwa 2000s.*

Masewerawa amaphatikiziranso ndi roketi lomwe limakhala ndi anthu ochokera kunja pazanema patsamba la Newgrounds.

Masewerawa amatengera wosewera, "Chibwenzi", yemwe amayenera kugonjetsa anthu osiyanasiyana pakuimba komanso kupikisana pamipikisano kuti akhale ndi chidwi ndi "Chibwenzi". Masewerawa amatengera kutsanzira zolemba za mdani wanu ndi zolowetsa munthawi yake popewa kutha thanzi kwakanthawi kanyimbo. '| date = Epulo 27, 2021 | url = https: //gamerant.com/friday-night-funkin-tips-tricks-starting-out/ | url-status = live}}  

Masewerawa adapangidwira masewera Ludum Dare 47 mu Okutobala 2020. Ass Game * ikukonzekera kumasulidwa koyambirira kwa 2022. | newspaper = [[100 Mile House Free Press]] | wofalitsa = [[Black Press]] | url = https: //www.100milefreepress.net/entertainment/kickstarter-launched-for-friday-night-funkin/ | url -status = live | date-date = Epulo 5, 2021 | archive-url = https: //web.archive.org/web/20210402133448/https: //www.100milefreepress.net/entertainment/kickstarter-launched-for- lachisanu-usiku-funkin / | archive-date = Epulo 2, 2021}} *

## Kickstarter
Mu Epulo 2021, omwe adapanga adalengeza mapulani awo oyambitsa Kickstarter kumapeto kwa mwezi kuti asinthe chiwonetserochi kukhala masewera athunthu. zamasewera adatulutsidwa pansi pa dzina `` Lachisanu Usiku Funkin *: The Full Ass Game * ndipo idakwaniritsa cholinga chake cha $ 60,000 mkati mwa maola ochepa. 18, 2021 | title = Lachisanu Usiku Funkin 'Madontho Sabata

## Zolemba

## Maulalo akunja
* 
* {{GitHub | ninjamuffin99 / Funkin | * Lachisanu Night Funkin ' Source Source}
* [https://www.lawod.com/friday-night-funkin/ Friday Night Funkin]
* [https://ninja-muffin24.itch.io/friday-night-funkin * Lachisanu Usiku Funkin '' '(Ludum Dare Prototype)] pa Itch.io
The Doors

**The Doors** kele vwandaka blues rock ya United States.

## Ba-LP

* *The Doors* (1967)
* *Strange Days* (1967)
* *Waiting for the Sun* (1968)
* *The Soft Parade* (1969)
* *Morrison Hotel* (1970)
* *L.A. Woman* (1971)
* *Other Voices* (1971)
* *Full Circle* (1972)
* *An American Prayer* (1978)

## Mazita
* thedoors.com
The Beatles

**The Beatles** vwandaka nkônga pop-rock ya Royaume-Uni.

## Ba-LP
* *Please Please Me* – 1963
* *With the Beatles* – 1963
* *A Hard Day’s Night* – 1964
* *Beatles for Sale* – 1964
* *Help!* – 1965
* *Rubber Soul* – 1965
* *Revolver* – 1966
* *Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band* – 1967
* Magical Mystery Tour - 1967
* *The Beatles (White Album)* – 1968
* *Yellow Submarine* – 1969
* *Abbey Road* – 1969
* *Let It Be* – 1970

## Mazita
* beatles.com
Kiazerbaidjani

**Kiazerbaidjani** kele ndînga ya ntoto. Yau kele ndinga ya leta na Azerbaidjan, Iran, Georgia, Rusia, Turki, Iraq, Uklenyi, Kazakhstan mpe Uzbekistan.
Nixon Mukoko

**Nixon Mukoko Mbuaku Makindu** *bake bokilaka* **Nitoni Noio**, ani kele Mfumu ya bûku, n'sadi mpe Nsoniki na ndînga kifalanse, yandi butukaka na buala Mfumu Kinsasa.

## Mikânda
### Bûku
*  Une Cité dans le Cœur, essai, 2017, bobimisi  . 56 p. ISBN 979-1029007651
*  Une Cité dans le Cœur, essai, 2017, bobimisi  . 56 p. ISBN 978-2312056869 

## Kimbangi
Puissance spirituelle du verbe

**Lendo ya kimpeve ya mpova** (na bunkufi na lumputu **PSV**) to mpe *Puissance spirituelle du verbe* yawu kele kimvuka samu na kulamuka ya kimpeve na bântu ya nkanda ndombe, na inza ya nvimba yawu me bakamaka na nzila ya kimpeve mpe mesalamaka na kilumbu ya 23 febuadi 1980 na ngunga ya 16 heure na nlongi Bavua Ntinu na nsi ya Kôngo Demokratiki na buala Kinsasa, kimvuka yango yawu kele naba nsi iya (4) na kati ya kontina y'Afelika.

Yawu kele yisua mpe mitindu yaku tuadisa yamuna tombola kuki velelesa na kimpeve na yayi níonso kele kuzinga, naku sukula mipepe, nzutu, naki mpeve, n'a nzila ba mbwetete mpe bimangu kati nama suekamu mpe bamutindu yaku sadila naku kota mpe ku kutana na bivangua níoso ke zingaka. Kasi mutindu ntuadisi mpe ntomoso n'a yawu tubaka! Kuzanga, ntuadisi ya lendo na kimpeve mpe ba nguza na nkanda ndombe, kena sadisa ntomosono vě, banda bamvula na bamvula yawu kena vutula kuzaba ya bântu ndombe na manima mpe kuki nkondua nsasa nabu néné ya inza, mutindu mfumu mpe ntuadisi ya lendo ya kimpeve tubaka. Ba longoki mpe bântu na kati ya kimvuka fueti kukuma na kilendo mpe lendo yaku sadila ndînga mpe ntemo yakusambuka.

## Linki ya bûku
* (kg) Ne Muanda Nsemi (Bundu dia Kongo), Puissance Spirituelle du Verbe (Congo) : Mvutu kua PSV, Kinshasa, Ndietika Mpolo Ngimbi, 1998 (OCLC 77781332), p. 32

## Mikânda ya dikatukilu
### Lizita o libandá
Bavua Ntinu

**Bavua Ntinu** **Andélé**, yandi butukaka kilumbu 22 marîsi 1939 mpe yandi kufuaka kilumbu ya tanu (5) oktobêle 2013 na Mbânza-Ngungu, na kitini ya ntoto ya Kôngo ya Kati, yandi vuandaka kusala ba nsaka ya kunuana nkindu ya nzutu, yayi katukaka na ntoto ya zapone (japonais) naku talaka Karaté mpe Judo, ntomoso mpe ntuadisi ya ntete na yinsi ya Repubilika ya Kôngo Demokratiki. Samu na kuvuanda ntuadisi ya ngolo Bavua Ntinu André Decantor, salaka kelasi samu na kulongisa batu ba nsaka yaba nkindu (ENAM) mpe, yandi vuandaka mfumu ya ntete na Lendo ya Mpeve ya Mpova (PSV na lu mputu). Na yawu yandi vuandaka mpe ntuadisi mpe mutu ya ntete, mfumu ya ntete ya mpeve na kimvuka yango.

## Mazita
* Les apollons de Kinshasa (na kifalanse)

## Mikânda ya dikatukilu
John Lennon

**John Winston Lennon** (1940-1980) vwandaka muyimbi ya Royaume-Uni. Yandi vwandaka na nkônga The Beatles.

## Mazita
* johnlennon.com
Paul McCartney

**Sir James Paul McCartney** (1942-) kele muyimbi ya Royaume-Uni. Yandi vwandaka na nkônga The Beatles.

## Mazita
* paulmccartney.com
Ringo Starr

**Sir Ringo Starr** (1940-) kele musiki ya Royaume-Uni. Yandi bula bangoma. Yandi vwandaka na nkônga The Beatles.

## Mazita
* ringostarr.com
ABBA

**ABBA** kele nkônga pop ya Suedi.

## Ba-LP
* *Ring Ring* (1973)
* *Waterloo* (1974)
* *ABBA* (1975)
* *Arrival* (1976)
* *ABBA: The Album* (1978)
* *Voulez-Vous* (1979)
* *Super Trouper* (1980)
* *The Visitors* (1981)
* *Voyage* (2021)

## Mazita
* www.abbasite.com
Helsinki

**Helsinki** (kiswedi: **Helsingfors**) kele mbanza ya kimfumu na mbanza luta nene ya Finlandi.

## Galerie

|Helsinki
File:Mannerheimintie Helsinki in the night.jpg|Buleva
File:Kalasatamankatu in Kalasatama, Sörnäinen, Helsinki, Finland, 2021 July.jpg|Kalasatama
File:Itäkeskus7.jpg|Itäkeskus


## Bima ya kikalulu
* Kuopio
* Tampere

## Liens externes

* Helsinki-Site Portail (kingelezi)
Tampere

**Tampere** (kiswedi: **Tammerfors**) kele mbanza na Finlandi. Yau kele mbanza ya kimfumu ya Pirkanmaa.

## Bima ya kikalulu
* Helsinki
* Kuopio

## Liens externes

* Tampere-Site Portail (kingelezi)
Vyborg

**Vyborg** kele buala ya Rusia.

## Bima ya kikalulu
* Saint Petersburg

## Liens externes

* Vyborg-Site Portail (kingelezi)
Interlingue

**Interlingue** kele ndînga mosi ya kusala na muntu.

## Tala mpe
* Occidental: The International Auxiliary Language
Kiganda

Kiganda to Luganda kele ndinga ya kibantu ya yinsi Uganda ketubaka na Baganda. Yo kele ya ndinga ya mosi ya mingi tatu ya yinsi ya Uganda (Kingilezi na Kiswahili kudia nene).

**Bisono ya mbandu**

*Abantu bazaalibwa nga balina eddembe n'obuyinza ebyenkanankana, batondebwa nga balina amagezi era nga basobola okwawula ekirungi n'ekibi bwebatyo, buli omu agwana okuyisa munne nga muganda we.*

**Mbalula**

Bantu nyonso, na mbutukulu kevwandaka na kimpwanza ya bawu, ngenda mpe baluve ya mutindu mosi. Mayela na mbanzulu ye na bawu, ni yawu yina bafwana kusalasana na bumpangi.
Baganda

Baganda kele babantu ya Uganda. Baganda yandi mvula kele 12000000, na kasadila kuvanda ti mfunu ntangu yina Buganda.
Mexico

Meksiko kele nsi na Amelika Ya Nodi. Mbanza ya Meksiko kele mbanza-kimfunu ya nsi Meksiko

Fisye:CatedraldeGuadalajara.jpg|Guadalajara (Mexico)
Fisye:Ciudad De Mexico.jpg|Mbanza ya Meksiko


## Web
* [http:https://www.gob.mx/]
Tshiluba

Kiluba-Lulua ne bandinga ya kibantu mambote na kizunga ya Kasai na Baluba. 1120000 ne mvuta ya bantu nani mbote Tshiluba. Tshiluba kele mosi na bandinga iya ya leta ya Repubiliki ya Kongo ya Demokratiki, bo ke tubaka yo kumosi ti Kifalansa. Bo ke tubaka yo kumosi ti Kikôngo ya leta, Lingala mpi Kiswahili. 

Bo mesonikaka mpi melongukaka ndinga yai na nzo-nkanda, mpi yo mesadisaka bantu na kuyela. Bo kesadilaka yo mingi na Intenete sambu na mambu ya lusambu. Bo sonikaka Biblia na ndinga Tshiluba, mpi bimvuka ya Bukristu bonso Bambangi ya Yehowa salaka bonso bamisionere na Congo mpi na Congo.

## Bangongo
**Ndambu ya westi      ndambu ya esti    Kingelezi**

### Kikongo                      Tshiluba
mwana                                 muana

nkento                                  mukaji

muntu                                   muntu

bantu                                    bantu

ntu                                        mutue

masa                                    mâyi

ntangu                                  Dîba

madia                                   kudia

mbote                                   dibenesha

nzo                                       nzubu

## Bisono ya mbandu
*Bantu bonsu badi baledibwa badikadile ne badi ne makokeshi amwe. Badi ne lungenyi lwa bumuntu ne kondo ka moyo, badi ne bwa kwenzelangana malu mu buwetu.* 

**Mbalula**

Bantu nyonso, na mbutukulu kevwandaka na kimpwanza ya bawu, ngenda mpe baluve ya mutindu mosi. Mayela na mbanzulu ke na bawu, ni yawu yina bafwana kusalasana na bumpangi.

Ndinga yayi kusadila na Ntotela ya Baluba, kumosi Kiluba. Yo kimosi bandinga ya Repubiliki ya Kongo ya Demokalasi, kumosi Kikongo, Dingala na Kiswahili
Ana Mena

**Ana Mena** (* 25.02.1997) kele singer ya Espania. 

## Ba-CD
* Index (2018) 

## Mazita
*https://web.archive.org/web/20220811062331/https://anamenamusic.com/
Anzor Alem

**Rashidi Alema Anzor**, me zabanaka na zina ya Anzor Alem, yandi kele muntu ya Kongo yina ke salaka bansaka, ke bulaka miziki mpi ke sonikaka bankunga. Yandi me zabanaka mingi sambu na kisalu na yandi na mwana ya nzo, Ima, Mbisi.

Anzor Alem butukaka na kilumbu ya 4 ya ngonda ya Aprili 2001 na Kisangani, ntu-mbanza ya provense ya Esti ya République Démocratique du Congo, mwana ya Amida Shabani ti Fiston Alema. Bibuti na yandi fwaka makwela ntangu yandi vandaka kaka ti bamvula nsambwadi, diambu yina nataka mama na yandi na kukwenda kuzinga na Kivu ya Nordi na mbanza Goma ti bampangi na yandi tatu ya bankento. Anzor landaka na kulonguka na yandi ya luyantiku ntangu yandi vandaka kusepela na bafilme. Sambu yandi yelaka na dibuta ya Bamizuluma, na bumwana na yandi yandi vandaka nsoni-nsoni. Banduku na yandi muntu yantikaka kuyimba yandi mpi yandi yantikaka kuyimba na bala-bala Afro-pop, yina kumaka mutindu na yandi ya yandi vandaka kuzola mingi.

## Diskographie

### Bampumpa

* 2021 : *Leloyo*
* 2020 : *Mupepe ya Ngolo*

## Baverse ya bo ke tubila

## Bandinga ya nganda
Rafael Orozco Maestre

**Rafael José Orozco Maestre** (1954-1992) vwandaka singer ya Kolombia.

## Ba-LP
* 1975 – *Adelante*
* 1975 – *Con emoción*
* 1977 – *Binomio de oro*
* 1977 – *Por lo alto*
* 1978 – *Enamorado como siempre*
* 1978 – *Los Elegidos*
* 1979 – *Súper vallenato*
* 1980 – *Clase aparte*
* 1980 – *De caché*
* 1981 – *5 años de oro*
* 1982 – *Festival vallenato*
* 1982 – *Fuera de serie*
* 1983 – *Mucha calidad*
* 1984 – *Somos vallenato*
* 1985 – *Superior*
* 1986 – *Binomio de oro*
* 1987 – *En concierto*
* 1988 – *Internacional*
* 1989 – *De Exportación*
* 1990 – *De fiesta con binomio de oro*
* 1991 – *De américa*
* 1991 – *Por siempre*
Bruce Gilley

**Bruce Gilley** (me butuka na Yuli 21, 1966) kele profesere ya siansi ya politiki na Portland State University. Gilley me zabanaka mingi na nsi-ntoto ya mvimba kansi bo ke vwezaka yandi mingi sambu na disolo na yandi ya "The Case for Colonialism", yina bo basisaka na nimero ya *ntete ya* zulunalu ya siansi The Third World Quarterly na 2017.
Kiumbundu

Kiumbundu kele ndinga ya kibantu mingi na angola. Kele kutuba na Baovimbundu
Umbundu, to Mbundu ya Sudi to Kiswahili ya Westi (autonyme Umbundu: úmbúndú), kele mosi na kati ya bandinga mingi ya Bantu, kele ndinga ya bantu ya Angola yina ke tubaka mingi. Bantu yina ke tubaka ndinga yai bo ke bingaka bo Ovimbundu mpi bo kele bantu ya dikanda mosi yina kele na kati ya bantu tatu ya Angola. Bo ke zingaka na bangumba ya bangumba ya Angola mpi na lweka ya nzadi-mungwa na westi ya bangumba yango, tanga mpi bambanza ya Benguela mpi Lobito. Sambu na bantu yina mekwendaka kuzinga na bansi yankaka, bubu yai bantu mingi kezingaka na ntu-mbanza Luanda mpi na provense yina kele na nziunga na yo, mpi na Lubango.

## Bangongo
Beno vanda na kiese ya kuyamba beto na Ukombe weya. 

Mbote - Wakolapo? Wakolipo? (pl)

Inki mutindu nge kele- Wakolipo? (pl)

Mono kele mbote, matondo, mpi nge?  - Ndakolapo ('Mono kele mbote'); Twakolapo ('Beto kele mbote')

Mono kele mbote, matondo, mpi nge?  - Ndakolapo ('Mono kele mbote'); Twakolapo ('Beto kele mbote')

Zina na mono kele - Onduko yange ame.

Nge me katuka na wapi? - ('Pi ofeka yange?')

Mono mekatuka na...  - Ofeka yange... ('Inza na mono kele...')

Mambote ya sika - Utanya uwa

Kilumbe ya mbote - Ekumbi liwa

Mbote na beno - Uteke uwa

Mpimpa ya mbote. - Pekelapo ciwa.

Mbote  Ndanda.  - ("Mono kwendaka")

Keti nge ke tubaka Kingelesi - Ove ovangula Inglese

Keti nge ke tubaka ndinga Umbundu Ove ovangula Umbundu

Mono ke lolula - Ngecele (sg); Twecele (pl) 

Nge lenda sala yo. - ("Pesa mono mawa")

Matondo - Ndapandula (sg); Twapandula (pl) 

Mvutu - Lacimwe

## Mbandu ya masonuku
*Omanu vosi vacitiwa valipwa kwenda valisoka kovina vyosikwenda komoko. Ovo vakwete esunga kwenda, kwenda olondunge kwenje ovo vatêla okuliteywila kuvamwe kwenda vakwavo vesokolwilo lyocisola.*

**Mbalula**

Mbalula: Bantu yonso kebutukaka na kimpwanza mpi kiteso mosi na lukumu ti banswa. Bo kele ti mayele ya kuyindula mpi kansansa mpi bo fwete sala mambu na bumosi bonso bampangi. (Mambu yina kele na paragrafe 1 ya Banswa ya Bantu na Ntoto ya Mvimba)
Académie militaire de kananga

**Nzo-nkanda ya basoda ya Kananga** (French: Académie militaire de Kananga), bo ke bingaka yo mpi Nzo-nkanda yina ke longaka basoda (Frenh: Ecole de formation d'officiers) kele **nzo-nkanda ya** ke longaka basoda basoda ya République Démocratique du Congo (FARDC) mpi ya Zaïre, yina kele na Kananga, chef-lieu ya Kasaï-centrale.

Bo kangaka yo na 1990 na nima ya Belgique sukisaka kuwakana na yo ya basoda ti Zaïre, mpi bo kangulaka yo diaka na 2011 ti lusadisu ya Union Européenne. Bana ya nzo-nkanda ke baka formasio bamvula tatu na nzo-nkanda na ntwala nde bo tinda bo na nzo-nzambi ya malongi ya basoda. Bamfumu ya bansi ya nkaka ya Afrika ke salaka mpi bonso balongi kuna.

## Balongoki ya nene

* Delphin Kankolongo, élève-officier na académie militaire ya kananga 
* Joseph Damien Tshatshi, soda mpi muntu ya mubulu
* Baudoin Liwanga Mata, amiral mpi mfumu ya ntete ya basoda

## Baverse ya bo ke tubila
Kinyarwanda

Kinyarwanda kele ndinga ya Bantu yina Banyarwanda ke tubaka. Bantu yina ke tubaka yo kele bamilio 10,8 na Rwanda, na ndambu ya lunene ya Repubiliki ya Kongo ya Demokalasi mpe na node ya Burundi. Na Tanzania, na Kenya mpi na Uganda, bantu ketubaka ve Kinyarwanda sambu na ndinga Kiswahili. 

## Bangongo
*Muntu*=Umuntu

*Bantu*=Abantu

*Ntu*=Umutwe

*Maza*=Amanzi

*Madia*=Ukurya/Ibyokurya

*Kulala*=Gusinzira

*Ntima*=Umutima

*Ndinga*=Ururimi

*Mukanda*=Igitabo

*Bayaka*=Abayaka

*Fufu*=Ubugari

*Nzambi*=Imana

*Kisika ya kulala*=Icumbi

*Mosi*=Rimwe

*Zole*=Ebyiri

*Tatu*=Bitatu

*Iya*=Bine

*Tanu*=Bitanu

*Sambanu*=Atandatu

*Nsambwadi*=Karindwi

*Nana*=Umunani

*Uvwa*=Icyenda

*Icumi*=Kumi

## Mbandu kusonika yo
*Ibiribwa, amazi, aho kwikinga n’imiti ndetse n’inkunga yo mu byiyumvo no mu buryo bw’umwuka bihita bitangwa vuba uko bishoboka kose.*

**Mbalula**

Kukonda kusukinina, bo ke pesaka bampangi madia, masa, kisika ya kulala, kusansa bimbefo na bo mpi kusiamisa bo na kimpeve. (na Bambangi ya Yehowa)
Balunda

**Balunda** kele kimvuka ya bantu ya Bantu na bansi ya Congo, Angola mpi Zambia. Na ntangu ya ntama, bo vandaka bantu ya kimfumu ya Luba-Lunda. Bo ke tubaka ndinga na bo Chilunda (Kongo *[[Kilunda]]*, ndinga mosi ya bantu yina me fwanana ti ndinga Luba-Kasai, Luba-Katanga, Tshokwe mpi Kimbundu.) Dibundu na bo kuvandaka ya ntama tii ntangu bantu ya Mputu kukumaka mpi bo kumaka Bakristu.
Kitsonga

**Kitsonga** kele ndinga mosi ya bantu ya bantu ya bantu yina ke tubaka na Afelika ya Sudi mpe na Musambiki.
QUICALAS

QUICALAS kele madya mosi ya Mexico ya bo kesalaka na totila ya ble mpi ya bo fulusaka ti misuni ya bangombe, madya ya ndunda, madya ya ndunda, mpi ya ndunda ya kala.
Bangongo ya mutindu mosi na ndinga Dingala mpi Kikôngo

Mukanda mosi (eLinguistics.net) ke tuba nde, kitamina yina kele na kati ya ndînga Kôngo ti ndînga Lingala kele 61.4, disongidila kitamina yina kele na kati ya bangogo ya nkaka. Bangogo ya bandînga yai zôle kele kiteso mosi sambu yo me katukaka na Kôngo, na Afrika ya Kati. Na nsi, beto ta tubila mwa bangogo yina kele kiteso mosi na bandînga yai zôle.

Kansi, mono kuzaba nde bandînga yayi kele kiteso mosi makasi kuluta elinguistics.net yo ketubaka, nde mono ke zaba yo kele 40.4 (59.6%) kele kiteso mosi ya bandînga ya Kikôngo-Kituba mpe Dingala. 

## Bangogo

## Ngongo ya kiteso mosi
Ebele ya bato wana ya sembo oyo Biblia ebengi lipata monene bazali kobenga biso tólanda lokolo na bango mpo na kozala bato oyo, na kondima na bango, balongi mokili. 

Yo kele nini na Kikôngo-Kituba

Kibuka yai ya nene ya bantu ya kwikama kebinga beto na kuvukana ti bo sambu na kubaka lusakumunu yina Nzambi mebumbilaka bantu yina kenunga inza na lukwikilu na bo.

(Katuka Bambangi ya Yehowa)
Kikangowa

**Kikangowa** kele ndinga ya Kibantu ya kele na mabanza yina bantu ya Bakangowa ke vandaka kutuba kana bo vandaka. Yo zolaka kuvanda ti bantu kiteso ya bamilio 60 kana yo vandaka ndinga ya kieleka. Yo zolaka kuvanda kimvuka ya Kiswahili, Kiganda, Kinyarwanda, Kibemba, Kinyanza, Kishona, Kitswana mpe Kizulu. Bo vandaka kutuba yo na ndambu ya sudi ya Congo tii na lweka ya esti ya Afrika tii na nordi ya Zimbabwe mpi na esti ya Angola.

## Mbalula ya lutiti na ndinga Kangowa
*Kikangowa ku ximwalango kya Xibantu xikuwo uxibwolirawo na abantu Abakangowa. Umuwebe ubulanga ya abantu abamiriyoni 60 kana nwebe ku ximwalango kya xikwela. Muwebe ku mbolângwera ya Xiswahili, Xiganda, Xinyarwanda, Xibemba, Xinyanja, Xishona, Xitswana nga Xizulu. Muwebe ekuwa uxibwolirawo na nguhamwe ya Kongo wa kulomwera, Angola wa kanyoro, Zimbabwe wa wanyoko nga nguhipwanu ya Afurika wa Kanyoro.*
Yves Martial Moukoko

**Yves Martial Moukoko**, ani kele mfumu ya bûku, n'sadi mpe nsoniki na ndînga kifalanse, yandi butukaka na buala mfumu Balazavile, na yinsi ya Repubilika ya Kôngo.

## Mikânda
### Bûku
*  Les salésiens de don Bosco au Congo-Brazzaville : 1959-2009, biographie, 2014, bobimisi , Paris . 82 p. ISBN 978-2-343-02782-1 
*  L'audace de prier, Collection Étude et Prière 6, 2018, bobimisi Éditions VERITAS, Douala . 75 p. ISBN 978-9956-635-88-7
*  Le chemin de la perfection, 2023, bobimisi Éditions VERITAS, Douala . 59 p. ISBN 978-9-956-03054-5.
*  Un chemin à parcourir, Collection Études et Prières, 2023, bobimisi Éditions VERITAS, Douala . 69 p. ISBN 978-9-956-03055-2.

## Kimbangi
Cosmetic

Kosmetik minangka konsep sing nyakup produk, perawatan lan perawatan sing digunakake kanggo nggawe wong luwih menarik utawa ngilangi masalah penampilan.[1] Make-up, yaiku sub-bidang kosmetik; Iki kalebu produk kosmetik lan tata cara sing ditrapake kanggo nggantheng pasuryan lan sakubenge, kayata lipstik, mascara lan foundation, utawa kanggo menehi tampilan sing beda.[2] Saliyane bahan make-up, akeh produk kayata produk perawatan rambut lan perawatan kulit, pewarna rambut, semprotan rambut, gel rambut, parfum, sikat make-up, pompon bubuk, uyah mandi, lenga awak lan krim sing kalebu ing kelas kosmetik. . Layanan kosmetik bisa ditindakake dening spesialis ing salon kecantikan, klinik, poliklinik, rumah sakit, uga kanthi individu ing omah. Worldwide L'Oréal, Maybelline, IsaDora, Kiehl's, Coty, Wella, Faberlic, Oriflame, Chanel, Johnson & Johnson, Procter & Gamble, Unilever, Shiseido, Bionley Biyoteknoloji, Beiersdorf, LVMH, Kao, Mary Kay, Revlon lan Estée Lauder Companies, Dolce There minangka perusahaan kosmetik gedhe kayata & Gabbana lan Gucci. Ing kasus sing jarang, kosmetik pria uga umum. Industri kosmetik ing saindenging jagad saiki ngasilake omzet taunan kira-kira US $ 170 milyar.
Rovaniemi

**Rovaniemi** kele mbanza na Finlandi. Yau kele mbanza ya kimfumu ya Laplandi.

## Bima ya kikalulu
* Helsinki

## Liens externes

* Rovaniemi-Site Portail (kingelezi)
Toyota

**Toyota** ye nkumbua zankulu wa Japani, bu fundekiwe mu 1937 ye Kiichiro Toyoda. Bifuanisu bia kompani mu Toyota, Ajchi, Japani.

Binkonko mu vangulula bintu biampimpita, muntu, nsalukalu za mbote, bisala sala biampimpita ye biangolo.
Yambula bifuanisu biampimpita muna munu kiandi, muna say 200 miliyoni biampimpita ye 10 miliyoni biampimpita ye 2020.

Yambula bifuanisu bia Auris, Corolla, Land Cruiser, RAV4, Supra ye Yaris.
Turc

Le turc est la langue officielle de la République de Turquie et est également la langue commune du peuple turc. Le turc est une langue turque parlée par les Turcs, et au fil du temps, il a développé différentes dialectes et accents dans diverses régions, commençant en Asie centrale. Par conséquent, le turc présente une grande diversité de dialectes et d'accents, comme on peut le voir sur .

Le turc est une langue écrite en alphabet latin et a commencé à être écrit avec l'alphabet turc accepté par l'Institut de la Langue Turque en 1928. Cette réforme de l'écriture avait pour objectif de rendre le turc plus répandu et compréhensible.

Du point de vue de la structure grammaticale, le turc est généralement une langue agglutinante avec une structure de phrase SOV (sujet-verbe-objet). Il se distingue également par des caractéristiques grammaticales telles que la chute des voyelles, la dérivation des voyelles et la contraction des voyelles.

Le turc est une langue importante utilisée dans de nombreux domaines tels que la littérature, la science, l'art, le commerce et la communication. De plus, il est préservé et développé par l'Institut de la Langue Turque et soutenu par des études linguistiques.

Le turc peut être traduit dans de nombreuses langues à travers le monde, en fonction des besoins et des objectifs. Voici une liste de langues couramment utilisées pour traduire le turc :

En anglais : Les textes turcs sont souvent traduits en anglais pour la communication internationale et la recherche scientifique.
En allemand : La traduction du turc en allemand est particulièrement importante pour le commerce, les études académiques et les textes culturels.
En français : Le français est utilisé pour la traduction de textes culturels et artistiques en particulier.
En espagnol : La traduction du turc en espagnol est importante pour la communication et le commerce avec les régions hispanophones.
En russe : La traduction du turc en russe joue un rôle dans les relations diplomatiques et commerciales entre les pays turcophones et russophones.
En arabe : Les textes turcs importants pour le monde islamique peuvent être traduits en arabe.
En chinois : La traduction du turc en chinois est utilisée dans les relations économiques et les échanges culturels entre la Turquie et la Chine.
En japonais : En particulier, les textes techniques et scientifiques en turc peuvent être traduits en japonais.
En italien : La traduction du turc en italien peut être nécessaire pour la communication et les échanges culturels avec les régions italophones.
En coréen : La traduction du turc en coréen peut être importante pour les relations entre la Turquie et la Corée.
La traduction du turc dans ces langues, ainsi que dans de nombreuses autres langues, est utilisée dans divers domaines tels que la communication mondiale, les échanges culturels et le commerce.
Joao Grimaldo

**Joao Grimaldo** (2003-) kele footballer ya Peru.

## Mazita
* Joao Grimaldo – Transfermarkt
* Joao Grimaldo – WorldFootball.net
* Joao Grimaldo – Soccerbase.com
* Joao Grimaldo – FootballDatabase.eu
* Joao Grimaldo – fussballdaten.de
* Joao Grimaldo – Soccerway
* Joao Grimaldo – PlaymakerStats.com
* Joao Grimaldo – Mackolik.com
* Joao Grimaldo – FBref
Kilumbu 2 ngônda ya zôle

****, kele kilumbu ya zôle ya ngônda ya zôle ya manâka ya Glégûalè.

Na nsuka, bilumbu  me bikala na nsuka ya dibulu, bilumbu  me bikala na nima ya dibulu mosi ya nene.1 febuâdi - ** - 3 febuâdi

## Kimbangi

## Tâla na masônga
### Mikânda
* Paul Guérin, Vie des saints; tome I, banda  Nkenda ya 1876, lutiti 7, lutiti 57 lutiti 89.
Kyiv

**Kyiv** (Київ) — kele mbanza ya kimfumu ya Ukrayina.


80-391-0151 Kyiv St.Sophia's Cathedral RB 18 2 (cropped).jpg
Киев, памятник Богдану Хмельницкому.jpg
Будинок із химерами, в якому жив архітектор Городецький.jpg
Собор Успенський2.jpg
Маріїнський палац в Києві (cropped).jpg
Андріївська церква у м. Київ.jpg
Михайлівська пл., 1.2.jpg
St. Vladimir's Cathedral in Kiev (1).jpg
Kilumbu 1 ngônda ya ntete

**** kuvandaka kilumbu ya ntete ya ngônda ya ntete na manâka ya Glégûalè. Yo kezabana nde kilumbu ya kumi ya mvula kele kilumbu ya ntete ya kilumbu ya mvimba, mpi yo lenda vanda kilumbu ya bantu yonso na manaka ya bantu ya Glégwalè, mpi yo kele kilumbu ya bantu ya bansi mingi kesalaka nkinsi ya bantu yonso.

Yandi vandaka ti bilumbu  na nima ya lufwa ya muntu yina, mpi bilumbu  na nima ya kufwa ya muntu yina.31 dɛsɛ́mbêlɛ - ** - 2 yanuâdi

## Kimbangi

## Tâla na masônga
### Mikânda ya santu
* Paul Guérin, Vie des saints; tome I, banda  Nzozulu ya Nkengi, balutiti 26 ya Nzozulu ya Mbandu, Paris, Bloud & Barral, 1876, ed. 7, p. 1 lutiti 56.
Wyza

**João Sildes Bunga**, yina vuandaka bingilama **Wyza** to **Wiza** (Bungo, 1975 - Luanda, 5.5.2017) vuandaka musiki mpe muyimbi mosi ya Ngola. Bantu zabaka yandi samu  "Mpasi" yina yandi salaka na mutîndu ya kimosi, na yina yandi yimbaka na kikongo na kumu ya kipalanga. Yandi tendulaka kumu ya mabina na tema ya muzîki.

Wyza butukaka na kizûnga ya Wizi, na munisipi ya Bungo na mvu 1975.

Wyza fwaka na 5.5.2017, na nima ya kubela. Bau nataka yandi na lupitalu mosi na Luanda. Lufwa ya tata na yandi, yina kusalamaka bilumbu fyoti na ntwala, vuandaka kupesila Wyza mpasi ya ngolo, mpe yau lêndaka kuvuanda kikuma ya lufwa na yandi.

## Bisalu
Wyza salaka miyimbu mpe bapalaki tatu.
 
* Kyntsiona (palaki, 2001)
* África Yaya (palaki, 2004)
* Bakongo (palaki, 2008)

## Mikânda ya dikatukilu
Ngindu ya nsinga

**Ngindu ya bansinga** kele dilongi mosi ya fiziki yina ke sobaka tubima ya fioti-fioti ya ke vandaka na kati ya atome na bansinga, mpi bansinga yango ke nikanaka na mutindu mosi yina ke monisaka nde yo kele tubima yina ke nikanaka ti kima mosi ya ke nikanaka yina bo ke bingaka nsinga. Bansinga yai ke vukisaka bima yonso ya kele na luyalanganu, banda na bima ya fioti-fioti tii na bima ya nene-nene. Bansinga yai kele ya fioti kibeni mpi yo ke salaka kiteso mosi ti nda ya Planck, kiteso ya bametre 10 tii na 35, yina kele fioti kibeni na mpila nde dilongi ya bansinga ke tuba nde kele ti bandilu ya nkaka ya fioti kibeni. Bantu keyindulaka nde bitini yai ya nene ya bo keyikaka na zulu kele kima ya kekangisaka inza yai ti inza yankaka. Bantu yina kelongukaka mambu ya metala bansinga ketubaka nde ba-molongo ya kuluta nene kele mpi nde mambu yonso yina tasalama, "ata kana yo lenda salama ve" tasalama na inza mosi yina kele na lweka na yo.

Mekanike ya kwantumu mpe ngindu ya relativité ke wakanaka ve, yo yina bantu ke vukisaka malongi yai zole. Mosi na kati na yo bo kebingaka yo nde, ngindu ya nsinga, yina bo lenda binga Ngindu ya mambu yonso.
Karine Ndjoko

**Karine Ndjoko Ioset**, yandi me butuka na 1969 na mbaza ya Kisantu, yandi kele kento ya luzabu ya congo mpe longi na bungangu . yandi kele kento ya tete ya ndombe yina kuzuaka ndimilu na chimi nabungangu ya Neuchâtel na mbaza ya Suisse na1994. 

## Yina me tala yandi

## Distinction

## Luzingu na yandi

## Notes et références
Nicole Sulu

**Nicole Sulu Tshiyoyo,** kele kento yina ke salaka bimangu yina me tala kuganga bisalu na mbaza na congo, yandi kele munkwa ya dibundu yina bawu me bokila « Makutano » .

## Yina me tala yandi

### Yina yandi me salaka

## Notes et références
Denise Nyakeru Tshisekedi

**Dénise Nyakeru** me butama na Congo-Kinshasa, yandi kele nkento ya President ya nsi Repubilika ya Kôngo Demokratiki.
## Luzingu ya kinsweki

### Bumuana, dikanda mpe mazaya
Yandi me butuka na mbânza ya Bukavu, Dénise Nyakeru kele muana nsuka ya dikânda ya bâna nana, ya bakento iya. Yandi kele muntu ya buala yina bawu me bokila Mwirama, kimvuka ya Kanyola, na Ngweshe, na nsi ya Walungu, na kati ya kizunga ya Sud-Kivu.

### Kento ya ntete ya bwala

## Luzingu na yandi

## Mambu ya bau ke tubila

## Mambu ya bau ke tubila ya nkaka ya nganda
Nicole Bwatshia Ntumba

**Nicole Bwatshia Ntumba**, me butama na Congo-Kinshasa, yandi kele Muntu ya politiki, profesere ya iniversite mpi zuzi ya congo.

## Nzila na yandi
Nicole Bwatshia, na nima ya kisalu ya kusadisa balongi ya nkaka,, kumaka longi na Faculte de droit ya Iniversite ya Kinshasa na Congo, mpi na Iniversite ya William Booth[3]. 

Tii na mvu 2019 yandi vandaka magistrat, kilandi ya procureur ya bwala pene-pene ya parquet ya nene yina kele na Gombe, pene-pene na bamvula kumi, na ntwala ya kubaka kisalu na yandi ya conseillère ya kuluntu ya bwala ya Congo mpi ya Directeur ya cabinet adjoint yantika na kilumbu ya 14 ya ngonda ya iya ya mvu 2021. 

## Luzingu ya kinsweki
Nicole Bwatshia kele mwana ya longi ya iniversite Jean Kambayi Bwatshia, yandi kele mpi muntu ya ntete ya ASBL yina kele na zina na yandi mpi ke salaka sambu na kusadisa bansukami.

## Mambu ya bo ke tubila


## Bandinga ya nganda
* Lisiti ya Bantu ya Présidence-RDC
*
Kisimba

**Kisimba** kele yina kebula makelele ya ngolo kewaka makelele kumi na munoko. Bantu ke sadilaka bangogo ya nkufi sambu na kutuba.

## Bisimba Kikôngo
A a - E e - Ɛ ɛ - I i - O o - Ɔ ɔ - U u
Judith Suminwa

**Judith Suminwa Tuluka** kele muntu ya politiki mpi muntu ya ntete ya kesalaka kisalu ya kulonga na Kongo-Kinsasa.

## Luzingu

## Kimbangi
WikiLinguila

**WikiLinguila** kele kimvuka ya ntete ya bantu yina kezolaka kusala kisalu ya kusamuna ya Kimvuka ya Wikimedia na ndînga ya zinsi tâtu ya Afelika ya Kati, yai kele bandinga ya kibantu me tubaka mingi, mu mbandu Kongo-Kinsasa, Kongo-Balazavile to Angola, mpi masolo na bo ketadila Ngabu mpi Repubilika ya Afelika ya Kati.  

Bangidika yai keyantika na Kongo-Kinsasa sambu na kubakisa bandinga yina bantu mingi ketubaka, mu mbandu: Kikôngo, Dingala, Kiluba, Kitéké, yina UNESCO me pesaka nswa na yai na Repubilika ya Kôngo Demokratiki.
Mukanda

**Mukanda** evo **mùkanda** evo **dibuku** kelè kima bantu kesonikaka mpé ketangaka.
## Mitindu
Ikele mitindu mingi ya mikanda fwana:

-**mukanda ya kinkulu ** : mukanda i sonikame kinkulu
Bantu ya Siesta

**Bantu ya Siesta** (yina bo ke bingaka mpi ⁇ skze ⁇ na mutindu ya ntama). Bantu ya Tbar kele bantu ya Iran. Bo kezingaka mingi na nsi ya Sistan na sudi-esti ya Iran mpi na ndambu ya sudi-westi ya Afghanistan.Ndinga na bo kele Kipharsie mpi ndinga na bo kele Siyani.
 

Rawlinson ke tubaka nde bantu ya Siani, ti bantu ya Hrat, kele Bantu ya dikanda ya Ariya. na ndonga ya bantu ya dikanda na bo.

Na ntangu ya ntama, bantu ya Siestan vandaka kutuba na ndinga ya kati ya Iran bonso Peluvi Ashkani, Perse ya kati (Peluvi Sasani), mpi bubu yai bo ke tubaka na ndinga ya Persia yina bo ke bingaka Siestan. Bantu ya Siani kele Bantu ya dikanda ya Seki. yina me gulukaka.Bantu ya Seka vandaka bantu ya nsuka ya dibundu ya Ariya yina fwaka na mvu 128 N.T.B.Bo kotaka na Iran na nima ya bamvula mingi. Bo kezingaka na nordi ya provense ya Sistan mpi ya Balochistan, kisika bo kele bantu mingi ve. Na bamvula me luta,bantu mingi me kwendaka mpi na bisika ya nkaka ya Iran, mu mbandu na provense ya Tehran mpi Ghulistan na nordi ya Iran.

## Kulonguka mambu ya kisina

Bantu ya Sioni ke Sakala zina na bo na Sakashan ("Ntoto ya Sakasha"). Bantu ya Sakah vandaka bantu ya dikanda ya Sakah yina kwendaka kuzinga na Iran.[Kisika ya kusonika sambu na kubenda dikebi ya kele na lutiti ya lutiti] Zina ya ntama ya Persia ya mbanza yina - na ntwala ya luyalu ya bantu ya Saxa - vandaka *Zaranka* to *Drangiana* ("Ntoto ya Mbwaki").

## Bansangu
Wabeladio Payi

**David Wabeladio Payi** (15 yanuâdi 1957 - 4 avîli 2013) kele nsoniki mpi longi ya mandombe.

## Luzingu
David Wabeladio Payi kubutukaka na 15 yanuâdi 1957 na Ngombe-Lutete.

## Kulemfuka
Wabeladio Payi fwaka na 4 avîli 2013 na Turki.

## Mukanda Mosi
* Wabeladio Payi: Kulonguka ya Kulonguka na Bandonga ya Muntu ya Me Salaka Mambu ya Ngolo Wabeladio. Ed. CENA
* Wabeladio na zulu: Disolo ya Kusonga ya Masonuku ya Kinsweki. Ed. CENA
* Mukanda ya Kulonguka na Kisalu ya Kupesa Bantu ya Ke Longukaka. Ed. CENA

## Bazina na Zulu
* site mosi ya mikanda ya mindele

## Kimbangi
Ndinga ya kisalu

Ndinga ya kisalu kele ndinga ketubamaka nà kati ya kisalu. Bandinga ya kisalu ya nene kele Kingelezi , kifalanse , kisinwa nà Kilabu ya nkanda
Sophie Marceau

**Sophie Marceau,** zina ya kaka ya **Sophie Maupu,** kele nkento ya france yina ye salaka ba nsaka ke salaka mpi ke sonikaka mikanda, yandi butukaka na kilumbu ya 17 sanza ya vua 1966 na Paris 15e

Ntangu yandi vandaka na bamvula 13, filme La Boum ya Claude Pinoteau sadisaka yandi na kukuma muntu ya nene ya Bafilme ya France, kisika yina yandi ke vandaka tii bubu yai.

Ti La *Boum 2*, yandi vandaka na 1983 muntu ya ntete ya kubaka César ya kivuvu ya kuluta mbote ya bankento.

## Disolo ya luzingu

### Buleke mpi Dibuta
Sophie Danièle Sylvie Maupu, butukaka na kilumbu ya 17 novembre 1966 na Paris, yandi kele mwana ya nsuka na kati ya bana ya Benoît Maupu, shofere ya kamio, mpi ya Simone née Morisset (1938-2016) , yina vandaka kusala na magazini mosi ya nene na Paris mpi na nima na kompani mosi ya malafu. Mpangi na yandi ya bakala Sylvain, yina vandaka mbuta na yandi ya bamvula tatu, vandaka pene-pene na yandi.

## Mambu ya bo ke tubila
Georgette Lemaire

**Georgette Lemaire**, na zina na yandi ya kieleka **Georgette Kibleur**, yandi butukaka na kilumbu ya 15 ya ngonda ya zole 1943 na arrondissement ya 20 ya Paris, yandi kele muyimbi ya Kifalansa.Yandi nungaka na Bamvula 1960 ti 1970 ti Bankunga ya kieleka na kati na yo Je ne sais pas mpi Vous étiez belle, madame.

## Disolo ya luzingu

### Buleke mpi luyantiku
Georgette Lemaire butukaka na dibuta mosi ya kukonda mfunu na quartier ya Belleville. Yandi ke landa nzo-nkanda ya mbote ti mosi ya nkaka: yandi kele muntu ya ntete na kuyimba.  Ntangu yandi vandaka leke, yandi kutanaka ti mwana bakala mosi ya ke nwaka kafe na zina ya Daniel mpi bo butaka bana zole ya babakala.
Mayinga N'Seka

**Mayinga N'Seka**, butukaka na 1954 mpi fwaka na kilumbu ya 19 octobre 1976 na Kinshasa, yandi vandaka Munganga ya Zaïre yina belaka Maladi ya Ebola na nsungi ya maladi ya 1976 na Zaïre.

## Disolo ya luzingu
Mayinga ke salaka bonso munganga na lupitalu ya Mbalad na Kinshasa mpi yandi bakaka maladi ya Ebola na nima ya kusadisa masere mosi ya Katolika ya Roma yina kwisaka kubaka lusansu na lupitalanse ya Yambuku, kisika maladi yantikaka. Bantu mingi me monaka yandi na kifu bonso muntu ya ntete, kansi rapore ya commission ya Kimvuka ya Ntoto ya Mvimba ya Mavimpi (O.M.S) na yina me tala maladi ya mbi me monisa muntu ya nkaka ya Yambuku: M. Mabalo Lokela, bonso muntu ya zole ya ntete.  Yandi vandaka na bamvula 44 mpi yandi vandaka kusumba misuni na Sudan, yandi fwaka na kilumbu ya 8 ngonda ya sambanu na mvu 1976, ngonda mosi na ntwala ya N'seka

## Mambu ya bo ke tubila
Nelly Muinga Tulela

**Nelly Muiga Tulela**, me butama na kilumbu ya 28 ya ngonda ya zole na mvula 1981 na Kimpese na Kongo-Central, yandi kele muntu ya politiki ya République Démocratique du Congo, yandi me ponamaka na kuvuanda tubidi ya nsi ya kivuka ya Songololo kubanda kupona ya ngonda kumi na zole ya mvula 2018. Yandi ke nwaninaka bana ya bankento, yandi ke salaka mpi kisalu ya nene na kati ya yinzo yaba tubidi,,

## Mambu ya bo ke tubila
Odette Mwamba

**Odette Mwamba Banza**, me butama na kilumbu ya 28 ya ngonda ya zole 1966 na Kabongo, yandi kele muntu ya politiki ya republique democratique ya congo mpi tubulu ya kangu ya insi ya kizunga ya Kabongo na kizunga ya Haut-Lomami tuka vote ya parlement ya ngonda kumi na zole ya mvu 2018,,,.

### Mambu ya bo ke tubila
Christine Mwando Katempa

**Christine Katempa Mwando**, kele muntu ya politiki ya Kongo mpi kisadi ya fumu banda  17 ya ngonda ya tatu 2019 mpi andikangamaka na kizunga ya Tanganyika,,,.

## Mambu ya bo ke tubila
Elisabeth Wosho Onyumbe

**Elisabeth Wosho Onyumbe**, yina bo ke bingaka **Mama Olangi**, butukaka na Repubilika ya Kôngo Demokratiki na kilumbu ya 19 novembre 1950 mpi fwaka na kilumbu ya 5 Yuni 2018 na Kinshasa. Yandi kele modele, yandi tala mambu ya dibuta, mama nlongi évangélique pentecôtiste,,,,, mpi mumonisi ya nsiku ya Ministère du combat spirituel tii na lufwa na yandi.

## Disolo ya luzingu
Elisabeth Wosho Onyumbe butukaka na kilumbu ya 19 novembre 1950 na Loto na provense ya Sankuru (ntangu ya ntama provense ya Kasaï Oriental) na République Démocratique du Congo.

Yandi longukaka na Kata-kokombe kisika yandi bakaka diplome na yandi ya luyantiku na mvu 1965, yandi lutisaka cycle na yandi ya orientation na lycée Marie médiatrice ya Lodja. Na 1971, yandi bakaka diplome na yandi ya aptitude na Louvain-la-Neuve na Belgique, yandi bakaka diplôme na yandi ya sociologie na 1974 na Centre interdisciplinaire pour l'Éducation permanente CIDEP na Lubumbashi. Na mvu 1976, yandi bakaka diplome na nzo-nkanda ya bilele ya kitoko Grenier ya Paris. Banda na 1976 tii na 1984, yandi vandaka mfumu ya nzo ya bilele ya kitoko "Aiguille d'or" na Lubumbashi.   Banda 1984 tii 1990, yandi vandaka mfumu ya nzo ya bilele "Benirelle"

## Mambu ya bo ke tubila
Rachel Reeves

**Rachel Reeves**, me butama na kilumbu ya 13 ya ngonda ya zole 1979 na Lewisham (Londres), yandi kele Nkento ya politiki ya Grande-Bretagne, muntu ya Parti ya kisalu. Yandi kele depute ya dibundu ya Leeds West na suku tuka 2010. 

Yandi kele nkento ya leta ya kele na ngindu ya kisalu mpi ya ba retraite tuka 2013, kansi na nima ya kuponama ya Jeremy Corbyn na ntu ya parti na 2015, yina monisaka nsoba Na diboko ya kimama, yandi vutukaka diaka ve na biro ya kele na mabanza ya mbi na nima ya konzie na yandi ya kubutuka.

Na kilumbu ya 12 ya ngonda ya nsambwadi ya mvu 2017, bo me pona Reeves na kuvanda ntwadisi ya commission ya Stratégie commerciale, énergétique et industrielle ya suku ya dibundu. Na mvu 2020, yandi vutukaka na biro ya luvunu na nsi ya kiyeka ya Keir Starmer. Na mvu 2021, yandi kumaka mfumu ya Échiquier fantôme. Na mvu 2024 na nima ya kununga ya Parti travailliste na vote, yandi kumaka chancelier de l'Échiquier na kati ya luyalu ya Starmer mpi yandi kumaka nkento ya ntete na disolo ya Grande-Bretagne na kkinswekiubaka kisika

### <small>Luzingu ya kinsweki</small>
Reeves kwelaka Nicholas Joicey  muntu ya kisalu ya leta mpi sekretere ya ntama mpi nsoniki ya badiskure ya Gordon Brown. Bankwelani kele ti banzo na Bramley na Leeds mpi na Londres . Reeves tubaka nde yandi bakaka divumu ya ntete na kilumbu ya 20 septembre 2012, yandi butaka mwana ya nkento. Na nima yandi butaka mwana ya bakala na mvu 2015.

## <small>Mambu ya bo ke tubila</small>
Dominique Munongo

Dominique Munongo Inamizi, butukaka na kilumbu ya 23 Yuni 1961 na Lubumbashi na provense ya Haut-Katanga ya zulu, kele nkento ya politiki ya Repubilika Dimokalasi ya congo. Yandi kele ntubulu ya kangu ya Lubudi na provense ya Lualaba, militante ya société civile, sociologue ya formasio mpi Bourgmestre ya ntama ya commune ya Likasi na Katanga.

## Disolo ya luzingu
Dominique Munongo yantikaka kulonguka na Lusa, na provense ya Katanga, na nzo ya bampangi ya bankento. Ntangu tata na yandi Godefroid Munongo, kumaka Ministre ya intérieur, dibuta kwendaka na Kinshasa mpi yandi landaka kulonguka na Nzo-nkanda ya Kifalansa na Kinshasa na nima na Belgique kisika yandi bakaka diplome na yandi ya baccalauréat

## Mambu ya bo ke tubila
Nadine Mangabu Luabeya

**Nadine Mangabu Luabeya**, me butuka  na kilumbu ya sambanu ngonda ya yivua 1986 na Mbuji-Mayi, kele muntu ya politiki ya Kongo, yandi me ponamaka na kuvuanda députée ya nkangu ya mbanza ya Mbuji-Mayi na kilumbu ya 13 ngonda ya zole 2019,.

## Mambu ya bo ke tubila
Pitchouna Tezi Lelo

**Pitchouna Tezi Lelo**, me butama na kilumbu ya 31 ya ngonda ya kumi na zole 1987, yandi me zabanaka mpi na zinaya **Pitshou Tezi**, yandi kele muntu ya Kongo yina ke bulaka nsaka ya nkweso ya ba kento. Yandi kele na ekipi ya insi ya bankento ya RD Congo.

## Kisalu na yandi

Bo ponaka Tezi na RD Congo na nivo ya nene na Championnat d'Afrique féminin 2006 Yandi vukanaka mpi na mvula 2012

## Mambu ya bo ke tubila
Christelle Vuanga

**Christelle Vuanga Mukongo**, me butuka na kilumbu ya makumi zole na nana ngonda yakumi 1987 na Kinshasa, yandi kele ntubidi ya nkangu ya insi pe ntwadisi ya commission ya mpila, dibuta pe bana ya Assemblée nationale ya République Démocratique du Congo. yandi me pona na kizunga ya Funa (Kinshasa II) na mvula 2018

## Disolo ya luzingu
Christelle Vuanga Mukongo kele mwangisi-nsangu ya kulonguka mpi muntu ya ke nwaninaka banswa ya bankento ya kukonda ngolo,. Na 2009, yandi bakaka diplome na Institut Facultaire des Sciences de l'Information et de la Communication . Banda bumwana na yandi, yandi vandaka kaka kukwikila na kukatula ndola ya lufwa mpi yandi salaka nde nsiku ya kukatula ngola ya lufwa kubanda na bantu me pona yandi. 

## Kisalu na yandi ya politiki
Na mvula 2018, ntangu ba ponaka yandi na kuvuanda depite ya insi, yandi vanduaka na karti na yandi na parti Alliance des mouvements du Kongo ya Moise Katumbi na kati ya coalition Lamuka. 

Na mvula 2024, na manima ya kubasisa ba résultat provisoire ya vote ya parlement ya kilumbu ya 20 ya ngonda ya kumi na zole ya mvula 2023, ba ponaka yandi diaka na kuvuanda depite ya insi na distrike ya Funa.

Na mvula 2019, ba me pona yandi ntwadisi ya commission des droits de l'homme na Assemblée Nationale, yandi kele na kati ya ba dépité yina nwanaka samu na kutula commission yai na parlement.

Na manima ya kubaka ya ntalu ya mingi ya ba parlementaire, parti Ensemble pour la république ya Moise Katumbi kotaka na union sacrée de la nation, yandi kumaka ntwadisi ya commission ya bankento, genre, famille et enfant ya Assemblée Nationale kisika yandi monaka mpi kimvuka ya ba parlandais abolitionnistes, yandi kotaka na kati sambu na kutwadisa mvita na kati ya kimvuka yina mpi na nzila ya kukipesa na yandi kumaka ntwadisi na yawu. 

Yandi kele muntu ya ntete ya kusala parlement ya rose, yina ke pesaka ndinga konso mvula na bankento ya mitindu yonso ya luzingu na ntwala ya bantu ya insi, yina ya ntete salamaka na Kitanu na Aprili 2, 2021 mpi ya zole na Aprili 9, 2022  .
Kongolo Amba

**Kongolo Amba,** butukaka na kilumbu ya 24 Yuni 1973 na Kinshasa, yandi kele muntu ya basketteuse Kongo yina kotaka ba nsaka ya bakento ya bastsaka na 1996
Amba Bongo

**Amba Bongo** butukaka na kilumbu ya 21 ngonda iya 1962 na Kinshasa, yandi kele Nsoniki ya congo, muntu ya ke nwaninaka barefizie ya Congo-Kinshasa.

## Disolo ya luzingu
Yandi butukaka na Kinshasa, yandi bakaka nkanda jamais ya Anglais et Culture Africaine na kelasi ya néné ye ba nlongi kuna Gombe, na nima yandi longukaka psychologie na n'a kelasi ya néné n'a Warocqué de Mons na Belgique

Yandi ke salaka bonso ntwadisi ya Active Women, kimvuka mosi ya barefizie yina ke sadisaka bankento ya Afrika yina ke tubaka Kifalansa na kulomba lutaninu Yandi ke zingaka na Londres.

## Mambu ya bo ke tubila
Brigitte Yengo

**Mpangi ya nkento Brigitte Yengo**, butukaka na 1952 na Pointe Noire, kele masere ya Katolika mpi munganga ya Kongo. Yandi kele ntwadisi ya bana ya mpangi yengo, kimvuka mosi ya kusadisa bantu na Afrika ya Sudi ya Sahara.

## Disolo ya luzingu
Brigitte Yengo butukaka na Pointe Noire mpi yandi longukaka na Paris mpi na Le Havre. Kardinale Emile Biayenda bakaka balusilu na yandi ya ntangu fioti na 1977 mpi yandi kumaka masere na 1981 mpi yandi vandaka muntu ya dibundu ya ba Sœurs de Notre-Dame du Rosaire. Yandi basisaka mukanda ya luzingu na yandi na mvu 1981 mpi yandi bakaka diplome na chiropratique na Université nationale des sciences de la santé (NUHS) na mvu 1987 mpi diplome na médecine na Université du Congo na mvu 1991

## Mambu ya bo ke tubila
Fifi Mukuna

**Fifi Mukuna** kele muana ya Kongo yina ke salaka bifwanisu mpi bifwanisu, yandi butukaka na mvula 1968 na Kinsasa.

## Disolo ya luzingu
Fifi Mukuna butukaka na Kinshasa na kilumbu ya 15 Yanuari 1968. Yandi kele mwana ya diplomate ya Zaïre. Yandi ke longukaka na Belgique, na kulandaka bisalu ya tata na yandi, mpi yandi ke sepelaka mingi na mambu ya Bob ti Bobette, yina Willy Vandersteen salaka. Yandi kumaka kusepela na kusala bifwanisu, mpi vutukaka na Afrika, yandi kotaka na nzo-nkanda ya ba Beaux-Arts na Kinshasa na mvu 1989[1][2].

Na nima, yandi salaka bonso Muntu ya ke salaka bifwanisu na bazulunalu mpi bazulunalu, bonso Le *Palmarès*, Le Phare mpi Le Grognon, na ntangu yina yandi vandaka kuvukana ti bantu ya ke salaka bansaka ya bantu ya Congo[2]. Yandi ke basisaka mpi Mikanda ya kusekisa na zulunalu Alliance franco-congolaise, kimvuka mosi ya ke salaka ve mumbongo ya nsiku ya Kongo yina ke salaka na kuwakana ti Fondation Alliance Française de Paris. Yandi ke vukana mpi na malongi yina bo ke yidikaka na Wallonie-Bruxelles[1], mpi, na mvu 2001, na kimvuka ya bansoniki ya Afrika, À l'ombre du baobab[1]. Yandi ke tubila bana ya bala-bala[3].

Sambu yandi vandaka kudiyangisa sambu na bifwanisu na yandi na bazulunalu, yandi katukaka na insi na yandi na 2002, mpi kwendaka na France. Yandi me kuma refizie ya politiki, mpi dibuta na yandi me kwisa kuvukana ti yandi (yandi kele mama ya dibuta). Kuna yandi vutukilaka kisalu na yandi ya kusonika mikanda ya kusekisa[2]. Yandi vukanaka na nimero ya tatu ya *Afrobulles*, zulunalu ya kimvuka ya zina mosi, yina muntu ya nkaka ya Congo, Alix Fuili, [1]  ke twadisaka, mpi na ba album tatu ya kimvuka: Une journée dans la vie d'un africain d'Afrique, Là-bas ...[4]  *Kuna . . . Na poto* ("Na Poto" ke tendula "na Eropa" na ndinga Lingala), mpi New Arrivals[2],[3].     Yandi ke sala na zulunalu ya Italie *[[Linus (ya ke salamaka mbala na mbala)|Linus]]*, na mukanda ya Christophe Ngalle Edimo, mpi ke vukana na mupepe Matite africaine. Na 2005, bo basisaka mukanda Si tu me suis autour du monde. Na nsadisa ya kisalu ya Carl Norac, nsoniki ya Belgique, Fifi Mukuna (sambu na bifwanisu) mpi Christophe Ngalle Edimo (sambu ya script) ke sala disolo mosi ya kusekisa, na ntu-diambu ya masa mpi ecologie na kiteso ya muntu[1],[2],. Fifi Mukuna kele mpi longi na École régionale supérieure d'expression plastique ya Tourcoing[1].
Tania Mokolo Ndjoli

**Tania Mokolo Ndjoli**, me butama na kilumbu ya 19 Augusti 1977 na Abidjan na Côte d'Ivoire, yandi kele Nkento ya politiki ya République Démocratique du Congo, yandi me ponama na kizungila ya Équateur na 2018 na lisiti ya kimvuka samu na republiki ya Moïse Katumbi Chapwe.