open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roselyne yina me kwelaka ve

**Roselyne Bachelot**, butukaka na **Narquin** na kilumbu ya 1990 .makumi mole Na iya décembre 1946 na Nevers ( Nièvre ), kele muntu ya politiki ya France, muntu ya ke salaka bansangu na radio mpe na televizio 

Na yisi ya luyalu ya Nicolas Sarkozy, yandi vandaka ministre ya mavimpi ti ya nsaka banda 2007 tii na 2010 na luyalu ya Fillon I ti Fillon II, mpe ministre ya kimvuka ya bantu ti ya kimvuka banda 2010 tii na 2012 na luyalu ya Fillon III .

bosi, wayantika sala muna salu kia nsangu. Yandi vandaka mingi-mingi nsoniki ya zulunalu na nsonga *[[Le Grand 8]]* yina vandaka kubasika na D8 (2012-2016), mpe ntwadisi ya *100 . % Bachelot* na RMC (2016-2017), mpi ba emisio mingi na LCI na kati ya 2017 ti 2020 na nima nsoniki ya zulunalu na BFM TV banda 2017.septembre 2022 Yandi me basika mpi na nsonga *[[Les Grosses Têtes]]*, na RTL, na kati ya 2015 ti 2020 mpe na nima banda 2015 .septembre 2022 .

Yandi me baka diaka kisika ya politiki bonso ministre ya kinkulu na luyalu ya Castex, na yisi ya ntuadisi ya Emmanuel Macron, banda 2020 tii na 2022.

## Biographie

## Luzingu ya dibuta
Roselyne Cora Marcelle Narquin naît le 24 décembre 1946 à Nevers. Elle est la fille de Jean Narquin, résistant et député gaulliste, et d'Yvette Le Dû, originaire de Gourin, tous deux chirurgiens-dentistes. Elle a un frère, Jean-Yves Narquin, ancien maire (RBM) de Villedieu-le-Château, en Loir-et-Cher, et une sœur, Françoise Bardy-Narquin, chirurgienne-dentiste, et a eu pour beau-frère François Bachelot, ancien cadre du Front national.
Rica Games

**Rica Games** kele YouTuber ya Brésil mpi streamer na zulu ya estrade, yandi me zabanaka sambu na bavideo na yandi ya ke basisaka ntembe. E nzila andi ya YouTube ina ye 67.000 za wantu basonekene.

Nsaka ya Rica vandaka kuzabana mingi na ba nzila ya bangindu ya Brésil na kati ya 2013 ti 2016, mpi yo vilaka bamvula 8 tii kuna yo vutukaka na 2024 na lusadisu ya YouTuber mosi. Kuvutuka na yandi basisaka ntembe, tii kuna yandi kotaka na lupitalu na mvu 2025. 

## Referansi
Mvindu ya kigonsa na Kisangani

**Mvindu ya kigonsa** na kizunga ya mbanza Tshopo ke nata mpasi ya nene na kutanina kisika ya mbote mpe ya kukonda kigonsa. Bo ke tulaka yo na ndonga ya mutindu ya mvindu yina ke bebisaka mavimpi ya bantu mpi ke vandaka ti bupusi ya mbi na mbala mosi na ntoto.

## Kigonsa ya nziunga
Na kizunga ya Tshopo, ba kefunda kompani ya BRALIMA nde yau ke bebisaka mingi mvindu ya poison., Katula mambu yai ya bo kefundaka bo, kele ti bitini ya milangi penepene ya lweka ya Nzadi Tshopo, yina kepesaka kigonsa ntangu yonso na bantu yina kezingaka na Kisangani.

## Kupona
## Mingi ya ba mvindu ya kigonsa
## Mitindu ya mpa
Na kati ya bamvindu ya kigonsa, kele ti bimvuka zole ya nene yina ke tula na kigonsa kuyela ya ke zingaka mingi :
* Bima ya nkaka ya mbi ya ke katukaka na nanotechnologie
* Bima ya nkaka ya mvindu ya ke katukaka na bisalu ya biotechnologie (to bansosa na mambu yai)

## Bampasi
## Kukanga nzila
## Kulosa mvindu ya kigonsa

## Bangogo na nsi ya lutiti

## Tala mpe
DV (gazeti)

**DV (Dagblaðið Vísir)** ke gazeti ya n’kanda ya Iceland yansukidi na Torg ehf. Ke yivuka mpi vanda gazeti ya nsadisi ya kilumbu mu 1981 sambu na kuzaba ti Vísir mpi Dagblaðið, ma gazeti mabutu mabakala, ya lumana na kimosi.

Mu ntete, gazeti yai vandaka kati ya mabuku mankanda manene ya Iceland, mpi na tiama mosi zavandaka na lusoloko lwa kusoma ya 64% mu insi yina. Mu bamvula ya 1990, kusomaka na yandi kwandaka kuenda nse, mpi mu 2003 nsukidi na yandi zabamaka ti bankrupt. Na nsuka ya ndinga mosi, gazeti yai zabikisamaka na nsukidi ya Fréttablaðið. Mu 2006, yivandaka ti gazeti ya kilumbu, kansi zingulukaka vanda gazeti ya masa mosi ku masanga. Banda ntangu yai, yivutuka nsukidi mingi, mpi mu 2018, nsukidi na yandi DV ehf. zabamaka diaka bankrupt. Bima na yandi zambakamaka na nsukidi ya mvimba ya mpa, Frjáls fjölmiðlun ehf.

Mu December 2019, Torg ehf., mfumuki ya Fréttablaðið, zabaka kukula Dagblaðið Vísir ku Frjáls Fjölmiðlun ehf.
Mambu ya nsadisi ya media yivutuka mingi banda yivuka. Na nsuka ya nsuku, gazeti yai kele kaka na n’ti internet mpi zikutulaka mingi bamambu ya crime ya kusisima, astrology, mpi nsangu ya batu bamvimba ya mu insi mpi ya zinga. Nsamba na yandi ya kusonika yayi mampa yutukisa mikakatano ya nsi yina Iceland.

## Mvula me yitukidi
DV yivukamaka mu 1981 yambuluka mu kuyikula kimosi ba gazeti zinkanda zimbote zimbote: Dagblaðið mpi Vísir, yivukamaka na bamvula 1975 mpi 1910, na kimosi.

## Kimbangi
Kibaka ya N'djili

**Kibaka ya Ndjili** ke sala kisalu ya mfunu mingi na yina me tala kupesa masa ya kunwa na mbanza-provense ya Kinsasa. Yau kele inzo ya nene ya kuyobisa masa na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi mpe Kinshasa, na ngolo ya nene ya kupesa masa yina me banzama na kitezo ya 220 000 m3 na kilumbu, na mutindu yina yau ke lungisa kitini ya nene ya nsatu ya masa ya bantu ya mbanza mpe ntu mbanza, Kinsasa..

## Bampasi ya nene na mambu
* Nzadi N’Djili ke niokwamaka mingi na mvindu, mbala mingi sambu na bisalu ya bilanga, mutindu ya mbote ve ya kusadila mvindu, kusadila bima ya kimunganga, mpi kulosa masa na mutindu ya mbi, mambu yai yonso ke salaka nde masa kubeba. Situasio yayi ke tadila mbala mosi mutindu ya kusadila mpe kukabula masa ya kunwa na mbanza Kinsasa.

* Kufuluka ya masa yina ke vutukaka, yina ke kumaka ngolo sambu na nsoba ya climat mpi mutindu ya mbote ve ya kusadila mvindu, ke nataka bampasi ya ngolo yina lenda bebisa bisalu ya banzo mpi kubebisa kisalu ya kisika yina bo ke katulaka masa..

* Kuzenga ntoto na kuzenga ba mfinda na bisika ya nzyunga kenataka na kubebisa bisika ya kuzinga na ba inzo ya bisalu, yau kenataka mpasi na kutanina kisika ya masa ya mbote mpe, kuluta nyonso, ya mbote..

* Kubongisa, ata ba ngolo me salama samu na ku tombula ngolo ya inzo ya bisalu na yina me tala nsatu ya masa ya kunua, kele na mfuka ya bisalu yina fwana kufulusa samu na kulungisa ba nsatu ya bantu ke zingaka na bwala..

* Kukonda kusadila mbote mvindu na mbanza Kinsasa ke salaka nde bisika yina masa ke katukaka kubeba mpi yo ke kumisaka mpasi kisalu ya bamfumu sambu na kuzikisa nde masa ya mbote ya kunwa kele, sambu masa ke kulumukaka mbala mingi na ntangu ya masa ke kulumukaka mingi..

## Banoti na ba referansi

## Tala mpe
Dina Gorina

**Dina Gorina** (yina zolaka mpi **Qorina**, yivukidi na 1 Novemba 1987) kele mwana ya gymnastics ya meye-meyi ya dikanda sambu na Azerbaijan. Yandi ke mewakila insi na yandi na mashindano ya kimfumu ya pansi ya ntoto.

Yandi yasambilanga mu Olimpiki ya Tangu ya Maseke ya 2008 yina salamaka na Beijing.  Yandi yaswanaka mpi na ba championnat ya nsi yina, kaka na Championnat ya 2005 mpi 2009 ya Rhythmic Gymnastics ya pansi ya ntoto.

## Kimbangi

## Ba Lien ya Nse
*https://database.fig-gymnastics.com/public/gymnasts/biography/1823/true?backUrl=%2Fpublic%2Fresults%2Fdisplay%2F544%3FidAgeCategory%3D8%26idCategory%3D78%23anchor_41799
*http://www.magicalaction.com/Gymnasts/index.php?gymnast=Dina+Gorina
*https://www.youtube.com/watch?v=3gIsJE4AWDY
Mvindu ya plastique na kisangani

**Ba mvindu ya ba plastique na Kisangani**, kele mpasi ya nene, ba mvindu ya mutindu na mutindu ke vukana na ba balabala, ke kanga ba nzila ya masa mpe ke nata masa mingi. Bantu ke na kuzaba mbote-mbote bupusi ya mambu yayi na nzingulu mpe na mavimpi, mutindu mbanza ya mvimba ke na kukutana na mpasi ya nzingulu yina ke na kukuma mingi na yina me tala mutindu ya kusadila mbote ve mvindu ya ba plastique. Na bakartie mingi, milangi, basaki, mpi bima yina bo ke tulaka na bitunga ke vukanaka na lweka ya bamvindu yina ke bebaka, kansi bo ke sadilaka yo ve mbote.

## Situasio ya ntangu yai ya bamvindu ya plastike
Mbanza ya Kisangani ke na kukutana ti kuvukisa ya mingi ya bamvindu ya plastike yina ke bebisaka kisika mpi ke bebisaka mavimpi ya bantu.

## Bikuma ya kuvukisa mvindu ya plastiki
Bikuma kele mingi ya ke tadila kuvukisa mvindu ya plastiki na mbanza-province ya Kisangani :
* Kukonda bisadilu ya kusadila sambu na kukatula bamvindu, yina kesalaka nde bo vanda ve ti mitindu ya mbote ya kuvukisa bamvindu mpi ya kuyobisa yo, kesalaka nde baplastike kuvukana na babalabala mpi na banzila ya masa ;
* Bikalulu ya bantu ke zingaka na bwala, na kukonda kuzaba mpe kulonga mutindu ya kuvutula bima na kisalu mpe kusadila mvindu, ke siamisa bantu na kulosa mvindu na bau ya plastique na kati ya bima ya ntoto;
* Ba mpasi ya mbongo, yina ke kanga nzila na ba mfumu ya mabuala na kutula mbongo na ba nzila ya kubongisa mvindu ya kuzinga mbote;
* Kusadila bima mingi, ti kusadila mingi bima ya plastike yina bo kesadilaka kaka mbala mosi na luzingu ya konso kilumbu, kekumisaka mingi mvindu ya plastike yina kebasikaka.

## Ba mpasi ya nzingulu mpe ya mavimpi
Bantu ya mbanza Kisangani ke mona mpasi mingi na mambu ya nzingulu mpe ya mavimpi. :
* Bupusi ya mvindu ya plastike ke bebisaka bima yina ke zingaka na bwala yina, ke kangaka bisika yina masa ke basikaka, mpi ke salaka nde masa kufuluka, yo ke bebisaka bima yina ke zingaka na ntoto mpi banzila ya masa ;
* Bivonza na mavimpi ya bantu nyonso yina ke katukaka na kuvukisa ba mvindu ya ba plastique ke vuanda na nguizani na kukula ya ba maladi mutindu malaria na ba infections ya diarrhée, na yina me tala kukula ya ba vecteurs (bonso ba nsusu) na bisika yina mvindu ke kangamaka
* Ba mpasi ya socio-économique yina me vukana na mutindu ya kusadila mbote ve ba mvindu ya plastique ke monisa mpasi ya nene na kimvuka ya bantu ya Congo, mpe mingi na mbanza Kisangani, yina ke nata na kutombula mbongo ya lusadusu ya nzutu mpe na kukulumuka ya luzingu.

## Ba nzila ya kubongisa mambu
Kuzaba na kulonga na kutunga ba kampagne na ba inzo ya malongi na ba quartier samu na kuzabisa bantu mambu ya yimbi yina ke katukaka na ba mvindu ya ba plastique, na ntangu mosi na kutula bisika ya kuzwa ba plastique yina me sadilama samu na kusadisa na kuvutula ba mvindu na kisalu

## Tala mpe
### Banzila ya nganda
### Masolo ya ke wakana
* Mvindu ya kigonsa na Kisangani

## Banoti na ba referansi
Bampasi ya masa ya kukonda lutaninu na babwala ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi

**Ba mpasi ya masa ya kukonda lutaninu na ba bwala ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi** kele ba mpasi yina Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi, insi ya kele na bima mingi ya mvingu ya bantu, ke kutanaka na yau. Yau ke kutanaka na ba mpasi ya nene na kuzwa masa ya mbote ya kunwa, mingi na ba bwala ya mfinda. Masa ya kukonda lutaninu kele nto ya maladi mpe ya kukonda madia, yau ke bebisa mavimpi mpe luzingu ya mbote ya bantu.

## Ntu-dyambu
Kitezo ya 60% ya bantu ya mabuala na République Démocratique du Congo (RDC) kele na nzila ve ya kuzwa masa ya kunwa ya mbote. Banzadi, bamasa, mpi bisika yina masa ke basikaka, yina mbala mingi ke vandaka ti mvindu sambu na bisalu ya bantu, ke kumaka bisika yina maladi bonso kolera mpi disenterie ke nataka bantu.

## Bikuma ya Masa ya Kukonda Lutaninu
* **Infrastructures ya kufwana ve**: Kukonda ya kupesa masa ya kufwana mpe ya kusukula kele mpasi ya nene.
* **Kubebisa**: Kusala bilanga mingi, kuzwa matadi ya ntalu, mpi kusadila mbote ve mvindu ke salaka nde masa kubeba.
* **Mavwanga na kukonda kuzinga mbote**: Mavwanga ya minduki ke bebisa bisalu ya kutunga na kuzwa masa

## Malanda
"Bampasi ya masa ya kukonda lutaninu kele ngolo":
* Mavimpi ya bantu yonso: Kukuma mingi ya maladi ya ke katukaka na masa, mingi-mingi na kati ya bana  
* **Mbongo** : Kukonda kusala kisalu sambu na maladi mpi kumata ya mbongo ya lusansu ke na kubebisa mbongo ya bwala.
* **Malongi** : Mbala mingi bana yina kebelaka kekwendaka ve na nzo-nkanda, ebuna yo kekangaka bo mabaku ya kulonguka na bilumbu kekwisa

## Ba mvutu ya bo me pesa
Samu na kumanisa mambu ya masa, beto lenda tadila ba nzila mingi:
* **Kutomisa bisalu**: Kutunga mabulu, ba nzila ya kufiltrer, mpe kutula bunkete.
* **Kuzaba mpe kulonga**: Ba manaka ya kulonga na yina me tala bunkete mpe mfunu ya masa ya kunua .
* **Ba nguizani**: Kusalasana na ba ONG na ba luyalu samu na ku vukisa bima mpe kusadila bisalu ya ku zinga mingis.

## Ba referansi
Ba mvindu ya plastique na République Démocratique du Congo

*
*'Ba mvindu ya ba plastique na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi''', kele mpasi ya nene na yina me tala nzingulu, samu ti insi ke na kutambula nswalu na ba mbanza kisika kusadila ba plastique ya kusadila kaka mbala mosi ke na kukuma mingi. Na kutadila kulonguka mosi ya Programme ya Nations Unies ya ke talaka mambu ya nziunga me sala, kusadila mbote ve bima ya plastike ke salaka nde ntoto ti nzadi kubeba, mpi yo ke vandaka ti bupusi ya ngolo na bibulu ya bwala mpi na mavimpi ya bantu.
Dyaka, rapore mosi ya Banque Mondiale ke monisa ti, kukonda bisadilu ya kufwana samu na kuzwa ba mvindu mpe kuvutula yau na kisalu ke kumisa ngolo mpasi yayi ya nzingulu, yau ke sala ti bisalu ya kimvuka kuvanda mfunu samu na kufiongunina ba mpasi ya ba mvindu ya plastique na zulu ya nzingulu ya Congo

## Bisika ya mvindu ya plastike ke katukaka
Mvindu ya plastike na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasike katukaka na bisika ya mutindu na mutindu, yau ke monisaka bikalulu ya kusadila bima ya insi mpe bisalu ya ba inzo ya bisalu. 
### Kukangama
Bima mingi ya bo ke losaka na plastike ke vandaka bima yina bo ke tulaka na bitunga, mu mbandu milangi ya plastike, basaki, mpi bima yina bo ke sadilaka sambu na madia mpi bima yina kele ve madia. Kukuma mingi ya kusadila ba plastique yina bo ke sadilaka kaka mbala mosi, yina mbala mingi bo lenda sadila diaka ve, ke salaka nde bamvindu kuvukana na bisika yina bantu ke vukanaka mpi na banzila ya masa.

### Bima ya bo ke sadilaka
Mvindu ya plastique ke katukaka mpi na bima ya bantu ke sadilaka konso kilumbu, mu mbandu bima ya kusakana, bima ya elektroniki, mpi bima ya nzo. Sambu bantu ke sadilaka mingi bima yina bo ke tekaka na bansi ya nkaka, ntalu ya baplastike yina bo ke losaka ke kuma mingi kibeni.

### Mvindu ya bisalu
Bamvindu ya plastike yina ba izine ya bwala ke basisaka, ata yo ke monanaka ve mingi, yo ke monisaka kisina ya nene ya mvindu. Bima ya me bikala na kisalu, yina mbala mingi bo ke sadilaka ve mbote, ke yikaka kizitu ya bamvindu ya plastike na kisika yina bo ke zingaka.

## Kutanga ntalu ya ba mvindu ya plastique na yinza ya muvimba
Na mambu yayi ya sikisiki, kitezo ya ba tonnes 350 millions ya ba mvindu ya plastique ke basikaka na yinza ya muvimba konso mvula, na kati ya yau kaka 9% ke vutulaka na kisalu, 19% ke yokaka, pene pene na 50% ke losamaka na bisika ya mvindu, mpe 22% ke losamaka na nzingulu. Yau kele mfunu na kuzaba nde mbanza Kinshasa mpamba ke basisaka ba tonnes kuluta 10 000 ya mvindu ya ngolo konso kilumbu, kitini ya nene na kati na yau kele ba plastique, mpe kaka 5% ya mvindu yayi ya plastique ke vutulaka na kisalu konso kilumbu.

## Tala mpe
### Masolo ya ke wakana
### Banzila ya nganda

## Banoti na ba referansi

Category : Nzyunga na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
Mvindu ya plastike na Goma

**Mvindu ya plastique na Goma**, mbanza mosi ya ke zingaka na esti ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi, pene-pene ya nzadi Kivu ti ndilu ya Rwanda, kele diambu ya ke yangisa bantu mingi. Sambu bantu ke kuma mingi nswalu, Goma ke kutana ti bampasi mingi ya ke tadila mupepe, na kati na yo, kusadila bamvindu ya plastike kele diambu ya mfunu. Na yina me tala kuyela ya nswalu ya ba mbanza mpe kukonda bisadilu ya mbote, ba mvindu ya ba plastique ke na kuvukana na ba balabala mpe na ba nzila ya masa, yau ke nata ba mpasi na nzingulu mpe na mavimpi ya bantu.

## Mpasi ya demographie sambu na luyalu ya nziunga
Goma, yina kele ti bantu kuluta milio mosi, kekutana ti kuyela ya nswalu ya bambanza yina kekumisa dyaka mpasi ya mvindu ya plastike ngolo. Mbanza yina kele na lweka ya nzadi Kivu, ke vandaka mbala mingi ti baplastike sambu na bima ya mbi yina bo ke sadilaka sambu na kukatula bamvindu. Bantu yina kezingaka kuna, yina mbala mingi kekutanaka ti luzingu ya mbi, kevandaka ti mitindu fyoti ya kulosa mvindu na bo mbote. Yo yina, baplastike ke sukaka na babala-bala, na banzadi mpi na maza, mpi yo ke bebisaka mupepe yina ke tulaka luzingu ya bima yina ke vandaka na masa mpi mavimpi ya bantu yina ke zingaka kuna na kigonsa.

## Kuvukisa
Kubongisa bantu ya mbanza-insi ya Goma, na nzila ya baleke na yau, na mvita ya kufwa mvindu ya plastique, muntu mosi ya ke salaka kisalu ya kutanina nzingulu ya mbanza Goma, na esti ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi, me pesa yau.

Ba nlongi ya baleke na bana ya nzo-nkanda me vukana samu na kubuya mvindu yayi ya pima yina ke tula na kigonsa écosystème ya nzadi Kivu mpe mingi mingi bantu ya mbanza yayi yina kele na mpasi, na kusalaka kisika ya boma, kansi mwa kivuvu ke basika na ba nzo-nkanda kisika mbala mingi bana yina ke katukaka na nganda ke kumaka ba ntumwa ya cause ya nzingulu.

## Tala mpe
* Mvindu ya kigonsa na Kisangani.
* Ba mvindu ya plastique na République Démocratique du Congo.

## Ba referansi

Category : Nzyunga na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi
Kilumbu 27 ngônda ya tâtu

**27 marîsi**, kele kilumbu ya makumi zole na nsambwadi ya ngônda ya tâtu ya manâka ya Glégûalè.

Na nsuka, bilumbu  me bikala na nsuka ya dibulu, bilumbu  me bikala na nima ya dibulu mosi ya nene.26 marîsi - *27 marîsi* -28 marîsi 

## Kimbangi

## Tâla na masônga
### Mikânda
* Paul Guérin, Vie des saints; tome I, banda  Nkenda ya 1876, lutiti 7, lutiti 57 lutiti 89.
Kilumbu 6 ngônda ya iya

**6 avîli***', kele kilumbu ya sambanu ya ngônda ya iya ya [[manâka|manâka ya Glégûalè]].

Na nsuka, [[kilumbu|bilumbu]]  me bikala na nsuka ya dibulu, bilumbu  me bikala na nima ya dibulu mosi ya nene.<div style="text-align: center;">[[kilumbu 5 ngonda ya iya|5 avîli]] - *6 avîli'' -7 avîli 

## Kimbangi

## Tâla na masônga
### Mikânda
* Paul Guérin, Vie des saints; tome I, banda  Nkenda ya 1876, lutiti 7, lutiti 57 lutiti 89.
Kilumbu 11 ngônda ya uvua

**11 **sɛtɛ́mbêlɛ kele kilumbu ya kumi na mosi ya ngônda ya uvua ya kele na bilumbu 30.

Na nsuka, bilumbu  me bikana na nsuka ya dibulu, bilumbu  me bikana na nima ya dibulu mosi ya nene.10 sɛtɛ́mbêlɛ - *11 sɛtɛ́mbêlɛ, * -12 sɛtɛ́mbêlɛ 

## Kimbangi

## Tâla na masônga
### Mikânda
* Paul Guérin, Vie des saints; tome I, banda  Nkenda ya 1876, lutiti 7, lutiti 57 lutiti 89.
Bernhardt, Sarah

**Sarah Bernhardt**, butukaka na kilumbu ya 22 ngonda kumi na zole ya mvula 1844 na Paris mpe yandi kufwaka na 26 ngonda ya tatu 1923 na Paris 17e, kele actrice, peinture mpe sculpteur ya France . Yandi ke monana, mosi ya ba actrices yina lutaka mfunu na France ya XIXya 19 . ye luyantiku ya . Ya 20 mvu-nkama.

Bo bingaka yo na Victor Hugo Ndinga ya Wolo ", kansi mpe na bantu ya nkaka " ya Bunzambi to nkutu Ntotila-Nkento ya Teyatre Ba ke tubaka  yandi kele mosi na kati ya bantu ya nene ya France yina salaka mambu ya mpasi na XIX ya 19 . mvu-nkama . Ya ntete " mbwetete "Na yinza ya mvimba, yandi vuandaka actrice ya ntete yina salaka ba nzietolo ya kununga na ba kontina tanu, na Jean Cocteau yina salaka ngogo yina " mbizi ya santu "

## Biografi
Sarah Bernhardt butukaka na kilumbu ya 1914.22 **ɔkɔtɔ́bêlɛ**  1844 na Paris, na yinzo ya Charlotte Clémence Collé, yina vuandaka kusosa bana, yina kele na 5, kisika ya Nzo-Nkanda ya Kimunganga ( kisika yina bo vuandaka kubinga ntete distrike 11 ), kisika yina vilaka pene-pene ya nsuka ya XIX ya 19 . mvu-nkama ti kutunga ya Nzo-Nkanda ya Kimunganga.

Mama na yandi, Judith-Julie Van Hard (1821-1876), yina bo vuandaka kubinga " Nge "(Diminutif ya Kialemani ya Julie)   kele leke mosi ya nkento ya Muyuda ya Amsterdam, mwana ya nkento ya nsaka ya nkweso ya Hollande yina vuandaka kusala banzyetelo  mpe mama mosi ya Allemagne . ; yandi salaka ntete kisalu ya kutunga bilele na Le Havre, na manima yandi kumaka nkento ya lukumu na Paris, nsuka-nsuka yandi bakaka zina Julie Bernhardt 

## Banoti mpi ba referansi
Claire Holt

**Claire Rhiannon Holt** (me butuka na kilumbu 11 ya ngonda ya sambanu na mvula 1988) kele nketo ya kisakasaka ya yinsi ya Australie.  Yandi salaka kisalu na yandi ya ntete ya kusala bafilme na kubula Emma Gilbert na serie ya luvunu *H<sub>2</sub>O: Just Add Water* (2006–2008).  

Azalaki na elonga na ye ya liboso ntango asalaki mosala ya Rebekah Mikaelson na masolo ya bilimu ya televizio, The Vampire Diaries (2011–2014), The Originals (2013–2018) mpe Legacies (2021–2022).

## Luzingu ya ntete
Holt butukaka na mbanza Brisbane, na insi ya Australie, mpi yandi kotaka nzo-nkanda ya Stuartholme . 

Na kilumbu ya tatu ya ngonda kumi na zole ya mvu 2017, Holt zabisaka nde yandi me kwela Andrew Joblon, mfumu ya kisalu ya kusumba banzo. Na kilumbu ya 5 ngonda tatu ya mvu 2018, Holt zabisaka na Instagram nde yandi katulaka divumu .  Holt na Joblon kwelanaka na kilumbu ya 18 ngonda nana 2018.  Bau kele na bana tatu: bana zole ya babakala (ba butukaka na 2019 ti 2023)   ti mwana mosi ya nkento (ba butukaka na 2020).
Marlene Dietrich

**Marie** **Magdalene** , butukaka 27 décembre 1901 na kizunga ya Schöneberg na Berlim, mpe yandi fwaka na kilumbu  6 mai 1992 na Paris, kele actrice mpi muyimbi ya Amerika yina butukaka na Allemagne .

Na nima ya kusala kisalu ya miziki, yandi kumaka kusala teyatre ti bafilme na luyantiku ya bamvula 1920 . Yandi basikaka na filme ya Josef von Sternberg *[[L'Ange bleu (film, 1930)|*Le Angel Bleu]]* *, yina Universum Film AG salaka na mvu 1930, yandi monanaka na studio ya Amerika Paramount mpi yandi landaka kisalu na yandi na Hollywood . Kusala na yandi ya ki artiste ti Josef von Sternberg salaka nde yandi sala bafilme nsambwadi, mu mbandu *[[Cœurs brûlés|*Maroc]]* * (1930), *[[Shanghaï Express|*Shanghai Express]]* * (1932), mpi *[[L'Impératrice rouge|*Ntotila-Nkento ya Mbwaki]]* * (1934), yina salaka nde actrice yina kuvanda kifwani ya kukuka ya nkento yina ke fwaka bantu

Na nima, yandi salaka ti bamfumu ya nene ya bafilme ya mitindu mingi. Nsaka ya kusekisa ti Ernst Lubitsch ( *[[Ange (film, 1937)|Angel]]*, 1937), René Clair ( *[[La Belle Ensorceleuse|La enchanteuse]]*, 1941) to Billy Wilder ( *[[La Scandaleuse de Berlin|Un affair étrangère]]*, 1948), western ti George Marshall ( *[[Femme ou Démon|Nkento to Diabulu]]*, 1939) to Fritz Lang ( *[[L'Ange des maudits|Film Rancho Higetch Notorious]]*, 1939), Al *[[Le Grand Alibi (film, 1950)|Stage9]]* film Crime2. *[[Le Grand Alibi (film, 1950)|Boma]]*, 1950), Billy Wilder ( *[[Témoin à charge (film, 1957)|Mbangi ya Kufunda]]*, 1957) to Orson Welles ( *[[La Soif du mal|Kusimba ya Mbi]]*, 1958).

## Biografi
Marie Magdalena Dietrich butukaka na kilumbu 27 décembre 1901 na Schöneberg (bubu yai distrike ya Berlin ), na nimero 65 *Sedanstraße* (bubu yai *Leberstraße* ), na distrike ya Rote Insel , ya Louis Erich Otto Dietrich (1868-1908), lieutenant na bapolisi ya kimfumu ya Prusse, mpi Wilhelisabeth Josephine195. mvwama yina bakaka difwa ya dibuta mosi ya bantu yina ke salaka bamontre  . Akazi awaya, ana basompana muna mvu wa 2019.décembre 1898, kele dezia ti mwana ya ntete ya nkento, Elisabeth, yina butukaka na mvu 1900.

## Banoti mpi ba referansi
Marilyn Monroe

**Marilyn Monroe** , butukaka na nkumbu ya Norma Baker (to Mortenson) na kilumbu ya ntete ya ngonda ya sambanu 1926 na Los Angeles mpi yandi fwaka na kilumbu ya iya ya ngonda ya nana 1962 na mbanza yina mosi, kele actrice, modele mpi muyimbi ya Amerika .

## Biografi
Na kati ya ba-nkaka ya Marilyn Monroe, beto lenda tanga George Willis Hogan, yina butukaka na 1823 na Kentucky (mwana ya Zachariah Hogan ti Delilah Marksberry), mpi Sarah Ann Owen, yina butukaka na 1823 na Virginie (mwana ya Edward Owen). Bo kwelanaka na 1914.11 mars 1843 Bo butaka mwana mosi ya bakala, Tilford Marion Hogan (1851-1933) mpi mwana mosi ya nkento, Mary Ann (1844-1930)  . Tilford Marion Hogan kwelaka Charlotte Virginia (Jennie) Nance (1857-?) na 1870. Bo ke zingaka na Misuri . Bo kele ti bana iya, tanga mpi Della, mwana ya zole. Bana tatu ya nkaka kele Dora, Myrtle, mpi William Marion  .

## Banoti mpi ba referansi
Salvador Dalí

**Salvador Dalí** , Marquis de Dalí de Púbol, butukaka na Figueras na 11 mai 1904 ye wafwa muna mbanza yayina muna lumbu kia 23 janvier 1989 Yandi kele muntu ya Espagne yina ke salaka bifwanisu, ke salaka bifwanisu, ke sonikaka bifwanisu, ke sonikaka ba scénario .

## Biografi
Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech, butukaka na n 20 rue Monturiol  na Figueras na kilumbu ya 1990.11 mai 1904  . E zunga kiaki, Empordà, kina ye fulu kia kumbi dia maza kia Cadaqués, kiasadilanga se « fond, stand ya estrade mpi rido ya estrade [  ku salu kiandi. Tata na yandi, Salvador Dalí i Cusí (1872-1952), vandaka notere. Zina ya mama na yandi vandaka Felipa Domènech i Ferrés (1874-1921). Yandi butukaka bangonda 9 na nima ya lufwa ya mpangi na yandi, yina bo vandaka kubinga mpi Salvador (1901-1903), yina fwaka na maladi ya divumu yina ke sambukilaka bantu  . Ntangu yandi vandaka ti bamvula tanu, bibuti na yandi nataka yandi na maziamu ya mpangi na yandi  mpi bo songaka yandi —na kutadila mambu yina yandi tubaka —nde yandi vandaka muntu yina butukaka diaka. Bo ke tuba nde diambu yai pusaka yandi na kumona nde yandi kele kopi ya mpangi na yandi, mpi yandi waka boma ya maziamu ya mpangi na yandi, mpi yandi vandaka ti mpusa ya kumonisa nde yandi kele ya kuswaswana na nsi-ntoto.
Albrecht Dürer

**Albrecht Dürer** ( /ˈ dj ʊər ər / DURE -ər,   ;    maku mole ye mosi ya ngonda ya tanu 1471 – sambanu ya ngonda ya iya 1528), ntangu ya nkaka bake sonikaka yo na Kingelesi bonso **Durer** to **Duerer**, vuandaka muntu ya Allemagne yina vuandaka kusala bifwanisu, kusala bifwanisu, mpe muntu ya ke longaka malongi ya Renaissance ya Allemagne .

Kukota ya Dürer ya ba motifs classiques mpe ya kinkonga na kati ya art ya Nord, na nzila ya nzayilu na yandi ya ba artistes ya Italie mpe ba humanistes ya Allemagne, me sadisa yandi na kuzwa lukumu ya muntu mosi ya mfunu ya Renaissance ya Nord . Dyambu yai mekuma ngolo na mikanda na yandi ya teolozi, yina ketubilaka minsiku ya matematike sambu na mutindu ya kutadila mambu na nzila mosi mpi kiteso ya nitu .
Henri Matisse

**Henri Émile Benoit Matisse**   mebutuka na Kilumbu ya makumi tatu na môsi ya ngonda desembele ,31 dec 1954 vandaka artiste visuel ya France, yandi zabanaka sambu na kisalu na yandi ya kusadila mukubu ti kisalu na yandi ya kutunga bifwanisu ya masa-masa mpi ya kisina
Matisse ke monanaka mingi, na Pablo Picasso, bonso mosi ya ba artiste yina sadisaka mbote na kutendula bansoba ya mvingu ya bantu na bisalu ya kumona na bamvula kumi yonso ya ntete ya mvu-nkama ya makumi zole, yina vandaka na kiyeka ya kusala bansoba ya nene na mambu ya kutunga ti ya kutunga bifwanisu.
Kusala mingi ya mukubu ya bisalu yina yandi salaka na kati ya mvu 1900 ti 1905 salaka nde yandi zabana bonso mosi na kati ya ba Fauves na Kifalansa "bambizi ya mfinda. Bifwanisu na yandi mingi ya kuluta mbote kusalamaka na bamvula kumi to kiteso mosi na nima ya mvu 1906, ntangu yandi salaka mutindu mosi ya ngolo yina vandaka kubenda dikebi na mitindu ya kukonda nsuka mpi na mutindu ya kuyidika bifwanisu. Na mvu 1917, yandi kwendaka kuzinga na bwala mosi ya Nice na Riviera ya France, mpi mutindu na yandi ya kusala kisalu na yandi ya kukonda mindondo na bamvula 1920 salaka nde bantu mingi kusepela ti yandi sambu yandi vandaka kusimba kinkulu ya ntama ya kutunga bifwanisu ya France .  Na nima ya mvu 1930, yandi sadilaka mutindu ya pete ya kusonika mambu na kikesa yonso . Ntangu maladi na yandi na bamvula na yandi ya nsuka kangaka yandi nzila ya kusala bifwanisu, yandi salaka kisalu mosi ya mfunu na nzila ya colage ya bapapie ya kuzenga .
Kuzaba na yandi ya ndinga ya kumonisa mukubu mpi ya kusala bifwanisu, yina bo monisaka na kimvuka ya bisalu yina kusalamaka na nsungi ya bamvula kuluta ndambu, kusalaka nde bantu kuzaba yandi bonso muntu ya ntete na kisalu ya Matisse butukaka na Le Cateau-Cambrésis, na departema ya Nord na Nordi ya France na nkokila ya mvula ya mpa na mvu 1869, mwana ya ntete ya mvwama mosi ya vandaka kuteka bambuma .  Yandi yelaka na Bohain-en-Vermandois, na Picardie . Na mvu 1887, yandi kwendaka na Paris sambu na kulonguka bansiku, yandi salaka kisalu ya mfumu ya tribinale na Le Cateau-Cambrésis na nima ya kubaka diplome na yandi. Yandi yantikaka ntete kusala bifwanisu na mvu 1889, na nima ya mama na yandi kunatilaka yandi bima ya kusala bifwanisu na nsungi mosi ya kubeluka na nima ya maladi ya appendicite . Yandi monaka "mutindu mosi ya paladisu" mutindu yandi tendulaka yau na nima, mpe yandi bakaka lukanu ya kukuma artiste, yina pesaka tata na yandi mpasi mingi. kusala bifwanisu ya bilumbu na beto .
Diego Velazquez (muntu ya ke salaka bafilme)

**Diego Velazquez** butukaka na kilumbu ya 5 décembre 2001 na Portland, Oregon ( États-Unis ) kele muntu ya Amerika yina ke salaka bafilme.

## Banoti mpi ba referansi
Vincent van Gogh

**Vincent Willem van Gogh**  yandi butukaka kilumbu ya makumi tatu ya ngonda ya tatu 1853 .  Makumi nana ya yuli 1890) vuandaka muntu ya Hollande yina vuandaka kusala bifwanisu ya Post-Impressionnisme yina kele na kati ya bantu ya kuzabanaka mingi mpe ya kele ti bupusi ya ngolo na disolo ya bifwanisu ya bantu ya Mputu.

Yandi butukaka na dibuta mosi ya kimvwama, Van Gogh vandaka kusala bifwanisu na bumwana na yandi mpi yandi vuandaka muntu ya ngolo, ya pima mpe ya ke yindulaka mbote, kansi yandi vuandaka kumonisa bidimbu ya kukondua ngolo na ma banza . Ntangu yandi vuandaka toko, yandi vuandaka kusala kisalu ya kuteka bifwanisu, mbala mingi yandi vuandaka kusala banzietelo, kansi yandi kumaka kudiyangisa na ma banza na nima ya kunata yandi na Londres. Yandi kotaka na dibundu mpe lutisaka ntangu bonso misionere na sudi ya Belgique. Na nima yandi kumaka kubela mpi kuvanda yandi mosi. Yandi zabaka mbote-mbote mambu yina bantu ke salaka na bilumbu na beto mpe ntangu yandi vuandaka kuvutuka ti bibuti na yandi, yandi yantikaka kusala bifwanisu na mvu 1881. Leki na yandi ya bakala, Theo, vuandaka kusadisa yandi na mbongo, mpe ba zole vuandaka kusonikila na mikanda mingi .
Kansere

**Kansere** kele kimbevo yina ke tadila kuyela ya baselile yina bo ke twadisaka ve mpe yo ke basisaka bivimbu yina lenda kota to kumwangana na bitini ya kaka ya nzutu   E nsongo miami miaswaswana ye nsongo miambote, yina ke mwanganaka ko. Vioka 100 za mpila . 

Kiteso ya 33% ya batu yina ke kufwaka na maladi ya kansere ke fwaka sambu na kunwa makaya mpi malafu, kubeba ya nitu, kukonda kudya bambuma mpi bandunda mpi kukonda kusala bangalasisi.  Mambu yankaka kele maladi yankaka, kukutana ti radiation ionisante, mpi bima yina kebebisaka kisika yina muntu kezingaka. Kubaka kimbevo na ba virus, ba bactéries, mpe ba parasites ya sikisiki ke nataka kitezo ya 16–18% ya ba cancers na yinza ya muvimba. Bima yai ya ke pesaka maladi kele *[[Helicobacter pylori]]*, maladi ya ntu B, maladi ya ntu C, HPV, maladi ya Epstein-Barr, maladi ya T-lymphotrope ya muntu 1, maladi ya herpès yina ke vukanaka ti sarcome ya Kaposi mpi maladi ya polyoma ya baselile ya Merkel . Virusi ya immunodéficience humaine (VIH) ke basisaka ve mbala mosi kansere, kansi yo ke salaka nde nitu kukonda ngolo yina lenda sala nde muntu kukuma ti kigonsa ya kansere yina ke katukaka na maladi ya nkaka, bantangu ya nkaka yo lenda kuma mbala mafunda mingi (na yina me tala sarcome ya Kaposi ). Kima ya mfunu kele nde, bo memonisaka nde, kana bo pesa bantu mangwele sambu na kunwanisa kimbevo ya hepatite B mpe kimbevo ya papillomavirus ya muntu, yo kekatulaka pembeni kigonsa ya kansere yina bamikrobe yayi kenataka na bantu yina ke mepesaka mangwele mbote na ntwala ya kubaka kimbevo yango.
Le Corbusier

**Charles-Édouard Jeanneret** 6 ngonda kumi na mosi mvula  27 aûti 1965, me zabana na zina ya **Le Corbusier**,   vuandaka muntu ya Suisse-Français yina vuandaka kusala bisalu ya kutunga ba yinzo, kusala bifwanisu, kusala bapula ya mbanza mpi soniki yina vuandaka mosi na kati ya batu yina yantikaka kutunga ba yinzo ya bilumbu yayi .

Sambu yandi kudipesaka na kupesa luzingu ya mbote na bantu yina kezingaka na bambanza yina vuandaka ti bantu mingi, Le Corbusier vandaka ti bupusi ya ngolo na mambu ya kutunga bambanza, mpi yandi vandaka muntu yina kusalaka  (CIAM). Le Corbusier wavanga e nkubika za mbanza Chandigarh kuna Índia, yo vana nkubika za sikididi za nzo zayingi kuna fulu kiakina, musungula e nzo za luyalu. Na mvula 2016, bisalu kumi na nsambwadi ya Le Corbusier na bansi nsambwadi sonikamaka na liste ya bisika ya ntama ya UNESCO bonso Kisalu ya Architecture ya Le Corbusier, Dikabu ya Kuluta Mbote na Muvema ya Bubu Yai .
Rafaele

**Rafaello Sanzio ya Urbino** Marsi to sambanu Avîli 1483   Avîli 1520,  yina bantu mingi ke bingaka bubu yai na Kingelesi na zina ya **Raphael**

Raphael vandaka kusala mingi, yandi vandaka kutwadisa nsoniki mosi ya nene ya kuyituka mpi, ata yandi fwaka na ntwala ya bamvula makumi tatu na nsa
Raphael vandaka kusala mingi, yandi vandaka kutwadisa nsoniki mosi ya nene ya kuyituka mpi, ata yandi fwaka na ntwala ya bamvula kumi tatu na nsambuadi,

Na nima ya bamvula na yandi ya ntete na Roma, bisalu na yandi mingi vandaka kusalama na nsoniki na yandi katuka na bifwanisu na yandi.

Raphael butukaka na mbanza ya fioti kansi ya mfunu na mambu ya ki **nsuni** ou **nkwa lusansu**

masonama mpi salaka ntekolo  sambu na

bansaka ya nzo ya ntotila yina vandaka bonso nkisi

mpe ba niongo ya Ntete

nkunga na yandi na
Mimar Sinan

**Mimar Sinan** ( Ottoman Turkish     ; Turkish  ,  ;  – kumi mosi ye nsambuadi Yuli 1588) me zabana mpe na zina ya **Koca Mi'mâr Sinân Âğâ**, ("Sinan Agha muntu ya nene ya ke salaka banzo" to "Sinan ya nene") vuandaka mfumu ya banzo ya Ottoman. enzMimar Sinan wawutuka ye nkumbu Yosefe muna mbanza yakete yina ya nkumbu.

Mwana ya muntu yina vuandaka kusala matadi, yandi bakaka malongi ya teknike mpe kumaka enzeniere ya basoda. Yandi tombukaka nswalu na kati ya basoda samu na kukuma ntete mfumu ya basoda mpe nsuka-nsuka komanda ya ba Janissaire, ti yina ya lukumu ya Sinan. Yandi tomisaka mayele na yandi ya kutunga ti ya kutunga ntangu yandi vuandaka kusala kampanye ti ba Janissaire, yandi kumaka muntu ya mayele na kutunga banzo ya ngolo ya mitindu yonso, mpe bisalu ya kutunga banzo ya basoda, mu mbandu banzila, bapont mpe banzila ya masa

Kisalu na yandi ya nene kele Mosquée Selimiye na Edirne, ata kisalu na yandi ya kuluta kuzabana kele Mosquée Suleiman na Istanbul.

Mimar Sinan wawutuka ye nkumbu Yosefe muna mbanza yakete yina ya nkumbu vo Ağırnas lukufi ye mbanza Kayseri kuna Anatolia (nze una wavovelwa muna nsiku mia Sultan Selim II ).
James Kulamba

Kapita **James Cook** (7 Novembe1728 [ a ] – 14 febûadi 1779) vuandaka mfumu ya basoda ya masa ya Grande -Bretagne, mutu ya ke salaka ba nsosa, mpe mutu ya ke salaka ba karte yina twadisaka banzietelo tatu ya kusosa bisika na nzadi-mungwa ya Pacifique pe na nzadi-mungwa ya Sudi na kati ya mvula 1768 ti 1779. Yandi manisaka nzietelo ya ntete ya bo sonikaka na nzila ya nziunga ya nene ya New Zeland, ya ntete ya New Zeland isd.

Cook kotaka na kimvuka ya basoda ya masa ya mumbongo ya Grande-Bretagne ntangu yandi vuandaka na ntwala ya kukota na kimvuka ya basoda ya masa ya Ntotila na mvu 1755. Yandi monaka bitumba mbala ya ntete na ntangu ya Mvita ya Bamvula Nsambwadi, ntangu yandi nwanaka na Siege ya Louisbourg . Na nima na mvita yandi salaka bansosa mpi salaka karte ya bisika mingi ya kukotila ya Nzadi Saint-Laurent na ntangu ya Kuzyunga Québec . Na ba mvula 1760 yandi salaka karte ya simu ya nzadi ya Terre-Neuve mpe yandi salaka bansosa ya mfunu ya astronomi yina nataka yandi na dikebi ya Admiralty mpe ya Société Royale . Lukumu yai kusalamaka na ntangu mosi ya mfunu na kisalu ya kusosa bansi ya nzenza ya Grande-Bretagne, mpi yo pusaka yandi na kubaka kisalu na mvu 1768 ya kuvanda komanda ya HMS Sala ngolo sambu na nzietelo na yandi ya ntete na kati ya banzietelo tatu
Abu Nuwas (dibulu ya masa)

**Abu Nuwas** kele zina ya cratere ya impact, 116   na diametre, yina kele na zulu ya Mercure . kumbu yayi yavewa kwa buka kia Astronomia Inza yawonso muna zitisa soneki na nkunga ya Arabia Abu Nuwas
Leonardo da Vinci (maswa ya ke tambulaka na nsi ya masa, 1939)

Kusala na setembele1940 tii na kubwa na yandi na mvula1914.mayi1943 Yau lungisaka ntalu ya kuluta mbote ya bamaswa yonso ya nsi ya masa yina vandaka ve ya Allemagne na Mvita
Gabriele García Marquez

**Gabriel García Márquez**, butukaka .6 ngonda ya tatu 1927 kuna Aracataca ( Kolombia ) yandi wafwila na kilumbu ya 1914 .17 avil 2014 (na bamvula 87) na Mbanza Mexique, kele nsoniki mosi ya Colombie 

Nsoniki ya mikanda, nsoniki ya masolo ya nkufi, kansi mpe zulunalisti mpe muntu ya ke salaka mambu ya politiki, yandi bakaka dikabu ya Nobel ya mikanda na mvula 1982. Ba vandaka kubinga yandi na zola nyonso nde " **Gabo** Na Amerika ya Sudi, Amerika ya Katikati, ti Mexique, yandi kele mosi na kati ya bansoniki ya mfunu mpe ya bantu mingi ke zolaka mingi na XXya 20 . mvula-nkama  . Kisalu na yandi ke monana sambu na imagination na yandi ya fertile mpe ke sala chronique yina kele na mbala mosi ya kieleka, ya epique mpe ya kifwani ya Amerika Latini, na kati ya yau disolo ya dibuta na yandi, ba obsessions na yandi mpe ba souvenirs na yandi ya bumwana ke kutana

García Márquez landaka kulonguka na yandi mosi, yandi yambulaka diplome na yandi ya avoka mpe na ntwala ya kuyantika kisalu ya kijournaliste. Banda na kileke, yandi monisaka ve kudiyala na kutonga politiki ya insi ya Colombie ti ya bansi ya nzenza, mpi mambu yina vuandaka kusalama na Amerika ya Sudi. Dyaka, yandi vuandaka kubumba ve kinsweki ya mawa na yandi sambu na bimvuka ya ngolo ya gauche mpe ya révolutionnaire, yina yandi vandaka kupesa bantangu yankaka lusadisu ya mbongo. Na mvula 1958, yandi kwelaka Mercedes Barcha, ba butaka bana zole ya babakala. Gonzalo ye Rodrigo García, ona wakituka se mfumu a salu. Yandi tambulaka na Eropa ya mvimba mpe na nima yandi kwendaka kuzinga na mbanza Mexique kisika yandi basisaka zulunalu na yandi ya Colombie yina *[[Cambio (magazine)|vuandaka kubasika]]* konso mposo na ndinga ya Mexique.

Mutindu nsoniki, García Márquez yantikaka kisalu na yandi na kubasisaka mikanda mingi ya mikanda, yina bantu ya ke tadilaka mambu ya yimbi sepelaka na yo mingi, mu mbandu masolo ya nkufi mpi mikanda yina kele ve ya luvunu. Kansi, mikanda ya *[[Cent Ans de solitude|Bamvula Nkama ya Kuvanda Nge Mosi]]* ( 1967 ), *[[Chronique d'une mort annoncée|Chronique d’une mort prédite]]* ( 1981 ), mpe *[[L'Amour aux temps du choléra|Zola na Ntangu ya Kolera]]* ( 1985 ) yina kusalaka nde bantu, bimwangi-nsangu, mpi banduku na yandi kuzaba yandi. Na nima ya kubasika ya mukanda *mosi, Bamvula Nkama ya Kuvanda Nge Mosi*, yina bo vandaka kumona nde yo vandaka mukanda na yandi ya nene, nsoniki yango kunungaka na mambu ya mumbongo na inza ya mvimba. Zina na yandi ke wakana mbala mingi ti " réalisme magique ", muvema mosi ya ki artiste yina ke kotisaka bima ya mazi ti bifwanisu ya kuluta kimuntu na mambu yina kele na misisa na kati ya mambu ya ntama, ya kinkulu, mpe ya kisika yina me ndimama. Mikanda na yandi mingi ke sosa kusosa ntangu ya kuvila mpe ke tubila mambu ya mutindu na mutindu bonso kuvanda nge mosi, ngolo, zola, mpusa, kubeba ya muntu, despective on Thehuman a The violence, . nature est par tours ironique, déceptionnée, méditative, et fataliste L'action des travaux sons mingi ke salama na bwala ya luvunu ya ". Makondo "
George Byron, Baron ya 7

Amiral **George Anson Byron, 7e Baron Byron** (8 marisi 1789 – 2 marisi 1868) vuandaka mutu ya lukumu ya Angleterre, mfumu ya basoda ya masa, nduku, muntu ya politiki, mpi Baron Byron ya nsambwadi, na mvu 1824 yandi vingisaka cousin na yandi poete George Gordon Byron, yina 6e Baron Byron na mvula 1824. Sambu yandi vandaka mfumu ya basoda ya masa, yandi zabanaka sambu yandi vandaka muntu ya kuswaswana ti muntu yina vandaka na ntwala na yandi na kikalulu mpi na luzingu na yandi.

Byron butukaka na kilumbu ya 8 ngonda tatu na mvu 1789 na mbanza Bath, na Somerset . Yandi vandaka mwana mosi kaka ya Capt. Hon. George Anson Byron ye Charlotte Henrietta Dallas. Mpangi na yandi ya nkento, Juliana Maria Charlotte Byron, kwelaka mfumu ya mabundu Robert Heath
Blerta Basholli

**Blerta Basholli**, butukaka na mvula 1914 .19831983 na Kosovo, kele ntwadisi mpe nsoniki ya script ya Kosovo .

### Biografi
Blerta Basholli butukaka na Kosovo na mvula 1983. Banda na mvula 2008, yandi longukaka na programe ya kusala bafilme na nzo-nkanda ya nene ya New York  . Yandi vandaka kusala kisalu na yandi ya master ntangu nduku na yandi, muntu ya ke bakaka bafoto, tubilaka yandi disolo mosi ya yandi waka sambu na nkento mosi ya bwala yina, na nima ya kuluta na ekzame na yandi ya kutambusa kamio, bo vandaka kuvweza yandi na kartie na yandi sambu yandi vandaka kusala mpe kutambusa kamio. Yandi monaka nde yo vandaka kusepedisa yandi mingi sambu bantu ya Albanie vandaka kudipesa lukumu na kuyamba banzenza, na luzitu, mpe na bumosi na bo, kansi mama yai ya bana zole, yina bakala na yandi nfilaka na manima ya mvita, yandi bakaka ve lusadisu mingi 

Nsangu yayi me pesa yandi kikesa ya kusala filme na yandi ya ntete, *[[La Ruche (film, 2021)|The Hive]]* . Filme yango ke balula disolo ya kieleka ya Fahrije Hoti, nkento mosi ya Albanie ya Kosovo yina tubaka nde bakala na yandi me vila na manima ya lufwa ya bantu mingi yina basoda ya Serbie salaka na bwala Krusha e Madhe na mvula 1914.marisi 1999 Kilumbu mosi na manima ya luyantiku ya bitumba ya ba avio ya OTAN, bo yokaka yinzo ya Hoti tiya na ntangu ya mvita, mpe yandi bikalaka yandi mosi sambu na kusansa bana zole ya fyoti mpe bibuti ya bakala na yandi. Sambu bo vandaka kuvweza yandi sambu yandi vandaka mama mosi ya ke sansaka bana yandi mosi, Hoti sosaka kundimisa bamfinangani na yandi, yina pene-pene ya bawu nyonso vandaka ti babakala na bo na bitumba, nde bo lenda baka mbongo kana bo teka ba concombre yina ba ke salaka na yinzo mpe ba ajvar ya kinkulu  . Ntangu Blerta Basholli pusanaka pene-pene ya Hoti, na luyantiku yandi yindulaka nde yandi ke zola kusala filme mosi ya ke tubila luzingu na yandi, kansi Basholli kukaka kundimisa yandi nde luzingu na yandi vandaka kaka sambu na mbandu ya filme mosi ya nene mpe nde mambu mingi ta soba. Basholli kotisaka mpe na filme yina bangyufula mingi yina Hoti ti bankento yankaka ya bwala yina kusalaka na nsungi ya bamvula mingi. Basholli yandi mosi vutukaka ve na Kosovo tii na mvula 2011.
Mahfouz

**Najib Mahfouz** ( arabe : , *Naǧīb Maḥfūẓ* ), butukaka na kilumbu ya 11 désembele 1911 na Caire mpe yandi fwaka na 1914.30 auto 2006 na mbanza yina mosi, kele nsoniki mosi ya Ezipte ya ntangu na beto na Kiarabi mpe muntu mosi ya mayele ya mezabanaka mingi na Ezipte, sambu yandi bakaka dikabu ya nene ya mikanda na mvula 1988  .

Kisalu ya mikanda ya Naguib Mahfouz me vukana ti disolo ya mukanda ya bilumbu na beto na Ezipte mpe na bansi ya Arabi. Na luyantiku ya XX ya 20 . Na mvula-nkama ya 19, mukanda ya Kiarabi kusalaka bitambi na yo ya ntete na kimvuka mpe na kinkulu yina kuzabaka mutindu yai ya mikanda na nsadisa ya kubalula mikanda ya Eropa XIXmvu-nkama ya 19 . . Kansi, sambu na Naguib Mahfouz, kimvuka mosi ya ngolo mpe ya ntama bonso ya yinsi na yandi, yina me taninaka binkulu ya ba mvula mingi na ntangu bo ke kumisaka yo mambu ya mpa, lenda baka mpe kuvukisa, kukonda boma, mambu ya nkaka ya kinkulu ya bantu ya Mputu. Samuna nsoniki yai kuluta yonso, na kisalu na yandi, me widikila bantu ya Ezipte, mambu yina bo me kutanaka ti yo bo mosi mpe mutindu mosi ti disolo na bo.
Ovid

**Publio Ovidio Naso** (  ; 20 ngonda ya tatu 43 na ntwala ya Kristu – 17/18 na manima ya Kristu), me zabana na Kingelesi na zina ya **Ovid** ( /ˈ ɒ v ɪ d / OV -id ),   vuandaka poete ya Roma yina zingaka na tangu ya luyalu ya Auguste . Yandi vuandaka leke ya ntangu mosi ti Virgile ti Horace, yina bo ke bingaka yandi mbala mingi na kati ya ba poete tatu ya mikanda ya Kilatini . Muntu ya mayele ya Imperial Quintilien vuandaka kumona yandi  muntu ya nsuka na kati ya bantu ya Latini yina sonikaka ba ngogo ya zola .  Ata Ovidio vuandaka ku zolama mingi na luzingu na yandi, ntotila Auguste na taka yandi na kimpika na Tomis, ntu-mbanza ya provense ya mpa ya Moesia, na Nzadi-Mungwa ya Ndombe, kisika yandi bikalaka bamvula 9 to kumi ya nsuka ya luzingu na yandi. Ovid yandi mosi tubaka nde bo kulaka yandi sambu na *kifu mosi* ("poemi mpi kifu"), kansi kukonda kuzola na yandi ya kuzabisa mambu ya sikisiki me salaka nde bantu ya mayele kutuba mambu mingi.

Ovid me zabana mingi sambu na *[[Metamorphoses]]*, disolo ya luvunu ya ke landa na mikanda kumi na tanu ya bo me sonika na ba hexamètres dactyliques . Yandi me zabana mpe sambu na bisalu na yandi na ba couplets élégiques bonso  ("Kisalu ya Zola") na *[[Fasti (poem)|Fasti]]* . Bantu vandaka kulanda mingi bapoemi na yandi na ntangu ya nsuka ya ntangu ya ntama ti na ntangu ya Moyen Âge, mpi yo vandaka ti bupusi ya ngolo na bisalu ya maboko mpi na mikanda ya bantu ya Mputu . Mukanda ya *Metamorphoses* me bikala mosi na kati ya mikanda ya mfunu ya ke basisaka bansangu ya luvunu ya ntama bubu yai
Ingmar Bergman

**Ingmar** [ [ [ ˈbærjman ] [ 1 ] ] I kele ntwadisi ya bafilme , nsoniki ya bafilme  ya Suède Écouter yandi butukaka na kilumbu ya 1990 .14 ngonda ya nsambwadi 1918 na Uppsala mpe yandi fwaka na 1914.30 ngonda ya nsambwadi 2007 na kisanga ya Fårö .

Yandi me kuditulaka bonso mosi ya ba ntwadisi ya nene na disolo ya sinema na kupesaka kimvuka ya bisalu yina vandaka kutadila mambu ya metafiziki ( *[[Le Septième Sceau|Kashe ya Nsambwadi]]* ), introspection psychologique ( *[[Les Fraises sauvages|Fraises sauvages]]*, *[[Persona (film)|Persona]]* ) to luzingu ya dibuta ( *[[Cris et Chuchotements|Kudila mpe Kudila]]*, *[[Fanny et Alexandre|Fanny ti Alexander]]* ) mpe kutadila bikalulu ya bankwelani ( *[[Scènes de la vie conjugale|Marage S a behavi]]* ).

Yandi me baka ba lufutu mbala mingi na ba mvula me luta, yandi me mingi-mingi Urse ya Wolo na Berlin, Ntambu ya Wolo sambu na Kisalu ya Luzingu na Venise, Lufutu ya Jury mpe Lufutu ya Muntu ya Kuluta Mbote na Cannes, mpe Balufutu tatu ya Oscar sambu na Filme ya Kuluta Mbote ya Ndinga ya Banzenza . Yandi kele mpe muntu mosi mpamba yina me salaka ba filme yina me bakaka " Nti ya Nti ba songaka yawu na Nkinsi ya Bafilme ya Cannes na mvula 1997 .
Disney Californie

**YParc d'aventure ya Disney** kele parc ya bansaka yina kele ya kompani ya Walt Disney, yina kele na mbanza Anaheim, na Californie . Yawu kantukaka na Febuari 8, 2001, ba mvula 46 na nima ya Disneyland ya ntete . E fulu kiaki kiazole muna fulu kia *nsaka kia Disneyland Resort* kina kuna sambu diakaka dia nzila tuka muna fulu kiantete ye *lukufi ye mbanza Disney* .

Na mvula 2010, ba sobaka zina ya parke yina mpe ba sobaka zina na yo. Na luyantiku, ya vuandaka kutubila kisika yina bantu ke kwendaka kutala na Californie, yina basisaka bantu ya Disney mpe ya yikaka mikanda ya Pixar, Star Wars, mpe Marvel . Na 2019, bantu pene-pene ya bamilio 10 kwendaka kutala parke yina, yo yina yo kumaka parke ya kumi na tatu yina bantu ke kwendaka kutala mingi na ntoto ya mvimba.

Banda ba kabulaka yo, parke yai me bakaka *balufutu tanu ya Thea Awards*, lufutu mosi ya ntoto ya mvimba yina *[[Themed Entertainment Association|kimvuka mosi (Association des divertissements thématiques)]]* ke pesaka. E fulu kiaki kiasundidi muna mvula 2002 muna kunku kia nsangu za nsaka za *Disney* ye *[[Soarin' Over California|Soarin' Over Califórnia]] ,* i bosi muna mvula wa 2010 muna *[[Toy Story Midway Mania|nsaka za Toy Story Midway Mania]]* . Na mvula 2011, ya nungaka na kitini ya Kumonisa sambu na *[[Disney's World of Color|Disney’s World of Color]]*, mpe na mvula 2018 na kitini ya Kubenda sambu na *[[Guardians of the Galaxy – Mission: Breakout!|Bankengidi ya Galaxie – Mission: Breakout!]]*