Nzo ya teyatre ya vert ya Mont-Ngaliema

**Théâtre de la Verdure de Mont-Ngaliema**, 

Nzadi ya Ngaliema kele kisika mosi ya nene ya bantu ke salaka bansaka na ntangu ya koloni na kati ya Institut des musées nationaux du Congo na zulu ya ngumba Ngaliema na commune ya Ngaliema na Kinshasa, na westi ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi. Bo kesadilaka yo sambu na kusala bansaka ya teyatre, bansaka ya miziki, mpi mambu mingi ya metala luzingu ya bantu, mpi bo kebingaka yo mutindu yina sambu na kisika na yo ya kitoko mpi ya mubisu.

Bo tungaka yo na mvu 1970 na zulu ya Ngumba Ngaliema yina kele kisika ya muntu yandi mosi na mfumu Mobutu Sese Seko. Mayele ya kutunga kisika yina ya bansaka vandaka kulanda mbandu ya bisika ya bansaka ya nene ya ntama yina vandaka na zulu ya ngumba, yina Mobutu kutaka ntangu yandi kwendaka na Italie.

## Disolo ya luzingu
Na ntangu ya ntama, Ngumba Ngaliema, yina zabanaka ntete na zina ya Ngumba Stanley na ntangu ya koloni, vandaka kisika ya luyalu ya kizunga ya Léopoldville, yina vandaka ti ntu-mbanza Kinshasa, Kongo ya Kati, mpi provense ya ntama ya Bandundu. Na nima ya kimpwanza ya insi katuka na Belgique na kilumbu ya 30 ngonda ya sambanu ya mvu 1960, nzo ya kimfumu ya mfumu ya Repubilika, Joseph Kasa-Vubu, ti nzo ya kimfumu na yandi na Palais de la Nation.

Na nima ya kubaka kimfumu, prezida Mobutu Sese Seko sobaka zina ya  ⁇  Ngumba Stanley  ⁇  na  ⁇  Ngumba Ngaliema  ⁇  na mvu 1963. Ntangu yai, kisika yango mekumaka parke ya mfumu ya insi, yina muntu mosi ya France ti ya Tunisie na zina ya Olivier-Clément Cacoub kutwadisaka. Cacoub muntu kusalaka pula ya ntete mpi yandi salaka masamba ya parc présidentiel, yina vandaka ti bifwanisu ya nene ya Léopold II ya Belgique na zulu ya mpunda, ti ya Henry Morton Stanley, kumosi ti bifwanisu mingi yankaka ya bantu yina vandaka kuzinga na ntangu ya luyalu ya États-Unis. Na nima ya bamvula, Mobutu kuyedisaka kisika yango mpi yo kumaka kisika yina bantu mingi vandaka kukwenda kutala. Na nima, na mvu 1970, bo tungaka théâtre de la Verdure na parke ya prezida, yina vandaka bonso banzo ya bansaka ya Roma mpi ya Grese ya ntama. Yo vandaka ti bisika mingi ya nene ya kusongisa bankunga ya bantu ya Amerika, mu mbandu James Brown mpi B.B. King. B. Ntotila. Kansi, na ntangu bitumba ya ntete mpi ya zole ya Congo kusalamaka, nzo yina ya bansaka kubebaka ngolo kibeni. Yo lombaka kusala bikesa mingi sambu na kuyidika bisika yina kubebaka.

Na ngonda ya kumi na zole ya mvu 2011, nzo ya bansaka kangamaka na bantu yonso sambu na kusala bisalu ya kuyidika sambu na lukutakanu ya bansi mingi ya Organisation internationale de la francophonie, yina ta salama na Kinshasa na mvu 2012. Na ntangu yina mosi, bisika ya nkaka, bonso Mbanza ya Kimvuka ya Afrika, Nzo ya Mumbongo ya Bansi ya Mvimba ya Congo (CCIC), stade ya ba Martyrs ya Pantekoti, ti Palais du Peuple, vandaka mpi ya kuyidika sambu na lukutakanu ya bansi ya bambuta. Ados Ndombasi, yina vandaka ntete direktere ya Théâtre de la Verdure mpi mfumu ya Watoo Balabala, kimvuka mosi ya ke salaka bisalu ya ke tadila mambu ya binkulu, tubaka nde bo tungaka diaka Théâtre de la Verdure na nsadisa ya mbongo yina Wallonie-Bruxelles International (WBI) pesaka. Na nima ya kuyidika yo, na ngonda ya Marsi ya mvu 2012, bo kangulaka diaka kitini ya nzo-nkanda yango sambu na kumanisa mposo ya kinkulu ya La Francophonie. Banda na ntangu yina, kisika yai ya nene ya bansaka vandaka ti bisika mingi ya kusala bansaka ya mutindu na mutindu, mu mbandu, feti ya miziki, ba concert, feti ya bansaka ya bantu yina kesalaka nsaka ya kusekisa bantu, bansaka ya bantu ya babwala, mpi bansaka ya miziki ya ntama.

## Kikalulu ya kuyamba bantu
Nzo ya bansaka yina kele ti matiti ya mubisu lenda baka bantu kiteso ya 3.500, sambu yo kele ti bisika ya bantu yonso lenda tala. Kisika ya mutindu yai ya kele na nganda ke pesaka kisika mosi ya kitoko mpi ya mbote sambu na kusala bansaka mpi mambu ya nkaka ya me tala binkulu. Kisika yai ya nene lenda vanda mpi ya kuyidika mbote sambu na balukutakanu ya mutindu na mutindu, banda na balukutakanu ya fyoti tii na bafeti ya nene.

## Bisika ya kupona sambu na kubaka mambu ya nkaka
Banda na ntangu bo kangulaka yo, bantu vandaka kusala bansaka ya mutindu na mutindu na théâtre vert. Kisalu na yo kele:

(Kifalansa)
Na mvu 1974, James Brown, muntu mosi ya Amerika yina vandaka kubula miziki ya funk, ti muntu mosi ya Amerika yina vandaka kubula miziki ya blues, B. B. King kusalaka kisalu mosi ya nene na kisika yina.
Na Yuni 1, 2014, Lokua Kanza ti kimvuka na yandi kusalaka na ntwala ya bantu kuluta 2.500, ti baviziti bonso Jean Goubald, Sara Tavares, Richard Bona, Fally Ipupa, mpi Olivier Tshimanga.
Banda na 20 tii na 22 Yuni 2014, Bralima salaka Primus Fete de la Musique na kisika yina, na kati na yo bo vandaka ti Werrason, JB Mpiana, Jossart N'Yoka Longo, Ferré Gola, mpi Shakelewa.
Na Yuni 13 ti 14, 2015, Stromae, muyimbi mosi ya insi Belgique, vandaka na kisika yina.
Banda na kilumbu ya 10 tii na kilumbu ya 12 ngonda ya ngonda ya kumi na zole ya mvu 2015, nzo yango vandaka kisika ya lukutakanu ya ntete ya Francofolies ya Kinshasa, yina vandaka kuvukisa bantu ya France bonso Philippe Lafontaine, Soprano, ti La Fouine, ti Pitcho Womba Konga, muntu yina ke salaka bafilme na insi ya Congo, mpi bantu ya Congo bonso Bebson de la Rue, Lexxus Legal, Jean Goubald, Papa Wemba, Nkento Bakaji, Fabregas Le Métis Noir, Ferré Gola, mpi JB Mpiana.

## Banzo ya nene ya bansaka
Basoda ya insi yai ti ya bansi yankaka kesalaka mbala na mbala bansaka yina kemonisaka binkulu mpi mambu yina kesalamaka na Congo bubu yai. Bantu yina kezolaka kutala bafilme na nganda ya banzo na bo, kesepelaka mingi na ngidika yai.

(Kifwanisu ya kele na lutiti 11)
Nkinsi ya tatu ya Toseka, yina kele nkinsi ya kusekisa bantu ya nsi-ntoto ya mvimba na Kinshasa, salamaka na Augusti 25 tii na Augusti 30, 2015 na théâtre de Verdure, na ngumba Ngaliema. Bo vandaka kusala bansaka ya kusekisa bantu ya mitindu yonso, mpi bansaka yango vandaka kusepedisa bantu mingi. Teatre de Verdure, yina vandaka ti bisika ya kuvanda 3 500, vandaka kisika ya mbote sambu na kusala bansaka ya mutindu yai na nganda, mpi yo sadisaka na kutomisa mutindu ya kusala bansaka ya kulutisa ntangu mpi ya kusekisa bantu na République démocratique du Congo.

## Kusepela na kukina
Kisika mosi ya bantu kezolaka mingi sambu na bansaka ya makinu ya bwala ti ya ntangu na beto. Teatro de verde vandaka mpi kisika mosi ya nene yina vandaka kusadisa bantu mingi ya ke salaka bafilme na kukuma bantu ya nene na kisika yina.