Fransisko Goya

**Francisco José de Goya y Lucientes** Spanish: me butuka na 30 ngonda tatu 1746 – 16 ngonda iya 1828) vandaka muntu ya Espagne yina vandaka kusala bifwanisu ya zola mpi kusala bifwanisu. Bantu
Goya butukaka na Fuendetodos, na Aragon na dibuta mosi ya bantu ya mbongo mingi na mvula 1746. Yandi longukaka kutunga bifwanisu banda na ba mvula 14 na nsi ya lutwadisu ya José Luzán na  Martínez mpi yandi kwendaka kulonguka na Madrid ti Anton Raphael Mengs . Yandi kwelaka Josefa Bayeu na mvula 1773. Goya kumaka muntu ya ke salaka bifwanisu na nzo ya ntotila ya Espagne na mvula 1786 mpi kitini yai ya ntete ya kisalu na yandi kele ti bifwanisu ya bantu ya lukumu mpi ya kimfumu ya Espagne, mpi bifwanisu ya bo me sala na mutindu ya Rococo yina bo salaka sambu na nzo ya ntotila
Ata mikanda mpi mambu yina Goya sonikaka me bikalaka tii bubu yai, mambu fioti mpamba me zabanaka sambu na bangindu na yandi. Yandi vandaka ti maladi mosi ya ngolo mpi yina bo zabaka ve na mvula 1793 yina salaka nde yandi kuma kifwa baba, na nima kisalu na yandi kumaka malembe-malembe mpimpa mpi yandi vandaka kuyindula mambu ya mbi. Bifwanisu na yandi ya nima ya bo salaka na zulu ya bima ya bo ke bingaka chevalet mpi na bibaka, bifwanisu, mpi bifwanisu ke monana nde yo ke monisa mutindu yandi vandaka kutadila mambu ya muntu yandi mosi, ya luzingu, mpi ya politiki mpi yo ke swaswana ti mutindu yandi vandaka kutombuka na zulu ya bantu. Yandi me ponama Directeur ya Académie Royale na mvula 1795, mvula yina Manuel Godoy salaka kuwakana mosi ya mbote ve ti France. Na mvula 1799, Goya kumaka Primer Pintor de Cámara (Muntu ya Ke Salaka Bifwanisu na Nzo ya Kimfumu), kiyeka ya kuluta nene sambu na muntu ya Espagne yina ke salaka bifwanisu na nzo ya ntotila. Na nsuka ya ba mvula 1790, na ntuma ya Godoy, yandi manisaka La maja desnuda na yandi, kinkonga ya kuyituka sambu na ntangu yina mpi yandi vandaka ti mfuka ya Diego Velázquez. Na mvula 1800–01, yandi salaka kifwanisu ya Charles IV ya Espagne ti Dibuta na yandi, yina mpi vandaka ti bupusi ya Velázquez.
Na mvula 1807, Napoleon twadisaka basoda ya France na mvita ya Peninsule ti Espagne. Goya bikalaka na Madrid na ntangu ya mvita, mpi yo ke monana nde yo simbaka yandi mingi. Ata yandi tubaka ve bangindu na yandi na meso ya bantu, beto lenda bakisa yo na mikanda ya yandi sonikaka (ata bo basisaka yo ba mvula 35 na nima ya lufwa na yandi) mpi na bifwanisu na yandi ya 1814, Kilumbu ya Zole ya Mayi 1808 mpi Kilumbu ya Tatu ya Mayi 1808 . Bisalu yankaka ya yandi salaka na kati-kati ya nsungi na yandi kele Caprichos mpi Los Disparates etching series, mpi bifwanisu mingi ya kuswaswana yina ketubilaka mambu ya buzoba, bisika ya kubumbana ya mabanza, banganga-nkisi, bigangwa ya luvunu mpi mambu ya mbi ya lusambu mpi ya politiki, mambu yai yonso kemonisa nde yandi vandaka kuwa boma sambu na mavimpi ya insi na yandi mosi mpi ya nitu mpi ya nitu.
Nsungi na yandi ya nsuka ke suka ti Bifwanisu ya Ndombe ya 1819–1823, yina bo tulaka na mafuta na bibaka ya plâtre ya nzo na yandi Quinta del Sordo ( Nzo ya Kifwa baba ) kisika, sambu yandi lembaka nitu sambu na mambu ya politiki mpi ya luzingu ya bantu na Espagne, yandi vandaka kuzinga pene-pene ya kuvanda yandi mosi. Nsuka-nsuka Goya yambulaka Espagne na mvula 1824 sambu na kukwenda na pansio na mbanza Bordeaux, na France, yandi vandaka ti nsadi na yandi ya nkento mpi nduku na yandi yina vandaka leke mingi kuluta yandi, Leocadia Weiss, yina ziku vandaka zola na yandi. Kuna yandi manisaka mikanda na yandi ya La Tauromaquia mpi mikanda mingi ya nkaka. Na nima ya AVC yina salaka nde yandi kuma paralize na ndambu ya diboko ya kitata, Goya fwaka mpi bo zikaka yandi na kilumbu ya 16 Aprili 1828 ti ba mvula 82.
De Francisco de Goya butukaka na Fuendetodos, na Aragón, na Espagne, na kilumbu 30 ya ngonda tatu ya mvula 1746 na nzo ya José Benito de Goya na France ti Gracia de Lucientes na Salvador. Dibuta yina katukaka na mbanza Zaragoza, na mvula yina, kansi bo me sonikaka ve sambu na nki; ziku, bo pesaka José mukumba ya kusala kuna.Bau vandaka bantu ya kati-kati ya nsi. José vandaka mwana ya notere mpi ya kisina ya Basque, ba-nkaka na yandi vandaka bantu ya Zerain,yandi vandaka kuzwa mbongo ya kuzingila na kisalu ya gilder, yandi vandaka kusala bisalu ya maboko ya lusambu mpi ya kuyidika nzo. Yandi vandaka kutwadisa kisalu ya kutula wolo mpi bima mingi ya kuyidika nitu na ntangu bo vandaka kutunga diaka Bazilika ya Mama ya Dikunzi ( Santa Maria del Pilar ), nzo-nzambi ya nene ya Zaragoza. Francisco vandaka mwana na bo ya iya, na nima ya mpangi na yandi ya nkento Rita (butukaka na mvula 1737), mpangi na yandi Tomás (butukaka na mvula 1739) (yina fwete landa kisalu ya tata na yandi) mpi mpangi na yandi ya zole ya nkento Jacinta (butukaka na mvula 1743). Vakala ye wan’amakala wole aleke, Mariano (wutuka muna mvula wa 1750) yo Camilo (wutuka muna mvula wa 1753).
Dibuta ya mama na yandi vandaka kusala bonso bantu ya lukumu mpi nzo yina, nzo mosi ya fyoti ya babriki, vandaka ya dibuta na yandi mpi, ziku na mutindu mosi ya kukonda kuyindula, bo vandaka ti kidimbu na bo .  Pene-pene ya mvula 1749, José ti Gracia sumbaka nzo na Zaragoza mpi bo lendaka kuvutuka kuzinga na mbanza yina. Ata mikanda kele ve ya me bikalaka, bo ke yindulaka nde ziku Goya kotaka nzo-nkanda ya Escuelas Pías de San Antón, yina vandaka kulonga bantu ya ofele.Yo ke monana nde malongi na yandi vandaka ya kufwana kansi yo vandaka kupesa ve nsemo; yandi vandaka ti kutanga, kusonika mpi kuzaba ntalu, mpi yandi zabaka mwa mambu ya me tala mikanda ya ntama. Na kutadila Robert Hughes, muntu ya ke salaka bifwanisu "ke monana nde yandi vandaka kusepela ve mingi ti muntu ya ke salaka bifwanisu na mambu ya filozofi to ya teolozi, mpi bangindu na yandi na yina me tala kusala bifwanisu ... vandaka ya kukonda lulendo: Goya vandaka ve muntu ya ke longaka mambu ya teolozi." Na nzo-nkanda yandi salaka kinduku ya ngolo mpi ya luzingu ya mvimba ti nduku na yandi ya nzo-nkanda Martín Zapater ; mikanda 131 yina Goya sonikilaka yandi banda na mvula 1775 ti na lufwa ya Zapater na mvula 1803 ke sadisa beto na kuzaba mambu mingi ya me tala bamvula ya ntete yina Goya vandaka kuzinga na tribinale ya Madrid.
Na mvula 14 Goya longukaka na nsi ya lutwadisu ya José Luzán, kisika yandi vandaka kusala bakopi ya bifwanisu yina bo me niema . na nsungi ya ba mvula 4 ti kuna yandi bakaka lukanu ya kusala yandi mosi, mutindu yandi sonikaka na nima na "peinture de mon invention". Yandi kwendaka na Madrid sambu na kulonguka ti Anton Raphael Mengs, muntu mosi ya me zabanaka mingi yina vandaka kusala bifwanisu mpi yina vandaka ti dibuta ya ntotila ya Espagne. Yandi vandaka kunwana ti mfumu na yandi, mpi baekzame na yandi vandaka kusepedisa yandi ve. Goya pesaka mikanda ya kukota na nzo-nkanda ya nene ya San Fernando na mvula 1763 ti 1766 kansi bo buyisaka yandi kukota na nzo-nkanda yina.
Roma vandaka na ntangu yina ntu-mbanza ya kinkulu ya Eropa mpi vandaka ti bifwanisu yonso ya ntama ya ntama, na ntangu yina Espagne vandaka ve ti nzila ya mbote ya kusala bifwanisu,ti mambu yonso ya mfunu ya yandi salaka na ntangu ya ntama. Sambu yandi kukaka ve kubaka mbongo ya nzo-nkanda, Goya kwendaka kuzinga na Roma na mbongo na yandi mosi na mutindu ya ntama ya ba artiste ya Eropa yina vandaka kusalama ti na Albrecht Dürer. Yandi vandaka muntu ya kuzabana ve na ntangu yina mpi yo yina mikanda kele fyoti mpi ya kukonda kivuvu. Bantu ya ntete yina sonikaka biografi ya luzingu na yandi ke tubaka nde yandi kwendaka na Roma ti kimvuka mosi ya bantu yina ke nwanaka ti bangombe, kisika yandi vandaka kusala kisalu ya acrobate na bala-bala, to sambu na diplomate mosi ya Russie, to yandi kumaka kuzola leke mosi ya kitoko ya madre yina yandi salaka komplo sambu na kukanga yandi na couvent na yandi. Ya lenda salama nde Goya manisaka kusala bifwanisu zole ya luvunu yina me bikala na luzingu na ntangu ya viziti yina, Kimenga na Vesta mpi Kimenga na Pan, yonso zole vandaka ya mvula 1771.
Na mvula 1771 yandi bakaka lufutu ya zole na nsaka ya kutunga bifwanisu yina Mbanza ya Parma yidikaka . Na mvula yina yandi vutukaka na Zaragoce mpi yandi tulaka bifwanisu ya bima ya ba-cupole ya Basilique ya Dikunzi (tanga mpi Kusambila Zina ya Nzambi ), nziunga ya bifwanisu yina bo salaka na nzo-nzambi ya ba-monastère ya Charterhouse ya Aula Dei, mpi bifwanisu ya Palais Sobradiel. Yandi longukaka ti artiste ya Aragon Francisco Bayeu y Subías mpi kifwanisu na yandi yantikaka kumonisa bidimbu ya matonsi ya petepete yina yandi kumaka kuzabana mingi sambu na yo. Yandi salaka kinduku ti Francisco Bayeu mpi kwelaka mpangi na yandi ya nkento Josefa (yandi pesaka yandi zina ya luvunu "Pepa") na kilumbu ya 25 Yuli 1773. Mwana na bo ya ntete, Antonio Juan Ramon Carlos,butukaka na kilumbu 29 ya ngonda ya nana mvula 1774.Na kati ya bana na bo nsambwadi, mwana mosi mpamba bikalaka na zina ya Javierdul.
Francisco Bayeu (mpangi ya Josepha Bayeu), 1765 muntu ya Academie ya Kieleka ya Bifwanisu ya Kitoko ya San Fernando, mpi mfumu ya bisalu ya tapisserie banda 1777 sadisaka Goya na kuzwa kisalu ya kulandana ya badessin animé ya tapisserie sambu na Izine ya Tapiserie ya Ntotila. Na nsungi ya ba mvula tanu,yandi salaka bifwanisu kiteso ya 42, mingi na kati na yo bo sadilaka yo sambu na kuyidika mpi kukanga bibaka ya matadi ya El Escorial mpi ya Palacio Real del Pardo, bisika yina bantotila ya Espagne vandaka kuzinga. Ata kusala ba tapisserie vandaka ve lukumu mpi bo vandaka kufuta yandi ve mbongo mingi, bantu kezolaka mingi ba dessin animé na yandi na mutindu ya rococo, mpi Goya vandaka kusadila yo sambu bantu mingi kutudila yandi dikebi.
Ba dessin animé vandaka ve kaka bisalu na yandi ya ntotila mpi yo vandaka ti bifwanisu mingi ya bo sonikaka, mingi-mingi bakopi ya bamfumu ya ntama bonso Marcantonio Raimondi mpi Velázquez. Goya vandaka ti bangwisana ya mpasi ti artiste ya nsuka; ata bantu mingi ya ntangu na yandi vandaka kumona buzoba na mutindu Goya vandaka kusosa kusala bonso yandi mpi kulanda mbandu na yandi, yandi vandaka ti nzila ya kumona bifwanisu mingi ya muntu yina vandaka kusala bifwanisu yina fwaka tuka ntama yina vandaka na mikanda ya ntotila. Ata mpidina, gravure vandaka nzila yina leke yina vandaka kusala bifwanisu fwete zaba mbote, nzila yina vandaka kumonisa mudindu ya kyeleka ya mabanza na yandi mpi balukwikilu na yandi ya politiki.Yandi c. 1779 gravure ya Muntu ya Garrotted ("El agarrotado") vandaka gravure ya kuluta nene ya yandi salaka ti bubu yai mpi yo kele pwelele nde yo ke monisa na ntwala serie na yandi ya " Bisumbula ya Mvita " yina yandi salaka na nima.
Goya vandaka kubela maladi, mpi bantu yina vandaka kunwanisa yandi vandaka kusadila kimbefo na yandi sambu na kunwanisa yandi, yina vandaka kutala na kimpala yonso konso artiste yina bo vandaka kumona nde yandi ke tombuka na nitu. Ba dessin animé yankaka ya nene, mu mbandu The Wedding, vandaka nene kuluta bametre 8 na 10, mpi yo monisaka nde yo vandaka kumanisa ngolo na yandi ya nitu. Goya,yina vandaka ntangu yonso ti mayele, balulaka mpasi yai, mpi tubaka nde maladi na yandi pesaka yandi mayele ya kubasisa mikanda yina vandaka ya muntu yandi mosi mpi ya kukonda mfunu. Kansi, yandi monaka nde mutindu ya kusala bifwanisu vandaka ti bandilu, sambu yo vandaka kupesa yandi ve nzila ya kukanga bifwanisu ya mpasi yina ke sobaka mukubu to bifwanisu, mpi yo fwanaka ve ti mayele ya impasto mpi ya kutula vitre yina yandi vandaka kusadila na ntangu yina na bisalu na yandi ya kutula mukubu. Ba tapisserie ke monana bonso bakomantere ya mitindu ya bantu,ya bamode mpi ya bamode.
Bisalu yankaka ya nsungi yina kele toile sambu na mesa-kimenga ya Dibundu ya San Francisco El Grande na Madrid, yina kusalaka nde bo pona yandi na kuvanda muntu ya Académie Royale des Beaux-Art.
Na mvula 1783, Conte ya Floridablanca, yina Ntotila Charles III vandaka kuzola mingi, pesaka Goya kisalu ya kutula kifwanisu na yandi. Yandi kumaka nduku ya mpangi ya Ntotila Luis, mpi yandi lutisaka ba mvula zole ya ntete na kusala bifwanisu ya Infante ti ya dibuta na yandi. Na kati ya ba mvula 1780, kimvuka na yandi ya ba patrons kumaka mingi tii na Duc ti Duchesse ya Osuna, Ntotila ti bantu ya nkaka ya lukumu ya kimfumu yina yandi vandaka kusala bifwanisu. Na mvula 1786, bo pesaka Goya kisalu ya bo vandaka kufuta yandi bonso muntu ya ke salaka bifwanisu na Charles III.
Goya wasolwa se nsundidi a nzo a Charles IV muna mvula wa 1789. Muna mvula walanda, wakituka se nsundidi a nzo a ntinu, wafutwa 50.000 za reales ye nzimbu za 500 za ducats za nzimbu za mvalu. Yandi salaka bifwanisu ya ntotila ti nkento na yandi, mpi ya ministre ya ntete ya Espagne Manuel de Godoy mpi ya bantu mingi ya nkaka ya lukumu. Bifwanisu yai me zabanaka sambu bo ke zolaka ve kupesa bantu lukumu; mukanda na yandi Charles IV ya Espagne mpi Dibuta na Yandi kele mutindu mosi ya kuluta nku ya kutadila dibuta mosi ya ntotila. Bambaludi ya bilumbu na beto ke monaka nde kifwanisu yina kele ya kuvweza; bo ke yindulaka nde yo ke monisa mambu ya mbi yina vandaka na nima ya luyalu ya Charles IV. Na nsi ya luyalu na yandi, bo vandaka kuyindula nde nkento na yandi Louisa vandaka ti ngolo ya kieleka, mpidina Goya tulaka yandi na kati-kati ya kifwanisu ya kimvuka yina. Na nima ya kifwanisu yina na diboko ya kimama, muntu lenda mona muntu yina kusalaka yo yandi mosi ketala muntu yina ketala yo, mpi kifwanisu yina kele na nima ya dibuta yango kemonisa Loti ti bana na yandi ya bankento,ebuna yo kevutukila dyaka nsangu ya nsi ya kubeba mpi ya kubeba.
Goya bakaka bisalu na bantu ya lukumu ya Espagne, mu mbandu Pedro Téllez-Girón, mfumu ya 9 ya Osuna ti nkento na yandi María Josefa Pimentel, mfumu ya 12 ya Benavente, José Álvarez de Toledo, mfumu ya Alba mpi nkento na yandi. Pontejos ye Sandoval, Nkento ya Pontejos . Na mvula 1801 yandi salaka kifwanisu ya Godoy na kisalu mosi sambu na kuyibuka kununga na mvita ya nkufi ya ba Oranges ti Portugal. Bo zole vandaka banduku, ata bantu ke monaka mbala mingi kifwanisu ya Goya ya mvula 1801 bonso kifwanisu ya kusekisa. Kansi ata na nima ya kubwa ya Godoy na nlemvo, muntu ya politiki yina kutubilaka muntu yina kusalaka bifwanisu na bangogo ya tiya. Godoy kudimonaka bonso muntu ya mfunu na kubasisa mukanda ya Caprichos mpi bantu mingi kekwikilaka nde yandi pesaka ntuma ya La maja desnuda.
La Maja Desnuda ( La maja desnuda ) metubilamaka bonso "kifwanisu ya ntete ya kinkonga ya nkento ya nene ya luzingu ya kukonda luzitu na mambu ya art ya Mputu" kukonda kusala bonso nde yo kele ti ntendula ya kifwani to ya luvunu. [1] E nkumbu a Majas ke yasikidiswa ko. Ba modele yina bantu ke tubilaka mingi kele Duchesse ya Alba, yina bo vandaka kuyindula bantangu ya nkaka nde Goya vandaka kuvukisa nitu ti yandi, mpi Pepita Tudó, mfumu ya nkento ya Manuel de Godoy . Bo me zikisaka ve ata dilongi mosi na kati ya bangindu yai zole, mpi yo ke bikala kaka mutindu yina nde bifwanisu yina ke monisa kima mosi ya bo me vukisa yina bo me yidika mbote. [2] Bifwanisu yina bo monisaka yo ve ata fioti na meso ya bantu na ntangu ya luzingu ya Goya mpi yo vandaka ya Godoy. Na mvula 1808 bima yonso ya Godoy bakamaka na Ferdinand VII na nima ya kubwa na yandi na kimfumu ti na kimpika, mpi na mvula 1813 Inquisition bakaka bisalu yonso zole bonso ‘mambu ya nsoni’, bo vutulaka yo na mvula 1836 na Academie des Beaux-Arts ya San Fernando.
Na mvula 1798, yandi salaka bifwanisu ya ke sema mpi ya kele ti mupepe sambu na bifwanisu mpi ba-cupole ya Ermita ya Kieleka (Chapelle) ya San Antonio de la Floride na Madrid. Kifwanisu na yandi ya kimangu ya Santu Antoine ya Padoue kele ve ti bawanzyo ya kinkulu mpi na kisika ya kusadila kimangu yina bonso nde yo kele dyambu mosi ya teyatre yina bantu mpamba kesala.
Na ntangu mosi buna na kati ya nsuka ya mvula 1792 ti luyantiku ya mvula 1793, maladi mosi ya bo zabaka ve kusalaka nde Goya kukuma kifwa baba. Yandi kumaka kukatuka mpi kuditadila ntangu lutwadisu mpi ndinga ya kisalu na yandi vandaka kusoba. Yandi yantikaka kusala bifwanisu ya bo me sala na aquatinté, yina bo basisaka na mvula 1799 na zina ya Caprichos —yina bo manisaka kusala na mutindu mosi ti bisalu yina bamfumu ya leta vandaka kusala sambu na kusala bifwanisu mpi bifwanisu ya lusambu. Na mvula 1799 Goya basisaka mikanda 80 ya Caprichos yina vandaka kumonisa mambu yina yandi tubaka nde "bifu ti buzoba ya kukonda kutanga yina lenda monana na konso kimvuka ya bantu ya me zaba mambu, mpi katuka na bangindu ya mbi mpi bisalu ya luvunu yina kikalulu, kukonda kuzaba, to mambote ya muntu yandi mosi me kumisaka kikalulu". Mbona-meso yina kele na mikanda yai, bo ke tendula yo ndambu na ntu-diambu yai: “Mpongi ya mabanza ke basisaka bambisi ya makasi”. Kansi, mambu yai kele ve kaka ya mpasi; bo ke monisaka mayele ya ngolo ya kusekisa ya artiste, bonso na Capricho nimero 52, Inki Muntu ya Ke Salaka Bilele Lenda Sala!
Ntangu yandi vandaka kubeluka na kati ya mvula 1793 ti 1794, Goya manisaka kimvuka ya bifwanisu kumi na mosi ya fioti yina bo tulaka na zulu ya eteni yina monisaka nsoba ya nene na ndinga mpi na mambu yina yandi vandaka kutubila na kisalu na yandi ya art, mpi yandi bakaka bifwanisu na bisika ya mudidi mpi ya ke pesa boma ya ndosi ya mbi ya luvunu. Yard na Lunatics kele mbona-meso ya kuvanda nge mosi, boma mpi kukonda kuwakana ti bantu. Kuzengila bantu ya boloko nkanu ya nku (yo vanda bantu ya mbi to bantu ya kilawu) kele diambu yina Goya mekaka na mikanda yina yandi sonikaka na nima  yina vandaka kutubila mingi kubebisa kimuntu ya muntu. Yau vandaka mosi ya bifwanisu ya ntete ya Goya na kati-kati ya ba mvula 1790, na kati ya yau kusosa na yandi ya ntete ya kitoko ya mbote pesaka nzila na kutadila ngwisana na kati ya naturalisme ti fantasy yina zolaka kuyangisa yandi na luzingu na yandi ya mvimba.Yandi vandaka katana ti mpasi ya ntu mpi kukota na maladi ya nitu yina vandaka kuzinga mingi, mpi yandi ndimaka nde bo salaka serie yina sambu na kumonisa ntembe na yandi mosi, basusi mpi boma nde yandi vandaka kuvidisa mabanza na yandi. Goya sonikaka nde bisalu yina sadisaka "kubaka mabanza na mono, ya kunyokwama mutindu yo kele na kuyindula bampasi na mono." Yandi tubaka nde, ndonga yina vandaka ti bifwanisu yina "ke monaka ve kisika na bisalu yina bo me lombaka". [ nsangu kele mfunu ]
Yo ke monana nde kufwa ya nitu mpi ya mabanza ya Goya salamaka bamposo fioti na nima ya ntangu yina France zabisaka bitumba na Espagne. Muntu mosi ya ntangu na yandi tubaka nde, "Makelele na ntu na yandi ti kifwa baba ke na kutoma ve, ata mpidina mbona-meso na yandi ke kuma mbote mingi mpi yandi me vutuka na kiyeka na yandi." Bidimbu yai lenda monisa nde muntu kele ti maladi ya ntu yina ke katukaka na bamikrobe yina ke salaka ntangu mingi, to ziku maladi ya fioti-fioti yina ke katukaka na tension ya ngolo mpi yina ke bebisaka bisika yina butomfu ke waka mpi ke vandaka ti bukati-kati. Bidimbu ya tinnitus, ba episode ya desequilibre mpe kifwa baba ke kwenda na ntwala kele kifu ya kimbevo ya Ménière .Yo lenda vanda nde Goya vandaka ti poison cumulatif ya plomb, sambu yandi vandaka kusadila ntalu ya mingi ya mpembe ya plomb —yina yandi mosi vandaka kutula na ntoto —na bifwanisu na yandi, bonso ntu-dyambu ya toile mpi bonso mukubu ya ntete.
Ba nsangu ya nkaka ya diagnostic postmortem kele syndrome ya Susac to lenda monisa na nzila ya démence paranoïde, ziku sambu na traumatisme ya butomfu, mutindu ke monana na ba nsobolo ya nene na kisalu na yandi na nima ya kubeluka na yandi, yina ke kuma na nsuka na ba bifwanisu ya "ndombe".Bantu ya kelongukaka mambu ya melutaka ya bifwanisu memonaka makuki ya Goya ya kumonisa bademo na yandi mosi bonso bifwanisu ya boma mpi ya kuyituka yina ketubaka na inza ya mvimba, mpi kepesaka nzila na bawi na yandi na kuzwa catharse na yo mosi na bifwanisu.