open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ziwa Ziba-Ziba

**Ziwa Ziba-Ziba** kele nzadi mosi ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi ya kele na territoire ya Kabongo, na kizunga ya Haut-Lomami, na provense ya Katanga na sudi-esti ya Kabongo.
Dizanga Vundu

**Nzadi ya Vundu** kele nzadi mosi ya kele na Kakongo, na Lukula, kizunga ya Bas-Fleuve, na kizunga ya Bas-Congo, na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi.

## Tala mpe
 

### Disolo ya ke wakana

* Mulongo ya ba nzadi na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi .

## Banoti mpi ba referansi
Aketi (kisika)

**Kizunga ya Aketi** kizunga mosi na provense ya Bas-Uele na Repubilika ya Kongo.

## Disolo ya luzingu
Na ntangu ya ntama, bo vandaka kubinga yo Aketi Port-Chaltin (na zina ya Louis Napoléon Chaltin).

## Bisika ya kusala
Aketi kele na kitamina ya bakilometre 25 471. Yo kele na ndambu ya sudi-westi ya provense ya Bas-Uélé mpi yo kele na nordi ya Bondo, na esti ya Buta, na sudi ya Basoko na provense ya Tshopo, mpi na westi ya Bumba na provense ya Mongala.

## Mavimpi
Aketi kele na babwala zole: Aketi mpi Likati. Kimvuka ya kimbefo ya Aketi ke twadisama na Nganga-Mbuta ya Kimbefo, Dr Serge NIMO NGBABO. Kisika yai kele ti bisika 17 ya lusansu, kisika mosi ya bo kebingaka nde HGR, bisika tatu ya lusansu ya nene, bisika 14 ya lusansu, mpi lupitalu mosi. Kele kaka na lupitalu mosi mpamba yina kele na mukanda ya bansiku yina ke tadila mutindu ya kusala ekzame (DULIA) mpi kisika ya bo ke salaka ekzame kele ve na mukanda ya bansiku yina ke tadila mutindu ya kusala ekzame (PCA).

Bantu yina kele na kimbefo ya nsambukila kele na 91,6% na kimbefo ya nsambukila ya ntete mpi 60,4% na kimbefo ya nsambukila ya zole. Na kitini ya ntete, beto tadilaka bantu yina vandaka kuzinga na kitamina ya bakilometre 5 ti banzo ya lusansu mpi na kitamina ya bakilometre 2 ti banzo ya lusansu to bisika ya bo ke sansaka bantu.

## Bandinga ya nkaka
Na insi yai, bo kele ti babwala zole yina kele ti bantu ya kele ti nswa ya kupona kiteso ya 80 0001.
* Aketi, (bankengi ya mbanza 7)
* Likati, (bantu nsambwadi ya ke twadisaka bisalu ya mbanza)

## Bansi ya nkaka
Aketi kele na bimvuka nana ya me zabanaka na zina ya communes (bamfumu sambanu mpi bakompani zole).

(Kifalansa)
* Avuru-Duma
* Avuru-Gatanga
* Mvindu
* Mabinza
* Mobati-Boyele
* Mongwandi

## Bansi ya nkaka
* Gbandi
* Yoko

## Bansi ya nkaka
* Bunduki
* Dulia
Nzadi Tanganyika

**Nzadi ya Tanganyika** kele mosi na kati ya ba nzadi ya nene ya Afrika, nzadi ya zole na nene na Afrika na nima ya nzadi ya Victoria, nzadi ya tatu na nene na ntoto na nima ya nzadi ya Caspienne ti nzadi ya Baïkal, nzadi ya zole na nene na ntoto na nima ya nzadi ya Baïkal, mpi nzadi ya kuluta nda na ntoto ya mvimba na masa ya madidi (677 km). Yo kele ti masa ya bunkete kiteso ya 18 na kati ya nkama na ntoto ya mvimba. Ata yo ke vandaka ti masa fioti, yo ke butaka bambisi mingi (200 000 t/mvula). Bo ke kangaka ntete-ntete bambisi yai zole: Stolothrissa tanganicae ti Limnothrissa miodon, mpi mbisi mosi ya bo ke bingaka nde perche: Lates stappersii. Ntalu ya bambisi yai ke sobaka na kutadila mambu ya mupepe yina ke vandaka na nzadi-mungwa, mingi-mingi sambu na bitembo ya nene yina ke vandaka na kati ya nzadi-mungwa.

Masa na yo kekwendaka na nzadi ya Lukuga, na dibungu ya Congo, mpi na Nzadi-Mungwa ya Atlantique. Bo keyindulaka nde yo salamaka bamvula kiteso ya bamilio 12 to 13 meluta (na nsungi ya Miocène).

Nzadi-mungwa mebalukaka mingi sambu na nsoba ya climat ti bisalu ya bantu, mingi-mingi kuzenga banti, kuloba mingi mpi kusosa petrole.
Kigoma

**Kigoma** kele mbanza na Tanzanie mpi ntu-mbanza ya kizunga Kigoma. Yo kele mbanza mosi kaka ya nene na nordi-westi ya insi yina. Yo kele na zulu ya Nzadi-Mungwa Tanganyika, na kitamina ya bametre 780 na zulu ya nivo ya masa. Na mvu 2005, ntalu ya bantu na yo vandaka kiteso ya 164 000.
Lukuga

Nzadi ya Lukuga kele nzadi yina mekatukaka na Nzadi-Mungwa ya Tanganyika, mpi yo ketambulaka kiteso ya bakilometre 350 sambu na kukota na nzadi ya Lualaba (ndambu ya zulu ya Nzadi ya Congo). Na kisika masa yango kevukanaka, yo kelutaka kiteso ya 271 m3/s.

Nzadi-Mungwa ya Tanganyika kukotaka na Nzadi-Mungwa ya Lukuga kaka na mvu 1878. Ntete, yo vandaka kaka dizanga mosi ya nene. Banda na ntangu yina, Nzadi-Mungwa ya Lukuga kebasisaka kiteso ya 6 tii na 18 na kati ya nkama ya masa yina kekatukaka na nzadi-mungwa. Na nsuka ya nzadi-mungwa, masa ke kulumukaka na vitesi ya bametre 380 na mbala mosi konso mvula. Ntalu ya masa yina vandaka kuluta na mbala ya ntete kuvandaka 1 377 m3/s na Mayi 1970.

## Lien ya nganda

* Kuzaba mambu ya masa na masa ya Afrika ( chapitre 8 - page 342 ) - na Mamdouh Shahin .
Willy Mishiki Buhini

**Willy Mishiki Buhini,** banu ya mvu 1963 na Goma, yandi kele muntu ya politiki ya Kongo, yandi kele bubu yai depite ya insi na kitini ya Walikale, na kizunga ya Nord-Kivu. Yandi kele na kati ya bimvuka mingi ya politiki, bonso AUN (Action pour l'unité nationale), AE (Alliance et Action pour l'Etat de Droit, AMSC (Alliance des Mouvements Solidarité pour le Changement), ti Palu (Parti Lumumbiste). Yandi kele na kati ya kimvuka ya bantu yina ke talaka mambu ya mupepe, ya nziunga, ya kimvwama ya ntoto mpi ya kutoma ya ntoto. Yandi me yantika kisalu na yandi na kilumbu ya 12 ya ngonda ya zole ya mvu 2024, mpi yandi ta landa na kisalu na yandi tii na kilumbu ya 15 ya ngonda ya zole ya mvu 2028.

## Luzingu na yandi
Willy Mishiki Buhini butukaka na kilumbu ya 23 Yuli 1963 na Goma na kizunga ya Nord-Kivu, na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi (RDC). Na ntwala ya kukota na mambu ya politiki, yandi vandaka kusala na bimvuka ya kuswaswana ya bantu ya Congo. Kisalu na yandi vandaka kumonisa kudipesa na yandi ya ngolo sambu na kutomisa bwala na yandi mpi mambote ya bantu ya bwala na yandi. Yandi me zabana sambu na kisalu na yandi ya kusosa kutomisa luzingu ya bantu ti ya kimvwama na provense na yandi, kisika ya yandi ke kutana ti mambu mingi ya mpasi bonso kukonda lutaninu, kusadila bima ya lugangu, mpi kutanina mupepe.

## Luzingu na yandi ya politiki
Willy Mishiki Buhini yantikaka kisalu na yandi ya politiki na kuvukanaka na bimvuka mingi ya politiki ya Congo, bonso Kimvuka ya luyalu ya nsiku, Kimvuka ya bumosi ya insi, Kimvuka ya Kimvuka ya Kimvuka ya Kimvuka ya Kimvuka ya Kimvuka ya Kimvuka ya Kimvuka ya Kimvuka ya Kimvuka ya Kimvuka ya Kimvuka ya Kimvuka ya Kimvuka. Yandi me ponama bonso depite ya insi na 2024, yandi me monisa kizunga ya Walikale, yina kele na kizunga ya Nord-Kivu, na kati ya Grand Kivu.
Roger Mowa Bayekiteli

**Roger Mowa Bayekiteli,** butukaka na 4 Mayi 1969 na Walungu, yandi kele muntu ya politiki mpe polisi ya Kongo. Yandi kele mfumu ya mbanza Butembo, na provense ya Nord-Kivu, na République démocratique du Congo.

## Luzingu na yandi
Roger Mowa Bayekiteli, yina zabanaka mpi na zina ya Mowa Baeki-Telly, butukaka na kilumbu ya 4 Mayi 1969 na kizunga ya Walungu.

## Luzingu na yandi ya politiki ti ya kisoda
Roger Mowa Bayekiteli me kuma mfumu ya kimvuka ya bakominere ya Butembo ti kilandi ya mfumu ya mbanza Butembo na 25 Mayi 2021. Na nima ya lufwa ya mfumu ya mbanza, Ntwadisi ya nene ya mbanza Katunda Lognegne Sébastien, yandi kumaka mfumu ya mbanza Butembo na ngonda sambanu ya mvu 2021.

Ntangu yandi kumaka mfumu ya mbanza, Mowa bakaka bangidika sambu na kutanina ngemba ya bantu mpi banzo-nkanda na mambu ya politiki. Yandi silaka na kunwanisa bantu ya politiki yina ke sosa kukotisa mavwanga na banzo-nkanda ya Butembo mpi yandi kebisaka bantu yonso yina ke sosa kubebisa ngemba ya bantu.
Nzo-nkanda ya Visogho ya Butembo

**Institut visogho de Butembo** kele inzo ya malongi yina kele na komina ya kanyabayonga na Butembo, na kizunga ya Kivu ya Node, na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi (RDC).  Bo kangulaka yo sambu na kupesa bantu nzila ya kubaka malongi ya mbote na kisika mosi ya mpasi sambu na mambu ya mbongo mpi sambu na lutaninu, mpi yo kele kisika mosi ya mfunu sambu na kutomisa nzayilu mpi bikalulu ya bantu ya kisika yina.

## Disolo ya luzingu
Bo kangulaka Institut Visogho na Aprili 20, 1991, sambu na kulungisa mpusa ya bantu ya Butembo mpi ya babwala yina kele na nzyunga na bo yina vandaka kuzola kulonguka mingi. Na luyantiku, yo vandaka bonso nzo-nkanda ya nene, kansi malembe-malembe, yo kumaka ti banzo-nkanda ya nkaka ya me fwanana ti banzo-nkanda yina bo ke longukaka bisalu ya maboko mpi ya nkaka ya me fwanana ti yina bo ke longukaka na bisika yina bo ke zingaka.

Zina ya nzo-nkanda,  ⁇  Visogho  ⁇ , me katuka na Kimemi, sambu na kumonisa bikalulu ya kisalu, kukanga ntima, mpi kudipesa na kimvuka.

## Kisika mpi Banzo ya Kimfumu
Nzo-nkanda yango kele na Kimemi, na kati ya Butembo, mbanza mosi ya me zabanaka sambu na mumbongo na yo mpi mutindu yo ke nungaka bampasi ya mbongo mpi ya lutaninu. Banzo-nkanda kele ti bisadilu ya mbote yina ke sadisaka bana na kulonguka mambu ya mpa.
Banzo ya Balongoki
* Kisika mosi ya siansi yina bo vandaka kusadila sambu na kusala bansosa.
* Biblioteke mosi ya kele ti mikanda mingi ya kulongukila mpi ya kusala bansosa
* Banzo ya bansaka sambu na kusadisa bana ya nzo-nkanda na kuyela na nitu.

## Kulonguka ya Biblia
L'Institut Visogho ke pesa malongi ya kimunganga ya nene ti ya kimunganga. Balongoki kelongukaka mambu ya siansi, matematike, mikanda, mambu ya luzingu ya bantu, mpi mambu ya teknolozi, mu mbandu, mekanike, informatique, mpi bilanga.

Nzo-nkanda yango ketulaka mpi dikebi mingi na malongi ya bikalulu ya mbote mpi na bikalulu ya mbote ya bantu, mpi yo kesyamisaka bikalulu bonso kwikama, luzitu, mpi kusala na kimvuka.

## Bupusi mpi mukumba ya kimvuka ya bantu
Katula kulonga, Institut Visogho kele kimvuka mosi ya mfunu na kati ya bwala. Yandi ke yidikaka mbala na mbala mambu ya ke tadila binkulu ya bwala, bisalu yina ke sadisaka bantu na kuzaba mambu ya me tala luzingu ya bantu, mpi bisalu ya kusadisa mabuta yina kele na mpasi.

Kisalu na yo ya kulonga baleke yina kele bantwadisi mpi bantu ya kisalu ya mbote kesadisaka mpenza Butembo ti babwala ya nzyunga na kuyela.

## Mambu ya Mpasi mpi Mambu ya Mbote Yina Ke Vingila Beto
Bonso bimvuka mingi na RDC, Institut Visogho ke kutana ti bampasi ya me tala mbongo, bisadilu, mpi kukonda ngemba na kati ya insi. Kansi, na lusadisu ya bantu ya bwala na beto mpi ya bampangi ya insi na beto ti ya bansi ya nkaka, Institut yai kelanda na kuyela. Bangidika ya bo ke sala ntangu yai kele ya kutomisa banzo-nkanda, kutomisa banzo-nkanda yina bo ke pesaka bana ya nzo-nkanda, mpi kutomisa kisalu yina bo ke salaka na kimvuka ya bantu.
Eric Lucky Mumbere Bwanapua

**Éric Lucky Mumbere Bwanapua**, butukaka na Kitsombiro, na kizunga ya Kivu ya Node, na Repubilika ya Kongo, kele muntu ya politiki ya Kongo, ntangu yayi yandi kele kilandi ya mbanza Goma, na Repubilika ya Kongo (RDC). Yandi kele na kimvuka ya Alliance Bloc 50 (A/B50), kimvuka ya politiki yina ke pesaka maboko na Alternative Vital Kamerhe 2018. Mumbere me sala na politiki ya Congo tuka bamvula mingi, yandi ke salaka mingi na Commission d'aménagement du territoire, d'infrastructures et de nouvelles technologies de l'information et de la communication ya Assemblée nationale.

## Luzingu na yandi
Erick Lucky Mumbere Bwanapuwa butukaka na Kitsombiro, na provense ya Nord Kivu, kisika ya kele na mambu mingi ya mpasi na mambu ya mbongo ti ya lutaninu, mingi-mingi sambu na bitumba. Na luyantiku, yandi monisaka mpusa ya mambu ya politiki, ya luzingu ya bantu, mpi ya kimvwama sambu na kusadisa na kutomisa insi na yandi mpi ya RDC ya mvimba. Yandi landaka kulonguka na banzo-nkanda ya leta na ntwala ya kukota na mambu ya politiki.

## Luzingu na yandi ya politiki
Erick Lucky Mumbere Bwanapuwa me yantika kisalu na yandi ya politiki na kimvuka ya Alliance Bloc 50 (A/B50), kimvuka yina ke pesaka maboko na ngindu ya Vital Kamerhe, yina me tala kutomisa insi ya RDC, kumonisa pwelele mambu, kunwanisa madesu ya bana, mpi kutomisa bisalu ya leta. Yandi me pona yandi bonso depite ya mbanza Goma na 2024, yandi ke tula dikebi na mambu ya mfunu ya kizunga na yandi, bonso bisalu ya nene, kimvwama ti lutaninu. Yandi kele mosi na kati ya bantu yina ke salaka na kimvuka yina ke tadilaka mambu ya ntoto, ya ba infrastructures, mpi ya teknolozi ya mpa ya bansangu ti ya bansangu. Yandi ke tulaka dikebi mingi na mambu ya mpa ya teknolozi mpi na kutomisa luzingu ya bantu ya Congo. Yandi vandaka muntu ya parlement, yandi pesaka maboko na ba réformes ya Alliance Bloc 50, na ntangu yandi vandaka kutuba sambu na transparence ti ba politique sambu na bantu yina kele na mpasi. Mumbere kele leke mosi ya kele na lukanu ya kusadila bantu ya bwala na yandi mpi kusala kisalu ya nene sambu na kutomisa RDC na bilumbu kekwisa.
Kabongo

**Kabongo**, mbanza-mfumu ya kizunga ya Haut-Lomami na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi.

## Bansi ya nkaka
Mbanza kele na nzila ya RP 630 na 192 km na nordi ya ntu-mbanza ya provense Kamina.

## Disolo ya luzingu

## Banzo ya Kimfumu
Mbanza kele ntu-mbanza ya distrike ya kele na bantu 15 129 na mvu 2018, mbanza kele na kitini ya commune rurale ya kele na bantu na nsi ya 80 000 na mvu 20192.

## Bansi
Ntalu ya bantu yina bo tangaka na mvula ya 1984:
* 1984 = -
* 2004 = 12 486
* 2012 = 14 715

## Bisika ya kuzinga
## Mambu ya Mumbongo

## Bantu ya lukumu
* Prosper Kalenga Muenze Kayamba (1951-2021), munganga, longi ya kimunganga ti muntu ya ke salaka bansosa, muntu ya me zaba mbote kimbefo ya bankento ti kuvukisa nitu, butukaka na Kabongo.
Kanyama

**Kaniama** to **Kanyama** mbanza-mfumu ya kizunga ya Haut-Lomami na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi. Mfumu ya bwala kele na Kalundwe. KNM kele kifwani ya Kaniama bonso kitini ya luyalu ya Repubilika ya Kôngo ya Dimokalasi.
Malemba-Nkulu

**Malemba-Nkulu** kele mbanza ya kimfumu ya kizunga ya Haut-Lomami na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi.
Wangata

**Wangata** kele mosi na kati ya ba commune zole ya mbanza Mbandaka na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi. Nzadi ya Wangata kele nzadi mosi ya nda yina kele na kitamina ya bakilometre kiteso ya 80 na lweka ya Nzadi Congo mpi yo kele na ndambu ya westi mpi ya sudi ya mbanza.

Na kutadila ntalu ya mbanza, bantu na yo kele kiteso ya 725 000 na nsuka ya mvu 2021. 

* Na kati ya babwala ya mbanza yango beto lenda tanga: Boyera, Ituri, Bombwanza, Mama Balako, mpi Bongondo. 
* Na ndambu ya sudi ya mbanza, babwala na yo kele Bolenge, Inganda, Wendji Secli, mpi Bongonde.
Nzila ya Inga

**Baluba ya Inga** kele baluba zole ya masa yina ke salaka kura na nzadi Kongo na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi, pene-pene ya mbanza Matadi na provense ya Bas-Congo.

## Disolo
Baprograme ya kutunga barrage yai kuyantikaka na ntangu ya luyalu ya koloni. Na mvu 1925, kolonele Pierre Van Deuren songaka ntotila Albert I ya Belgique lukanu mosi ya nene: kutunga banzo nsambwadi ya kuzika masa sambu na kukumisa Belgique ngolo ya ntete ya kebasisaka kura na Afrika, mpi ya kebasisaka kura na bansi yankaka. Kansi, mpasi ya mbongo yina basikaka na mvu 1929, mpasi ya nene yina basikaka na mvu 1930, mpi Mvita ya Zole ya Ntoto ya Mvimba, salaka nde lukanu yina kusalama ve. Bo vutukilaka kisalu yango na nsuka ya luyalu ya koloni na mvu 1958.

Ntangu Congo bakaka kimpwanza na mvu 1960, luyalu ya Belgique sukaka, kansi balukanu yina lunganaka ve ata fioti. Nsukansuka, na luyalu ya Prezida Mobutu Sese Seko, bo tungaka barrage ya ntete ti barrage ya zole ya Inga. Lukanu na yo vandaka ya kupesa ngolo na kimvwama ya nene ya aluminiumi ti kimunganga ya mpa, kansi mpi kunata ngolo ya Ingá na ba mine ya kwivre ti ya cobalt na Katanga, yina vandaka kulomba nde bantu ya mbanza ya Ingá kukatuka, yina bantu ya Belgique vandaka ya kuyilama na kufuta mbongo sambu na yo.

Na ntangu yina, ntalu ya bima ya mfunu yina vandaka kukotisa kimvwama ya koloni ya Belgique mpi ya Belgique kukumaka mingi kibeni. Ata mpidina, beto lenda tula ntembe na luzolo yina bantu ya Belgique kele na yo ya kufuta bantu ya insi yina. Yo vandaka ve kikalulu ya bantu ya Belgique mpi ya bantu ya Eropa yina vandaka kuzinga kuna na kupesa mbongo na bantu ya bwala yina yina vandaka kunyokwama sambu na politiki ya koloni, mingi-mingi sambu bo vandaka kubotula bo bima na kingolo-ngolo. Kimvuka mosi ya bantu ya Amerika[1] me pesa mvutu na mambu tatu, na mpila nde bo landa na kusala kisalu na bo na nima ya kimpwanza, ata bo vandaka na mfunu ya mbongo mingi sambu na kisalu yina (dolare bamilio 320 sambu na Inga I mpi bamiliare tatu sambu na kimvuka ya mvimba).

## Tala mpe
 

### Masolo ya ke wakana

* Disolo ya kura ya masa na Afrika .
* Inga I Barrage .
* Barrage ya Inga II .
* Barrage ya Inga III .
Ndagala

**Ndagala** (Burundi) to **Daaga** (Tanzania) kele bazina ya ndinga ya bantu yina ke tubaka bandinga ya nkaka yina bo ke sadilaka sambu na bambisi ya fioti-fioti ya dibuta ya Clupididae (na kati na yo beto ke tanga mpi ba sardine, mpi ba alozi), yina beto ke monaka kaka na dizanga ya Tanganyika:

* *Limnotrisa miodon*
* *Stolothrissa tangicae*

## Banoti mpi ba referansi
Likita ya etuka ya Kinshasa

Lukutakanu ya Bansi ya mbanza-provense ya Kinshasa kele kimvuka ya bansiku ya mbanza-provense ya Kinshasa . Yau kele na ba députés ya ba province 48.

## Bantu
L'Assemblée kele na 48 députés, 44 na kati na bo me solamaka na ba circonscriptions 24, mosi na konso commune, ti ba cooptés iya ya me katuka na ba mfumu ya bwala.

## Bibliografi

* Willy-Jacques Elua Imanda (Licence), Assemblée nationale mpe assemblée provinciale na RDC na nse ya constitution ya 18 février 2006, Université ya Kinshasa, 2010 (tanga na internet)

## Ba referansi
Lukutakanu ya provense ya Kasai-Oriental

**Lukutakanu ya kizunga ya Kasaï-Orient** kele kimvuka ya ba nsangu ya kizunga ya Kasaï-Orient, na République Démocratique du Congo (RDC). Yau ke sala kisalu ya mfunu na luyalu ya kizunga, bansiku ya kizunga mpe luyalu ya luyalu ya kizunga.

## Mambu ya ntama
Na nima ya kusadila nsiku ya insi ya 2006, bo salaka assemblée provinciale ya Kasaï-Oriental sambu na kubongisa mambu ya luyalu. Yo yingaka baluyalu ya ntama yina vandaka na ntu-mbanza mosi, mpi yo pesaka nzila nde bantu ya provense mosi mosi kumonisa bo na ntwala ya bantu ya provense ya nkaka.
Gola ya Ferre

**Ferre Gola**, nkumbu ya kieleka Hervé Gola Bataringe, butukaka na kilumbu ya tatu mars 1976 na Kinshasa, yandi kele muyimbi-bankunga, muntu ya ke kinaka mpe ya ke salaka miziki ya Kongo . Yandi ke salaka banda nsuka ya bamvula 1990, yandi me zaba mbote-mbote rumba ya Congo .

Yandi monanaka mpe ba bakaka yandi na mvula kumi na uvwa na Werrason na kimvuka Wenge Musica mpi yandi vandaka muntu ya nsuka yina bo bakaka na ntwala nde kimvuka yina kukabwana na décembre 1997 .

Na lweka ya Werrason, yandi kumaka kuzabana mingi na kati ya kimvuka ya mpa Wenge Musica Maison Mère, mingi-mingi na nkunga *Vita-Imana* yina basikaka na album ya kimvuka *[[Solola Bien]]* yina basikaka na mvu 1999.

Na mvula 2004, ti Bill Clinton Kalonji mpi J. D. T. Mulope , yandi salaka kimvuka Les Marquis de Maison-Mère mpe yandi tulaka maboko na bazina tatu yina vandaka ti miziki ya *100 kilos* na album na bo ya ntete mpe mosi mpamba *Miracles* .

Na mvula 2005, yandi kotaka na kimvuka ya miziki ya Koffi Olomidé . Na nsuka, yandi ke yimba duet na remix ya nkunga *Silivi* mpe yandi ke tula diboko na ntu-diambu *Insecticide* na album *Danger de mort* yina basikaka na mvu 2006.

Na mvula 2006, Ferre Gola yantikaka kisalu na yandi ya yandi mosi. Yandi basisaka album na yandi ya ntete *[[Sens Interdit]]* kaka na mvula yina. Yandi kele ntangu yai ti ba album 5 mpi bankunga mingi ya me zabanaka mingi na bwala na yandi bonso *Mercure*, *3ème Doigt*, *Pakadjuma*, *Jugement*, *Bizorbi* .

## Biografi

## Luzingu ya luyantiku mpi luyantiku (1976-199
Michelino Mavatiku Visi

**Mavatiku Michelino Visi**, me zabana na dizina ya **Michelino**, kele muyimbi ya soukous, muyimbi, muyimbi ya gitare mpe muyimbi na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi (RDC). yandi vandaka na kati ya kimvuka ya bantu ya Kongo yina vuandaka kubingama Afrisa International, yina vuandaka kutwadisama na nkweso ya misiki ya Kongo, Tabu Ley  . Na manima, na luyantiku ya bamvula 1970, Michelino katukaka na Afrisa mpe kotaka na kimvuka ya TPOK Jazz, yina vandaka kutwadisama na François Luambo Makiadi, muntu ya mfunu na nsaka ya miziki ya Kongo banda na bamvula 1950 tii na 1980  .

Michelino butukaka mpi yelaka na bibuti ya Angola, na mbanza Matadi, yina kele na lweka ya nzadi na Congo, yandi kwendaka kuzinga na Kinshasa ntangu yandi vandaka toko. Michelino ke zingaka ntangu yai na Paris, na France . , kuna kevanganga yo longa miziki. Yandi ke twadisaka kimvuka mosi ya bantu kiteso ya nana
K-Melia

Kimvuka ya **K-Mélia**, yina me katuka na RD Congo, me butuka nakilumbu ya maku mole juillet 1993 na ngumba ya Université ya Kinshasa, na plateau ya ba residents.

## Biografi
Banda na luyantiku, kimvuka yai vandaka ti nzala ya ngolo ya miziki ya Hip Hop, kansi sambu bo vandaka kuzola mingi kuyedisa miziki na bo na nganda ya nzadi-mungwa mpi ya bamasa ya nene, K-Mélia ke salaka mambu ya mpa na kusalaka mutindu na bo mosi, RPK (Purely Kinois Rap): simbiose exotique yina ke vukisaka miziki ya Hip . Miziki ya hop mpi ya kifwani (rumba ya Congo) yina bantu mingi ke bingaka “ . ba Ndombolo ".
Rebo Tchulo

**Rebo Tchulo**, nkumbu ya kieleka **Deborah Tshimpaka Mulanga**, butukaka na kilumbu ya tatu décembre 1997 na Kinshasa, kele muyimbi, nsoniki ya bankunga mpe mukina ya Kongo . Yandi me zabana mpe na dizina ya Osaka **Rebo Tchulo**  . Yandi me buta mwana ya nkento na mvu 2022 ti muyimbi ya Congo, Innocent Didace Balume, yina me zabana mingi na zina ya luvunu ya kisalu Innoss'B  .

## Kileke mpi luyantiku ya miziki .
Rebo Tchulo butukaka na Kinshasa na 5 décembre 1997, yandi ke sonikaka mpi ke salaka miziki . Rebo yimbaka ntete miziki ya nsangu ya mbote na dibundu na yandi  . Yandi zabanaka sambu na lulendo na yandi  . Bo ke bingaka yandi ntotila-nkento yina ke katulaka bilele sambu na bilele na yandi, bo ta kula yandi na dibundu na yandi. Ata mambu yonso ke salama, yandi ta landa kupesa luzingu na yandi na miziki. Na mvu 2016, yandi me kota na ba nsaka mingi yina me pesa yandi nzila ya kuyimba ti ba miyimbi mingi ya Congo yina me zabana ve. Na 2017, yandi ta zabana na bantu yonso na nsi ya zina ya FG Production ya Ferré Gola, mpe yandi me ndima, na kulanda kisalu na yandi ya solo, na kukabwana ti longi na yandi na 2021. Yandi me kudipesa na kusala kisalu na yandi na kimpwanza, na nima ya kubasisa nkunga na yandi ya nsuka ya yandi mosi na ntu-diambu *Pepele* , yina vandaka na kisika ya ntete na bambanza mingi  ,  . Kuvanda na yandi na ba nzila ya kusosila bansangu, na kati na yau Instagram ti YouTube, me sadisa yandi na kukutana ti bantu mingi  . Bisalu na yandi ya ki artiste me sadisa mpi na kumonana na yandi  . Yandi me kuma mosi ya bantu ya Congo yina bantu ke landaka mingi na nzila ya internet  . Ntama mingi ve, muyimbi ya Congo me sala kontra ti Warner Music  . Vana ntandu, e kompani dia nkunga dilunga-lunga e nswa mia nkunga miami.
Filemoni Mukendi

**Philémon Mukendi**, butukaka na mvula 1956 na Kananga, kele muntu ya Kongo ya politiki ya Kongo-Kinsasa . Yandi vandaka ministre ya kinkulu ti bisalu ya maboko ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi na kati ya novembre 2005 ti février 2007 . Yandi me yinga Christophe Muzungu na kifulu yayi na nzila ya nsiku n° 5/159 ya makumi n'a sbwuni novembre 2005, yina ke yidika diaka luyalu ya nsuka ya Republique Démocratique du Congo .

## Biografi
Yandi longukaka na Belgique na UCLouvain na ntwala ya kuvutuka na Kongo na nima ya kubwa ya mfumu ya insi Mobutu. Kuna yandi kumaka ntete ministre ya zole ya nsangu, ministre ya zole ya baleke ti bansaka mpi nsuka-nsuka ministre ya bisalu ya maboko ti ya kinkulu na mvu 2006. Yandi me zabana sambu na kisalu na yandi ya kinkulu, ya ki artiste ti ya politiki. Nsoniki ya mukanda mosi ( *RDCongo, entre la crise et la renaissance*, publiée en 2007) mpe ba études mingi ( *Patriotisme expliqué à mes enfants*, etc.), yandi me kwelaka mpe tata ya bana 4 na kati na bau nsaka ya basketball ya professionel Kandi Mukole
Barbara kanam

**Barbara Kanam**, butukaka na kilumbu ya makumole na sambuani ya ngonda ya nsambwadi ya mvula 1973 na Bukavu, na Zaire, yandi kele muyimbi-bankunga mpi muntu ya ke salaka miziki ya bakongo .

## Biografi
Barbara Kanam Mutund butukaka na kilumbu ya makumi n'a sambuani ya ngonda ya nsambwadi ya mvula 1973 na Bukavu na Zaire  (bubu yayi Républika Démocratika du Congo ), na dibuta ya bana kumi na zole, na kizunga ya Kivu ya Sudi . Yandi manisaka ndambu ya malongi na yandi na nzo-nkanda ya Belgique ya Kinshasa, na nima na Lubumbashi sambu na kubaka diplome na yandi ya sekondere na nzo-nkanda ya Belgique ya Kolwezi, na ntwala ya kuyantika kulonguka na iniversite na mambu ya mbongo na Afrika ya Sudi mpe sambu na kubaka diplome na yandi ya mumbongo ya bansi mingi na Abidjan na Ivoire . Lweka ya nzadi-mungwa .

Yandi me zaba kuyimba na mvula 1999 na kati ya orkestre ya Dévotion mpe yandi me tomisa mayele na yandi ya kuyimba na nzo-nkanda ya Psalmody mpe na nzo-nkanda ya Biblia ya Rhema na Johannesburg . Kaka na ntangu yina, yandi longukaka kubula gitare . Na nima ya bangonda 13, yandi salaka répertoire mosi ya acoustique sambu na tournée mosi yina bo bingaka “ . Nsonga ya Acoustique ya Nkento Mosi » yina bo salaka na RDC mpe na Afrika ya Sudi na mvula 1995.

Na mvula 1997, yandi kutanaka ti Alpha Blondy ti Koné Dodo na ntangu ya nkunga mosi na Abidjan yina butaka album na yandi ya ntete ti makelele ya acoustique, *Mokili*, na mvula 1999. Muna mvula wa 2000, wayenda zingila kuna França yo kituka se ngudi. Na nima ya kupema bamvula zole, yandi me yantika diaka kisalu na yandi ya miziki mpi me basisa album na yandi ya zole, *Teti*, na mvula 2003. *Bibi Madeleine* yina me kwelaka ve kele lukumu sambu na mbuta na yandi ya nkento. Album yayi ke monisa kukota na yandi na inza ya miziki ya ntoto mvimba . Yandi nungaka Kora sambu na Nkento ya Mpa ya Kuluta Mbote mpi bo basisaka diaka zina yina . [Nki?] na mvula 2005. Yandi yantikaka kuzabisa album *Teti* na insi na yandi ya kubutukila, République Démocratique du Congo. Na mvula 2008, yandi me basisa kimvuka na yandi mosi ya miziki, Kanam Music. Na mvula 2009 *Karibu* me basika, kuna yandi me vukana diaka ti misisa na yandi ya Kongo. 2015 kele mvula yina album Zawadi basikaka. Na nima, bo basisaka ba titre zole na 2019 mpe na 2020. Ya ntete, *Bouger*, kele nkunga ya afrobeat yina kele ti nsangu ya ngolo ya kutedimisa bantu yina ke siamisa kisalu . ; ya zole, *Flèche*, miziki ya bawanzio . [Nki?] ke vutula nsatu ya rumba ya Kongo .
Marie-Rose Kasa-Vubu Kiatazabu

**Marie-Rose Kasa-Vubu Kiatazabu,** ya kubutukaka Marie-Rose Kasa-Vubu Kukana na kilumbu ya 27 ngonda ya tatu 1945 na Léopoldville, kele nkento ya politiki ya Kongo,  **"Princesse Kiku du Mayombe"**  . Yandi kele mwana ya zole ya Joseph Kasa-Vubu ti Hortense Ngoma Massunda, prezida ya ntete ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi. Yandi vandaka mfumu ya mbanza ya ba commune ya Gombe, Masina ti Limete, na mbanza ya Kinshasa, tii kuna yandi kotaka na parlement na mvu 1977 kuna yandi vandaka mpi mfumu ya kimvuka ya parlement yina ke talaka mambu ya mupepe.

## Biografi
Marie-Rose Kasa-Vubu Kiatazabu, me butuka na Kinshasa, yandi me katuka na Mayombe, na provense ya Kongo central na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi. Na nima ya kulonguka malongi ya kimbuta na banzo-nkanda ya Katolika na Kinshasa, Brazzaville, Belgique ti Suisse, yandi bakaka diplome ya sekretere ya luyalu na Suisse mpi diplome ya mikanda ya kifalanse na ba iniversite ya Gstaad na Suisse ti Nancy na France. Yandi salaka bonso sekretere ya mfumu na yandi na lweka ya tata na yandi, Joseph Kasa-Vubu, prezida ya ntete ya République Démocratique du Congo.
Lukutakanu ya Distrike ya Kwango

**Lukutakanu ya Distrike ya Kwango** kimvuka ya luyalu ya kizunga ya Kwango, yina kele na Repubilika ya Kongo . Yau salamaka na kulandaka mambu me pesamaka na nsiku ya luyalu ya mvula 2006, yau ke sadilaka kiyeka ya kusala bansiku ya kizunga mpe ke zikisaka luyalu ya mbote ya kizunga.

## Mambu ya ntama
Lukutakanu ya provense ya Kwango kusalamaka na kuwakana ti nsiku ya insi yina vandaka kulomba nde bo twadisa provense na mutindu ya mbote. Yandi kele na kizunga ya Kwango, na nsi ya luyalu ya Kongo-Kinsasa. Lukanu ya nsoba yai vandaka ya kukumisa luyalu ya bwala ngolo na mutindu yo vandaka kusadisa bantu ya insi na bo na kusala mambu ya mbote.
Devos Kitoko

**Devos Kitoko Mulenda** Yandi kele Doktere ya Siansi ya Politiki ti ya Kimvuka, Longi ya nene na Université pédagogique nationale ya Kinshasa.

## Disolo
Devos Kitoko kele muntu ya nene ya kisalu ya kimunganga na kimunganga ya kimvwama ti ya luyalu ya Kimvuka ya Simon Kimbangu, Campus ya Kinshasa. Yandi ke longaka malongi ya kimunganga, ya luyalu, ti ya politiki na ba iniversite ya Congo. Devos kitoko kele muntu ya ke salaka bansosa na mambu ya politiki mpi yandi kele nsoniki ya mukanda Mambu Yina Beto Lenda Sala Sambu na Kutomisa Luzingu yina basikaka na zulunalu L'Harmattan mpi mukanda Mambu ya Me Tala Kulonguka Mambu ya Politiki: Bangindu ya Mfunu mpi Mambu Yina Kele na Kati yina basikaka na Mikanda ya Tropique Mikanda Na Paris, na insi France.

Yandi kele muntu ya mayele ya ke pesa bandongisila ti ya ke sonika mukanda ya manaka ya insi sambu na kutomisa bisalu ya leta (PRONAREC) ti mukanda ya ke yidika kisalu ya kutunga diaka bisalu ya leta yina Banko ya Nsi-Ntoto ti Banko ya Ntoto ya Mvimba ke pesaka mbongo na kimvuka ti Banko ya Afrika sambu na kutomisa bisalu ya leta (African Development Bank) na Bimvuka ya ke talaka mambu ya leta (KUKONDA) na Kisalu ya kusala baplan na Congo

Na mambu ya politiki, Devos kitoko Mulenda kele mosi na kati ya bantu ya me kangulaka mpi sekretere ya kimvuka ya ECIDE, Engagement pour la Citoyenneté et le Développement, kimvuka ya politiki ya ntu-ngolo ya bo salaka na kilumbu ya 13 ya ngonda ya zole ya mvu 2009, yina mfumu na yo kele Martin Fayulu, yina Devos kitoko vandaka ntwadisi ya kampanye ya ntu-ngolo ya ntu-ngolo ya 20/12/2023. Yandi kele mosi na kati ya bantu yina vandaka na ntwala ya Carré mpi na kati ya kimvuka ya fioti ya Martin Fayulu, Devos kitoko ke twadisa mambu sambu na kukotisa parti yango na insi ya mvimba mpi yandi kele ti kiyeka ya nene na kati ya bantu yina kele na nsi ya parti yango.
Alesandere Izaki

**Alexander Isak** ( me butuka na kilumbu 21 ya ngonda ya nsambwadi ya mvula 1999) kele nsaka ya nkweso ya Suède yina ke bulaka bonso ntuadisi ya kimvuka ya Newcastle United ya Ligue 1 mpe kimvuka ya insi ya Suède. 

Isak butukaka mpe yelaka na Solna, na Suède, yandi bandaka kisalu na yandi ya nsaka na kimvuka ya baleke AIK na 2016 mpe na manima yandi monisaka Borussia Dortmund mpe Willem II na ntwala ya kukota na Real Sociedad na 2019. Na 2022, yandi salaka kisalu na Newcastle United samu na mbongo ya kuluta mingi.

Isak kele nsaka ya mvimba ya Suède banda 2017, yandi me nunga ba nsaka 50 sambu na ekipi na yandi ya insi, mpi yandi me monisa ekipi yina na UEFA Euro 2020 . Yandi kele leke ya kuluta fioti yina me bulaka ba but na AIK mpi na ekipi ya insi ya Suède.

## Luzingu ya ntete

Isak butukaka na bibuti ya Érythrée mpi yandi yelaka na mbanza Solna, na kati-kati ya mbanza Stockholm .   Yandi yantikaka kubula na ekipi ya baleke ya mosi na kati ya bimvuka ya nene ya kisika yina, ekipi ya Allsvenskan yina yandi ke sadisaka, AIK, ntangu yandi vandaka ti bamvula sambanu.

## Kimbangi

## Banzila ya nganda

* Alexander Isak na site internet ya Newcastle United FC .
Joe Mendes

**Josafat Wooding "Joe" Mendes** (me butuka na kilumbu ya 31 ngonda kumi na zole ya mvula 2002) kele nsaka ya nkweso ya Suède yina ke bulaka bonso defenseur ya diboko ya kibakala na kimvuka ya Suède ya Ligue Super Basel, na mfuka na kimvuka ya Braga ya Ligue Primeira.

## Luzingu ya ntete
Yandi butukaka mpi yelaka na Stockholm, Mendes yantikaka kubula nkweso ntangu yandi vandaka leke na kimvuka ya bwala AFC United, na ntwala ya kukwenda na AIK na bamvula 12. Na mvu 2020, yandi basikaka na bansaka mingi ya kinduku sambu na kimvuka ya ntete ya kimvuka yina, kansi yandi salaka ve ata nsaka mosi ya kutesana.

## Kimbangi
Hotele ya Nene na Kinshasa

**Otele ya nene ya Kinshasa** (GHK), yina bo me soba zina na yo **Pullman Kinshasa Grand Hôtel**, kele otele mosi ya bambwetete tanu na Kinshasa, na Repubilika ya Kongo . Yo kele ti bashambre 387 ti basuti, barestora 3, bapare, mpi bisika ya balukutakanu ti ya bankinsi. Nzo-zulu ya nene kele ti ba etaze 23, mpi nzo-zulu ya zole kele ti ba etaze 9. Banzo ya kulala kele kiteso mosi na ba etaze yonso zole. Otele yango kele na Avenue des Batetela, na nordi-westi ya Gombe. Yo kele otele ya kuluta nene na Kinshasa mpi na insi ya mvimba. Bo ponaka yandi na nsi ya lutwadisu ya InterContinental Group of Companies.1971 tii na 2000 . Yo kele ti na etaze na yo ya nsi kisika ya kusumba bima ya ntalu mingi.

## Disolo
Otele kele na kati ya kimvuka ya ba Ba hotele ya nene na Congo yina salamaka na nzila ya nsiku n° 68/377 ya 13 août 1968. Na Oktobri 2, 1971, bo kangulaka yo mpi bo pesaka yo na InterContinental Hotels Corporation sambu na bamvula 20, mpi na 1991 bo yikaka yo diaka sambu na bamvula 10 tii na mvu 2001. Na Novembri 27, 1999, kimvuka ya Intercontinental kusukisaka kontra na bo ti kimvuka ya ba Grands hôtels du Congo. Na kilumbu ya 16 Mayi 2000, bo pesaka nzo yango zina ya mpa: Grand Hôtel de Kinshasa.
Norbert Likulia Bolongo

**Likulia Bolongo Norbert**, zina na yandi ya Zaïre na Likulia Bolongo Lingbangi, butukaka na kilumbu ya 8 ngonda ya nsambwadi ya mvu 1939 na Basoko, na kizunga ya esti, yandi kele muntu ya politiki ya République démocratique du Congo (RDC), yandi kele munganga, mfumu ya kimvuka ya basoda ya ntama, ye Premier ministre ya nsuka ya Maréchal Mobutu banda na kilumbu ya 9 ngonda ya iya tii na kilumbu ya 16 ngonda ya tanu ya mvu 1997.

## Disolo
Na mvu 2006, yandi me kwenda na vote ya mfumu ya insi .
Lukutakanu ya Distrike ya Tshuapa

**Lukutakanu ya kizunga ya Tshuapa** kele kimvuka ya nsiku ya kizunga ya Tshuapa, yina kele na Repubilika ya Kongo . Yo ke salaka kisalu ya mfunu na provense na mutindu yo ke twadisaka mambu ya leta mpi ya bansiku, ke monisaka mambote ya bantu, mpi ke twadisaka bisalu ya guvernema.

## Mambu ya ntama
Dibundu ya provense ya Tshuapa me salama na mvu 2015, na nima ya kubongisa ntoto ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi, yina salaka nde provense ya ntama ya Equateur kukabwana na bitini mingi. Yo monisaka nde bo vandaka ti mpusa ya kusala mambu na mutindu mosi ya mbote mpi ya kukotisa bansiku ya provense na luzingu ya bantu ya provense.
Unni Mukundan

**Unnikrishnan Mukundan** (me butuka na kilumbu ya 22 ngonda ya nsambwadi ya mvu 1987), me zabana mingi na zina ya **Unni Mukundan**, kele nsaka ya nkweso mpi muntu ya ke salaka bafilme ya Inde yina ke salaka mingi na bafilme ya Malayalam . Filme na yandi *Marco* kubakaka lukumu ya bantu yonso mpi ntangu yai yo kele filme ya kuluta kubaka mbongo mingi na filme ya Malayalam.  

Unni Mukundan salaka kisalu na yandi ya ntete ya kusala bafilme ya Tamil *Seedan* (2011).  Na nima ya kusala bisalu mingi ya fyoti, Unni kubakaka kiyeka na yandi ti kisalu na yandi ya ntete na filme ya kusekisa ya Vysakh, *Mallu Singh* (2012).  Na nima, yandi kwendaka kusala bafilme mingi yina vandaka kununga na mambu ya mumbongo, mu mbandu, *Vikramadithyan* (2014), *KL 10 Patthu* (2015), *Mutindu* (2016), *Oru Murai Vanthu Parthaya* (2016), *Achayans* (2017), *Malikappuram* (2022) mpi *Marco* . (2024), zole ya nsuka basikaka bonso mbongo na yandi ya kuluta mingi . kubasisa.    Ndambu ya bafilme na yandi ya kuzabanaka mingi yina kele ve ya Malayalam kele filme ya Kitelugu *Janatha Garage* (2016) mpi filme ya Kitamil *Garudan* (2024).  

Na 2021, yandi bakaka lufutu na yandi ya ntete ya insi bonso muntu yina salaka filme na yandi ya ntete, *Meppadiyan*.

## Luzingu ya ntete

Unni Mukundan butukaka na Thrissur, Keralana Septembri 22, 1987 na Malayali Madathiparambil Mukundan Nair ti Roji Mukundan. Yandi manisaka nzo-nkanda na yandi na nzo-nkanda ya nene ya Pragati na Ahmedabad mpi yandi manisaka nzo-nkanda na yandi ya ntete na nzo-nkanda ya nene ya Prajyoti Niketan, na Pudukad ( Thrissur). Yandi yelaka na mbanza Ahmedabad, na provense ya Gujarat. Na bilumbu ya ntete ya kisalu na yandi, yandi salaka ti Motif, yina me zabana bubu yai na nkumbu ya TTEC.

## Kimbangi
Biro ya Kinsweki ya BCC na Kalemie

**Kimvuka ya kimfumu ya banki ya nene ya Kongo (BCC) ya Kalemie** kele kimvuka ya mbongo yina kele na Kalemie, na kizunga ya Tanganyika, na Repubilika ya Kongo . Mutindu kitini ya mfunu ya réseau national ya Banque Centrale ya Congo, filiale ya Kalemie ke sala kisalu ya mfunu na kutunga mbongo mpe mbongo ya kizunga yayi ya insi, yina me zabana na bisalu ya matadi ya ntalu, ya bilanga mpe ya mumbongo .

## Mambu ya ntama
Mfumu ya insi Félix Tshisekedi muntu kangulaka biro ya banki ya Kalemie sambu na kulungisa mpusa ya bantu yina vandaka kusosa bisalu ya banki na sudi-esti ya RDC, kisika bisalu ya mbongo vandaka mingi. Ntangu Kalemie kumaka kisika mosi ya mumbongo mpi ya mumbongo, bo kangulaka biro ya ke talaka mambu ya mumbongo sambu na kusadisa bakompani, bantu ya mumbongo, mpi bantu ya nkaka na kuzwa mbongo ya kusadila bisalu ya mumbongo ya bilumbu yai.
Lukutakanu ya Distrike ya Sud-Ubangi

**Lukutakanu ya kizunga ya Sud-Ubangi** kele kimvuka ya nsiku ya kizunga ya Sud-Ubangi, na Repubilika ya Kongo . Yo kele ti mukumba ya nene na luyalu ya provense na mutindu yo ke landaka bansiku mpi ke twadisaka bisalu ya provense.

## Mambu ya ntama
LBo kangulaka dibundu ya provense ya Sud-Ubangi na mvu 2015, na nima ya kusala réforme ya ntoto yina salaka nde ba provense ya ntama ya RDC kukabwana na provense zole bimvuka 26 ya luyalu . Sud-Ubangi, yina vandaka ntete kitini ya provense ya Équateur, kumaka provense mosi ya kele na kiyeka ti kimvuka na yo mosi ya ke salaka bansiku .
Mike-David Mokeni

**Mike-David Mokeni** kele muntu ya politiki ya Kongo, yandi kele bubu yai guvernere ya provense ya Bas-Uélé na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi (RDC). Yandi bakaka kiyeka na yandi na kilumbu ya 26 ngonda sambanu ya mvu 2024, na nima ya Jean-Robert Nzanza Bombiti.

## Biografi
Na ntwala ya kukuma guvernere, Mike-David Mokeni vandaka kusala bisalu mingi sambu na kutomisa provense ya Bas-Uélé. Kikesa na yandi na kimvuka ya bwala na yandi ti eksperiansi na yandi na mambu ya luyalu sadisaka yandi na kumata na politiki.
Dibulu ya masa ya Ruzizi

**Dibulu ya Masa ya Ruzizi** kele kisika ya kupesa kura yina kele na simu ya nzadi Kivu, na nzadi yina yau ke lutaka na nzadi Tanganyika, na ndilu ya bansi tatu, Burundi, Rwanda mpe République Démocratique du Congo .

## Mambu ya ntama
Bo tungaka kibaka ya Ruzizi 1 na kisika Rusizi ke basikaka na dizanga ya Kivu na mvu 1958, yo vandaka ti bupusi na mutindu nzadi ke kumaka ti mutindu yo ke basikaka. Yo ke pesaka kura na mbanza Bubanza mpi Kigoma na nzila ya poste ya Mururu mpi kana bo sadila ba-infrastructure ya ntangu yai, yo ke basisaka 148 GWh na mvula mosi. Na 1989, bo yikaka kisika ya bo kebingaka Ruzizi II. Kimvuka mosi ya bansi tatu (Burundi, Rwanda, mpi République démocratique du Congo) ke sadilaka Ruzizi I ti II, kansi bo ke basisaka ve kura ya kufwana sambu na kulungisa bampusa ya babwala yina kele na nziunga ya bansi yai tatu.

Bo ta tunga diaka kibaka ya nkaka, Ruzizi III, na kitamina ya bakilometre 25 na sudi. Na ngonda ya Yanuari 2016, Banque africaine de développement (BAD) tubaka nde bo me ndima kupesa mbongo ya ba euro bamilio 138 sambu na kutunga barrage ya kura ya masa Ruzizi III.
Dibulu ya Masa ya Tshopo

**Barrage ya Tshopo** ke pesa kura na nzila ya masa yina bo tungaka na ngonda ya nsambwadi ya mvu 1954 mpi yina kele na République Démocratique du Congo na nzadi Tshopo, na provense ya Tshopo yina ntu-mbanza na yo kele Kisangani (na ntama Stanleyville )  .

## Disolo
Na mvu 1949, bo yikaka ngolo na centrale ya Stanleyville-River Left na nsadisa ya generator mosi ya ngolo 250 kW mpi motere mosi ya ngolo 270. Na mvu 1950, bo tulaka masini mosi ya ngolo na kisika yina.

Kimvuka ya kisalu ya kupesa kura na Stanleyville, yina C.F.L. salaka ti Regideso banda na 1948 sambu na kulonguka mutindu ya kubaka masa na masa ya Tshopo Falls, kotaka na 1950 na kimvuka ya Société des Forces Hydroélectriques de l'Est de la Colonie yina vandaka kutunga kisika ya kusala kura na masa na nzadi Tshopo na Stanleyville.
Kimvuka ya Simon Kimbangu na Bukavu

**Simon Kimbangu University of Bukavu** (USK-Bukavu) is a higher education institution located in Bukavu, Province ya Kivu ya Sudi, na Repubilika ya Kongo . USK-Bukavu kele na lukanu ya kusala kisalu ya kuluta mbote na mambu ya malongi, bikalulu ya mbote, mpi kutomisa luzingu ya bantu.

## Mambu ya ntama
Simon Kimbangu Université ya Bukavu me salama na kati ya kimvuka ya malongi ya dibundu ya Kimbanguiste, kimvuka ya dibundu ya me simbama na malongi ya Simon Kimbangu, muntu ya kimpeve ya kuluta nene ya RDC. Nzo-nkanda me kanguka na Bukavu sambu na kupesa ba nzo-nkanda na batoko ya ndambu yina mpi kupesa maboko na kimbevo ya mbongo na provense ya Sud-Kivu.
Izaki Ondekane

**Isaac Ondekane**, 

Yandi butamaka na Kinshasa na Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi, yandi kele nsaka ya basketball ya ke salaka na kisika ya pivot. Yandi kele nda kiteso ya bametre 2,03 mpi kilo 125.

## Luzingu na yandi
### Kubasika ya Mukanda ya Lukutakanu ya Bambangi ya Yehowa ya Mvu 2021-2023 === Kubasika ya Mukanda ya Lukutakanu ya Bambangi ya Yehowa ya Mvu 2022 Yandi yantikaka kulonguka na Butler Community College. Na mvula na yandi ya ntete, yandi sadisaka ekipi na yandi na kukuma na manima ya nsaka ya distrike VI. Na mvula na yandi ya zole, yandi sadisaka bo na kununga na nsaka ya distrike ya VI mpi bo kumaka bantu ya nene na nsaka ya nene ya distrike ya NJCAA. Na nsungi ya bamvula zole, yandi nungaka na kulosa babolo 59,1 na kati ya nkama mpi yandi bakaka bafoto 543 mpi yandi bakaka bapake 5,5 na konso nsaka.

## Banimero ya bafoto ya kele na lutiti 4
Na nima, Isaac kwendaka na Lindenwood Lions, kisika yandi salaka ba match 24, na kati na yo yandi yantikaka na match tatu. Yandi vandaka kubaka kaka ba point 5.5 ti ba rebounds 3.8 na konso match, mpi yandi vandaka kununga na kulosa kaka ba point 52.9 na match mosi. Yandi nungaka mbala tatu na nsaka yina yandi nungaka, yandi nungaka mbala tatu na nsaka yina yandi nungaka na SEMO, yandi nungaka mbala tatu na nsaka yina yandi nungaka na nsaka yina yandi nungaka na nsaka yina yandi nungaka. Yandi bakaka mpi ntalu ya bantu uvwa yina bo bakaka na nsaka yina bo nwanaka ti USI.

(Kifwanisu ya kele na lutiti 140) Na Yuni 2024, Isaac kwendaka na Iniversite ya Nebraska na Omaha sambu na mvula ya 2024-20257. Chris Crutchfield, longi ya ntete ya ekipi, tubaka nde eksperiansi na yandi mpi ngolo na yandi vandaka mfunu mingi sambu na ekipi.

## Luzingu na yandi na nzo-nkanda
Isaac kotaka na ekole Sunrise Christian Academy na Wichita, na Kansas, na ntwala ya kuyantika kisalu na yandi na iniversite. Yandi butukaka na Nairobi, na Kenya. Yandi vandaka muntu ya nda na ekipi ya Butler, yandi vandaka na nda ya bametre 2,03.

Yandi kele mwana ya Georgette ti Jean-Pierre Ondekane. Yandi kele na bampangi tanu ya babakala ti ya bankento.

## Bisika ya kupona sambu na kubaka mambu ya nkaka
(Kifwanisu ya kele na lutiti 120) Yandi nungaka na 2023 NJCAA Region VI ti Butler Community College, Isaac Ondekane vandaka muntu ya nene ya pesaka maboko na kununga ya kimvuka na yandi na nsaka yina, yina sadisaka bo na kukota na nsaka ya nene ya NJCAA Division 1 ya insi. Yandi salaka mpi nsaka ya nene ya basketball ya iniversite ya fioti (basketball junior) yina bo ke bingaka NJCAA Division 1 National Championship na 2023.
Cedric Ngindu

**Cédric Biduaya Ngindu** yandi kele muntu ya politiki ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi (RDC). Na ntangu yayi, yandi kele sénateur ya Kasai-Central, kisika yandi me zabanaka sambu na kisalu na yandi na yina me tala kuvukisa bantu na mambu ya me tala luzingu ya bantu ti mabundu na bo mpi sambu na kutomisa luzingu ya bantu.

## Luzingu na yandi

### Mambu ya yandi longukaka mpi kisalu na yandi
Cédric Biduaya Ngindu kele ti diplome na yandi na iniversite ya Kinshasa na mambu ya politiki ti ya luyalu. Na ntwala ya kukota na Sénat, yandi salaka na Ministère ya Environnement ti Développement Durable, kisika yandi salaka kisalu ya ngolo sambu na kuwakana mambu ya metala klima na inza ya mvimba. Yandi me monisa RDC na balukutakanu ya nene yina Nations-Unies me salaka sambu na kutomisa mambu ya mupepe (UNFCCC).

## Luzingu na yandi ya politiki
Cédric Biduaya Ngindu, yina me ponamaka bonso senateur ya provense ya Kasaï-Central, me sala bisalu sambu na kutomisa luzingu ya bantu na yandi. Yandi ke salaka na mpila nde bimvuka ya politiki ya Repubilika ya Kongo ya Dimokalasi kuvanda ti bantu mingi ya ke tubaka bandinga ya bantu ya Repubilika ya Kongo.

Na ngonda ya Yuni 2024, yandi pesaka dibanza ya kusala dibundu ya ba musulman na kati ya kimvuka ya basoda ya RDC (FARDC), lukanu ya lukanu na yandi kele ya kutanina luswaswanu ya mabundu mpi ya kukumisa ngolo bumosi ya insi. Dyambu yai kele na kati ya balusilu yina yandi salaka na nsungi ya kampanye na yandi.

## Makabu mpi bisalu

* Dibundu: Dibanza na yandi ya kupesa bantu bisalu ya dibundu ya ba Mizuluma kemonisa mpusa na yandi ya kusala na mpila nde mabundu yonso kuvanda na ndonga na kati ya bimvuka ya leta, ti na kati ya basoda.
* Kisika ya kuzinga: Na ntangu yandi vandaka ntete ministre ya kisika ya kuzinga, yandi vandaka kunwanina mingi bansiku yina vandaka kutanina bamfinda mpi yina vandaka kunwanisa nsoba ya climat.

(Kifalansa) Cédric Biduaya Ngindu me zabana sambu na kiyeka na yandi na mambu bonso mambu ya mupepe ti ya luzingu ya bantu. Bo pesaka yandi lukumu sambu na mutindu na yandi ya mbote ya kutadila mambu ya metala luyalu.

## Bisika ya nkaka

## Bansoba ya kele na nganda
Monica Barbaro

**Monica Barbaro** (me butuka na kilumbu 17 ya ngonda ya sambanu na mvu 1990) kele nkweso ya Amerika. Yandi bandaka kisalu na yandi na bisalu ya fioti na ba filme mpe na televizio na ba mvula 2010, na ntwala ya kisalu na yandi ya ntete ya nene na nsungi ya zole ya *Unreal* (2016), na nima yandi salaka bisalu ya nkaka ya televizio na *Chicago PD* (2016 - 2017), *Chicago Justice* (2017), 2016. *Muntu ya mbote ya polisi* (2018), mpi *Kukabwana na kimvuka* (2018 - 2019). Filme na yandi ya ntete ya nda vandaka na filme ya kimpwanza *Cathédrale* (2021). 

Kubaluka ya Barbaro kwisaka na kisalu ya kusadisa na filme ya action *Top Gun: Maverick* (2022), yina yandi landaka ti bisalu ya ntuadisi na filme ya kusekisa ya action ya Netflix *FUBAR* (2023 - bubu yayi) mpe bonso Joan Baez na filme ya biografi *A Complete Unknown* (2024).

## Luzingu ya ntete

Barbaro butukaka na kilumbu ya 17 ya ngonda ya sambanu ya mvu 1990,   na mbanza San Francisco. Yandi yelaka na Mill Valley, na Californie, kisika yandi manisaka nzo-nkanda ya nene ya Tamalpais na mvu 2007.   Bibuti na yandi fwaka makwela ntangu yandi vandaka mwana.  Nkoko ya Barbaro kele muntu ya Mexique.  Barbaro yantikaka kukina na kileke mpi yandi kwendaka kulonguka ballet. Ntangu yandi vandaka kulonguka mambu ya kusala bafilme, yandi manisaka nzo-nkanda ya makinu na nzo-nkanda ya nene ya New York (Tisch School of the Arts) na mbanza New York.  Na nima ya kumanisa nzo-nkanda na mvu 2010, yandi bakaka lukanu ya kusala kisalu ya actrice mpi yandi vutukaka na San Francisco. Kuna, yandi lombaka nsangu ya mumbongo, filme ya nkufi, yina vandaka na kuwakana ti agent mosi,  mpi yandi kotaka nzo-nkanda ya kusala bafilme na Beverly Hills Playhouse.

## Kimbangi