open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Niyung (kyayak)

**Niyung**() yet a̱jojot kyayak wa nang á̱ ya nggu ma̱ng shut ki ma̱ng shwai a̱ni (di̱n jen jhyang ma̱ng shyim), á̱ ni̱ jhyi di̱n vak kyiai nkyang-a̱weang nang nam, ki a̱kikyuo ma̱ng a̱khwot-fa̱n, a̱baan ki a̱sa̱khwot. Á̱ shyiat a̱gba̱gbai niyung wa ka̱ á̱ wan a̱bakpa̱u nkyang-a̱weang na ma̱ng kyang ku yet jojot a̱ni a̱ma̱la̱n á̱ ka ghwut ma̱ng nyinyang nna hu ka̱ ba̱ kyiai. Ka̱ niyung li nang *stew* ja a̱ni di̱n jen jhyang á̱ si̱ nkhap mba a̱feang ka bah, kang a̱nia wu niyung li jojot di̱ *stew*.

Di̱ taada a̱weang A̱fi̱ransa, á̱ khap a̱ka̱niyung di̱ cicet susot nfeang: a̱sa̱ra̱i niyung ma̱ng a̱ki̱p niyung. A̱ka̱niyung na̱ shyia̱ mi̱ sot a̱sa̱ra̱i niyung a̱ni yet *boullon* ma̱ng *consommé*. A̱ki̱p niyung khap di̱ susot nkyang-a̱weang nang á̱ ngwan nhu a̱ni: *pursées* yet niyung a̱kikyuo bya nang á̱ tyei ku li ki̱p ma̱ng *starch* a̱ni; Á̱ jhyi niyung *bisques* ma̱ng a̱ghyighyak-fa̱n *puréed* ki a̱kikyuo á̱ kyiai ma̱ng hya̱u a̱ni; á̱ tyei niyung hya̱u ku li ki̱p ma̱ng a̱cyi-nywan, bota ma̱ng hya̱u.

## Ya̱fang
Nyuak

**Nyuak** ji (á̱kpa: **nyuák** *ji*) yet kyang hwa ku li nang a̱kat a̱ni nang di̱n jen ma̱ a̱di̱di̱t á̱ nyia̱ nji ma̱ng tswam ja, a̱wot á̱ ni̱ tyia̱ a̱ga̱swuong ja nang kyang shisham a̱ni. Á̱niet ba ba̱ ka̱n nyeang a̱ni byia̱ nyuak-a̱ga̱swuong.

## Ya̱fang
Nywan

**Nywan** ji (*Gallus gallus domesticus*) yet a̱basotbishyi a̱shong a̱man a̱yit kya nang á̱ cok a̱mali a̱ni, a̱wot á̱ ku tsa shyia̱ nji di̱ fam-a̱byin A̱tak-a̱tyin  A̱siya hwa. 

## Ya̱fang
Ntong

**Ntong** yet nkyuo nia nang nkwon ya long na̱ si̱ ghwon a̱ni. Ka̱nang á̱ na wa̱i shansham, *ntong* fa kuzang tangka̱i kyang ku bwat a̱ni ka̱nang á̱ fwui kyang, a̱wot ku nwai yet a̱jojot nang a̱sa̱khwot a̱ni, ku si̱ nwai yet wun. Mi̱ kemiti̱ri zop-zi̱zop, ka̱nang á̱ na nwuan nkyangmami kídee kemikat minerat ma̱ng tswám shansham, ntong yet kyang hwa ku ni̱ bwat ka̱nang á̱ fwui kyang di̱ tityak ku nwai yet wun ku a̱jojot kyang a̱ni.

Ntong na̱ yet nkyang na nang á̱ fwui a̱wot á̱ si̱ fwui shansham bah di̱n jen ma̱ a̱di̱di̱t, yet minerat hwa, a̱wot a̱nci̱ri̱ng ku ni̱ mbyia̱ nkyang na̱ neet mi̱ nkyangswuan a̱ni ku nkyang na̱ byia̱ a̱ki̱si̱jin a̱ni. Ntong nang á̱ lyen a̱ swak a̱ni nia yet ntong nkwon, na̱ yet kyang ku bwat a̱ni ka̱nang á̱ fwui nkwon mi̱ a̱sha̱ndong, a̱fi̱t-a̱som, ba̱ng si̱ nat. Yet a̱dyundyung kwon hu ni̱ tak ke can hu ku na bwat a̱ni na shi ku ku na shi bah, ma̱nang a̱tyityip wu wa byia̱ can hu a̱ swak. Ntong na shyia̱ ntangka̱i-ntangka̱i nvwuon. Á̱ghyang byia̱ á̱za̱za̱rak nkyang na̱ ntyei a̱byin ka ka̱ yet a̱bwum a̱ni. Á̱ghyang si̱ byia̱ nkyang kemikat na̱ maai byian a̱byin ka a̱wot na̱ maai tyia̱ a̱byin ka ka̱ yet ma̱ lilyiit di̱n vak a̱ka̱shai kemikat ma̱ng nta̱m a̱bancyuang-nkyangswuan a̱byin.

## Ya̱fang
Ntongjan

**Ntongjan** yet nkyuo nia na̱ beang di̱ kwi nkyangkwi ku jan nkyang ya yak. Ntongjan shyiak di̱ tangka̱i nta̱m nang á̱ nnyia̱ ma̱ng á̱na a̱ni. Si̱ swuo vwuon ma̱ng si̱ kwi nkyang. Ntongjan kwi nkyang nia yet: *Detergent* (da̱ a̱lyem nShong) ma̱ng si̱ swuo mbeang kwi nkyangkwi nang á̱ ngyei sabulu ji a̱ni.

## Ya̱fang
Obafemi Martins

**Obafemi Akinwunmi Martins** (byin a̱tuk mam 28 Zwat Swak 1984) yet a̱gwak a̱tyutsot a̱la̱utak Naijeriya a̱ tsot di̱ fam Chinese Super League hu nang á̱ ngyei Wuhan Zall a̱ni nang a̱zanson. Á̱ si̱ ma ndyen nggu mat hyaai cung nggu hu tazwa a̱la̱u wu. Lilyim jen nang gu wot Naijeriya a̱ si̱ nat Italiya nang gu byia̱ a̱lyia̱ 16 a̱ni, neet di̱ jen a̱ja ja gu ta̱bat tsot ma̱ a̱yaaki̱lop ba̱ shyia̱ tswazwa-tswazwa ma̱ a̱byin Yurop. A̱ ku ntsa a̱kariya á̱nietkhwop nggu wu ma̱ a̱lyia̱ 2002 kya ma̱ng ki̱lop Serie A hu, Inter Milan, a̱ si̱ shyei nat ki̱lop Premier League hu Newcastle United a̱zaghyi ma̱ a̱lyia̱ 2006, a̱wot a̱ si̱ bu nat ki̱lop Bundesliga hu, VfL Wolfsburg, ma̱ a̱lyia̱ 2009. Ma̱nang gu nnwuo di̱ fam Russian Premier League hu, Rubin Kazan, mi̱ Zwat A̱natat 2010 a̱ni, huhwa ba̱ si̱ khwap gu nwuak Birmingham City mi̱ Zwat Jhyiung 2011.

## Ya̱fang
Okene

**Okene** yet a̱keang kya mi̱n Si̱tet Kogi ma̱ a̱byin Naijeriya. A̱keang ka swan mi̱ Sot A̱gwomna̱ti Mali, ba̱ng á̱ ngyei Okene a̱ni. Okene seang a̱ khwi a̱gba̱ndang vak nang á̱ ngyei A2 a̱ni, á̱niet ba̱ swan a̱nka a̱ni yet 320,260, mi̱n fang hu ba̱ng á̱ ku fang ma̱ a̱lyia̱ 2006.

## Ya̱fang
Olu Jacobs

**Oludotun Baiyewu Jacobs**, (byin 11 July 1942), a̱lyien ngu ma̱ng Olu Jacobs, a̱yet a̱tyiu nye fim Najeriya ha sa ngyet a̱tyiu tswot a̱yaa fim. A̱ ka̱ng nye a̱yaa fim ma̱ng British Televsion mbeang a̱gyaang ma̱ng duniye. A̱ jau Olu Jacobs sa njong gu shi di̱ yet a̱gwak ma̱ng niet tsot a̱yaa fim Najeriya ma̱ng ncei ngu na. Ngu ma̱ng Pete Edochie, a̱yaa midiya, ma̱ng a̱niet ya a̱nu a̱yaa fim a̱ni , mbiyang a̱niet nye a̱yaa fim a̱gyang nwuan ba yet a̱yaa kwaka̱son tswot fim ma̱ng Afrika, A̱saa nwuan ba a̱niet ba̱ng gargajiya Najeriya. A̱ nwuan gu di̱ yet a̱fwuop a̱khukhop a̱niet tswot fim ma̱ng a̱fai ba.

## Tafang


en.Olu Jacob
Olusegun Obasanjo

Cif **Olusegun Matthew Okikiola Aremu Obasanjo**, da̱ a̱lyem A̱ghwangkpang lyuut hu yet *Olúṣẹ́gun Ọbásanjọ́* (byin a̱tuk mam 5 Zwat Tsat 1937) yet a̱tyu kwainfwuo á̱niet Naijeriya wa. A̱ ku yet a̱tyu vwuoi a̱nu ma̱ng á̱kum A̱khwot A̱kwop A̱byin Naijeriya ba̱ ku bai ma̱ng Tyok A̱khwot Á̱kwop mi̱n 1966–79. Nggu wa ku yet A̱kwak A̱pyia̱ A̱khwot Á̱kwop Naijeriya kyiak neet 1983 ba̱ng si̱ nat 89. Mi̱n 1999, a̱ ku shyia̱ yet A̱kwak A̱son A̱byin Naijeriya wu ba̱ng si̱ nat 2007. A̱gwam Obasanjo shim swat dundung Á̱niet Naijeriya hu a̱ si̱ bu yet a̱tyu kwan a̱yaat yaa̱swon A̱byin wu wa. A̱ ku yet a̱tyonyiung mi̱n sot Kwai Nfwuo á̱niet Naijeriya á̱ ngyei *Peoples Democratic Party* (PDP) a̱ni neet 1999 bai 2015 ma̱ng kyiak neet 2018 ba̱ng si̱ tat a̱fwun.

## Ya̱fang
Osheniya

**Osheniya** (Shong: TM: /ˌoʊsiˈɑːniə, ˌoʊʃi-, -ˈeɪn-/, A̱M: /ˌoʊʃiˈæniə/), yet fam a̱byin swanta hwa ku byia̱ A̱stralasiya, Melana̱siya, Maikrona̱siya ma̱ng Polina̱siya a̱ni. Ku ngaat ku si̱ ba̱ tat Á̱kum-a̱la̱u A̱tyin ma̱ng Jenshyung ka, ku si̱ byia̱ shi kyai a̱byin kilomita a̱ma̱ntanaai 8,525,989 (met a̱ma̱ntanaai 3,291,903) ma̱ng shi á̱niet ku swak miliyon 41 a̱ni. Ka̱ á̱ si̱ mak ma̱ng nvam-a̱byin na, fam a̱byin Osheniya hu hwa swak ma̱ng yet a̱da̱dei di̱ kyai a̱byin a̱wot ku si̱si̱ ngyet a̱feang ku swak di̱ yet a̱da̱dei a̱ni mi̱ shi á̱niet lilyim A̱ntati̱ka. 

## Ya̱fang
Papwa Gini A̱fai

A̱byin **Papwa Gini A̱fai** (**PGA̱**; Tok Pisin: Papua Niugini; Hiri Motu: Papua Niu Gini; Krio A̱na̱nwuai A̱sa̱khwot Torres: Dhaudhai Niu Gini; Meriam Mir: Op Deudai; Shong: Papua New Guinea /ˈpæp(j)uə ... ˈɡɪni, ˈpɑː-/, ku A̱M: /ˈpɑːpwə-, ˈpɑːpjə-, ˈpɑːpə-/), á̱ lyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti ka nang **A̱byin Sa̱t Papwa Gini A̱fai** (Tok Pisin: Independen Stet bilong Papua Niugini; Hiri Motu: Independen Stet bilong Papua Niu Gini; Shong: Independent State of Papua New Guinea), yet a̱byin kya di̱ fam a̱byin Osheniya ka̱ yet kap fam a̱tyin a̱byin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot Gini A̱fai ka̱ si̱ ka byia̱ bibyin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot nta di̱ kyai a̱sa̱khwot hu mi̱ Melana̱siya (fam a̱byin ghyang di̱ fam a̱tak-jenshyung A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Pasi̱fi̱k wu di̱ fam a̱za a̱byin A̱strelya). A̱keangtung nka ka̱ shyia̱ di̱ khwong kyai a̱sa̱khwot fam a̱tak-a̱tyin hu, kikya á̱ ngyei Port Moresby. Kikya yet a̱byin a̱tat ka̱ swak ma̱ng shi ka̱ yet a̱byin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot a̱ni, ma̱ng shi kyai a̱byin kilomita a̱ma̱ntanaai 462,840 (met a̱ma̱ntanaai 178,700).

## Ya̱fang
Pablo Picasso

**Pablo Ruiz Picasso** (25 Zwat Swak 1881 – 8 Zwat Nyaai 1973) ku yet a̱tyuswup nghwughwu, a̱tyumat nghwughwu, a̱tyutsot nkwaa̱mbwat, a̱tyunyia̱ si̱ramik ma̱ng a̱tyujhyi a̱vwuo vwuomaat a̱byin Si̱pen wa, a̱nyan wa kpa̱mkpaan ma̱ng a̱mgba̱m swuan nggu ji nang a̱tat-a̱ghyi a̱ni a̱ ku swan a̱byin Fi̱ransa kya. Á̱ ka fa nggu, da̱ nggu a̱ yet a̱tyonyiung mami á̱nietnyia̱ nghwughwu ba̱ swak ma̱ng byia̱ cet laai á̱niet a̱ni mami sa̱ncuri 20 wu, a̱wot á̱ si̱ ka ndyen nggu mat yet a̱nyiung ma̱ng á̱niet ba ba̱ ku bwuo Cong Kubis hu, nghwut ma̱ng a̱di̱dam a̱fai nok ghwughwu, yet a̱nyiung ma̱ng á̱niet ba ba̱ ku tsa nghwut ma̱ng a̱di̱dam kpa̱m nghwughwu, ma̱ng a̱yaasa̱la̱u ma̱ a̱di̱di̱t a̱di̱t ba̱ ku beang ya a̱son ma̱ng a̱cyetzop a̱ni. Di̱ nta̱m nggu na na̱ ku laai lan ma̱ng byia̱ a̱lyoot a̱ni á̱ mbyia̱ kwaa̱mbwat Les Demoiselles d'Avignon (1907) ku li̱n Kubis ba a̱ma a̱ni, ma̱ng Guernica (1937), maat ghyang ku tyai tang bom ma̱ a̱keang Guernica mbwak a̱khwot á̱kwop Jami̱ni ma̱ng á̱si̱ Italiya wu di̱n jen Zwang Á̱niet-a̱byin Si̱pen ji.
Paiwan (a̱lyem)

**Paiwan** (Paiwan: Vinuculjan, Pinayuanan) yet a̱lyem a̱byin Taiwan a̱ghyang kya nang A̱paiwan ba̱ yet a̱ka̱ka̱rak á̱niet Taiwan a̱ghyang ndyiat a̱ni. Paiwan yet a̱lyem Formosa kya mi̱ kyangbwak a̱lyem A̱stronesiya hu. A̱ ka ngyet a̱nyiung di̱ lilyem nang a̱gwomna̱ti Taiwan ba ku tak kpa̱sai nyia̱ ku yet lilyem a̱byin hwa a̱ni a̱wot a̱ si̱ yet a̱lyem a̱gwomna̱ti kya.

## A̱ka̱fwuop nta
* Yuánzhùmínzú yǔyán xiànshàng cídiǎn 原住民族語言線上詞典  (da̱ a̱lyem Caina) – Paiwan search page at the "Aboriginal language online dictionary" website of the Indigenous Languages Research and Development Foundation
* Paiwan teaching and leaning materials published by the Council of Indigenous Peoples of Taiwan (da̱ a̱lyem Caina)
* Paiwan translation of President Tsai Ing-wen's 2016 apology to indigenous people  – published on the website of the presidential office
Pato

**Pato** wu (á̱kpa: **A̱yaapato** *ba*) nggu wa yet a̱kwak a̱son sot á̱nietkhwi Yesu wu a̱ gba a̱ bu nkam á̱niet ba̱ neet mi̱ sot á̱nietkhwi Yesu ji a̱ni.

## Bu nwuan
* A̱tyushei A̱lyiat A̱gwaza

## Ya̱fang
Pa̱la̱sti̱n (a̱byin)

A̱byin **Pa̱la̱sti̱n** (La̱ra̱ba: فلسطين, *Filasṭīn*; Shong: Palestine), á̱ lyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti ka nang **A̱si̱tet Pa̱la̱sti̱n** (La̱ra̱ba: دولة فلسطين, *Dawlat Filasṭīn*; Shong: State of Palestine) ma̱ a̱nu Muná̱pyia̱ Bibyin Swanta hu ma̱ng susot njhyáng, yet a̱sa̱t a̱byin kya nang á̱ ku la̱p a̱nu á̱ na nwuak a̱ni di̱ fam a̱byin Jenshyung A̱siya hu nang Sot-nta̱m Tyei Pa̱la̱sti̱n Sa̱t (STPS) (ku *Palestine Liberation Organization (PLO)*) ji js nyia̱ tyok tazwa nkaa, a̱wot ji̱ bu yong nyia̱ nfam a̱byin Khwong Jenshyung ma̱ng Tyiang-a̱byin Gaza na yet si̱ nji nia a̱wot a̱keang Urusha̱lima si̱ ka ngyet a̱keangtung á̱zanson nji ka; da̱ a̱kwonu a̱kya, ma̱ a̱tsak a̱lyiat, di̱n kap di̱n kap hwa ji̱ nyia̱ tyok tazwa "bibyin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot" 167 hu ku shyia̱ di̱ fam Khwong Jenshyung hu, ma̱nang Gaza shyia̱ tazwa tyok a̱fi̱p nji wa nang á̱ ngyei Hamat a̱ni. Neet ma̱ a̱lyia̱ 1948, bibyin ghyáng hwa nyia̱ tyok tazwa a̱mgba̱m kyai a̱byin nang A̱si̱tet Pa̱la̱sti̱n wu yong nyia̱ nggu wa byia̱ nhu, di̱ ntsa hu, a̱byin Ma̱sa̱r (Tyiang-a̱byin Gaza) ma̱ng a̱byin Urdun (Khwong Jenshyung) ma̱ng a̱byin Isi̱rela lilyim Zwang Mmam A̱taa ji ma̱ a̱lyia̱ 1967. A̱byin Pa̱la̱sti̱n byia̱ shi á̱niet 5,051,953 hwa mi̱ di̱ Zwat Sweang 2020, 121 mi̱ swanta hu.

## Ya̱fang
Pa̱la̱u

A̱byin **Pa̱la̱u** (Pa̱la̱u: Belau, Shong: Palau /pəˈlaʊ/), á̱ lyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti ka nang **Ri̱pobi̱lik Pa̱la̱u** wu (Pa̱la̱u: Beluu er a Belau, Shong: Republic of Palau), a̱wot mi̱ nkhang gbangbang á̱ ku ngyei Bela̱u, Pa̱la̱wot ku Pelewu, yet a̱byin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot kya di̱ fam jenshyung Pasi̱fi̱k hu. A̱byin ka byia̱ kpa̱mkpaan ma̱ng bibyin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot 340 a̱wot ka̱ si̱ ka nfwuop a̱nyanyang fam jenshyung Bibyin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱sa̱khwot Karolin wu ma̱ng nkap  A̱yaasi̱tet Mundundung Maikronisiya ba. Ka̱ byia̱ shi kyai a̱byin kilomita a̱ma̱ntanaai 466 (met a̱ma̱ntanaai 180) hwa. A̱byin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot nka ka̱ swak ma̱ng shi á̱niet kya yet Koror, a̱vwuo ka nang a̱gba̱ndang a̱keang a̱ swak ma̱ng shi á̱niet wu nshyia̱ a̱ni. A̱keangtung nka ka, kikya yet a̱keang Nggerulmud ka̱ shyia̱ ma̱ a̱byin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot hyia̱k ka nang á̱ ngyei Babeldawob a̱ni, mami A̱si̱tet Melekewok. A̱byin Pa̱la̱u byia̱ a̱gi̱gak a̱sa̱khwot ma̱ng á̱sa̱khwot bibyin ma̱ a̱di̱di̱t di̱ fam a̱za hu, bibyin Maikronisiya di̱ fam a̱tyin hu, Ndonisiya di̱ fam a̱tak hu, a mbeang  Filipin di̱ fam a̱za-jenshyung hu.

## Ya̱fang
Pa̱takwot

**Pa̱takwot** (Shong Kaswuo: Po-ta-kot, Shong: Port Harcourt) wa yet a̱gba̱ndang a̱keang a̱ nswak mi̱ Si̱tet Rivat, Naijeriya. Nggu wa yet a̱gba̱ndang a̱keang á̱ nsak a̱fwuon nkhwi Legwot, Ka̱na̱u, Ibadan ma̱ng A̱gba̱ndang A̱keang Bini mami Naijeriya. A̱ shyia̱ ma̱ng vak A̱ghyui Boni mami Da̱li̱ta a̱ghyui Nija. Ma̱ a̱lyia̱ 2016, Pa̱takwot ku byia̱ á̱niet 1,865,000, si̱ ku 1,382,592 ma̱ a̱lyia̱ 2006.

## Ya̱fang
Pepe

**Pepe** yet a̱ba ma̱myiat kaset ja. Pepe ha a̱ ntsot a̱bubwom mbeang a̱yaa fim ntyei. Ka doot a sak midya a̱ yet si a̱nwat ku ghwughwuk a̱ labeang si tat jen ji a̱ ncat bu fak a̱ni.

## Ya̱fang
Pari̱t

A̱keang **Parit** (yei Fi̱ransa: Paris /paʁi/) kya yet a̱keangtung ma̱ng a̱gba̱ndang a̱keang a̱ swak ma̱ng shi á̱niet ma̱ a̱byin Fi̱ransa, ma̱ng shi á̱niet nang á̱ ku tyan nyia̱ a̱ byia̱ á̱niet swat 2,165,423 ma̱ a̱lyia̱ 2019 a̱wot a̱byin ka si̱ byia̱ shi kyai ku swak kilomita a̱ma̱ntanaai 105 (met a̱ma̱ntanaai 41) a̱ni.

## Ya̱fang
Park Seo-joon

**Park Seo-joon**(Kworiya: 박서준/朴敘俊) yet a̱tyu nkhang Telvishon Kworiya A̱tak wa.  

## Ya̱fang


## A̱ka̱fwuop nta
*IMDb
Ri̱pobi̱lik A̱gba̱ndang Volta

**Ri̱pobi̱lik A̱gba̱ndang Volta** wu (Fi̱ransa: République de Haute-Volta, Shong: Republic of Upper Volta; a̰wot Burkina Faso ma̱ninika) ku yet a̱byin Jenshyung Afrika kya nang bibyin ghyáng ku keang di̱ tityak a̱ni á̱ ku kpaat a̱tuk mam 11 Zwat Swak ma̱ng Sweang 1958 nang a̱byin nang á̱nietcen nyia̱ tyok tazwa nka ka̱ byia̱ a̱gwomna̱ti a̱pyia̱ nka mami Sot-á̱niet Fi̱ransa ji. A̱zaghyi njen ji nang ka̱ si̱ maai nyia̱ tyok a̱pyia̱ nka ka a̱ni, ka̱ ku yet A̱gba̱ndang Volta Fi̱ransa ma̱ng kap Muna̱pyia̱ Fi̱ransa hu hwa. Ka̱ shyia̱ swat sa̱t ma̱ a̱tuk mam 5 Zwat A̱ni̱nai 1960 mbwak a̱byin Fi̱ransa. Ka̱ si̱si̱ shai a̱lyoot nka ka ma̱ a̱tuk mam 4 Zwat A̱ni̱nai 1984, nat Burkina Faso.

## Ya̱fang
Ri̱pobi̱lik Fi̱ra̱ntse

**Ri̱pobi̱lik Fi̱ra̱ntse** wu,  (Italiya: Repubblica Fiorentina /reˈpubblika fjorenˈtiːna/, ku Repubblica di Firenze), ku yet si̱tet Nce A̱ka̱wa̱tyia̱ ja ma̱ng a̱si̱ ntsa mam a̱fwun hu a̱ni ji̱ ku shyia̱ a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱gba̱ndang a̱keang a̱byin Italiya nang á̱ ngyei Fi̱ra̱ntse a̱ni di̱ fam-a̱byin Tuska̱ni.

## Ya̱fang
Rembrandt

**Rembrandt Harmenszoon van Rijn** (15 Zwat A̱natat 1606 – 4 Zwat Swak 1669), di̱n jen ma̱ a̱di̱di̱t á̱ sii ngyei **Rembrandt** ma̱ a̱hyohyoot a̱ni, ku yet a̱tyuswup nghwughwu, a̱tyutsot nkwambwat ma̱ng a̱tyughwang mi̱ ghwang Ce Zi̱nariya a̱byin Holan wa. A̱ ku yet a̱tyubyia̱ a̱shyim á̱di̱dam ma̱ng a̱gwak a̱saat di̱ nyinyiit seang nkhang a̱tat, da̱ a̱ka̱nyiung, á̱ fa nggu nang a̱tyonyiung mami a̱ca̱cet á̱nietnyia̱ nghwughwu nwuan ba̱ swak ma̱ng shi a̱ni mi̱ a̱mgba̱m nkhang nyian nghwughwu, a mbeang a̱tyu a̱ swak ma̱ng yet a̱tsatsak di̱ nkhang nyian nghwughwu A̱doci na.
Roshya

A̱byin **Roshya** (Roshya: Россия, *Rossiya* /rɐˈsʲijə/; Shong: Russia), ku **Badundung Roshya** hu (Roshiya: Российская Федерация, *Rossiyskaya Federatsiya* /rɐˈsʲijskəjə fʲɪdʲɪˈratsɨjə/), yet a̱byin kya ka̱ ngaat kyiak neet di̱ fam a̱byin A̱tyin Yurop nat A̱za A̱si̱ya. A̱byin Roshya kya yet a̱gba̱ndang swak wu mi̱ swanta hu ka̱ kup kyai a̱byin ka̱ swak kilomita a̱ma̱ntaa̱naai milyon 17 (met a̱ma̱ntaa̱naai 6.6 x 10⁶) a̱ni, ka̱ si̱ keang si̱ ku swak kap a̱kpa a̱nyiung mami nkap a̱yaakpa a̱ni̱nai nang á̱niet swat mi̱ swanta hu. A̱byin ka ngaat ka̱ byia̱k a̱ma̱nyii nfam njen swak ma̱ng a̱nyiung, ka̱ si̱ lan byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng bibyin ghyáng mi̱ swanta hu, ma̱ng bibyin sa̱t swak ma̱ng a̱taa. Ka̱ shyia̱ ma̱ng shi á̱niet milyon 146.2; a̱wot ka̱ si̱ yet a̱byin ka ka̱ swak mi̱ shi á̱niet mami Yurop, ma̱ng a̱kubunyiung mi̱ shi á̱niet mi̱ swanta hu. A̱keangtung nka ka, Ma̱si̱kwo, kikya yet a̱gba̱ndang a̱keang wu a̱ swak mi̱ shi mami Yurop, ma̱nang Sen Pitasi̱bwok si̱ yet a̱gba̱ndang a̱keang a̱ swak mi̱ shi a̱feang wu ma̱ng a̱ka̱wa̱tyia̱ taada nka ka. A̱roshya ba, bibya yet nwap A̱si̱lap ma̱ng sot á̱niet ji̱ swak mi̱ shi mami Yurop a̱ni; ba̱ lyiat da̱ a̱lyem Roshya kya, a̱lyem Si̱lap nang á̱ lyiat swak a̱ni ma̱ng a̱ka̱k a̱lyem á̱ lyiat swak ma̱ a̱byin Yurop a̱ni. 

## A̱ya̱fang

## A̱ka̱fwuop nta
Ruwanda

**A̱bwom a̱byin**: "Rwanda nziza" (*A̱sham Ruwanda*) 

A̱byin **Ruwanda** (Kinyarwanda: u Rwanda /u.ɾɡwaː.nda/) á̱ lyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti ka nang **Ri̱pobi̱lik Ruwanda** wu a̱ni yet a̱byin kya nang bibyn ghyáng ku keang di̱ tityak a̱ni mi̱ A̱gba̱ndang A̱niak A̱ngaam wu, a̱vwuo ka nang fam-a̱byin A̱ca̱cet Njok na̱ swak ma̱ng shi Afrika na ma̱ng A̱tyin Afrika mun ndung a̱ni. Ka̱ lat ma̱ng a̱yaadi̱gi̱ri ma̱ a̱da̱dei di̱ fam a̱tak A̱kwa̱to wu, a̱wot ka̱ si̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng bibyin Yuganda, Ta̱nzaniya, Burundi, mbeang Ri̱pobi̱lik Di̱mokrasi Konggo wu.

## Ya̱fang
Sadiq Daba

**Sadiq Abubakar Daba**, a̱tyu á̱ ku ngyei **Sadiq Daba** (a̱ ku nsaan a̱tuk mam 3 Zwat Tsat 2021) a̱ ku yet a̱tyumaat Telvishon Naijeriya wa. Ma̱ a̱lyia̱ 2015, a̱ ku yet a̱gwak maat a̱ si̱ shyia̱ za̱nang Africa Movie Academy Award for Best Actor mat kap hu nang gu kyiak da̱ á̱ ku ngyei nggu "Inspekto Waziri" a̱ni mi̱ *[[October 1 (film)|October 1]]*..

## Ya̱fang
Salvador Dalí

**Salvador Domingo Felipe Jacinto Dalí i Domènech**, Marquess a̱son a̱si̱ Dalí a̱si̱ Púbol (11 Zwat Tswuon 1904 – 23 Zwat Jhyiung 1989) ku yet a̱tyunyia̱ nghwughwu surreal a̱byin Si̱pen wa nang á̱ ku lyen mat kwop nggu hu di̱ lyenta̱m, a̱ca̱caat ghwang mi̱ ghwang, ma̱ng á̱kang nghwughwu na̱ tyei a̱ga̱de a̱ni di̱ ta̱m nggu hu.
Sangga

**Sangga** yet Sot A̱gwomna̱ti Malí, ji̱ shyia̰ a̱tak Sitet Ka̱duna, Naijeriya. A̱pyia̱ Sot ji ka̱ shyia mi̱ a̱keang á̱ ngyei Gwantu. Shi kyai ̰abyin hu tãt Cīkwop Jhyung, mãng Cyi A̱kubunyiung ma̱ng nswak nfeang mi̱ nyuung. Awot akpa ̰aniet ka mĩ Sot ji sĩ yet Cĩkwob ncĩ mĩng nswaknfwon mĩ nyuung, mĩng Cĩ nyaaĩ mĩng nswak̃ ̱aninaĩ mãfwon mĩ jen n ̱ang ãkun fang á̱niet ba ma̱ 
̱a̱lyia̱ Cyikwob Sweang ma̱ng cyi a̱taa mat á̱ ka lyen á̱niet a̱mang bya shyia̱ mi̱ Sot A̱gwomna̱ti Mali si̱ Sangga ji a̱ni.

## Ya̱fang


## A̱ka̱fwuop nta
Sani A̱baca

**Sani A̱baca** GCFR (20 Zwat A̱kubunyiung 1943 – 8 Zwat A̱taa 1998) ku yet a̱gwak a̱khwot á̱kwop Naijeriya wa, a̱ si̱ mba̱ng tyok Najeriya neet ma̱ a̱lyia̱ 1993 si̱ bai a̱khwu nggu ka ma̱ a̱lyia̱ 1998.

## Ya̱fang

## A̱ka̱fwuop nta
* Abacha dies at 54, ''BBC News'', 8 Zwat A̱taa 1998
Sa̱ul

**Sa̱ul** (Kworiya: 서울 /sʰʌ̹uɭ/; bwan a̱ca̱caat 'A̱keangtung'), á̱ lyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti ka nang A̱gba̱ndang A̱keang Sa̱ul wu Nang Á̱ Khap Á̱ Sak a̱ni, wa yet a̱keangtung ma̱ng metropolis laai lan ma̱ng shi a̱ swak kuzang hu ma̱ a̱byin Kworiya A̱tak. Sa̱ul byia̱ shi á̱niet miliyon 9.7 hwa, a̱ si̱ ba̱ yet a̱tyia̱ka̱u Shi Kyai A̱keangtung Sa̱ul ka ma̱ng a̱beam a̱hyia̱k metropolit Incon ka ma̱ng provin Gyeonggi hu.

## Ya̱fang


## A̱ka̱fwuop nta
Xiao Zhan

**Xiao Zhan**, á̱ ka ngyei **Sean Xiao** a̱ni (Caina: 肖战, byin a̱tuk mam 5 Zwat 10, 1991), yet a̱tyu nkhang Telvishon Ri̱pobi̱lik Á̱niet Caina wa.

## Ya̱fang


## A̱ka̱fwuop nta
*Sean Xiao on Sina Weibo
Sen Helena, Ascension ma̱ng Tristan da Cunha

**A̱bwom a̱byin**: "God Save the Queen" ("A̱gwaza Kup A̱yang-a̱byintyok wu")

Bibyin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱sa̱khwot **Sen Helena, Ascension ma̱ng Tristan da Cunha**, yet A̱byin Nta Bi̱ri̱ti̱n kya di̱ fam A̱tak Ati̱lantik hu ka̱ byia̱ A̱byin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱sa̱khwot Sen Helena, A̱byin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱sa̱khwot Ascension ma̱ng sot bibyin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot Tristan da Cunha a mbeang A̱byin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱sa̱khwot Gough. Á̱ ku ngyei a̱lyoot ka Sen Helena ma̱ng Bibyin Ta̱yuk kya ba̱ng si̱ tat Zwat A̱kubunyiung a̱lyia̱ 2009, mi̱ di̱ jen nang á̱ kpa nka kpa̱m cam a̱byin fai ku nwuak bibyin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot ghyáng hu a̱ca̱caat shi a̱ni, á̱ si̱ ntyia̱ nhu a̱mgba̱m di̱ sot jhyiung a̱ta̱fa Bungtyok ka.

## Ya̱fang
Senegat

A̱byin **Senegat** (Fi̱ransa: Sénégal; Wolof: Senegaal; Fa̱taa: 𞤅𞤫𞤲𞤫𞤺𞤢𞥄𞤤𞤭, *Senegaali*; La̱ra̱ba: السنغال, *As-Sinighal*), á̱ lyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti nka nang **Ri̱pibi̱lik Senegat** (Fi̱ransa: République du Sénégal; Wolof: Réewum Senegaal; Fa̱taa: 𞤈𞤫𞤲𞤣𞤢𞥄𞤲𞤣𞤭 𞤅𞤫𞤲𞤫𞤺𞤢𞥄𞤤𞤭, *Renndaandi Senegaali*; La̱ra̱ba: جمهورية السنغال *Jumhuriat As-Sinighal*), yet a̱byin di̱ fam-a̱byin Jenshyung Afrika. A̱byin Senegat byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng bibyin Ma̱uri̱teniya di̱ fam a̱za hu, Mali di̱ fam a̱tyin hu, Gini di̱ fam a̱tak-a̱tyin, ma̱ng Gini-Bisa̱u di̱ fam a̱tak-jenshyung. A̱byin Senegat nyia̱ kpa̱mkpaan keang a̱byin Gambya ka̱ myian a̱fafap tyiang a̱byin di̱ khwong A̱ghyui Gambya ka di̱ tityak, ka̱ bu ghai fam-a̱byin a̱tak Senegat nang á̱ ngyei Kasamance a̱ni neet nkap ghyáng a̱byin na. A̱byin Senegat bu byia̱ gak a̱sa̱khwot ma̱ng a̱byin Kabo Verde. A̱keang Dakar kya yet a̱keangtung kwai nfwuo á̱niet ma̱ng naat mbwuot kaswuo a̱byin ka.

## A̱bwom a̱byin
**A̱bwom a̱byin**: "Pincez Tous vos Koras, Frappez les Balafons" ("Nyi Tsot A̱yaakora Nyin ba, Tsot Ba̱lafon Nyin ji")
Sezong a̱gba̱ndang wu

**Sezong** (ku Sejong) **A̱gba̱ndang wu** (세종대왕, yei Kworiya: /se̞(ː)dzo̞ŋ/; 15 Zwat Tswuon 1397 – 8 Zwat Nyaai 1450) wa ku yet a̱gwam a̱naai lang á̱gwam Coson wu ma̱ a̱byin Kworiya. Nggu wa ku yet nggwon-a̱sam a̱tat A̱gwam Taezong da̱ a̱vwuo A̱yang-a̱byin Wongyeong, a̱wot a̱ si̱ ka nwuak nggu shi yet A̱fai A̱gwam a̱ Fwuong Bungtyok lilyim a̱nietkhwop nggu wu, A̱gba̱ndang A̱fai A̱gwam Yangnyeong, nang á̱ ku ta̱kpa̱i a̱lyoot ka a̱ san da̱ a̱vwuo nggu. A̱ si̱ nyeak cuktyok ji ma̱ a̱lyia̱ 1418, a̱wot mi̱ ndyia̱ a̱naai a̱son nang gu nta̱bat nyia̱ tyok a̱ni, Taezong si̱ ka nnyia̱ tyok nang a̱tyuba̱ngtyok da̱ a̱kwonu a̱gwam, a̱ si̱ ba̱ hyat a̱kwang Sezong wu nang á̱ ngyei Sim On ma̱ng á̱kpa̱ndang ta̱m kpa̱mkpaan nggu ba.

## Fang a̱zanson
*Kim, Yung Sik. (1998). "Problems and Possibilities in the Study of the History of Korean Science," *Osiris* (2nd series, Volume 13, 1998): 48–79.
**King Sejong the Great: the Light of Fifteenth Century Korea*, Young-Key Kim-Renaud, International Circle of Korean Linguistics, 1992, softcover, 119&nbsp;pages, ISBN 1-882177-00-2
*Kim-Renaud, Young-Key. 2000. Sejong's theory of literacy and writing. *Studies in the Linguistic Sciences* 30.1:13–46.
*Gale, James Scarth. *History of the Korean People* Annotated and introduction by Richard Rutt. Seoul: Royal Asiatic Society, 1972..

## A̱ka̱fwuop nta
*King Sejong's Confucian Humanism in the Early Choson Period (di̱n Shong)
*Location of the four forts and the six posts
*Ghwughwu A̱gwam Sezong (ku Sejong) tazwa kurum pepa Won Kworiya 10000. 
*King Sejong the Great: The Everlasting Light of Korea. (pdf)
Sa̱udi A̱rabya

A̱byin **Sa̱udi A̱rabya**, (La̱ra̱ba: ٱلسَّعُوْدِيَّة, *As-Saʿūdīyah*) á̱ lyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti ka nang **A̱byintyok Sa̱udi A̱rabya**, **A̱SA̱**, a̱ni (La̱ra̱ba: ٱلْمَمْلَكَة ٱلْعَرَبِيَّة ٱلسَّعُوْدِيَّة, *al-Mamlakah al-ʿArabīyah as-Saʿūdīyah*), yet a̱byin kya di̱ fam a̱byin Jenshyung A̱siya hu. Kikya kup a̱gba̱ndang kap A̱fa̱fap-a̱byin A̱rabya wu, ma̱ng shi kyai a̱byin ku tat kpa̱mkpaan ma̱ng kilomita a̱ma̱ntanaai 2,150,000 (met a̱ma̱ntanaai 830,000). A̱byin Sa̱udi A̱rabya kya swak ma̱ng shi di̱ fam-a̱byin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱tyin hu, ma̱ng a̱feang mi̱ Swanta A̱la̱ra̱ba hu. Ka̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng bibyin Urdun a mbeang Irak di̱ fam a̱za hu, Kuweit di̱ fam a̱za-a̱tyin hu, Ka̱ta̱r, Bahara̱yin, ma̱ng Muná̱pyia̱ A̱byintyokkpaa̱pyia̱ A̱la̱ra̱ba hu di̱ fam a̱tyin hu, Oman di̱ fam a̱tak-a̱tyin hu ma̱ng Yemen di̱ fam a̱tak hu; a̱wot A̱ngam A̱sa̱khwot A̱ka̱ba wu wa si̱ ghai nka ma̱ng bibyin Ma̱sa̱t a mbeang Isi̱rela di̱ fam a̱za-jenshyung hu. A̱byin Sa̱udi A̱rabya kya ma̱nyin nka yet a̱byin ka̱ byia̱ lang khwong kyai a̱sa̱khwot nyiung ma̱ng A̱shong Kyai A̱sa̱khwot wu ma̱ng A̱ngam A̱sa̱khwot Pari̱si wu da̱ a̱ka̱nyiung, a̱wot a̱gba̱ndang kap a̱byin wu yet a̱khwot kyai a̱byin wa, a̱byin ka̱ shyia̱ a̱tatak, steppe ma̱ng a̱ka̱fan. A̱keangtung nka ka nang á̱ ngyei Riyadh a̱ni kikya si̱ ka ngyet a̱gba̱ndang a̱keang nka wu a̱ swak ma̱ng shi kyai a̱ni, a̱wot a̱ka̱keang Ma̱ka ma̱ng Ma̱dina si̱ yet a̱tsatsak á̱ka̱wa̱tyia̱ naat mbwuot nkyang taada ma̱ng a̱dini nka wu.

## Ya̱fang
Sa̱nusi Lamido Sa̱nusi

**Muhammadu Sa̱nusi II** (Muhamma̱du Sa̱nusi a̱nefeang; byin a̱tuk 31 Zwat 7 1961), a̱tyu a̱bungyei di̱n khwii Khalifa Sa̱nusi II wa yet A̱gwak nkhwii Tijanniyah Sufi ma̱ bin Naijeriya ka. A̱ shyia̱ ma̱ niet ba̱ nyia̱ tyok mi̱n Sot Dabo ji shyia̱ ma̱ khukhwop a̱keang ma̱ng Si̱tet Ka̱no ji a̱ni.

A̱ yet byin Ka̱no wha ma̱mi a̱lyia̱ 1961, a̱ka̱nbwon a̱tyutyok a̱ku ngyei Muhamma̱du Sa̱nusi I. A̱ku shyia̱ yet A̱gwam da̱nian a̱khwú a̱na̱nyiuk a̱tyia̱ gu ka a̱ku ngyei Ado Bayero a̱ni a̱tuk 8 Zwat 6 2014. 

A̱ngba̱m jen tyok ngu ji ba̱ng si̱ nat mam a̱n ti̱n gu a̱ni, A̱gwam Sa̱nusi ku ca̱t A̱za Naijeriya ka ka̱ shyia̱ a̱shai di̱ nswat ku mim a̱ni. A̱tuk 9 Zwat 3 2020 kya Si̱tet Ka̱no ji ku nti̱n gu di̱n tyok hu.

## Ya̱fang
Shai ntak

**Shai ntak** yet kap vam hwa ku doot neet ma̱ a̱khwut si̱ sak ma̱ a̱ghyi-ntak. Shai ntak ji byia̱ a̱kpa̱u a̱junjung kunkup á̱ ngyei *Tibia* di̱n Shong a̱ni.

## Ya̱fang
Shong (a̱lyem)

A̱lyem **Shong** ku **Nggi̱li̱t** yet a̱lyem a̱nyiung kya di̱ lilyem Jaman Jenshyung ku yet kap sa lilyem Ndo-Yurop hu a̱ni, nang á̱tsak á̱niet ba̱ ku tsa lyiat ma̱ng a̱nka, bibya ku yet á̱niet jen tsa Nce A̱ka̱wa̱tyia̱ a̱byin Nggi̱lan ba. Á̱ ku si̱ mbwuo a̱lyoot **Nggi̱li̱t** ka neet Anggi̱let bibya, ba̱ yet a̱banwap a̱nyiung di̱ nwap A̱jaman gbangbang ji ka̱ ku neet bai a̱byin a̱k̃ya nang á̱ ngyei A̱gba̱ndang Bi̱ri̱ti̱n a̱ni, a̱wot á̱ si̱ ka nang fam a̱byin mba hu a̱lyoot mba ka, Nggi̱lan á̱zanson. A̱mgba̱m lyulyoot nfeang hu neet Anggi̱liya, a̱fi̱fap-a̱byin a̱ghyang di̱ Kyai A̱sa̱khwot Ba̱ltik hu ku vwuon ma̱ng fam-a̱byin Anggi̱liya A̱tyin, fam A̱tyin a̱byin Nggi̱lan ku byia̱ ma̱ng a̱nhu a̱yaakawunti nang Norfolk, Suffolk ma̱ng Essex a̱ni. Lilyem ku lan a̱ swak byia̱ a̱meang ma̱ng Shong ji hwa yet Frisiya ma̱ng Sakson A̱tak, a̱wot swáng a̱lyiat nji ji ku kyiai ma̱ng lilyem Jaman ghyáng nang A̱khwukhwop Norse (a̱lyem Jaman A̱za a̱ghyang), ma̱ng Lati̱n mbeang Fi̱ransa.

## Ya̱fang
Shong a̱tson

**Shong a̱tson** hu (á̱ ka ndyuut **shong a̱tswon**) yet jen ja ma̱ng mam ku doot neet di̱ tyak a̱kyetuk (nang tswam nyai a̱ni) si̱ sak jen nang a̱vwuo ka nkak a̱ni, tsotson ka ka̱ ma ntat.

## Ya̱fang
Shovet

**Shovet** yet kyangtam ha, a̱ byia̱ a̱ba jojoot tswam/kwon, a̱si byia̱ ba pepeet tswam ma̱ a̱tam ka. Shovet yet kyangtam kyuak nkyang nya namg a̱jijak, mbin, mbeang a̱cuwang nfang. Ka̱ashim a̱ nlung avwo mang ngu.

## Ya̱fang
Shwai

**Shwai** (á̱kpa: **shwaí**) yet a̱bacyuang nyám ja ji̱ byia̱ nfeap a̱ni a̱wot ji̱ si̱ ka mbyia̱ a̱meang ma̱ng sunsong ma̱ng ga̱swan, á̱ mun lyen mba ma̱ng ta̱m mba hu di̱ shyei nzwa kywat ma̱ng koot tong (nang mi̱ kak tangka̱i shwai ku lan yet a̱ni).

## Ya̱fang
Shwit

A̱byin **Shwit**, á̱ lyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti ka nang **Munswat Shwit** hu, yet a̱byin kya nang bibyin ghyáng keang di̱ tityak a̱ni ka̱ swan da̱ a̱vwuo ka nang nfam a̱byin Jenshyung, A̱ka̱wa̱tyia̱ ma̱ng A̱tak Yurop na myim a̱ni. Ka̱ yet ri̱pobi̱lik mundundung kya a̱ shyia̱ ma̱ng a̱yaakanton 26, a̱wot a̱keangtung ka si̱ shyia̱ a̱keang Bern. A̱byin Shwit byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng bibyin Italiya di̱ fam a̱tak hu, Fi̱ransa di̱ fam jenshyung hu, Jami̱ni di̱ fam a̱za hu ma̱ng A̱sti̱riya a mbeang Li̱kta̱nstain di̱ fam a̱tyin hu. Ka̱ ka̱u di̱ si̱sak nang lili a̱byin ka yet a̱ni, di̱n nkap Pi̱lato Shwit hu, A̱li̱pi wu ma̱ng Jura hu, ka̱ si̱ ka ngaat kup shi a̱swap kilomita a̱ma̱ntanaai 41,285 (met a̱ma̱ntanaai 15,940) ka̱ si̱ byia̱ shi kyai a̱byin kilomita a̱ma̱ntanaai 39,997 (met a̱ma̱ntanaai 15,443). Shimba nang A̱li̱pi wu wa kup a̱gba̱ndang kap a̱byin wu a̰ lan, shi á̱niet Shwit hu ku shyia̱ kpa̱mkpaan ma̱ng miliyon 8.5 la̱u ku si̱ swak di̱ fam pi̱lato hu hwa, a̱vwuo ka nang a̱ca̱cet a̱ka̱keang na̱ swak ma̱ng shi ma̱ng á̱ka̱wa̱tyia̱ kaswuo na nshyia̱, nang a̱ka̱keang Zürich, Geneva ma̱ng Basel.

## Ya̱fang


## A̱ka̱fwuop nta
Shyuang-mai

**Shyuang-mai** (*a̱ka̱nyiung*: shyuak-mai) yet a̱bamai kya ka̱ shei nyia̱ fwuo a̱tyubishyi sai.

Shyuang-mai tyei nang a̱ci̱ci̱p á̱ghyi ba fwung. Á̱niet lyen nkyang nyia̱ ka̱ a̱yin shyuang mai a̱nciri̱ng a̱ kwop a̱nggang bah.

## A̱ka̱fwuop nta

* BBC News: Scanner shows unborn babies smile (di̱n Shong)
Si̱pen

A̱byin **Si̱pen** (Si̱pen: España /esˈpaɲa/; Shong: Spain), ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti ka yet **Tyok Si̱pen** (Si̱pen: Reino de España; Shong: Kingdom of Spain), yet a̱byin kya di̱ fam a̱byin A̱tak-jenshyung Yurop, ka̱ si̱ byia̱ a̱yaateritori á̱ghyang ba̱ shyia̱ a̱ma̱nyi A̱na̱nwuai Gibra̱lta ka ma̱ng nta khwong kyai a̱sa̱khwot nka ji da̱ A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ati̱lantik wu. Teritori vam-a̱byin nka mi̱ Yurop shyia̱ di̱ Li̱m-a̱byin Iberiya hwa a̱wot a̱yaateritori ba si̱ byia̱ susot bibyin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot sweang: A̱byin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱sa̱khwot nang á̱ ngyei Ka̱na̱ri a̱ni ka̱nang á̱ ghwon khwong kyai a̱sa̱khwot A̱za Afrika hu, ma̱ng A̱byin A̱ka̱wa̱tyia̱ A̱sa̱khwot nang á̱ ngyei Baleari a̱ni di̱ Kyai A̱sa̱khwot Meditaroniya hu. A̱ka̱keang ti̱tamm Afrika á̱si̱ Ceuta, Melilla, ma̱ng Peñón de Vélez de la Gomera si̱ tyia̱ a̱byin Si̱pen ka̱ yet a̱byin Yurop ma̱nyin ka̱ byia̱ a̱yaateritori mi̱ vam-a̱byin Afrika a̱ni. A̱cyuang bibyin a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱sa̱khwot ma̱ a̱di̱di̱t di̱ Kyai A̱sa̱khwot Ali̱bora hu ka ngyet kap teritori Si̱pen hu. A̱tsak a̱byin wu byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng Kyai A̱sa̱khwot Meditaroniya hu di̱ fam a̱tak ma̱ng a̱tyin; Fi̱ransa, A̱ndora, ma̱ng A̱ngam A̱sa̱khwot Biskaya hu di̱ fam a̱za ma̱ng a̱za-a̱tyin; a̱wot di̱ fam jenshyung ma̱ng a̱za-jenshyung hwa Potugal ma̱ng A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ati̱lantik wu nshyia̱ ma̱ a̱ca̱caat.

## Ya̱fang
Si̱tet A̱bonyi

**Si̱tet A̱bonyi** (A̱kum-a̱cyi: Ȯra Ebonyi) yet si̱tet ja di̱ fam a̱byin A̱tak-A̱tyin Naijeriya, ji̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng Si̱tet Benuwe, Si̱tet Inugu di̱ fam jenshyung hu, Si̱tet Ki̱ros Riva di̱ fam a̱tyin hu ma̱ng a̱tak-a̱tyin hu, a mbeang Si̱tet Abya di̱ fam a̱tak-jenshyung hu. Á̱ ku nwuak nji a̱lyoot A̱ghyui A̱bonyi kikya—a̱gba̱ndang kap nka wu shyia̱ di̱ fam a̱tak si̱tet hu hwa—Nkap a̱yaasi̱tet Abya ma̱ng Inugu nia nang á̱ shyuap á̱ si̱ ka mbwuo si̱tet ji ma̱ a̱lyia̱ 1996 a̱wot a̱keangtung ka si̱ shyia̱ a̱keang Abakaliki.

Nwap A̱kuma̱chyi wha yet a̱lyiak a̱ja. **Abakaliki** wa yet a̱gbandang a̱keang wu a̱ja wa si̱ bu yet a̱keang tung a̱niet ka. A̱ka̱keang a̱ghyang á̱ lyen mi̱ Si̱tet A̱bonyi a̱ni ni̱ nia yet: Afikpo, Onueke, Nkalegu, Ntezi Edda, Effium, Unwana, Isu, Onicha ma̱ng Ishiagu.

## Ya̱fang
Si̱tet A̱da̱mawa

**Si̱tet A̱da̱mawa** shyia̱ di̱ fam a̱za-a̱tyin Naijeriya hwa, nang a̱keangtung nji ka̱ ka yet a̱gba̱ndang a̱keang nji a̱ swak ma̱ng shi a̱ni wa yet a̱keang Yola. Ma̱ a̱lyia̱ 1991, di̱ jen ji á̱ si̱ faat Si̱tet Ta̱raba neet mi̱ Si̱tet Gonggola a̱ni, di̱n jen a̱ja ja á̱ si̱ shai a̱lyoot a̱vwuo ka nang á̱ ku ngyei Gonggola a̱ni á̱ si̱ ngyei Si̱tet A̱da̱mawa ji̱ byia̱ nkap kwak a̱son nfwuon a̱ni: A̱da̱mawa, Micika, Ga̱nye, Mubi ma̱ng Numan a̱ni. Ji̱ yet jhyiung ja mami a̱yaasi̱tet 36 ba̱ tung ngyet kyang nang á̱ ngyei Ri̱pobi̱lik Mundundung Naijeriya wu a̱ni.

## Ya̱fang
Si̱tet A̱do

**Si̱tet A̱do** yet jhyiung mi̱ sí̱tet 36 Naijeriya ji, di̱ fam a̱tak a̱byin hu. Ca̱caat ma̱ng fang á̱niet a̱byin hu ma̱ a̱lyia̱ 2006, á̱ ku tyan si̱tet ji á̱ si̱ nshyia̱ nang jija yet si̱tet 24 ma̱ng shi á̱niet (3,233,366) mi̱ Naijeriya. A̱keangtung si̱tet ka ma̱ng a̱gba̱ndang a̱keang a̱ swak ma̱ng shi, nggu wa yet A̱gba̱ndang A̱keang Bini, nang á̱ ku sak mi̱ shi naai mami a̱ca̱cet a̱ka̱keang na mi̱ Naijeriya, a̱wot a̱ si̱ ka ngyet a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱mali nta̱m roba ma̱ a̱byin ka. Á̱ ku bwuo ma̱ a̱lyia̱ 1991 neet di̱ Si̱tet Bendel gbangbang jija. Awot ji̱ si̱ byia̱ a̱gi̱ak ma̱ng Si̱tet Kogi di̱ fam a̱za-a̱tyin hu, Si̱tet A̱na̱mba̱ra di̱ fam a̱tyin hu, Si̱tet Da̱li̱ta di̱ fam a̱tak-a̱tyin a mbeang Si̱tet Ondo di̱ fam jenshyung hu.

## Ya̱fang
Si̱tet Ba̱uci

**Si̱tet Ba̱uci** (Kpa̱t: Jihar Bauci, Shong: Bauchi State) shyia̱ a̱lyoot ka neet a̱khwukhwop a̱keang á̱ ngyei Ba̱uci a̱ni. A̱keang Ba̱uci kikya yet A̱gba̱ndang a̱keangtung si̱tet wu a̱ shyia̱ di̱ fam A̱za-A̱tyin Naijeriya hwa. Si̱tet ji ku shyia̱ a̱tsan ma̱ a̱lyia̱ 1976 di̱n jen nang á̱ ku nka̱u A̱za-A̱tyin Naijeriya ka a̱ni. Si̱tet Ba̱uci ji ku yet Si̱tet jhyiung ja ma̱ng Gwombe ji̱ ba̱ng si̱ nat ma̱ a̱lyia̱ 1996.

## Ya̱fang
Si̱tet Benuwe

**Si̱tet Benuwe** yet jhyiung ja mami sí̱tet fam-a̱byin Fam A̱ka̱wa̱tyia̱ Naijeriya ba ji̱ shyia̱ ma̱ng shi á̱niet kpa̱mkpaan ma̱ng 4,253,641 mi̱ sa̱nsut a̱lyia̱ 2006 ji. Á̱ ku bwuo a̱lyoot si̱tet ka neet a̱lyoot A̱ghyui Benuwe kikya ka̱ yet a̱feang ma̱ng shi a̱ni mami Naijeriya. Si̱tet ji byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng a̱yaasi̱tet Na̱sa̱rawa di̱ fam a̱za hu, Ta̱raba di̱ fam a̱tyin hu, Kogi di̱ fam jenshyung hu, Inugu di̱ fam a̱tak-jenshyung hu, A̱bonyi ma̱ng Ki̱rosi̱riva di̱ fam a̱tak hu, a̱wot a̱ si̱ byia̱ gak ma̱ng a̱byin Kemerun di̱ fam a̱tak-a̱tyin hu. A̱keangtung nggu kya yet Makodi. Nnwap na̱ swak ma̱ng shi á̱niet nia yet Zi̱ya, Idoma, Igede ma̱ng A̱tulo.

## Ya̱fang
Sira Lyon

**A̱bwom a̱byin**: national_anthem        = "High We Exalt Thee, Realm of the Free" ("Tswazwa-tswazwa Zi̱ Ja̱u Ang, Tyok Mba Ba̱ Yet A̱sa̱t Hu")

A̱byin **Sira Lyon** (Shong: Sierra Leone /siˌɛrə liˈoʊn(i)/, ku TM: /siˌɛərə -/, MS: /ˌsɪərə -/), á̱ lyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti nka nang **Ri̱pobi̱lik Sira Lyon** wu (Shong: Republic of Sierra Leone) a̱ni, ku **Salon** nang á̱kum á̱niet a̱byin ka ngyei a̱ni, yet a̱byin kya di̱ fam a̱tak-jenshyung khwong kyai a̱sa̱khwot Jenshyung Afrika. Ka̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng bibyin Laibiriya di̱ fam a̱tak-a̱tyin hu ma̱ng Gini di̱ fam a̱za-a̱tyin hu. A̱byin Sira Lyon byia̱ wun ku li lili tropik hwa ma̱ng lili a̱beam ku vwuon vi̱vwuon a̱ni kyiak neet di̱ sa̱va̱na naat sóp ku la̱u byia̱ va za a̱ni, ka̱ si̱ byia̱ shi kyai a̱byin ku tat kilomita a̱ma̱ntaa̱naai 71,740 (met a̱ma̱ntaa̱naai 27,699) ma̱ng shi á̱niet ku tat 7,092,113 mi̱ di̱ sa̱nsut a̱lyia̱ 2015 ji. A̱keangtung nka ka ma̱ng a̱gba̱ndang a̱keang a̱ swak ma̱ng shi wu wa yet Freetown. Á̱ ka̱u a̱byin ka di̱ nfam tyok a̱byin 
nfwuon nang á̱ bu si̱ nka̱u di̱ a̱bantyok (ku a̱yaadistrik) swak ma̱ng a̱taa a̱ni. A̱byin Sira Lyon yet ri̱pobi̱lik kya di̱ kpa̱m cam a̱byin ka̱ byia̱ unicameral parliament ma̱ng a̱kwak a̱son a̱byin nang á̱niet a̱byin kya khai nggu di̱di̱r a̱ni.

## Ya̱fang
Si̱dni

A̱keang **Si̱dni** (Shong: *Sydney* /ˈsɪdni/; Dharug: *Gadi*; A̱gba̱ndang Si̱dni, Shong: *Greater Sydney*, Dharug: *Eora*) kya yet a̱keangtung si̱tet New South Wales, ma̱ng a̱si̱ ka̱ swak ma̱ng shi á̱niet a̱ni ma̱ a̱byin A̱strelya ma̱ng Osheniya.

## A̱ka̱fwuop nta
Si̱tet Gwombe

**Si̱tet Gwombe** shyia̱ mi̱ fam A̱za-A̱tyin Naijeriya ji̱ si̱ yet si̱tet jhyiung di̱ 36 á̱ byia̱ ma̱ a̱byin kani a̱ni. Á̱ ku bwuo si̱tet ji  neet Si̱tet Ba̱uci ja ma̱ a̱tuk mam 1 Zwat Swak da̱ a̱lyia̱ 1996. Di̱n jen a̱ja Jenera Sani Abaca wa ku yet A̱kwak a̱son a̱byin Naijeriya wu. Si̱tet Gwombe shyia̱ kpa̱mkpaan ma̱ng sí̱tet jhyang. Á̱ maai shyia̱ sí̱tet nang Yobe di̱ fam a̱za hu, sí̱tet nang Ba̱rno ma̱ng A̱da̱mawa si̱ hyia̱k Gwombe di̱ fam a̱tyin. Si̱tet Ba̱uci ji si̱ shyia̱ jenshyung ma̱ng Si̱tet Ta̱raba ji di̱ fam a̱tak. Nnwap nshyia̱ a̱ja a̱wot A̱fa̱ta bya si̱ lan kuzang nwap ma̱ng shi. Si̱tet Gwombe jija á̱ bu ngyei **Kyangkurum A̱yit** (Shong: "Jewel in the Savannah").

## Ya̱fang
Si̱tet Ji̱gawa

**Si̱tet Ji̱gawa** (Kpat: Jihar Jigawa) yet jhyiung mi̱ sí̱tet 36 Naijeriya ji, di̱ fam-a̱byin A̱za-Jenshyung a̱byin hu. Á̱ ku bwuo nji ma̱ a̱lyia̱ 1991 kya neet mi̱ Si̱tet Ka̱na̱u ji̱ shyia̱ di̱ fam ngaan fam a̱byin a̱za-jenshyung hu a̱swak a̱ni. Si̱tet Ji̱gawa byia̱ gak ma̱ng Ri̱pobi̱lik Ni̱njer di̱ fam a̱za nji hu. A̱keangtung ma̱ng a̱gba̱ndang a̱keang nji a̱ swak ma̱ng shi a̱ni wa yet a̱keang Duse. Si̱tet Ji̱gawa byia̱ susot a̱gwomna̱ti mali 27.

## Ya̱fang
Si̱tet Ka̱duna

**Si̱tet Ka̱duna** yet si̱tet ja mi̱ Ri̱pobi̱lik Mundundung Naijeriya, a̱ shyia̱ fam kwai-nfwuo-á̱niet ma̱ng fam-a̱byin a̱za-jenshyung a̱byin hu. Á̱ ku bwuo a̱lyoot nji ka neet a̱lyoot a̱keangtung nji kya, Ka̱duna, mat a̱nia wa á̱ si̱ ngyei nji **Si̱tet Ka̱duna** (Shong: Kaduna State) á̱ ka ghai lyulyoot nfeang hu. Ji̱ shyia̱ ma̱ng shi la̱mba a̱naai hwa di̱n vak shi kyai a̱byin, a̱wot ji̱ si̱ yet a̱tat ma̱ng shi á̱niet mami a̱byin Naijeriya ka. A̱keangtung si̱tet ka, kikya yet a̱gba̱ndang a̱keangtung a̱byincok Bi̱ri̱ti̱n gbangbang a̱si̱ fam-a̱byin A̱za Naijeriya hu (1923–1966) a̱ma̱lyim Zungeru (1903–1923) ma̱ng La̱kwoja (1897–1903). A̱ca̱cet a̱ka̱keang na̱ laai teak mami nji a̱ni, ni̱nia yet: Zariya, Gwoot, Fantswam, Ka̱ciya, Nok, Makarfi, Birnin Gwari ma̱ng Zonkwa.

## Ya̱fang
Si̱tet Ka̱na̱u

**Si̱tet Ka̱na̱u** (Kpat: Jihar Kano) yet jhyiung mi̱ sí̱tet 36 Naijeriya ji, di̱ fam a̱za a̱byin hu. Ca̱caat ma̱ng fang á̱niet a̱byin nang á̱ ku nyia̱ ma̱ a̱lyia̱ 2006, Si̱tet Ka̱na̱u ja si̱ yet a̱si̱ ji̱ byia̱ á̱niet a̱swak mi̱ Naijeriya.

## Ya̱fang
Si̱tet Kogi

**Si̱tet Kogi** yet si̱tet jhyiung ja mami a̱yaasi̱tet 36 Naijeriya ba. Si̱tet ji shyia̱ di̱ Fam A̱ka̱wa̱tyia̱ a̱byin Naijeriya kya. Á̱ ku bwuo nji ma̱ a̱lyia̱ 1991 kya neet di̱ nkap Si̱tet Kwara ma̱ng Si̱tet Benuwe, a̱wot á̱ si̱ ka ndyen Kogi nang si̱tet jhyiung ji̱ swak njhyáng di̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng a̱yaasi̱tet á̱ghyang ba̱ shi ba̱ si̱ tat 10 a̱ni. Si̱tet Kogi ji byia̱ a̱lyoot a̱nwang ka, "Si̱tet A̱mun" ji, da̱nian a̱mun a̱ka̱ghyui Nija wu ma̱ng Benuwe nyia̱ mami a̱keangtung nji kya nang á̱ ngyei La̱kwoja a̱ni.

## Ya̱fang
Si̱tet Kpaa̱pyia̱

**Si̱tet Kpaa̱pyia̱** (á̱ lyen ka ma̱ng a̱lyoot ka neet Zwat 6 2014; á̱ ni̱ lyuut ma̱ng IS), jenjhyang á̱ ngyei ma̱ng **Si̱tet Kpaa̱pyia̱ Irak ma̱ng Levant (ISIL)**, ku **Si̱tet Kpaa̱pyia̱ ma̱ng Irak ma̱ng Suriya (ISIS)** ku da̱ a̱lyem La̱ra̱ba, *Daesh* yet sa jhyiung ja ma̱ neet ba̱ kwan zwang da̱nian tyiet ma̱ng khwi nvak Sa̱lafi a̱nyan wa yet Suni a̱ni.

A̱bu Musab al-Zarkawi wa ku kpaat Si̱tet Kpaa̱pyia̱ ji. Ma̱ a̱lyia̱ 2014 kya gu ku nnyia̱ a̱lyoot a̱si̱ shyia̱ a̱ wu yong da̱nian gu ku nfi̱nn mman zwang na̱ ku shyia̱ mi̱ fam a̱byin Jenshyung Irak a̱ni. Jen a̰ja ja gu ku nswak cet Mosul ma̱ng hyaai á̱niet Si̱njar hu.

## Ya̱fang
Si̱tet Kwara

**Si̱tet Kwara** (A̱ghwangkpang: Ìpínlẹ̀ Kwárà) yet si̱tet ja mi̱ fam jenshyung Naijeriya. A̱keangtung ka, kikya yet Ilorin. Si̱tet Kwara shyia̱ di̱ fam A̱za-A̱ka̱wa̱tyia̱ Naijeriya hwa. Nnwap na̱ shyia̱ a̱ja a̱ni, ninia yet A̱ghwangkpang, A̱fa̱taa, A̱nupe mbeang nwap A̱ba̱riba ji̱ nwai shi a̱ni. A̱cyuang Susot A̱gwomna̱ti Mali mi̱ Si̱tet Kwara ji bai 16.

## Ya̱fang
Si̱tet Legwot

**Si̱tet Legwot** (A̱ghwangkpang: Ìpínlẹ̀ Èkó; nang ma̱ a̱di̱di̱t sii ngyei **Legwot** a̱ni) yet si̱tet ja ji̱ shyia̱ di̱ fam a̱tak-jenshyung a̱byin Naijeriya hu a̱ni. Mami a̱yaasi̱tet 36 ma̱ a̱byin ka, jija si̱ yet a̱gba̱ndang a̱ swak wu di̱ fam shi á̱niet ma̱ng á̱niet ba̱ swak miliyon 15 a̱ni, a̱wot ji̱ si̱ ka ngyet a̱da̱dei a̱ swak ka di̱ fam shi kyai a̱byin.

## Ya̱fang
Si̱tet Na̱sa̱rawa

**Si̱tet Na̱sa̱rawa** yet si̱tet ja mi̱ Fam A̱ka̱wa̱tyia̱ Naijeriya. A̱keang Lafiya kya yet a̱keangtung ka.

## Ya̱fang
Si̱tet Ka̱sina

**Si̱tet Ka̱sina** shyia̱ A̱za-Jenshyung Naijeria. Si̱tet ji ku shyia̱ swata̱pia̱nji mi̱n 1987 neet Si̱tet Kaduna. S̱itet swan a̱hyiak A̱ya̱asi̱tet Kaduna, Zamfara, Kano, ma̱ng Jigawa. A̱ lyen Si̱tet Ka̱sina ji ma̱ng a̱lyoot **Saāi A̱niet** (Shong: "Home of Hospitality"). A̱ lyen A̱gba̱ndang A̱keang Si̱tet wu nbeang Da̱ura mi̱ Kpaa̱pia̱ neet gba̱ngbang mi̱ Naijeriya.

## Ya̱fang
Si̱tet Nija

**Sitet Nija** shyia̱ ma̱ka̱wa̱tyia̱ Naijeriya kya. Si̱tet jini ja yet a̱gba̱ndang si̱tet a̱mgba̱m ma̱ a̱byin ka. A̱keang Mina kya yet a̱keangtung ka. Bida, Kontagora ma̱ng Suleja si̱ yet a̱ca̱cet a̱ka̱keang á̱ghyang mi̱ si̱tet ji. Á̱ kpaat si̱tet ji ma̱ a̱lyia̱ 1976 mi̱ jen ji nang á̱ ka̱u Si̱tet A̱za-Jenshyung ji a̱ka̱feang zan di̱ a̱yaasi̱tet Sokoto ma̱ng Nija a̱ni. Jija si̱ yet mali a̱ca̱cet a̱khwukhwop a̱yaakwak a̱son a̱khwot á̱kwop a̱byin Naijeriya a̱feang banii, Ibrahim Babangida ma̱ng Abdulsalam Abubakar, meang. A̱nupe ba, Á̱nietmangfwuo, Ka̱muku, Ka̱mbari, Gungawa, Hun-Saare ba, A̱kpat wu mang A̱koro ba, á̱ yet a̱ca̱cet a̱ka̱ka̱rak nnwap mi̱ sitet ji.

## Ya̱fang
Si̱tet Ogun

**Si̱tet Ogun** yet si̱tet ja di̱ fam a̱tak-jenshyung Naijeriya. Á̱ ku faat nji mi̱ Zwat Sweang a̱lyia̱ 1976 ja neet di̱ Fam-a̱byin Jenshyung gbangbang hu. Ji̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng Si̱tet Legwot di̱ fam a̱tak hu, a̱yaasi̱tet Oyo ma̱ng Osun di̱ fam a̱za hu, ma̱ng Si̱tet Ondo ma̱ng Ri̱pobi̱lik Bini di̱ fam jenshyung hu.
Si̱tet Kebi

**Si̱tet Kebbi** shyia̱ mi̱ fam A̱za-Jenshuung Naijeriya kya. A̱gba̱ndang a̱keang wu wa a̱ngyei **Birnin Kebbi**. Si̱tet ji ku shyia̱ swat a̱pia̱nji neet di̱ Si̱tet Sokoto mami̱ a̱lyia̱ 1991. A̱ya̱asi̱tet Sokoto, Nija, Zamfara ma̱ng  Dosso, a̱fam Bi̱nin Nijar ma̱ng Benin tyong Si̱tet ji a̱ka̱yang. Si̱tet Kebi kwup kyai a̱bin ku bai kilomita 36,800.

## Ya̱fang
Si̱tet Pi̱lato

**Si̱tet Pi̱lato** ja byia̱ shi kyai a̱byin 12 di̱ sí̱tet Naijeriya ji. Ji̱ shyia̱ ma̱ka̱wa̱tyia̱ a̱byin Naijeriya kya ca̱caat, ji̱ si̱ byia̱ a̱gba̱mgbam li nang jija ma̱nyin nji byia̱ a̱ni ma̱ a̱byin Naijeriya mat a̱gi̱gak tsutsok nji ba̱ mban tswazwa ba a̱ni, ba̱ si̱ keang Pi̱lato Nja̱t hu a̱keangtung nji ka, ma̱ng a̱mgba̱m pi̱lato ji ma̱ng a̱pyia̱ nji.

Á̱ cyin Si̱tet Pi̱lato ji nang "Mali Swat Nyinyang ma̱ng Cong Fwuong Nyinyang" (Shong: "The Home of Peace and Tourism"). Ma̱ng tak ti̱tak á̱mat a̱ka̱fan, tsutsok ma̱ng mpwaa, á̱ ku mbwuo a̱lyoot nji ka neet di̱ Pi̱lato Nja̱t jija ji̱ si̱ shyia̱ ma̱ng shi á̱niet ku tat kpa̱mkpaan ma̱ng miliyon 3.5 a̱ni.

## Ya̱fang
Si̱tet Sokoto

**Si̱tet Sokoto** shyia̱ mi̱ Si̱tet 36 a̱ byia̱ mi̱ Naijeriya a̱ni. Ji̱ shyia̱ kpa̱nkpa̱an ma̱ng A̱bin Nijar A̱za-Jenshyung Naijeriya. A̱gba̱ndang A̱keang ma̱ng a̱vwuo tung ka kya yet Sokoto. A̱ka̱gyui Sokoto ma̱ng Rima mun a̱ja. A̱ ku dam nyia̱ a̱byia̱ a̱niet ba̱ bai miliya̱n 4. 2 a̱ja ma̱ lyia̱ 2005.

## Ya̱fang
Si̱tet Ta̱raba

**Si̱tet Ta̱raba** yet si̱tet ja di̱ fam a̱za-a̱tyin Naijeriya hu, a̱wot a̱lyoot nji ka si̱ neet da̱ A̱ghyui Ta̱raba ka̱ sweap di̱ fam a̱tak si̱tet huhwa. A̱keangtung a̱si̱ Ta̱raba yet Jalinggo.

## Ya̱fang


## A̱ka̱fwuop nta
*Taraba State government 
*Nigerian Post Office- with map of LGAs of the state
Si̱tet muna̱pyia̱

**Si̱tet muna̱pyia̱** (ku **A̱byin muna̱pyia̱**) yet si̱tet a̱wa wa nang á̱ nyia̱ tyok da̱ nji á ngyei vam nyiung hwa a̱ni da̱nang a̱gwomna̱ti a̱ka̱wa̱tyia̱ ba, bibya byia̱ cet hu ku swak si̱ kuzang a̱ni. Sí̱tet muna̱pyia̱ vwuon ma̱ng si̱ mundundung nang á̱ ka ngyei *[[Si̱tet mundundung|sí̱tet mundundung]]* a̱ni. 

## Ya̱fang
Si̱tet mundundung

**Si̱tet mundundung** yet a̱byin kwai-nfwuo wa a̱ byia̱ za̱kwa tung ndung a̱yaaprovin, a̱yaasi̱tet, ku nfam-a̱byin ghyáng na nyian tyok á̱pyia̱ nna di̱n kap a̱ni tazwa a̱gwomna̱ti mundundung a̱ka̱wa̱tyia̱ a̱nyiung (swat mundundung). Mami a̱byin mundundung, shi yong nyian tyok a̱pyia̱ kuzang a̱si̱tet a mbeang ka̱u ncet tsi̱tsak mba ma̱ng a̱gwomna̱ti a̱ka̱wa̱tyia̱ ba, á̱ ni̱ mkpa di̱ cam a̱byin nang á̱ si̱ mi̱n shai a̱ni bah di̱n vak nyia̱ shi̱ri̱ya di̱ fam ghyang, a̱yaasi̱tet ba ku sot kwai-nfwuo á̱niet na mundundung.  Mat a̱nia, a̱byin mundundung yet ghwughwu a̱gwomna̱ti ghyang hwa nang á̱ ni̱ nka̱u a̱gba̱mgbam cet tsi̱tsak á̱niet ba̱ ba̱ng tyok ma̱ka̱wa̱tyia̱ ba ma̱ng nfam-a̱byin nvwuon na̱ yet nkap a̱ni si̱sak nang kuzang fam-a̱byin na ba̱ng cet nyia̱ tyok ghyang tazwa nkyang a̱mali nhu na.

## Ya̱fang
Sokoto

A̱keang **Sokoto** yet a̱gba̱ndang a̱keang wa di̱ fam a̱za-jenshyung Naijeriya, kpa̱mkpaan a̱mun a̱ka̱ghyui Rima ma̱ng Sokoto wu, a̱wot kikya si̱ yet a̱keangtung Si̱tet Sokoto ka.
Si̱tet Ondo

**Si̱tet Ondo** yet jhyiung ja mi̱ a̱yaasi̱tet fam a̱tak-jenshyung Naijeriya hu. Á̱ ku kpaat nji mi̱ Zwat Sweang 1976 neet di̱ a̱khwukhwop Si̱tet Jenshyung wu. Si̱tet Ondo ji byia̱ a̱gi̱gak a̱byin ma̱ng Si̱tet Ikiti (ji̱ ku yet kap si̱tet hu gbangbang) di̱ fam a̱za hu, Si̱tet Kogi di̱ fam a̱za-a̱tyin hu, Si̱tet A̱do di̱ fam a̱tyin hu, Si̱tet Da̱li̱ta di̱ fam a̱tak-a̱tyin hu, Si̱tet Ogun di̱ fam a̱tak-jenshyung hu, Si̱tet Oshun di̱ fam a̱za-jenshyung hu, ma̱ng A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ati̱lantik wu di̱ fam a̱tak hu. A̱keangtung si̱tet ka, kikya yet Akure, a̱khwukhwop a̱keangtung Tyok Akure gbangbang wu. A̱byin Si̱tet Ondo ka mbyia̱ sop *mangrove-swamp* kpa̱mkpaan ma̱ng A̱ngam A̱sa̱khwot Bini wu.

## Ya̱fang
Si̱tet Oshun

**Oshun** (a̱nwuat "/òʃún/") yet si̱tet sang a̱sa̱khwot ja jḭ shyia̱ mi̱ fam A̱tak-Jenshyung Naijeriya a̱ni. A̱gba̱ndang A̱keangtung á̱niet wu wa á̱ ngyei Oshogbo. A̱za si̱tet Oshun shyia̱ kpa̱mkpaan ma̱ng Si̱tet Kwara. A̱tyin si̱tet ka si̱ shyia̱ kpa̱mkpaan ma̱ng sí̱tet nang Ikiti ma̱ng Ondo. Fam a̱tak si̱tet hu shyia̱ kpa̱mkpaan ma̱ng Si̱tet Ogun, di̱ fam jenshyung si̱tet hu di̱di̱r ma̱ng Si̱tet Oyo. Gwomna Sitet Oshun wu wa á̱ ngyei Adegboyega Oyetola, a̱tyu a̱ ku shim á̱niet á̱ si̱ nkhai gu mi̱ Zwat A̱kubunyiung ma̱ a̱lyia̱ 2018.

## Ya̱fang
Somalya

**A̱bwom a̱byin**: "Qolobaa Calankeed""علم أي امة""Kuzang a̱byin ma̱ng tyiang a̱toot shi nka ji"

A̱byin **Somalya** (Somali: Soomaaliya, lyuut Osmaniya: 𐒈𐒝𐒑𐒛𐒐𐒘𐒕𐒖; La̱ra̱ba: الصومال‎, aṣ-Ṣūmāl; Shong: Somalia /səˈmɑːliə/), á̱ lyen ma̱ng a̱lyoot a̱gwomna̱ti nka nang **Ri̱pobi̱lik Mundundung Somalya** wu (Somali: Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya; La̱ra̱ba:
جمهورية الصومال الفيدرالية, *Jumhūriyah as-Sūmāl al-Fīdirāliyah*; Shong: Federal Republic of Somalia) a̱ni, yet a̱byin kya di̱ fam A̱ta̱m Afrika hu. Ka̱ byia̱ a̱gi̱gak ma̱ng bibyin Ityopya di̱ fam jenshyung hu, Ji̱buti di̱ fam a̱za-jenshyung hu, A̱ngam A̱sa̱khwot Aden di̱ fam a̱za hu, A̱gba̱ndang Kyai A̱sa̱khwot Ndiya di̱ fam a̱tyin hu, ma̱ng Kenya di̱ fam a̱tak-jenshyung hu. A̱byin Somalya kya byia̱ lang khwong kyai a̱sa̱khwot ku swak ma̱ng shi a̱swap mi̱ vam-a̱byin Afrika wu gba̱mgbam. Lili a̱byin hu yet si̱ pi̱lato hwa, a̱kpa̱kpai a̱byin ma̱ng bibyin shi a̱za. A̱vwuo ka li gba̱gbai a̱mgba̱m a̱lyia̱ ka, ma̱ng wun monsun di̱n jen jhyang mbeang za ji̱ nwai va nci̱ri̱ng a̱ni. A̱byin Somalya byia̱ á̱niet ba̱ shi tat kpa̱mkpaan ma̱ng miliyon 15, nang si̱ ku swak á̱niet miliyon a̱feang swan a̱keangtung nka ka̱ ka ngyet a̱gba̱ndang a̱keang a̱ swak ma̱ng shi nang á̱ ngyei Mogadishu a̱ni, a̱wot á̱ si̱ wa̱i a̱byin ka nang a̱byin Afrika ka̱ swak di̱ byia̱ nwap ma̱ng taada jhyiung mami a̱byin a̱nyiung a̱ni. Kpa̱mkpaan ma̱ng %85 á̱niet ba̱ swan a̱byin ka yet nwap Somali ja, á̱niet nang di̱n jen gbangbang ba̱ ku swan fam a̱za a̱byin hu hwa. Á̱kum a̱cyuang nnwap na si̱ fam á̱pyia̱ nna di̱ fam a̱tak a̱byin hu. Lilyem a̱gwomna̱ti a̱byin Somalya hwa yet Somali ma̱ng La̱ra̱ba. Á̱niet ma̱ a̱di̱di̱t ma̱ a̱byin ka yet Á̱kpaa̱pyia̱ bya, ma̱ a̱di̱di̱t mba Suni bya.

## Ya̱fang
Song Il-guk

**Song Il-guk** (Kworiya: 송일국; Hanja: 宋一國; á̱ byin nggu a̱tuk mam 1 Zwat Swak 1971) yet a̱tyumaat Kworiya A̱tak wa. Á̱ ka ndyen nggu á̱ swak mat song ji nang gu ku tat mami nce fim vwuomaat si̱ vwuomaat a̱si 2006, *[[Jumong (ce fim TV)|Jumong]]* nang a̱tsatsak a̱tyumaat a̱ni.

## A̱ka̱fwuop nta
*Song Il-gook mi̱ IMDb
Sot Tswot A̱laua̱titak Real Madrid

**Sot Tswot A̱laua̱titak Real Madrid** á̱ ngyei ma̱ng **Real Madrid** a̱ni yet Sot a̱yaagwak ja ji̱ shyia̱ ma̱ a̱byin Si̱pen a̱ni. Sot ji shyia̱ ma̱ng swat hu mami a̱gba̱ndang a̱keang á̱ ngyei Madrid a̱ni.

## Ya̱fang
Sot-nta̱m Gbi̱ngban Swanta

**Sot-nta̱m Gbi̱ngban Swanta** (di̱n Shong: World Health Organization **WHO**) yet ofit-nta̱m Muná̱pyia̱ Bibyin Swanta wu wa nang á̱ ku khap á̱ si̱ sak a̱ni mat gbi̱ngban (cetvam) á̱niet swanta hu. Cam WHO hu nang á̱ ku kpa a̱ni tak a̱tsak jat sot jini nang "shyiat a̱mgba̱m á̱niet si̱ ku swak shi hu lan a̱ni, vak cok a̱tan gbi̱ngban". Tyantung nji shyia̱ a̱keang Geneva kya ma̱ a̱byin Shwit, ji̱ si̱ byia̱ a̱yaaofit nfam a̱byin a̱taa ma̱ng a̱yaaofit kyai nta̱m 150 da̱ a̱ka̱vwuo ma̱ a̱di̱di̱t mami a̱mgba̱m swanta hu.

## Ya̱fang
Sot Á̱nietkhwi Katolika

**Sot Á̱nietkhwi Katolika** ji, á̱ ka ngyei Sot Á̱nietkhwi Katolika Rom a̱ni, ja yet cod ku sot á̱nietkhwi Krista ji swak ma̱ng shi a̱ni, ma̱ng A̱katolika ba á̱ ku nyia̱ mba ba̱ptisman a̱ni ba̱ ba̱ng tat biliyon 1.3 mi̱ swanta hu a̱mgba̱m mi̱ di̱ a̱lyia̱ 2019. Nang kuntyin bibyin swanta ku swak kuzang di̱ khwop ma̱ng shi ku si̱ shyia̱ di̱ nnyia̱ ta̱m neet di̱n jen gbangbang a̱ni, ji̱ si̱ ka ntat song di̱ nkhang ma̱ng ya a̱son tat-a̱ghyi Fam Jenshyung hu. Sot á̱nietkhwi ji byia̱ susot á̱nietkhwi 24 á̱ ku khap á̱ sak a̱ni ma̱ng a̱yaadiyosi̱t 3,500 ma̱ng a̱yaapaci mi̱ swanta hu a̱mgba̱m. Paparoma wu, a̱nyan wa yet bishop Rom wu a̱ni, wa yet a̱kwak a̱son a̱yaapasto sot á̱nietkhwi ji. Cuk bishop Rom ji, nang á̱ ndyen nang A̱za̱za̱rak Nwuan wu, wa yet cet a̱ka̱wa̱tyia̱ ku nyia̱ tyok tazwa sot á̱nietkhwi ji. Vam hu ku kwak A̱za̱za̱rak Nwuan wu a̱son ka a̱ni, Kuriya Rom ji, byia̱ a̱ca̱cet a̱yaaofit nji mami A̱gba̱ndang A̱keang Vatikan wu, a̱da̱dei tamm a̱byin a̱ghyang mami Rom, mi̱ zang wa Paparoma wa yet A̱kwak A̱son A̱byin wu.