Бахамэ тӀыгухэр

**Бахамэ тӀыгухэр, е Бахамэхэр, Багам, Багамхэ** (ингл.бз.: *The Bahamas) -* Кариб хым ищхъэрэкӏэ хэт къарал, Флоридэ хытӏыгуныкъуэм и ипщэ-къуэкӏыпӏэ лъэныкъуэмкӏэ. 

Хытӏыгу 700-м нэблагъэ, коралл рифу 2000 хохьэ. Хытӏыгу 30 къудейщ щыпсэур (XX лӏэщӏыгъуэм и пэщӏэдзэм нэгъуэщӏ псынэм къегъэлъагъуэ хытӏыгу 6110-рэ, абы щыщу 20-р щопсэу). 1629 гъэ лъандэрэ архипелагыр инджылызхэм яйт.

## ЦIэр
Фӏэщыгъэм и къежьапӏэр тэмэму убзыхуакъым. Гипотезэ нэхъыщхьэу тӏу щыӏэщ; зым зэрыжиӏэмкӏэ, фӏэщыгъэр къызыхэкӏыр иджы кӏуэдыжа хьэрыпыбзэхэм ящыщ зым и щӏыпӏэ псэлъэкӏэкӏэ Taíno ba ha ma («щӏы ищхьэ курытышхуэ») жиӏа; адрейм зэрыжиӏэмкӏэ, фӏэщыгъэр къызыхэкӏар а ӏэнатӏэм псы чэнжыр къыщызыгъэлъагъуэ baja mar исп-р («псы жьгъей», «хы жьгъей» е «псы къиуа»). Фӏэщыгъэр зи мыхьэнэр ямыгъэува гуанахани щӏыпӏэ псэлъэкӏэкӏэ псалъэм къыхэкӏынкӏэ хъуну еплъыкӏэри жаӏа.

## Тхыдэ
Багам хытӏыгухэм япэу индей жылэдэсу къыщалъытэ лукаянхэр (абы къыхокӏ Лукай хытӏыгухэм я цӏэр, IX лӏэщӏыгъуэм хуэзэу мыбы къэкӏуа хьэрып лъэпкъым и къудамэр. Хытӏыгухэр европейхэм 1492 гъэм къызэӏуаха Колумб Христофор. Архипелагым и хытӏыгухэм ящыщ Зыр, Уотлинг хытӏыгур (Сан-Сальвадор), Дунеищӏэм и япэ щӏыналъэ, 1492 гъэм жэпуэгъуэм и 12 — м къызэӏуахауэ. Илъэсищ дэкӏри, япэ испан колонистхэр архипелагым щетӏысэхат. Испанхэм щӏыпӏэм щыпсэухэр Эспанолэ (Гаити) пщылӏу яшэрти, илъэс 25-рэ дэкӏри, индей цӏыхухэр ягъэкӏуэдыжауэ жыпӏэ хъунущ. Цӏыху здэщымыӏэ хытӏыгухэм абыхэм я гугъапӏэхэр къыщагъэпцӏэм, испанхэм архипелагыр ябгынэщ, Цӏыхухэм я нэхъыбэр Сан-Доминго, Перум, Мексикэм щыӏэ рудникхэм яшэщ, 1641 гъэм инджылызхэм 1629 гъэм Нью-Провиденс къыщызэрагъэпэща колониер зэтракъутэри, хытӏыгухэр иратащ зи егъэзыпӏэ зыщӏа флибустьерхэмрэ корсархэмрэ.

1920 гъэм ахъшэр псым къэралым къиуащ: США-м Нассау «хабзэ гъущэр» къыщащта нэужь, контрабандистхэр нэхъ жыджэр хъуащ. Багамхэр США-р хабзэм къемызэгъыу фадэкӏэ къызэгъэпэщынымкӏэ платформэ нэгъэсат, куэд дэмыкӏыуи Нассау ромым и хъумапӏэ абрагъуэ хъуащ. Къалэм ухуэныгъэм ахъшэшхуэ хилъхьэрт, хьэщӏэщ куэд къызэӏуахырт. 1933 гъэм «хабзэ гъущэр» зэрыӏуахыжам Багамхэр депрессие Иным хуишащ. США-ми хуэдэу, Етӏуанэ дунейпсо зауэми къигъэлъэгъуащ экономикэ ехуэхыныгъэм и кӏэухыр. 1940 гъэм фокӏадэм и 2-м США-м «эсминцхэм базэхэм я пӏэкӏэ» зэгурыӏуэныгъэмкӏэ Эксумэ хытӏыгум щӏы бэджэнду къыщащтащ, я дзэ-тенджыз базэр илъэс 99-кӏэ щытын папщӏэ. Зауэ зэманым америкэм и зауэлӏ куэд хытӏыгухэм къакӏуэрт загъэпсэхуну, абы я экономикэр нэрылъагъуу иригъэфӏакӏуэрт. Зауэ нэужьым американ къулейхэр хытӏыгухэм къакӏуэу хуежьащ британием и губернаторымрэ абы и щхьэгъусэ герцог Виндзорский Эдуардрэ герцогиня Симпсон Уоллисрэ трагъэгушхуэ зыгъэпсэхугъуэм и хьэтыркӏэ. Герцогымрэ герцогинямрэ туризмэм зегъэужьыным хэлъхьэныгъэшхуэ хуащӏащ, сыту жыпӏэмэ Ар Зауэ нэужь зэхэкъутэныгъэм Багамхэр къыхэшынымкӏэ ӏэмалыфӏу къалъытэрт, 1959 гъэм Кубэ революцэм иужькӏэ хытӏыгухэр фейдэ пылъу къыщӏэкӏащ, къухьэпӏэ зыгъэпсэхуакӏуэ куэдым Кубэм щыӏэ курортхэр яӏэщӏэкӏати. Нассау зыщиубгъуащ ДУНЕЙПСО авиарейсхэр къэзыщтэ ВВС-м и америкэ базэм, портыр къагъэщӏэрэщӏэжри, рекламэ кампание жыджэрым щӏидзащ. Псэукӏэр къэӏэтыным парт политикэм зиужьащ, лъэпкъ зэпэщӏэувэныгъэхэр нэхъ гуащӏэ ищӏа, элитэ хужьым туризмэм хэхъуэшхуэ къыпэкӏуэрти, абы хэту нэхъыбэр тхьэмыщкӏагъэм и гъунапкъэм къинат.

## Географие
Багам Хытӏыгухэр хытӏыгу 700-м нэблагъэу, коралл рифу зэхэт, километр зэбгъузэнатӏэ мин 250-м щӏигъу зыубыд архипелаг. Щӏым и инагъыр — километр зэбгъузэнатӏэ 10 070 — Р-Ямайкэм и инагъым ебгъапщэ хъунущ. Географие и лъэныкъуэкӏэ Багам архипелагми хохьэ Теркс хытӏыгухэмрэ Кайкос хытӏыгухэмрэ, Инджылызым и хы адрыщӏ щӏыналъэр Теркс-рэ Кайкос-рэ тетщ. Цӏыхухэр нэхъыбэу зытеухуар Къэралым и къалащхьэ Нассау здэщыӏэ Нью-Провиденс хытӏыгухэмрэ Багамэшхуэмрэщ. Хытӏыгу нэхъ ин дыдэр Андросщ. Бимини хытӏыгухэр Флоридэм и къуэкӏыпӏэмкӏэ километр 80 къудейкӏэ пэжыжьэщ. Багамышхуэм архипелагым и етӏуанэ къалэр — Фрипортыр-тетщ. Ипщэ — къуэкӏыпӏэ хытӏыгур Инагуа Ин.

## Жылэр
399 361 (2021 гъэм накъыгъэм).

## Диныр
Нэхъыбэу къаралым исыр чристэн (процент 92-рэ). Атеистхэмрэ агностикхэмрэ цӏыхухэм я проценти 5,7-рэ мэхъу.