Raphael

**Raffaello Sanzio da Urbino**; Ka̱tuk nswak nhwa bu̱ a̱nunai u̱ du̱ryya cci kop jring bu̱ cci nyaai bu̱ nswak a̱nunai bu̱ a̱tat su kpang ka̱tuk a̱kutat an hywan naai u̱ du̱ryya cci kop jring bu̱ cci tswon bu̱ swak nhwa (March 28 or April 6, 1483 – April 6, 1520), A̱ yin yet a̱ntyok Itali, a̱ yya pfwong du̱ssuk bu̱ wwang zu̱zzwa bu̱ ka̱sak du̱nok. Ba nwwa npfwong nu̱ na rot na ryyi zu̱zzrak bu̱ yya ji na nwwut ni, a̱ bvo byyi a̱hyom ryyi bvwong bu̱ shu̱sham ccang. Ndung bu̱ Leonardo da Vinci bu̱ Michelangelo, nba a̱ yin wruk a̱ tyyi ba̱ngwak ba̱tat ba a̱ yin yet ka̱son ka an jen a̱ya.

A̱tyyi nu nu, Giovanni Santi, a̱ yin yet a̱ntyok du̱ssuk ka̱bvwa kwak trwang a̱nyyi a̱ntyok du̱tyok ka̱bankrang byyi a̱tsak ntada  Urbino. A̱ yin kkwu ka̱ram a̱ ya Raphael na̱ yet za swak bu̱ a̱yring, wwon Raphael a̱ yin yya a̱tsak nkyang u̱ bra̱ng ka̱bvwa npfwong a̱tyi ka. A̱ yin myyam pfwong a du̱ Pietro Perugino, ba ku yei a̱ngwak u a tswrang an pfwong a ni u̱ du̱ryya cci kop jring bu cci tswon 1500. A̱ yin yya npfwong a cecet na̱nkrang ba̱gungang a̱za̱gbang du̱tyin ka̱byen Itali su kpang du̱ryya cci kop jring cci tswon bu anunai 1508 na̱ su n shek a nat Rome ka̱ram ka Pope Julius ambahwa II, na̱ yi n ku yei na̱ ba a̱ bu ba̱ yya pfwong a̱ ka̱pri swat ya du̱tyok nba ka̱ bayei Vatican ni. Ba yin ku ryyi npfwong ba̱gungang ka̱yemi bu̱ na̱bvwa na̱yaan ka̱yat a̱gba̱dang ka̱nkrang ka, won na̱ wwa yya pfwong yet a̱kitek. A̱ yin su kpang a̱tantai bu̱ a̱za̱n jjun ya kāson a̱ mi du̱kkwu n ku sook u̱ du̱rya cci kop jring cci tswon bu swak nhwa 1520.

Raphael a̱ yin cong a̱ bu̱ wwut bu̱ npfwong ba̱gungang, a̱ bvwo byyi ka̱bvwa npfwong ka a̱ byi kpungtun ni, bu̱ du̱kkwu nu ti na̱ ru yet hung an za swak ntat bu a̱tuyring 37, a̱ yin wwon a̱kwukwak npfwong. Npfwong nu na yin kpa a na̱zzu na̱tat bu̱ du̱wat na yya ti mang ba̱ na ntat, Giorgio Vasari nu a̱ yet ka̱tsu̱tsrang ka a̱ tyai yya ji ni, ka̱son a̱ryya nu ka ka̱ ya Umbria, a̱ yin sook za nyaai nyai durya cci kop jring cci tswon bu anaai sunat cci kop jring cci tswon bu a̱nunai  (1504–1508) na̱ nwaai du̱wat yya pfwong ba̱nyet Florence, a̱ su bu̱ n tsuup bu̱ a̱kunkrang a̱tsatsak a̱ryya swak bu̱ a̱hwa a̱ yin sshi ka̱yat Rome, na̱ yya ba̱ pope ba̱hwa npfwong bu̱ ba̱nyet sshi ndung ba̱n ba. A̱kukwak npfwong nu nu a̱ sshi ka̱yat Npfwu du̱tyok Vatican, ka̱rak ka npfwong nu̱ na na sshi ka̱yat a̱cecet a̱bat bu̱ a̱bat a̱ka̱tyyi ka ni. Agbadang a̱zuzrak npfwong nu na a̱ sshi ka̱yat ka̱kpri du̱twang Athens a̱nyyi ka̱yat Vatican Stanza della Segnatura. Ka̱tsu̱tsrang swat nu̱ ka Rome, a̱kpa̱k npfwong nu nu ba yin na̱ yya ka̵̱yat npffu npfwong nu ka nyai an ma̱mmwuk a na̱ wwang ni nyyi na yin wwut bu̱ tsu̱tswat a ni ba. Ba yin ku bvwo ba̱gungang ka̱ram nsshi nu a̱cet, A̱ yin byyi cet kwak ba̱nyet tyyi ba byyi du̱dang an kyang a na̱ yya ni ka̱ram nu ka, a̱tasa ka̱byen Rome npfwo̵̵ng nu na yin ssha bvwo rot yya ji na yin mon bvwak bu ba̱yanyet ni.

Ka̱ram ka na̱ n kkwu ni, npfwong a̱ra̱ndwan nu na Michelangelo a̱ si ssha syak n nu na bu tyei banyet du̱dang an pfwong a su kpang sencori a̱n ba̱ swak bu a̱nunai18 bu̱ a̱n ba̱ swak bu a̱kumbvuyring 19th, ka̱ram a̱ ya a̱ mi brak npfwong Raphael a bu̱ bvwak npfwong nu na ku bvwo n sook ka̱son rau kpit a. Gu̱gwai ji nat di a̱ntyok zop nkkang npfwong nbvwak Johann Joachim Winckelmann, a̱ yin ntyyi npfwong nu na a̱ yet  ka̱tsan tyei shok ba̱nyet du̱ssuk Neoclassical, ma ku nu cong bu̱ tat ba̱nyet ka̱zzu pre-Raphaelite a nu cong a̱ bu rak yya npfwong nu ji bu̱ ryya nba bu̱ yring du̱ bu̱ ka̱wun.

Ka̱srong:Jju Wikipedia Outreach