open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Oyin Oladejo

thumb|Oyin Oladejo in 2015

**Oyin Oladejo** nanta bàa kàawàa ma fìm mà Lanjèeriya.

## Theater
* *In This World* Roseneath Theatre, Toronto 2013
* *Happy Place*, Soulpepper (Young Centre for the Performing Arts), Toronto 2015
* *Die Verfolgung und Ermordung Jean Paul Marats dargestellt durch die Schauspielgruppe des Hospizes zu Charenton unter Anleitung des Herrn de Sade*, Soulpepper (Young Centre for the Performing Arts), Toronto 2015
* *Noises Off*, Soulpepper (Young Centre for the Performing Arts), Toronto 2016
* *A Doll's House*, Soul pepper (Young Centre for the Performing Arts), Toronto 2016
* *TomorrowLove*, Outside the March, Toronto 2016
* *Hamlet*, Shakespeare Theatre Company, Washington, D.C. 2018
* *The Cherry Orchard*, Crown's Theatre, Toronto 2019 (as Lopakhin)
* *The Father* (Florian Zeller), Coal Mine Theatre, Toronto 2019

## Fìm ci
* 2017: *Pond* (short film by Tochi Osuji)
* 2017–2024: *Star Trek: Discovery* (TV Series)
* 2020: *Endlings* (TV Series)
* 2021: *Six Guns for Hire* (Film)
* 2023: *Orah*
* 2024: *Village Keeper*

## Fèesiɗè
* Edna Khubyar Acting Award (Humber College)
* Dora Mavor Moore Award for Outstanding Performance – Individual (for *In This World*)

## Càlàa
Oyo

**Oyo** ()( ) nanta sim má jáháa ga mbândi a njàwa ta gen mà Lanjèeriya. Jàgotà maiwàa na a ka ta jàgata Ibadan. Jahaa ma Oyo mbùttuka boo ka gàazàa kà jahaa ma Kwara a 337 km, ka njàwa ta dîbî ka jahaa ma Osun a 187 km, ka gam tlàbu ka àuchi mà Osun, ka njàwa ka jahaa ma Ogun, ka gen jahòoriya ma Biinin. 

## Tootàcin mà hukuma
Ka tootàcin mà hukuma auyaa ka mbad ka kuunu (33) a Oyo, amaa:

* Afijio Jobele
* Akinyele Moniya
* Atiba Ofa Meta
* Atisbo  Tede-Okeogun
* Egbeda Egbeda
* Ibadan North Agodi Gate
* Ibadan North-East Iwo Road
* Ibadan North-West Dugbe/Onireke
* Ibadan South-East Mapo
* Ibadan South-West Ring Road
* Ibarapa Central Igbo Ora
* Ibarapa East Eruwa
* Ibarapa North Ayete
* Ido Ido
* Irepo Kisi-Okeogun
* Iseyin Iseyin-Okeogun
* Itesiwaju Otu-Okeogun
* Iwajowa Iwereile-Okeogun
* Kajola Okeho-Okeogun
* Lagelu Iyanaofa
* Ogbomosho North Ogbomoso
* Ogbomosho South Arowomole
* Ogo Oluwa Ajawa
* Olorunsogo Igbeti-Okeogun
* Oluyole Idi Ayunre
* Ona Ara Akanran
* Orelope Igboho-Okeogun
* Ori Ire Ikoyi
* Oyo East Kosobo
* Oyo West Ojongbodu
* Saki East Agoamodu-Okeogun
* Saki West Shaki-Okeogun
* Surulere Iresa Adu

## References

Sashì:Oyo
Sashì:Lanjèeriya
Oyinkansola Abayomi

**Oyinkansola Abayomi** nanta ba ta kare hakki ma ngaa birim ma Lanjèeriya.

## Raparens

Sashì:Mendài ƴu ka paputuka ma Lanjèeriya
Sashì:Ndàala Lanjèeriya
Sashì:Ndàlā paputuka ma Lanjèeriya
Peja

**Peja** àmi sim ta jagà tà màaiwa ma bàaɗu ma ƴalta Kosobo.

## Fotuna

File:Muzeu etnologjik (Konaku i Tahir Beut), Pejë 4.jpg
File:Bajrakli Xhami.JPG
File:Turkish public bath.JPG
File:Qarshia e gjate.JPG
Pete Edochie

Chief **Pete Edochie** MON  (làawàa 7 Màaris 1947) bâ kàawàa mà fim ne (aktò) mà Lanjèeriya.

## Làawàa kà Ilimì
Edochie làawàansako a fat tà 7 tarai mà Màaris à àmun mà 1947 a jàga tà Zaria, jaha mà Kaduna, Lanjèeriya kà iyàali mà Igbo.

## Fim

* *Heavy Battle* (2008) as Chief
* *Test Your Heart* (2008)
* *Greatest Harvest* (2007) as Asika
* *Secret Pain* (2007) as Douglas
* *Fair Game* (2006) as Tamuno Jacobs
* *Holy Cross* (2006)
* *Lacrima* (2006)
* *Living with Death* (2006) as Mr. Harrison
* *Passage of Kings* (2006) as Akatakpo
* *Simple Baby* (2006) as Nze Jacob
* *Zoza* (2006) as King
* *Azima* (2005)
* *Baby Girl* (2005)
* *End of Money* (2005) as Okagbue
* *Living in Tears* (2005)
* *Never End* (2005) as Igwe Omekaokwulu
* *No More War* (2005)
* *Ola... the Morning Sun* (2005)
* *Price of Ignorance* (2005)
* *The Price of Love: Life Is Beautiful* (2005)
* *Sacred Tradition* (2005) as Igwe Ebube
* *The Tyrant* (2005)
* *Across the Niger* (2004)
* *Coronation* (2004)
* *Dogs Meeting* (2004) as Anacho
* *Dons in Abuja* (2004)
* *The Heart of Man* (2004)
* *King of the Jungle* (2004)
* *Love from Above* (2004)
* *My Desire* (2004)
* *Negative Influence* (2004)
* *The Staff of Odo* (2004)
* *St. Michael* (2004)
* *Above Death: In God We Trust* (1999)
* *Arrows* (2003)
* *[[Billionaires Club]]* (2003) as Billion
* *[[Egg of Life]]* (2003) as Igwe
* *Honey* (2003)
* *Love & Politics* (2003)
* *Miserable Wealth* (2003)
* *The Omega* (2003)
* *Onunaeyi: Seeds of Bondage* (2003)
* *Rejected Son* (2003)
* *Selfish Desire* (2003)
* *Super Love* (2003) as Okagbue
* *Tears in the Sun* (2003)
* *Tunnel of Love* (2003)
* *When God Says Yes* (2003) as Okeke
* *Battle Line* (2002)
* *My Love* (2002)
* *Tears & Sorrows* (2002) as Chief Okoye
* *Greedy Genius* (2001)
* *Holy Ghost Fire* (2001)
* *Terrible Sin* (2001)
* *Light & Darkness* (2001)
* *Oduduwa* (2000)
* *Sins of the Father* (2000)
* *Set-Up* (2000)
* *Chain Reaction* (1999)
* *Lost Kingdom* (1999)
* *Narrow Escape* (1999) as Odumodu
* *Living in Darkness* (1999)
* *Rituals* (1997)
* *Nightmare* (1997)
* *Things Fall Apart* (1987), TV series
* *Last Ofalla* (2002)
* *Lion throne*
* *Lion of Africa*
* *Igodo* (1999)
* *Evil men*
* *Monkey chop banana*
* *Idemili* (2014) as Igwe
* *50 days with Christ *
* *Mummy Why* (2016) as Elizabeth's Father
* *John and John* (2017)
* *Trials of Ma'pe* (2018) as Uncle Wilson
**Ebubedike* (2021) as Ebubedike
* *The Egg*
**[[Unroyal]]* (2020) as King Okrika
* *Foreigner's God* (2022) as Storyteller
**[[Lionheart (2018 film)|Lionheart]]* (2018) as Chief Ernest Obiagu
* *Mummy Why* (2016) as Elizabeth's Father
* *King Mabutu* (2023) as Kasanga 
* *The Rising Sun* (2023)
* *Ifediche* (2023)

## Calaa
Pikka

**Pikka** nanta jàgo kà hukuuma tòotai a jáháa ma Yobe, dîbî mà gàazàa mà Lanjèeriya.

## Càlaa

Sashì:Jàgo
Sashì:Tòotacin mà Hukuuma mà Yobe
Sashì:Yobe
Sashì:Lanjèeriya
Sashì:Tòotai mà hukuma ma Lanjèeriya
Pilatau

**Pilatàu** nanta sim má jáháa ga mbândi a gàazàa ma Lanjèeriya. Simta bai Auçi ma Taraba. Jàgotà maiwàa na a ka ta jàgata Jos. Gaamatuka boo  gàazàa ma dîbî jahaa ma Bauçi (a 360km), gàazàa ma gen jahaa ma Kaduna, a njàwo ka gen jahaa ma Nasarawa (a 219km), njàwa mà dîbî jahaa ma Taraba (a 202km).

## Boo
Boo ma jahaa ma Pilatau ciriɓtu ka tootacin ma hukuma:

## Tootàcin mà hukuma
Tootàcin mà hukuma ma Pilatau sim sunèe:

* Barkin Ladi
* Bassa
* Bokkos
* Jos East
* Jos North
* Jos South
* Kanam
* Kanke
* Langtang North
* Langtang South
* Mangu
* Mikang
* Pankshin
* Qua'an Pan
* Riyom
* Shendam
* Wase

## Çalaa ma çaça

Sashì:Pilatau
Sashì:Lanjèeriya
Paro

**Paro** àmi sim ta jagà tà màaiwa ma kùunu ma Bhutan.

## Fotuna

File:Paro's_main_street_2.jpg|A street in Paro
File:Shops_in_Paro,_Bhutan_02.jpg|Shops in Paro
File:Kyichu_Lhakhang-060701.JPG|Kyichu Lhakhang
File:Rinpung_Dzong,_Bhutan_01.jpg|Rinpung Dzong
File:National_Museum_of_Bhutan_01.jpg|National Museum of Bhutan
File:Bhutan-Paro-136-Taktshang-Tigernest-gje.jpg|Paro Taktsang
File:Bridge_in_Paro.jpg|View of Nyamai Zam above Paro Chhu
File:Paro_airport,_Bhutan_interior.jpg|Paro Airport Terminal
Pars Museum

**Pars Museum** (Bòo Pāsiya: موزه پارس) kwàr ta tàrihi ne a Shiraz, Fars, ƴalta Iran. Ɗawu ta a amun ma 1936 a far ta Reza Shah Pahlavi, nanta a gī ta Nazar Garden.
## Foto

File:Pars Museum -Iran-shiraz موزه پارس شیراز 05.jpg|The pavillion
File:Pars Museum -Iran-shiraz موزه پارس شیراز 21.jpg|Tilework on the exterior of the pavillion
File:Pars muse.jpg|Muqarnas on the ceiling of the pavillion
File:باغ نظر یا موزه پارس شیراز مقبره کریم خان زند -The Pars Museum shiraz in iran 16.jpg|Grave of Karim Khan Zand
File:Pars Museum -Iran-shiraz موزه پارس شیراز 02.jpg|Stone work in the garden


Sashì:Kwàr ta tàrihi ma Iran
Sashì:Kwàr ta tàrihi
Polçi

**Polçi** sim ta bòo ka asàli a gàazaa ta Lanjèeriya. Gàm ma mindi na çaça dàgàɗu a jáháa ma Bàuçi, Lanjèeriya.
Prempeh II Jubilee Museum

**Prempeh II Jubilee Museum**  kwàr ta tàrihi ne a jaga ta Kumasi, ƴal ta Ghana. Ɗawu ta a amun ma 1954. Ka kwàrò na a gī ta *The Centre of National Culture (Cibiya ma àdā)*.

## References

Sashì:Kwàr ta tàrihi
Sashì:Kwàr ta tàrihi ma Ghana
Pyongyang

**Pyongyang** àmi sim ta jagà tà màaiwa ma Koriya mà Gàazàa.
## Fotuna

File:Panoramic_view_from_Juche_Tower.jpg|Pyongyang skyline and the Taedong River
File:Pyongyang_at_night_06.JPG|Juche Tower
File:Arch-of-Triumph-2014.jpg|Arch of Triumph (Pyongyang)|Arch of Triumph
File:Mansudae Grand Monument (53893987996).jpg|Mansudae Grand Monument
File:Prázdné_slnice_a_rozestavěný_hotel_Ryugyong_-_panoramio.jpg|Ryugyong Hotel
File:King_Tongmyong's_Mausoleum_Gate_01.jpg|Tomb of King Tongmyong
File:Obrovský_pomník_založení_strany_-_panoramio.jpg|Monument to Party Founding


Sashì:Koriya ma Gàazàa
Qavam House

**Qavam House** (ko Narenjestan-e Ghavam) kwàr ta tàrihi ne ka làmbù a Shiraz, Iran, ɗàkàa ta a amun ma 1879 kà 1886.

## Foto

File:Narenjestan-Shiraz.jpg|Interior of the house
File:Qavam_House,_Shiraz_06.jpg|Interior of the house
File:Qavam_House,_Shiraz_07.jpg|Interior of the house
File:Deevar_qavam.jpg|Wall painting depicting three Qajar figures.
File:Narenjestan_e_Ghavam_(18864042081).jpg|View from the garden
File:Qavam_House,_Shiraz_02.jpg|Garden and the building in Spring.
File:Qavam_Garden,_Shiraz_01.jpg|View of the garden from the house.
File:Nāranjestān-e_Ghavām.jpg|Pool and stone facade.

## Refrences

Sashì:Kwàr ta tàrihi ma Iran
Sashì:Kwàr ta tàrihi
Rahama Sadau

**Rahama Sadau** laawaantakò a fat ta bacìibèelu ka tarai ma mbad ka bèelu a àminto ka dùubù wàɗi ka zìila ɓànnù ka àuyaa fèeɗu ka mbad ka kùunu (28, Oktoba 1993) kasantakàu bâ kàawàa ma fìm ma Màlmò ka Nàsàaràa ka bâ cìrìɓtà fim a kwar ta silima ma gàazàa ma Lanjèeriya (Kannywood), Kanàu, Lanjèeriya. Dìgo fim ta ne *"Gani ga Wane"*.

## Fim

## Càlàa

Sashì:Ndala Lanjèeriya
Sashì:Ndala kàawàa fìm mà Lanjèeriya
Ramatu Tijani Aliyu

**Ramatu Tijani Aliyu** (née **Sidi Ali**; 12 Jùun 1970) bâ ta siyàasa ne mà Lanjèeriya.

Sashì:Mindì
Sashì:Ndàlaa Lanjèeriya
Redwan Hussein

**Redwan Hussien** (Bòo Amhariya: **ሬድዋን ሑሴን**; làawàa 22 Septemba 1971) bâ siyàasa ne ma Habasha. Dika ne Darektò Janèr National Intelligence and Security Service. À bai ƴu ka mashawarcì kà Minista Mâiwàa mà Habasha. À bai ƴu ka mashawarcì kà Minista Mâiwàa mà Habasha. Matemaki mà Minista mà Men mà Girèe kà Ambàssada mà Habasha à ƴal tà Eritariya.

Sashì:Mundì Habasha
Sashì:Mindì
Ribas

**Ribas** nanta sim má jáháa ga mbândi a njawa mà Lanjèeriya.Ɗàwuta a fat ta 27 tarài mà Mayu a amun ma 1967. Mbùttuka boo ka gàazàa kà jahaa ma Imo ka Anambara, ka dîbî ka jahaa ma Abiya ka Akwa-Ibom, ka gen ka jahaa ma Bayelsa ka Delta. Jàgotà maiwàa na akata jàgata Patakwal.

## Bòo a tòotàcin mà hukuma
Bòo a tòotàcin mà hukuma mà jahaa mà Ribas:

## Càlàa

Sashì:Ribas
Princess Halliday

thumb|Princess Halliday
**Princess Halliday** nanta parpesa mà ɗabi'a, bàa kàawàa ma fìm ma Lanjèeriya.
Ronald Clark

**Ronald Charles Clark** (28 Epril 1914 – 12 Jùune 2000) nanka masàni mà bayologi mà Bìrtaniya, masàni mà bòo, kà malami mèntasi kà wàanò hnni mà kìrnàa Glosa, bòo auxiliary mà ƴali kà ƴali bândi fàɗaaka àka tà Interglossa, ɗautinki kà Lancelot Hogben.

Sashì:Glosa
Rukayya Dawayya

**Rukayya Dawayya** laawaantakò a fat ta mbad ka bacìibèelu ka tarai ma mbad a àminto ka dùubù wàɗi ka zìila ɓànnù ka àuyaa fèeɗu ka bàaɗu (17 Oktoba, 1985) kasantakàu bâ kàawàa ma fìm ma Màlmò a kwar ta silima ma gàazàa ma Lanjèeriya (Kannywood), Kanàu, Lanjèeriya.

## Laawuntakò
Dawayya laawaantakò a jagò ta Kanàu, babi bâ asku ma jaga ta Matazu, jahaa ma Katsina, nani wam na daga jahaa ma Barno. Dawayya  ndukàu makàrànta mà Piramare ka Sikàndare ka Dupuloma giɗ a Kanàu. Wākàu satifiket a far ta yare ma Arabi a Saudiya.

## Fim

* Ummi Sambo
* Rudani
* Alkibla
* Angon hajiya
* Igama
* Hamdala
* Jarumai
* Khusufi.
Sadiq Khan

Sir **Sadiq Aman Khan** (làawàa 8 Oktòoba 1970) nanka bàa siyàasa mà Bìrtaniya mbândi càwaa mu'ami Bulama mà kuunu kà Bulama mà ànce mà London tin amin mà 2016.

Sashì:Mundì Bìrtaniya
Sashì:Mindì
Sashì:Bìrtaniya
Sahle-Work Zewde

**Sahle-Work Zewde** (Bòo Amhariya: ሣህለ ወርቅ ዘውዴ; làawàa 21 Febuwarì 1950) nanta jaami'a mà dupulomasiya mbândi ƴu tà àsau agwam mà Habasha ka 2018 nnàa 2024, mèndâi mà wàaɗi ƴu tà càawàa oppis ayam.

Sashì:Mundì Habasha
Sashì:Mindì
Sam Ewang

Group Captain **Sam Ewang** (làawàa 1952) nanka àsau gamna mà soja mà jaha mà Ogun, ƴal tà Lanjèeriya kàa 1996 - 1998 à zàmani mà mulki mà soja mà Janar Sani Abacha,

## Càlaa

Sashì:Ogun
Sashì:Mundì Ogun
Sashì:Mindì
Sashì:Ndàlaa Lanjèeriya
Sani Daura Ahmed

**Sani Daura Ahmed** Assistant Inspector General (AIG) nanka gamna mà wàaɗi mà jaha mà Yobe, ƴal tà Lanjèeriya.

## Càlaa

Sashì:Mindì
Sashì:Mundì Yobe
Sashì:Ndàlaa Lanjèeriya
Sadiq Zazzabi

**Sadiq Usman Saleh**, mbândi daga kàu **Sadiq Zazzaɓi** (làawàa 5 Januwari 1970) kasantaka bàa wàɗo ma Lanjèeriya à Kannywood, kwar ta silima mà gàazàa mà Lanjèeriya.

## Discography
### Albam

### Wàaɗi

Sashì:Mindì
Sani Musa Danja

**Sani Musa Abdullahi ''(Sani Danja kò Danja)**'' laawaansakò a fat ta àuyaa ka tarai ma fèeɗu a àminto ka dùubù wàɗi ka zìila ɓànnù ka àuyaa kùunu ka mbad ka kùunu (20 Epril, 1973) kasantaka bàa wàɗo ma Lanjèeriya, kà purodùsa, kà bâ ele, kà apto mà fìm a kwar ta silima ma gàazàa ma Lanjèeriya (Kannywood) kà kwar ta silima ma njàwa ma Lanjèeriya (Nollywood). Dìgo fim ka ne a Nollywood Battle on Buka Street kà Wives on Strike.

## Fim

## Càlàa

Sashì:Ndala wàaɗò mà Lanjèeriya
Sani Umar Rijiyar Lemo

**Muhammad Sani Umar Rijiyar Lemo** laawaansakò a fat tà wàaɗi ka tarài mà baçìibèelu, a amin ma dùubù wàaɗi ka zìila ɓànnù ka àuyaa kuunù ka mbàd (1 Juulai, 1970).

Sashì:Mindì
Sashì:Ba Lanjèeriya
Sarah Nnadzwa Jibril

**Sarah Nnadzwa Jibril** laawaantakò a àminto dùubù wàaɗi ka zìila ɓànnù ka àuyaa bèelu kà bàaɗu (1945) nanta bàa tà siyàasa mà Lanjèeriya.

## Làawàa
Sarah Nnadzwa laawaantakò a jáháa ma Kwara a tarài mà kuunù ma àminto dùubù wàɗi ka zìila ɓànnù ka àuyaa bèelu kà bàaɗu.
Njàukòo inàa Nupe na tingèeno a tootài ma hukuma Pategi. Dita gùtuukì karàtu ma sakandirè a Queen Elizabeth School ma Ilori ga mbândi kàawàa ma 'wallo ma ràgayà.

## Càlàa

Sashì:Ndala Lanjèeriya
Saratu Gidado

thumb|Fòotò mà Saratu Gidado
**Saratu Gidado** nanta bàa kàawàa ma fìm ma Màlmò a kwar ta silima ma gàazàa ma Lanjèeriya
Sawud Afùrka

**Sawud Afurka** àmi sim má 'yali a njawa mà nàhìiya mà Afùrka. Gàamatuka boo mà 'yali ka elta Nàmibiya, Basuwana ka Zimbabuwai a gaazaa, Mazambik ka Eswatini a dîbî ka dibi mà gàazàa, nanta a gi ka boo ma Lesotho. Jaga ta gomnati ma eli Pretoria, jagata hukuma ma gwaram Bloemfontein, jaga ta maiwàa Johannesburg, jaga ta maiwàa mà beelu Cape Town àsē Durban.

Sashì:Ƴali
Sashì:Sawud Afùrka
Schaerbeek

**Schaerbeek** àmi sim ta muninsipalitì ne akata  Brussels-Capital Region mà ƴal tà Beljiyòm.

## Gii tà mâiwàa

File:Koninklijke Sint-Mariakerk Schaarbeek 2011 09 01 02.jpg|St. Mary's Royal Church
File:Schaerbeek station (DSCF0592).jpg|Schaerbeek railway station
File:Autrique House (1).jpg|Autrique House
File:Cité-jardin Terdelt 01.JPG|Terdelt garden city
File:Parc Josaphat (DSCF1381).jpg|Josaphat Park
File:Brusilia, Schaarbeek.jpg|Brusilia Residence


Sashì:Beljiyòm
Segun Osoba

Chief **Olusegun Osoba** (làawàa 15 Julai 1939) bàa jariida ka bàa siyàasa ne mà Lanjèeriya. Nanka àsau gamna mà jaha mà Ogun, ƴal tà Lanjèeriya kà 1992 - 1993.

## Càlaa

Sashì:Mundì Ogun
Sashì:Mindì
Sashì:Lanjèeriya
Sashì:Ndàlaa Lanjèeriya
Segun Toyin Dawodu

**Segun Toyin Dawodu** laawaansakò a fat tà wàaɗi kà kuunù ma tarài mà mbàd ma àmin ma dùubù wàaɗi kà zìila ɓànnù ka àuyaa kuunù (13 Oktoba, 1960)

Sashì:Mindì
Sashì:Ba Lanjèeriya
Sayawa

**Saya (Sayawa)** sim ta mindi ka bòo ka asàli a gàazaa ta Lanjèeriya. Gàm ma mindi na çaça na dàgàɗu a jáháa ma Bàuçi, Lanjèeriya.
Senegal

**Senegal**, kà bòo hukuuma **Republic of Senegal**, àmi sim má yali a gen ta nàhìiya ma Afùrka, na tingèenò a bìiti mà bòo Àuchi mà Atalantika. Gamatu kà bòo kà Murataniya kà gàazàa, Màli kà dîbî, Guinea kà njàwo mà dîbî kàa Guinea-Bissau kà njàwo mà gen.

## Notes

## Raferens
Seoul

**Seoul** àmi sim ta jagà tà màaiwa ma ƴalta Koriya ma Njàwa.

## Fotuna

File:Seoul (175734251) (cropped).jpg|Skyline of Seoul at night
File:덕수궁의_가을.jpg|Deoksugung
File:Republic_of_Korea_capitol.jpg|Korean National Assembly
File:Lotte_World_day_view_2.jpg|Lotte World and Lotte World Tower
File:Gwanghwamun_20240413.jpg|Gwanghwamun
File:Seoul at night (cropped).jpg|Seongsan Bridge over the Han River

Sashì:Koriya ma Njàwa
Shira

**Shira** nanta hukuuma tòotai mà jahà mà Bàuci a dîbî tà gàazàa ma Lanjèeriya. Jàga tà maîwàa na akata jàga tà Yana.
Shongom

**Shongom** , kà tòotai mà hukuuma ne à jahà mà Gombe, gàazàa tà dîbì mà ƴal tà Lanjèeriya. Jàga tà mâiwàa na Boh à gàazàa mà hukuuma tòotai.

## Distirik kà Jàgai
Bengunji; Bango, Bangunji, Bikutture, Bikwala, Bishiwai, Dilange (Dutse), Kalo, Kulan, Laluwa, Najeji, Suli, Yelchen-Yelchen.

Burak; Dabuki, Dajanwani, Kwanankukah, Lasanjang, Pirim, Sabonlayi, Shemyam, Tauni, Burak.

Filiya; Chengun, Disga, Farin-Kasa, Filiya, Jauro-Sajo, Lababali, Yapandi, Yarana.

Gundale; Anguwar Jauro Sule, Bebulo, Gundale, Gurwa, Kambuluk, Marke, Sakram, Swaja, Tudun Wada, Yelwa Gurwa.

Gwandum; Damjigiri, Garko, Garum, Gujuba, Badugu-Kufure, Kurmi, Gwanlangmeche,Tambau, Pamadu, Lilik, Popandi, Kwara, Majidadi, Janye, Toro, Sabongari, Balede, Kuka, Keffi, Pokulung, Lalingling, Dangeza, Yabayo, Yelwa, Pilame,Kwale.

Kushi; Dankunni, Dirang, Gomle, Kaure, Kommo, Kugwayam, Kushi, Ladongor, Lapandintai, Sabongari, Tanjania, Tatadar

Shongom; Amkolom, Boh, Kalishen, Karel, Kulishin, Labarya, Labayo, Labeke, Laduka, Lakenturum, Lakumji, Lalaipido, Lapan (Lapan), Lasadar, Lasanjang, Lasasap, Lashikoldok, Latatar, Latur, Lawishi, Layasakalak, Pokata, Tedmugzu, Layenge, Kalbulak, Kalkudo,Leyenye,Tul Gunji, Latur, Lanbelle,Kalaku,Mango, KalKwari. 

## Caɗi mà Shongom
Caɗi mà tòotai mà hukuuma Shongom à jaha mà Gombe, Lanjèeriya.

* Bangunji Ward
* Boh Ward
* Burak Ward
* Filiya Ward
* Gwandum ward
* Kalishen Ward
* Karel Ward
* Kulishin Ward
* Lalaipido Ward
* Lapan Ward

## Mbeesu mà mundi
Gàm mà mindi mà Shongom à mbeesu mà amun mà 2006 na 151,520.

## Lammba mà jàgo
Kà lammba mà jàga tà Shongom na 770.

## Càlā

Sashì:Gombe
Sashì:Tòotacin mà hukuuma mà Gombe
Sashì:Lanjèeriya
Seychelles

**Seychelles** (), mbandi daga kàu kà bòo hukuuma **Republic of Seychelles** nanta ƴali mà tsibiri mbandi ka men tsibiri 115 à akatò. a tafu tà Indian Ocean. Birni kà jàga tà mâiwàa na, Victoria, gii tà 1500 km dîbî tà ƴal tà Afùrka. Gamatu kà bòo ka ƴalayam; Maldibes, Komoros, Madagaskàr, Murataniya, kà Paransa.
[thumb|center|800px|View of [Praslin, the second largest island of Seychelles]]
thumb|upright=1.25|Map of Seychelles
thumb|Mahé Island

### Loo mà riyà

[thumb|upright|An [Aldabra giant tortoise]]
## Calàa

Sashì:Ƴali
Sashì:Seychelles
Shush Castle

**Shush Castle** (Bòo Paransa: Château de Suse) nanta a gī ta lǎu ta jàgò ma Susa (Shush) a Khuzestan ma ƴalta Iran.

## Foto

File:Acropolis Of Susa.JPG
File:درب قلعه شوش.jpg
File:Chateau de Morgan Castle Shush Iran.jpg
File:Shush Castle and the ruins of the ancient city of Susa 02.jpg
File:Shush Castle and the ruins of the ancient city of Susa 03.jpg


Sashì:Kwàr ta tàrihi ma Iran
Sashì:Kwàr ta tàrihi
Shàafara

thumb|Kans grass (''Saccharum spontaneum'')

**Shàafara** *(Saccharum spontaneum, bòo Nàasàara: *'wild sugarcane**, **kans grass*')* ayam sim mà gizìn.

Sashì:Gizìn
Sir Yahaya Memorial Hospital

**Sir Yahaya Memorial Hospital** (SYMH) na a gìi tà jàga tà Birnin Kebbi, jahà mà Kebbi, Lanjèeriya ɗawa tà a amun mà 1952.

Sashì:Àssibitì
Sokoto

**Sokoto** (jàhàa) nanta sim má jáháa ga mbândi a gàazaa ma gen ma Lanjèeriya. Jàgo tà maiwàa toh na a ka ta jàga ta Sokoto. Gamna ma ance ma jahaa na Ahmad Aliyu.

A bòo 'yali ma jaaha ka gen ka gaaza na jamhooriya ma Nijar, jahaa ma Zamfara ka dibi, jahaa ma Kebbi ka ka njawo, ka gen ka Auci ma Ka.

## Hukuma tootai

* Binji
* Bodinga
* Dange Shuni
* Gada
* Goronyo
* Gudu
* Gwadabawa
* Illela
* Isa
* Kebbe
* Kware
* Rabah
* Sabon Birni
* Shagari
* Silame
* Sokoto North
* Sokoto South
* Tambuwal
* Tangaza
* Tureta
* Wamako
* Wurno
* Yabo

## Càlàa

Sashì:Sokoto
Sokoto (jàgo)

thumb|Sokoto river basin, showing location of the city

**Sokoto** () jàga tà mâaiwàa ne mà jaha mà Sokoto a ƴal tà Lanjèeriya.
Sola Sobowale

**Sola Sobowale** () (làawàa 26 Disemmba 1965) nanta bàa tà kàawàa ma fìm ma Lanjèeriya, bâ ta rubutà fìm, purodusa kà daraktò.
## Fìm
### Ba tà fìm
**Asewo To Re Mecca* (1992)
**Diamond Ring* (1998)
**Super Story: Oh Father, Oh Daughter* (2001).
**Outkast* (2001).
**Ayomida* (2003) as Executive Director
**Ayomida 2* (2003)
**Dangerous Twins* (2004)
**Disoriented Generation* (2009) as Ishmael's Aunty
**Ohun Oko Somida* (2010)
**Family on Fire* (2011)
**The Wedding Party* (2016) as Tinuade Coker
**Hustle* (2016–2018) as Mama Sekinat
**Christmas Is Coming* (2017) as Mrs. Atta
**The Wedding Party 2* (2017) as Tinuade Coker
**King of Boys* (2018) as Eniola Salami
**Crazy People* (2018) as Mrs. Gomez
**The Men's Club* (2018–2020)
**Wives on Strike: The Revolution* (2019) as Iya'loja
**Gold Statue* (2019) as Mrs. Esho
**Shadow Parties* (2020) as Amoke
**In Case of Incasity* (2021) as Alhaja
**King of Boys: The Return of the King* (2021) as Eniola Salami
**Battle on Buka Street* (2022) as Asake
**Aníkúlápó* (2022) as Awarun
**Shanty Town* (2023)
**Ada Omo Daddy* (2023) as Mrs. Ireti Balogun
**Double Dekoi* (2023) as Madam Shaggy
**Postcards - Netflix series* (2024)
**Beast of Two Worlds* (2024) as Iya Oba
**Owambe Thieves* (2025) as Madam Toke

### Purodusa
**Ayomida* (2003)
**Ayomida 2* (2003)
**Ohun Oko Somida* (2010)

### Wàanai mà mussammàn
*Diamond Ring
*Dangerous Twins
*The Wedding Party
*The Wedding Party 2
*Christmas is Coming
*Hustle
*King of Boys
*Gold Statue
*King of Boys 2: Return of the King

## Càlàa

Sashì:Mindì
Sashì:Mendài
Sashì:Mendài mà Lanjèeriya
Southeast Ijo

**Southeast Ijo** nanta bòo ma Jukun a njawo ma Lanjeeriya. Na sípu beelu, Nembe (Nimbe) and Akassa (Akaha).

Sashì:Bòo mà Lanjèeriya
Sashì:Bòo
Sulaymaniyah Museum

**Sulaymaniyah Museum** (Bòo Kurdishi: مۆزه‌خانه‌ی سلێمانی; bòo Arabiya: متحف السليمانية), koo Slemani Museum, kwàr ta tàriihi ne a Sulaymaniyah a faltà Kurdistan mà Iraq. Nanta muziyòm mâiwaàa beelu ne Iraq, a bai mà National Museum of Iraq a a jaga tà Baghdad.
## Fòoto

File:Tablet V of the Epic of Gligamesh.JPG|Tablet V of the Epic of Gilgamesh
File:Stela of Iddi-Sin, King of Simurrum. It dates back to the Old-Babylonian Period. From Qarachatan Village, Sulaymaniyah Governorate, Iraqi Kurdistan. The Sulaymaniyah Museum, Iraq.jpg|Stela of Iddi-Sin, King of Simurrum, Old-Babylonian Period 
File:Stone block with Paikuli inscription.JPG|Stone block with Paikuli inscription in Middle Persian
File:"The lady at the window," one of the famous Nimrud ivories' plaques. The Sulaymaniyah Museum, Iraq..JPG|"The lady at the window," one of the famous Nimrud ivories' plaques
File:Earrings from Shulgi.JPG|Gold earrings, the name of king Shulgi of Ur is inscribed
File:An Inscribed stand's head mentioning the name of Entemena, ruler of Lagash, early dynastic period, c. 2400 BCE. Sulaymaniyah Museum.jpg|An Inscribed stand's head, mentioning the name of Entemena, 
File:A brick stamped with the name of Ur-Nammu of Ur.JPG|A brick stamped with the name of Ur-Nammu of Ur, 2112-2094 BCE

## Rafarens

Sashì:Kwàr ta tàrihi ma Iraq
Sashì:Kwàr ta tàrihi
Sumqayit

**Sumgait**, koo **Sumqayit**; ; (, ) jaga ta maaiwa ma kùunu ne ma Azabaijan.

## Càlaa

Sashì:Azabaijan
Sashì:Jàgo
Sun Palace

**Nader Palace** (Bòo Pāsiya: کاخ نادر), **Kalat Palace** (Bòo Pāsiya: کاخ کلات) kō **Sun Palace** (**Persian**: کاخ خورشید) nanta fada ne a Kalat (Nader Dejh), Iran. Ɗàwu ta a amun ma 1738-1739.
## Foto

File:کاخ کلات یا عمارت خورشید در منطقه کلات نادر 02.jpg
File:Sun Palace.jpg
File:Kalat Naderi Sun Palace Dome.jpg
File:Sun palace in kalat naderi.jpg
File:Sun Palace کاخ خورشید - panoramio.jpg
File:Sun palace (Kaakh-e-Khorshid) - Kalat 4.jpg
File:Sun palace (Kaakh-e-Khorshid) - Kalat 3.jpg
File:Sun palace (Kaakh-e-Khorshid) - Kalat 1.jpg


Sashì:Kwàr ta tàrihi ma Iran
Sashì:Kwàr ta tàrihi
Sunday Fajinmi

**Sunday Olawale Fajinmi** laawaansakò a fat tà mbàd kà bàçooɗì ka tarài mà mbàd kà wàaɗi ma àminto dùubù wàɗi ka zìila ɓànnù ka àuyaa bèelu kà mbàd ka bèelu (1952) kasantakà bàa siyàasa ka bàa jauraa ma Lanjèeriya.

## Àsùm
Fajinmij gùtuukà karàtu a Teesside University ka wàalikàu a wàan tà ýali (National Youth Service Corps (NYSC)) 

## Ràyuwatasa

## Wàanò
Sydney

**Sydney**sim mà jagata màaiwa ne mà jaha mà New South Wales, kà jàga tà kà gam mà mindì à ƴalta Òstiriliya. Jàga na a gii ta dîbî tà àuci mà Òstiriliya, nanta meturòpolis na bìrkàa yi Sydney Harbour.

Sashì:Òstiriliya
Tala

**Tala** sim ta bòo ka asàli a gàazaa ta Lanjèeriya. Gàm ma mindi na çaça na dàgàɗu a jáháa ma Bàuçi, Lanjèeriya.

Sashì:Bòo
Tallase

**Tallase** nanta jàgo kà jàga tà màîwàa mà tòotai mà hukuma Balanga.

Sashì:Gombe
Sashì:Jàgo
Tamale

**Tamale** nànta jagà tà màaiwa a gī ta gàazàa ka jagà tà màaiwa ma kuunu ka màala ma ƴali ma Ghana.

## Fotuna

Tamale Teaching Hospital 5.jpg 
Road, Tamale.jpg
Stadium tamale2.jpg

Sashì:Ghana
Tamirat Layne

**Tamrat Layne Admassu** (; làawàa 1955) bâ siyàasa ne ma Habasha. Dika ne minista mâiwàa mà Habasha.

Sashì:Mundì Habasha
Sashì:Mindì
Tangale

**Tangale** simta mindi ka bòo ga mbândi ka sassala (asàli) a gàazaa ma Lanjèeriya. Gam ma mindi na tingèeno a tootàcin mà hukuma Akko ka Billiri ka Kaltungo ka Shongom ma jàhàa ma Gwàmbe, Lanjèeriya.
Taraba

**Taraba** nanta sim má jáháa ga mbândi a gàazàa ma dîbî mà Lanjèeriya. Simta bai Auçi ma Taraba. Jàgotà maiwàa na a ka ta jàgata Jalingo. Gaamatuka boo a gen jahaa ma Nasarawa ka Binuwai (a 109km), gàazàa ma gen jahaa ma Pilatau (a 202km), a gàazàa jahaa ma Bauçi (a 54km) ka jahaa ma Gombe (a 58km), gàazàa ma dîbî jahaa ma Adamawa (a 366km) ka njàwo boo ma eli ka jamhooriya ma Kamaru.

## Luusìn
Luusìn mà jàhà mà Taraba ka hukuma tòotai:

## Fotuna

File:Transportation_In_river_Lamido,_Taraba_State.jpg|alt=Gashaka-Gumpti-National-Park-Taraba-State|
File:Mambilla Tribe Taraba State.jpg|Mambilla Tribe of Taraba State
File:Gembu_Beautiful_Mountain.jpg|A Mountain in Mambilla
File:The_Mambilla_Plateau,_Nigeria_09.jpg|The Mambilla Plateau
File:River_Donga.jpg|Donga River,  Mambilla Plateau, Taraba State
File:Loop_traditional_dancer_from_Taraba_State_1.jpg|Loop traditional dancers from Taraba State
File:Cijin_Lake_in_Gembu,_Taraba_state,_Nigeria.jpg|Gwagir Lake (SGEN or Tunga) in Mambilla, Taraba State
File:Nigeria,_Taraba_State,_Mambilla_Plateau,_Ngel_Nyaki_Forest_Reserve,_2012.jpg|Ngel Nyaki Forest Reserve,  Mambilla Plateau, 2012

## Calàa

Sashì:Taraba
Sashì:Jàaha mà Lanjèeriya
Sashì:Lanjèeriya
TY Shaban

**TY Shaban** laawaansakò a fat ta fèeɗu ka tarai ma bèelu a àminto ka dùubù wàɗi ka zìila ɓànnù ka àuyaa fèeɗu (4 Febuwari, 1980) kasantaka bàa wàɗo ma Lanjèeriya, kà purodùsa, kà bâ ele, kà apto mà fìm a kwar ta silima ma gàazàa ma Lanjèeriya (Kannywood).

## Karatu
Shaban laawaansakò a jagò ta Nasarawa, a tòotai ma hukuma Nasarawa, jahaa ma Kanò, Lanjèeriya. Ndukàu Brigade Primary School, ka Kano Teachers College ka Government Secondary School Stadium Duka giɗ a Kanò. Çìiwàtukàu asùm ma kwàràkū à Federal College of Education (Technical) Bichi. Wandè ka çìiwàtakàu Public Administration a Kano Polytechnic ka Dupuloma a Film Production a Yusuf Maitama Sule University, Kano, giɗ a jahaa ma Kanàu.

## Fim hnni
* Fanan as MC  (2021)
* Sarkin Barayi as Dumga (2020)
* Komai Nisan Dare as Munkaila (2019)
* Barazana as Brown (2019)
* Kawayen Amarya as Doctor Umar (2018)
* Kanwar Dubarudu (2017)
* Kowa Dalin (2016)
* Madubin Dubawa as Aboki 2 (2012)
* Komai Nisan Dare as associate producer (2019)
* Barazana as producer (2019).

## Càlàa

Sashì:Ndala wàaɗò mà Lanjèeriya
Tarauni

**Tarauni** nanta hukuma tòotai mà Kanàu, à ƴal tà Lanjèeriya. Jàga tà mâiwàa na a bii tà Unguwa Uku. Ka mâiwàa mà màalàa mà ƴali 28 km2 kà gàm mà mindì 221,367 à mbeesu mà 2006.

## Càlaa

Sashì:Tòotacin mà hukuma mà Kanò
Tarmuwa

**Tarmuws** nanta hukuuma tòotai a jáháa ma Yobe, dîbî mà gàazàa mà Lanjèeriya.

## Càlaa

Sashì:Jàgo
Sashì:Tòotacin mà Hukuuma mà Yobe
Sashì:Yobe
Sashì:Lanjèeriya
Sashì:Tòotai mà hukuma ma Lanjèeriya
Temesgen Tiruneh

**Temesgen Tiruneh** (Bòo Amhariya: **ተመስገን ጥሩነህ**) bâ siyàasa ne ma Habasha. Dika ne mataimaki mà minista mâiwàa mà Habasha. Làawàansakò a jàga tà Bichena, Gojjam Province, Habasha.

Sashì:Mindì
Sashì:Mundì Habasha
Tonto Dikeh

thumb|Tonto Dikeh
**Tonto Dikeh** nanta bâ tà gàɗu, bâ kàawàa mà fìm, kàa bà wàaɗo ma Lanjèeriya.
Tony Umez

**Tony Umez** (23 Ogos 1964) nanka bàa kàawàa mà fìm mà Lanjèeriya. Ƴu kà fìm mà Nollywood 200 à Bòo Nàsàarà kà Bòo Yoruba tin kà fim hnni mà 1998 *Died Wretched: Buried in N2.3m Casket.*

## Rayùuwatasa
Tony Umez làawàansakò a jàga tà Ogidi, jaha mà Anambara, njawà tà dîbî mà Lanjèeriya.

## Fimhnni
Tipchi

**Tipchi** nanta sim mà lardì ga mbândi àkàatà jàga tà Burra, ka tòotai ma hukuma Ningi, Jàaha mà Bàuçi, Elta Lanjèeriya. Lammba ma kwarai waya tane 742102. Ka lardì nanta jàga tà mindì Yipchi.

## Çalaa ma çaça
Sashì:Jàga tà Lanjèeriya
Sashì:Jàgo
Sashì:Bàuçi
Toyin Adegbola

**Toyin Adegbola** () mbândi daga ci **Toyin Asewo to re mecca, Toyin Tomato** (làawàà 28 Disàamba 1961) nanta bâ tà kàawàa mà fìm à Lanjèeriya, purodusa kà darakto.

## Fìm

* *Asewo to re Mecca (1992)*
* *[[Koseegbe]] (1995) as Suwebatu*
* *Mayowa (1999) as Tolani*
* *Akobi gomina (2002) as Iyabo*
* *Ojabo kofo (2003)*
* *[[The Campus Queen]] (2004) as Tok's Mother*
* *Ladepo Omo Adanwo (2005) as Queen*
* *Adesoro (2006) as Iyawo Olori Ebi*
* *Ekuro (2007) as Adeyemi's Mother*
* *Atanpako meta (2008)*
* *Oju ife (2009)*
* *Oga olopa (2010)*
* *Emi Abata (2012) as Iya Ibilola*
* *[[Ayitale]] (2013) as Sade*
* *Omo University (2015) as Adunni*
* *Burgled (2020)*
* *Adarugudu (2020) as Iya Kayode*
* *Esin (2021) as Ejigbede Leader*
* *[[Shadow Parties]] (2021) as Queen of Aje Land*

Sashì:Mindì
Sashì:Mundì Osun
Sashì:Ndàala Lanjèeriya
Tòdlɗi

**Tòdlɗi** (*bòo kimìiya:* *Cenchrus biflorus*) bìchayam sim mà gizìn.
## Galàari

Cenchrus biflorus MS6631.jpg
Cenchrus biflorus.jpg


Sashì:Gizìn
Umaru Musa Yar'adua

**Umaru Musa Yar'Adua** GCFR (laawaansako 16 Agosta ma amun 1951 - metansako 5 May ma amun 2010) bàa siyàasa ne ka asàu àgwàm mà yali Lanjèeriya. Da bàwè zabe ma 2015 har metansako a tarai ma mbad 2010. Tanka zabe ma àgwàm mà yali Lanjèeriya a fat ta 21 Apiril ma 2007. 

Kasantakau ngàmna ma jiha ma Katsina a amun ma 1999 ka 2007, ka memba ma Peoples Democratic Party (PDP).

## Laawansako
Ungogo

**Ungoggo** nanta hukuma tòotai à jaha mà Kanàu, Lanjèeriya. Jàga tà mâiwàa na a bii tà Ungogo, gàazàa ma jàga tà Kano. 

Ka mâiwàa mà màalàa mà ƴali 204 km2 kà gàm mà mindì 369,657 à mbeesu mà 2006.

Lamba mà postal kood ma gii na 700.

## Càlaa

Sashì:Tòotacin mà hukuma mà Kanò
United Kingdom

Ka **United Kingdom mà Great Britain kà Northern Ireland**, mbândi daga kàu **United Kingdom** (**UK**) koo **Britain**, nanta ƴali ne a gàazàa tà dîbî mà Turài, manzài kà ƴali. Aka tà ƴal tà Ingilan, Scotland, Wales, kà Ireland, ka gàm mà mundì mà ƴali 69 miliyan a amun mà 2024. United Kingdom gamatu tsibiri mà Great Britain, gàazàa tà dîbî mà tsibiri mà Ireland. Gamatuka bòo mà ƴali ka Jamhuriya mà Ireland, bìrku kà Àuci mà Atlantic, ka North Sea, ka English Channel, ka Celtic Sea kà Irish Sea, London dita ne giɗ birni kà jàga tà mâiwàa; Edinburgh, Cardiff kà Belfast na jàga tà mâiwàa mà Scotland, Wales ka Northern Ireland.

## Calàa

Sashì:Bìrtaniya
Upper East Regional Museum

**Upper East Regional Museum** kwàr ta tàrihi ne a jaga ta Bolgatanga, ƴalta Ghana. Ɗawu ta a amun ma 1972 ka ngùzà ta gī ma ànche a amin ma 1991, ka kwamishan ma àada ma ƴalta Ghana.

Sashì:Kwàr ta tàrihi
Sashì:Kwàr ta tàrihi ma Ghana
Vivian Jill Lawrence

**Vivian Jill Lawrence** (làawàa Septamba 11, 1983) nanta bâ tà kàawàa ma fìm mà Kumawood, ƴal tà Gàana.

## Filmogarapì

* *Akurasi Burgers 3*
* *True Color*
* *Amanumuo Ben Ni*
* *Di Masem Mame*
* *Di Masem Mame 2*
* *Sika Sei Yonkoo*
* *Sika Sei Yonkoo 2*
* *Subrukutu Komfo*
* *You necessity Forgive*
* *Goldcoast Soldier*
* *Eye Mi Hu Sekina*
* *Rebecca*
* *Cross My Heart*

## Calàa

Sashì:Mundì Ghana
Sashì:Mindì
Volta Regional Museum

**Upper East Regional Museum** kwàr ta tàrihi ne a jaga ta Ho, ƴalta Ghana.

## Foto

File:Drums in the volta region musueum.jpg|Drums in the volta region musueum
File:A canoe and net at the volta region museum.jpg|A canoe and net at the volta region museum
File:Musical Instruments in the volta region museum.jpg|Musical Instruments in the volta region museum
File:Pots in the volta museum.jpg|Pots in the volta museum
File:Artifacts from Volta Region Museum 03.jpg|Artifacts from Volta Region Museum


Sashì:Kwàr ta tàrihi
Sashì:Kwàr ta tàrihi ma Ghana
Yakubu Muhammed

**Yakubu Mohammed** (Yakubu Usman Shehu Abubakar El-Nafati) laawaansakò a fat ta àuyaa ka bàaɗ ka tarai ma kùunu a àminto ka dùubù wàɗi ka zìila ɓànnù ka àuyaa kùunu ka mbad ka kùunu (25 Mayu, 1973) kasantaka bàa wàɗo ma Lanjèeriya, purodusa, bâ rubùta fim, kà apto mà fìm a kwar ta silima ma gàazàa ma Lanjèeriya (Kannywood). Dìgo fim ka ne Lionheart, 4th Republic, Sons of the Caliphate ka MTV Shuga.

## Fim hnni a Nollywood

## Fim hnni a Kannywood

## Càlàa

Sashì:Ndala wàaɗò mà Lanjèeriya
Yamaltu/Deba

**Yamaltu/Deba** jàgò ayam na aka tà jaha mà Gombe, Lanjèeriya. Jàga tà mâiwàa na aka tà jàga tà Deba (koo Deba Habe), à njawà tà dîbî kà ɓangarài mà jàga tà mâiwàa mà jahà, Gombe.

Gàm mun mà jàgo na Tera kà Fìlaatin.

## Caɗi
Caɗi tà Yamaltu/Deba.

* Deba
* Difa / Lubo / Kinafa
* Gwani / Shinga / Wade
* Hinna
* Jagali Gàazàa
* Jagali Njawà
* Kanawa / Wajari
* Kuri /lano / Lambam
* Kwadon / Liji / Kurba
* Nono / Kunwal / W. Birdeka

## Àssibiti
Àssibiti mà Yamaltuhttps://von.gov.ng/gombe-state-presents-health-budget-scorecard/

# Dasa Health Clinic
# Jagali Health Clinic
# Jauro Gotel Health Clinic
# Jauro Musa Kadi Health Post
# Maikaho Primary Health Centre
# Tsandon Dan Dela Health Post

## Gii
Gii, Caɗi kà jàgo à Yelmatu/Deba.

### Deba

* Baltongo
* Baure
* Boltongoyel
* Dangar
* Dumbu
* Jannawo
* Kakkau
* Kanawa

Kunnuwal

* Kuri
* Lambam
* Lano
* Nasarawo
* Nono
* Nono M. Isa
* Poli
* Saruje
* W. Birdeka
* Wajari Jodoma
* Wudil
* Yelwa Kuri
* Zagaina
* Zamfarawa

### Gii tà Jara

* Dahirma
* DasaNahuta
* Garin Nabawa
* Jagali
* Jarawa
* Jauro Gotel
* Jigawa
* Kadi
* Kurjale
* Maikaho
* Pata
* Tashar Kuka
* Tsandom Dele
* Tudun Wada

### Gii tà Yelmatu
*Beguwa
*Datum 
*Difa 
*Gadawo 
*Garin Kudi 
*Gwani  
*Hinna  
*Kalo 
*Kulau 
*Kunji Kwadon 
*Kurba  
*Kwadon  
*Kwali 
*Laleko
*Liji 
*Lubo  
*Ruwa Biri  
*Ruwan Biri  
*Sabon Gari bk  
*Shinga  
*Shuwari  
*Tsando 
*Wade  
*Zambuk
*Dadin kowa

## Càlā

Sashì:Gombe
Sashì:Tòotacin mà hukuuma mà Gombe
Sashì:Lanjèeriya
Yemen

**Yemen** kō **Jàmhoriya mà Yemen** nanta sim má yali à Gen ta Àsiya.

## Ādā ma ndala Yemen

File:National Museum of Yemen.jpg|National Museum mà Yemen à Sana'a
File:Yemeni House 1.jpg|Kwàr ta ndala Yemen
File:Sa'dah 05.jpg|Ele à Sa'dah, gaza kà gen ma Yemen


## Gi ta Caca
Sashì:Yemen
Sashì:Ỳali
Sashì:Ỳali mà Asiya
Yemi Adamolekun

**Yemi Adamolekun** làawàantakàu a fat tà 12 tarai ma Januwari amin ma 1973 a Obafemi Awolowo University jaga ta Ifẹ bàa ta paputuka ma kare hakki ma ngaa birim ne ma Lanjèeriya.

## Raparens

Sashì:Ndàlā paputuka ma Lanjèeriya
Sashì:Mendài ƴu ka paputuka ma Lanjèeriya
Sashì:Ndàala Lanjèeriya
Yerwa Poly Clinic

**Yerwa Poly Clinic** ila ne sa kà àmun dùubu beelu ka ɓannu (2009) kuma eka wàamò awa hauya ka feeɗu a fati waike.
Yetide Badaki

thumb|10.5.17YetideBadakiByLuigiNovi1
**Yetide Badaki** (làawàa Saptemba 24, 1981) bàa tà kàawàa ma fìm mà Lanjèeriya.

## Fìm ci

### Fìm

### Talaabijìn

### Kàawàa mà Bidiyàu
Yobe

**Yobe** nanta sim má jáháa ga mbândi a gàazaa ma dîbî ma Lanjèeriya. Jàgo tà maiwàa toh na akata jàga ta Damaturu. Ka maiwàa mà màalaa ma ýali man ýila sàkwàayà kìlomìta dùubù àuyaa bèelu kà bàaɗù ka zìila bàaɗù ka bèelu (45,502 km2). thumb|Bòo àuci mà àuci mà Nguru

## Mundì
thumb|Kanuri girl sitting behind a decorated wall
Mâiwàa mundì ma Elta Yobe ka Filàatin, Karai-Karai ka Zàn, se kinē Finkankayin, Ngizim, Bade, Hausa, Ngamo, Bura, Marghi ka Manga.

## Luusìn
Luusìn aka tà hukuma tòotai mà jàhà mà Yobe:

Kinē anàaɓam mundì ma Elta Yobe; Ɗuwai, Şuwa Arabs ka Zarma ka kinee su.

## Tootàcin mà hukuma ma Elta Yobe
Kamen tootàcin mà hukuma mbàd kà baçìibèelu (17) a Eltà Yobe:

## Calàa

Sashì:Lanjèeriya
Sashì:Yobe
Yola

**Yola**, jaga ta maaiwa ne ma Adamawa, Lanjèeriya. Ka maiwàa mà mundi 336,648 a mbeesu ma (2010) .

## Mundi mâiwàa

* Ahmadu Umaru Fintiri
* Murtala Hammanyero Nyako
* Atiku Abubakar
* Mohammed Barkindo
* Aisha Buhari
* Boni Haruna
* Boss Mustapha
* Panam Percy Paul
* Nuhu Ribadu
* Alex Badeh

## Càlaa

Sashì:Adamawa
Yugoslabiya

**Yugoslabiya** ƴam sim mà ƴali ne à gabai mà nahiya mà Turài ka Balkans.

## Càlaa

Sashì:Ƴali
Sashì:Yugoslabiya
Yugàanda

**Yugàanda**, a bòo hukuuma **Republic of Uganda**,  ayam sim má 'yali a dîbî ta nàhìiya ma Afùrka.

## Notes

## Càlaa

Sashì:Yugàanda
Sashì:Ƴali
Yunusari

**Yunusari** nanta hukuuma tòotai a jáháa ma Yobe, dîbî mà gàazàa mà Lanjèeriya.

## Càlaa

Sashì:Jàgo
Sashì:Tòotacin mà Hukuuma mà Yobe
Sashì:Yobe
Sashì:Lanjèeriya
Sashì:Tòotai mà hukuma ma Lanjèeriya
Zagros Paleolithic Museum

**Zagros Paleolithic Museum** (Bòo Pāsiya: موزه پارینه‌سنگی زاگرس)  kwàr ta tàrihi ne a jaga ta Kermanshah, Iran, ɗàwu ta a amun ma 2007. Ka men karai ma goçaçin ka karai ma osu ma shâgga ka mala ma Paleolithic a Iran.
thumb|Interior of the second room of Zagros Paleolithic Museum.
Zambiya

**Zambiya** àmi sim má 'yali a gabài, njawa ka dibi mà nàhìiya mà Afùrka. Gàamatuka boo mà 'yali a gen ka elta Angola, Njawo Kwango, Tànzaniya a gaaza ma dibi. Malawi ka dibi, Mazambik a njawa ta dibi, Zimbabuwai ka Basuwana a njawo, Nàmibiya a njawa ta gen.

Sashì:Zambiya
Zamfara

thumb|A boy in Maru Local Government Area

**Zamfara** (jàhàa) nanta sim má jáháa ga mbândi a gàazaa ma gen ma Lanjèeriya. Jàgo tà maiwàa toh na akata jàga ta Gusau. Gamna ma ance ma jahaa na Dauda Lawal. 

Gàmàatuka bòo 'yali ka gen ka jahaa Sokoto ka jahaa ma Kebbi, jamhooriya ma Nijar ka gaaza, jahaa ma Kaduna ka jahaa ma Neja ka njawo, jaaha ma Katsina ka dibi.

## Tòotacin mà hukùma
Kamen tootàcin mà hukuma mbàd kà feeɗu (14) a jàhà mà Zamfara:

## Mâiwàa Mundi
thumb|Baobab trees

* Kabir Garba bàa siyàasa
* Tijjani Yahaya Kaura bàa siyàasa
* Aishatu Madawaki bàa siyàasa
* Bello Matawalle àsàu gamna
* Mahmud Shinkafi àsàu gamna
* Abdul'aziz Abubakar Yari
* Ahmad Sani Yerima sanatà

## Càlàa

Sashì:Zamfara
Zangon Kataf

**Zangon Kataf** (, also Katab, Cuttub)  nanta tòotai ma hukuma mà Kaduna à ƴal tà Lanjèeriya.

## Calàa
Zanjai ka Auyaku

Dindeno na la ina bai sai ayi a ka ta zanjai ka auyaku. To zanjai ka auyaku na tingenasu a fula wai, na tingenasu a
fula wai, ka ba hnna yakara manga bai, muttan yakarasu a fula wai kawai, ka ba damfara nga bai. Shikenan sai na biti
na biti, sai zanjai barhnni da a ka ta hnni da na la wala a markau su walanka marka �i ye su gamati kasu mikesu awe
a fula wai.
To ndanekau, sai zanjai da doku ta zanjai men ma yanate na rere, ma auyaku kuwa ndibkau men hnni a ka ta
sabun. To ganyatansunakau a gi markau. Ndankam sai zabnasu a benu. Zabanasuku a benu, dusu kuwa
yananekau dokun su wai a bo sabun wai kuwa a zinci ta rere. Kuma doku ma zanjai na kum�aci, doku ma auyaku
kuwa na simeri.
To ndenekau ransuku a benu, na ga�u ta ifisu, na ga�u ta ifisu, auyaku na meni ka ada kainko bai, sai nayi shiri ma muna �ai ma damfarasu ne, gi mandi sa ifiyi ye, sai ciri a zu ben ma akai, saka ya sai ciraka ifi, ngayam kuwa na zu gugutu ta men hnni. To akau njamtakau, sai ndala kwaro ndetu da to dama su mayakasu ne. Ndenekau burane ganga ma dan-dan-kirin, ku mento men yutaka ka dan-dan kirin kuwa tanka ka tikau a ben, ka gi ta fate bai, sai mukau faeke.
To dukwane ganga, dukwane ganga. Raneka a benu tanka kasu, sai auyaku badi bi mandi sa cireke lim hnniíi.
To eli ca�takau, sai fate hnni gazal. Anya sai tili dokuhnni ka ka ta sabun kula�, sai ayi a bai doku niya, zanjai tanka
ka hnni, reneka �uri ya ka hnni fateka bai. Na gubuhnni na ruru, na gubuhnni na ruru, fatene daka-daka hnni.
Ndenekau a naka doku ka zu zinci, zinci kuka dabe. Kafin bai doku hnni ma gubu tlanninki. Baene doku, doku na
jo bai, karsha�-karsha� a zu yali. Zanjai dai tlaanehnni hande hnni sosai,
Ndeneka a kwaro sai lamne baba auyaku a kwaro, sai da,
ìNa barne yasi a muni fa, na barne yasi a muni sosai, na gubenesunakau.î Kane guba hnni.
Ndenekau, sai auyaku wali a kwar ta Meto cirka kwitato. Cirne kwita ye waleneka ya na hau ta mento. Zanjai ikaye
sai nayi boni ka aiku ma kwita, sai zanjai zaitu lewi hnni a asa yasi ka ca ta auyaku barahnni kwita. Lewi walikau, sai
zabka kwita yi a bo hnni, sai zanjai limfati bo lewi sai da, ìKa waine menkayam kaye?î
Da, ìKa ca ta baba auyaku.î Da, ìTo. aci na la.î Ndeneka a gi baba auyaku, da,
ìTo, gi bandi ka waika menkaíi, ka la �alane a don mu wali.î
Da, ìUm, um! Na waikau ka kwar ta Meto fa!î
Da, ìAía! Kwar ta Metai ma, hnno na lano.î
Da, ìTo, yeti shiri mu wali, amma sai ka girawa.î
Jaga baa bai sai zanjai �alka yasi a zu gadlai hnni, sai zayi tabi a far ta baka hnni, sai dukwa tabi buk-buk-buk-buk,
da sa kwakwayrako ma gaja da jagau baatakau. Ndenekau, sai auyaku da, ìOío, jaga baa bai!î
Ndehnni sai da jagau baatakau, sai wali, to, bo kwarai. [Baba auyaku da], ìTo, bo kwarai [ma Meto] kafuna ye, sai
ka �alu caca �elu, wai ma afe, wai ma fate.î Saida ndenekau, auyaku na don, sai da, ìBo kwaro anana warai!î
Sai bo kwarai afatau.
Bo kwaro afatakau, sai gaasu, sai da, ìBo kwaro ngirki
Zari

**Zari** sim ta bòo ka asàli a gàazaa ta Lanjèeriya. Gàm ma mindi na çaça na dàgàɗu a jáháa ma Bàuçi, Lanjèeriya.
Zimbabuwai

**Zimbabuwai**, ; kà bòo hukuuma **Republic of Zimbabwe** àmi sim má 'yali a njawa ta dîbî mà nàhìiya mà Afùrka. Gabai ta auci ma Zambezi ka Limpopo, gàamatuka boo mà 'yali ka elta Njawo Afùrka a njawo, Basuwana a njawa ta dibi, Zambiya a gaazaa, Mazambik a dîbî. Jaga ta maiwàa Harare, jaga ta maiwàa mà beelu Bulawayo.

[thumb|The [Union Jack was raised over Fort Salisbury on 13 September 1890.]]
[thumb|left|The [Battle of the Shangani on 25 October 1893]]
[thumb|[Elizabeth II|The Queen's portrait featured on Rhodesian banknotes and coins]]
## Càlàa

Sashì:Zimbabuwai
Sashì:Ƴali

Sashì:Zimbabuwai
Àssibitì

thumb| Bellvitge University Hospital
**Àssibitì** (mbândi dàgàa kàu *hospital* à bòo Nàsaaraa) màiwâ mà ɗàkò mà dawài mà bàlàk àkatò. Àssibitì tìmbi tà dawài mà laafiyà muhìmmiyà mandìrè à raayuwà mà mun kà ndàrù bàrà à ƴa kara mà liikitancì kà mun kà giɗ tà mun.

## Wàana kà Hidimòomì

* Kà màalù tà kà ndàlaa tà laafiyà
* Ina gwàajè-gwàajè mà liikitancì
* I bàràarà soorùm
* Ina wìilàanga
* Tàfaa làawàa
* Bàrà àgajì mà kaɗà-kaɗe

## Shinde mà Àssibitì

* Cùubèe
* Gii  mà kaɗà-kaɗe
* Gii mà wìilàanga
* Gii mà lèewài
* Gii mà mendài
* Gii mà idàu
* Bèen mà gwàadì

## Ndàlaa wàan tà Àssibitì

* Liikità
* Ndàlaa wàan tà kwàzò
* Ndàlaa wàan tà làaburarè
* Ndàlaa ba tà soorùm
* Ndàlaa wàan tà gùdànarwà
* Nanta tàfaa làawàa

## Iri mà Àssibitì
thumb|All India Institute of Medical Sciences, New Delhi, Indiya
* Àssibitì mà jàhà
* Àssibitì mà tingèena tà kasu
* Àssibitì mà cìiwàta
* Tòotacin mà àssibitì 

## Càlàa

Sashì:Àssibitòocì
Àssibitì Màiwâ mà Biu

**Àssibitì Màiwâ mà Biu** màiwâ mà ɗàkò mà dawài mà bàlàk àkatò Sul-Umthla, tòotai mà hukuma Biu, jàhà mà Barnò, Lanjèeriya.  Ɗawu tà à fàt tà ɓannu tarài mà ɓannu à àmun mà dùubu wàaɗi ka zìila ɓannu kà âuya bacooɗì ka mbad ka bacooɗi 9th Saptamba, 1976, kà wàan tà a fàti wàike (24hr).

## Bayani
Àssibitì Màiwâ mà Biu màayu tà lasisì ka hukuma mà tarayya mà bàlàk ka lamba mà kòod 08/05/1/2/1/0001 ke màiwâ mà ɗàkò màdawài.

## Càlàa

Sashì:Àssibitòocì mà Lanjèeriya
Sashì:Àssibitòocì mà Barno
Sashì:Àssibitì Màiwâ
Sashì:Àssibitòocì
Àssibitì Màiwâ mà Damagum

**Àssibitì Màiwâ mà Damagum** màiwâ mà ɗàkò mà dawài mà laafiyà àkatò jàga tà Damagum, Fune, jàhà mà Yobe, ƴal tà Lanjèeriya.

## Calàa

Sashì:Bàlàk
Sashì:Àssibitì
Sashì:Àssibitì mà Yobe
Sashì:Àssibitì Mâiwàa
Àssibitì Màiwâ mà Ikorodu

**Àssibitì Màiwâ mà Ikorodu** màiwâ mà ɗàkò mà dawài mà bàlàk àkatò Ikorodu, jàhà mà Lagos, Lanjèeriya. Ɗawu tà à àmun mà 1983.

## CMD
Daraktò mà àssibitì mà ance (Chief Medical Director (CMD)) na Dr. Taiwo K. Hassan.
Àssibitì Màiwâ mà Kaltungo

**Àssibitì Màiwâ mà Kaltungo**màiwâ mà ɗàkò mà dawài mà bàlàk àkatò Kaltungo, tòotai mà hukuma Kaltungo, jàhà mà Gombe, Lanjèeriya.

## Càlàa
Àssibitì Màiwâ mà Mokwa

**Àssibitì Màiwâ mà Mokwa** màiwâ mà ɗàkò mà dawài mà bàlàk àkatò Mokwa, jàga tà mâiwàa mà tòotai mà hukuma Mokwa, jàhà mà Neja, Lanjèeriya. 

## Tarìihi
Àssibitì Màiwâ mà Mokwa ɗawu tà à àmun mà 1986.
Àssibitì Màiwâ mà Nangere

**Àssibitì Màiwâ mà Nangere** màiwâ mà ɗàkò mà dawài mà laafiyà àkatò jàga tà Sabon Garin Nangere, tòotai mà hukuma Nangere, jàhà mà Yobe, ƴal tà Lanjèeriya.

Sashì:Bàlàk
Àssibitì mà Cìiwàtàa mà Jami'a mà Benin

**Àssibitì mà Cìiwàtàa mà Jami'a mà Benin** mbândi dàgakò (University of Benin Teaching Hospital (UMTH) a bòo Nàasàara), nanta àssibitì mà cìiwàtàa mà gàmnatì mà taràyya à àkatà jàga tà Ugbowo, Benin City, Edo, Lanjèeriya. Ɗawa àssibitì mà cìiwàtàa à fat tà 1 tàrai mà Epril, àmun mà 1975.
200px|right
Àssibitì mà Cìiwàtàa mà Jami'a mà Delta

**Àssibitì mà Cìiwàtàa mà Jami'a mà Delta** mbândi dàgakò (Delta State University Teaching Hospital (DELSUTH) a bòo Nàasàara), nanta àssibitì à Oghara, Lanjèeriya.

Sashì:Àssibitì
Sashì:Delta
Àssibitì mà Cìiwàtàa mà Jami'a mà Ilorin

thumb|University of Ilorin Teaching Hospital (UITH)
**Àssibitì mà Cìiwàtàa mà Jami'a mà Ilorin** mbândi daga ci UITH a bòo Nàasàara, nanta mà wàaɗi à jaha mà Kwara, Lanjèeriya. Àssibitì ne mà cìiwàtàa mà gàmnatì mà taràyya.

200px
Àssibitì mà Cìiwàtàa mà Jami'a mà Lanjèeriya

**Àssibitì mà Cìiwàtàa mà Jami'a mà Lanjèeriya** mbândi UMTH a bòo Nàasàara, nanta àssibitì mà cìiwàtàa mà gàmnatì mà taràyya a gii tà Ituku-Ozalla, jaha mà Enugu, Lanjèeriya.
Àssibitì mà Cìiwàtàa mà Jami'a mà Maiduguri

**Àssibitì mà Cìiwàtàa mà Jami'a mà Maiduguri** mbândi **UMTH** a bòo Nàasàara, nanta àssibitì mà cìiwàtàa mà gàmnatì mà taràyya. Sim mà CMO mà àssibitì Ahmed Ahidjo. Ɗawa àssibitì mà cìiwàtàa à àmun mà 1974.

## CMD

* Prof. George Edinson, 1979 - 1980
* Prof. Harold Scarbrough, 1980- 1983
* Prof. Suleiman langudoye, 1984 - 1985
* Prof. Idris Mohammed, 1985 - 1994
* Prof. Abba Waziri Adam, 1994 - 2002
* Prof. Utman Kiyari, 2002 - 2010
* Prof. Abdurahamon Tahir, 2010- 2018

## Fòoto

UMTH Heart Center (3).jpg
File:UMTH Trauma Center (1).jpg
Inside the University of Maiduguri Teaching Hospital (UMTH) (1).jpg
UMTH Hall.jpg
UMTH Department of Paeditrics and Paeditrics Surgery.jpg
File:UMTH Radiology Center (4).jpg
Inside the University of Maiduguri Teaching Hospital (UMTH) (2).jpg
File:UMTH Stroke and Neuroscience Center.jpg
File:UMTH Gate (1).jpg
UMTH Auditorium.jpg
Inside the University of Maiduguri Teaching Hospital (UMTH) (4).jpg
UMTH ICT Center (1).jpg
UMTH Kashim Shettima Hall.jpg


## Càlàa
Àssibitì mà Cìiwàtàa mà Jami'a mà Yobe

**Àssibitì mà Cìiwàtàa mà Jami'a mà Yobe** mbândi dàgakò (***Yobe State University Teaching Hospital (YSUTH***) a bòo Nàasàara), nanta ɗawa à amun mà 2007 a matsayi mà àssibitì mà cìiwàtàa mà Jami'a mà Yobe àkatà jàga tà Damaturu, 4km ndàr mà Potiskum, jahàa mà Yobe, Lanjèeriya.
Àssibitì mà Garki

**Àssibitì mà Garki** nanta 100-ìndi àssibitì àka tà Abuja, Lanjèeriya, mà hukuma mâiwàa mà tarayya (FCTA).

Sashì:Àssibitì
Àuchī ma Buzogo

**Àuchī mà Buzogo** nanta sim ma àuchī tootai à jàga tà Woleu-Ntem, Gabon.

## Çalaa ma çaça


Sashì:Àuchī
Sashì:Àuchī ma Gabon
Àuchī ma Cacheu

**Àuchī mà Cacheu** koo **Rio Cacheu** nanta sim mà àuchī ma Guinea-Bissau ka mèntàsi Farim. Nanta dàtù ka kìlomìta zìila bèelu kà àuyaa bèelu kà mbàd ka baçìibèelu (257km) bàka wadì na shàabî à àuchī ma Canjambari.

## Tariihi
A zamani ma tùwā ma Portugal, ka tùwā mà Gìnibisò ma 'yanci, àuchī Cacheu yatiko gam ma sòji mbandi na yàaɓi à sàrt tà tùwā.

## Calaa

Sashì:Àuchī
Sashì:Àuchī ma Gìnibisò
Àuchī mà Aaragah

**Àuchī mà Aaragah** nanta àuchī ma Yemen. Ta tlàabu hukuuma mà Abyan. Ta tlàabu jàga tà Al-Qaws.

## Gi ta çaça

Sashì:Àuchī mà Yemen
Sashì:Àuchī
Àuràa

**Àuràa** nanta loo mà kwaràu.

File:Skegness4web.jpg|Classic British seaside donkeys in Skegness
File:104 Donkeys in Tayrona Park Colombia.JPG|Pack donkeys in Tayrona National Natural Park in northern Colombia
File:Esel auf Ydra.jpg|Donkeys for transport on the island of Hydra
File:Uyghur man on his donkey cart. Kashgar.jpg|Uyghur man on his donkey cart. Kashgar
File:Donkey Equus asinus Tanzania 1114 cropped Nevit.jpg|A donkey in Tanzania.

Sashì:Loo mà kwaràu