Belgilew (futbol)

Futbolda **belgilew** (sonday-aq **markirovka**) — bul qarsılas komanda aǵzası (kóbinese soqqı beriwshi) toptı óz baqlawına alıwına tosqınlıq etiwge qaratılǵan shólkemlesken qorǵanıw taktikası. Futbolda belgilewdiń bir neshe strategiyaları bar bolıp, olar tiykarınan qorǵawshılarǵa júklengen wazıypalarǵa, poziciyaǵa hám topsız oynaw stiline qaray bir-birinen parıqlanadı.

## Adamǵa-adam belgilew
**Adamǵa-adam belgilewi**, yaki ápiwayı ǵana **adam belgilewi** — bul qorǵawshılarǵa maydannıń belgili bir aymaǵın qorǵaw wazıypası júklengen aymaqlıq belgilewden ayırmashılıǵı, olarǵa qarsılastıń anıq bir oyınshısın qadaǵalaw wazıypası júklengen qorǵanıw strategiyası. Inter Milan hám A.S. Milan sıyaqlı komandalar bul strategiyanı ózleriniń «katenachcho» dep atalatuǵın sistemasında qollanılǵan. Olardıń formaciyası arqasında tórt adamdı qadaǵalawshı qorǵawshılardan hám olardıń artınan oynaytuǵın bir sviperden (qorǵawshınıń bir túri) ibarat qorǵanıw sızıǵınan quralǵan. Bul taktikalar usı komandalarǵa úlken jetiskenlik alıp kelgen hám kóp ótpey pútkil futbol áleminde keń tarqaldı. Biraq, bul tıǵız belgilew oyınnıń óziniń (hújimdegi) tamashagóyine zıyan keltirgen, sebebi «qorǵanıw markirovkası menen bánt bolǵan qorǵawshılar komandanıń hújimine usınıs etiwdi qálemegen» .

Adamǵa-adam belgilewi boyınsha ataqlı oyınlardıń mısalları: 1974-jılı Bertti Fogts Yoxan Kruiffke qarsı, 1982-jılı Klaudio Djentile Diego Maradona hám Zikoǵa qarsı, yamasa 1990-jılı Gvido Buxvald Maradonaǵa qarsı oynaǵan.

Bul strategiya 2004-jılǵı Evropa Chempionlarında Greciyanıń bul taktika menen erisilgen jetiskenliklerine qaramastan, keyingi on jıllıqta futbolda joǵalıp baratırǵan strategiya bolıp esaplanadı. Biraq, ol kóbinese tómengi ligalardaǵı komandalar, sonday-aq, ózinen anaǵurlım kúshli qarsılaslardan qorǵanıp atırǵan komandalar tárepinen jiyi qollanıladı. Mısallar qatarına: 1999-jılǵı Chempionlar Ligasınıń sherek finallarında Dinamo Kievten Aleksandr Xackevichtiń Real Madridten Predrag Miyatovichti adamǵa-adam belgilewi; 2005-jılǵı Chempionlar Ligasınıń yarım finallarında PSV Eyndxovennen Pak Ji-suńtiń Milannan Andrea Pirlonı adamǵa-adam belgilewi; 2009-jılǵı Chempionlar Ligasınıń sherek finallarında Chelsiden Maykl Essenniń Liverpulden Stiven Djerrardtı adamǵa-adam belgilewi hám sol máwsimde Chempionlar Ligasınıń yarım finallarında Chelsiden Xose Bosingvanıń Barselonadan Lionel Messidi adamǵa-adam belgilewi hám 2013-jılǵı Chempionlar Ligasınıń 16-turında Manchester Yunaytedten Denni Uelbektiń Real Madridten Xabi Alonsonı adamǵa-adam belgilewi kiredi. Gus Xiddink hám Marselo Belsa sıyaqlı trenerler XXI ásirde de ara-tura adamǵa-adam belgilewin qollanıwdı dawam etti, Belsa bul taktikanı 2020-jılda da qollanǵan.

## Aymaqlıq belgilew
**Aymaqlıq belgilew** — bul qorǵawshılar qarsılastıń anıq bir oyınshısın qadaǵalaw ornına, maydannıń belgili bir aymaǵın qorǵanıw strategiyası. Eger qarsılas qorǵawshı qorǵap atırǵan aymaqqa kirse, qorǵawshı qarsılastı belgileydi. Eger qarsılas bul aymaqtı taslap ketse, onda qarsılastı belgilew basqa qorǵawshınıń juwapkershiligine ótedi.

Aymaqlıq belgilewdiń eń úlken artıqmashılıǵı — onıń iykemliligi. Komanda topqa iyelik etkende, oyınshılar házirgi ornında boladı hám hújimdi tez baslay aladı. Aymaqlıq belgilew qollanılǵanda, kommunikaciya (óz-ara sóylesiw) úlken áhmiyetke iye boladı, sebebi bul aymaqlar arasında qaldırılǵan bos orınlardıń aldın alıwǵa járdem beredi. Bul strategiya erkin soqqılar hám múyeshten tebiwler sıyaqlı standart jaǵdaylarda qorǵanıw qıyın boladı, hám kópshilik komandalar bul jaǵdaylarda adamǵa-adam belgilewine ótedi.

Komanda tárepinen qollanılatuǵın formaciya aymaqlıq belgilewdi qollanıw yamasa qollanbawdı belgilep beredi. 4-4-2 formaciyasında oynaytuǵın komandalar ádette aymaqlıq belgilew sistemasın qollansa, sviperi bar komandalar bunı qollanbaydı. Professional komandalar arasında aymaqlıq belgilew eń kóp ushırasatuǵın sistema bolıp tabıladı: 2004-jılǵı UEFA Chempionlar Ligasınıń pley-off basqıshına shıqqan 16 komandadan 15 i aymaqlıq belgilewden paydalanǵan.

Bul texnikanı rawajlandırıw ushın shınıǵıw usıllarına túrli-túsli konuslar hám 5 metrli arqan kiredi. Túrli-túsli konuslar maydannıń bólimlerinde belgili bir reńlerdi ornatıw arqalı shólkemlestiriledi; hár bir oyınshı reńli bólimge qoyıladı hám onı taslap ketiwge ruqsat etilmeydi. 5 metrli arqan — bul tórt qorǵawshı arqan menen jalǵanatuǵın úskene bolıp, bul olardıń birge qalıwına hám islesiwine járdem beredi.

## Búgingi kúndegi belgilew
Búgingi kúnde, bir neshe zamanagóy qorǵanıw formaciyaları adamǵa-adam hám aymaqlıq belgilewdiń aralasqan túrin qollanadı, mısalı: 3-5-2 formaciyası (qorǵanıwda 5-3-2 ge aylanadı). Bul 5 qorǵawshı, 2 stoper (adamǵa-adam belgileytuǵın), 1 sviper (sviperler bárhama aymaqqa qaray markirovkalaydı) hám derlik maydannıń bir shetinen ekinshi shetine shekem oynaytuǵın shetki yarım qorǵawshılar sıyaqlı 2 qanat qorǵawshı. Sonday-aq, bir qatar basqa komandalar tek ǵana taza aymaqlıq belgilew usıllarına súyenedi.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__