Apple Pay

**Apple Pay** — bul Apple Inc. kompaniyasınıń mobil tólem xızmeti bolıp, ol paydalanıwshılarǵa jeke, iOS qosımshalarında hám internette tólemlerdi ámelge asırıwǵa múmkinshilik beredi. iPhone, Apple Watch, iPad, Mac hám Vision Pro qurılmalarında qollap-quwatlanatuǵın Apple Pay kontaktsız tólemlerdi qabıl etiwshi sawda noqatı terminalında kredit yamasa debet kartasınıń chip hám PIN tranzakciyasın cifrlastıradı hám onıń ornın basa aladı. Ol Apple Pay ushın arnawlı kontaktsız tólem terminalların talap etpeydi; ol kontaktsız tólemlerdi qabıl etetuǵın hár qanday satıwshı menen isley aladı Ol Touch ID, Face ID, Optic ID, PIN yamasa kirisiw kodı arqalı eki faktorlı autentifikaciyanı qosadı. Qurılmalar sawda noqatı sistemaları menen jaqınnan baylanıs texnologiyası (NFC) arqalı sımsız baylanısadı, tólem maǵlıwmatların qáwipsiz saqlaw hám kriptografiyalıq funkciyalardı orınlaw ushın integraciyalanǵan qáwipsiz element (eSE) hám biometriyalıq autentifikaciya ushın Appledıń Touch ID, Face ID hám OpticID texnologiyaların paydalanadı.

Apple Pay sonıń menen birge kóplegen jámiyetlik transport tarmaqlarında jol haqın tólew ushın da paydalanılıwı múmkin. Tólem qollap-quwatlanatuǵın jámiyetlik transport tarmaqları ushın autentifikaciyasız tastıyıqlanıwı múmkin, bul «Ekspress Rejim» dep ataladı, yamasa kontaktsız tólemlerdi qabıl etetuǵın basqa sistemalar ushın ádettegi autentifikaciyalanǵan Apple Pay tranzakciyası arqalı.

## Xızmet

### Qurılmanıń úylesimliligi
Xızmet iPhone 6 hám onnan jańaları, iPad Air 2 hám onnan jańaları, Touch ID bar Mac kompyuterleri hám Apple Watch Series 1 hám onnan keyingiler menen úylesimli. iOS 17 yamasa onnan keyingi versiyalarda, xızmetke qosılatuǵın kartalar sanı qáwipsiz elementtiń sıyımlılıǵı menen anıqlanadı, bul hár bir qurılmaǵa baylanıslı ózgeredi.

### Texnologiya

Apple Pay EMV Tólem Tokenizaciya Specifikaciyasın paydalanadı.

Xızmet klienttiń kredit yamasa debet kartasınıń tiykarǵı esap nomerin (FPAN) tokenlestirilgen Qurılma Tiykarǵı Esap Nomeri (DPAN) menen almastırıw arqalı klienttiń tólem informaciyasın satıwshıdan sır saqlaydı hám «hár bir operaciya ushın jaratılatuǵın dinamikalıq qáwipsizlik kodın» jaratadı. 'Dinamikalıq qáwipsizlik kodı' EMV rejimindegi operaciyada kriptogramma hám magnit polosa maǵlıwmatların emulyaciya etiw rejimindegi operaciyada Dinamikalıq Karta Tekseriw Mánisi (dCVV) bolıp tabıladı. Apple sonıń menen birge paydalanıwdı baqlamaytuǵının, bul klientler, satıwshılar hám bankler arasında qalatuǵının da atap ótti. Paydalanıwshılar sonday-aq joǵalǵan telefonda xızmetti Find My iPhone xızmeti arqalı uzaqtan toqtata aladı.

Sawda noqatlarında tólew ushın paydalanıwshılar ózleriniń autentifikaciyalanǵan Apple qurılmasın satıw noqatı sistemasınıń NFC karta oqıwshısına jaqınlastıradı. iPhone paydalanıwshıları Touch ID, Face ID, yamasa paroldi paydalanıp autentifikaciyalanadı, al Apple Watch paydalanıwshıları qulıplanbaǵan qurılmada túymeni eki ret basıw arqalı autentifikaciyalanadı. Qollap-quwatlanatuǵın iOS qosımshalarında tólew ushın paydalanıwshılar Apple Pay-di tólem usılı retinde tańlaydı hám Touch ID yamasa Face ID menen autentifikaciyalanadı. Paydalanıwshılar xızmetke tólem kartaların tórt usıldıń birewi menen qosa aladı: olardıń iTunes akkauntlarında dizimge alınǵan tólem kartası arqalı, kartanı súwretke túsiriw arqalı, karta shıǵarıwshınıń qosımshası ishinen támiyinleniw arqalı yamasa karta informaciyasın qoldan kirgiziw arqalı.

Paydalanıwshılar tranzakciya haqqında dárhal xabar alsa da, Apple Pay sisteması dárhal tólem quralı emes, sebebi tárepler arasındaǵı qarjı ótkiziwi birden ámelge aspaydı. Esap-kitap waqtı klient tárepinen tańlanǵan tólem usılına baylanıslı. (Bunnan tısqarı, Yaponiyanıń Suica kartası yamasa Gonkongtıń Octopus kartası sıyaqlı paydalanıwshınıń balansın kartanıń ózinde saqlaytuǵın karta menen ámelge asırılǵan tólemler. Bul kartalar onlayn baylanısqa mútáj bolmastan, qarjını tikkeley satıwshıǵa ótkere aladı.)

Ullı Britaniyada bank kartaları menen ámelge asırılatuǵın ádettegi kontaktsız tólemler 100 funt sterling menen sheklengen (burın 2021-jıldıń 14-oktyabrine shekem 45 funt sterling edi), sebebi operaciyanıń bir bólimi retinde karta iyesiniń autentifikaciyası usınılmaydı. Biraq, Apple Pay menen ámelge asırılatuǵın tólemler Apple Pay operaciyalarındaǵı arttırılǵan qáwipsizlik hám aldawshılıq qáwpiniń tómenligi sebepli hár qanday muǵdardaǵı tólemlerdi qollap-quwatlaydı (degen menen ayırım shıǵarıwshı bankler ózleriniń operaciya sheklewlerin qoyıwı múmkin hám barlıq kontaktsız oqıwshılar bul funkciyanı qollap-quwatlamaydı – tómendegi CDCVM-ge qarań). Uqsas operaciya sheklewleri basqa mámleketlerde de qollanıladı.

Apple xızmetti aldawshılıq penen paydalanıw ushın belgili bir juwapkershilikti óz moynına aladı. Bankler xızmettiń júgin kóteriwi kútiledi hám Appledıń kishirek tranzakciya tólemderin keliskenligi aytıladı. Óz gezeginde, bankler burın kreditsiz ámelge asırılǵan satıp alıwlardı ózlerine tartıwǵa úmit etken. Financial Times gazetası Apple AQSHta xızmet arqalı ámelge asırılǵan satıp alıwlardan 0.15% úles alatuǵının xabarladı, biraq, Ullı Britaniyadaǵı iske qosılıwdan keyin, Appledıń úlesi Ullı Britaniyada ádewir tómen ekenin xabarladı. Bul tiykarınan Evropa Ekonomikalıq Aymaǵındaǵı (EU) 2015/751 Qaǵıydası 2015-jıldıń 8-iyunınan baslap jeke kredit kartaları ushın almasıw tólemlerin 0.3%-ke hám jeke debet kartaları ushın 0.2%-ke sheklegeni sebepli boldı. Rossiyada Apple hár bir satıp alıwdan debet kartaları ushın 0.05% hám kredit kartaları ushın 0.12% aladı, hám bunnan tısqarı bank xızmetke qosılǵan hár bir karta ushın jılına 45 rubl tóleydi.

Apple AQSHtaǵı óziniń ishki «házir satıp al, keyin tóle» xızmetin juwmaqlap, bólip tólew jobaları ushın úshinshi tárep kreditorlarına ótpekte. Házirgi paydalanıwshılar ele de tólemlerdi Shıjlan qosımshası arqalı basqara aladı. Apple keleshektegi iOS 18-de usı opciyalardı usınıw ushın Citi, HSBC hám ANZ sıyaqlı bankler menen birge islesiwdi jobalastırmaqta.

### Tutınıwshı Qurılmasında Karta Iyesin Tekseriw Usılı (CDCVM)
EMV rejimindegi tranzakciyalarda, Apple Pay Touch ID, Face ID yamasa telefonnıń yamasa saattıń parol kodın paydalanıp, Tutınıwshı Qurılmasında Karta Iyesin Tekseriw Usılı (CDCVM) qollanılıwın qollap-quwatlaydı. CDCVM qollanılıwı qurılmanıń ózine tranzakciya ushın tekseriwdi támiyinlewge múmkinshilik beredi hám karta iyesiniń kvitanciyaǵa qol qoyıwı yamasa PIN kodın kirgiziwi talap etilmewi múmkin. Sonıń menen bir qatarda, kontaktsız kartalar arqalı 'tekseriwsiz kontaktsız tólem shegarası' bar bolǵan ayırım bazarlarda (mısalı, Ullı Britaniyadaǵı 100 funt sterlinglik sheklew, Kanadadaǵı 100 Kanada dollarlıq sheklew hám Saudiya Arabstanındaǵı 300 riyallıq sheklew), CDCVM qollanılıwı satıwshılarǵa eger olardıń terminal programmalıq támiynatı sońǵı tarmaq kontaktsız specifikaciyaların qollap-quwatlaw ushın jańalanǵan bolsa, Apple Pay arqalı usı summalardan joqarı tólemlerdi qabıllawǵa múmkinshilik beredi.

### Global qabıllaw
Satıwshılardıń shama menen úshten eki bólegi kontaktsız tólemlerdi qabıl etedi. Mámleketler (hám hátte shıǵarıwshılar) arasındaǵı támiyinlew ayırmashılıqları sebepli, paydalanıwshılar basqa mámleketke sayaxat etkende qabıllaw máselelerine ushırawı múmkin. Geybir belgili mısallar:

* Kanada, Ullı Britaniya, Saudiya Arabstanı hám bálkim basqa da AQSHtan tıs shıǵarılǵan Visa kartaları tek EMV rejimindegi tranzakciyalardı ǵana qollap-quwatlaydı, al eski magnit polosa maǵlıwmatların emulyaciya etiw operaciyaların qollap-quwatlamaydı. AQSHtaǵı ayırım kontaktsız terminallar EMV rejimindegi kontaktsız tranzakciyalardı qollap-quwatlamaydı (hátte olar EMV kontakt tranzakciyaların qollap-quwatlasa da), hám sonlıqtan AQSHqa kelgen bunday sırt el puqaraları Apple Paydi qollanıwǵa urınǵanda iPhone ekranında «Tólemdi juwmaqlaw múmkin emes» qáteligin hám terminalda qáte payda boladı.

### Apple Cash
**Apple Cash**, burınǵı atı **Apple Pay Cash**, iMessage arqalı bir paydalanıwshıdan ekinshisine aqsha ótkiziwge múmkinshilik beretuǵın funkciya. Paydalanıwshı tólemdi alǵanda, qarjılar alıwshınıń Apple Cash kartasına salınadı, ol jerde ol Apple Pay qabıl etetuǵın satıwshılarda dárhal paydalanıw ushın qoljetimli boladı. 2022-jıldıń aprel ayına shekem, Apple Cash Kartası Discover kontaktsız debet kartası retinde támiyinlengen. Házirgi waqıtta Apple Cash qurılma esap nomerleri Visa tólem tarmaǵında shıǵarıladı/qayta shıǵarıladı, bul Apple Cash kartasınıń kóbirek satıwshılarda keńirek qabıl etiliwin támiyinleydi.

Alternativ túrde, paydalanıwshı balansın ACH awdarıwı arqalı kórsetilgen bank esabına ótkiziwdi tańlay aladı.

2017-jıldan baslap, Apple Cash Green Dot Corporation tárepinen «Green Dot Bank» atı menen basqarıladı hám tek 18 jastan úlken, Amerika Qurama Shtatlarında fizikalıq turaq jay adresi bar bolǵan AQSH puqaraları yamasa rezidentleri ushın ǵana qoljetimli.

## Bahası
Apple Pay paydalanıwshılar hám satıwshılar ushın qosımsha tólemler keltirmeydi. Mısalı, Shveycariyada qatnasıwshı karta shıǵarıwshılar bul xızmet ushın tóleydi. 2020-jılı Shveycariya bankleri Appleǵa hár bir karta ushın háptesine 0.275 Shveycariya frankı (0.26 AQSH dolları) turaqlı komissiya tóledi. Sonıń menen birge, olar kredit karta operaciyaları ushın 0.12% hám veb yamasa qosımsha tiykarındaǵı operaciyalar ushın 0.17% tóledi. Shveycariya antimonopoliya organları ekvayerdiń shıǵarıwshıǵa operaciya muǵdarınıń maksimal 0.44% tólewin talap etedi. Básekileslik komissiyası bul summanı «almasıw tólemi» dep ataydı. Apple kredit karta shıǵarıwshılardıń ekvayerden alǵan tabısınıń 27% hám 39% arasında tólem aladı.

## Tariyxı
Xızmet uzaq waqıt dawamında tayarlıqta boldı, sebebi Apple startaplardı satıp aldı, basshılardı jumısqa aldı hám tólemlerge baylanıslı patentlerge arza berdi. Apple American Express, Mastercard hám Visa menen sheriklik etti. Olardıń birlesken joybarı 2013-jıldıń yanvar ayında baslandı, degen menen olar Appledıń potencial qatnasıwın jıllar dawamında talqılaǵan edi. Olardıń birlesken sheshimi jeke informaciyanıń ótkiziliwin almastıratuǵın bir retlik cifrlı tokenler sisteması edi. Visa basshısı kompaniyadaǵı 750 adamnıń bir jıl dawamında anonimlestirilgen «token» sisteması ústinde islegenin ayttı, al basqa sherikler de birge islesiwde uqsas toparlarǵa iye edi. Mastercard joybar ústinde 2013-jılı jumıs basladı hám olardıń birlesken jumısı «mobil tólemler ushın standart» boladı dep úmit etti. Xızmettiń járiyalanıwı Mastercard hám Visa siyasatınıń mobil tólemge sáykes keliwshi satıw noqatı sistemalarına jańalanıw ushın kúshli stimullar jaratqan waqıtqa tuwra keldi. Apple keyin 2013-jıldıń ortasında bir neshe iri banklerge xabarlastı hám basqa banklerdiń atların járiyalamadı. Qupıyalılıqtı saqlaw ushın JPMorgan áhmiyetli jumıslardıń kópshiligi orınlanǵan aynasız «urıs bólmesin» dúzdi. Olardıń joybarǵa qatnasqan 300 adamınıń shama menen 100-i sheriktiń Apple ekenin bildi. Joybarǵa jaqın basqalar onıń járiyalanıwına shekem «Apple Pay» dep atalǵanın bilmedi. Kompaniyanıń qatnasıwı onıń járiyalanıwına shekem sır bolıp qaldı.

Xızmet 2014-jılı 9-sentyabrde Appledıń iPhone 6 ilajında járiyalandı. Onıń járiyalanıwında, Apple bas direktorı Tim Kuk magnit polosa karta tólem processin plastik kartalardıń «eskirgen hám zıyanǵa ushırawshı magnit interfeysi», «ashıq nomerleri» hám qáwipsiz emes «qáwipsizlik kodları»na ǵárezliligi ushın buzılǵan dep sıpatladı. Xızmettiń iske qosılıwı menen birge kelgen iOS 8.1 programmalıq támiynat jańalanıwı úylesimli qurılmalarda Apple Pay-di aktivlestirdi. Kompaniya qosımsha baǵdarlamashıları ushın óz qosımshalarına Apple Pay tólew funkciyasın qurıwǵa arnalǵan API járiyaladı.

Xızmet dáslep AQSHta shıǵarılǵan tólem kartaların qollap-quwatladı. Xalıqaralıq tarqatıw dawam etti, 2015-jıldıń iyul ayında Ullı Britaniyada shıǵarılǵan tólem kartaların qollap-quwatlaw menen baslandı. 2015-jılı 17-dekabrde Apple Qıtayda on bes iri bank penen Apple Pay-di iske qosatuǵının járiyaladı, al qıtaylı paydalanıwshılar 2016-jılı 18-fevraldan baslap Apple Pay-di paydalana basladı.

2015-jıldıń oktyabr ayında Apple Pay vice-prezidenti Djennifer Beyli KFC, Chili's hám Starbucks 2016-jılda Apple Pay-di qabıl ete baslaytuǵının tastıyıqladı.

Bank of America ayırım bankomatların Apple Pay qollap-quwatlawı hám onı paydalanıp naq pul alıw múmkinshiligi menen úskenelemekte. Jańa Apple Pay qosılǵan bankomat Apple Pay paydalanıwshılarınıń xızmet iske qosılǵannan berli kóriwge úyrengen NFC oqıwshısı hám logotibi menen úskenelengen. NFC oqıwshısı karta oqıwshısınıń shep jaǵında jaylasqan, degen menen karta oqıwshısınan ayırmashılıǵı, NFC oqıwshısı janbaydı. Bank of America smartfon arqalı (Google Pay, Samsung Pay yamasa Apple Pay) naq pul alıwdıń ápiwayı processin súwretleytuǵın jańa veb-sayt iske qostı. Bank of America «Tutınıwshı Debet Kartaları, U.S. Trust Debet Kartaları, Kishi Biznes Debet Kartaları (tek iyesiniń kartası)» qollap-quwatlanatuǵının aytadı. Wells Fargo hám JPMorgan Chase de óz bankomatlarına Apple Pay qollap-quwatlawın integraciyaladı.

2016-jılı 7-sentyabrde Apple Yaponiyadaǵı iPhone 7 hám Apple Watch Series 2 paydalanıwshıları ózleriniń Apple Pay shıjlanına jergilikli kredit kartaların da, FeliCa kartaların da qosa alatuǵının járiyaladı. Tek Suica kartaları ǵana Apple Pay tárepinen qollap-quwatlanadı, olar ádettegi Suica kartaları sıyaqlı metro stanciyalarında, kerekli dúkanlarda hám t.b. jerlerde paydalanıwǵa boladı. Apple Pay sonıń menen birge Yaponiyada álleqashan ataqlı bolǵan barlıq QUICPay hám iD qosılǵan terminallar arqalı tólemdi de qollap-quwatlaydı.

2019-jılı 25-martta Apple Card Goldman Sachs hám Mastercard penen sheriklikte járiyalandı.

2024-jıldıń iyun ayında onlayn Apple Pay satıp alıwların úshinshi tárep qurılmalarınan baslaw múmkin bolatuǵını járiyalandı. Paydalanıwshılarǵa operaciyanı juwmaqlaw ushın iOS 18 yamasa onnan keyingi versiyada isleytuǵın iPhone menen skanerlew kerek bolǵan kod penen támiyinlenedi.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__