Muxammed-Sherip Qıdırniyazov

**Muxammed-Sherip Qıdırniyazov** (Мухаммед-Шариф Қыдырниязов; 1950-jıl 30-mart, Qońırat rayonı) — belgili qaraqalpaq arxeolog-alımı, tariyx ilimleriniń doktorı, professor. Ol Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen ilim ǵayratkeri bolıp, Orta ásirler Xorezm tariyxı hám arxeologiyası boyınsha iri qánige esaplanadı.

## Biografiyası
Muxammed-Sherip Qıdırniyazov 1950-jılı 30-martta Qońırat rayonında ekinshi jer júzilik urıs qatnasıwshısı shańaraǵında dúnyaǵa kelgen. Sol jıldıń jazında onıń shańaraǵı Xojeli qalasına kóship ótedi. 1966-jılı Xojeli qalasındaǵı 1-sanlı mektepti pitkerip, Qaraqalpaqstan mámleketlik pedagogika institutınıń (házirgi Ájiniyaz atındaǵı NMPI) tariyx-filologiya fakultetine oqıwǵa kiredi. 

Ilimge bolǵan qızıǵıwshılıǵı studentlik jıllarında-aq baslanıp, dáslepki miynetlerin rus ádebiyatındaǵı túrkizmler tariyxına baǵıshlaydı. Keyin ala arxeologiya tarawına bet buradı hám 1969-1971-jılları belgili alım V.N. Yagodin basshılıǵındaǵı «Kurgancha» arxeologiyalıq ekspediciyasına belsene qatnasadı. 1971-jılı instituttı tamamlaǵan soń, ÓzR IA Qaraqalpaqstan bóliminiń «Arxeologiya» sektorına jumısqa kiredi. 1971-1972-jılları armiya qatarında xızmet etedi.

## Ilim jolı
1973-jıldan baslap M.V. Lomonosov atındaǵı Moskva mámleketlik universitetine (MMU) stajirovkaǵa hám aspiranturaǵa jiberiledi. Moskvada G.A. Fedorov-Davydov basshılıǵında Evraziya kóshpelileri numizmatikası hám Altın Orda qala civilizaciyası tariyxın úyrendi. MMUda oqıp júrgende A.V. Arcixovskiy, B.A. Rıbakov, V.M. Masson sıyaqlı dúnyaǵa belgili alımlardıń lekciyaların tıńladı.

1980-jılı MMUda «Altın Orda dáwirindegi Xorezm qalaları» (Города Хорезма Золотоордынского периода) degen temada kandidatlıq dissertaciyasın qorǵadı. 2005-jılı bolsa Samarqand qalasında «XIII-XIV ásirlerdegi Xorezm mádeniyatı» (Культура Хорезма XIII-XIV вв.) temasında doktorlıq dissertaciyasın tabıslı qorǵap shıqtı.

### Ilimiy-izertlew iskerligi
Alım kóp jıllar dawamında Aybúyir, Ústirt hám Xorezm arxeologiyalıq ekspediciyaları quramında izertlewler alıp bardı. Ol tómendegi esteliklerdegi ekspediciyalarǵa basshılıq etti:
* 1986-jıldan — Mizdaxqan qalashası;
* 2004-jıldan — Puljay esteligi;
* 2015-jıldan — Jampıqqala esteligi.

Professor Qıdırniyazovtıń 200den aslam tezisleri, 40tan aslam ilimiy maqalaları bar. Onıń miynetleri Franciya, Rossiya, Qazaqstan hám Moldova sıyaqlı sırt el mámleketlerinde de basılıp shıqqan.

### Tiykarǵı miynetleri
#### Monografiyalar
* «Материальная культура городов Хорезма XIII-XIV вв.» (Nókis, 1989);
* «Золотая Орда и культура Южного Приаралья» (Nókis, 1993);
* «Городская культура средневекового Хорезма XII-XIV вв.» (Samarkand, 2007);
* «Средневековый Миздахкан» (Samarkand, 2010);
* «История цивилизации Хорезма» (Nókis, 2017).

#### Oqıw qollanbalar
* «Orta Aziya arxeologiyası. Qádimgi hám orta ásir dáwiri» (Nókis, 2003);
* «Amir Temur hám Temuriyler dáwirindegi Aral boyı mádeniyatı» (Nókis, 2009);
* «Orta ásir Xorezm arxeologiyası kulturogenezi» (Nókis, 2018).

## Pedagogikalıq hám jámiyetlik iskerligi
1982-jıldan baslap Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetinde (QMU) oqıtıwshı, docent, keyinirek professor sıpatında islep kelmekte. Ol iskerligi dawamında tariyx fakulteti dekanı, dekan orınbasarı hám kafedra baslıǵı lawazımlarında isledi.

Studentlerge «Orta Aziya arxeologiyası», «Áyyemgi hám orta ásir Orta Aziya qalaları tariyxı hám urbanizaciyası», «Numizmatika», «Torevtika», «Tariyxtanıw» pánlerinen lekciyalar oqıydı. 

Ol óz ilimiy mektebin jaratqan bolıp, S. Utaliev, R. Báwetdinov, B. Turǵanovlardıń kandidatlıq jumıslarına basshılıq etti. Sonday-aq, «Ózbekstan arxeologiyası», «История и археология Турана», «QMU Xabarshısı» jurnallarınıń redakciya keńesi aǵzası esaplanadı.

## Derekler