EWorld

**eWorld** — 1994-jıldıń iyun ayınan 1996-jıldıń mart ayına shekem Apple Inc. tárepinen basqarılǵan onlayn xızmet edi. Xızmetler qatarına elektron pochta (eMail Center), jańalıqlar, programmalıq támiynattı ornatıw hám xabarlandırıw taxtası sisteması (Community Center) kirdi. eWorld paydalanıwshıları kóbinese «ePeople» (e-Adamlar) dep atalatuǵın edi.

America Online uqsas xızmetine tiykarlanǵan eWorld basqa xızmetlerge salıstırǵanda qımbat boldı hám durıs marketing etilmegenlikten, kóp sanlı abonentlerdi tartıwda sátsizlikke ushıradı. Xızmet tek ǵana Appledıń Macintosh hám Apple IIGS qurılmalarında qoljetimli boldı hám Newton MessagePad qol qurılmalarında sheklengen qollap-quwatlawǵa iye edi, degen menen, onıń JK (PC) ushın versiyası jobalastırılǵan edi.

## Tariyxı

1990-jıllardıń basında onlayn xızmetler keń tarqalıp baratırǵan waqıtta, Apple AppleLink dep atalǵan eski onlayn xızmetin almastırıwdı izlep atır edi. AppleLink dáslep Apple kompaniyasınıń qollap-quwatlaw bóliminiń baslıǵı Djon Ebbstiń talabı menen islep shıǵılǵan, ol basqarıwdı onlayn xızmet arqalı qollap-quwatlaw qárejetlerin tómenletiwge bolatuǵınına isendirgen edi. AppleLink 1985-jılı iske túsirilgende dáslep tek dilerlerge ǵana qoljetimli bolǵan, biraq keyinirek baǵdarlamashılar ushın ashıldı hám Apple ishinde de-fakto ishki elektron pochta xızmetine aylandı.

AppleLinktiń «artqı tárepi» GE Information Services tárepinen xosting etildi, ol Appleden jılına shama menen 300,000 dollar alatuǵın edi, sonday-aq aqırǵı paydalanıwshılardan kúnlik sistemaǵa kiriw ushın 15 dollarǵa shekem tólem alatuǵın edi. Apple bir neshe márte jaqsıraq stavka boyınsha kelisiwge háreket etti, biraq GE basqa xızmetke ótiw Applege onnan da qımbatqa túsetuǵının bilip, bahalardı tómenletiwden bas tarttı.

Degen menen, Apple ózgerisler kirgize basladı. eWorld payda bolmasınan aldın, Apple AppleLink Personal Edition atlı tutınıwshıǵa baǵdarlanǵan onlayn qollap-quwatlaw xızmetin baslaǵan edi. Eski sistemaǵa tek atı menen ǵana baylanıslı bolǵan bul xızmetti Quantum Computer Services basqardı, ol aldın Commodore 64 jeke kompyuteri ushın Q-Link onlayn xızmetin shólkemlestirgen edi. Quantum-nıń Stiv Keysi Appledi jańa tutınıwshı xızmetin basqarıwǵa kóndiriw ushın úsh ayǵa Kaliforniyaǵa kóshti. 1987-jılı Apple Quantum-ǵa xızmetti basqarıwǵa ruqsat berdi hám olarǵa Apple logotibin paydalanıw huqıqın berdi. Apple sistemanıń barlıq paydalanıwshıları ushın 10% royalti aldı, al Quantum xızmetti basqarıw arqalı tabıs taptı.

Tez arada kompaniyalardıń ideologiyaları qarama-qarsılıqqa ushıradı. Quantum AppleLink programmalıq támiynatın jańa Mac-ler menen birge usınıwdı hám onı tikkeley marketing arqalı tarqatıwdı qáledi. Sol waqıtta Apple sistemaǵa tiyisli bolmaǵan programmalıq támiynattı biypul beriwge isenbeytuǵın edi. Bul Appledıń qatań dizayn kórsetpeleri menen birge, Quantum-nıń aqır-aqıbetinde óz shártnamasın toqtatıwına alıp keldi. Biraq, Stiv Keys júdá paydalı shártnama dúzgen edi, ol Quantum-ǵa Apple logotibin paydalanıw huqıqın berip, Applediń óz onlayn xızmetin marketing etiwine tosqınlıq etti.

1991-jılı Quantum atı America Online (AOL) dep ózgertildi hám xızmet JK hám Macintosh paydalanıwshıları ushın ashıldı. Apple GE menen shártnamasınan shıǵıwdı qáledi, sebebi ol únemlegennen álleqayda kóbirek aqsha jumsap atır edi hám AOL-dıń xızmetine óziniń tek Mac-ke arnalǵan básekilesin usınıwdı qáledi. Olar GE menen shártnamanı biykar etti hám Onlayn Xızmetler Toparın dúzdi. Topar dáslepki AppleLink Personal Edition programmalıq támiynatın AOL-dan licenziyalap alıp, onı keyinirek eWorld dep atalatuǵın xızmetke aylandırdı. Topar sonıń menen birge AOL menen xızmetti rawajlandırıwǵa járdem beriw ushın kelisim dúzdi hám 1993-jıldı jańa programmalıq támiynat hám usınılatuǵın túrli xızmetler ústinde islewge jumsadı. 1994-jıl 5-yanvardaǵı AOL press-relizine sáykes, eWorld «America Online-nan licenziyalanǵan texnologiya járdeminde jaratılǵan. Eki kompaniya Appledıń onlayn xızmetleri ushın platforma qurıw boyınsha 1992-jıldıń dekabr ayınan berli sheriklik etip keledi, sol waqıtta America Online Applege kompaniyanıń interaktiv xızmetler platformasın paydalanıw ushın eksklyuziv bolmaǵan licenziya bergen edi».

1994-jılı 5-yanvarda Apple 1994-jılǵı Macworld Konferenciya hám Kórgizbesinde eWorld-tı járiyaladı, onda olar qatnasıwshılardı xızmettiń beta-testerleri bolıwǵa shaqırdı. Sol jıldıń 20-iyunında xızmet tolıq iske tústi. eWorld xızmeti aldınǵı AppleLink xızmetleriniń keń texnikalıq hám qollap-quwatlaw arxivleri menen AOL hám CompuServe sıyaqlı dástúriy jámiyetlik xızmetiniń birikpesi edi. eWorld xızmetine tek Mac-ler hám bólek túrde Newton OS qurılmaları arqalı kiriw múmkin edi. Windows versiyasınıń 1995-jılı shıǵıwına wáde berilgen edi; ol hesh qashan dáslepki beta basqıshınan shıqpadı.

## Ózgeshelikleri
Xızmettiń tiykarǵı portalı eWorld programmalıq támiynatı edi. Programmalıq támiynat «qala hákimiyatı» metaforasına tiykarlanǵan bolıp, onda xızmettiń hárbir tarawı bólek «imarat» edi. 400-den aslam media hám texnologiya kompaniyaları xızmette informaciyalıq ónimler jarattı. Bir neshe Mac programmalıq támiynatı hám apparatlıq támiynat kompaniyaları abonentlerge klientlerdi qollap-quwatlaw hám ulıwma ónim informaciyasın usınıw ushın xızmette virtual forumlar ashtı. Tiykarǵı eWorld portalı sonıń menen birge keń kólemli jańalıqlar hám informaciya xızmetlerin de qamtıdı.

Informaciyaǵa kiriwden tısqarı, eWorld-tıń eń kóp paydalanılatuǵın eki tarawı eMail Center hám Community Center boldı. Community Center sóylesiw bólmelerin hám onlayn BBS-ti usındı, onda mıńlaǵan ePeople (eWorld paydalanıwshıları) túrli temalarda sóylesiw ushın jıynaldı. eMail Center virtual pochta bólimi edi. Xızmet sonıń menen birge qollap-quwatlaw hám Apple texnikalıq hújjetlerin de óz ishine aldı.

eWorld 1.1 versiyasında 'Internet On-Ramp' (Internetke Shıǵıw) funkciyalarınıń bir bólimi retinde usınılǵan eWorld Web Browser paydalanıwshılarǵa Internet veb-saytlarındaǵı veb-betlerdi kóriwge múmkinshilik berdi. Brauzerdiń FTP júklew, veb-súwretler hám defolt bas bet adresin sazlaw funkciyaları bar edi. Tiykarǵı eWorld qosımshasınan bólek bolsa da, brauzer tek eWorld baylanısı arqalı isledi, basqa hesh qanday tarmaq yamasa onlayn xızmet arqalı emes.

eWorld-tıń unikal paydalanıwshı tájiriybesi islep shıǵıw toparınıń adam interfeysi toparınıń menedjeri Kleo Xaggins tárepinen islep shıǵıldı. Kleo sonıń menen birge eWorld atın da oylap taptı. Ózgeshe illyustraciyalar Mark Druri tárepinen jaratıldı. Islep shıǵıw toparına Skott Konvers, al ónim basqarıw toparına Richard Gingras basshılıq etti. Appledaǵı eWorld joybarın Piter Fridman basqardı.

## Páseńlew
Xızmet ayına $8.95 turdı, oǵan eki biypul túngi yamasa dem alıs kúni saatı kirdi. Keyingi saatlar $4.95, al jumıs kúnleri (tańǵı 6-dan keshki 6-ǵa shekem) saatları $7.95 turdı. Apple dáslep talaptı basqarıw ushın bahanı joqarı usladı, biraq talap payda bolmaǵanda bahanı hesh qashan tómenletpedi. Xızmettiń birinshi jılınan keyin eWorld-tıń 90,000 abonentleri boldı. 1995-jılı sheklengen Internet xızmeti qoljetimli boldı, hám 1995-jıldıń sentyabr ayına kelip xızmettiń 115,000 abonentleri boldı, bul AOL-dıń 3.5 million abonentlerine (sonıń ishinde AQSHtan tısqarı bir million) salıstırǵanda az edi.

Appledıń marketing hám ilgerletiw háreketleri eń jaqsı jaǵdayda biypárwa boldı. Xızmet tek Macintoshta, sonday-aq Newton qol qurılmasında elektron pochta hám sistema jańalanıwların qollap-quwatlaw menen qoljetimli edi. Apple sol waqıtta qıyın finanslıq jaǵdayda edi hám bas direktor Maykl Spindler Onlayn Xızmetler Toparına xızmet ushın áhmiyetli marketing berile almaytuǵının ayttı, sonlıqtan eWorld jańa Mac-ler menen tek jumıs stolındaǵı belgi hám qutıdaǵı broshyura menen shıǵarıldı. Sonıń menen birge, xızmet ushın media marketing de derlik joq edi. Wáde etilgen Windows versiyası Apple basqarıwınıń eWorld-tı Macintosh iyeleri ushın unikal xızmet sıpatında poziciyalaw qararınan keyin shıǵarılmadı.

Apple basshılıǵı ónim AOL ústemlik etip turǵan bazarda sátsizlikke ushıraydı dep sheshti. Kompaniya sonıń menen birge qárejetlerdi de qısqartıp atır edi. 1995-jıldıń iyun ayında kompaniyanıń 1 milliard dollardan aslam orınlanbaǵan buyırtpaları bar edi hám 1995-jıldıń tórtinshi shereginde 68 million dollar zıyan kórdi. 1996-jıldıń yanvar ayında Spindlerden bas direktor lawazımınan ketiw soraldı, onıń ornına National Semiconductor-dıń burınǵı bas direktorı Gil Amelio keldi. Kompaniyanı qaytadan paydaǵa shıǵarıw ushın bir neshe ónimler hám joybarlar toqtatıldı.

1996-jılı 31-martta Tınısh okeanı waqtı menen saat 12:01-de xızmet rásmiy túrde jabıldı. Qalǵan eWorld abonentlerine AOL-ǵa ótiw ushın jeńillikler usınıldı, AOL olsız da óziniń Computing Channel kanalınıń Mac Forumları ishinde Macintoshqa baǵdarlanǵan kontentti jaylastırıp kelgen edi. eWorld/AppleLink texnikalıq qollap-quwatlaw arxivleri Applediń veb-saytına kóshirildi. Onlayn Xızmetler Toparı tarqatılǵanda, onıń kóp aǵzaları Appledan ketti. Piter Fridman aqır-aqıbetinde Kris Kristensen hám Djenna Vudul menen birge TalkCity sóylesiw veb-saytın shólkemlestirdi. Skott Konvers Paramount Pictures Digital Entertainment Division-da joqarı lawazımlı basshı boldı. Djeyms Ayzeks Danger Inc.-ke qosıldı (2008-jılı Microsoft tárepinen satıp alındı). Richard Gingras hám Djonatan Rozenberg jańa shólkemlestirilgen keń polosalı kiriw kárxanası @Home Network-ke qosıldı.

2024-jıldıń fevral ayına kelip, toqtatılǵanınan 28 jıl ótkennen soń, eWorld.com veb-saytına kiriwge háreket etiw ele de avtomatik túrde apple.com bas betine qayta baǵdarlanadı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__