Djon Xyuz (kinorejissyor)

**Kishi Djon Uaylden Xyuz.** *([[Inglis tili|ingl]]. John Wilden Hughes Jr.; 1950-jıl [[18-fevral]] — [[2009]]-jıl 6-avgust)* — amerikalı kinorejissyor, prodyuser hám scenarist bolǵan. Ol óz karerasın 1970-jılı National Lampoon jurnalı ushın házil esseler hám gúrrińler jazıwdan baslaǵan. Keyin ol Gollivudta 1980 hám 1990-jıllardıń eń tabıslı komediya filmlerin jazıw, prodyuserlik etiw hám rejissyorlıq etiw menen shuǵıllandı. Ol "On altı sham", "Tańǵı klub", "Ájayıp ilim", "Ferris Byullerdiń bos kúni", "Samolyotlar, poezdler hám avtomobiller", "Onıń balası bar", hám "Dayı Bak" sıyaqlı filmlerge rejissyorlıq etken, sonday-aq "National Lampoon-nıń demalısı", "Mister Mam", "Qızǵısh kiyimdegi sulıw", "Ullı tábiyat", "National Lampoon-nıń rojdestvo demalısı", "Úyde jalǵız", "Gollandiyalı" hám "Betxoven" filmleriniń scenariylerin jazǵan.

Xyuzdiń kópshilik shıǵarmaları Chikagodaǵı qıyalıy Shermer joqarı mektebinde ótip, jasóspirimlerdiń erjetiw dáwiri haqqındaǵı komediya filmleri edi. Bul jıllardaǵı onıń eń ataqlı qaharmanlarınıń kóbisi Molli Ringuold ushın jazılǵan. 2009-jıldıń jazında Nyu-York qalasında tańǵı seyil waqtında Xyuz júrek talmasınan qaytıs boldı. Onıń óliminen keyin, kóplegen adamlar, sonıń ishinde 82-Oskar sıylıqları saltanatında Ringuold, Metyu Broderik, Entoni Maykl Xoll, Chevi Cheyz hám Makoley Kalkin sıyaqlı onıń menen islesken aktyorlar onıń miyrasın húrmet penen eske aldı. Xyuzdiń karerasın rawajlandırıwǵa járdem bergen aktyorlar qatarına Maykl Kiton, Xoll, Bill Pakston, Broderik, Kalkin hám Brat Pak toparınıń aǵzaları kiredi.

## Jaslıq dáwiri hám bilimi
Xyuz 1950-jılı 18-fevralda Michigan shtatınıń Lansing qalasında tuwılǵan. Onıń anası Marion Krouford qayırqomlıq jumısları menen shuǵıllanǵan, al ákesi Djon Xyuz úlken satıw tarawında islegen. Ol jalǵız ul bala bolıp, úsh qız qarındası bolǵan. Ómiriniń dáslepki on eki jılın Michigan shtatınıń Gross-Poynt qalasında ótkizip, sol jerde Detroyt Red Uingz komandasınıń oń qanat hújimshisi Gordi Xoudıń ıqlasbenti bolǵan. Xoudıń ózi jibergen №9 forması keyinirek Xyuzdiń 1986-jılǵı "Ferris Byullerdiń bos kúni" filminde kórnekli orın alǵan. Xyuz ózin "biraz tınısh" dep táriyiplegen:

Men tiykarınan qızlar hám jası úlken adamlar jasaytuǵın awılda óstim. Meniń jasımdaǵı balalar joq edi, sonlıqtan kóp waqıttı jalǵız ótkizip, hár túrli nárselerdi elesletetuǵın edim. Hám hár saparı bir jerge jaylasıp atırǵanımızda, biz kóship ketetuǵın edik. Jetinshi klassta ómir jaqsı bola baslaǵanda, biz Chikagoǵa kóship kettik. Men úlken joqarı mektepke bardım hám hesh kimdi tanımaytuǵın edim. Biraq sońınan The Beatles payda boldı hám pútkil ómirimdi ózgertti. Keyin Bob Dilannıń "Bringing It All Back Home" albomı shıqtı hám meni shınında da ózgertti. Piyshembi kúni men bir adam edim, al juma kúni basqa adamǵa aylandım. Meniń qaharmanlarım Dilan, Djon Lennon hám Pikasso edi, sebebi olardıń hárbiri óz tarawın alǵa ilgerletti, hám ózlerin qolaylı sezgen waqıtta, olar bárhama alǵa ilgerlewdi dawam etti.

1963-jılı Xyuzdiń shańaraǵı Chikagonıń shetki aymaǵı Nortbrukqa kóship keldi. Sol jerde onıń ákesi tom jabıw materialların satıw menen shuǵıllandı. Xyuz dáslep Grouv orta mektebinde oqıdı, keyin Glenbruk Arqa orta mektebine ótti, bul mektep oǵan keyinirek ataq áperiwshi filmleri ushın ilhamlandırdı. Ol orta mektepte óziniń bolajaq hayalı, Nensi Lyudvig penen tanıstı. Jasóspirim waqtında Xyuz filmlerge qashıw jolı sıpatında qaradı. Balalıq dostı Djekson Petersonnıń aytıwınsha, "Onıń ata-anası onı kóp sınǵa alatuǵın edi (...) Ol [Marion] Djonnıń islegisi kelgen nárselerin sınǵa alatuǵın edi". Xyuz Bitlz toparınıń fanatı bolǵan hám tap filmler hámde "Rat Pack" haqqında kóp nárse bilgen.

## Karerası

### 1970–1981: Ataq-abırayǵa erisiw
Arizona universitetin taslaǵannan keyin, Xyuz Rodni Dendjerfild hám Djoan Rivers sıyaqlı belgili artistlerge háziller sata basladı. Xyuz óz házillerin paydalanıp, 1970-jılı Chikagodaǵı Needham, Harper & Steers firmasında, al 1974-jılı Leo Burnett Worldwide firmasında reklama tekstin jazıwshı lawazımında tómen dárejeli jumısqa kirdi. Usı dáwirde ol keyin ataqlı bolǵan Edge "Kredit kartası menen qırınıw sınawı" reklama kampaniyasın jarattı.

Xyuzdıń Virginia Slims esabındaǵı jumısı onı kóbinese Nyu-York qalasındaǵı Philip Morris bas ofisine alıp baratuǵın edi, bul oǵan National Lampoon jurnalınıń ofislerine barıw imkaniyatın berdi. Kóp uzamay Xyuz turaqlı avtorǵa aylandı; redaktor P. J. O'Rurk "Djon sonshelli tez hám sonshelli jaqsı jazǵanlıqtan, aylıq jurnal oǵan erise almaytuǵın edi" dep esledi.Xyuzdıń balalıǵındaǵı shańaraq sayaxatlarınan ilhamlanǵan dáslepki gúrrińleriniń biri keyinnen National Lampoon's Vacation filminiń tiykarına aylanatuǵın "Vacation '58" boldı.

### 1982–1986: Úlken jetiskenlik hám jasóspirim filmleri
Onıń birinshi avtor retinde kórsetilgen scenariyi National Lampoon's Class Reunion jurnalında islep júrgen waqtında jazılǵan. Nátiyjede shıqqan film National Lampoon's Animal House filminiń úlken jetiskenligin qaytalanıw ushın flagmannıń ekinshi áwmetsiz urınısı boldı. Biraq, Xyuzdıń sol baspa ushın keyingi scenariyi, National Lampoon's Vacation, 1983-jılı úlken xitke aylandı. Bul, sol jılı Xyuzdıń basqa scenariyi, Mr. Mom-nıń jetiskenligi menen birge, oǵan Universal Pictures penen úsh filmlik kelisim alıp keldi.

Xyuzdıń rejissyorlıq debyutı, Sixteen Candles (1984), 1984-jılı shıqqanda, sol waqıtta jasalǵan Porky's-ten ilhamlanǵan komediyalardan ayırmashılıǵı, óspirimlik dáwirin hám orta mektep ómiriniń sociallıq dinamikasın ádil súwretlewiniń arqasında derlik bir awızdan maqtawǵa iye boldı. Bul onıń orta mektep ishinde yaki átirapında bolıp ótken óspirimlik ómiri haqqındaǵı bir qatar jumıslarınıń birinshisi boldı, olardıń qatarına ol jazǵan hám rejissyorlıq etken The Breakfast Club (1985), Weird Science (1985) hám Ferris Bueller's Day Off (1986), sonday-aq ol jazǵan hám prodyuserlik etken Pretty in Pink (1986) hám Some Kind of Wonderful (1987) kiredi.

### 1987–2008: Jasóspirim filmlerinen tısqarı
Tek jasóspirim filmlerin islewshi retinde tanılıp qalıwdan qashıw ushın, Xyuz 1987-jılı Stiv Martin hám Djon Kendi bas rollerdi oynaǵan xit komediya "Samolyotlar, poezdler hám avtomobiller" filmin jazıw, rejissyorlıq etiw hám prodyuserlik etiw arqalı basqa janrlarǵa ótti. Onıń keyingi jumısları sınshılar tárepinen sonshelli jaqsı qabıl etilmedi, Xyuz jazǵan hám prodyuserlik etken "Gollandiyalı" (1991) sıyaqlı filmler prokatta tómen nátiyje kórsetti. Biraq, "Dayı Bak" hám "National Lampoon-nıń Rojdestvolıq dem alısı" sıyaqlı filmler xalıq arasında tanımalı boldı. Onıń rejissyor retindegi sońǵı filmi 1991-jılǵı "Buyra shashlı Syu" boldı. Sol waqıtqa kelip, 1991-jılı onıń John Hughes Entertainment óndiris kompaniyası 20th Century Fox hám Warner Bros. penen túrli kelisimlerge qol qoyǵan edi.

Aktyor Djon Kendi Xyuz jazǵan, rejissyorlıq etken yaki prodyuserlik etken filmlerinde kóplegen este qalarlıq roller jarattı, olardıń qatarında "National Lampoon-nıń dem alısı" (1983), "Samolyotlar, poezdler hám avtomobiller" (1987), "Ullı ashıq hawa" (1988), "Dayı Bak" (1989), "Úyde jalǵız" (1990), "Karera imkaniyatları" hám "Jalǵız ǵana" (ekewi de 1991) bar. Jıllar dawamında Xyuz hám Kendi jaqın doslıq qarım-qatnasın ornattı. Xyuz 1994-jılı Kendidiń júrek talmasınan birden qaytıs bolǵanınan qattı qayǵırdı. "Ol Kendini qanshelli jaqsı kóretini haqqında kóp sóylesti — eger Kendi uzaǵıraq jasaǵanda, men oylayman, Djon rejissyor retinde kóbirek film islegen bolar edi", — dedi Xyuzdıń dostı Vins Von.

Xyuzdıń eń úlken kommerciyalıq tabısı ol jazǵan hám prodyuserlik etken "Úyde jalǵız" (1990) filmi menen keldi. Bul film shańaraǵı Rojdestvoǵa ketip baratırǵanda abaysızda úyde qalıp ketken bala haqqında bolıp, onı ózin hám úyin eki nadan urıdan qorǵawǵa májbúr etedi. Xyuz "Úyde jalǵız" filminiń birinshi jobasın barjoǵı toǵız kún ishinde juwmaqladı. "Úyde jalǵız" 1990-jıldıń eń kóp payda keltirgen filmi boldı hám hár qıylı waqıttıń eń tabıslı janlı shańaraq komediyası bolıp qalmaqta. Ol 1992-jılı "Úyde jalǵız 2: Nyu-Yorkte joǵalǵan" hám 1997-jılı "Úyde jalǵız 3" filmleri menen dawam etti. Ol usı waqıt ishinde jazǵan hám prodyuserlik etken keyingi filmleriniń ayırımlarında da "Úyde jalǵız" formulasınıń elementleri bolǵan, sonıń ishinde tabıslı "Denis-qáwip qáteri" (1993) hám prokatta sátsizlikke ushıraǵan "Balanıń seyil kúni" (1994) bar. Ol sonday-aq Aleksandr Dyumanıń "Monte-Kristo grafı" romanınıń bas qaharmanınıń atınan keyin Edmon Dantes (yaki Dantes) psevdonimı boyınsha scenariyler jazǵan. Dantes laqap atı menen jazılǵan scenariyler qatarına "Manxettendegi xızmetshi", "Burǵılawshı Teylor" hám "Betxoven" kiredi.

## Jeke ómiri
1970-jılı, 20 jasında Xyuz mektepte tanısqan Nensi Lyudvigke úylendi. Olardıń eki balası bolǵan: Djon Xyuz III (1976-jılı tuwılǵan) hám Djeyms Xyuz (1979-jılı tuwılǵan). Olar Xyuzdiń 2009-jılı qaytıs bolıwına shekem birge bolǵan. Nensi Xyuz 2019-jıl 15-sentyabrde qaytıs boldı. 

## Keyingi ómiri
1994-jılı Xyuz jámiyetlik kózden jasırınıp, Chikago átirapına qaytıp kóshti. Kelesi jılı Xyuz hám Rikardo Mestres, ekewi de Uolt Disney Pictures penen óndiris kelisimlerine iye bolıp, qısqa múddetli birlesken kárxana óndiris studiyası Great Oaks Entertainment dúzdi. Xyuz Chikagoda islegen, al Mestres Los-Andjeleste jaylasqan edi. Kompaniya "Djek", "101 dalmatin" hám "Flabber" filmlerin islep shıǵardı, biraq Xyuz hám Mestres 1997-jılı sherikligin toqtattı. Xyuz hám Mestres arasındaǵı sheriklik sheńberinde islep shıǵarılǵan 1998-jılǵı "Reach the Rock" filmi keyin "Gramercy Pictures kompaniyasınıń Djon Xyuz hám Rikardo Mestres óndirisi" dep kórsetildi.

Keyingi jılları Xyuz ǵalaba xabar qurallarına siyrek intervyu berdi, tek 1999-jılı "Reach the Rock" filminiń saundtrek albomın reklama etiw ushın bir neshe intervyu berdi. Albomdı Xyuzdiń ulı, Djon Xyuz III dúzgen hám onıń ulınıń Chikagodaǵı Hefty Records studiyasında shıǵarılǵan. Ol jáne de 1999-jılı DVD formatında shıqqan "Ferris Bueller's Day Off" filmi ushın audio kommentariy jazıp aldı.

## Qaytıs bolıwı
2009-jılı 5-avgustta Xyuz hám onıń hayalı ulı Djeyms hám jańa tuwılǵan aqlıǵın kóriw ushın Nyu-York qalasına bardı. Djeymstiń aytıwınsha, ákesi sol kúni keshte jaqsı densawlıqta kóringen hám shańaraq kelesi kúnge jobalar dúzgen. 6-avgust kúni azanda Xyuz Manxettendegi Batıs 55-kóshedegi miymanxanasınıń janında seyil etip júrgende júrek talmasına ushıradı. Ol tez arada Ruzvelt emlewxanasına jetkerildi, biraq sol jerde 59 jasında qaytıs bolǵanı anıqlandı. Xyuzdiń jerlew máresimi 11-avgustta Chikagoda ótkerildi; ol Leyk-Forest qábiristanına jerlendi. Oǵan onıń hayalı, eki balası hám aqlıqları qatnastı.

## Derekler
 

__MAZMUNDATQIZW__
__BÖLİDİMÖNDEMEW__