open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Clascal

**Clascal** — bul 1983-jılı Apple Computer kompaniyasınıń Jeke Ofis Sistemaları (POS) bólimi (keyinirek Lisa bólimi, sońınan 32-bitli Sistemalar bólimi dep qayta atalǵan) tárepinen islep shıǵılǵan obyektke baǵdarlanǵan programmalastırıw tili (hám oǵan baylanıslı toqtatılǵan kompilyator). Clascal Lisa operaciyalıq ortalıǵı Lisa Office System ushın qosımshalar programmalastırıw maqsetinde qollanılǵan.

Dáslep Apple II-de ámelge asırılǵan UCSD Pascal modeline qaytıp kelgen Lisa Pascal dıń keńeytpesi retinde islep shıǵılǵan bul til Xerox Palo Alto Izertlew Orayınıń (PARC) Smalltalk-80, v1 (burın Lisa-ǵa kóshirilgen) shıǵarılıwınan hám Modula dan kúshli tásirlengen. Larri Teslerdiń aytıwınsha, Clascal Appledıń Smalltalk versiyasınıń ornına islep shıǵılǵan, sebebi ol «júdá áste» edi hám Smalltalk sintaksisi usınǵan tájiriybe kópshilik adamlar ushın júdá tanıs emes edi.

Clascal 1985-jılı Apple Macintoshta Obyekt Paskal ushın tiykar boldı. 1986-jılı Lisanıń jabılıwı menen, Pascal hám Object Packal C hám C++ tilleri menen tolıq almastırılǵanǵa shekem, bir neshe jıl dawamında Macintosh Programmer's Workshop ta sistemalar hám qosımshalar islep shıǵıw ushın qollanılıwı dawam etti. MacApp qosımsha freymvorkı dáslep Clascal da jazılǵan Toolkitke tiykarlanǵan.

Object Pascal, óz gezeginde, Borland tıń Delphi tili ushın tiykar boldı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Farhad Fatkullin

**Farhad Nail Fatkullin** (; 1979-jıl 2-noyabr, Kazan) — tatarstanlı-rossiyalı jámiyet belsendisi, Rossiya Federaciyasınıń rus tilinde sóylespeytuǵın xalıqları arasında Wikimedia háreketin úgit-násiyatlaw boyınsha jumısı menen tanılǵan. Ol Wikimania 2018 dawamında Jimmy Wales tárepinen «Jıldıń eń jaqsı Wikimediashısı» dep járiyalandı. Ol burın Tatarstannıń burınǵı Prezidenti Mintimer Shaimievtiń tusında islegen professional sinxron awdarmashı.

## Ómirbayanı

Fatkullin 1979-jılı 2-noyabrde Kazan qalasında tuwılǵan. Úylengen, eki perzenti bar.

## Tálim alıwı
* 1986-1993-jıllar: Francuz tilin tereń úyreniwshi 123-sanlı Kazan joqarı mektebi.
* 1993-1997-jıllar: Ertuǵrul Gazi atındaǵı tatar-túrk orta mektebi, Kazan qalası.
* 1995-1997-jıllar: Kleyton orta mektebi, Missuri, AQSH.
* 1997-2002-jıllar: Kazan mámleketlik finans-ekonomika institutı, Ekonomika predpriyatiya — Finans basqarması.
* 2004-2008-jıllar: Jámiyetlik-gumanitarlıq bilimler institutı, Kazan, awdarıwshılıq fakulteti.

Ol tatar, rus, inglis, francuz, túrk hám italyan tillerine sóyleydi hám awdarma isley aladı.

### Miynet jolı
Kazan mámleketlik finans-ekonomika institutı (Rossiya) hám Kanton qalasındaǵı Nyu-York mámleketlik universitetinde (AQSh) «Táwekelshiliklerdi basqarıw» (inglis tilinde) páni oqıtıwshısı.

Tatarstan Respublikası Prezidenti Administraciyası Mámleketlik protokol bóliminiń awdarma sektorı dilmashı. Atap aytqanda, ol 2009-jılı Hillary Clinton Tatarstanǵa saparı waqtında anglichan-tatar tilleri boyınsha sinxron awdarmashı wazıypasın atqarǵan.

Kóplegen siyasiy, aǵartıwshılıq, mádeniy hám isbilermenlik ilajlarında basqa da kóplegen awdarma jumısların ámelge asırǵan.

2020-jılı Tatarstan Prezidenti Rustam Minnixanov tárepinen 35 joqarı dárejedegi til hám mádeniyat qánigelerinen ibarat Tatar tilin saqlaw hám rawajlandırıw komissiyasına kirgizilgen.

## Wikimedia joybarlarında

* Selet WikiSchool
* 
* Wikimedia tatar tili jámiyeti paydalanıwshılar toparı
* 
* Tatarsha Wikipedia

Farhad Wikimedia global háreketi hám Rossiya aymaǵındaǵı tillerdegi Wikipedialardı rawajlandırıw menen baylanıslı kóplegen volontyorlıq baslamalarında qatnasadı. 2018-jılı Keyptaundaǵı Wikimaniada Jimmy Wales tárepinen «[Jıldıń eń jaqsı Wikimediashısı» sıylıǵı járiyalanǵan waqıtta Farhad óz úyinde bir waqıttıń ózinde Wikimaniadan rus Wikipediashıları ushın tuwrıdan-tuwrı efirdi awqam ushın kewilli dilmash sıpatında awdarıw menen bánt edi (óziniń sıylıqlanıwın bilmegen halda).

Fatkullin [Wikimedia Rossiyanıń aǵzası hám qońsı Bashqurtstannıń Wikigrannies wiki-usergroup penen birge islesiwdi dawam ettiredi.

## Derekler

### Inglis tilindegi intervyular
*  — Wikipedia ''Signpost'', August 30, 2018
* 
* Set of video interviews on Facebook (August 17, 2018)
* Farhad Fatkullin, 2018 Wikimedian of the Year, looks back on his successes and forward to what's next — Wikimedia News, August, 14 2019

## Sırtqı siltemeler

* Inglis tilindegi jeke web-saytı
* Rus tilindegi jeke web-saytı
Omar Súyirbek ulı

**Omar Súyirbek ulı** (Омар шайыр, Омар Сүйирбек улы; 1879—1922) — shayırdıń ómirbayanına derek maǵlıwmatlardı eń aldı me-nen onıń qosıqlarınan tabamız. Usı maǵlıwmatlar boyınsha Omar Súyirbek ulı Aral teńiziniń qubla betinde «Samay» atawına jaqın jerde gedey shańaraqta tuwılǵan. Shayırdıń tuwılıp ósken jeri házirgi Moynaq rayonındaǵı Qazaqdárya átirapındaǵı Terbenbes, Ayırsha, Jańasuw, Uzınqayır degen jerler. Bul jerler Kúnxoja, Ótesh shayırlardıń qosıqlarında da kóp tilge alınadı.Omar shayır da tuwılıp ósip, ómir súrgen mákanı sıpa-tında bul jerlerdiń atın jiyi-jiyi tilge aladı. Usı tuwılıp ósken jerlerine arnalǵan shayırdıń «Ayırsha», «Jańasuw» degen birneshe qosıqları bar. Shayırdıń «Kemal» degen qosıǵında da: 

Há, jaylawım Uzınqayır,

Dep jazadı Omar shayır... — 

degen qatarlardı kóremiz.

Omardıń ákesi de óziniń barlıq ómirin joqshılıqta hám kemtarlıqta ótkergen miynet adamlarınıń biri sıpatında kózge túsedi.Shayır «Ne payda?» qosıǵında óziniń awır turmısın súw-retlew menen birge ata-anasınıń da ózi sıyaqlı qıyın tur-mısta jasaǵanlıǵın eskertedi: Oylan, seniń ata-anań ne kórdi,Kún kórip awılda qalaysha júrdi, Bay bolıp Edenbay oǵan ne berdi, Sonsha jılǵı júrgenińnen ne payda? Shayırdıń qanday awır turmıs keshirgenligi haqqında onıń hárbir qosıǵında ayqın maǵlıwmatlar berilgen.Bul maǵlıwmatlar boyınsha ómir boyı kisige jallanıp xızmet etiw menen turmıs keshirgen.Shayırdıń qosıqlarında basqa jallanba miynet adamlarınıń awır turmısın súwretlew menen birge óziniń de solardıń birewi sıpatında miynet haqısın ala almay júrgenligi ashıqtan-ashıq súwretlengen. Shayır óz miynet haqısın talap etip, Izim, Biysenbay, Ermekbay, Oraz hám basqa da baylarǵa arnap qosıqlar jazǵan.Xalıq arasında saqlanıp qalǵan maǵlıwmatlar boyınsha Omar shayır Qazalı, Aqmeshit táreplerge de barıp temir jol qurılısında jumıs islegen. Qazaqlar arasında da bolıp baylarǵa jallanıp miynet etken. Ózi tuwılıp ósken jerinde balıqshılıq penen de shuǵıllanǵan. Lekin, shayır qayda barıp jumıs islep, qanday kásip penen shuǵıllansa da, mútájliktiń, sociallıq teńsizliktiń qısqısında turmıs keshiredi.Shayır «Kerek emes» degen qosıǵında dáslep Biysenbay degen aǵayininiń qolında jallanıp jumıs islegenligin: «Atam ólgennen keyin, aǵayin dep barıp edim, jumıs isletip, biraq aldap haqımdı bermediń», deydi. Bul jaǵdaydı qosıqta bılay súwretlegen: 

Biysenbay jediń haqımdı, 

Ant ishkeniń kerek emes,

Bayladıń meniń baǵımdı,

Ol aytqanıń kerek emes.

Shayırdıń qanday awır turmıs keshirgenligi haqqında onıń hárbir qosıǵında ayqın maǵlıwmatlar berilgen. Bul maǵlıwmatlar boyınsha ómir boyı kisige jallanıp xızmet etiw menen turmıs keshirgen.
Maǵlıwmatlardı qayta tiklew

Esaplaw texnikasında **maǵlıwmatlardı qayta tiklew** — óshirilgen, paydalanıw múmkin bolmaǵan, joǵalgan, buzılǵan, zıyanlanǵan yamasa qayta jazılǵan maǵlıwmatlardı ekilemshi saqlaǵıshtan alıp taslanatuǵın media yamasa fayllardan, olarda saqlanǵan maǵlıwmatlardan ádettegi usılda paydalanıw múmkin bolmaǵanda alıp taslaw procesi. Maǵlıwmatlar kóbinese ishki yamasa sırtqı qattı disk diskovodları (HDDs), qattı deneli disk diskovodları (SSD), USB flesh-diskler, magnit lentaları, CDs, DVD, RAID kishi sistemaları hám basqa elektron qurılmalar sıyaqlı saqlawshılardan alınadı. Saqlaw qurılmalarınıń fizikalıq zıyanlanıwı yamasa fayl sistemasınıń logikalıq zıyanlanıwı sebepli onıń xost operacion sisteması (OS) tárepinen ornatılıwına tosqınlıq bolǵanlıǵı sebepli tiklew talap etiliwi múmkin.

Qattı disk qurılmaları funkcional bolıp, biraq paydalanıwshı yamasa avtomatikalıq OS olarda saqlanǵan maǵlıwmatlardı alıp alıw yamasa olarǵa kiriw imkaniyatı bolmasa, logikalıq buzılıwlar júz beredi. Logikalıq buzılıwlar injenerlik chipınıń buzılıwı, tosıqlardıń joǵalıwı, programmalıq támiyinleniwdiń buzılıwı, formatlaw/qayta ornatıw procesindegi buzılıwlar sebepli júz beriwi múmkin.

Maǵlıwmatlardı tiklew júdá ápiwayı yamasa texnikalıq qıyınshılıq bolıwı múmkin. Sonıń ushın da bul tarawǵa qánigelesken arnawlı programmalıq támiynat kompaniyaları bar.

## Fizikalıq zıyan
Hár qıylı nasazlıqlar saqlawshılardıń fizikalıq zıyanlanıwına alıp keliwi múmkin, bul insanlardıń qáteleri hám tábiyǵıy apatshılıqlar nátiyjesinde júzege keliwi múmkin. CD-ROMlardıń metall astarı yamasa boyaw qatlamı sızıp taslanıwı múmkin; qattı diskler bası sınıp qalıwı, PCB islemey qalıwı, motorlar isten shigiwi sıyaqlı kóplegen mexanikalıq nasazlıqlardan azap shegiwi múmkin; lentalar tek sınıp qalıwı múmkin.

## Derekler
Ottıq (Toń rayonı)

**Ottıq** — Qırǵızstannıń Íssıkól wálayatı Toń rayonıdaǵı awıl. Ulakol awıl okrugı quramına kiredi.

## Xalqı
2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına bola, aymaq xalqı 1 581 adamdı quraydı.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
Giresun (wálayat)

**Giresun wálayatı** (, ; ) — Túrkiyanıń Qara teńiz boyındaǵı wálayatı. Oǵan tutas wálayatlar: shıǵısta Trabzon, qubla-shıǵısta Gümüşhane, qublada Erzincan, qubla-batısta Sivas, batısta Ordu wálayatı. Maydanı 6972 km², xalqı 450 862 adam (2022). Licenziya belgisiniń kodı — 28.

## Demografiya
Wálayatta, tiykarınan, chepni túrkleri, sonday-aq, ayırım awıl hám qalalarda cheveneburi gruzinleriniń azshılıǵı dástúriy túrde jasaydı.

Kóshiw sebepli Giresunnıń ishinen kóre sırtında kóbirek giresunlılar jasaydı.

## Geografiyası
Giresun — Qara teńiz jaǵasına jaqın bolǵan diyqanshılıq wálayatı hám onıń tómengi aymaqları. Giresun xalıq qosıǵında «Qasımda bolmasań, bir dana ǵoza jemeymen» delinedi, ekinshisinde bolsa ǵoza aǵashı astında atıp óltirilgen ashıq haqqında sóz etiledi.

Biyik tawlı aymaqlardı toǵay hám jaylawlar qaplaydı, ayırım jerlerde mıs, cink, temir hám basqa metallar qazıp alınadı. Taw awılları alıs, jolları tómen, basqa da infrastruktura joq. Bálentlikler diyqanshılıqtıń kópshilik túrleri ushın júdá tik, nátiyjede mákke nanı dástúriy awqat bolıp esaplanadı, sebebi biyday jetistiriw múmkin emes.

## Rayonları

Mardin wálayatı 16 rayonǵa bólingen:

* Alucra
* Bulancak
* Çamoluk
* Çanakçı
* Dereli
* Doğankent
* Espiye
* Eynesil
* **[[Giresun (rayon)|Giresun]]**
* Görele
* Güce
* Keşap
* Piraziz
* Şebinkarahisar
* Tirebolu
* Yağlıdere

## Mádeniyat
Giresun wálayatı mádeniy jaqtan arqadan qublaǵa qaray eki aymaqqa bólinedi. Arqa Giresun qońsı Ordu hám Trabzon mádeniyatı menen derlik birdey, qubla Giresun bolsa (Şebinkarahisar aymaǵı) qońsı Sivas wálayatı hám Oraylıq Anatoliya aymaǵına ádewir jaqın. Arqa bólimi wálayattıń ekonomikalıq hám demografiyalıq tárepleriniń kópshiligin basqarıwı sebepli, wálayattıń qublası itibardan shette qalmaydı.

## Derekler
Tokat (wálayat)

**Tokat wálayatı** () — Túrkiya arqasında jaylasqan wálayat. Maydanı 10 042 km², xalqı 596 454 (2022). Oǵan qońsılas bolǵan wálayatlar arqa-batısta — Amasya, qubla-batısta — Yozgat, qubla-shıǵısta — Sivas, arqa-shıǵısta — Ordu. Paytaxtı Ankara qalasınan 422 kilometr qashıqlıqtaǵı Orta Qara teńiz boyınıń ishkerisinde jaylasqan Tokat qalası. Gubernator — 2022-jılı tayınlanǵan Numan Hatipoğlu.

## Geografiyası
Deveci tawlarınıń oraylıq bóleginiń arqa janbawırlarınan baslanıp, shep tárepte Yeşilırmakqa qosılatuǵın qala dárya oypatınıń janbawırında jaylasqan bolıp, Oraylıq Qara teńiz boyı hám Oraylıq hám Shıǵıs Anatoliyanı baylanıstıratuǵın áhmiyetli jollardıń kesilispesinde, júdá oylı-bálentli aymaqta jaylasqan. Wálayattıń ulıwma maydanı 10 042 km²di quraydı. Teńiz qáddinen 623 m biyiklikte jaylasqan. Geografiyalıq koordinatalar 39° 51' - 40° 55' arqa keńlikler hám 35° 27' - 37° 39' shıǵıs boylıqlar aralıǵında jaylasqan.

## Rayonları

Mardin wálayatı 12 rayonǵa bólingen:

* Almus
* Artova
* Başçiftlik
* Erbaa
* Niksar
* Pazar
* Reşadiye
* Sulusaray
* **[[Tokat (rayon)|Tokat]]**
* Turhal
* Yeşilyurt
* Zile

## Ekonomikası
Tokat xalqı diyqanshılıq, sharwashılıq hám sawda-satıq penen kún kóredi. Qala óziniń turaqlı qala dúzilisi, kóplegen tábiyǵıy gózzallıqları hám ekonomikalıq sawda sharayatları menen tınısh turmıs ushın ideal qala bolıp esaplanadı. Ekonomikası awıl xojalıǵı hám sharwashılıqqa tiykarlanǵan. Tokattıń sawdası hám sanaatı qala orayında jámlengen. «Tokat» shólkemlestirilgen sanaat zonası — qalanıń birden-bir sanaat jumısı dawam etip atırǵan aymaq. Geografiyalıq jaylasıwı menen awıl xojalıǵına qolaylı qala. Awıl xojalıǵı ónimlerin jetistiriwde pomidor, burısh, chereshnya, kartoshka, júzim hám qant láblebisi aymaqlıq óndiriste eń úlken úleske iye bolǵan ónimler bolıp esaplanadı.

## Galereya

Image:Niksar,KaleSW.jpg|Niksar, Tokat
Image:Gök Medrese at Tokat.jpg|Gök Medrese
Image:Tokat tiles 1.jpg|Gök Medreseden polixrom plitkalar
Image:Masat2.jpg|Mashat Xuyuk — xett arxeologiyalıq esteligi
Image:Atatürk Evi - Tokat 03.JPG|Atatúrk úy muzeyi
Image:Tokat Mevlevihanesi 06.JPG|Tokat Mevlevihanesi


## Derekler
Yalova (wálayat)

**Yalova wálayatı** () — Túrkiyanıń arqa-batısında, Marmara teńiziniń shıǵıs jaǵalawında jaylasqan wálayat. Oǵan tutasqan wálayatlar qublada — Bursa, shıǵısta — Kocaeli. Maydanı 798 km² (Túrkiyanıń eń kishi wálayatı), xalqı 296 333 (2022). 1930-jılǵa shekem Yalova átirapı Kocaeli wálayatınıń rayonı bolǵan; 1930-jıldan 1995-jılǵa shekem Istanbul wálayatının bir bólimi bolǵan; 1995-jılda aymaq ajıratılıp házirgi Yalova wálayatına aylandırıldı. Wálayat paytaxtı — Yalova qalası.

## Rayonları

Mardin wálayatı 6 rayonǵa bólingen:

* Altınova
* Armutlu
* Çiftlikköy
* Çınarcık
* Termal
* **[[Yalova (rayon)|Yalova]]**

## Ataqlı jergilikli adamlar
* Muharrem İnce — siyasatshı
* Mehmet Okur — NBA basketbolshısı
* Şebnem Ferah — qosıqshı
* İzel (İzel Çeliköz) — qosıqshı

## Galereya

Image:Yalova-Sudüşen.jpg|Su Düşen sarqıraması, Termal dáryası, Yalova
Image:Karamanlidika-.jpg|Yalova wálayatınıń Elmalık qalasındaǵı qábir tasınan tabılǵan Karamanlı túrk tilindegi jazıw: «ΤΕΚΕ ΟΓΛΟΥ ΧΑΤΖΙ ΓΙΑΝΙ ΓΙΠΤΙΡΑΝ». 1910-jılı Tekeoğlu (yamasa Teke balası) Xadzi Yani tárepinen tapsırılǵan.
Image:Armutlu 7005.jpg|Armutlu keme portı
Image:Bozburun Lighthouse, Armutlu.jpg|Bozburun mayagı, Armutlu
Image:Yalova Market.jpg|Yalovada bir market


## Derekler
Yozgat (wálayat)

**Yozgat wálayatı** () — Túrkiyanıń orayında jaylasqan wálayat. Maydanı 13690 km², xalqı 418 442 adam (2022). Oǵan qońsılas wálayatlar: arqa-batısta Çorum, batısta Kırıkkale, qubla-batısta Kırşehir, qublada Nevşehir, qubla-shıǵısta Kayseri, shıǵısta Sivas, arqa-shıǵısta Tokat, arqada Amasiya wálayatı. Wálayat paytaxtı — Yozgat qalası.

## Toponim
Burın Bozok dep atalıp, 1927-jılı Yozgat dep ózgertilgen.

## Rayonları

Mardin wálayatı 14 rayonǵa bólingen:

* Akdağmadeni
* Aydıncık
* Boğazlıyan
* Çandır
* Çayıralan
* Çekerek
* Kadışehri
* Saraykent
* Sarıkaya
* Şefaatli
* Sorgun
* Yenifakılı
* Yerköy
* **[[Yozgat (rayon)|Yozgat]]**

## Dıqqatqa ılayıq orınlar
* Yozgat qaraǵay toǵayı milliy baǵı
* Yozgat qalası (tariyxıy Behramşah qalası hám qábirleri)
* Roma Korol qızı monshası
* Yozgat Fatih tábiyat baǵı
* Büyük meshit (Çapanoğlu meshiti)

## Meshitler
* Fatih meshiti — qala orayındaǵı eski shirkew
* Yortanlı qalası — qala orayındaǵı eski shirkew

## Derekler
Alacatlı (Refahiye)

**Alacatlı** — Túrkiyanıń Erzincan wálayatı Refahiye rayonına qaraslı awıl. Xalıq sanı 2022-jılda 67 adamdı quraǵan.

## Derekler
Qarabay

**«Qarabay» filmi** — «Qaraqalpaqfilm» kinostudiyası tárepinen súwretke alınǵan qaraqalpaqsha komediyalıq film.

## Mazmunı

## Rollerde

## Dóretiwshilik jámáát

## Syomka processi

### Scenariy

### Súwretke alıw jumısları

### Filmdegi muzıkalar

### Byudjet

## Derekler
San-Xose (galeon)

**«San-Xose»** (, Áwliye Iosif) — Ispaniya flotınıń 60 toplı galeoni. 1696-jılı suwǵa túsirilgen hám 1708-jılı Kartaxena (Jańa Granada) boyındaǵı sawashta bortında altın hám gúmis júgi menen batıp ketken.

## Tariyxı
Ispaniya miyrasxorlıǵı urısı dáwirinde general Xose Fernandes Santilian basshılıǵındaǵı «San-Xose» «Altın flotiliya» quramına kirgen. 1708-jılı 8-iyunde flotiliya Baru atawı janında inglis eskadrası menen soqlıǵıstı. Bir yarım saat dawamında kemeler arasında 60 metr aralıqta sawash bolıp, onnan soń «San-Xose» kemesinde tryumlarda saqlanıp atırǵan porox jarılıwı júz berdi. Ekipajdıń 600 aǵzası hám jolawshılarınan tek ǵana 11 adam qutqarılǵan. Galleonnıń barlıq júgi — altın hám gúmis teńgeler, zumradlar túbine shógip ketken.

## Qaldıqlardı izlew hám tabıw
Házirge shekem okean túbinde jatırǵan «San-Xose» kemesindegi ǵáziynelerdiń bahası, Kolumbiya prezidenti Xuan Manuel Santostıń sózlerine bola, shama menen 1 mlrd AQSh dollarına bahalanbaqta. Bul keme apatshılıqqa ushıraǵan waqıtta 11 millionǵa shekem Ispaniya altın dublonların alıp júrgen bolıwı múmkin, sonday-aq, sawashtan tabıslı shıqqan «San-Xoakin» kemesi de sonday bolıwı múmkin, degen boljawǵa tiykarlanǵan. «San-Xose» «Batıp ketken kemelerdiń Muqaddes Graalı» dep ataladı, ol pútkil dúnyadaǵı ǵáziyne izlewshiler ushın eń árman etilgen maqset.

Sea Search Armada investorlar toparı kemeni Kolumbiya jaǵalawlarında tapqanın málim etti, biraq Kolumbiya húkimeti onıń kórsetilgen koordinatalarda ekenligin tekseriwge uqıpsız edı. Ǵáziynege bolǵan huqıq boyınsha kelispewshilik 2007-jıl iyul ayında Kolumbiya Joqarǵı sudı Kolumbiya aymaǵında tabılǵan hár qanday ǵáziyne izlewshi hám mámleket húkimeti arasında bólistiriliwi kerek degen juwmaqqa kelgeninde sheshildi. Basqa izertlewshiler kemeni basqa orınlardan tapqanlıǵın atap ótti. 2011-jılı Amerika sudı galeondı Kolumbiya shtatınıń múlki dep tán aldı.

2015-jıl 4-dekabrde Kolumbiya prezidenti Xuan Manuel Santos «San-Xose» Kolumbiya Milliy teńiz kúshleri tárepinen tabılǵanın ayttı..

## Derekler
Alapınar (Refahiye)

**Alapınar** — Túrkiyanıń Erzincan wálayatı Refahiye rayonına qaraslı awıl. Xalıq sanı 2022-jılda 84 adamdı quraǵan.

## Tariyxı
Awıl 1939-jılı Erzincan jer silkiniwinde awır zıyan kórgen.

## Derekler
Durex

**Durex** — Reckitt Benckiser kompaniyasına tiyisli britaniyalı prezervativ hám jeke maylawshı zatlar brendi. Dáslep London Rubber Company hám British Latex Products Ltd. qadaǵalawında Londonda islep shıǵılǵan, sol jerde 1932-jıldan 1994-jılǵa shekem islep shıǵarıldı. London Rubber Company 1915-jılı dúzilgen, al Durex brend atı («Durability, reliability, and excellence» — «Bekkemlik, isenimlilik hám ayrıqshalıq») 1929-jılı iske qosılǵan, degen menen London Rubber 1932-jılǵa shekem Polshadan kelgen rezina texnologiyası studenti Lyusian Landau menen sheriklikte óz brendindegi prezervativlerdi islep shıǵarıwdı baslamaǵan edi.

London Rubber Company keyinirek SSL International menen birikti hám 2010-jıldan berli inglis-golland kompaniyası «Reckitt Benckiser»ge tiyisli. Ol dúnya júzi boyınsha eń kóp satılatuǵın prezervativ brendleriniń biri bolıp, global bazardıń 30%-in quraydı. 2006-jılı Durex prezervativleri Amerika Qurama Shtatlarında Trojan prezervativlerinen keyin ekinshi eń kóp satılatuǵın prezervativ brendi boldı. Ol basqalar menen qatar Karex kompaniyası tárepinen jetkerip beriledi.

2007-jılı Ullı Britaniyada Durex prezervativlerin islep shıǵaratuǵın sońǵı zavod óndiristi toqtattı hám óndiris Qıtay, Hindstan hám Tailandqa kóshirildi. Zamanagóy assortimentke Sheik hám Ramses brendlerin qosqanda Arqa Amerikadaǵı hár túrli lateks prezervativleri hám Avanti prezervativi kiredi. Durex sonday-aq bir qatar maylawshı zatlar hám seks oyınshıqların usınadı.

Durex Olimpiada oyınlarınıń rásmiy qáwenderi bolmasa da, Durex Londondaǵı 2012-jılǵı Jazǵı Olimpiada oyınlarında qatnasqan 10,000-nan aslam sportshıǵa 150,000 biypul prezervativ berdi.

## Bazar úlesi

### Qıtay
Qıtayda prezervativler kontracepciyanıń keń tarqalǵan túri bolmasa da, jınıslıq jaqtan belsendi adamlardıń tek shama menen 10%-i olardı qollanadı, qıtaylı prezervativ paydalanıwshıları arasında Durex 2015-jılǵa kelip 45% dominant bazar úlesine iye. Sekske baylanıslı salıstırmalı konservativ mádeniyat sebepli, Durextiń Qıtaydaǵı marketingi kóbinese tikkeley emes hám názik bolıp, kóbinese jeńil yumordı qamtıydı. Marketing derlik tolıǵı menen sociallıq mediada ámelge asırıladı. Durex 2011-jılı Weibo mikroblog saytında akkaunt ashqan, onıń 2018-jılǵa kelip 2,65 million jazılıwshısı hám 20,000-nan aslam postı bolǵan. Durex Sina Weibo-da 20 jastan 40 jasqa shekemgi qıtaylı paydalanıwshılardı hám tiykarınan 35 jastan kishi er adamlarǵa baǵdarlanǵan. 2011-jılı Durex antivirus programmalıq támiynat kompaniyası Trend Micro menen tarawlar aralıq reklama baylanısların basladı, bul baylanıslar «antivirus» hám «qáwipsizlik» sıyaqlı ulıwma temalardı qollanıp ámelge asırıldı.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

* Rásmiy saytı
* «Qorǵaw ámeliyatları» kitabı haqqındaǵı veb-sayt, sonıń ishinde LRC haqqındaǵı maǵlıwmatlar

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Mayak

* Mayak – Qostanay wálayatı Sarıkól rayonındaǵı awıl.
* Mayak – Shıǵıs Qazaqstan wálayatı Altay rayonındaǵı awıl.
Condomi

**Condomi** — Kyoln qalasında jaylasqan nemis prezervativ óndiriwshisi, ol 1988-jılı óndiristi baslaǵan. Kóp jıllar dawamında Condomi sút proteini kazeindi qollanbaytuǵın óndiris texnikasın paydalandı. Bul Condomidiń kazeinsiz hám vegetarianlar menen veganlarǵa qolaylı bolǵan az sanlı prezervativ tarmaqlarınıń biri bolǵanın bildiredi.

Condomi házirgi waqıtta Unimill Condoms kompaniyasına tiyisli, ol Anselldiń sıńar kompaniyası bolıp tabıladı.

Condomi ónimleri qulpınay, shokolad, jalbız hám kokos penen birge hár túrli stillerde hám dámlerde shıǵarıladı.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

* Condomi veb-saytı
* Skandinaviyalı «Condomi» preparatı
Bernadette Meehan

**Bernadette M. Meehan** (1975-jıl) — 2022-jıldan 2025-jılǵa shekem AQShtıń Chilidegi elshisi lawazımında islegen amerikalı diplomat. Ol Wikimedia Fondınıń bas atqarıwshı direktorı (bas direktorı) etip tayınlandı hám 2026-jılı Maryana Iskanderdiń ornına bul wazıypanı atqarıwǵa kirisedi. Ol burın Obama qorınıń global baǵdarlamalar boyınsha atqarıwshı vice-prezidenti lawazımında islegen. Ol, sonday-aq, Obama hákimshiligi dáwirinde Amerika Qurama Shtatları Milliy qáwipsizlik keńesiniń bas xatkeri, on jıldan aslam waqıt dawamında Mámleket departamenti sırtqı isler xızmetiniń xızmetkeri lawazımlarında islegen.

## Erte ómiri hám bilim alıwı
Meehan Bronks shtatında tuwılǵan, Nyu-York shtatınıń Pleasantvill qalasında ósken hám Somers qalasındaǵı Kennedi katolik joqarı mektebin tamamlaǵan. Ol Boston kolledjin siyasattanıw boyınsha kórkem óner bakalavrı dárejesi menen tamamlaǵan. Oqıwdı pitkergennen keyin ol Uoll-stritte, dáslep JPMorgan Chase, keyin Lehman Brothers kompaniyasında isledi. Keyin ala Amerika Qurama Shtatları sırtqı isler xızmetine qosıldı.

## Jeke turmısı
Meehan ispan hám arab tillerin biledi.

Ol Jorjtaun universitetiniń Uolsh sırtqı xızmet mektebinde Aziya izertlewleri boyınsha Penner shańaraǵı kafedrası baslıǵı Evan S.Medeiros penen turmıs qurǵan. Obama hákimshiligi dáwirinde Medeiros Milliy qáwipsizlik keńesinde joqarı lawazımlarda, sonıń ishinde, Prezidenttiń arnawlı járdemshisi hám Aziya boyınsha úlken direktor lawazımlarında islegen.

## Derekler

## Sırtqı derekler
Hot Rod Condoms

**Hot Rod Condoms** — AQSHta jaylasqan Kinyon Enterprises, Ltd. kompaniyası tárepinen islep shıǵarılatuǵın hám tarqatılatuǵın prezervativler túri. Brend 1994-jılı onıń tiykarshısı hám prezidenti Djon Kinyon tárepinen iske qosılǵan.

2002-jıldıń oktyabr ayında Hot Rod Condoms dúnya júzinde satıwǵa shıǵarılǵan dáslepki ishine ornatılǵan applikatorlı prezervativ — Speedstrip Applicator prezervativin tanıstırdı. Patentlengen applikator prezervativti tez hám ańsat kiyiwge múmkinshilik beredi. Bul sonday-aq AQSH Azıq-awqat hám dári-dármaq basqarmasınıń (FDA) keselliklerdiń aldın alıw hám kontracepciya standartlarına juwap beretuǵın dáslepki «jańalıq» prezervativleriniń biri boldı.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
* Rásmiy veb-saytı

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
KamaSutra (brend)

**KamaSutra Condoms** — Hindstannıń ekinshi eń úlken prezervativ brendi. Ol J.K. Ansell Ltd. (JKAL) tárepinen islep shıǵarıladı, ol Hindstannıń eń iri gezleme hám brendli kiyim kompaniyası Raymond Group penen lateks hám rezina ónimlerin islep shıǵaratuǵın avstraliyalı kompaniya Ansell arasındaǵı 50:50 birlesken kárxana bolǵan. Házirgi waqıtta ol tolıǵı menen Raymond kompaniyasına tiyisli. JKAL Hindstannıń Maxarashtra shtatındaǵı Aurangabad qalasında jılına 350 million dana islep shıǵarıw quwatına iye prezervativ islep shıǵarıw bólimine iye. JKAL 1991-jılı jumıs basladı hám sol jılı KamaSutra prezervativlerin satıwǵa shıǵardı. 1996-jılı birlesken kárxana dúzilgenge shekem, prezervativ bólimi Raymond Grouptıń sıńar kompaniyası J.K. Chemicals Ltd. quramında edi.

KamaSutra brendinde teksturalı hám basqa da arnawlı túrdegi prezervativler bar — noqatlı, qabırǵalı, konturlı, uzaq waqıtqa jetetuǵın, júdá juqa, intensiv (kóp teksturalı), tegis (ápiwayı, qosımsha maylanǵan), júdá úlken, keńeytilgen hám dámli/iyisli prezervativler.

## Marketing
Ol 1991-jılı túsirilgen, sol waqıttaǵı Hindstannıń eń ataqlı modelleri Pudja Bedi hám Mark Robinson qatnasqan hám Prabuddxa Dasgupta tárepinen súwretke alınǵan reklama kampaniyası menen este qaldı.

2009-jıldıń aprel ayında KamaSutra prezervativleri adamlardı prezervativ qollanıwdı esletiwge baǵdarlanǵan jańa viruslı baslamanı iske qostı. Bul baslama tutınıwshılardıń tiykarǵı minez-qulıq túsiniginen paydalanıw ushın jobalastırılǵan — jınıslıq qatnas tiykarınan kompyuter járdeminde izlenedi, kórinedi, tabıladı, talqılanadı hám qoljetimli boladı. Sonlıqtan, klaviatura sensorın paydalanatuǵın jumıs stolı qosımshası jaratıldı, onda paydalanıwshı jınıslıq qatnasqa baylanıslı hár qanday nárseni jazǵan sayın KamaSutra prezervativ jıynagı túsip turadı. Bul qosımshanı internet arqalı doslar arasında bólisiwge boladı, onda adam KamaSutra prezervativ variantın tańlap, dostına jeke xabar engize aladı hám kelesi ret dostı jınıslıq qatnasqa baylanıslı bir nárse jazǵanda, bul prezervativ onıń xabarı menen birge túsedi, onıń maqseti — bul dostıń prezervativ kiyiw kerekligi haqqında qızıqlı, biraq orınlı esletpesi.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
LifeStyles Condoms

**LifeStyles Condoms** — burınǵı avstraliyalı Ansell kompaniyası tárepinen islep shıǵarılǵan prezervativler brendi. 2017-jılı Ansell óziniń prezervativ biznesin qıtaylı konsorciumǵa 600 million AQSH dollarınan aslam summaǵa sattı. Lifestyles HealthCare hám basqa da Ansell menen baylanıslı prezervativ brendleri: Skyn (dúnya júzinde satılatuǵın lateks emes prezervativ brendi), Blowtex (Braziliyada satıladı), LifeStyles (Avstraliyada hám AQSHta satıladı), Manix/Mates (Evropada: Franciya, Ullı Britaniya hám basqa mámleketlerde satıladı), Unimil (Polshada satıladı) hám Jissbon (Qıtayda satıladı).

2017-jılı Ansell óziniń jınıslıq salamatlıq biznesin qıtaylı kompaniyalar Humanwell Healthcare hám CITIC Capitalǵa satatuǵının járiyaladı; satıp alıw sol jılı juwmaqlandı.

2020-jıldıń 9-noyabrinde jınıslıq bólimniń 60% úlesine iyelik etken Humanwell Healthcare (qalǵan 40% CITIC Capitalǵa tiyisli edi), 40% úlesti 200 million AQSH dollarına Qıtaydıń jeke kapital firmaları Hillhouse Capital, Boyu Capital hám CareCapital Partners-ke LFSY Holdings Limited, Autumn Appaloosa Limited hám CareCapital Lifestyles Holdings, Ltd. sıńar kompaniyaları arqalı satqanın járiyaladı. Bul járiyalawdan keyin jańa iyelik strukturası 40% CITIC Capital, 20% Humanwell Healthcare, 18% Hillhouse Capital, 16% Boyu Capital hám 6% CareCapital Partners boldı.

2021-jıl 23-iyulda Bloomberg News maǵlıwmatı boyınsha, kóp dawıslı úlesti basqaratuǵın CITIC Capital jetekshiligindegi Lifestyles Healthcare iyeleri, prezervativ hám maylawshı islep shıǵarıwshınıń Qıtaydan tıs operaciyaların shama menen 500 million AQSH dollarına satıwdı qarastırıp atırǵanın xabarladı. Bul házirgi akcionerler satıwdan keyin prezervativ islep shıǵarıwshınıń Qıtaydaǵı biznesin saqlap qalıwdı maqset etkenin bildiredi.

2022-jıl 29-sentyabrde Avstraliyanıń Australian Financial Review gazetası Lifestyles Healthcare iyeleriniń, CITIC Capital basqarǵan kópshilik úleske iye akcionerlerdiń, global operaciyanı (Qıtay bazarınan tısqarı) 500 million AQSH dollarınan aslam summaǵa satıw boyınsha AQSHta jaylasqan jeke kapital firması menen sońǵı kelisimlerde ekenin xabarladı.

2022-jıldıń 1-dekabrinde Chikagoda jaylasqan, tek densawlıqtı saqlaw tarawına baǵdarlanǵan jeke kapital firması Linden Capital Partners LifeStyles Healthcare-ni satıp alǵanın járiyaladı. Kelisimniń bir bólegi retinde LifeStyles-tiń Qıtaydaǵı operaciyaları, sonıń ishinde Jissbon brendi, bas kompaniyadan bóleklenip, satıp atırǵan akcionerler tárepinen saqlanıp qalınadı.

2023-jıl 14-dekabrde LifeStyles Healthcare Artsana Group-tan Control Healthcare-ni satıp aldı. Control 1977-jılı Ispaniyada jaratılǵan hám Italiya, Ispaniya hám Portugaliyada kúshli bazar úlesine iye.

## Reklama hám marketing
1987-jılı olardıń reklamasında bir hayal: «Men muhabbat ushın kóp nárse isley alaman, biraq ol ushın óliwge tayar emespen» dep AIJS epidemiyasına tikkeley qarsı shıqtı.

1996-jılı kompaniya AQSHta televidenie arqalı reklama bere basladı, al burın teleradiokompaniyalar bul reklamalardı efirge shıǵarıwdı qálemegen edi.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
* Rásmiy veb-saytı

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Acediya

**Acediya** hár qıylı anıqlamalarǵa iye: qızıǵıwshılıqtıń bolmawı yamasa uyqı basqan jaǵday, adamnıń dúnyadaǵı poziciyası yamasa jaǵdayına nemquraylıq penen qarawı yamasa uwayım shekpew. Áyyemgi Greciyada akēdía sózi sózbe-sóz awırtıwsız yamasa ǵamsız inerciya jaǵdayın bildirgen. Dáslebinde bul termindi qızıǵıwshılıqtıń bolmawınıń ruwxıy jaǵdayı retinde anıqlaw ushın qollanǵan hám sonnan berli bul termin aytarlıqtay morallıq mánisine iye bolǵan. Házirgi waqıtta, bul termin ayırım ádebiy tulǵalar tárepinen qollanılıp, depressiya menen baylanıstırılǵan.

## Házirgi qollanılıwı
Acediya termini XX ásirdiń basına kelip kúndelikli qollanıwdan derlik joq bolǵan edi. «1933-jılǵı Oksford inglis tili sózliginde accidie sózi 1520 hám 1730-jıllardan baslap gónergen sóz dep isenimli túrde járiyalanǵan. Biraq XX ásirdiń ortasına kelip, adamlar eki dúnya júzilik urıs penen gúresip atırǵanda, accidie sózi qaytadan qollanıla basladı.»

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Tabınıw

**Tabınıw** — bul belgili bir adamǵa, orınǵa yamasa zatqa degen húrmet, qásterlew, kúshli tańlanıw hám muhabbat. Bul termin latınnıń adōrātiō sózinen kelip shıqqan bolıp, «birewge yamasa bir nársege húrmet kórsetiw yamasa sıyınıw» degen mánisti bildiredi.

## Áyyemgi Rim
Klassikalıq Rimde, tabınıw tiykarınan húrmetlew yamasa sıyınıw háreketi bolıp, ol rimliler arasında qoldı awızǵa kóteriw, onı súyiw hám keyin onı tabınıw obyektine qaray siltew arqalı orınlanǵan. Bul háreket Adoratio dep atalǵan hám dástúrler waqtında orınlanǵan. Tabınıwshı basın japqan bolıp, háreketten soń ózin shepten ońǵa qaray burǵan. Geyde ol tabınatuǵın súwretleriniń ayaqların yamasa dizelerin súyetuǵın edi, sonday-aq bas kiyimsiz tabınatuǵın háreketlerde bolǵan. Tábiyiy ótiw arqalı, dáslep tek Qudaylıq tirishilik iyelerine kórsetilgen húrmet, keyinirek monarxlarǵa da kórsetile basladı. Usılayınsha, grek hám rim imperatorlarına bas iyip yamasa dize búgip, imperatorlıq shapanın uslap hám qoldı tartıp alıp erinlerine basıw yamasa patshalıq shapannıń ózin erinlerine tiygiziw arqalı tabınǵan.

## Áyyemgi Jaqın Shıǵıs
Shıǵıs ellerinde tabınıw onnan da tómenirek jaǵdayda orınlanǵan. Yaǵnıy dizeni súyiw hám xanzadanıń ayaqlarına beti menen jıǵılıw, mańlayın jerge urıw hám jerdi súyiwden ibarat edi. Mańlaydı jerge urıw, ádette belgili bir san ret, geyde Shıǵıs húkimdarlarına kórsetiletuǵın tabınıw forması bolǵan.

## Basqa formalar
Ullı Britaniyada monarxtıń qolın súyiw saltanatı hám dize búgip turıp orınlanatuǵın basqa da geypara háreketler tabınıwdıń formaları retinde súwretleniwi múmkin.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Moods Condoms

**Moods Condoms** — tábiyiy rezina lateksten islengen prezervativlerdi islep shıǵarıwshı. Ol Trivandrum qalasında jaylasqan HLL Lifecare Limited, Hindstan húkimetine tiyisli kárxana tárepinen islep shıǵarıladı. HLL 1966-jılı Milliy shańaraqtı jobalastırıw baǵdarlaması ushın prezervativler islep shıǵarıw maqsetinde dúzilgen. Moods Condoms 1968-jıldıń ortasında, HLL Lifecare Limited Hindstandaǵı qala xalqınıń joqarı hám orta klass segmentine baǵdarlanǵan ónimdi rawajlandırıwǵa sheshim qabıllaǵanda payda boldı. HLL dúnyadaǵı eń iri prezervativ islep shıǵarıwshılardıń biri bolıp tabıladı. 2012-jıldıń dekabr ayına kelip, onıń jıllıq óndirisi dúnya júzi boyınsha shama menen 800 million dananı quradı.

## Brendlew
Brendtiń **OO** logotipi juplar arasındaǵı baylanıstı bildiredi. Ol birneshe variantlarǵa bólingen. Assortimentke jigirmaǵa jaqın variant kiredi.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
* Brendtiń veb-saytı

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Aq-Say (Toń rayonı, Toń awıl okrugı)

**Aq-Say** — Qırǵızstannıń Íssıkól wálayatı Toń rayonıdaǵı awıl. Toń awıl okrugı quramına kiredi.

## Xalqı
2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına bola, aymaq xalqı 499 adamdı quraydı.

## Derekler
Arshalı (Toń rayonı)

**Arshalı** — Qırǵızstannıń Íssıkól wálayatı Toń rayonıdaǵı awıl. Kún-Shıǵıs awıl okrugı quramına kiredi.

## Xalqı
Xalqı — 298 adam.

## Derekler
Antonovka (Qostanay wálayatı)

**Antonovka** () — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı awıl. Telman awıl okrugınıń hákimshilik orayı.

## Tariyxı
XX ásirdiń baslarında Denisov rayonına kóship keliwshiler aǵımı keskin ósti: ruslar, ukrainlar, nemecler bul jerge keldi (tiykarınan, Rossiya hám Ukrainanıń oraylıq aymaqlarınan). Solay etip, 1900-jılı Tobıl dáryasınıń shep jaǵasında Túye moynın tákirarlaytuǵın sulıw iymeklikleri áyyemgi dáwirden Súyemoynaq qısnaǵı (túye moynı) dep atalǵan sulıw shatırdı quradı.

## Geografiyalıq ornı
Rayon orayı — Denisovka awılınıń arqa-shıǵıs tárepinde jaylasqan.

## Xalqı
1999-jılı awıl xalqı 1226 adam (600 erkek hám 626 hayal). 2009-jılǵı xalıqtıń dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda 1163 adam (561 erkek hám 602 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Arxangelskoe (Qostanay wálayatı)

**Arxangelskoe** () — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonı, Arxangel awıl okrugı quramındaǵı awıl.

## Geografiyalıq ornı
Rayon orayı — Denisovka awılı awılınan 70 km shamalas arqada.

## Xalqı
1999-jılı awıl xalqı 543 adam (287 erkek hám 256 hayal). 2009-jılǵı xalıqtıń dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda 446 adam (227 erkek hám 219 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Arshalı (Qostanay wálayatı)

**Arshalı** () — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonı, Arshalı awıl okrugı quramındaǵı awıl.

## Geografiyalıq ornı
Rayon orayı — Denisovka awılı awılınan arqa-batısqa qaray 59 km shamasında.

## Xalqı
1999-jılı awıl xalqı 703 adam (347 erkek hám 356 hayal) bolsa, 2009-jılǵı xalıqtıń dizimge alıw maǵlıwmatlarına bola, awıl xalıq 499 adamdı (247 erkek hám 252 hayal) quradı.

## Derekler
Kocherjinovka (Qostanay wálayatı)

**Kocherjinovka** () — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonı, Krasnoarmeyskiy awıl okrugı quramındaǵı awıl.

## Geografiyalıq ornı
Rayon orayı — Denisovka awılı awılınan arqaǵa qaray 55 km shamasında.

## Xalqı
1999-jılı awıl xalqı 260 adam (126 erkek hám 134 hayal) bolsa, 2009-jılǵı xalıqtıń dizimge alıw maǵlıwmatlarına bola, awıl xalıq 179 adamdı (84 erkek hám 95 hayal) quradı.

## Derekler
Okrainka (Qostanay wálayatı)

**Okrainka** () — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonı, Prirechen awıl okrugı quramındaǵı awıl.

## Geografiyalıq ornı
Rayon orayı — Denisovka awılı awılınan arqa-batısqa qaray 33 km qashıqlıqta.

## Xalqı
1999-jılı awıl xalqı 452 adam (223 erkek hám 229 hayal) bolsa, 2009-jılǵı xalıqtıń dizimge alıw maǵlıwmatlarına bola, awıl xalıq 423 adamdı (205 erkek hám 218 hayal) quradı.

## Derekler
Denisovka (Qostanay wálayatı)

**Denisovka** () — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonı, Denisov awıl okrugı orayı.

## Tariyxı
1903-jılı tiykar salınǵan. May zavodı, azıq-awqat kombinatı, elevator hám basqa da turmıslıq, mádeniy-aǵartıwshılıq mákemeleri isleydi.

## Geografiyalıq ornı
Wálayat orayı — Qostanay qalasınan qubla-batısqa qaray 143 km aralıqta jaylasqan. Arqada hám batısta Chelyabi wálayatı, qublada Qamıslı hám Jitqara rayonları, shıǵısta Qostanay wálayatınıń Beyimbet Maylin rayonı menen shegaralas. Maydanı 6,8 mıń kvadrat kilometr.

## Xalqı
1999-jılı awıl xalqı 6611 adam (3209 erkek hám 3402 hayal) bolsa, 2009-jılǵı xalıqtıń dizimge alıw maǵlıwmatlarına bola, awıl xalıq 5196 adamdı (2465 erkek hám 2731 hayal) quradı.

## Derekler
Qayǵı-muń

**Qayǵı-muń** (latınsha angustia «**azap shegiw**» sózinen kelip shıqqan) — «fizikalıq yamasa psixikalıq azap shegiwden kelip shıqqan eń kúshli baxıtsızlıq.» Qayǵı-muń sezimi ádette sol adam ushın tereń mániske iye tragediya yamasa waqıyadan keyin payda boladı. Qayǵı-muńdı fizikalıq yamasa psixikalıq jaqtan (kóbinese emocionallıq qayǵı-hásiret dep ataladı) seziwge boladı.

Qayǵı-muń filosofiyada da qollanılatuǵın termin bolıp, kóbinese uwayımnıń sinonimi retinde qollanıladı. Ol ekzistencialistlik filosofiyanıń eń áhmiyetli qásiyeti bolıp tabıladı, onda qayǵı-muń kóbinese absolyut nárseler joq bolǵan dúnyadaǵı tolıq erkin barlıqtıń tájiriybesi (ekzistenciallıq úmitsizlik) retinde túsiniledi. Syoren Kerkegordıń teologiyasında ol sheksiz erkinligine qarsı turaqlı ruwxıy qorqınısh jaǵdayında bolǵan, tolıq erk ıqtıyarına iye bolǵan barlıqtı bildiredi.

## Psixikalıq densawlıq

Qayǵı-muń qorqınısh, dárt, mazasızlıq hám hawlıǵıwdan quralǵan. Bul stressorlar úlken muǵdardaǵı dissonanstı payda etedi, bul keyin psixikalıq densawlıq máselelerine alıp keliwi múmkin. Qayǵı-muń sózbe-sóz qabıllanǵanda fizikalıq waqıya retinde anıqlanıwı múmkin bolsa da, ol birewdiń psixikasınıń waqıyası retinde de keńeytiliwi múmkin. Jas studenttiń ómir súriw usılındaǵı áhmiyetli ózgeristiń azabı (yaǵnıy olardıń jańa juwapkershilikleri, óz betinshe bolıwı, bir neshe múddetler hám t.b.) mazasızlıq hám depressiyaǵa ushıraǵan kolledj studentleriniń sanınıń aytarlıqtay artıwına úles qosqanı anıqlandı.

## Filosofiya

* Kerkegor qayǵı-muńdı azap shegiw menen birdey dep qaraydı. Hárkim «haqıyqattı» tapqısı keledi, biraq haqıyqattı «ózlestiriw» ushın qayǵı-muń hám azap shegiw kerek. Kerkegor bunı 1847 hám 1850-jıllarda usılay aytqan. 

* Fridrix Nicshe sekulyarlastırıwdıń hár qanday morallıq absolyuttı jemiriliwinen jańa qayǵı-muń túriniń payda bolıwın kórdi, sonıń nátiyjesinde ol mısqıllap «Biziń zamanımızdıń artıqmashılıqları: hesh nárse haqıyqat emes, hámmesine ruqsat etilgen» dep ataǵan nárseni payda etti.

## Muzıka
Muzıka óz tıńlawshılarına emociyalardı payda etiwdiń ózgeshe usılına iye. Qayǵı-muńǵa tolı qosıq, simfoniya yamasa sonetti esitkende, adam notalarǵa sáykes keletuǵın óz ómirin hám tájiriybelerin oylay baslawı múmkin, sol arqalı sanadan tıs basılǵan esteliklerdi biziń ayqın sanamızǵa alıp keledi.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Ashıwlanıw

**Ashıwlanıw** — bul adamnıń sanalı oylawınan tınıshsızlanıwı hám alańlawı menen xarakterlenetuǵın jaǵımsız psixikalıq jaǵday. Ol kewilsizlik hám ashıw sıyaqlı emociyalarǵa alıp keliwi múmkin. Ańsat ashıwlanıw qásiyeti ashıwshaqlıq dep ataladı.

## Psixologiya
Adamnıń belgili bir stimullardı narazı etiwshi dep esaplawınıń hár túrli sebepleri bar. Ashıwlanıwdı ólshew júdá subyektiv bolıp tabıladı. Ólshew háreketi retinde, ashıwlanıw boyınsha psixologiyalıq izertlewler kóbinese subyektlerdiń óz ashıwlanıw dárejesin shkala boyınsha bahalawına súyenedi. Hár qanday stimul ashıwlanıwǵa sebep bolıwı múmkin, mısalı qaptaldan túrtiw yamasa bir qosıqtı qayta-qayta tıńlaw. Adam dáslep biytárep bolǵan yamasa hátte jaǵımlı dep esaplaǵan kóplegen stimullar qaytalanıp, úziliksiz tásir etiwden keyin ashıwlanıwǵa aylanıwı múmkin. Adam kóbinese media, sonıń ishinde ataqlı muzıka, memler, reklamalar hám reklama namalarınan ashıwlanıw faktorlarına ushıraydı, olar tábiyatı boyınsha bir neshe hápte yamasa aylar dawamında turaqlı túrde qaytalanadı.

«International Journal of Conflict Management» jurnalında járiyalanǵan izertlewde, adamnıń ashıwlanıwǵa reakciyası, keminde sezilgen sebep basqa adam dep qabıllanǵanda, olar sheshilmegen sayın, oǵada joqarı dárejege kóteriletuǵının anıqladı. Sonday-aq, izertlew barısında ashıwlanıw kúsheygen sayın, adam ózin emes, al ashıwlanıwǵa sebep bolǵan tárepti ayıplawǵa kóbirek beyim ekeni anıqlandı.

Psixologiyalıq urıs kózlewge alınǵan obyekttiń qarsılıǵın alańlatıw hám hálsiretiw ushın ashıwlanıwdı payda etiwdi óz ishine alıwı múmkin. Mısalı, 1993-jılı Amerika Qurama Shtatlarınıń Federal tergew byurosı (FBR) Texas shtatınıń Ueyko qalasındaǵı Branch Davidian shirkewiniń sırtında Devid Koresh hám onıń izbasarların beriliwge májbúrlew maqsetinde dinamiklerden «arnawlı túrde qızbalıqtı oyatıw qábileti ushın tańlanǵan» muzıkanı qoydı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Shveciya jınıslıq aǵartıw associaciyası

**Shveciya jınıslıq aǵartıw associaciyası** (, RFSU) — jınıslıq hám reproduktiv densawlıq boyınsha jámiyetlik pikir qáliplestiriw menen shuǵıllanatuǵın shveciyalı kommerciyalıq emes shólkem.
Ol sonday-aq huqıqlar, jınıslıq hám qarım-qatnaslar haqqında informaciya hám bilimlendiriw menen de shuǵıllanadı.

RFSU 1933-jılı 24-fevralda Eliz Ottesen-Jensen, Gunnar Inge hám Xanna Lundin tárepinen dúzildi. Shólkem dúzilgennen baslap Ottesen-Jensen 1959-jılǵa shekem basshı bolǵan hám shólkem menen tıǵız baylanısta bolıp, onıń jurnalı Ottar sonıń atına qoyılǵan.

RFSU kurslar, konferenciyalar hám debatlar shólkemlestiriw arqalı informaciya, bilimlendiriw hám qorǵaw jumısları menen shuǵıllanadı. Sonıń menen birge, RFSU basqa ellerdegi uqsas shólkemler menen keń kólemli xalıqaralıq jumıslardı alıp baradı. RFSU Xalıqaralıq shańaraqtı jobalastırıw federaciyasınıń Shveciyadaǵı milliy filialı bolıp tabıladı.

RFSU — RFSU AB kompaniyasınıń iyesi, Etac AB kompaniyasınıń burınǵı iyesi. RFSU AB prezervativler, maylawshılar, ekiqabatlıq testleri hám jınıslıq oyınshıqların satadı.
Etac — qozǵalıw qábileti sheklengen adamlar ushın ónimlerdi islep shıǵaratuǵın hám satatuǵın shveciyalı topar. 2011-jıldan baslap Etac tolıǵı menen shveciyalı Nordstjernan kompaniyasına tiyisli.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

* Rásmiy saytı

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Safedom

**Safedom** — Pekinde jaylasqan qıtaylı prezervativ islep shıǵarıwshı. 2006-jılı dúzilgen kompaniya Qıtayda tez ósip, 2012-jılı Qıtayda 1 milliard prezervativ satıwdı jobalastırǵan, bul ishki bazardıń shama menen 8% in quraydı. Qıtaydaǵı Safedom klientleriniń besten tórtewi hayallar, sebebi onıń marketingi hayallar densawlıǵına ayrıqsha itibar qaratadı.

Kompaniya birinshi virusqa qarsı prezervativ islep shıǵarǵanın málimledi.

Safedom Evropada hám basqa jerlerde Durex hám basqa prezervativ óndiriwshileri menen básekilesedi.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Djeyms Bomont

**Djeyms Richard Bomont** — amerikalı ataqlı «Dallas» teleserialınıń sońǵı máwsimlerinde payda bolǵan qıyaldaǵı qaharman, onı Sasha Mitchell oynaǵan.

## Alǵı sóz
Djeyms Bomont — J.R. Yuingtiń Venadaǵı Vanessa Bomont penen qarım-qatnasınan tuwılǵan ulı; ol 1967-jılı tuwılǵan. Djeyms Evropada anası hám onıń kúyewi menen tárbiyalanǵan, ol anası onıń haqıyqıy ákesi Texaslı neft magnatı J.R. Yuing ekenin aytqanǵa shekem onı óz ákesi dep esaplaǵan.

## Syujet sızıqları
Djeyms Dallasqa burın hesh qashan bilmegen ákesin tabıw ushın keledi. Djeyms barlıq Yuingler qatnasqan jámiyetlik shańaraqlıq keshesinde óziniń J.R. -nıń ulı ekenin járiyalap, hámmeni hayran qaldırdı. J.R. Djeymsti óz ulı retinde qabılladı, biraq Djeyms J.R.-nıń ózi sıyaqlı manipulyaciyalawshı ekenin kórsetti. Djeyms ákesiniń onıń ómirine aralasıwına, biznes kelisimlerin qadaǵalawına hám Mishel Stivens penen qarım-qatnasın buzıwǵa háreket etkenine narazı boldı. J.R.-dan ósh alıw ushın, Djeyms J.R.-nıń hayalı Kalli menen awzı birigip, J.R.-nıń sanatoriyadan shıǵıwına tosqınlıq etti.

Djeyms aqırında Mishelge úylendi, biraq keyinirek Debra Linn menen birinshi nekesiniń hesh qashan buzılmaǵanın bildi. Sonıń menen birge, Debra Linnen onıń ulı, Djeyms Richard Bomont kishi (laqabı «Djimmi») bar edi. Djeyms Debra Linn menen nekede qalıwdı sheshti hám Mishel menen nekesin biykarladı. Degen menen, ol aqırında J.R.-nıń baqlawınan qutılıw ushın Debra Linn hám Djimmi menen birge shıǵısqa kóship ketti.

## Derekler

## Ádebiyatlar

* 

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Antipatiya

**Antipatiya** (jekkóriwdiń jeńil túri) — bir nárseni yamasa birewdi jaqtırmaw, simpatiyanıń keri mánisi. Antipatiya tájiriybe arqalı payda bolıwı múmkin bolsa da, geyde ol qatnasıwshı adamlarǵa racional sebep-aqıbet baylanısı bolmaǵan jaǵdayda da qáliplesedi.

Solay etip, antipatiyanıń kelip shıǵıwı hár qıylı filosofiyalıq hám psixologiyalıq túsindirmelerge tiykar bolǵan, olardı ayırım adamlar isenimli dep esaplasa, basqalar júdá boljawlı dep qaraydı. Antipatiyanıń filosofiyalıq aspektin izertlew XVII ásirdiń basındaǵı zamanagóy filosof Djon Lokktıń essesinde tabılǵan.

## Adamlar arasındaǵı antipatiya
Jeke adamlar arasındaǵı antipatiya kóbinese irracional túrde minez-qulıqlarǵa yamasa belgili bir fizikalıq ózgesheliklerge baylanıstırıladı, olar minez qásiyetleriniń belgisi retinde qabıllanadı (mısalı, jaqın, tereń jaylasqan kózler aqılsızlıq yamasa qatallıq belgisi retinde). Sonıń menen birge, unamsız sezim geyde tez hám oylawsız payda boladı, dıqqat dárejesinen tómen isleydi, solay etip avtomat processke uqsaydı.

Chester Aleksandrdıń empirikalıq nátiyjeleri antipatiyalardıń áhmiyetli ózgesheligi olardıń «refleksiv sanadan shetlesken» ekenin kórsetedi. Aleksandr bul juwmaqtı izertlewge qatnasıwshılardıń kópshiliginiń óz antipatiyaları haqqında hesh qashan kóp oylamaǵanın, olardı analizlewge yamasa basqalar menen talqılawǵa háreket etpegenin xabarlaǵan faktke tiykarlaǵan.

Simpatiya hám antipatiya sociallıq minez-qulıqtı ózgertedi. Antipatiya qashıwǵa sebep boladı dep ulıwma esaplansa da, geypara empirikalıq izertlewler obyektlerge degen antipatiyalıq reakciyadan keyin keleshektegi ushırasıwlardan qashıwǵa hesh qanday háreket bolmaǵanın dálilledi.

### Jeke ózgeshelik psixologiyası
Tulǵa psixologiyasında antipatiya tómen kelisim menen baylanıslı bolıwı múmkin.

### Psevdoantipatiya
Sofi Brayant jalǵan antipatiyanıń payda bolıwın baqladı, ol «basqa adamnıń háreketlerin hám sózlerin óziniń eń jaman tárepine sáykes itibarsız hám erkin túsindiriwden» ibarat. Basqasha aytqanda, adamlar óz kemshiliklerin basqalarǵa proekciyalawǵa hám olardı jaqtırmawǵa yamasa jekkóriwge beyim. Jalǵan antipatiya adamnıń óz mineziniń unamsız tárepleri haqqındaǵı (jasırın) bilimine tiykarlanǵan. Brayant nátiyjesinde payda bolǵan sezimdi «belgili bir qátelesken tazalanıw sezimi» menen salıstıradı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__