open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zarip Qasimov

## '''Zarip Fatixovich Qasimov'''
«Ózbekstanda miyneti singen muǵállim»
(1898 – 1986)'''
### Turmısı hám iskerligi
«Tań nurı» qaraqalpaq milliy teatr truppasın shólkemlestiriwshi hám onıń dáslepki kórkemlik basshısı. 
Z.F. Qasımov 1998-jılı Orenburg qalasında tuwılǵan. 1992-jılı Oraylıq atqarıw komitetiniń jollaması menen Xorezmge turaqlı muǵallimlik jumısına jiberilgen. 
1922-1924 jılları Xorezm pedagogika texnikumında tábiyat tanıw muǵallimi bolıp islegen. Hamza Hakimzade Niyaziy Xorezmde bolǵan, dáwirinde «Sayor» truppasınıń jumısları menen qızıǵıp Hamza menen jaqın baylanısta bolǵan.
Hamzanıń jardeminde texnikum oqıӯshılarınıń drama jámáátin duzgen hám basshılıq etken.
1924-jılı Tórtkul' pedagogika texnikumına muǵallim bolıp kelgen hám uzaq jıllar dawamında Qaraqalpaqstanda muǵallimlik kásibinde jumıs islegen.
Z.F.Qasımov 1924-1925 jıllar oqıw máwsiminde pedtexnikum oqıwshılarınan Qaraqalpaq milliy teatr truppasın birinshi ret shólkemlestirgen házirgi qaraqalpaq mámleketlik sazlı teatrdıń tiykarın salıwshılardıń biri bolıp esaplanadı.
«Tań nurı» truppasınıń qáliplesiiwi oǵan jergilikli talantlı jaslardı jámlestiriwde, truppa repertuarın dáslep qazaq teatr, ózbek dramaturglarınıń sońın ala jergilikli milliy avtorlardıń shıǵarmaları menen bayıtıwda onıń xızmetleri oǵada ullı.
### Sıylıqları
Respublikamızda bilimlendiriӯ tarawında milliy kadrlar tayarlaӯdaǵı xızmetleri ılayıqlı bahalanıp Ózbekistan Oliy Májilisi hám Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarı Keńesi Prezidumınıń Húrmet Jarlıqları menen sıylıqlanǵan.
Oǵan «Ózbekstanda miyneti singen muǵallim» hurmeti ataǵı berilgen.
## Derekler
Margo Hayes

**Margo Hayes** (inglis: Margo Hayes 1998 — jıl 11-fevralda Boulderda, Kolorado, AQShda tuwılǵan ) amerikalıq tas alpinist. Ol 9 a + marshrutini atqarǵan birinshi hayal retinde belgili (Siurana, Ispaniya ).

## Ómirbayanı
Gimnastikashı retinde Margo 10 jasında taw sportına shınıǵıwlardı basladı hám kóp ótpey, 2008-jılda ol Boulderda jaslar ushın basına shıǵıw boyınsha Team ABC programmasına qosıldı.

2017-jıl 26 -fevralda Xeys 9 a+ qatlamı daǵı marshrutni (Siurana, Ispaniya ) qatlamın basıp ótken birinshi hayal boldı. Biraq 2017-jıl noyabr ayında hayal kóterilgen eń qıyın basına shıǵıw baǵdarı 9 b taypalı marshrut edi (Ispaniyanıń villanueva del Rosario qalasındaǵı La Planta de Shiva, birinshi kóteriliw Angela Eiter[en] tárepinen ámelge asırıldı ). Taǵı eki alpinist — Asima Shiraishi hám Josune Bereziartu[en]- 9 a / 9 a + ni jawlap alıw etkenine qaramay, Margot La Rambla eliriwi tastıyıqlanǵan marshrut 9 a+ bolǵan hayaldıń birinshi eliriwi bolıp tabıladı..

AQSh basına shıǵıw boyınsha milliy terme jámááti aǵzası retinde Margo Xalıq aralıq sport basına shıǵıw federatsiyasi shafeligida ótkeriletuǵın jarıslarda basına shıǵıwdıń ush baǵdarı boyınsha (qıyınlıq, tezlik hám bouldering) qatnasadı. 2015-jılda Arkoda (Italiya ) bolıp ótken jaslar ortasındaǵı jáhán chempionatında qız qıyınshılıq hám tas juwırıwda Sloveniyalıq Janja Garnbret qolǵa kirgizdi

2016 -jılda Kitaydıń Guanchjou qalasında bolıp ótken jaslar ortasındaǵı jáhán chempionatında Margo óspirimler qatlamında qatnastı, onda qıyınshılıq hám bouldering boyınsha jeńimpaz shıqtı, tezlik boyınsha 15-orındı iyeledi hám juwmaqta ulıwma komandalıq esabında birinshi boldı. Sol jılı Xeys Climbing Magazine[en] den 14 5. 14 marshrutni (8 b+ hám odan qattılaw ) tabıslı kóterilgani ushın Altın Piton sıylıqın aldı.

## Tabıslar

* IFSC World Youth Championships 2016
* USA Climbing: Sport & Speed Youth National Championships 2016
* IFSC World Youth Championships 2015
* USA Climbing: Sport & Speed Youth National Championships 2015

## Itibarlı kóteriliwler
2017-jıl 24-sentyabr — Biographie (9 a+)[7] marshrutining birinshi hayal shıǵıwı.

2017-jıl, 26 -fevral — tastıyıqlanǵan 9 a+ marshrutining birinshi hayal shıǵıwı (La Rambla, Siurana, Ispaniya ). 2015-jılda Ashima Shiraishi eki marshrutga shıqtı (Open Your Mind Direct R1 hám Ciudad de Dios, Santa Linya, Ispaniya ), olar daslep 9 a, itimal 9 a+ dep bahalanǵan, biraq keyinirek bul marshrutlar birpara alpinistlar tárepinen 9 a bahalanǵan hám házirshe bul jónelis boyınsha shártlesiwge eriwilmagan.

## Derekler
Oxford

**Oxford** (ayırım dereklerde ***"Oksford"*** dep júrgiziledi) — Ullı Britaniyadaǵı qala, London qalasınan arqa-batısta, Temza dáryası boyında jaylasqan. Oksfordshir grafliginiń basqarıw orayı. Xalqı 132 mıń adam (1999). Poligrafiya sanaatı rawajlanǵan, mashinasazlıq, elektrotexnika kárxanaları bar. Qala qoljazbalarda 912-jıldan tilge alınǵan. Áyyemgi universitet qalalarınan (XII ásirde universitet islengen) sanaladı. Inglis gotika usılında qurılǵan universitet kolledjleriniń kompleksi qala shırayına ayrıqsha kórinis qosadı. 1541-jıldan Angliya episkopınıń rezidenciyası. Arxitekturalıq esteligi kóp, Oksford universiteti, teatr, kitapxana, muzey hám basqa da imaratları bar.

## Derekler
Parij universiteti

**Parij universiteti** — (), (metonimiyalıq jaqtan **Sorbonna** dep tanılǵan (), Franciyadaǵı iri oqıw hám ilimiy oraylardan biri. 1150-jılı tiykar salınǵan. 1215-jıl shirkew mektep negizinde júzege kelip, Evropada birinshi dúnyalıq universitet esaplanǵan. Dáslep kórkem-óner, huqıq, teologiya, medicina fakultetleri bolǵan. 1257-jılda Parijdıń Latın kvartalında Sorbonna dep atalǵan kolledj islengen (tiykarshısı — R.De Sorbon atı menen baylanıslı). XVII ásirde Sorbonna kolledji menen Parij universiteti qosılıp, olardıń hár eki atı anıq qollanıla basladı. Parij universiteti orta ásirlerde hám XVII ásirge shekem Evropada teologiya hám yurisprudensiya salasında iri oqıw jurtı hám ilimiy oray esaplanǵan. 1793-jılı Konvent sheshimine muwapıq universitet jabıladı hám 1806-jılda qayta tiklenedi. A.Lavuazye, L.Paster, P.Kyuri, J.B.Perren, P.Lanjeven sıyaqlı ataqlı ilimpazlar iskerligi Parij universiteti menen baylanıslı. 1970-jıllarda Parij universiteti qayta dúzilip, 13 ǵárezsiz universitet shólkemlestiredi. Universitet huqıq hám ekonomika pánleri, tábiyiy pánler, ádebiyat, sociallıq pánler, medicina, farmokologiya boyınsha qániygeler tayarlaydı. Universitette birqansha ilimiy izertlew institutları, oraylar, joqarı mektepler, kitapxanalar da bar. Universitette 250 mıńnan aslam student tálim aladı.

## Derekler
Salamanka universiteti

**Salamanka universiteti** - Evropadaǵı áyyemgi universitetlerden biri. 1218-jıl Ispaniyanıń Salamanka qalasında shólkemlestirilgen. Orta ásirler hám oyanıw dáwirinde Bolonya, Parij, Oksford universitetleri qatarında Evropadaǵı iri materiallıq oraylardan biri bolǵan. Bul dáwirde universitette tábiyiy pánler oqıtılǵan, arab mádeniyatı dástúrleri rawajlandırılǵan; Ibn Sina, Ibn Rushd hám basqa belgili ilimpazlardıń dóretpeleri birinshilerden bolıp awdarma etilgen hám sonnan dáslepki enciklopediyalıq baspalar tayarlanǵan. Inkviziciya húkimranlıǵı dáwirinde (XVI ásir) Koperniktiń geliocentrikalıq sisteması oqıtılǵan birden-bir oqıw jurtı bolǵan. Ispaniyanıń ekonomikalıq krizisi múnásibeti menen XVII ásir baslarınan, ásirese, XIX ásirdiń 60-jıllarında Madrid universiteti ispan pániniń orayına aylanǵannan keyin Salamanka universiteti poziciyası páseydi. Universitet filosofiya hám filologiya, huqıq, medicina, tábiyiy pánler boyınsha qániygeler tayarlaydı. 24 mıńǵa jaqın student tálim aladı; kitapxanasında 200 mińnan aslam dóretpe saqlanadı.
## Derekler
London universiteti

**London universiteti** () -Ullı Britaniyadaǵı eń iri universitet hám ilimiy-izertlew oraylarınan biri. 1836-jılı patsha Vilgelm IV pármanına muwapıq, mámlekettiń ayırım universitetleriniń studentlerine ilimiy dáreje beretuǵın (tiyisli imtixanlardı tapsırǵanınan keyin) shólkem retinde islengen. 1898-jıl qayta duzilip, joqarı oqıw jurtı wazıypasın da ótey basladı. 1907 hám 1910-jıllarda parlamenttiń arnawlı sheshimi menen London universiteti quramına Universitet (1826-jılı islengen) hám Korollıq (1829) kolledjleri qosıldı. London universiteti texnikalıq pánler, ekonomika, yuridikalıq, teologiya, medicina, pedagogikalıq, muzıka pánleri boyınsha qániygeler tayarlaydı. Universitette social hám tábiyiy pánler boyınsha túrli ilimiy izertlew institutları bar. 1947-jılı London universiteti qasında Britaniya medicina federaciyası qurılǵan. Kitapxanasında 1 millionnan artıq dóretpe saqlanadı. Universitette 55 mıńǵa jaqın student tálim aladı, 1,5 mıńǵa jaqın oqıtıwshı isleydi. Ilimiy hám ilimiy-metodikalıq ádebiyatlar baspadan shıǵaradı.

## Derekler
FIFA jáhán chempionatı

Bul maqala er adamlar assotsiatsiyasi futbol turniri haqqında.Hayallar turniri ushın FIFA hayallar ortasındaǵı jáhán chempionatiga qarang.
**FIFA Jáhán kubogi**, ádette ápiwayi ǵana **Jáhán kubogi** dep ataladı, bul sporttıń global basqarıw organı bolǵan *Xalıq aralıq futbol federaciyasi* ( FIFA ) aǵzalarınıń úlken er adamlar qurama komandaları tárepinen ótkeriletuǵın xalıq aralıq futbol jarısı. Chempionat 1930-jılda ótkerilgen dáslepki turnirden baslap, hár tórt jılda bir ret ótkerip kelinip atır, 1942 hám 1946-jıllarda Ekinshi jáhán urısı sebepli ótkerilmegen. Ámeldegi chempion 2018-jılda Rossiyada bolıp ótken turnirde ekinshi márte chempionıqti qolǵa kirgizgen Franciya esaplanadı.

Ámeldegi saralaw basqıshın óz ishine aladı, qaysı komandalar turnir basqıshına saralanıwın anıqlaw ushın dáslep úsh jıl dawamında ótkerilgen. Turnir basqıshında 32 komanda, sonday-aq avtomatikalıq túrde saralawdan ótken miyman kútiwshi mámleket(ler) miyman kútiwshi mámleket(ler) de bir ay dawamında chempionliq ushın gúresedi.

2018-jılǵi futbol boyınsha jáhán chempionatınan baslap jigirma bir final turniri ótkerildi hám jámi 79 qurama komanda qatnastı. Kubokti segiz qurama komanda qolǵa kirgizdi. Braziliya bes ret utqan hám olar hárbir turnirde oynaǵan birden-bir komanda bolıp tabıladı. Jáhán kuboginiń basqa jeńimpazları Germaniya hám Italiya bolıp, hárbiri tórtewden ataqqa iye; Argentina, Franciya hám dáslepki jeńimpaz Urugvay, hárbiri ekewden ataqqa iye; Angliya hám Ispaniya bolsa birewden ataqqa iye.

Jáhán chempionati dúnyadaǵı eń abıraylı futbol assotsiaciyasi turniri, sonıń menen birge, dúnyadaǵı eń kóp kórilgen hám gúzetiletuǵın birden-bir sport jarısı bolıp tabıladı. 2006-jılǵi Jáhán chempionatiniń barlıq oyınlarınıń ulıwma tamashagóyleri sanı 26, 29 milliardtı quraydı hám final oyının shama menen 715,1 million adam tamasha etedi, bul planetamız xalqınıń 1/9 bólegi bolıp tabıladı.

Jáhán chempionatina 17 mámleket miyman kútiwshilik etken. Braziliya, Franciya, Italiya, Germaniya hám Meksika eki retten, Urugvay, Shveycariya, Shveciya, Chili, Angliya, Argentina, Ispaniya, AQSh, Yaponiya hám Qubla Koreya (birgelikte), Qubla Afrika hám Rossiya miyman kútiwshilik etken. Qatar 2022-jılǵi turnirge bir marte miyman kútiwshilik etedi hám 2026-jılda Kanada, AQSh hám Meksika birgelikte miyman kútiwshilik etedi, bul bolsa Meksikaǵa ush jáhán chempionatında oyınlar ótkergen birinshi mámleket bolıw húrmetin beredi.

## Qatnas
Sport ishtirokchilari roʻyxati''

## Derekler
Tók taw

**Tók qala (Tók taw) esteligi** Nókisten 14 kilometr arqa-batısta, házirgi Nókis rayonı aymaǵında jaylasıp, ulıwma maydanı 8 gektardı iyeleydi. Bul estelikti birinshi márte 1946-jılı S.P.Tolstov, keyin 1959-jılı A.V.Gudkova teksergen. Estelik biziń eramızǵa shekemgi IV ásirde payda bolıp, keyingi dáwirde de bul jerde turmıs dawam etken.

Nókis rayonı óziniń bay tariyxı, mádeniy miyrasları menen birge zıyarat orınları menen de elimizge sayaxat etip keletuǵın sırtqı hám ishki turistler ushın áhmiyetli, sonday-aq, úlken qızıǵıwshılıq oyatatuǵın aymaqlardıń biri bolıp tabıladı. Rayonda zıyarat turizminiń perspektivası joqarı. Ásirese, rayon orayına kire beristegi «Ázler baba» zıyarat ornı elimizdegi muqaddes orınlardıń birinen esaplanadı. Xalıq arasında «Ázler baba» dep atalıp ketken ullı insannıń tolıq atı Máwlenberdi Áziz xoja ulı Allaberdi Áziz bolıp, 1602-jılları ómir súrgen. Bul orın rayondaǵı zıyaratshılar eń kóp zıyaratlaytuǵın orınlardıń birinen esaplanadı.

Tariyxıy tulǵalardıń máńgi qonım tapqan jerlerin abadanlastırıw iygilikli is esaplanadı.

Ásirese Nókis rayonı aymaǵındaǵı Tók qala, xalıq arasında bul jer «Tók taw» dep atalıp ketken.

Sebebi, bul jerde áyyemgi qala jaylasqan bolıp, ol tóbeshik (biyiklik) te jaylasqan. Bul áyyemgi qala biziń eramızǵa shekemgi IV ásirden eramızdıń XIII ásirine shekemgi dáwirge tiyisli bolıp esaplanadı.

Tók qalada Házireti Pir Omar xojanıń qoyımshılıǵı hám mavzoleyi bolıp, rayondaǵı zıyaratshılar kóp keletuǵın jerlerdiń biri. Jergilikli xalıq wákilleriniń aytıwlarına qaraǵanda, Ázler babaǵa zıyaratqa kelgen adamlar dáslep Házireti Pir Omar xojanıń qoyımshılıǵın, sońınan Ázler babanıń qoyımshılıǵın zıyarat etse, sawap boladı eken.

Avtorlar: Islam Matekov, Azamat Ájimuratov.

## Derekler

* Facebook social tarmaǵınan
Django

**Django** — Pythonǵa tiykarlanǵan biypul hám ashıq kodlı freymvork bolıp, ol model-template-view (MTV) arxitektura úlgisine ámel etedi. Onı Django Software Foundation (DSF), 501(c) (3) mámleketlik emes shólkem retinde islengen Amerika ǵárezsiz shólkemi qollap-quwatlaydı. Djangonıń tiykarǵı maqseti maǵlıwmatlar bazasına tiykarlanǵan quramalı veb-saytlardı jaratıwdı jeńillestiriw esaplanadı. Bul freymvork komponentlerdiń qayta qollanılıwı hám «jalǵanıw», tez rawajlanıwı hám ózińizdi qaytalamaw principine itibar beredi. Python, hátte sazlaw faylları hám maǵlıwmatlar modelleri ushın da qollanıladı. Django sonıń menen birge, jaratıw, oqıw, jańalaw hám óshiriw ushın qosımsha admin interfeysin usınıs etedi. Bul introspeksiya arqalı dinamikalıq túrde jaratıladı hám de taǵı basqarıw modelleri járdeminde sazlanadı. Djangodan paydalanatuǵın ayırım belgili saytlarǵa PBS, Instagram, Mozilla, The Washington Times, Disqus, Bitbucket hám Nextdoor kiredi.

## Djangonıń jaratıwshıları
* Russell Keith-Magee
* Adrian Holovaty
* Simon Willison
* Jacob Kaplan-Moss
* Wilson Miner
Django sóziniń ózi bolsa francuz jazz muzıkashısı Reynxard Django húrmetine qoyılǵan. Onıń tiykarǵı atı Jan Batist Renart bolıp, laqabı Django bolǵan. Bul sóz sigan tilinde «men oyandım» degen mánisti ańlatadı.

## Django backend quralı retinde
Veb-saytlar jaratıw bir neshe basqıshdan ibarat bolǵan quramalı process bolıp, hár qıylı programmalıq qurallardı talap etedi. Eń aldın jaratılajaq sayttıń dizayni jaratıladı. Bunda dizayner photoshop programmasın isletip, sayttıń maketini isleydi. Keyin bolsa frontend qánigesi bul sayttıń HTML kodın jazadı, túrli vizual effektler beredi. Kerekli betler hám túymelerdi jaratadı. Sonnan keyin estafeta tayaqshasın backend qánigesi aladı. Ol server hám paydalanıwshı arasındaǵı baylanıstı hám de maǵlıwmatlar bazası jumısın jolǵa qoyadı. Mine sol basqıshda Djangonıń járdeminden paydalanıwımız múmkin. Yaǵnıy server menen baylanıstı jolǵa qoyıw, maǵlıwmatlar bazasınan kerekli maǵlıwmattı shıǵarıw yamasa qandayda maǵlıwmattı bazaǵa kirgiziw sıyaqlı wazıypalardı atqaradı.

## Djangonı kompyuterge ornatıw
Djangonı ornatıw ushın, kompyuterge birinshi náwbette python ornatılǵan bolıwı kerek. Sonnan keyin tómendegi buyrıq arqalı django ornatıladı:


```console
pip install django
```

## Derekler
https://docs.djangoproject.com/en/dev/faq/general/#what-does-django-mean-and-how-do-you-pronounce-it[Https://docs.djangoproject.com/en/dev/faq/general/#what-does-django-mean-and-how-do-you-pronounce-it https://docs.djangoproject.com/en/dev/faq/general/#what-does-django-mean-and-how-do-you-pronounce-it]
Mona Lisa

**Mona Liza** (*[[Italyan tili|italyansha]]* Gioconda yamasa **Monna Lisa**; *[[Francuz tili|francuzsha]]* Joconde) — italyan súwretshisi Leonardo de vinchi tárepinen shama menen 1503-jılda sızılǵan jas hayal portreti. Súwret kórkem-óner úlgileri ishinde eń ataqlılarınan sanaladı.Oyanıw dáwirine tiyisli bolıp tabıladı. Luvr muzeyinde saqlanadı.
## Atı
Súwrettiń tolıq atı —*Ritratto di Monna Lisa del Giocondo* — «Liza Jokonda xanım portreti». Italyan tilinde «madonna» sózi «meniń biykem» mánisin ańlatadı. Bul sóz sóz dizbeginiń qısqartirilgan kórinisi «monna» yamasa «mona» dep te aytıladı. Model atınıń ekinshi bólegi kúyewiniń familiyası —*del Giocondo* bolıp esaplanadı, onı italyan tilinen tuwrıdan-tuwrı «quwnaq, shox» dep awdarmalaw da múmkin. Sol sebepli ayırım orınlarda *La Gioconda*— «quwnaq, shox» retinde túsiniledi.

## Derekler
Ózbekali Janibekov

**Ózbekali Janibekov** (28. 08. 1931, Turkiston wálayatı O'tirar rayonı Sarıamis awılı—22. 02. 1998, Almaota) — mámleket ǵayratkeri, etnograf, tariyx pánleri kandidati (1990 ).

Qońırat qáwimi Jamanboy urıwınan. Abay atındaǵı Qazaq pedagogika institutın (házirgi Almaota mámleket universiteti) tamamlaǵan (1952). Mektep oqıtıwshı, Chimkent (házirgi Qubla Qazaqstan) wálayatı Keles aerodromında bilimlendiriw basqarıwshıı (1952—1955), Keles rayonı komsomol komiteti 1-xatkeri (1955—1956 ), Chimkent wálayatı komsomol komiteti xatkeri (1956 — 1961). Qazaqstan LKJO OK baslıǵı 1-xatkeri, xatkeri (1961 — 1970), Qazaqstan Kommunistlik partiyası Torǵay wálayatı komiteti xatkeri (1970 — 1975), MKP shet el mámleketlikler menen baylanıslar bólimi basqarıwshıı. Qazaqstan (1975—1977), Qazaqstan mádeniyat ministri orınbasarı (1977—1988); Mádeniyat ministri (1987—1988), Qazaqstan Kompartiyasi Oraylıq Komiteti xatkeri (1988—1991) lawazımlarında islegen.

Janibekov qazaq xalqiniń milliy mádeniyatı, ana tili, úrp-ádet hám dástúrlerineni jańalaw hám rawajlandırıwǵa úlken úles qosqan. 20 -ásirdiń 70-jıllarında Xoja Ahmad Yassaviy górdi qayta qayta tiklew ushın katalizator bolǵan. Janibekov ǵayratı menen Qazaqstandıń kóplegen qalalarında etnografik muzeyler ashıldı, Qazaqstandıń tariyxıy -materiallıq esteliklerin saqlap -álpeshlew hám qayta tiklewdi maqset etken «Arkas» jámiyeti dúzildi. Janibekov «Sherter», Adirna, «Altınay» hám basqalar. b. xalıq dóretiwshilikoti ansamblları islengen. " Sortro'z " bayramı, M. Dulatov, J. Aimautov, M. Jumabayev, Sh. Xudoyberdiev bul atdı xalqqa qaytarıw ushın aktiv gúres alıp bardı. Ana tilin rawajlandırıw programmasınıń mámleket konsepsiyasın jaratıwda qatnastı.

«Qazaq milliy ónermentchiligi» (1982-jıl ), «Jangiriq» (1991-jıl ), «vaqt karvoni» (1992-jıl ), «Jolairikta» (1996 -jıl ), «Qazaq kiyimi» (1996 -jıl ), «Áyyemgi otırıw» (1997), «Táǵdir». «o'qituvchilik» (1996, 1-kitap, 1997, 2-kitap ) dóretpeleri baspa etilgen.

2-3 ret Miynet Qızıl Bayraq ordeni, medallar menen táǵdirlengen.

## Derekler
Alorlar

**Alorlar** (túp atı — orang baranusa), basqa atı: orang-alor — Qublası-Arqa Indoneziya xalıqlarınan biri. Pantar hám Alor atawlarınıń arqası hám arqa-batıs bóleginde jasaydı. Sanı 70 mıń adam.

## Tili
Arqa Indoneziya antropologıyalıq toparına kiredi. Avstroneziya tilleri shańaraǵına tiyisli indonez tili, alor tili.

## Dini
Diniy poziciyalar — musılman-sunniylar, Makassarlar XVII—XVIII ásirlerde islam dinin qabıl etken. Dástúriy isenimler de saqlanıp qalǵan.

Dyu Sebepli alorianlardıń dinge munásibeti haqqında tómendegi juwmaqqa keldi. Sıyqırǵa bolǵan qatnas adamlar menen ushırasıw usılına uqsaydı. Tiykarǵı maqset qudaylardı tákabbir qılıw ushın olardı diniy dástúrler menen bagıw bolıp tabıladı. Onıń sózlerine qaraǵanda, bul balalıq dáwirindegi sistemalı judalıq hám ashlıq penen baylanıslı (Kardiner 1945: 157).

## Tariyxı
Aloriyalılar haqqındaǵı belgili faktler mádeniyat haqqında tolıq oyda sawlelendiriwge iye emes, bul adamnıń qáliplesiwinde zárúrli hám tiykarǵı bolǵan kóplegen táreplerdiń áhmiyetin túsiniw ushın jetkilikli.

Orta ásirlerde aloriylardıń qáliplesiwinde Solor, Bugis, Makassar, Yava, Ternate atawlarınan kelgen emigrantlar qatnasqan. XX ásirdiń ortalarına shekem Aloriyanlardı Raxalar basqargan. Aloriyalılar mádeniyatı basqa «sawda etnosları»na tán bolıp tabıladı. Xalıq punktleri jaǵaboyı, sızıqlı jaylasıw bolıp tabıladı. Irakuois aǵayınlıq sisteması. Olar jeti patrilineal áwladqa bólingen, eki ekzogam qáwimge birlesken — «jer iyeleri» hám «sońın ala músápirler». Neke óz-ara aǵayın, óz-ara. Ana -bala munasábetleri. Eki hápte dawamında balaǵa ǵamxorlıq etkennen keyin, ana onı taslap, dalada islewdi dawam etedi. Aydarha ámekilerge sıyınıw ádettegi jaǵday bolıp tabıladı.

## Kásip-óneri
Dástúriy kásipler — sawda, balıqshılıq, bаǵshılıq. Aǵash naǵıs oyıwshılıǵı rawajlanǵan.

## Turmısı sharayatı
Irakuois tipindegi aǵayınlıq sisteması. Olar jeti patrilineal urıwǵa bólingen, eki ekzogamik fratriyaǵa birlesken — «jerdiń iyeleri» hám «sońın ala kelgenler». Aǵayınlıq neke, óz-ara. Naga aydarhalarına sıyınıw ádettegi bolıp tabıladı.

## Derekler
Android Studio

**Android Studio** — 2013-jıl 16 -mayda Google I/O konferensiyasında daǵaza etilgen Android platformasi menen islew ushın mólsherlengen programmalastırıw ortalıǵı (IDE).

Bul programmalastırıw ortalıǵınıń dáslepki 0.1-talqını 2013-jıl may ayında daǵaza etilgen. 2014-jılda daǵaza etilgen 0. 8-talqindan baslap beta-test kórinisinde usınıldı. Birinshi turaqlı versiya 1. 0 2014-jıl dekabr ayında shıǵarıldı, usınıń menen birge Eclipse ushın Android Development Tools (ADT) plaginini qollap-quwatlaw tamamlanıldı.

JetBrains kompaniyasınıń IntelliJ IDEA programmasına tiykarlanǵan Android Studio rásmiy Android qosımshaların islep shıǵıw quralı bolıp tabıladı[1] Bul islep shıǵıw ortalıǵı Windows, macOS hám GNU/Linux ushın ámeldegi[2] 2017-jıl 17-mayda jıllıq Google I/O konferensiyasında Google Java hám C++'dan tısqarı Android platformasi ushın rásmiy programmalastırıw tili retinde Android Studio'da qollanılatuǵın Kotlin tilin qollap-quwatlawın járiyaladı.

## Qásiyetleri
**Sheklewler**

Fayllardı avtomatikalıq saqlawdı pútkilley óshirip qoyıw múmkinshiligi joq. Bul islep shıǵıwshılardıń tiykarǵı alternativ bolmaǵan pozitsiyasi bolıp tabıladı. Óndiriwshiler bul usıl programmistler ushın qolay boladı degen pikirge kelgenler[3]

**Múmkinshilikler**

Programmanıń jańa talqini islep shıǵilıwı menen onıń múmkinshilikleri keńeytirip barıladı. Búgingi kúnde qiyidagi múmkinshilikler ámeldegi[4]:

* WYSIWYG maketlarni redaktorlaw ushın keńeytirilgen korrektor, Drag-and-Drop arqalı UI menen islew.

* Gradle'ga tiykarlanǵan halda programmanı jıynaw.

* Programmanı túrli kóriniste jıynaw hám talayǵana. apk fayllar jaratıw.

* Kodtı qayta islew múmkinshiligi.

* Islep shıǵarıw máseleleri, versiyalar uyqas kelmewi hám basqalardı tabıwǵa múmkinshilik jaratıwshı statikalıq kod analizatori (Lint).

* Programmaǵa kiritilgen ProGuard hám qosımshalardı qol qoyıw ushın járdemshi programma.

* Androidga tiyisli tiykarǵı maketlar na'munalari.

* Android Wear hám Android Tv apparatları ushın programma jaratıw múmkinshiligi

* Google Cloud Platform'ni qollap-quwatlaw.

* 3.0 standartı boyınsha Kotlin programmalastırıw tilin qollap -quwatlaydı.

## Derekler
Windows 10

**Windows 10** — jeke kompyuterler hám jumıs stanciyaları ushın Microsoft tárepinen Windows NT shańaraǵı tárepinen islep shıǵılǵan operatsion sistema. Windows 8.1 dan keyin, sistema 9 dı shetlep ótip, 10 nomerdi aldı, Windows 10 nıń server sherigi Windows Server 2016 esaplanadı.

Sistema hár qıylı apparatlar, mısalı, jeke kompyuterler, planshetler, smartfonlar, Xbox One pristavkalari hám basqalar ushın birlestirilgen bolıwı ushın islep shıǵılǵan bolıp, ol jaǵdayda barlıq qollap -quwatlanatuǵın apparatlar menen birlestirilgen rawajlanıw platformasi jáne onıversal programmalardıń birden-bir dúkanı bar. Windows 10 xızmet retinde qollap-quwatlaw sikli dawamında jańalanishlar menen támiyinlenedi. Sistema shıǵarılǵannan keyingi birinshi jıl dawamında paydalanıwshılar Windows 7, Windows 8. 1 hám Windows Phone 8. 1 dıń litsenziyalanǵan nusqaların isleytuǵın apparatlarda Windows 10'ga biypul ótiwleri múmkin edi. Zárúrli jańalıqlar qatarına «Cortana» dawıslı járdemshisi, bir neshe jumıs stoli jaratıw hám almastırıw qábileti hám basqalar kiredi. Windows 10 — bul Windows'ning sońǵı «qutidagi» versiyası, barlıq keyingi versiyalar tek cifrlı formada tarqatıladı.

Windows 10 paydalanıwshı shártnaması Microsoft'ga paydalanıwshı, onıń Internet degi iskerligi tariyxı, kirisiw noqatları ushın parollar, klaviaturada jazılǵan maǵlıwmatlar hám basqa kóp zatlar haqqında kóp maǵlıwmat toplaw imkaniyatın beredi.

W3 Schools statistikalıq maǵlıwmatlarına kóre, Windows 10 Internetge jalǵanıw ushın isletiletuǵın operatsion sistemalar arasında dúnyada birinshi orındı iyelep turıptı.
## Derekler
Amerika Tower banki (Manxetten)

**Amerika Tower banki—1 Bryant Park** atı menen de belgili,Nyu-York qalasıniń Midtown Manxetten máhellesindegi 55 qabatlı júdá bálent imarat. Ol Amerika kontinentiniń 1111-avenyusinda (Altınshı avenyu) 42-hám 43-kósheler aralıǵinda, qiyiq túrde Brayant Parkiniń qarsısında imaratlasqan. imarat Cookfox hám Adamson Associates tárepinen islep shıǵılǵan hám ol Amerika banki ushın Durst shólkemi tárepinen islep shıǵılǵan. Bálentligi 370m, Amerika Tower banki Nyu-Yorktaǵı segizinshi eń bálent imarat, Qospa Shtatlardaǵı onınshı eń bálent imarat.

Seymur Durst 1960-jıllardan baslap bul jerde úlken imarat qurıwdı rejelestirgen halda jer satıp alǵan edi, biraq basqa múlk iyeleri bar ekenligi sebep bunı ete almadı. Onıń balası Duglas Durst XXI ásirdiń basında úlken ofis-júdá bálent imaratın usınıs etedi hám 2003-jılǵa shekem jer satıp alıwdı dawam ettiredi. Bank of America láńger kireyshisi retinde qol qoyılǵanınan keyin, imarat ústinde jumıs 2004-jılda baslanǵan. Qurılıs processinde bir neshe qolaysız jaǵdaylarǵa qaramay, imarat 2009-jılda 1 milliard dollarǵa qurip pitkerildi. Amerika bankinen tısqarı, minar kireyshilerine Marathon Asset Management, Akin Gump Strauss Hauer & Feld hám Roundabout Theater Company kiredi. 
## Site
Amerika Tower minarı Altınshı avenyudıń batıs tárepinde (rásmiy atı Amerika avenyusi) 42-kóshe hám 43-kóshe ortasında,Nyu-York qalasıniń Midtown Manxetten máhellesinde jaylasqan Onıń yuridikalıq adressi Amerika kontinentiniń 1111-avenyusi bolsa da, ol 1 Bryant Park atı menen belgili.

Tariyxıy tárepten bul aymaq tóbelikler hám otlaqlardan ibarat bolıp, sayttıń batıs shegarasınan dárya aǵıp ótken.  Bank Tower banki qurılısınan aldın bul imarat bir neshe strukturalardan ibarat edi.  Kóshe XIX ásirdiń aqırında háwlisi bolǵan qatar úyler menen bánt bolǵan, XX ásir baslarında kommerciya maqsetinde buzıp taslanǵan Sayt daǵı kóplegen burınǵıp strukturalar dúkanlar, restoranlar hám teatrlar edi
Kerder

VI ásir aqırı – VII ásir baslarında Ámiwdáryanıń Aral boyı deltasında óz teńgelerin shıǵarıwı, ózine tán gúlal ıdısları hám jańasha jobadaǵı qurılısları menen ózgeshelenetuğın Kerder mádeniyatı júzege keldi.
Nawrız Japaqov

**Nawrız Japaqov** (1914-jıl 16-may, Taxtakópir rayonı — 1975-jıl 13-mart) — qaraqalpaq shayırı hám ádebiyatshı. Ózbekstanda (1974) hám Qaraqalpaqstanda xızmet kórsetken pán ǵayratkeri (1964). Filologiya pánleri doktorı (1967).

## Miynet iskerligi
Kóp jıllar joqarı basshılıq keńselerinde islegen. Ózbekstan Pánler akademiyası Til hám ádebiyat institutı (1961—1967) hám Ózbekstan Pánler akademiyası Qaraqalpaqstan bólimi N. Dáwqaraev atındaǵı tariyx, til hám ádebiyat institutında (1967—1975) úlken ilimiy xızmetker.

## Dóretiwshiligi
Dáslepki qosıqlar toplamı «Quyash» (1940). Nawayıǵa baǵıshlanǵan «Shayır sózi» dástanı (1949, J. Aymurzaev penen sheriklikte), «Uzaqtaǵı jaylawlar» (1955, X. Seytov penen sheriklikte), «Suwshı» (1958) dástanlarında qaraqalpaq xalqınıń turmısında hám jaratıwshılıq miyneti sáwlelengen. «Aral balıqshıları» kinossenariysı (M. Melkumov penen sheriklikte) hám ádebiyatqa baylanıslı bir qansha shıǵarmalar («Qaraqalpaq ádebiyatıda realizm máselasine baylanıslı», 1972; «Ádebiyatımız haqqında oylar», 1974 hám. b.).

## Ádebiyatlar
* Ámiw boylarında, T., 1956;
* Tiriler menen birge: Poema hám qosıqlar, T., 1962;
* Tańlamalı shiǵarmaları, 3 tomlıq, Nókis, 1978-80.

## Derekler
Los Angeles

**Los Anjeles** (**Los Anjelos**) (***inglisshe*** Los Angeles, ***ispansha*** Los Ángeles, sonıń menen birge,-{**L. A. **}- hám -{**City of Angels**}-— *Perishteler qalası* atları menen belgili) — Tınısh okeanı boyında jaylasqan AQShtıń Kaliforniya shtatındaǵı qala. Shtattıń xalıq sanı boyınsha eń iri qalası, mámlekette bolsa ekinshi (2022-jıl jaǵdayına kóre xalıq sanı 12 mln 488 mıń adamdı quradı. Los Anjelesta jasawshılar «Angelenos» dep ataladı.

Los-Anjeles — AQShtıń qubla-batıs bólegindegi qala, Kaliforniya shtatında jaylasqan. Xalqı 12 mln.nan artıq (2022-jıl jaǵdayına kóre) adam (2000, qala átirapı menen 7 mln.nan artıq). Arqaden qubla tárepke 80&nbsp;km ǵa sozılǵan. 
## Ekonomikası
Mámleket batısındaǵı tiykarǵı ekonomikalıq, jetekshi sanaat hám ilimiy oraylarınan biri. Tınısh okean jaǵasındaǵı ekinshi zárúrli port (jıllıq júk artıp-túsiriw 25 mln.t).Aeroportı xalıq aralıq áhmiyetke iye. Mámlekettiń iri aviaraketa sanaatı orayı. Kosmik apparatlar islep shiǵarıladı. Radioelektronika (atap aytqanda, EHM,tiykarınan, áskeriy maqsetler ushın úskeneler islep shıǵarıw), priborsazlıq, metallsazlıq, mashinasazlıq, kemesazlıq sanaatı kárxanaları bar. Neftti qayta islew, metallurgiya, ximiya, poligrafiya, tigiwshilik, mebel, azıq-awqat sanaatı rawajlanǵan. Kinosanaat hám videobiznestiń tiykarǵı orayı (Gollivud). Teńiz boyi ıqlım kurorti. Turizm rawajlanǵan. 3 universitet (atap aytqanda, Kaliforniya universiteti fakultetleri, Qubla Kaliforniya universiteti) hám basqa oqıw mákemeleri bar. Qalaǵa 1781-jıl ispanlar tárepinen Jańa Ispaniya vitse-patshalıǵı quramındaǵı Meksika aymaǵında tiykar salınǵan. Meksika ǵárezsizlikke eriskeninen soń, Meksika mámleketi quramına kiredi. Amerika—Meksika urısı dáwirinde (1846—1848) AQSh tárepinen iyelep alındı.

Qala qatań joba tiykarında qurılǵan. Zamanagóy arxitekturalıq esteliklerden Benning-xaus (1911), Doj-xaus (1916), kórkem galereya, shirkew hám basqa imaratlar, muzeyler, observatoriya, áskeriy teńiz bazası bar. Los Anjelesta 1932-jılda 10-Olimpiada, 1984-jılda 13-Olimpiada oyınları bolıp ótken.

## Derekler
Jackson (Mississippi)

**Jackson** AQShtıń Mississippi shtatında jaylasqan qala bolıp tabıladı. Hinds,Madison,Rankin okrugi quramına kiredi. 
1821-jılda jańa shtat paytaxtı ushın jay retinde tiykar etip salınǵan qala,1812-jılǵı urıs dáwirinde Jańa Orlean urısındaǵı roli ushın sıylıqlanǵan general Endryu Jekson húrmetine atalǵan. hám keyinirek ol AQSh prezidenti bolıp xızmet etedi.Amerika puqaralar urısı waqtında 1863-jılda viksburg urısı qasında bolǵanınan keyin, general Uilyam Tekumse Sherman komandirligi astındaǵı Birlespe áskerleri Jeksondı qamal qılıwın baslaydı. Keyinirek qala janıp kúl bolǵan.
## Xalqı
173,514 dana xalıq jasaydi (2010).

## Geografiyası
Maydanı — 276,7 km2. Sonnan 271,7 km2 qurǵaqlıq, 5,0 km2 bolsa suw maydanı bolıp tabıladı. Teńiz júzinen ortasha 85m biyiklikte jaylasqan.

File: JacksonMS Downtown Panorama.jpg|Jackson tábiyat kórinisi.
File: Jackson December 2018 37 (Old Mississippi State Capitol).jpg|Missisipi eski Kapitoliysi, Jackson qala orayı|alt=
File: Jackson Mississippi.jpg|Jekson Missisipi fotosúwreti Xalıq aralıq kosmik stanciya


## Sırtqı siltemeler
US-geo-stub
## Sırtqı siltemeler
* jacksonms.gov
## Derekler

Kategoriya :Mississippi qalalari, AQSh qalaları, geografiya, jer atamaları
Báhár

**Báhár** máwsimi, tórt máwsimnen biri bolıp, qıs hám jaz máwsimleriniń arasında jaylasqan máwsim bolıp tabıladı. Báhár máwsimi 3 aydan ibarat: Arqa yarımsharda — mart, aprel hám maydan, qubla yarımsharda bolsa sentyabr, oktyabr hám noyabrden.

Báhárde terekler ǵumshalap, hawa-rayı áste-áste jılıy baslaydı. Bul máwsimde qısta jawıp ótken qarlardıń eriwi hám júdá kóp muǵdarda jawın jawıwı suw saqlaǵıshlardı, kól hám kólmeklerdiń tolıwına sebep boladı. Shaqmaq hám Gúldirmama sıyaqlı tábiyat qubılısları da eń kóp báhár máwsiminde júz beredi. Báhár máwsiminde jawınlardıń hám birpara tábiyat qubılıslarınıń kóp muǵdarda bolıwı birpara ayırım úlkelerde tasqın, jıqqı hám órt sıyaqlı apatlarǵa sebep boladı.

Kalendarlıq báhárge qaraǵanda, astronomiyalıq báhár keshlew, yaǵnıy jazǵı teńkúnlikte (arqa yarımsharda 20 yamasa 21-mart, qubla yarımsharda 22 yamasa 23-sentyabrde) keledi hám jazǵı quyash turıwı (arqa yarımsharda 20 yamasa 21-iyun, qubla yarımsharda 21 yamasa 22-dekabrde) baslanadı.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
Qıs

**Qıs** - tórt máwsimnen biri bolıp, gúz hám báhár máwsimleriniń arasında jaylasqan, eń suwıq máwsim bolıp tabıladı. Qıs máwsimi 3 aydan ibarat. Arqa yarımsharda: dekabr, yanvar hám fevraldan, Qubla yarımsharda bolsa: iyun, iyul hám avgusttan. Bul máwsimde ıqlım dárejesi minusqa qaray túse baslaydı. Usınıń sebebinen suwıq jawın-shashınlar arta baslaydı.

Qıs ortasha regionlarda dekabr, yanvar hám fevral ayların óz ishine aladı. Qıs máwsiminiń astronomiyalıq dawam etiw waqtı ortasha 89,0 sutkadan ibarat. Qıstıń baslanıwı dep Quyashtıń qısqı turıw noqatınan ótiw kúnleri (21—22-dekabr) qabıl etilgen. Ózbekstanda qıs máwsimi azlı-kem suwıq keledi. Eń suwıq ay — yanvardıń ortasha temperaturası tegisliklerde (Ústirt. Churuk stansiyası ) — 10°, qubla-shıǵısta (Temir, Sherobod) 2—3°, absolyut tómen temperatura qublada —25°, —30° hám arqa-batısta —35°, —38°. Biraq tegisliklerde qısta da 15—20°, tawlarda 5—10° qa shekem jıllı kúnler bolıp turadı.

Astronomiyalıq qıs 20-dekabrden 21-martqa shekem dawam etedi (arqa yarımsharda).

## Derekler

# ÓzME. Birinshi tom. Tashkent, 2000-jıl
Stol tennisi

**Stol tennisi** — Kishkene top hám raketkalar menen stolda oynalatuǵın sport oyını. Shıǵıs Aziyada payda bolǵan. 20-ásirdiń 20 jıllarınan baslap kóp mámleketlerge tarqalǵan. Dáslep "pingpong" (frans.pingpong — toptıń raketka hám stolga urılıǵanında shıǵatuǵın dawıs) dep atalǵan. Stol tennisi ushın, ádette, stol ólshemi 152,5 x274, 3 sm; biyikligi 76 sm; torı 183 x 15, 25 sm boladı. Aǵash raketkanıń beti rezina plastina menen qaplanadı. Top aq plastikadan islenedi, diametri 37,2—38, 2&nbsp;mm, salmaǵı 2,4—2,53 g. Oyın maydanshasınıń ólshemi 6—7 x 12–14 m. Rásmiy jarıslar sport zallarında ótkeriledi: er adamlar hám hayallar — komanda bolıp, jalǵız halda hám juplıqta hám de aralas juplıqta bellesedi. Oyın 3 yamasa 5 partiyadan oynaladı. Oyınshılardan biri 21 ochko toplasa, ol jeńimpaz esaplanadı. Eger esap 20:20 bolıp qalsa, ol jaǵdayda oyınshılardan biri 2 ochko artıq toplaǵanǵa shekem oyın dawam ettiriledi. Stol tennisi Xalıq aralıq federatsiyası (ITTF, 1926-jıl shólkemlestirilgen) 130 dan artıq milliy federatsiyalardı birlestiredi. 1926-jıldan hár 2 jılda jáhán birinshiligi ótkeriledi, 1988-jıldan Olimpiada oyınları programmasına kiritilgen.

Ózbekstanda Stol tennisi keń tarqalǵan. Ózbekstan chempionati hám kubogi jarısları úzliksiz ótkerip turıladı. Ózbekstan Stol tennisi federatsiyasi 1993-jıl ITTFga aǵza bolıp kirgen. ózbekstanlı Manzura Inoyatova, Saida Burhonxo'jayeva, Svetlana Geta jáhán chempionatında (Doxa sh., Katar, 2004-jıl mart ) 1 orındı alıp, altın medallar menen sıylıqlanǵan.
Gúz

**Gúz** (Arqa Amerika inglis tilinde **«fall»** dep te ataladı) — jer júzindegi tórt ortasha máwsimnen biri. Tropiklerden tısqarıda gúz jazdan qısqa ótiwdiń belgisi bolıp, sentyabr (Arqa yarımshar) yamasa mart (Qubla yarımshar) ayınan baslanadı. Gúz — kúnniń dawamlılıǵı sezilerli dárejede qısqaratuǵın hám temperatura sezilerli dárejede suwıp ketetuǵın máwsim. Dekabr (Arqa yarımshar) hám iyun (Qubla yarımshar) aylarında qısqı quyash turıwına shekem máwsim dawam etken sayın kún qısqarıp, tún uzayıp baradı. Ortasha klimatlı aymaqlarda onıń tiykarģı ózgesheliklerinin biri — japıraqlı tereklerdiń japıraqları túsiwge tayarlanıp atırǵanda reńiniń keskin ózgeriwi bolıp esaplanadı.

## Sáne anıqlamaları
Ayırım mádeniyatlarda gúzgi teńlesiwdi gúz ortası» dep esaplasa, basqalarında temperaturanıń artta qalıwı kóbirek bolsa, gúzgi teńlesiwdi gúzdiń baslanıwı dep esaplaydı. Joqarı keńliklerdegi inglis tilinde sóylesiwshi mámleketlerde gúz dástúriy túrde Lammas kúninen baslanıp, Xellouin áyyyamında, yaǵnıy jaz ortası, gúzgi kún teńlesiw hám qıstıń ortası ortasında tamamlanar edi. Meteorologlar (Avstraliya hám qubla yarım shardaǵı ortasha klimatlı mámleketlerdiń kópshiligi) grigorian kalendar ayları tiykarındaǵı anıqlamanı qollanadı, gúz — arqa yarım sharda sentyabr, oktyabr, noyabr, qubla yarım sharda mart, aprel, may ayları.

## Associaciyalar
### Zúráát
Íssıdan suwıqqa ótiw dáwiri menen baylanıslılıǵı, onıń tiykarǵı zúráát máwsimi sıpatındaǵı statusı temaları hám belgili obrazlarında ústinlik etken. Batıs mádeniyatlarında gúz tımsalları, ádette, usı waqıtta pisetuǵın miyweler, palız hám dánler menen bezetilgen sulıw, toyǵan hayallar bolıp esaplanadı. Kóplegen mádeniyatlardıń kalendarında kóbinese eń áhmiyetli bolǵan gúzgi zúráát bayramları belgilenedi.

Bul bayramlardıń házirge shekem saqlanıp qalǵan jańǵırıqları Amerika Qurama Shtatları hám Kanadanıń gúzgi «Minnetdarshılıq bayramı»nda hám evrey Sukkot bayramında óziniń tamırları menen «tabernakllar»dıń (zúráát waqtında sırttaǵı ılashıqlarda jasaytuǵın) tolıq ayda ónim jıynaw bayramı sıpatında ushırasadı. Sonday-aq, Amerika materiginiń túpkilikli xalıqları tábiyatta jıynalǵan jetilisken awqat ónimlerin jıynaw menen baylanıslı ótkizetuǵın kóplegen bayramlar, Qıtaydıń «Ay bayramı» dep atalatuǵın «Gúz ortası» bayramı hám basqalar bar.

## Qosımsha qarań
* Báhár
* Jaz
* Qıs

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
Majungasaurus

**Majungasaurinae** (*Majungasaurus* atınan kelip shiǵip, Madagaskardaǵi Mahajanga qalası atı menen atalǵan) — joqarı teropodlar iri jırtqısh haywanlar toparıınıń bir túri.Kretase, Madagaskar,Hindstan hám Franciyada kóp ushraydı. Bul Abelisauridae teropodlar shańaraǵınıń kishi toparı bolıp,Gondvanan taypası, óziniń qalıń hám kóbinese shaqlı bas súyegi hám izli qolları menen ataqlı. Abelisauridae toparınıń eki kishi toparı Qubla Amerikanıń *[[Karnotavr]]*dan málim bolǵan Carnotaurinae hám Madagaskardıń *[[Majungasaurus]]*dan ibarat Majungasaurinae jáne onıń gruppalarınan ibarat. bawırlas aǵayınlar. Olardıń ájdadları Orta Yurade payda bolǵan hám topar joqarı por dáwirige shekem dawam etken.

Majungasaurinlar orta bóyli, eki ayoqli jırtqıshlar edi, lekin salıstırǵanda aste háreketlanardi. Olardıń quwatlı ayaqları juwırıw ushın emes, qádem taslaw ushın qurılǵan. Olardıń bálent bóyli, tereń basları kúshli jaqları bar edi, lekin bileklerinde bilekleri bolmaǵan kishi bilekleri bar edi. Aste júriwleri hám kishi qolı sebepli olar kishilew, tezirek ornitopodlarni emes, bálki úlkenlew, astelew sauropodlarni olja etiwgen. Olardıń áwladları birlesken qubla kontinentte, Gondvanada, erte por dáwirinde jasaǵan, biraq qurǵaqlıq bóliniwi nátiyjesinde olar Qubla Amerikadaǵı tuwısqan aǵalarınıń balalarınan hám aqır-aqıbet bir-birinen ajralıp ketken.

 |label1=Abelisauridae
 |1={|clade
 |1=*[[Kryptops]]* 
 |2=*[[Rugops]]*
 |3=*[[Genusaurus]]*
 |4=MCF-PVPH-237 abelisaurid
 |5=*[[Xenotarsosaurus]]*
 |6=*[[Tarascosaurus]]*
 |7=La Boucharde abelisaurid
 |label8=&nbsp;
 |8={|clade
 |label1=**Majungasaurinae**
 |1={|clade
 |1=Pourcieux abelisaurid
 |2=*[[Arcovenator]]* 
 |3=*[[Majungasaurus]]* 
 |5=*[[Indosaurus]]*
 |6=*[[Rahiolisaurus]]*
 |7=*[[Rajasaurus]]* 
 |label2=Brachyrostra
 |2={|clade
 |1=*[[Ilokelesia]]* 
 |label2=&nbsp;
 |2={|clade
 |1=*[[Ekrixinatosaurus]]* 
 |label2=&nbsp;
 |2={|clade
 |1=*[[Skorpiovenator]]* 
 |label2=&nbsp;
 |2={|clade
 |label1=Carnotaurini
 |1={|clade
 |1=*[[Abelisaurus]]*
 |2=*[[Aucasaurus]]* 
 |3=*[[Pycnonemosaurus]]*
 |4=*[[Quilmesaurus]]*
 |5=*[[Carnotaurus]]* 

## Derekler
Jaz

**Jaz** – tórt máwsimniń biri. Jaz máwsimi báhár hám gúz máwsimleriniń arasında jaylasqan bolıp, eń ıssı máwsim esaplanadı. Jaz máwsimi arqa yarımsharda eń uzaq kúnnen baslap, teńkúnlikke shekem dawam etedi. Bul máwsim Arqa yarımsharda 22 iyunnan 22 sentyabrge shekem, al Qubla yarımsharda bolsa 22 yanvardan 21 martqa shekem dawam etedi. 

**Jaz** — jıldıń eń ıssı máwsimi bolıp, interkontinental aymaqlarda (máselen: Ózbekstanda) iyun, iyul, avgust aylarında boladı. Jaz máwsiminiń astronomiyalıq dawamlılıǵı 93,6 sutkadan ibarat.

Jaz máwsimi adam organizmi ushın eń kerekli máwsimlerden biri. Jaz máwsimi, den-sawlıq ushın júdá zárúr bolǵan, súyeklerdiń rawajlanıwında áhmiyetli rolge iye D vitaminine bay. Sebebi D vitamini eń jaqsı quyash nurları menen insanǵa ótedi. Quyashta nurlanıw ayırım kesellikler menen awırǵan adamlar ushın da júdá paydalı. Miywe, palız eginleri hám basqa ósimlikler de jaz máwsiminde pise baslaydı.

Jazdıń júdá qattı ıssı kúnleri insan den-sawlıǵı ushın zıyanlı bolıp tabıladı, hádden tıs kóp waqıt quyashta nurlanıw insan terisine zıyan jetkeriwi múmkin.

## Derekler
Buxgalteriya

**Buxgalteriya** (nem. Buchhalter)
1) buxgalteriya esabın júrgiziw; 2) kárxana, mákemelerdiń finanslıq jumısların belgilep barıw, qadaǵalap barıw, atap aytqanda xızmetkerlerge miynet haqı esaplaw, buxgalteriya esabatı hám basqa esabatlar dúziw menen shuǵıllanatuǵın arnawlı bólim. Ádette Buxgalteriyanı bas esapshı (buxgalter) basqaradi.

## Ádebiyatlar
* ÓzME. Birinshi tom. Tashkent, 2000-jıl

## Derekler
Yutlandiya

**Yutlandiya** — Evropadaǵı yarım ataw, Baltika teńizi menen Arqa teńiz aralıǵında jaylasqan. Daniya hám Germaniyaǵa qaraslı. Maydanı 40 mıń km², uzınlıǵı 300 km shamasında. Shıǵıs tárepindegi jaǵısları kóplegen bóleklerge bóleklengen, al batıs tárepi salıstırmalı tegis. Relyefi tóbeshiklerge bay bolǵan morena tegisliginen ibarat, eń biyik jeri 173 m. Íqlımı turaqlı teńiz klimatı. Dáryaları suwlı. Iyne japıraqlı hám keń japıraqlı toǵaylar bar. Maydanınıń úlken bólegi egislik jerlerge aylandırılǵan. Qublasında Orxus (Daniya ), Flensburg (Germaniya) qalaları jaylasqan.

## Ádebiyatlar
Atakama

**Atakama** – Qubla Amerikadaǵı shól, Chilidiń arqa tárepinde jaylasqan. Tınısh okeanı jaǵası boylap, 22-27° keńlik arasında, shama menen 1000&nbsp;km ǵa sozılǵan. Teńiz qáddinen 500 metrden 2000-3200 metrge shekem biyiklikte jaylasqan. Dúnyadaǵı eń qurǵaqshıl orınlardan biri. Íqlımı tropik, passatlı ıqlım. Peru aǵımı tásiri sebepli salıstırmalı suwıq. Yanvardıń ortasha temperaturası teńiz jaǵasında 19 -20°, iyulda 13-15°. Uzın oypatlıqta bolsa, yanvardıń ortasha temperaturası 22-23° hám iyulda 11-12°. Ortasha jıllıq jawın-shashın muǵdarı 50&nbsp;mm (10 -12 jıllab jawın jawmaytuǵın waqıtlar da boladı). Loa dáryası kesip ótedi. Ósimlik az (kaktus, mimozalar), sorlaqlar kóp. Mıs hám selitra kánleri bar. Haywan túrleri az. Túlki, tasbaqalar ushraydı.
## Ádebiyatlar
1. ÓzME. Birinshi tom. Tashkent, 2000-jıl
Bestóbe

**Bestóbe** — Ózbekstandaǵı mádeniy miyras obyekti. Arxeologiya esteligi. Obyekt dáwiri: I—V ásirler. Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Ámiwdárya rayonında jaylasqan. Obiekt adresi: Názerxan APJ. Kóshpeli mulkka bolǵan huqıq: Mámleket múlki. Qaraqalpaqstan Respublikası Materiallıq miyraslar basqarması operativ basqarıw huqıqı tiykarında. Ózbekstan Respublikası Vazirler Mákemesiniń sheshimi menen 2019-jıl 4-oktyabrda Mádeniy miyrasınıń kóshpes múlk obyektleri milliy dizimine kiritilgen — mámleket qáwipsizligine alınǵan.

## Derekler
Casemiro

**Carlos Henrique Casemiro** (1992-jıl 23-fevralda tuwılǵan ), **Casemiro** atı menen belgili — Braziliyalıq professional futbolshı. Ispaniyanıń "Real Madrid" klubı hám Braziliya terme komandasınıń yarım qorǵawshısı. Ol jáhán futbolındaǵı eń jaqsı yarım qorǵawshılardan biri retinde belgili.

"San-Paulo" de 112 rásmiy oyında 11 gol urǵan Casemiro 2013-jılda "Real Madrid" ga ótken hám bir máwsimdi "Porto" de ijarada ótkergen. Hámmesi bolıp ol " Real Madrid" de on besew iri bayraqtı qolǵa kirgizdi, atap aytqanda besew UEFA Chempionler Ligası, ush La Liga chempionlıǵı, bir Patsha kubogi hám ush FIFA klublar ortasındaǵı jáhán chempionatında jeńimpaz boldı.

2011-jıldan beri tolıq xalıqaralıq maydanǵa túsken Casemiro Braziliya terme jámáátinde 2018-yilgi FIFA Jáhán kubogi hám tórtew Amerika kubogi turnirida qatnastı.

2011-jıldan beri tolıq xalıqaralıq maydanǵa túsken Casemiro Braziliya terme jámáátinde 2018-yilgi FIFA Jáhán kubogi hám tórtew Amerika kubogi turnirida qatnastı.

### Real Madrid

2013-jıl yanvar sheshe aqırında Casemiro Ispaniyanıń " Real Madrid" klubına kireyge berildi hám Segunda divizionining B-jámáátine tayınlandi. Ol jarıstaǵı birinshi oyının 16 -fevral kúni CE Sabadell FCda 1:3 esabında jeńiliw menen basladı.

Casemiro La Ligada depyutini 2013-jıldıń 20 -aprelida ótkerdi hám «Real Betis»ga qarsı oyında (3:1) tolıq 90 minuta oynadı. 2-iyun kúni ol Evropadaǵı dáslepki golini urdi hám «Alfredo di Stefano» stadionida rezerv degi «AD Alkorkon» ústinen 4:0 esabında uttı.

Casemiro 2014-jıldıń 19 -iyulida «Porto» klubına bir máwsim dawamında kireyge alınǵan edi. Ol Portugaliyalıqlar safida jámi 40 ta oyın ótkerip, 4 gol urdi. 2015-jıl 10 -mart kúni UEFA Chempionler ligasınıń 1/8 finalida «Bazel»ga qarsı oyında (4:0) járiyma zarbasini ámelge asırdı. 2015-jıldıń 5-iyunında Casemiro «Real Madrid»ga qayttı.

## Iskerligi statistikası

## Derekler
Andrés Ponce

**Andres Fabian Ponse Nunes** (Andrés Fabián Ponce Núñez) — 1996-jıl 11-noyabrde Venesuelanıń Marakaibo qalasında dúnyaǵa kelgen. Venesuelalıq futbolshı «Axmat» klubı hújimshisi bolıp, Venesuela qurama komandası futbolshısı da esaplanadı.

## Klubtaǵı iskerligi
Ponce professional iskerligin «Deportivo Tachira»da baslaǵan. 2013-jıl 27-yanvarda «Yarakuyanos»qa qarsı oyında ol Venesuela premer-ligasında debyut etken. Hám de keyingi jıldıń jazında «Llaneros»qa kóship ótken futbolshı 2014-jıl 10-avgustta «Portuges»qa qarsı oyında ol jańa komandada debyut etti. 21-sentyabr kúni «Karabobo»ǵa qarsı keshken duelde ol penaltidi anıq ámelge asırıp, klub ushın birinshi golın urdı.
2015-jıldıń basında ol ijara tiykarında Portugaliyanıń «Olianense» komandasına ótti. 14-fevral kúni «Sportıń Kovilya»ǵa qarsı oyında ol Portugaliya Segundasında debyut etti. 1-mart kúni «Oriental»ǵa qarsı duelda ol «Ollanense» ushın birinshi golın urdı.

2018-jıldıń jazında Ponse Rossiyanıń «Anji» klubına ótti. 6-avgust kúni «Ufa»ǵa qarsı oyında ol RPLda debyut etti. 22-sentyabr kúni Moskvanıń «Dinamo» klubına qarsı gúreste «Anji» qatarındaǵı dáslepki golın urdı.
2019-jıldıń jazında «Anji» RPLdan túsip ketkeninen keyin, ol «Axmat» komandasına ótti.

16-oktyabrda ijara tiykarında Volgogradtıń «Rotor» komandasına kóship ótken.

## Qurama komandadaǵı iskerligi
2013-jılda Venesuela jaslar qurama komandası quramında Ponse Argentinada bolıp ótken Qubla Amerika jaslar chempionatında gúmis medallardı qolǵa kirgizdi. Turnirde ol Ekvador, Kolumbiya, Paragvay, Braziliya, Peru, Urugvay hám eki ret Argentina komandalarına qarsı oyınlarda maydanǵa túsken. Turnir sheńberindegi oyınlarda Andres 7 gol urdı.
2015-jıl basında Ponce Venesuela jaslar qurama komandası quramında Urugvayda bolıp ótken Qubla Amerika jaslar chempionatında qatnastı. Turnirde ol Chili, Braziliya hám Kolumbiya komandalarına qarsı oyınlarda qatnasqan.

2016-jıl 3-fevral kúni Kosta-Rikaǵa qarsı sheriklik oyınında Ponse Venesuela qurama komandasında ekinshi bólimde Joan Moreno ornına maydanǵa túsirilgen.

## Statistika

## Derekler
Becky Jane

**Rebecca «Becky» Jane** (1992-jıl 31-martta tuwılǵan) — ingliz futbolshısı, Angliya hayalları chempionatında Charlton Athletic qorǵawshısı sıpatında oynaydı. Ol aldın Chelsea, Reading va Liverpoolda oynaǵan.

## Oyın karyerası

### Klub

Jane FA WSL 2015 Máwsiminde FA WSL 2 ekinshi divizionında Reading komandasında oynaydı. Ol shep qanat qorǵanıwında oynaydı hám 23 oyında eki gol urdı. Jane komandaǵa ligada jeńiske erisiwge járdem berdi hám FAWSL 1 de 2016-jılǵı máwsim aldınan komanda menen professional shártnama imzaladı.

2016-jılǵı FA WSL turaqlı máwsiminde Jane klub sıpatında 15 oyın ótkizip, Readingge tórtinshi orındı iyelewge járdem berdi. Ol tamashagóyler tárepinen jıldıń eń jaqsı futbolshısı dep tabıldı. 2017-jıldıń yanvarında ol klub penen 2019-jıldıń iyunǵa shekem uzaytırılǵan shártnama imzaladı. 2017-jılǵı FA WSL Spring seriyasında Jane klubtıń 8 oyınınan 7 ewinde oynadı. Reading 2-4-2 esabı menen altınshı orındı iyeledi. FA WSL 2017-18 máwsiminde Jane altı oyında qatnastı. Klub 9-4-5 esabında tórtinshi orındı iyeleydi.

2019-jıl iyun ayında Reading ushın 100 den artıq oyınnan keyin ol Liverpool menen shártnama imzaladı.

2021-jıldıń 25-may kúni Jane shártnaması múddetli tamamlanǵanıdan keyin Liverpuldan ketedi.

### Xalıqaralıq
Jane Angliyanı 17 jasına shekem, 19 jasqa shekem hám 23 jasqa shekem bolǵan saylandı komandalarda qorǵaǵan. 2008-jılda Jańa Zelandiyada bolıp ótken FIFA Ol-17 ayollar arasında jáhán chempionatınıń yarım finalında gol urǵan. Jane 2010-jılda 19 jasına shekem bolǵan hayallar ortasındaǵı UEFA chempional finalda bolǵan hayyallar ortasındaǵın UEFA chempionatı finalıda Angliya terma komandası oynaǵan.

## Jetiskenlikleri
* FAWSL 2: 2015

* FAWSL 2: 2015

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
* Reading FC hayallar profili
*