open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Multfilm

**Multfilm** — bul ádette real bolmaǵan yamasa yarım realistik usılda sızılǵan, geyde janlandırılǵan illyustraciyanıń eń keń tarqalǵan bir túri bolıp tabıladı. Multfilmda arnawlı bir saylanǵan ideya waqıt ótiwi menen rawajlanıp baratuǵın kinofilm. Kompazicion qurılıs ádette tómendegilerge belgi beredi: satira, karikatura yamasa házil ushın arnalǵan súwret yamasa súwretler seriyası esaplanadı. Animaciya ushın súwretler izbe-izligine tayanatuǵın kinofilmlerde házirde ǵalabalasbaqta. Birinshi mániste multfilm jaratqan insa karikaturashı , ekinshi mániste bolsa ádette animator dep ataladı..

Multfilm koncepciyası dáslep Orta ásirlerde payda bolǵan hám birinshi bolıp súwret, freska, gobelen yamasa vitray ayna sıyaqlı kórkem-óner shıǵarmasına tayarlıq sızılmasın súwretlep bergen. 1843-jılda Punch jurnalınan baslap, multfilm jurnal hám gazetalardaǵı kúlkili súwretlerga - dáslep astarlı sóylew menen belgi bere baslaǵan. Keyinirek ol siyasiy multfilmler hám komikslar ushın da keń isletile basladı. XX ásirdiń baslarınan baslap tarawda rawajlanıw júz bere basladı, ol baspa multfilmlerge uqsas animacion filmlerge shaqırıp basladı.

## Kórkem-óneri

## Animaciya

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

* Den Bekker, Multfilmler tariyxı
* Marchand multfilmler hám fotosúwretler toplamı
* Marka aktı 1765 Britaniya hám Amerika multfilmleri menen
* ''Harper’s Weekly'' 1860-1912 jıllardaǵı saylawlar haqqındaǵı 150 karikatura; Qayta qurıw temaları; Qıtaydı krizis qılıw; Bunnan tısqarı, Kongress kitapxanasınan Amerika siyasiy baspları, 1766-1876
* Tariyxtaǵı «Grafikalıq guwah » siyasiy karikaturaları
* Keppler multfilmler
* kúnlik redaktorlaw karikaturalari
* Fred Waring toplamındaǵı karikaturashılar indeksi
* Xalıqaralıq házil izertlewler jámiyeti
*
Georg VI

**Georg VI** (, 1895-jıl 14-dekabr, Norfolk — 1952-jıl 6-fevral, Sandrigem sarayı, Norfolk) — 1936-jıl 11-dekabrden 1952-jıl 6-fevralǵa shekem Ullı Britaniya hám Arqa Irlandiya Birlesken Patshalıǵı hám Britaniya Doslıq awqamı dominionlari patshası. Ol birinshi náwbette Ullı Britaniya hám Britaniya imperiyası mámleketlerınıń ekinshi jáhán urısında nacistler Germaniyasıǵa qarsı gúresiniń ramzi retinde belgili.

Ol ájaǵası, patsha Eduard VIII taxtdan waz keshkeninen keyin taxtga otırdı. Georg húkimranlıǵı Britaniya imperiyasinıń qulawı jáne onı Milletler Doslıq awqamına qayta shólkemlestiriw processinıń baslanıwı menen belgilendi. Ol Indiyanıń sońǵı imperatorı (1947-jıl 15-avgustda Indiya ǵárezsizlikke erisiwine shekem) hám Irlandiyanıń sońǵı patshası (1949-jıl 18-aprelge shekem) bolǵan. 1949-jıl 19-aprelden baslap Milletler Doslıǵı awqamı basshısı ().

## Taxtǵa kelgenge shekem
Patsha Georg V hám onıń zayıpı — xanzada Mariyanıń ekinshi balası. Alberttiń tórt aǵası bar edi: bolajaq patsha Eduard VIII (1894-1972), Genri, Gloster gercogi (1900-1974), Georg, Kent gercogi (1902-1942), shahzada Jon (1905-1919), ol autizmli hám tutqanaq penen awırǵan edi hám qarındası Mariya (1897-1965).

Albert minezi boyınsha kishipeyil hám tartınshaq adam edi, onıń ustine ol góńelek edi. Biraq ol avstraliyalı logoped oqıtıwshı Lionel Logtıń basshılıǵında qatań shuǵıllanǵan hám nátiyjede kesellikten derlik tolıq qutılǵan.

Ol Osbornda hám Dortmundtaǵı patshalıq teńiz mektebinde oqıǵan; 1915-jılı ol michman, keyin ala kishi leytenant ataǵın aldı. Yutland sawashında «Kollingvud» linkorındaǵı top minarasınıń komandiri sıpatında qatnasqan. Keyingi flottaǵı xızmetine kesellikler tosqınlıq etti: dáslep appendicit tutpası, soń asqazan jarası. 1918-jılı mart ayında ol Patshallıq hawa kúshleriniń teńiz aviciyasına ótkerildi, Batıs frontta ushıwshı bolıp xızmet etti, zveno komandiri dárejesine kóterildi. Konspiraciya maqsetinde Jonson familiyası astında xızmet etken. Urıstan keyin 1919-jılı Kembridj universitetiniń Triniti kolledjinde tariyx hám ekonomika boyınsha oqıǵan.

## Derekler
Rustam Saparbaev

**Saparbaev Rustam Tursınbay ulı** ― Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi orınbasarı. 1982-jıl 13-may Qaraqalpaqstan Respublikası Qońırat rayonında tuwılǵan. Milleti ― ózbek. Joqarı maǵlıwmatlı. Qánigeligi ― huqıqtanıwshı, politolog.

## Ómirbayanı
Saparbaev Rustam Tursınbaevich 1982-jıl 13-may Qaraqalpaqstan Respublikası Qońırat rayonında zıyalılar shańaraǵında tuwılǵan. Maǵlıwmatı joqarı, 2004-jıl Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń yuridika fakultetin hám 2006-2008 Ózbekstan Respublikası Strategiyalıq analiz hám perspektivanı belgilew Joqarı mektebin tamamlaǵan.

## Miynet jolı
2005-2006-jıllarda «Ústirtgaz» unitar kárxana yuriskonsultı, 2008-2021-jıllarda 89070-áskeriy bólim áskeriy xızmetkeri, 2021-2022-jıllarda Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi Baslıǵınıń jámiyet hám diniy shólkemler menen baylanıslar boyınsha orınbasarı bolıp jumıs isledi.
 
## Derekler

## Sırtqı siltemeler
* Instagramdaǵı rásmiy beti
* Telegramdaǵı rásmiy kanalı
Turizm pidayısı kókirek nıshanı

**«Turizm pidayısı» kókirek nıshanı** — Ózbekstan Respublikasında turizm tarawın rawajlandırıwǵa hám ǵalabalastırıwǵa múnásip úles qosqan mámleket shólkemleri xızmetkerleri, jámiyetlik shólkemleri, isbilermenlik subyektleri, sociallıq tarawdıń hám ǵalaba xabar quralları wákilleri hám de shet eldegi watanlaslar xızmetlerin hám belsendi úgit-násiyatlaw jumısları ushın pidayılıq kórsetip atırǵan puqaralar sıylıqlanadı.

## Táriypı
* «Turizm pidáyısı» kókirek nıshanı diametri 34 millimetrli sheńber formasında bolıp, mıs eritpesinen tayarlanadı. Kókirek nıshanınıń aldı tárepi oray bóleginde sayaxat hám tınıshlıq tımsalın sáwlelendiriwshi ushıp atırǵan qumay qus súwretlengen bolıp, mámleketimiz bayraǵına reńleri menen oralǵan qumay qus qanatları ortasına jaylastırılǵan Ózbekstan kartası Ózbekstannıń turizm mákanlarına sayaxat hám olardıń jaylasıwın ańlatadı.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

* Turizm pidayısı” kókirek nıshanı óz iyelerine tapsırıldı
* Jańa nıshannıń 2020-jılǵı ieleri jàriyalandı
* "Gastromáhálle" joybarı Shahrisabzda (Wayback Machine saytında 2022-09-12 sánesinde arxivlengen)
* Nıshanı óz iyelerine tapsırıldı
Eki esik arası

«**Eki esik arası**»- ózbek jazıwshısı Ótkir Hoshimov qálemine tiyisli roman. Shıǵarma Ótkir Hoshimov miyrasiniń tiykarǵı orınlarnan birin iyeleydi.

Shıǵarmada insanlar táǵdiri hám insan omiriniń quramalılıǵın uqıp penen súwretlengen. Avtor, birinshi náwbette, tınıshlıqti sheklegen urıstı tilge aladı. Ásirese, urıs waqiyalariniń hárbir ata-ana kewilin jaralaǵani romannıń ulıwma insanıylıq pafosini quraydı. Avtor tilge alǵan obrazları ápiwayı adamlardıń pazıyletleri - mártligi, shıdamlılıǵı, patriotlıǵı haqqında sóyleydi. Tájiriybeli jazıwshı roman hádiyselerin tereń úyrengeni ushın hárbir epizod kitap oqıwshıniń kewiline saldamlı tásir etedi. Shıǵarmada súwretlengen turmıs waqiyalari, insanlar arasindaǵi qatnaslar sonıń menen birge, jazıwshınıń ayriqsha kórkem usılı júdá tábiyiy hám de shın júrektenligi menen ajralıp turadı. Jeti bólim, qırıq jeti baptan quralǵan roman kompozitsion qurılısı tárepinen de ayriqshalıǵı menen ajralıp turadı. Ondaǵı waqıyalarda qatnasqan toǵız personaj gúrrińlerin avtor bir-birine ustalıq penen baylanıstırǵan.

## Shiǵarma haqqinda
«Eki esik arası» romanı Orif aqsaqal, Husan Duma, Komil táwip sıyaqlı obrazlardı kórsetip bergen. Ásirese, Orif aqsaqal obrazı romanǵa kórik beredi. Onıń adamgershilikliligi, adamlar arasındaǵi  húrmeti, eń salmaqli waqitlarda qıyınshılıqlardı jeńip ótiwge kúsh tabıwı menen kitap oqıwshıniń yadında saqlanadi. Ol aqilli, tájiriybeli, turmıstıń ashshı -dushshisin kórgen, hárbir iste basshiliqtı óz qolına aladı. Usınıń menen birge shıǵarmada Robiya atlı hayal qaharman da bar.

Ótkir Hoshimov óz romanı haqqında hám sol arqalı kewlindegi sózlerdi de aytıp ótken:

## Derekler
Xanjara Qasımova

**Xanjara Nasirovna Abul Qasimova** (1934-jıl 8-fevral, Tashkent, Ózbekstan SSR, SSRA — 2021-jıl 14-iyul, Tashkent, Ózbekstan Respublikası) — sovet hám ózbek kino, kórkem-óner ilimleri kandidatı (1963-jıl), KPSS aǵzası (1970—91-jıllar).

## Biografiyası
Xanjara Nasirovna 1934-jıl 8-fevralda Tashkent qalasında tuwılǵan.1953-jılda Leningrad mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetine oqıwǵa kiredi hám onı 1958-jılda tamamlaydı. 1959-jılda Moskvaǵa kóship ótedi hám ol jerde Kórkem óner tariyxı institutınıń aspiranturasına oqıwǵa kiredi, onı 1962-jılda tamamlaydı, derlik bir waqıttıń ózinde «Ózbekstan SSRda kinematografiyanıń qáliplesiwi» temasında kandidatlıq dissertatsiyasın tabıslı qorǵaydı, onıń ushın 1963-jılda kórkem-óner ilimleri kandidatı ilimiy dárejesin aladı. Oqıwdı tamamlap, Ózbekstan SSRǵa qaytıp kelip, Ózbekstan SSR Pánler akademiyası Til hám ádebiyat institutına úlken laborant, 1962-jılda bolsa jańa lawazım Kórkem óner institutına úlken ilimiy jumısshısı lawazımına jumısqa kiredi. Kinematografiya tariyxına tiyisli 39 dan artıq ilimiy jumıslar avtorı esaplanadı.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
* Tolıq biografiya
* Qısqa biografiyası
Tonıkók jazıwı

**Tonıkók jazıwı** — yamasa xalıqaralıq ádebiyattaǵı ataması menen jaylasqan ornına qarap, **Bain Cokto jazıwı** — Orxon dáryasınıń boyında VIII ásirde jazılıp, turǵızılǵan Kóktúrk jazba estelikleriniń biri bolıp tabıladı. Mongoliyanıń paytaxtı Ulan-Bator qalasınıń Nalayx rayonında Bayan Cokto (Bayn Cokto) degen jerinen tabılǵan.

Tonıkók jazıwın 720-725-jılları Tonıkóktiń ózi turǵızǵan. Bul eskertkishte túrklerdiń urıs strategiyaları, gárezsizlik jolındaǵı urısları, Bilge Tonıkóktiń túrk milleti ushın júrgizgen gúresleri kózge túsedi.

Túrk tariyxındaǵı eń eski jazba hújjetlerden biri esaplanatuǵın Tonıkók jazıwı II Kóktúrk Kaǵanlıǵı dáwiriniń úlken wáziri, komandiri hám keńesgóyi Bilge Tonıkóktiń óliminen aldın ózi tárepinen turǵızılǵan tórt tárepli eki jazıwdan ibarat. Kóktúrk dáwirine tiyisli tariyxıy waqıyalardan sóz etetuǵın kóktúrk álipbesi menen jazılǵan túrkshe tekstten ibarat. 

Bilge qaǵan jazıwı Qultegin jazıwınıń 360 km shıǵısında jaylasqan. 1897-jılı botanik Elizaveta Klemenc tárepinen tabılǵan. Ashıq jerde jaylasqanı ushın, jeterli túrde qorǵalmaǵanı ushın, úlken dárejede zaqımlanǵan hám eń dáslepki awhalınan ulıwma basqasha ekenligi aytıladı.

***Esletpe:*** *Túrk sózi túrkiy sózi menen teń mániste túsinilsin!*
Google Maps

**Google Maps** (awdarması:Google kartaları) —Google kompaniyası tárepinen maps.google.com mánzilinde usınıs etilgen hám biypul kartografikalıq xızmet hám texnologiyaları tiykarında qurılǵan programmalıq qollanbalar kompleksi.

Google Maps xızmeti dúnya (Ay hám Mars planetaları da) kartası hám jasalma joldas súwretlerin óz ishine aladı). 
Sonıń menen birge, xızmet Amerika Qurama Shtatları, Kanada, Yaponiya hám basqa iri mámleket qalalarınıń biznes-maǵlıwmatların hám avtomobil jolları kartasın da usınıs etedi.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Taraqqiyat (Qıbray rayonı)

**Taraqqiyat** () — Ózbekstan Respublikası Tashkent wálayatı Qibray rayonına qaraslı qala. 2009-jılda qala ataǵı berilgen.

## Derekler
Dublin

**Dublin** — Irlandiya paytaxtı. Irlandiya atawınıń shıǵısında, Liffi dáryasınıń Dublin qoltıǵına quyılıw jerinde jaylasqan. Xalqı 953 mıń adam (1996, qala átirapı menen). Temperaturası teńiz temperaturası. Iyuldıń ortasha temperaturası 15-17°, yanvardiki 5°, jılına 842 mm jawın jawadı. Dublin haqqında dáslepki maǵlıwmat Irlandiya dereklerinde 291-jıldan ushraydı. 9 -ásirden Dublindi normannlar basıp alǵan. 1170-jılda ingliz-normann feodalları qolına ótti. 1922-jıldan mámleket paytaxtı. Dublin mámlekettiń sıyasıy, ekonomikalıq hám mádeniy orayı. Transport jolları túyini, Irlandiya teńiz jaǵasındaǵı mámlekettiń eń iri portı. Xalıqaralıq aeroportı bar. Dublin portı arqalı shetke sharwa buyımları, gósh, teri hám basqa awıl xojalıq ónimleri shıǵarıladı. Sanaatınıń jetekshi tarmaqları — azıq-awqat (pivo pisiriw, viski tayarlaw, gósh konserva hám b.) hám jeńil sanaat. Toqımashılıq (17-ásirden poplin toqıw menen ataqlı), tigiwshilik, kán-teri, jún kárxanaları bar. Ximiya, kemesazlıq, mashinasazlıq (elektrotexnika, priborsazlıq, awıl xojalıǵı mashinasazlıǵı), qurılıs sanaatı tarmaqları rawajlanǵan. Arxitekturalıq esteliklerden Dublin sarayı — házirgi Ádillik sarayı (13-ásir), Kraystcherch shirkewi (1038), Sent-Patrik soborı (1190), ratusha (1769) hám basqa saqlanǵan. Dublin universiteti (1591), Milliy universitet, Korollik muzıka akademiyası, kitapxanalar, muzeyler, haywanat baǵı, Milliy galereya (1864), teatrlar bar.

## Ádebiyat

* OʻzME. Birinshi tom. Tashkent, 2000-jıl
Southlake (Texas)

**Southlake** AQShtıń Texas shtatında jaylasqan qala bolıp esaplanadı. Tarrant, Denton County, Texas|Denton okrugı quramına kiredi.

## Xalqı
26575 dana adam jasaydı (2010). Xalq tıǵızlıǵı – hár kvadrat kilometrǵa 379,6 dana kisige tuwra keledi.

## Geografiyası
Maydanı — 58,1&nbsp;km2. Sonnan 56,7&nbsp;km2 quruqlik, 1,4&nbsp;km2 bolsa suw maydanı. Teńiz jaǵasınan ortasha 195 m bálentlikte jaylasqan. 

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

* www.cityofsouthlake.com
Bilge qaǵan jazıwı

**Bilge qaǵan jazıwı** — túrk tiliniń eń eski jazba esteliklerinen biri esaplanadı.

Estelik Bilge qaǵannıń óliminen (734) bir jıldan soń (735), balası Táńri qaǵan tárepinen turǵızılǵan. Bul jazba estelikte Qultegin jazıwındaǵı sıyaqlı Bilge Qaǵan tárepinen bayanlanǵan.

Mongoliyada Orxon dáryası átirapında jaylasqan. Bilge qaǵan jazıwı menen Qultegin jazıwı arasındaǵı uzaqlıq bir kilometr. Kóktúrk álipbesi (eski túrkiy álipbesi) menen jazılǵan. Ayırım bólimleri Qultegin jazıwınan alınǵan. Onnan basqa Qulteginniń óliminen keyingi waqıyalardan da sóz etedi. Qultegin esteliginiń átirapında, Bilge qaǵannıń qábiriniń átirapında da balballar bar. Olardı Yollıq Tegin jazǵan.
Televiziyalıq kórsetiw

Televiziyalıq kórsetuvlar (televiziyalıq programmalar retinde de belgili) televideniyada kórsetiw etiletuǵın barlıq programmalardıń ulıwma nomi bolıp tabıladı. Televiziyalıq programmalar televiziyalıq kanallarda kórsetiw etiledi. Hárbir programmanıń arnawlı bir múddeti bar bolıp, búgingi kúnde Tv kórsetuv hám programmalardıń kóp túrleri bar.

## Derekler
Anvarabat (Tájikabat rayonı)

**Anvarabat **— Tájikabat rayonındaǵı Langerishah jámiyetine qaraslı qalanıń bir bólegi. Anvarabattan qala orayına shekem 23 km.

## Xalqı
Xalqı − 258 adam

## Derekler

# Tájikistan jer atları reestri 2013. — 332 s. — ISBN 978-99947-33-54-5
Arbabdara (Vahdat rayonı)

**Arbabdara** — Vahdat rayonı aymaǵında jaylasqan Karim Ismailov APJ na qaraslı awıl xalıq punkti esaplanadı. Arbabdaradan qala orayına shekem 15 km. Xalqı 1114 adam (2017-jıl), tájikler.

## Derekler
Abbassus

**Abbos** yáki **Ambasum** (latın: Abbassus; ) - Galatiyadagi Tolistoboii shegarasında jaylasqan Frigiyanıń áyyemgi qalası esaplanǵan - Galatiyadaǵı Tolistoboii shegarasında jaylasqan. Frigiyanıń eski qalası bolıp tabıladı. Bul, *Hierokles* tárepinen jazılǵan Alamassus hám episkopları erte shirkew keńeslerinde qatnasqan *Amadaslar* teoriyasına tiyisli maǵlıwmatlar bolıp esaplanadı. *Grek hám Rim dúnyasınıń Barrington atlası* redaktorları onıń shamalı jaylasıw ornı Synna qaslarında ekenligin tastıyıqladı, biraq onıń anıq jaylasqan jeri anıq emes.

## Derekler
Sevimli TV

Ardaqlı Tv - 2017-jıl 1-aprel kúni Caravan Tv atı menen óz iskerligin baslaǵan pútkil shańaraq ushın arnalǵan mámleketlik emes muzıkalıq -ko'ngilochar hám bilimlendiriw televiziyalıq kanal. Kanal óz atınıń Caravan Tv den Ardaqlı Tv ga 2017-jıl 1-dekabrde ózgertirgen. Búgingi kúnde kanaldıń iyesi Firdavs Abduxoliqov.

## Iskerligi
Ózbekstan Respublikası Prezidenti Shavkat Mirziyoyev «2017-2021-jıllarda Ózbekstan Respublikasın rawajlandırıwdıń besew ústin turatuǵın baǵdarları boyınsha háreketler strategiyasi» joybarınıń jámiyetshilik talqılawına arnalǵan media -hápteliktiń ashılıw dástúrinde sózge shıqqan Firdavs Abduxoliqov «Caravan Tv», «Zor Tv», «Futbol Tv» telekanallari jumıs baslaw Ramazan yaki Qurban hayttan aldıńǵı kúninde turǵanın ayttı. Kóp waqıt ótpey 2017-jıl 1-aprel kúni Caravan Tv atı menen óz iskerligin basladı. hám keyinirek óz atınıń Ardaqlı Tv ga ózgertirgen. Telekanal kórsetuv hám programmaları pútkil Ózbekstan boylap 24 saat dawamında to'xtovsiz efirga uzatıladı.

## Derekler

## Havolalar

* Instagram sahifasi
* Facebook sahifasi
* YouTube sahifasi
Glazgo

**Glazgo** — Ullı Britaniyanıń arqa-batısında jaylasqan qala. Shotlandiyada, Klayd dáryası boyında jaylasqan. Stratklaydrnidıń basqarıw orayı bolıp tabıladı. Xalqı 690 mıń adamdan zıyat (1990-jıllar ortaları maǵlıwmatına boyınsha). Átirapındaǵı qalalar menen (Qashırton, Grinok hám basqa ) Klaydsayd konurbatsiyasın quraydı.

Glazgo—áyyemgi qala (6-ásirden baslap belgili). Glazgo sanaatınıń rawajlanıwı koloniyalardan keltirilgen shiyki ónim (temeki, qumshekerqamıs, paxta)nı qayta islew menen baylanıslı bolǵan. 18-ásir ortalarında Glazgo temeki sanaatınıń batıs Evropadaǵı iri orayı edi. 18-ásir aqırlarında Glazgoda l-orındı sabaq gezleme sanaatı iyeledi. Glazgo iri temirjol túyini hám mámlekettegi zárúrli teńiz portlarınan biri bolıp tabıladı. Sanaatında ulıwma mashinasazlıq, kemesazlıq (áskeriy kemeler, tankerler, refrijerator hám basqa), kómir sanaatı hám metallurgiya jetekshi orında turadı. Toqımashılıq, neftti qayta islew, cement, aǵashsazlıq, qaǵaz, silikat-keramika, ayna, temeki, azıq-awqat, elektronika, reńli metallurgiya, ximiya, koks ximiyası sanaatı kárxanaları bar. Salmaqlı sanaat ónimleriniń derlik hámmesi eksport etiledi. Universitet (1451), kórkem galereyalar, Glazgo muzeyi, bir neshe joqarı oqıw jurtı orınları, arxitekturalıq esteliklerinen sobor(13-ásir), universitet imaratı; Metropoliten hám basqa imaratlar bar.

## Ádebiyatlar

* ÓzME. Birinshi tom. Tashkent, 2000-jıl
Veb baǵdarlamashı

**Veb baǵdarmashı** *([[Inglis tili|ingl]]. web developer)* − klient-server modelin paydalanıp World Wide Web qosımshaların jaratatuǵın baǵdarlamashı. Qosımshalar ádette klient tárepte HTML, CSS hám JavaScript tillerin hám server tárepte hár qanday maqsetli programmalastırıw tilin paydalanadı. HTTP klient hám server arasındaǵı baylanıs ushın paydalanıladı. Veb baǵdarlamashı klient táreptegi qosımshalarǵa (Front-end veb programmalastırıw), server táreptegi qosımshalarǵa (back-end programmalastırıw) yamasa ekewine de (full-stack programmalastırıw) qánigelesken bolıwı múmkin.

## Alǵı shárt
Veb baǵdarlamashı bolıw ushın rásmiy bilim yamasa licenziya talapları joq. Degen menen, kóplegen kolledjler menen kommerciyalıq bilimlendiriw oqıw orınları veb baǵdarlamashı boyınsha kurs jumısların usınadı. Sonday-aq veb programmalastırıwdı úyretetuǵın kóplegen sabaqlıqlar menen maqalalar bar, olar kóbinese internette erkin hám biypul - mısalı, JavaScript.

Rásmiy talaplar bolmasa da, veb-programmalastırıw proektleri veb baǵdarlamashılardan bilim hám kónlikpelerdi talap etedi, mısalı:

* HTML, CSS hám JavaScript-ten paydalanıw
* Kóplegen server tilleri yamasa freymvorklardıń birinde programmalastırıw/kodlaw/skript jaratıw
* Joqarıda atap ótilgen server/klient tárep arxitekturasın hám kommunikaciyasın túsiniw
* Maǵlıwmatlar bazasınan paydalanıw imkaniyatı

## Sonday-aq qarań

* Frontend hám backend  *(ingl. Frontend and backend)*
* Veb-dizayn hám veb-islep shıǵıwdıń qısqasha anıqlaması *(ingl.* *Outline of web design and web development)*
* Paydalanıwshı interfeysi  *(ingl.* *User interface)*
* Paydalanıwshı tájiriybesi  *(ingl.* *User experience)*
* Veb dizayn  *(ingl.* *Web design)*
* Veb islep shıǵıw yamasa veb programmalastırıw  *(ingl.* *Web development)*
* Programmalıq támiynat islep shıǵıw  *(ingl.* *Software development)*

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

* The US Department of Labor's description of Web Developers
* / World Wide Web Consortium (W3C)
Shavkat Salomov

Shavkat Sálemov (1985-jıl 13-noyabrde tuwılǵan ) - Ózbekstanlıq burınǵı futbolshı, hújimkor yarım qorǵawshı hám hújimshi pozitsiyasida oynaǵan. 2011-jılda Katarda ótkerilgen AFC Aziya kubogida Ózbekstan milliy terme jámááti quramında qatnasqan. Buxaranıń «Buxara» klubı bas direktorı.

## Futbolshılıq iskerligi
" Buxara" jaslar sport mektep tárbiyalaniwshisi. 2000-2006 -jıllarda «Buxara» klubında oynaǵan. 2007-2012-jıllarda Tashkenttiń «Qurılısshı» jámáátinde oynaǵan. 2010 -jılda Sálemov «Nasaf» Qarsı klubı menen shártnama qol qoydı.

2013-jıl fevral ayında Sálemov Kazaxstandıń «Jetisu» klubına ótti. 2013-jıl 9 -mart kúni Kazaxstan chempionatining 1-túrinde «Qayrat»ga qarsı oyında Sálemov óziniń depyut ushırasıwında 3:3 esabında teńbe-teń oynadı «Jetisu» quramında birinshi golni urdi.

2014-jıldıń yanvarında ol «Irtish Pavlodar»menen shártnama qol qoydı. Biraq fevral ayında ol klub administraciyasınıń teńe devalvatsiyasi qatnası menen is haqın asırıwdan bas tartǵanı ushın topardı tark etdi. 2014-jıldıń fevralında ol Kazaxstandıń basqa bir klubı Qarag'andining «Pátyor» klubı menen shártnama qol qoydı. 2015-jılda watanına qaytıp, «Almaliq» jámáátine kelip qosıldı. 2016 -jılda Buxaraǵa qaytıp keldi. 2017-jıldıń báhárinde Sálemov Kazaxstandıń «Atirau» klubı menen shártnama qol qoydı. 2018-jıldıń 8-yanvar kúni Sálemov «Buxara»menen shártnama qol qoydı. 2019 -jıl Termizning «Surxon» jámááti qatarına ótti. 2022-jıl iyul ayında Jizzaqtıń «So'g'diyona» jámááti qatarına ótti. Máwsim juwmaǵında futbolshılıq iskerligin juwmaqlaǵan.

### Terme topardaǵı iskerligi
2007-jılda Ózbekstan terme jámááti safida eki oyın ótkerdi. Sálemov 2010 -yilgi Jáhán chempionati saralaw basqıshında milliy terme topar safida eki ret maydanǵa túsken. Ózbekstan terme jámááti quramında 2011-yilgi Aziya kubogining yarım finalchisiga aylandı.

## Futboldan keyingi iskerlik
2023-yilgi máwsimde futbolshılıq foaliyatini juwmaqladi hám Buxara klubı sistemasında iskerligin basladı. 2024-jıl yanvar ayında «Buxara» klubı bas direktorı retinde tayınlanǵan.

## Iskerlik statistikası

### Klub statistikasi

2015-jıl 31-mart ótkerilgen oyındaǵı anıq statistika 

### Milliy terme toparda gollar

## Jetiskenlikleri

; Bunyodkor

* Oʻzbekiston chempioni (3): 2008, 2009, 2011
* Oʻzbekiston chempionati kumush medali sovrindori: 2012
* Oʻzbekiston kubogi sohibi (2): 2008, 2012
* Oʻzbekiston kubogi finalchisi: 2009

; Nasaf

* Oʻzbekiston chempionatining bronza medali sovrindori: 2010

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

* Shavkat Salomov FK Qaraganda Shaxtyor saytida
* Shavkat Salomov Transfermarkt saytida
* Shavkat Salomov Footballfacts saytida
* Shavkat Salomov at National-Football-Teams.com
* Shavkat Salomov Soccerway saytida
Alakól (Denisov rayonı)

**Alakól (Denisov rayonı)** 

Alakól () - Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı juwmaqlanǵan awıl. Arshalinsk awıl okrugı quramına kirgen.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 202 adam (104 er adam hám 98 hayal).

## Derekler
Naberejnoe (Qostanay wálayatı)

**Naberejniy** () — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı awıl. Arshalinsk awıl okrugi quramına kiredi. Rayon orayı Denisovka awılınan 51 km arqa-batısda jaylasqan.

## Xalqi
1999-jılda awıl xalqı 369 adamdı quraǵan (192 er adam hám 177 hayal). 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına kóre, awılda 242 adam (117 er adam hám 125 hayal) jasaǵan.

## Derek
Lavdar

**Lavdar** Albaniyanıń Berat okrugındaǵı Vendreshe municipalitetinde jaylasqan awıl. 2015-jılı jergilikli hákimiyat ótkergen reforma nátiyjesinde ol Skrapar municipalitetiniń quramına kirgen.

## Derekler
Tastıkól

**Tastıkól** (qazaqsha: Тастыкөл) — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı saplastırılǵan awıl. Awıl awıl okrugi quramına kirgizilgen. Rayon orayı Denisovdan 53 km arqa-batısında ornalasqan. 2013-jılı qurıp pitkerilgen.

## '''Xalqı'''
1999-jılı awıl xalqı 363 adamdı quraǵan (184 er adam, 179 hayal adam). 2009-jılı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına kóre, awılda 65 adam (36 er adam, 29 hayal adam) jasap atırǵan.

## '''Derek'''
Dosov (Qostanay wálayatı)

**Alakól** () — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı awıl. Pokrovskiy awıl okrugi quramına kirgen.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 295 adam (145 er adam hám 150 hayal) .2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına kóre, awılda 232 adam (116 er adam hám 116 hayal) jasaǵan. 

## Derekler
Iman

**Iman** () — QazaqstanıńQostanay wálayatıDenisov rayonındaǵı saplastırılǵan awıl. Pokrovskiy awıl okrugı quramına kirgen. 2011-jılda saplastırılǵan.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 10 adam (7 er adam hám 3 hayal) edi.

## Derekler
Kirill Gotovec

Kirill Gotovets (aytılıwı :Kril Gotovets) (1991-jıl 25-iyunda tuwılǵan ) -belaruslik professional xokkey oyınshısı. Kirill Gotovets házirde Kontinental Xokkey Ligası (KHL) wákili «Dynamo Sáykescow» xokkey jámáátinde oynaydı. Kirill Gotovets 2010 -jılgı IIHF jáhán chempionatında Belarussiya milliy er adamlar xokkey terme jámááti quramında qatnasqan edi.

## Oyın iskerligi
Kirill Gotovets 2010 -jıldan 2014-jılǵa shekem Cornell universiteti xokkey klubında tórt jıl oynaǵan. Kirill Gotovets «Tampa Bay Lightning» xokkey klubı tárepinen 2009 -yilgi NHL kirisiw joybarınıń jetinshi basqıshında 183-orındaǵı tańlaw tiykarında tańlandı.

2013-jıldıń 2-aprelida Kirill Gotovets Philippe Paradis ornına «Chicago Blackhawks» xokkey klubı qatarına almastırildi. Keyingi jılı 2014-jıl 21-iyulda Gotovets «Blackhawks» xokey klubı filialı «Rockford IceHogs» xokkey klubı menen bir jıllıq AHL shártnamasın qol qoydı.

«IceHogs» xokkey klubı menen eki máwsimnen keyin, Kirill Gotovets 2016-jıl 28-iyulda Kontinental Xokkey Ligası wákili «Dinamo Minsk HC» xokkey klubı menen erkin agent retinde bir jıllıq shártnama qol qoydı. Keyingi 2016-2017-jılgı máwsimde Gotovets klub qatarında 5 ochko ushın 24 oyında maydanǵa tústi.

2017-jıl 10 -iyulda Gotovets Arqa Amerikaǵa qaytıwdı tańladı hám Kanadanıń «Winnipeg Jets» xokkey klubı filialı «Manitoba Moose» xokkey klubı menen bir jıllıq AHL shártnamasına razı boldı. 2017-2018-jılgi máwsimde Gotovets klub qatarinda 57 oyında maydanǵa túsip, 13 ochko toplaǵan edi.

2018-jıl 28-may kúni Gotovets erkin agent retinde óz qalası klubına, KHLning «Dinamo Minsk» xokkey klubına eki jıllıq shártnama tiykarında qaytıwdı tańladı.

«Dinamo»menen shártnaması dúzilgeninen keyin, Kirill Gotovets KHLda dawam etdi hám 2020 -jıl 12-mayda bir jıllıq shártnama tiykarında Rossiyanıń «Avangard Omsk» xokkey klubına qosıldı

Gotovets «Avangard Omsk» xokkey klubı safida eki máwsim oynadı. Ol 2021-jılda Gagarin kubogına dawagerlik etdi, keyin klubtı erkin agent retinde tark etdi hám 2022-jıldıń 2-mayida «Dynamo Sáykescow» xokkey klubı menen eki jıllıq shártnama qol qoydı.

## Xalıq aralıq oyınlardaǵı iskerligi
Gotovets 2014-jılgı IIHF jáhán chempionatında qatnasıw ushın Belarussiya er adamlar milliy xokkey terme jámááti qatarına kirgizildi.

## Iskerlik statistikası

### Úzliksiz máwsim hám pley-off oyınları
Frunze (Qostanay wálayatı)

**Frunze** () — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı awıl. Krasnoarmeysk awıl okruginiń basqarıw orayı. Rayon orayı Denisovtan 47 km arqada jaylasqan .

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 1767 adam (857 er adam hám 910 hayal) edi. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına kóre, awılda 1617 adam (760 er adam hám 857 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Pereleski (Qostanay wálayatı)

**Pereleski** () — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı awıl. Pereleski awıl okrugınıń basqarıw orayı hám birden-bir xalıq punktı. Rayon orayı Denisovtan awıl 25 km arqa-shıǵısda jaylasqan.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 1996 adam (990 er adam hám 1006 hayal).

## Derekler
Naumovka (Qostanay wálayatı)

**Naumovka** () -QazaqstannińQostanay wálayatiDenisov rayonindaǵi saplastirilǵan awıl. 2009-jılda tamamlanılǵan.. Tobolsk awıl okrugi quramına kirgen.

## Xalqi
1999-jılda awıl xalqı 192 adam (95 er adam hám 97 hayal) bolǵan..

## Derek
Saloniki jarasıw pitimi

**Salonik waqtinsha jarasiw hújjeti** — 1918-jıl 29 -sentyabrde Bolgariya patshasi hám Arqa awqamlaslar armiyası komandiri fransuz generali Lui Franshe d'Espere arasında qol qoyilǵan. Bul Bolgariya húkimetiniń 24-sentyabrde oq ashıwdi toqtatıw haqqındaǵı shaqırıǵınan keyin júz berdi.

Kelisiw Bolgariya Oraylıq kúshler mámleketinde birinshi jáhán urısında qatnasıwdı toqtatıwdı belgileydi hám 30-sentyabr kúni tústen keyin Salonik frontinda kúshke kiredi.

Saloniki kelisiminiń mánisi Germaniya imperatori Vilgelm II tárepinen Bolgariya patshası Ferdinand I ge jibergen telegrammada sonday suwretlengen: «Qádirsizlik! Urıstı 62 mıń serb sheshedi! ».

1918-jıl 29-sentyabrde Germaniya Joqarı armiyası komandirligi Kayzer vilgelm II hám imperiya kansleri graf Georg fon Gertlingge Germaniyadaǵı áskeriy jaǵday úmitsiz ekenligin xabarladı. 1918-jıl 14-oktyabrde Avstriya-Vengriya imperiyasi da kelisim shártlerin izlep, 1918-jıl 15-oktyabrde  Ahmed izzet Posho, general Charlz vere Ferrers birlespeshileri tárepinen qolǵa jiberilgen kelisim dúziwdi talap etti. Ámelde, bul birinshi jáhán urısınıń tawsiliwın kórsetti.

Sap áskeriy tárepten tısqarı, Salonikidaǵi oq ashıwdi toqtatıw Germaniyanıń Bolgariya hám Arqa Dobrujaga sheginiw boyınsha birlespeshi minnetlemeleri atqarılmaganinan keyin Bolgariya sırtqı siyasatındaǵı qádem bolıp tabıladı. Basqa tárepten, Marne ekinshi sawashinda jeńiliwge dus kelgeninen keyin, Germaniya bas komandiri kayzer vilgelm arqalı Germaniyanıń basqınshı operatsiyaları ushın resursları joq ekenligin hám qorǵaw háreketi menen urıstı qolǵa kirgiziw múmkin emesligin tán aldı.

Ekinshi jáhán urısı waqtında, Bolgariya armiyası komandiri Nikola Jekov jeke ózi Neyski shártnama denonsatsiya (1940-jıl 23-iyul) ushın Neyi-sur-Sen dástúrinde Adolf Gitler tárepinen usınıs etilgen, Bolgariya óz birlespeshisine  Germaniyanıń «Marita» operatsiyasında qatnasqan halda Gretsiya ústinen utıwina kepillik bermegen.

Ámelde, Salonikidagi bólek tınıshlıqtıń bul pretsedenti inglizler tárepinen Mudros kelisimi ushın qollanılǵan.

## Derekler

## Ádebiyatlar

* Axelrod, Alan. How America Won World War I. Rowman & Littlefield, 2018. ISBN 978-1493031924.
Tavrichen

**Tavrichen** (qazaqsha: Тавричен) — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı saplastırılǵan awıl. Krasnoarmeysk awıl okrugi quramına kirgen. 2019-jılı saplastırılǵan.

## Xalqı
1999-jılı awıl xalqı 246 adamdı (123 er adam, 123 hayal adam) quraǵan. 2009-jılı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına bola, awılda 70 adam (34 er adam, 36 hayal adam) jasaytuǵın bolǵan.

## Derek
Nekrasovka (Qostanay wálayatı)

**Nekrasov** () — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı awıl. Denisovskiy awıl okrugi quramına kiredi. Rayon orayı Denisovtan 1 km uzaqta qublasında jaylasqan.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 735 adamdi (361 er adam hám 374 hayal) quraǵan.  2009-jilǵi xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına kóre, awılda 674 adam (319 er adam hám 355 hayal) jasaǵan.

## Derek
Celinnoe (Denisov rayonı)

**Celinnıy** () — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı saplastırılǵan awıl. Krasnoarmeysk awıl okrugi quramına kirgen. 2017-jılı saplastırılǵan.

## Geografiyası
Rayon orayı Denisov awılınan 8 km arqa-batısında ornalasqan.

## Xalqı
1999-jılı awıl xalqı 167 adamdı (80 er adam, 87 hayal adam) quraǵan. 2009-jılı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına bola, awılda 91 adam (48 er adam, 43 hayal adam) jasaytuǵın bolǵan.

## Derekler
Zaayat (Qostanay wálayatı)

**Zaayat** () — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı awıl. Zaayat awıl okruginiń adminstrativlik orayı. Rayon orayı Denisov awılınan 51 km arqasında ornalasqan.

## Xalqı
1999-jılı awıl xalqı 877 adamdı (427 er adam, 450 hayal adam) quraǵan. 2009-jılı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına bola, awılda 766 adam (378 er adam, 388 hayal adam) jasaytuǵın bolǵan.

## Derekler
Kalinov (Denisov rayonı)

Kalinov () - Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı saplastırılǵan awıl. Arshalinsk awıl okrugı quramına kirgen . 
## Geografiyası
## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 228 adam (110 er adam hám 118 hayal) edi. 2009-jılǵı xalqtı esapqa alıw maǵlıwmatlarına kóre, awılda 99 dana kisi (48 er adam hám 51 hayal) jasaǵan 

## Derekler
Geogrievka (Qostanay wálayatı)

**Geogrievka** () — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı awıl. Arshal awıl okrugı quramına kirgen. Rayon orayı Denisov awılınan 53 km arqa-batısta jaylasqan. Svetloe kóli 12 km arqa-batısta jaylasqan.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 343 adam (171 er adam hám 172 hayal). 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına kóre, awılda 244 adam (115 er adam hám 129 hayal) jasaǵan . 

## Derekler
Jdanov (Denisov rayonı)

**Jdanov** () — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı saplastırılǵan awıl. Tobolsk awıl okrugi quramına kirgen. 2009-jılı biykarlanǵan.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 36 adam (21 er adam hám 15 hayal adam) quraǵan.

## Derekler
Abuna (dárya)

**Abuna dáryasi** (ispansha R. R. Abun, portugalsha Rio-Abun) -Qubla Amerikadaǵı dárya. Amazon háwiziniń bir bólegi retinde ol Arqa Boliviya hám Braziliyanıń arqa-batıs bólegi arasındaǵı shegaranıń bir bólegin quraydı.

Dáryanıń ulıwma uzınlıǵı 375 kilometr (233 mil) ge teń. Ol Peru Andes tawlarınıń Arqa Cordillera shıǵısındaǵı bir neshe aǵıslarınan payda boladı. Dárya shama menen 320 kilometr (200 mil) dawamında arqa-shıǵıs bóleginde teńizden ótiwi múmkin. Manoa ol Amazonas dáryası bolǵan Río Madeiraǵa qosıladı. Dáryanıń Braziliya tárepi boylap Abuna qalası jaylasqan.

## Derek
Upsala

**Uppsala** (shved tilinde aytılıwı :[ˈɵ̂pːˌsɑːla]) arxaik tárizde Upsala)- Uppsala okruginiń orayı hám Shvetsiyadaǵı Stokgolm, Gyoteborg hám Malmödan keyin tórtinshi iri qalası. 2019 -jılda onıń xalqı 177 074 adamnan ibarat edi. Paytaxt Stokgolmdan 71 km arqada jaylasqan bolıp, sonıń menen birge, Upsala munitsipalitettiń da orayı bolıp tabıladı. 1164-jıldan beri Upsala Shvetsiyanıń shirkew orayı bolıp, Shvetsiya shirkewi arxiyepiskopi da usi jerde jaylasqan. Uppsalada Skandinaviyadagi eń úlken shirkew - Uppsala shirkewi jaylasqan bolıp, ol XIX ásir aqırına shekem Shvetsiya monarxiniń taj kiyiw dástúri ótkeriletuǵın jer bolǵan. Patsha Gustav vasa tárepinen qurılǵan Upsala qorǵanı Shvetsiya monarxlariniń patshaliq rezidenciyalarınan biri bolıp xızmet etken hám óz tariyxı dawamında bir neshe márte keńeytirilgen usınıń menen birge Upsalani Shvetsiyanıń ekinshi dárejeli paytaxtına aylantırǵan. Búgingi kúnde ol Upsala okrugi gubernatoriniń rezidenciyası bolıp xızmet etedi.

## Tarixi

Upsala dáslep házirgi qaladan bir neshe kilometr arqada jaylasqan orınnıń atı bolıp, házir Gamla Uppsala (Eski Uppsala) atı menen belgili. Búgingi Uppsala sol waqıtta Östra Aros (Batıs Arosdan parıqlaw ushın Arqa Aros) dep atalǵan. (Eski) Uppsala, orta ásirler jazıwshısı Bremenlik Adamniń sózlerine kóre, Shvetsiyanıń tiykarǵı butparast orayı bolǵan hám Upsaladaǵi mábadda Norvegiya qudaylarınıń ájayıp pútinleri bolǵan. Upsala qublasındaǵı dárya jaǵasındaǵı Kungsängen tegislikleri 980-jıllarda Fyrisvellir jańa jeri bolǵan. Házirgi Upsala sol waqıttaǵı Gamla Uppsalaniń port qalası edi. 1160 -jılda patsha Eric Jedvardsson hújimge dus kelgen hám Östra Aros shirkewi sırtında óltirilgen hám keyinirek katolik shirkewinde áwliye retinde húrmetke iye bolǵan. 1274-jılda Ostra Aros Gamla Upsalani tiykarǵı regionlıq oray retinde basıp aldı hám Gamla Upsala shirkewi janıp ketkende, arxiyepiskop hám Áwliye Erictiń qaldıqları házirgi Upsala shirkewi qurılǵan Östra Arosga kóshirildi; ol 1435-jılda ashılǵan. Shirkew gotika usılında qurılǵan hám arqa Evropadaǵı eń úlken shirkewlerden biri bolıp, minarları 118, 70 metrge (389, 4 fut) jetedi.

## Derekler
Imeni Titova (atındaǵı awıl)

**Imeni Titova atındaǵı** —QazaqstannıńQostanay wálayatıDenisov rayonındaǵı joǵalǵan awıl. Ol burın Arxangelsk awıl okrugı quramına kirgen, keyin ala 1990-jıllarda bul quramnan shıǵarılǵan.

## Xalqı
1989-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına kóre, awılda 19 adam jasaǵan. Milliy quramı: ukrainlar -36%, tatarlar -21%, nemisler -21%.

## Derekler
Komarovka (Qostanay wálayatı)

**Komarov** () — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı saplastırılǵan awıl. Arshalinsk awıl okrugı quramına kirgen.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 891 adam (438 er adam hám 453 hayal).

## Derekler
Pervomay (Denisov rayonı)

**Pervomay (Denisov rayonı)**

Pervomay ()—Qazaqstanıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı saplastırılǵan awıl. Kamorov awıl okrugı quramına kirgen. 2017-jılda esap maǵlıwmatlarınan alıp taslanǵan .
## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 187 adam (93 er adam hám 94 hayal).

## Derekler
Glebovka (Qostanay wálayatı)

**Glebov** () — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı awıl. Tobolsk awıl okrugi quramına kirgen.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 1023 adam (502 er adam hám 521 hayal). 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda 712 adam (354 er adam hám 358 hayal) jasaǵan. 

## Derekler
Xalapa

**Xalapa** — Meksikanıń arqa tárepindegi qala. Verakrus shtatınıń basqarıw orayı. Xalqı 390 mıń adam (2000). Transport jolları kóshe kesispesi esaplanadı. Plantatsiya xojalıǵı (kofe, qumshekerqamıs, temeki) niń sawda orayı. Azıq-awqat, mashinasazlıq, toqımashılıq, aǵashsazlıq, sellyulozaqaǵaz sanaatı kárxanaları bar. Universitet, Antropologiya muzeyi bar. Qalaǵa 16-asirde tiykar salınǵan. Kolonizatorlıq dáwirinde qurılǵan arxitekturalıq estelikleri saqlanǵan. Turizm orayı.

## Derekler
Jaltırkól (Qostanay wálayatı)

**Jaltırkól** () — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı saplastırılǵan awıl. Arxangelsk awıl okruginiń adminstrativlik orayı. Rayon orayı Denisovtan awıl 44 km arqada ornalasqan.

Eski Batalinskiy dán xojalıǵınıń oraylıq múlki (házirgi Batalinskiy JShJ).

## Xalqı
1999-jılı awıl xalqı 853 adamdı (423 er adam, 430 hayal adam) quraǵan. 2009-jılı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına bola, awılda 772 adam (375 er adam, 397 hayal adam) jasaytuǵın bolǵan.

## Infradúzilisi
Awılda bir orta mektep, bir dárixana bar. Mádeniyat úyi, kitapxana, stadion, eki sport zalı bar. Awılda Batalinskiy BTS, 5 dúkan, nanbayxana, shashtárezxana, Batalinskiy JShJ bar.

## Derekler
Bergen

**Bergen** — Norvegiyanıń qubla-batısındaǵı qala. Arqa teńiz jaǵasındaǵı port. Xordalann fyulkesinipg basqarıw orayı. Zárúrli transport jolları túyini. Bergen stansiyası. Xalqı 213 mıń adam (1991-jıl boyınsha). Kemesazlıq, mashinasazlıq, toqımashılıq, azıq-awqat sanaatı kárxanaları bar. B. qasında iri neft-ximiya sanaatı kompleksi bar. Balıq awlanadı hám balıq ónimleri eksport etiledi. Universitet, sawda mektebi bar. Orta ásirlerde arqa-batıs Evropanıń iri sawda oraylarınan biri bolǵan. Patsha qorǵanı qaldıqları (13-ásir), Rozenkrans minarası (16-ásir), Mariya shirkewi (12-ásir), kompozitor E. Grig úy muzeyi sıyaqlı arxitekturalıq estelikler saqlanǵan. Qalaǵa 1070-jılda tiykar salınǵan.

## Ádebiyatlar

* ÓzME. Birinshi tom. Tashkent, 2000-jıl
Ivanorovniy

**Ivanorovniy** (qazaqsha: Ivanorovniy) - Qazaqstannıń Qóstanay wálayatı Uzınkól rayonına qaraslı awıl. Kirovskiy awıl okrugi quramına kiredi. Rayon orayı Uzınkól awılınan 20 km arqa-batısta jaylasqan .

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 325 adamdı (155 er adam hám 170 hayal) quradı. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda 148 adam (74 er adam hám 74 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Qaraoba (Denisov rayonı)

**Qaraoba** (qazaqsha: Қараоба) — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı saplastırılǵan awıl. Zaayat awıl okrugi quramına kirgen. 2019-jılı biykarlanǵan.

## Xalqı
1999-jılı awıl xalqı 227 adamdı (111 er adam, 116 hayal adam) quraǵan. 2009-jılı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına bola, awılda 160 adam (79 er adam, 81 hayal adam) jasaytuǵın bolǵan.

## Derekler
Maderia dáryasi

**Madeira** yamasa **Madeyra** () -Boliviya hám Braziliyadaǵi dárya,Amazonka dáryasınıń eń iri oń tarmaǵi. And tawlarınan baslanıwshı Mamore hám Beni dáryalarınıń qosılıwınan payda boladı. Uzınlıǵı (Mamore dáryası menen birge) 3200 km, háwiziniń maydanı 1391 mıń km². Joqarı aǵımında, Braziliya pástawliqlariniń arqa-batıs shetinen ótken bóleginde, sarqırama payda etedi; Portu-velyu qalasınan baslap Amazonka pástegisligii boylap aǵadi. Jazda suwlı boladı. Ortasha suw sariplaniwi 30, 5 mıń m³/sek. Portu-velyu qalasınan baslap (1060 km) keme qatnaydi.

## Derek
Krasnoarmeyskoe (Qostanay wálayatı)

**Krasnoarmeysk** () — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı saplastırılǵan awıl. Arshalinsk awıl okrugi quramına kirgen.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 484 adam (246 er adam hám 238 hayal) .

## Derekler
Grishenka (Qostanay wálayatı)

**Grishen** () — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı awıl. Denisovskiy awıl okrugi quramına kirgen.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 605 adam (287 er adam hám 318 hayal)edi. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda 447 adam (226 er adam hám 221 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Novorossiysk

**Novorossiysk** - Rossiya Federatsiyası Krasnodar úlkesinde jaylasqan qala. Qara teńizdiń muzlamaytuǵın Semesskaya kishi qoltıǵındaǵı port. Temirjol stansiyası esaplanadı. Xalqı 204,3 mıń adam (1998-jıl maǵlıwmatları boyınsha). N.qa 1838-jılda tiykar salınǵan. 1973-jıl Nsent. de Qáharman qala eń húrmetli ataǵı berilgen.

N. cement sanaatınıń iri orayı, sonıń menen birge, mashinasazlıq hám metalsazlıq, aǵashsazlıq, azıq-awqat sanaatları rawajlanǵan. Mámleket teńizshilik akademiyası, tariyxıy-úlketanıwshılıq muzeyi bar. Anıq, mashinasazlıq sanaatı kárxanaları bar.

## Derekler
Qırım (Qostanay wálayatı)

**Qırım** () — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı saplastırılǵan awıl. Qırım awıl okruginiń adminstrativlik orayı. Rayon orayı Denisovtan awıl 34 km arqa-shıǵısta ornalasqan.

## Xalqı
1999-jılı awıl xalqı 953 adamdı (474 er adam, 461 hayal adam) quraǵan. 2009-jılı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına bola, awılda 774 adam (385 er adam, 389 hayal adam) jasaytuǵın bolǵan.

## Derekler
Oktyabr (Denisov rayonı)

**Oktyabr** (qazaqsha: Октябрь) - Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı saplastırılǵan awıl. 2011-jılda saplastırılǵan. Kamorov awıl okrugi quramına kirgen.

## Xalqı
1999 -jılda awıl xalqı 61 kisi (32 er adam hám 29 hayal) bolǵan. 

## Derekler
Shoqıbay

**Shoqıbay** () — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı saplastırılǵan awıl. Tobolsk awıl okrugı quramına kirgen.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 363 adam (185 er adam hám 178 hayal).

## Derekler
Qarakemer (Qobda rayonı)

**Qarakemer** (qazaqsha: Qarakemer, 1998-jılǵa shekem- Brusilovka) - Qazaqstannıń Aqtóbe wálayatı Qobda rayonında jaylasqan awıl. Qızıljar awıl okrugi quramına kiredi. KATO kodi - 154257300.

## Tariyxı
1940-jılda RSFSR Chkalovskiy wálayatı Buranniy rayonınıń Krasnoyarsk awıl keńesi (Krasnoyar awılı hám Brusilovka awılı menen birgelikte) Qazaqstan SSR Aqtóbe wálayatınıń Qobda rayonına ótkerildi.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 530 adam (254 er adam hám 276 hayal) edi. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatları boyınsha, awılda 245 adam (118 er adam hám 127 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Sholpan-Ata qalası

**Sholpan -Ata** () -Qırǵızstan RespublikasıIssıkól wálayatındaǵı qala (1957-jıldan ). Issıkól kóliniń shiǵis jaǵasında jaylasqan. Xalqı -10 500 adam (2009). Shıpabaxsh hám klimatlıq kurort. Jazı ortasha jıllı (iyuldıń ortasha temperaturası 17°), qisi jıllı (yanvardıń ortasha temperaturası -3°). Jılına 250 mm jawın túsedi. Iqlım terapiyası, shıpabaxsh ilay hám Issıkóldiń mineral suwı bar. Nerv sisteması, tayansh hám háreket sisteması menen kesellengen nawqaslar emlenedi. Balalar ókpe tuberkulyoz kesellikleri sanatoriyası, úlkenler sanatoriyaları bar.

## Derek
Shuńqırkól

Shuńqırkól () - Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı saplastırılǵan awıl. Telmanskiy awıl okrugi quramına kirgen.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 420 adam (213 er adam hám 207 hayal) 

## Derekler
Tavrishen

**Tavrishen** () - Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı saplastırılǵan  awıl. Krasnoarmeysk awıl okrugi quramına kirgen. 2019-jılda biykar etilgen.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 246 adam (123 er adam hám 123 hayal) edi. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda 70 adam (34 er adam hám 36 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Sibir (Qostanay wálayatı)

**Sibir** (qazaqsha: Sіbіr) - Qazaqstannıń Qóstanay wálayatı Uzınkól rayonına qaraslı awıl. Karl Marks awıl okrugi quramına kiredi.

## Tariyxı
Awıl XIX ásirdiń baslarında, 1752-jılda qurılǵan Gorkiy liniyasınıń tap sol attaǵı posttan 5 km uzaqlıqta payda bolǵan.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 378 adamnan (190 er adam hám 188 hayal) ibarat edi. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatları boyınsha, awılda 329 adam (152 er adam hám 177 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Luciano Narsingh

**Luciano Narsingh** (aytılıwı : Luchano Narsing; 1990-jıl 13-sentabrde tuwılǵan ) — Gollandiyalıq professional futbolshı, Ekstraklasa wákili Miedź Legnicada oynaydi. 2012-jıl Gollandiya saylandı toparı qatarında Evropa chempionatında qatnasqan.

## Klublardaǵı iskerligi

### Heerenveen
2008-jılda Narsingh SC Heerenveen menen 5 jıllıq shártnamaǵa qol qoydı. 2008-jıldıń 29 -oktyabrinde Erediviziyada vitessega qarsı oyında (2:0) jaralanǵan Danijel Pranjić ornına maydanǵa túsip depyut qıldı. 2009 -2010 -jıllıq máwsimde Narsingh bar-joǵı eki ret maydanǵa tústi. 2011-2012- Erediviziya máwsiminde Narsingh 20 goldı pas penen Erediviziyadaǵı eń jaqsı assistent boldı. 2012-jıl 15-iyulda PSv Narsinghni 4, 1 mln evroǵa satıp aldı.

### PSV
Narsinghniń birinshi máwsiminiń birinshi yarımında hújimshi altı gol hám bes goldı pas penen juwmaqladi. Biraq máwsim aqırında Narsingh NAC Bredaga qarsı oyında awır jara aldı jáne bul onı máwsimniń qalǵan bóleginde oynay almawına sebep boldı. Narsingh 2013-jıl oktyabr ayında formasına qayttı.

### Swansea City
2017-jıldıń 12-yanvarında Narsingh Premyer-liganıń Swansea City klubı menen 4 million funt sterlingge shártnamaǵa qol qoydı. Watfordga qarsı oyında bir gol urdı. Shártnama múddeti tawsılǵannan keyin, 2019 -jıldıń 18-mayında klubtan ketiwi málim boldı.

### Feyenoord
2019-jıldıń 5-iyulıda Narsingh Eredivizionniń Feyenoord klubı menen 2 jıllıq shártnamaǵa qol qoydı. 2019-2020-jılı Evropa Ligası úshinshi saralaw basqıshında Dinamo Tbilisige qarsı oyında (4:0) klubdaǵı birinshi goldı urdı.

#### Twente (ijara)
2021-jıl 22-yanvarda Narsingh Twentega altı aylıq kelisim shártnaması tiykarında ótti.

Niderlandiyada tuwılǵan Narsingh tiykarı hind-Surinam milletine tiyisli. 2012-jıl fevral ayında Gollandiya milliy futbol toparı Angliyaǵa qarsı oyın ushın usınıs etildi. 7-may kúni UEFA Evro-2012 turnirinde qatnasatuǵın 36 futbolshınıń waqtınshalıq dizimine kirgizildi. Xalıqaralıq maydandaǵı rásmiy bolmaǵan depyutın Bayernga qarsı oyında ótkerdi. 30-may kúni Slovakiyaǵa qarsı ushırasıwında rásmiy depyut qıldı.

Narsingh 2012-jıldıń 15-avgustında Belgiyaǵa qarsı oyında (4:2) xalıqaralıq maydandaǵı dáslepki golın kirgizdi. Gollandiya saylandı komandasınıń 2014-jıl Braziliyada bolıp ótetuǵın jáhán chempionati saralaw basqıshında qatnasqan. Tórt oyında bir gol urǵan hám úsh golǵa pas bergen.

|
### Xalqaro gollar

## Jetiskenlikler

### Klub
**PSV**

* Eredivizion (2): 2014—2015, 2015—2016
* Johan Cruyff Shield (2): 2012, 2015

### Individual

* 2011-2012-jılǵı máwsimde Erediviziyada eń kóp assistentlik etken (22)

## Derekler