Elizaveta II

**Elizaveta II** (), tolıq atı — **Elizabet Aleksandra Meri Vindzor** (; 1926-jıl 21-aprel, Meyfer, Úlken London, Angliya — 2022-jıl 8-sentyabr, Balmoral Qorǵanı, Aberdinshir, Shotlandiya) — Ullı Britaniya xanzadası.

Elizaveta York gersogı hám gercoginyası (keyinirek Patsha Georg VI hám Xanzada-konsort Bouz-Lion, Elizaveta) shańaraǵında tuwılǵan. Onıń ákesi 1936-jılda ájaǵası patsha Eduard VIII taxtdan waz keshkeninen keyin taxtǵa otırdı, nátiyjede ol Britaniya taxtın miyras qılıp alıw tártibi boyınsha taxt miyrasxorı boldı. Ol menshikli tálim alǵan hám ekinshi jáhán urısı dáwirinde óz jámiyetlik wazıypaların orınlawdı baslaǵan, hayallardıń járdemshi aymaqlıq korpusında járdemshi aymaqlıq xızmette xızmet etken.

## Balalıǵı
York gersogi, Shahzada Alberttıń (bolajaq patsha Georg VI, 1895-1952) hám ledi Elizaveta Bouz-Lionning (1900-2002) úlken qızı. Onıń babası hám ájesı: ákesi boyınsha patsha Georg V (1865-1936) hám Xanzada Meri, Tek Malikasi (1867-1953); anası boyınsha Klod Jorj Bouz-Lion, Stratmor grafliǵi (1855-1944) hám Sesiliya Iyne Kavendish-Bentink (1862-1938).

Malika Elizaveta Aleksandra Mariya 1926-jıl 21 aprel kúni saat 2:40 ta Londonnıń Mayfair rayonında, Bruton kóshesindegi graf Stratmor rezidenciyasında, 17-úyde tuwılǵan. Tuwıw waqtında, bópeni almastırmaslik ushın, ishki jumıslar ministri Uilyam Jaynson-Xiks qatnastı. Malika óz atın anası (Elizaveta), buvisi (Mariya) hám buvisi (Aleksandra) húrmetine aldı. Shańaraqta Elizaveta "Lilibet" dep atalǵan.

## Shańaraǵı
1947-jıl 20 noyabrde Elizaveta grek shahzadası Andreynıń balası leytenant Filipp Mauntbetten (1921-jıl 10 iyun-2021 jıl 9 aprel) menen turmıs qurdı. Filipp hám Elizaveta tórtinshi tuwısqan aǵalarınıń balaları hám apa-qarındas : Filipptıń ullı ájesı Alisa Gessenlı patsha Eduard VII dıń sińlısı, Elizavetanıń atası edi. Bunnan tısqarı, Elizavetanıń ullı ájesı, Daniyalı Aleksandra, Filipptıń atası, ellinlar patshası Georg I dıń sińlısı bolıp, olardı ekinshi tuwısqan aǵalarınıń balaları ámeki hám jiyeni etedi. Bunnan tısqarı, olardıń ulıwma ájdadi Vyurtemberg shahzadasi Lyudvig; solay etip, Elizaveta hám Filipp de besinshi tuwısqan aǵalarınıń balaları hám ájaǵa.

Korollıq juplıǵınıń tórt perzenti, segiz aqlıǵı hám on ush ullı aqlıǵı bar (olardan on danası Shahzoda Filipptiń turmısında hám on ekewi Elizaveta turmısında tuwılǵan.

## Rásmiy ataqları hám sıylıqları

### Elizaveta II ataqları
* 1926-jıl 21 aprelden 1936-jıl 11 dekabrge shekem — York Malika Elizaveta. 
* 1936-jıl 11 dekabrden 1947-jıl 20 noyabrge shekem — Malika Elizaveta.
* 1947-jıl 20 noyabrden 1952-jıl 6 -fevralǵa shekem — Edinburg gersoginyası Malika Elizaveta.
* 1952-jıl 6 fevraldan 2022-jıl 8sentyabrge shekem — Xanzada.

Ullı Britaniyada Elizaveta II dıń tolıq ataǵı "Ullı Britaniya hám Arqa Irlandiya Birlesken Patshalıǵı jáne onıń basqa shohliklari hám aymaqları xanzadası, Óz ara doslıq basshısı, isenim qorǵawshısi" ().

### Elizaveta II basshılıǵındaǵı mámleketlikler

1952-jılda taxtga otırǵanında Elizaveta jeti mámleket Xanzadası boldı: Ullı Britaniya, Kanada, Avstraliya, Jańa Zelandiya, Qubla Afrika, Pakistan hám Shri-Lanka.

Onıń húkimranlıǵı dáwirinde bul mámleketlerdiń geyparaları respublikalarǵa aylandı. Usınıń menen birge, dekolonizatsiya procesi nátiyjesinde kóplegen Britaniya koloniyaları ǵárezsizlikke eristiler. Olardan geyparalarında Ullı Britaniya xanzadası mámleket basshısı mártebein saqlap qalǵan, basqalarında bolsa joq.

Monarxiyani saqlap qalǵan jańa ǵárezsiz mámleketlikler:
* Antigua hám Barbuda (1981—2022);
* Bagama Atawları (1973—2022);
* Beli (1981—2022);
* Grenada (1974—2022);
* Papua — Jańa Gvineya (1975—2022);
* Sent-Vinsent hám Grenadinlar (1979—2022);
* Sent-Kits hám Nevis (1983—2022);
* Sent-Lusiya (1979—2022);
* Solomon Atawları (1978—2022);
* Tuvalu (1978—2022);
* Yamayka (1962—2022).

Bir qansha waqıt ótkennen monarxiyadan waz keshken jańa ǵárezsiz mámleketlikler:
* Barbados (1966—2021);
* Gayana (1966—1970);
* Gambiya (1965—1970);
* Gana (1957—1960);
* Keniya (1963-1964);
* Mavrikiy (1968-1992);
* Malavi (1964-1966);
* Malta (1964-1974);
* Nigeriya (1960-1963);
* Syerra-Leone (1961-1971);
* Tanganika (1961—1962);
* Trinidad hám Tobago (1962-1976);
* Uganda (1962-1963);
* Fiji (1970-1987).

### Sıylıqlar
Elizaveta II Ullı Britaniyada hám Óz ara doslıq mámleketlerinde, sonıń menen birge basqa mámleketlerde bir qatar ricarlıq ordenleriniń baslıǵı bolǵan, bunnan tısqarı áskeriy ataqlar, kóplegen eń húrmetli ataqlar hám ilimiy dárejelerge iye bolǵan. Bunnan tısqarı, ol túrli ishki mámleketlikler, sonıń menen birge, shet el mámleketlerdiń túrli sıylıqları iyesi bolǵan.

## Hobbi

Xanzadanıń qızıǵıwshılıqları arasında ıytlerdı kóbeytiw (olar arasında korgi, spaniel hám labradorlar), fotosúwret, atta júriw, sonıń menen birge sayaxat qılıw bar edi. Elizaveta II Óz ara doslıq basshısı retinde abıraysın saqlap, óz iyelikleri boylap júdá aktiv sayaxat eterdi. Onıń esabında 325 ke jaqın shet el saparlar (Elizaveta húkimranlıǵı dáwirinde 130 dan artıq mámleketlerge kelgen).

Filateliya onlab jıllar dawamında Elizavetanıń ardaqlı shınıǵıwlarınan biri bolıp kelgen
.

Anglichan tilinen tısqarı, ol francuz tilin jaqsı bilgen.

## Basqarıw múddeti hám jası
Ólim waqtında Elizaveta II jası boyınsha barlıq Britaniya monarxlari arasında rekordshı bolǵan и продолжительности пребывания на престоле.

2007-jıl 20 dekabrde xanzada óziniń ájesı xanzada Viktoriyani (1819 -1901) artta qaldırıp, tariyxdagi jası eń úlken Britaniya monarxiǵa aylandı. 2016-jıl 13 oktyabrden baslap, Tailand patshası hám Phumipon Adulyadet opat etkeninen keyin, ol sol waqıtta dúnyadaǵı eń uzaq húkimranlıq etken monarx bolǵan.

## Derekler