Parenxima

**Parenxima** — miy yamasa ópkeler sıyaqlı haywan organınıń yamasa isik sıyaqlı strukturanıń tiykarǵı funkcional zatı retinde sıpatlanadı. Zoologiyada bul jalpaq qurtlardıń ishki bólimin toltıratuǵın toqıma bolıp tabıladı. Botanikada bolsa, japıraqtıń kese kesindisindegi ayırım qatlamlar esaplanadı.

## Etimologiyası

«Parenxima» termini neo-latın tilindegi áyyemgi grek sózi   «ishki aǵzalardıń góshi» degen mánisti bildiredi, sonday-aq   «quyıp jiberiw» mánisindegi sózden, yaǵnıy   «qasında» +   «ishinde» +   «quyıw» sózleriniń birigiwinen kelip shıqqan.

Dáslep, Erazistrat hám basqa anatomlar bul termindi adamnıń ayırım toqımaları ushın qollaǵan. Keyinirek, Neemiya Gryu tárepinen ósimlik toqımalarına da qollanıldı.

## Strukturası
Parenxima — bul organnıń yamasa denedegi isik sıyaqlı strukturanıń «funkcional» bólimleri esaplanadı. Bul «strukturalıq» toqımaǵa, yaǵnıy biriktiriwshi toqımalarǵa tiyisli bolǵan stromaǵa qarama-qarsı keledi.

### Miy
Miy parenximası miydegi neyronlar hám glial kletkalar dep atalatuǵın eki túrli miy kletkasınan turatuǵın funkcional toqımaǵa silteme beredi. Sonday-aq, onıń quramında kollagen belokları bar ekenligi de málim. Miy parenximasınıń zıyanlanıwı yamasa travması kóbinese kognitivlik qábilettiń joytılıwına yamasa, hátte, ólimge alıp keledi. Parenxima ishine qan quyılıwı intraparenximalıq gemorragiya retinde belgili.

### Ópke
Ópke parenximası — gaz almasıwına qatnasatuǵın ópke zatı bolıp, ópke alveolaların óz ishine aladı.

### Bawır
Bawır parenximası — gepatocitler retinde bawır kóleminiń shama menen 80%in quraytuǵın organnıń funkcional toqıması. Bawır kletkalarınıń basqa tiykarǵı túri — parenximallıq emes. Parenximallıq emes kletkalar bawır kletkaları ulıwma sanınıń 40%in, biraq onıń kóleminiń tek 6,5%in quraydı.

### Búyrek
Búyrek parenximası eki tiykarǵı strukturaǵa bólinedi: sırtqı búyrek qabıǵı (renal cortex) hám ishki búyrek miyi (renal medulla). Ulıwma alǵanda, bul strukturalar 7 den 18 ge shekemgi konus tárizli búyrek úlesleri formasında boladı, olardıń hár biri búyrek piramidası dep atalatuǵın miydiń bir bólimin qorshap turǵan búyrek qabıǵınan turadı.

### Isikler
Turaqlı (solid) isiktiń parenximası — turaqlı isiktegi eki ayırım bólimniń biri esaplanadı. Parenxima neoplastikalıq kletkalardan turadı. Basqa bólimi bolsa neoplastikalıq kletkalar tárepinen payda bolatuǵın, awqatlıq qollap-quwatlaw hám qaldıqlardı shıǵarıp taslaw ushın zárúr bolǵan stroma esaplanadı. Isiklerdiń kóp túrlerinde parenximalıq kletkalardıń toparları geyde tolıq bolmawı múmkin bolǵan bazallıq lamina menen bólinedi.

## Jalpaq qurtlar
Parenxima — accelomatlar bolıp tabılatuǵın jalpaq qurttıń denesiniń ishki bólimin toltıratuǵın kletkalardan hám kletka-aralıq keńisliklerden turatuǵın toqıma. Bul mezenximalıq toqıma retinde de belgili bolǵan gúbik tárizli toqıma bolıp, onıń ishinde kletkalardıń birneshe túri ózleriniń kletka-sırtqı matricalarında jaylasqan. Parenximalıq kletkalarǵa miocitler hám qánigelestirilgen kletkalardıń kóplegen túrleri kiredi. Kletkalar kóbinese bir-birine, sonday-aq ózleriniń qasındaǵı epitelial kletkalarǵa, tiykarınan, sańlaqlı baylanıslar hám gemidesmosomalar arqalı birikken. Túrlerge hám anatomiyalıq aymaqlarǵa qaray parenximadaǵı kletka túrlerinde úlken parqlar ushırasadı. Onıń bolıwı múmkin bolǵan funkciyalarına skeletlik qollap-quwatlaw, awqatlıq zatlardı saqlaw, háreket hám basqa da kóplegen funkciyalar kiredi.

## Derekler