open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Qubla okean

**Qubla okean** — Dúnya okeanınıń (Atlantika, Hind, Tınısh okeanları) Antarktidanı qorshap turgan bóliminiń shártli atı. Dáslep gollandiyalı geograf B. Varenius 1650-jılda ǵárezsiz okean sıpatında ajıratqan. Okeannıń shegarası Qubla Amerika, Afrika, Avstraliya materikleriniń hám Tasmaniya, Jańa Zelandiya atawlarınıń qubla shetleri arqalı ótkerilgen shártli sızıq hám qubla polyus sheńber, 35 - 60° j.k. lar arqalı ótkerilgen. Antarktika atlasında Qubla okeannıń shártli shegarası etip Antarktika konvergenciya zonası (55° j.q. janında) esaplanadı. Qubla okeandı óz aldına okean etip ajıratıwda klimattıń suwıqlıǵı, gidrologiyalıq shárayatlar tiykar etip alınǵan. Biraq, keyingi izertlewler nátiyjesinde Qubla okeannıń Atlantika, Tınısh hám Hind okeanlarına tutas sektorlarında onıń klimatlıq hám gidrologiyalıq shárayatları sol okeanlardikine uqsas ekenligi belgili boldı. Teńizshilik ámeliyatında Qubla okean ataması qollanılmaydı, sebebi teńizshilikke tiyisli oqıw qollanbalarında bul túsinik ushıraspaydı.

## Derekler
DAAP

**Cifrlı Audioǵa Kiriw Protokolı (DAAP)** — bul Apple kompaniyasınıń lokal tarmaqta media bólisiw ushın óziniń iTunes programmalıq támiynatında usınılǵan menshikli protokolı.

DAAP Apple ushın, UPnP AV standartlarınıń Digital Living Network Alliance (DLNA) aǵzaları ushın sheshetuǵın máselelerine uqsas máselelerdi sheshedi.

## Sıpatlaması
DAAP protokolı dáslep iTunes programmasınıń 4.0 versiyasında usınılǵan edi. Dáslep, Apple protokol sıpatlamasın rásmiy túrde shıǵarmadı, biraq ol iTunes emes platformalar ushın protokoldı qayta ámelge asırıw múmkin bolatuǵınday dárejede keri injenerlik etildi.

DAAP serveri – bul eki funkciyanı atqaratuǵın arnawlı HTTP serveri. Ol qosıqlar dizimin jiberedi hám klientlerge talap etilgen qosıqlardı aǵımlı túrde uzatadı. Sonday-aq, klientti serverdegi ózgerisler haqqında xabardar etiw múmkinshilikleri de bar. Talaplar klient tárepinen serverge URL túrinde jiberiledi hám olarǵa application/x-dmap-tagged mime-túrindegi maǵlıwmat penen juwap beriledi, onı klient XML-ge túrlendire aladı. iTunes lokal ishki tarmaqta DAAP bóliwlerin járiyalaw hám tabıw ushın zeroconf (Bonjour dep te ataladı) xızmetin paydalanadı. DAAP xızmeti ádette TCP port 3689-dı paydalanadı.

DAAP – bul Apple házirgi waqıtta shıǵarǵan eki media almasıw sxemasınıń biri. Ekinshisi, Cifrlı Foto Kiriw Protokolı (DPAP), iPhoto tárepinen súwretlerdi bóliw ushın qollanıladı. Olardıń ekewi de tiykarındaǵı Cifrlı Media Kiriw Protokolı (DMAP) protokolına súyenedi.

iTunestıń dáslepki versiyaları paydalanıwshılarǵa internet arqalı bóliwlerge qosılıwǵa múmkinshilik bergen, biraq sońǵı versiyalarda tek bir ishki tarmaqtaǵı kompyuterler ǵana muzıka bóliwge boladı (port tunneli sıyaqlı aylanıp ótiw usılları múmkin). The Register basılımı Appledıń bul qádemdi dawıs jazıw kompaniyalarınıń basımı nátiyjesinde islegenin boljaydı. iTunestıń jáne de sońǵı versiyaları klientler sanın 24 saat ishinde 5 unikal IP adresi menen shekleydi.

DAAP sonday-aq Banshee, Amarok, Exaile (plagin menen), Songbird (plagin menen), Rhythmbox hám WiFiTunes sıyaqlı iTunes emes basqa media qosımshalarında da ámelge asırılǵan.

## DAAP autentifikaciyası
iTunes 4.2 versiyasınan baslap, Apple DAAP bóliwge autentifikaciyanı kirgizdi, bul iTunes serverlerine tek basqa iTunes nusqaları ǵana qosıla alatuǵının ańlattı. Bul iTunes 4.5 versiyasında aldın qollanılǵan standart MD5 funkciyasınıń ornına arnawlı heshlew algoritmin paydalanıw ushın jáne de ózgertildi. Eki autentifikaciya usılı da shıǵarılǵannan keyin bir neshe ay ishinde tabıslı túrde keri injenerlik etildi.

iTunes 7.0 menen, iTunes 7.0 serverine qosılıw ushın jańa 'Client-DAAP-Validation' baslama heshi kerek boladı. Bul úshinshi tárep DAAP serverlerine tásir etpeydi hám bul funkciyanı qollap-quwatlamaytuǵın barlıq DAAP klientleri, sonıń ishinde iTunes-tıń 7.0 versiyasınan burınǵı óz nusqaları da, iTunes 7.0 serverine qosıla almaydı hám '403 Forbidden' HTTP qáteligin aladı. iTunes 7.0 autentifikaciya trafiginiń analizi 'Client-DAAP-Validation' baslamasında jiberilgen heshti esaplaw ushın sertifikat almasıwı ámelge asırılatuǵının kórsetetuǵınday.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
DMAP

**Cifrlı Mediaǵa Kiriw Protokolı (DMAP)** — bul Apple tárepinen usınılǵan menshikli protokollar toparı bolıp, olardı iTunes, iPhoto, Remote hám basqa programmalıq támiynatlar lokal tarmaqta media bólisiw ushın paydalanadı.

DMAP Apple ushın, UPnP AV standartlarınıń Digital Living Network Alliance (DLNA) aǵzaları ushın sheshetuǵın máselelerine uqsas máselelerdi sheshedi.

## Sıpatlaması
DMAP protokolı – bul eki funkciyanı atqaratuǵın arnawlı HTTP protokolı. Ol elementler dizimin jiberedi hám klientlerge talap etilgen elementlerdi aǵımlı túrde uzatadı. Sonday-aq, klientti serverdegi ózgerisler haqqında xabardar etiw múmkinshilikleri de bar. Talaplar klient tárepinen serverge URL túrinde jiberiledi hám olarǵa application/x-dmap-tagged mime-túrindegi maǵlıwmat penen juwap beriledi. iTunes hám iPhoto sıyaqlı xızmetler lokal ishki tarmaqta óz-ózin járiyalaw hám DMAP xızmetlerin tabıw ushın zeroconf (Bonjour dep te ataladı) xızmetin paydalanadı.

Bir qatar ashıq hám jabıq kodlı qosımshalar protokoldıń bólimlerin tabıslı túrde keri injenerlik etti.

## DMAP interfeysi
Biriktirilgen DACP, DAAP hám DPAP xızmetleri qoljetimli bolǵan URL-lerdi hújjetlestiretuǵın WADL interfeysi túrinde kórsetiliwi múmkin.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Family Sharing

**Family Sharing** — bul 2014-jıldıń iyun ayında Apple Inc. tárepinen iOS 8-de usınılǵan xızmet bolıp, ol Apple dúkanlarınan satıp alınǵan zatlardı bólisiwge múmkinshilik beredi. Bir toparǵa altı aǵza App Store, iTunes Store hám Apple Books Store dúkanlarınan satıp alıwlar, Apple Music shańaraqlıq jazılıwı, Apple News+ jazılıwı hám iCloud saqlaw jobasın bólise aladı. Shańaraq aǵzaları sonday-aq fotoalbom, kalendar hám esletpelerdi bólise aladı hám bir-biriniń joǵalǵan qurılmaların tabıwǵa járdem bere aladı. Appleǵa tiyisli bolmaǵan dereklerden satıp alınǵan yamasa júklep alınǵan zatlardı Shańaraq penen Bólisiw arqalı bólisiw múmkin emes. Shańaraq penen Bólisiw funkciyasın iOS 8 yamasa onnan keyingi versiyası bar iPhone, iPad yamasa iPod touch qurılmalarında, OS X Yosemite (versiya 10.10) yamasa onnan keyingi versiyası hám iTunes 12 bar Mac kompyuterinde, yamasa Windows ushın iCloud ornatılǵan JK-de paydalanıwǵa boladı.

Bir úlken adam topardıń «shólkemlestiriwshisi» retinde háreket etedi hám shańaraq toparınıń sazlawların basqaradı, al topar ushın barlıq tólemler shólkemlestiriwshiniń kredit kartası arqalı ámelge asırıladı. Hárbir aǵza toparǵa qosılǵanda, Shańaraq penen Bólisiw funkciyası olardıń qurılmalarında avtomatik túrde sazlanadı. Shólkemlestiriwshi bir aǵzanı bala sıpatında belgiley aladı, onıń satıp alıwların ata-ana maqullawın talap etetuǵın etip sazlawǵa boladı. Eger bir aǵza topar menen bólisiw ushın kóbirek xızmetler qosıwdı qálese, shólkemlestiriwshi Shańaraq penen Bólisiw sazlawların hár qanday waqıtta jańalay aladı.

Aǵzalar keyin shólkemlestiriwshi tárepinen baylanıstırılatuǵın unikal Apple ID-lerin dizimnen ótkere aladı. Bir akkauntta islengen satıp alıwlardı basqa shańaraq toparınıń aǵzaları menen bólisiwge boladı. Bala aǵzalar tárepinen islenetuǵın satıp alıwlar yamasa biypul júklep alıwlar shólkemlestiriwshiniń maqullawın talap etiwi múmkin, al úlkenlerdiń satıp alıwları bala aǵzalarǵa kórsetilmeydi.

Shańaraq penen Bólisiw qosımshalarǵa da keńeyedi. Mısalı, hárbir shańaraq aǵzasınıń Súwretler qosımshasında ulıwma albom avtomatik túrde jaratıladı, bul hár kimge ulıwma orınǵa súwretler, videolar hám pikirler qosıwǵa múmkinshilik beredi. «Satıp Alıwǵa Soraw» funkciyası hár kimge App Store, iTunes Store hám Apple Books Store dúkanlarınan zatlar satıp alıwdı, sonday-aq qosımsha ishindegi satıp alıwlardı hám iCloud saqlaw ornın sorawǵa múmkinshilik beredi, bunda administrator satıp alıwdı maqullaw yamasa biykarlaw imkaniyatına iye boladı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Kontinental blokada

**Kontinental blokada** () — 1806-1814-jılları Franciya imperatorı Napoleon I tárepinen óziniń tiykarǵı dushpanı Ullı Britaniyaǵa qarata ótkerilgen ekonomikalıq hám siyasiy ilajlar sisteması.

## Tariyxı
Ekonomikalıq blokada ideyası Ullı Britaniyaǵa basım ótkeriwdiń nátiyjeli quralı sıpatında Franciya Konventı dáwirinde payda boldı, jámiyetlik qutqarıw Komiteti 1793-jılı-aq bul ilajdı belgilep, derlik tek Angliyadan keletuǵın kóplegen fabrika ónimlerin alıp kiriwdi qadaǵan etti hám ulıwma tek Franciyaǵa dos bolǵan mámleketlerden fabrika ónimlerin alıp kiriwge ruxsat berildi. Bul qadaǵan etiwler vandemyer II nıń 18 dekreti menen bekkemlengen hám uliwma, bryumyer V niń 10 nizamı menen saqlap qalinǵan. Nátiyjede, Amyen pitiminen keyin de kóplegen inglis tovarları Franciyaǵa alıp kiriletuǵın tovarlardan shıǵarıp taslandı, bul bolsa urıstıń tez qayta baslanıwına úlken úles qostı. Urıs penen birge, biytárep mámleketlerdıń Angliya teńizde biytárep kemelerge salıstırǵanda ústemlik etkenligi sebepli ózine iyelep alǵan «huqıqları» ústinen shaǵım etiwleri de qaytadan baslandı. 1798-jılı Britaniya húkimeti biytárep kemelerge dushpan mámleket ónimlerin Angliya portlarına yamasa Rossiya portlarına alıp kiriwge ruxsat berdi hám bul qaǵıyda 1803-jılı tastıyıqlandı. Ásirese, Amerika kemeleri Batıs Hindstannıń francuz hám ispan koloniyaları hám inglis portları arasında dáldalshı bolıp xızmet etken keń kólemli sawda inglislerdiń narazılıǵına sebep boldı, ásirese amerikalılar tez arada óz huqıqlarınan asıp, Franciya hám Gollandiyaǵa usı mámleketlerdiń koloniyalarınan tovarlar alıp kiriwdi basladı.

Biraq, birinshi ret ámelde Angliya ekonomikalıq blokadasın 1800-1801-jıllar shegarasında Pavel I qollanadı. Ol 1800-jıldıń ortalarınan baslap Sankt-Peterburgta baslanǵan Angliyanı kontinental blokadalaw boyınsha Napoleon joybarı koncepciyasınıń birinshi oylap tabıwshısı bolip tabıladı.

Franciya óziniń koloniallıq siyasatın ámelge asırıw ushın qúdiretli qarsılas - Ullı Britaniyaǵa dus keldi. Biraq, 1805-jılı 21-oktyabrde bolip ótken Trafalgar urısınan keyin Napoleon I teńizde derlik jalǵız kúshli oyinshiǵa aylanǵan Angliyaǵa qarsı gúresiw imkaniyatınan ayırıldı. Ol Angliya ushın barlıq Evropa portların jabıw arqalı onıń sawdasına ziyan jetkeriwge, Franciya sanaatı hám awıl xojalıǵı paydasına Ullı Britaniya sawdası hám ekonomikasına qatań soqqı beriwge qarar etti.

## Derekler
Birinshi Franciya imperiyası

**Birinshi imperiya** () — Napoleon I Bonapart Franciyada húkimdarlıq etken dáwir, ol francuzlar imperatorı ataǵına iye bolǵan. Bul dáwirde Franciya Evropada óz qúdireti hám tásiriniń eń joqarı dárejesine erisken edi.
Jak Makdonald

**Etyen-Jak-Jozef-Aleksandr Makdonald** (; 1765-jıl 17-noyabr — 1840-jıl 25-sentyabr) — Tarent gercogı, Imperiya marshalı hám Franciya perı.

## Biografiyası
Dańqlı revolyuciyadan keyin Franciyaǵa kóship kelgen shotland yakobit familiyasınan kelip shıqqan.

1798-jılı Rim hám Papa wálayatındaǵı francuz áskerlerine basshılıq etken; 1799-jılı Trebbiya dáryasındaǵı sawashta jeńiliske ushırap (Suvorovtıń Italiyaǵa atlanısın qarań), Parijge shaqırıp alınǵan.

1800 hám 1801-jılları Makdonald Shveycariya hám Graubyundenda basshılıq etip, avstriyalılardı qısıp shıǵardı.

Bir neshe jıllar dawamında ol óziniń burınǵı qurallası general Moronı qorǵaw ushın shın kewilden háreket etkenligi sebepli Napoleonnıń qorqınıshına ushıradı. Tek 1809-jılı Italiyaǵa qaytadan xızmetke shaqırılıp, ol jerde korpusǵa komandirlik etti. Vagram janındaǵı sawash ushın marshal tárepinen sıylıqlanǵan.

1810-1811-jıllardaǵı (Ispaniyada), 1812, 1813-1814-jıllardaǵı kampaniyalarda ózin kórsetken.

Napoleon Rossiyaǵa bastırıp kirgen waqıtta Ullı armiyanıń shep qanatın panalawshı X pruss-francuz korpusına komandirlik etken. Kurlyandiyanı iyelep, Makdonald pútkil kampaniya dawamında Riga átirapında turdı hám sheginiw waqtında Napoleon armiyasınıń qaldıqlarına qosıldı.

1813-jılı Kasbax dáryasında Blyuxer Sileziya armiyası tárepinen jeńildi. Napoleon octavkaǵa shıqqannan keyin ol Franciyanıń perı etip tayınlandı; Júz kún waqtında antın buzbaw hám Napoleonǵa qarsı turmaw ushın óz múlklerine shegindi.

Awqamlas armiyalar tárepinen Parij ekinshi márte iyelengennen keyin, Makdonaldqa júdá awır wazıypa júkletildi — Luara arqasına sheginip ketken Napoleon armiyasın tarqatıw.
Mishel Ney

**Mishel Ney** (; durıs aytılıwı — *Mishel Ne*; 1769-jıl 10-yanvar, Zarlui — 1815-jıl 7-dekabr, Parij) — Napoleon urısları dáwiriniń eń belgili marshallarınan biri, Elxingen gercogi () hám Moskvorec knyazı (). Napoleon onı «le Brave des Braves» — «mártlerdiń márti» dep ataǵan.

## Karyerasınıń baslanıwı

Mishel Ney 1769-jıldıń 10-yanvarında tiykarınan nemec tilles xalıq jasaytuǵın Franciyanıń Zarlui anklavında tuwıldı. Ol Bondar Per Ney (1738-1826) hám Margaret Grevelinger shańaraǵında ekinshi ul boldı.

Kolledjdi pitkergennen keyin notariusta xatker, soń quyıw zavodında qadaǵalawshı bolıp isledi.

1788-jılı ápiwayı asker sıpatında gusarlar polkı quramına kirip, Franciyanıń revolyuciyalıq urıslarında qatnasqan, Maync qalasın qamal etiwde jaradar bolǵan.

1796-jılı avgustta kavaleriyada brigada generalı boldı. 1797-jıl 17-aprelde Noyvidtegi sawashta Ney avstriyalılar tárepinen tutqınǵa tústi hám sol jıldıń may ayında avstriyalı generalǵa almastırıw nátiyjesinde armiyaǵa qayttı.

1799-jılı martta diviziya generalı dárejesine kóterildi. Sol jıldıń aqırında Shveycariyaǵa Massenanıń járdemi ushın jiberilgende Vintertur janında sanı hám pánjesinen awır jaraqatlanǵan.

1800-jılı Gogelinden húkimeti dáwirinde ózin kórsetedi. Lunevil pitiminen keyin Bonapart onı atlı áskerlerdıń general-inspektorı etip tayınladı. 1802-jılı Ney Shveycariyada elshi bolip, ol jerde 1803-jıl 19-fevralda pitim shártnaması hám mediativ aktler ótkerdi.

## Tiykarǵı sawashlar
Imperiya járiyalanıwı waqtında marshallıq tayaǵın alǵan Ney 1805-jılı Avstriya menen bolǵan urısta Gyuncburgta ercgercog Ferdinandtı jeńdi hám 14-oktyabrde Elxingen bastionlarına hújim etip, avstriyalılardı Ulmnıń boysınıwına májbúr etti. Yena janındaǵı sawashta ol prusslardıń jeńiliwin tamamladı, keyin Erfurt hám Magdeburgti beriliwge májbúr etti; 1807-jılı Fridlandtaǵı sawashtıń táǵdirin sheship, bul jerde le brave de braves - mártlerdiń márti degen ataqqa iye boldı. Ispaniyada 1808-jıldan baslap sawashlarda ózin kórsetedi. 1809-jılı 3-yanvarda Kakabelos janındaǵı sawashta marshaldıń dostı general Kolber qaytıs boldı, ol haqqında Ney bılay degen edi: «Kolber aldınǵı postlarda bolǵanda men tınısh uyıqlayman». 1811-jılı bas komandir Massen menen atlanıs rejesi ústinde kelispewshilik shıǵadı hám Franciyaǵa qaytadı.

## Derekler
Klod-Viktor Perren

**Klod-Viktor Perren** (; 1764-jıl 7-dekabr — 1841-jıl 1-mart) — Imperiya marshalı (1807), Belluno gercogi (1808), Franciya áskeriy ministrı (1821-1823). Marshal Viktor laqabı menen tanılǵan ( — «ájayıp quyash»).

## Biografiyası
Notarius balası. Xizmetke 15 jasında kirgen, 1781-jılı Grenobl artilleriya polkınıń barabanshısı bolǵan. Oktyabrde Drom departamenti 3-batalyonınıń volontyorı boldı.

Respublika armiyasında tezlik penen ósip, unter-oficer (1792-jıldıń bası) hám brigada generalı (1793-jıldıń 20-dekabrinde berilgen) dárejesine kóterildi.

Tulondı alıwda qatnasqan (1793), sol jerde Napoleon (ol waqıtta ele kapitan edi) menen tanısqan.

1796-1797-jıllardaǵı Italiya júrisleri waqtında Ankonanı iyeleydi.

Keyingi urıslarda Montebello (1800), Marengo, Yena hám Fridland urıslarında jeńiske erisiwge járdem berdi. Bul sońǵı sawash ushın Perren marshallıq tayaqshasın aldı.

1800-1804-jılları Batava respublikası áskerlerınıń sárkardası bolǵan. Keyin diplomatiyalıq xızmette — Franciyanıń Daniyadaǵı elshisi bolǵan.

1806-jılı qaytadan hárekettegi armiyada, 5-korpus shtabı baslıǵı etip tayınlandı. Dancigtı qamal etti.

1808-jılı Ispaniyada háreket etip, Ukles, Medelin hám Espinos-de-los-Monteroslarda jeńiske eristi.

1812-jılı Rossiyaǵa atlanısta qatnastı.

1813-jılı Drezden, Leypcig hám Ganaudaǵı sawashlarda ózin kórsetedi.

1814-jılǵı urısta awır jaralanǵan.

Montrou sawashına keshigiwi sebepli Napoleon korpus komandirliginen shetletilip, Jerar menen almastırıldı.

Parij pitiminen keyin Perren Burbonlar tárepine ótti.

«Júz kún» dep atalıwshı dáwirde Lyudovik XVIII izinen Gentke baradı hám ol jerden qaytıp kelgennen keyin Franciya perine aylandırıladı.

1821-jılı áskeriy ministr lawazımın iyeledi, biraq Ispaniya kampaniyası baslanıwı (1823) dawamında bul lawazımın taslap, Angulem gercogi izinen Ispaniyaǵa ketti.

## Derekler
Mixail Kutuzov

**Mixail Illarionovich Golenishev-Kutuzov** (; 1745-jıl 16-sentyabr, Sankt-Peterburg — 1813-jıl 28-aprel, Bunclau) — rus áskerbasısı, mámleketlik ǵayratker hám diplomat, Golenishev-Kutuzovlar áwladınan general-feldmarshal.

## Xızmet baslanıwı
General-poruchik Illarion Matveevich Golenishev-Kutuzovtıń (1717-1784) hám onıń hayalı, 1728-jılı tuwılǵan Anna Illarionovnanıń balası. Arxiv hújjetlerine qaraǵanda onıń ákesi octavkadaǵı kapitan Bedrinskiy bolǵan.

Sońǵı waqıtlarǵa shekem Kutuzovtıń qábirine jazılǵan 1745-jıldı tuwılǵan jılı dep esaplaw qabıl etilgen edi. Biraq 1769, 1785, 1791-jıllardaǵı bir qatar formulyar dizimlerde hám jeke xatlardaǵı maǵlıwmatlar onıń tuwılǵan jılı 1747-jılǵa tiyisli bolıwı múmkinligin kórsetedi. M. I. Kutuzovtıń sońǵı ómir bayanlarında tap 1747-jıl tuwılǵan dep kórsetiledi.

Mixail jeti jasınan úyinde oqıydı, 1759-jılı iyulda atası artilleriya iliminen sabaq bergen artilleriya hám injenerlik dvoryanlar mektebine jiberiledi. Sol jıldıń dekabrinde-aq Kutuzov ant beriw hám aylıq tayınlaw menen 1-klass konduktor dárejesin aldı. Qábiletli jigit oficerlerdi oqıtıwǵa tartıldı. Onıń attestatında «francuz hám nemec tillerinde sóyleydi hám ádewir jaqsı awdaradı, latın tilinde avtordı túsinedi» dep jazılǵan edi.

1761-jılı fevralda Mixail mektepti pitkerdi hám graf Shuvalovtıń usınısı boyınsha injener-praporshik ataǵı menen mektepte tárbiyalanıwshılarǵa matematikadan sabaq beriw ushın qaldırıldı. Bes aydan soń Revel general-gubernatorı shaxzada Golshteyn-Beklı fligel-adyutantı boldı.

Golshteyn-Beklı kancelyariyasın epshillik penen basqarıp, 1762-jılı tez arada kapitan dárejesin alıwǵa eristi. Sol jılı Astraxan piyada áskerler polkınıń rota komandiri etip tayınlandı, bul waqıtta polkovnik A. V. Suvorov komandirlik etti.

1764-jıldan Polshadaǵı rus áskerlerınıń sárkardası general-poruchik I. I. Veymarn qaramaǵında bolǵan, Polsha konfederatlarına qarsı háreket etken kishi otryadlarǵa komandirlik etken.

1770-jılı qublada turǵan general-feldmarshal P. A. Rumyancevtıń birinshi armiyasına ótkizildi hám 1768-jılı baslanǵan Turkiya menen urısta qatnastı.

## Derekler
IReview

**iReview** — bul Apple Computer (házirgi Apple Inc.) tárepinen usınılǵan, internet kontentine sholıwlarǵa arnalǵan xızmet edi. San-Franciskoda ótkerilgen 2000-jılǵı Macworld konferenciyasında Apple bas direktorı Stiv Djobs bul xızmetti iTools penen birge tanıstırdı. iTools – Appledıń házirgi iCloud jazılıw xızmetiniń biypul aldıńǵı xızmeti edi.

iReview – bul mıńlaǵan jańa kompyuter iyeleriniń tosattan Internetke kiriw múmkinshiligine iye bolıwına alıp kelgen iMactıń kommerciyalıq tabısına juwap retinde payda bolǵan edi. Xızmettiń tiykarǵı maqseti jańa paydalanıwshılarǵa Dúnya júzilik internettegi veb-saytlar haqqında tolıq sholıwlar ushın orın beriw edi. iReview Apple veb-saytına jańa «kladkalı» jaylasıwdıń bir bólimi sıpatında integraciyalandı hám iCards, iTools, onlayn dúkan, QuickTime hám onlayn qollap-quwatlaw menen bir qatarda arnawlı kladkaǵa iye boldı. Keliwshi iReview kladkasın basqanında, olar qızıǵıwshılıq oyatıwı múmkin bolǵan temalar boyınsha arnawlı sholıwlar ushın 15 kategoriya veb-saytlardıń birin tańlay alatuǵın edi. Hár bir dáslepki sholıw Apple xızmetkerleri tárepinen járiyalanıp, olar sayt haqqında óz pikirlerin, tolıq sholıw hám ulıwma bahalawın beretuǵın edi. iReview keliwshileri de saytlardıń ózlerine sholıw jaza alatuǵın hám baha bere alatuǵın edi. Paydalanıwshılar sholıwlardı kóriwdi bahalawlar boyınsha yamasa ápiwayı izlewler arqalı shólkemlestire alatuǵın edi.

## Biykar etiliwi
2001-jıldıń fevral ayında Apple iReview xızmetin biykar etti.  Onıń trafik jarata almawı ádette kóp veb-paydalanıwshılardıń xızmet haqqında xabarsızlıǵı, sistemanıń ashıqlıǵı sezilmewi hám kóp adamlar saytlardıń ózlerine kirip tez pikir payda ete alatuǵın bolǵanda, basqalardıń veb-saytlar haqqındaǵı pikirlerin oqıwǵa waqıt jumsamaytuǵın degen ideya menen baylanıstırıladı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
IAd

**iAd** — bul Apple Inc. tárepinen óziniń iPhone, iPod Touch hám iPad mobil qurılmalar toparı ushın islep shıǵarılǵan mobil reklama platforması bolıp, ol úshinshi tárep baǵdarlamashılarına reklamalardı óz qosımshalarına tikkeley jaylastırıwǵa múmkinshilik berdi. iAd Appledıń iOS 4 operaciyalıq sistemasınıń bir bólimi edi. Platforma 2010-jılı iske qosılıp, 2016-jılı toqtatıldı.

## Tariyxı
iAd 2010-jılı 8-aprelde iOS 4-ti tanıstırıw ilajında járiyalandı. Ol keyinirek 2010-jılı 1-iyulda shıǵarıldı. Apple tárepinen xosting etilgen hám satılǵan iAd platforması Googledıń AdMob mobil reklama xızmeti menen básekilesiwi kútilgen edi.

AdMobqa uqsas, iAd iOS App Store dúkanında satılatuǵın qosımshalarǵa reklamalardı integraciyalawdı ańsatlastırdı. Eger paydalanıwshı iAd bannerin bassa, basqa reklamalardan ayırmashılıǵı, paydalanıwshını Safari veb-brauzerine jiberiw ornına, qosımsha ishinde tolıq ekranlı reklama payda bolatuǵın edi. Reklamalar basqa reklama xızmetlerine qaraǵanda kóbirek interaktiv bolıwı wáde etildi hám paydalanıwshılar olardı hár qanday waqıtta jaba alıp, qosımshada qalǵan jerine qayta alatuǵın edi. Appledıń burınǵı bas direktorı Stiv Djobs dáslep Appledıń reklama tabısınıń 40%-in alıp qalıwın, bul ózi «taraw standartı» dep ataǵan kórsetkishke sáykes keletuǵının ayttı, al qalǵan 60% baǵdarlamashılarǵa beriletuǵın boldı. Keyinirek baǵdarlamashılarǵa tólenetuǵın summa 70%-ke shekem arttırıldı. iAd biypul qosımshalarǵa da payda keltiriwi kútilgen edi. iAd Qosımshalar Tarmaǵı 2016-jıldıń 30-iyunınan baslap toqtatıldı.

## Xronologiya

* 2010-jıl, mart – mobil reklamaǵa qánigelesken Quattro Wireless kompaniyasın satıp alıw.
* 2010-jıl, 8-aprel – iAd dáslepki ret járiyalandı.
* 2010-jıl, 1-iyul – tek ǵana iPhone/iPod touch ushın iOS 4.0-da iAd iske qosıldı.
* 2010-jıl, noyabr – iPad ushın iOS 4.2.1-de iAd reklamaların kórsete basladı.
* 2010-jıl, dekabr – Ullı Britaniya hám Franciyada iske qosıldı.
* 2011-jıl, yanvar – Germaniyada iske qosıldı.
* 2011-jıl, fevral – kishirek reklamashılardı tartıw ushın minimal reklama shártnamasın 500,000 dollarǵa shekem tómenletti.
* 2011-jıl, 8-iyul – minimal reklama shártnamasın 300,000 dollarǵa shekem tómenletti. Bul básekileske ótip ketken bir neshe iri klientlerdi qaytarıwǵa baylanıslı boldı. Atap aytqanda, Citigroup hám amerikalı satıwshı JC Penney Company.
* 2012-jıl, fevral – minimal reklama shártnaması muǵdarın 100,000 dollarǵa shekem tómenletti. Bul Google menen nátiyjeli básekilesiw ushın islendi.
* 2012-jıl, aprel – baǵdarlamashılardıń reklama tabısınan alatuǵın úlesi 70%-ke shekem arttırıldı.
* 2013-jıl, iyun – minimal reklama muǵdarın 50 dollarǵa shekem tómenletti. Bul tómen toltırıw kórsetkishleri sebepli islengen dep boljandı.
* 2016-jıl, yanvar – Apple iAd Qosımshalar Tarmaǵı (iAd emes, tek qosımshańızdı reklama etiw komponenti) 2016-jıldıń 30-iyunınan baslap toqtatılatuǵının járiyaladı. Apple iAd satıw toparın tarqatıp jiberdi.
* 2016-jıl, iyun – Kompaniyanıń iPhone, iPod Touch hám iPad qurılmaları ushın reklama baǵdarlamashı platforması iAd Qosımshalar Tarmaǵı rásmiy túrde jabıldı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Ejen de Bogarne

**Ejen de Bogarne** (; 1781-jıl 3-sentyabr, Parij — 1824-jıl 21-fevral, Myunxen) — Napoleonnıń ógey balası, Italiya vice-koroli, iri áskerbası, diviziya generalı (1804-jıl 17-oktyabrden), atlı saqshılar general-polkovnigi (1804-jıl 6-iyuldan 1805-jıl 1-fevralǵa shekem), imperator gvardiyası atlı saqshıları komandiri (1802-jıl 13-oktyabrden 1808-jıl 18-yanvarǵa shekem).

## Biografiyası
1781-jılı 3-sentyabrde Parijde tuwılǵan. Napoleonnıń birinshi hayalı Jozefina de Bogarnenıń jalǵız balası. Onıń ákesi vikont Aleksandr de Bogarne revolyuciyalıq armiya generalı edi. Terror jıllarında onı nahaqtan satqınlıqta ayıplap, óltirip taslanǵan.

Anasınıń 1796-jılı Napoleon Bonapart penen nekesinen keyin ógey ákesi hám ájapası Gortenziya tárepinen asırap alındı.

1805-jıl 1-fevralda Franciya imperiyası shahzadası, 1805-jıl 2-fevralda — Húrmetli legion ordeni, 1805-jıl 7-iyunde — Italiya vice-koroli ataqların aldı.

E. Bogarne 24 jasında Italiyanıń haqıyqıy húkimdarı (korol ataǵın Napoleonnıń ózi iyelegen) bolǵan. Biraq ol mámleketti jeterli dárejede bekkem basqara aldı: Puqaralıq kodeksin ámelge kirgizdi, armiyanı qayta shólkemlestirdi, mámleketti kanallar, bekinisler hám mektepler menen támiyinledi hám óz xalqınıń muhabbatı hám húrmetine eristi.

1805-jılı Temir taj ordeniniń úlken krestin hám Bavariya Áwliye Gubert ordeniniń úlken krestin aldı. Ol 1805-jıl 23-dekabrde Veneciyanı qorshap turǵan korpus bas sárkardası, 1806-jıl 3-yanvarda Italiya armiyası bas sárkardası, 1806-jıl 12-yanvarda Veneciya general-gubernatori lawazımlarına tayınlandı.

Graf Lui-Filipp Segyur tárepinen tayarlanǵan Italiya vice-korolinıń taj kiydiriw máresimi 1805-jıl 26-mayda Milan soborında bolip ótti. Koronaciya kiyimleri ushın jasıl hám aq reńler tańlap alındı. Portretlerde súwretshiler A.Appiani hám F.Jerar bul sán-saltanatlı lipaslardı sáwlelendirdi. Ájayıp pishiw hám sheberlik penen orınlanıwdıń birigiwi kostyumnıń súwretshi Jan-Batist Izabe tárepinen usınılǵan hám imperatordıń ózi tárepinen tastıyıqlanǵan modellerden paydalanıp, Napoleon I nıń taj kiyimlerin tayarlaw boyınsha buyırtpalardı orınlaǵan saray kesteshi Piko ustaxanasında islengen dep boljawǵa imkaniyat beredi. Plashta Húrmetli legion hám Temir taj ordenleriniń juldızları tikilgen. (Shańaraq esteligi sıpatında kishi koronacion kostyum keyin ala Rossiyaǵa gercog Maksimilian Leyxtenberglı tárepinen alıp kelingen; házirgi waqitta ol Sankt-Peterburgtaǵı Ermitaj jıyınlarınıń bir bólegi bolip, Bas shtab imaratında kórsetilmekte).

## Derekler
Mariya-Luiza Avstriyalı

**Mariya-Luiza Avstriyalı** (; 1791-jıl 12-dekabr, Vena — 1847-jıl 17-dekabr, Parma) — 1806-jılı Avstriya imperatorı bolǵan Muqaddes Rim imperiyası imperatorı Franc II nıń qızı, Mariya-Antuanettanıń aqlıq qızı. Napoleon I nıń ekinshi zayıbı, 1810-1814-jılları Franciya imperator hayalı. Napoleon octavkaǵa shıqqannan keyin — Parma, Piyachenca hám Gvastalla gercoginyası.

## Biografiyası
Imperator Franc II hám onıń ekinshi hayalı Mariya Tereza Burbon Neapollınıń úlken qızı.

1809-jılǵı urıstan keyin Napoleon Jozefina Bogarne menen ajırasıp, Mariya-Luizanı ózine juptı etip tanladı hám 1810-jıl 1-aprelde Parijde kardinal Fesh penen nekeden ótti. Zamanlasınıń aytıwınsha, Parij Mariya-Luizanıń keliwine «ya shadlıq, ya quwanısh» bildirmegen. Neke toyı Avstriya elshisi Shvarcenbergtiń balındaǵı qorqınıshlı órt penen tamamlandı.

1811-jılı Mariya-Luizadan Napoleon atlı ul tuwıldı, imperator oǵan Rim patshası ataǵın berdi.

1812-jılı Mariya-Luiza Napoleon menen birge Drezdenǵa monarxlar syezdine baradı. Imperator Rossiyada urısıp atırǵan dáwirde ol Parijde regent bolip qaldı; 1813-1814-jılları da regentlikti saqlap qaldı. Parij iyeleniwinen aldın, imperator hayal 1814-jıl 29-martta balası menen Tyuilrini taslap, Bluaǵa kóship ótedi. Napoleon octavkaǵa shıqqannan keyin olar Shenbrunda jasadı. Tariyxshı Andre Kastelo «Napoleonnıń balası» kitabında jazıwınsha, ol imperator menen ajırasqannan keyin balasınıń tárbiyasına kem-kem itibar berip, onı ákesinde kórgen. Sońınan ol Parmadan Venaǵa kelgen siyrek ushırasatuǵın xatlar menen bánt bolıp, onıń menen baylanıstan pútkilley qashqan.

Onıń ober-gofmarshalı etip Avstriya generalı graf Adam Albert fon Neypperg tayınlandı, ol Napoleonnıń ólimine shekem onıń súyiklisine aylandı. 1817-jılı onnan Albertina atlı qız, 1819-jılı bolsa Vilgelm Albrext atlı ul tuwdı. Nekeden tıs balalardıń tuwılıwı kóp waqıtqa shekem hátte Avstriya imperatorı, Mariya-Luizanıń atasınan da jasırıp kelingen. Napoleon 1821-jılı qaytıs boldı hám Mariya-Luiza 1821-jılı 8-avgustta Neyperg penen morganatlıq turmıs qurıwına eristi.

1816-jılı Mariya-Luiza Fontenblo shártnaması tiykarında ózine imperator ataǵı menen berilgen Parma, Piachyenca hám Gvastallani basqarıwdı óz qolina aldı. Parmaǵa kóship kelip, ol jerde óziniń jeke úyine hám esapsız súyiklilerine iye boldı. Graf Neypperg óliminen son (1829-jıl 22-fevral) Mariya-Luiza graf Karl-Rene de Bombel (1834-jıl 17-fevral) penen jáne bir morganatlıq turmis qurdi. Onıń dáwirinde Parmada kópirler, emlewxanalar, mektepler qurilǵan. 1821-jılı jana opera teatrınıń qurılısı baslandı. Mariya-Luiza kishkene gercoglıqtıń eń súyikli húkimdarı bolıp qaldı.

Franciyanıń imperator hayalı 1847-jıl 17-dekabrde birinshi ómirlik joldasınan 26 jas ótip qaytıs boldı.
Italiya patshalıǵı (1805—1814)

**Italiya patshalıǵı** (; ) — Napoleon I dáwirinde Arqa Italiyadaǵı mámleket (1805-jıl 17-mart — 1814-jıl 11-aprel).

Italiya patshalıǵı 1805-jıl 17-martta Napoleon I Bonapart basshılıǵındaǵı Italiya respublikasınan dúzilgen. Jana payda bolǵan Italiya patshaliǵinda Napoleon patsha ataǵın, oniń ógey balası Evgeniy Bogarne bolsa patsha orınbasarı ataǵın aldı. 1805-jıl 26-mayda Milan soborında Napoleonǵa Lombardiyanıń temir tajı kiygizıq ıldı.

Patshaliq quramına Lombardiya, Veneciya, Moden gercogligi, Papa mámleketiniń bir bólimi (Ankona Rim yuridikciyasında qalıp, Franciya imperiyası tárepinen qosıp alındı), Sardiniya patshaliǵinıń bir bólimi hám Trentino-Alto-Adige kirdi. 1805-jıldan 1809-jılǵa shekem Italiya patshaliǵi quramına Istriya, Dalmaciya hám Kotor da kirgen. Bul aymaqlar 1809-jılı Illiriya wálayatları quramına kirgizilgen.

Tiykarında patshalıq Franciya imperiyasına boysındırıldı hám onın paydasına resurslar alıw, sonday-aq, koaliciyalıq urıslar waqtında Avstriya imperiyasına qarsı placdarm sıpatında paydalanıldı.

Napoleon I hákimiyattan waz keshkennen keyin Evgeniy Bogarne taxtqa ótiwge háreket etti, biraq Patshalıq Senatındaǵı oppoziciya hám Milandaǵı kóterilis (1814-jıl 20-aprel) onıń rejelerin buzdı. Evgeniy Milan qalasın basıp alǵan avstriyalılarǵa berilgen.

## Tariyxı
Birinshi Franciya imperiyası dúzilgennen keyin Napoleon Italiya respublikasın Patshalıq etip qayta dúzdi.

Paytaxtı Langobard patshalǵiniń burınǵı paytaxtı Milan edi. Napoleon bir waqıttıń ózinde Franciya imperatori hám Italiya patshası edi. Oniń ógey balası Evgeniy Bogarne 1807-jılı patsha orınbasarı hám taxt miyrasxori boldi.

1812-jılǵı urısta Napoleonnıń jeńiliwi sebepli vice-patsha Bogarne Italiyanıı haqıyqıy húkimdarı edi hám 1813-1814-jıllardaǵı urıs dawamında Franciya menen jaqın baylanıslarǵa iye edi. Biraq 1814-jılǵı Parij pitimi hám Vena kongressinde urıstan aldınǵı shegaralardıń qayta tikleniwi menen Italiya patshaliǵi saplastırıldı.

## Derekler
Leopold II (Muqaddes Rim imperiyası imperatorı)

**Leopold II** (; **Peter Leopold Iosif Anton Ioaxim Piy Gottard** ; 1747-jıl 5-may, Vena — 1792-jıl 1-mart, Vena) — 1790-jıldan Germaniya patshası (rim patshası), 1790-jıl 30-sentyabrde Germaniya milletınıń Muqaddes Rim imperiyası imperatorı etip saylanǵan, Franc I hám Mariya Tereziyanıń úshinshi balası.

## Biografiyası
Vena qalasında tuwılǵan. Imperator Franc I nıń ekinshi balası Karl óliminen keyin Toskaniya taxtında atasınıń orınbasarı etip tayınlandı hám ákesi óliminen keyin 1765-jıl 18-avgustta Pyotr Leopold I atı menen Toskaniyanı basqarıwǵa kiristi.

Dáslep imperator hayal, markiz Bott hám graf Rozenbergtiń isenimli basshılıǵında, keyinirek óz betinshe Leopold ortasha, biraq izbe-iz ekonomikalıq hám sociallıq reformalardı ámelge asırdı. Sheshekke qarsı sistemalı shanshıw ótkerile basladı. Onıń basshılıǵında 1786-jıl 30-noyabrde Toskaniya Ullı gercoglıǵında ólim jazası biykar etildi (1769-jıldan baslap ólim jazasına haqıyqıy moratoriy engizilgen edi).

1790-jılı Leopold perzentsiz aǵasınan keyin imperator taxtın iyeledi. Mámleket pútkilley buzılıwǵa ushıraǵan edi. Leopold qatlamlıq, milliy hám klerikalıq narazılıqlardı tınıshlandırıwǵa háreket etti, biraq sonıń menen birge ózinen aldıńǵı reformashınıń kóplegen paydalı reformaların (sonıń ishinde, diyxanlar reformaların) biykarladı. Belgiya hám Vengriyada kóterilis bastırıldı; Reyxenbax shártnaması (1790-jıl iyul) menen Prussiyanı Polshadaǵı satıp alıwlardan uslap turiwǵa eristi; Avstriya-Turkiya urısı 1791-jılı Sisto pitimi menen juwmaqlandı.

## Derekler
ITunes Connect

**iTunes Connect** — bul islep shıǵarıwshılardıń muzıka, podkastlar, filmler hám telekórsetiwlerdi iTunes Store dúkanındaǵı klientlerge, al elektron kitaplardı Apple Books Store dúkanındaǵı klientlerge tarqatıw ushın paydalana alatuǵın Apple xızmeti.

## App Store Connect
2018-jıldıń iyun ayında Apple dizimnen ótken baǵdarlamashılar ushın App Store hám Mac App Store dúkanlarında qosımshalardı járiyalawǵa arnalǵan App Store Connect atlı arnawlı xızmetti iske qostı. Burın, baǵdarlamashılar App Storeǵa qosımshalardı járiyalaw ushın iTunes Connect-ti paydalana alatuǵın edi.

App Store Connect-te qosımshalardı járiyalaw tólemli Apple Developer baǵdarlaması aǵzalıǵın talap etedi. Jıllıq tólem 99 AQSH dolların yamasa baǵdarlamashınıń jergilikli valyutasındaǵı ekvivalentin quraydı.

## Ózgeshelikleri
iTunes Connect hám App Store Connect ekewi de paydalanıwshılarǵa elementlerge metamaǵlıwmat qosıwǵa, elementlerdiń qaysı mámleketlerde qoljetimli ekenin belgilewge, satıw esabatların kóriwge hám komanda aǵzaların qosıw arqalı birdey joybarlarda birge islesiwge múmkinshilik beredi.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Macintosh qollanbası

**Macintosh qollanbası**, sonday-aq **Apple qollanbası** dep te atalatuǵın, Apple Computer-diń járdem hám hújjetlestiriw sisteması bolıp, ol klassikalıq Mac OS-tıń System 7.5 versiyasına qosılǵan hám Balloon Help penen birge islewge arnalǵan.

## Funkciyaları
Gipertekst, indekslew hám tekstti izlewden basqa, Macintosh qollanbası sonıń menen birge paydalanıwshılarǵa wazıypalardı interaktiv túrde orınlawdı úyretiw sistemasın da usındı. Biraq, qollanbalardı jaratıw procesi interaktiv emes járdemge qaraǵanda quramalılaw edi hám az sanlı baǵdarlamashılar onıń kúshinen tolıq paydalandı. Apple járdem sistemasın Mac OS 8.5-te HTMLge tiykarlanǵan járdem menen jetilistirdi, ol Macintosh qollanbası izbe-izliklerine siltemeler beriw arqalı Macintosh qollanbası menen birgelikte isledi. Macintosh qollanbası Mac OS X-ke kóshirilmedi, ol HTMLge tiykarlanǵan járdem sistemasın paydalanadı.

Macintosh qollanbası AppleEvent Object Model (AEOM) modelin paydalandı, bul sistemaǵa qosımshanıń islewi waqtındaǵı jaǵdayın tekseriwge hám oǵan juwap retinde járdemdi ózgertiwge múmkinshilik berdi. Járdem mazmunı jeke basqıshlarda jaratıldı hám hár bir basqıshqa onıń ótkizip jiberiliwi kerek pe, yamasa basqısh kerek pe ekenin anıqlaw ushın shártler belgilenewi múmkin edi. Mısalı, eger paydalanıwshı operaciyanıń bir neshe basqıshın orınlap bolıp, onı juwmaqlaw ushın járdemge mútáj bolsa, Macintosh qollanbası olardıń qayerde ekenin «kóre» alıp, hújjettiń durıs bólimine ótip kete alatuǵın edi. Sonıń menen bir qatarda, AEOM Macintosh qollanbasına interfeysti basqarıwǵa, eger paydalanıwshı «Bul isti men ushın orınla» túymelerin (yamasa gipertekstti) bassa, olar ushın wazıypalardı orınlawǵa múmkinshilik berdi.

Sistemanıń bir ózgesheligi Kouching funkciyasın qollap-quwatlawı boldı. AEOM-di paydalanıp, Macintosh qollanbası ekrandaǵı UI elementlerin taba alatuǵın hám paydalanıwshınıń dıqqatın tartıw ushın olardı «qızıl marker» effekti menen qorshap sıza alatuǵın edi.

Macintosh qollanbası sonıń menen birge Balloon Help penen de biraz integraciyalanǵan bolıp, qálewi boyınsha paydalanıwshınıń sol waqıtta tıshqansha menen kórsetip turǵan obektine tiykarlanıp hújjettiń durıs bólimin ashatuǵın sharlarǵa gipertekst qosatuǵın edi.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Jozef Bonapart

**Jozef Bonapart** (), **Juzeppe Buonaparte** (), **Xose Bonaparte** (), **Iosif Bonapart**; 1768-jıl 7-yanvar, Korte, Korsika — 1844-jıl 28-iyul, Florenciya, Toskana) — Karlo hám Leticiya Buonapartenıń úlken balası, Napoleonnıń aǵası, 1806-1808-jılları Neapol patshası, 1808-1813-jılları **Iosif I Napoleon** atı menen Ispaniya patshası (). 1804-1811-jıllarda Birinshi Franciya imperiyasınıń miyrasxorı, imperatordıń nizamlı miyrasxorı bolmaǵan jaǵdayda. Soǵan qaramastan, imperiya nizamlarına muwapıq, oniń áwladları Franciya taxtına dawagerlik etiw huqıqına iye emes edi.

## Biografiyası
Oten seminariyasında (Oten qalası) bilim alǵan Jozef ákesinıń óliminen (1785) keyin shańaraǵın saqlaw ushın Korsikaǵa qaytadı, advokatlıq ámeliyatına iye boladı, biraq, 1793-jılı anası menen Marselge kóship keledi.

1793-jılı 8-oktyabrde Marseldıń shıǵısındaǵı «Múmkin bolǵan shın kewillik» lojasında masonlıqqa kirisedi. Ol Franciya Ullı Shıǵısınıń ullı ustası bolip, 1804-jılı Italiya Ullı Shıǵısınıń ullı ustası etip saylanǵan.

Siyasat penen aǵası menen bir waqıtta shuǵıllandı, 1796-jıldan bes júzler Sovetiniń deputatı boldı, aǵasınıń atlanıslarına qatnastı hám Respublika atınan shártnamalar dúzdi. 1797-jılı ol Rimde elshi, keyin Besjúzler keńesiniń aǵzası hám xatkeri, 18 bryumerden keyin mámleket keńesgóyi hám minberi boldı. Napoleon imperator ataǵın qabıl etkende Jozef francuz imperator shahzadası hám senator lawazımına iye boldı.

1805-jılı oǵan Neapolǵa qarsı jiberilgen armiyaǵa basshılıq etiw tapsırıldı, 1806-jılı bolsa Neapol patshası etip tayınlandı.

1808-jılı Ispaniya tajın alıp, Neapol taxtın Myuratqa tapsırdı hám 20-iyul kúni Madridke keldi. Jozef 1808-1813-jılları Ispaniya patshası bolǵan. Ol, sonday-aq, Franciya ushın dástúriy monarxtıń inisi Mesye ataǵına iye edi; bul ataq iyesi húkimdardiń úlken ájaǵası boliwi ádetten tıs edi (francuz patshalıǵında bunday ataq bolıwı múmkin emes edi).

## Derekler
Ioaxim Myurat

**Ioaxim Myurat** (; 1767-jıl 25-mart, Labastid-Fortunyer, Gien, Franciya — 1815-jıl 13-oktyabr, Picco, Kalabriya, Neapol patshalıǵı) — Napoleon marshalı, 1806-1808-jılları Berg ullı gercogı, 1808-1815-jılları Neapol patshalıǵı patshası.

Napoleonnıń qarındası Karolina Bonapartqa úylengen. Sawashta erisken tabısları hám kórsetken mártligi ushın Napoleon 1808-jılı Myurattı Neapol tajı menen sıylıqladı. 1812-jılı dekabrde Myurat Napoleon tárepinen Germaniyadaǵı francuz armiyasının bas komandiri etip tayınlandı, biraq 1813-jıldıń basında ózbasımshalıq penen lawazımınan shıqtı. 1813-jılǵı kampaniyada Myurat Napoleon marshalı sıpatında bir qatar sawashlarda qatnastı, Leypcigtegi sawashta jeńiliske ushiraǵanınan keyin Italiyanıń qublasındaǵı óz patshalıǵına qaytıp keldi, keyin 1814-jıl yanvarda Napoleonnıń dushpanları tárepine ótti. 1815-jılı Napoleonnıń saltanatlı qaytıp keliwi waqtında Myurat Napoleonnıń janına awqamlas sıpatında qaytıwdı qáledi, biraq imperator onıń xızmetinen waz keshti. Bul urınıw Muratqa taxtqa barıwǵa sebepshi boldı. 1815-jıldıń gúzinde ol Neapol patshalıǵın kúsh penen ózine qaytarıp almaqshı boldı, biraq Neapol hákimiyatı tárepinen qamaqqa alınıp, atıp taslandı.

Napoleon Myurat haqqında: «Bunnan basqa batır, qorıqpaytuǵın hám ájayıp atlı áskerler basshısı joq edi... Ol menıń oń qolım edi, biraq ózi menen ózi bolǵanlıqtan barlıq kúshin joǵaltıp alatuǵın edi. Dushpannıń kóz qarasında Myurat batırlıǵı boyınsha dúnyadaǵı hámme adamlardan ustin turatuǵın edi, dalada ol haqıyqıy rıcar edi, kabinette bolsa aqılsız hám qatań maqtanıshlı edi.

## Derekler
NAT portlardı sáykeslestiriw protokolı

**NAT portlardı sáykeslestiriw protokolı (NAT-PMP)** — bul paydalanıwshınıń qatnasıwısız tarmaq adresin túrlendiriw (NAT) sazlawların hám porttı baǵdarlaw konfiguraciyaların avtomatlı túrde ornatıw ushın tarmaq protokolı. Protokol NAT shlyuzınıń sırtqı IPv4 adresin avtomat túrde anıqlaydı hám qosımshanıń baylanıs parametrlerin basqa qatnasıwshılarǵa jetkiziwi ushın qurallardı usınadı. Apple NAT-PMP-ni 2005-jılı Bonjour specifikaciyasınıń bir bólimi retinde, kóplegen NAT routerlerinde ámelge asırılǵan keń tarqalǵan ISO Standartı Internet Gateway Device Protokolına alternativ retinde usındı. Protokol Internet Engineering Task Force (IETF) tárepinen  standartında informaciyalıq Sorawlar (RFC) retinde járiyalandı.

NAT-PMP Paydalanıwshı Datagramma Protokolı (UDP) ústinde isleydi hám specifikaciya boyınsha serverde 5351 port nomerin, al klientte 5350 portın paydalanadı. Onda hesh qanday integraciyalanǵan autentifikaciya mexanizmleri joq, sebebi porttı baǵdarlaw ádette STUN usılları menen erisip bolmaytuǵın háreketlerge ruqsat bermeydi. NAT-PMP-nıń STUN-nan artıqmashlıǵı sonda, ol STUN serverin talap etpeydi hám NAT-PMP sáykeslestiriwiniń belgili bir jaramlılıq múddeti bar, bul qosımshaǵa nátiyjesiz quwatlaw paketlerin jiberiwden qashıwǵa múmkinshilik beredi.

NAT-PMP Porttı Basqarıw Protokolınıń (PCP) aldıńǵı protokolı bolıp tabıladı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Austerlic sawashı

**Austerlic sawashı** () — Napoleon armiyasınıń úshinshi francuzlarǵa qarsı koaliciya armiyalarına qarsı sheshiwshi sawashı, 1805-jıl 2-dekabrde Austerlic (házir Slavkov-u-Brna) — Moraviyada. Tariyxta «úsh imperator sawashı» dep ataldı, sebebi imperator Napoleon I armiyasına qarsı Avstriya imperatorı Franc II hám Rossiya imperatorı Aleksandr I nıń armiyaları sawash alıp bardı. Sawash awqamlas armiyalardıń qıyratılıwı menen juwmaqlandı.

Gavgamel hám Kann sawashları menen bir qatarda, sanı kóp dushpan ústinen erisilgen sheshiwshi jeńistiń úlgisi sipatında tariyxqa kirdi.

## Táreplerdiń kúshleri hám rejeleri
Awqam armiyası uliwma komandirligi general M. I. Kutuzovqa qaraslı 85 mıń adamnan ibarat edi (60 mıń adamlıq rus armiyası, 25 mıń adamlıq Avstriya armiyası 278 qurallar menen). Napoleon armiyası 73,5 mıń adamnan ibarat edi. Napoleon óziniń kúshlerin kórsetiw menen awqamlasların qorqıtıp qoyıwdan qorıqtı. Bunnan tısqarı ol waqıyalardıń rawajlanıwın aldın ala bile otırıp, jeńiske erisiw ushın berilgen kúsh te jetkilikli dep esapladı. 1805-jıl 2-dekabrge ótken túnde awqamlas armiyalar tómendegi tártipte sawashqa tayarlandı.

General-leytenantlar D. S. Doxturov, A. F. Lanjeron hám I. Ya. Prjibishevskiydiń birinshi úsh rus kolonnası general F. F. Buksgevdenniń piyada áskerlerinen ibarat ulıwma komandirligi astında shep qanattı quradı; General-leytenantlar I. K. Kolovrat hám M. A. Miloradovichtiń 4-rus-avstriyalı kolonnası — tikkeley Kutuzovqa boysınatuǵın oray. General-leytenant P. I. Bagration (13 mıń adam) hám Avstriya knyazi Iogann Lixtenshteynnıń (4600 adam) 5-kolonnası Bagratyon komandirlik etken oń qanattı quradı. Gvardiyashılar rezervi 4-kolonna (3500 adam) artında jaylasqan bolıp, oǵan Ullı knyaz Konstantin Pavlovich komandirlik etti. Avstriya hám Rossiya imperatorları 4-kolonnada bolǵan. Avstriya generalı Veyroter tárepinen usinis etilgen sawash rejesi Franciya armiyasın pútkil awqam armiyasınıń yarımına shekem bolǵan shep qanat penen aylanıp ótiwden ibarat edi. Veyroter francuz armiyasınıń sanın 40-50 mıń adamnan aspaǵan dep belgilegen. Ol Napoleonnıń sárkarda sıpatına júdá tómen baha berdi hám onıń tárepinen qanday da bir juwap háreketlerin názerde tutpadı. Kutuzov Veyroterdiń rejesi menen kelispey, izinen quwıp kiyatırǵan francuz armiyasınıń sanın jaqsı biletuǵın bolǵanı ushın óziniń hújim rejesin da usınbadı.

## Derekler
Jan Lann

**Jan Lann** (; 1769-jıl 10-aprel, Lektur, Franciya — 1809-jıl 31-may, Ebersdorf, Avstriya) — francuz áskeriy  ǵayratkeri, Montebello 1-gercogı (1808-jıl 1-iyunnan), Imperiya marshalı (1804-jıl 19-maydan), revolyuciyalıq hám Napoleon urıslarınıń qatnasıwshısı.

Ol haqqında Napoleon bılay degen: «Lannıń aqılınan batırlıǵı kúshlirek edi, biraq aqılı hár kúni oyanıp, teńsalmaqlıqtı tikleytuǵın edi, men onı pigmey sıpatında taptım, al gigant sıpatında joǵaltıp aldım.» 1796-1797-jıllardaǵı Italiya kampaniyasında Napoleondı eki márte ólimnen saqlap qaldı. Napoleonshı hám frankolog Manfred onı tómendegishe táriyplegen: «Lann Napoleonnıń ájayıp toparınıń eń kórnekli áskeriy basshılarınan biri edi. Batır, tuwrı, qattı, ol francuz armiyasınıń Rolandi degen húrmetli atın alǵan.» Sońınan: «operatsiyalarǵa óz betinshe basshılıq etiwde ájayıp qábiletlerdi taptı.»
One to One (Apple)

**One to One** — bul Apple Inc. usaqlap satıw dúkanlarındaǵı jeke oqıtıwǵa arnalǵan tólemli xızmet edi. Jańa Mac satıp alǵanda bir jıllıq 99 AQSH dolları aǵzalıq paydalanıwshıǵa bir jıl dawamında Mac, iPhone, iPod hám iPad boyınsha kórsetpeler alıwǵa múmkinshilik berdi. Jalǵız sheklew – paydalanıwshılar bir waqıtta One to One baǵdarlamasına kiretuǵın úsh túrli sessiyanıń hár birinen tek birin ǵana bronlay alıwı edi. Úsh sessiya túri: adam Apple xızmetkeri tárepinen oqıtılatuǵın 30 yamasa 60 minutlıq Jeke Oqıtıw sessiyası, Apple xızmetkeri belgili bir tema boyınsha bir topar adamdı basqaratuǵın 90 minutlıq Toparlıq Oqıtıw hám klienttiń topar ishinde óz joybarında islewge hám kerek bolǵanda járdem sorawǵa múmkinshilik alatuǵın 90 minutlıq Ashıq Oqıtıw sessiyası. Sessiyalar tómendegi temalar boyınsha kórsetpeler usınadı: Macińizdi Baslaw, iPadıńızdı Baslaw, iPhonıńızdı Baslaw, iCloud, Pochta Kontaktlar & Kalendarlar, iPhoto, GarageBand, iMovie, iTunes, Pages, Keynote, Numbers, Aperture, Final Cut Pro, Motion hám Logic Pro
.

Dáslep bul xızmet ProCare-niń bir bólimi bolǵan, biraq 2007-jılı 2-mayda bólinip, óziniń bólek 99 AQSH dollarlıq xızmetine aylandı. Ámeldegi ProCare aǵzalarına ProCare jazılıwınıń qalǵan múddetine One to One aǵzalıqları berildi.

Appledıń One to One xızmeti 2015-jılı rásmiy túrde toqtatıldı, sońǵı jańalanıwlar 17-dekabrde tamamlandı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Francuz konsulatı

**Konsulat** () — Franciya tariyxında mámlekette hákimiyat ámelde Napoleon Bonapartqa tiyisli bolǵan, biraq yuridikalıq jaqtan onıń hákimiyatı hár túrli tárizde sheklengen dáwir. Ol 1799-jıl 9-noyabrden 1804-jıl 18-mayǵa shekem (Napoleon imperator dep járiyalanǵan waqıtta) dawam etti.

Úsh dáwirge bólinedi:
* Waqıtsha konsullıq (1799-jıl 9-noyabr — 24-dekabr)
** Atqarıw konsullıq komissiyasın shólkemlestiriw (Sieyes, Roje Dyuko, Bonapart).
** Karno, Lafayet hám basqa abıraylı emigrantlardıń Franciyaǵa qaytıwı.
** Vandeyanıń tınıshlanıwı.
** VIII jılǵı Konstituciyanıń islep shıǵılıwı hám qabıl etiliwi.
* On jıllıq konsullıq (1799-jıl 25-dekabr — 1802-jıl 2-avgust)
** Barlıq hákimiyatqa iye bolǵan birinshi konsul Bonapart boladı. Másláhát dawısı menen ekinshi hám úshinshi konsullar Kambaseres (1753-1824) hám Sharl Fransua Lebren (1739-1824) boldı.
** Senat hám Mámleketlik keńes aǵzaların saylanıwı.
** Baspa sózge qarsı repressiv ilajlar.
** Prefekturalardı shólkemlestiriw hám administrativlik reformalar.
** Avstriyanıń qıyratılıwı hám Bonapart hákimiyatınıń bekkemleniwi.
** Bonapartqa IX jılı III Nivozında qastıyanlıq qılıw hám respublikashılardı quwıp shıǵarıw.
** Tribunat hám Nızam shıǵarıwshı korpustı Bonapartqa dushpan elementlerden tazalaw.
* Ómirlik konsullıq (1802-jıl 2-avgust — 1804-jıl 17-may)
** X jılǵı Konstituciyanıń qabıl etiliwi.
** Saltanatlı imperator sarayınıń qáliplesiwi.
** Húrmetli legionnıń dúziliwi
** Bonaparttıń qarsılasları — Kadudal, Pishegryu, Moroga qarsı repressiyalar; Engien gercogınıń óltiriliwi.
** Ullı Britaniya menen Amyen pitimi hám jana urısqa tayarlıq kóriliwi.
** Napoleon kodeksiniń qabıl etiliwi.
** Imperiyanıń ornatılıwı.
ProCare

**ProCare** — bul Apple Computer tárepinen Genius Bar xızmetlerine keńeytilgen kiriwdi támiyinlew ushın Apple usaqlap satıw dúkanlarında paydalanıwǵa usınılǵan xızmet edi. ProCare úsh Apple kompyuterine shekem paydalanıw ushın jıllıq 99 AQSH dolları aǵzalıq tólemine iye edi. Aǵzalıqqa kiretuǵın xızmetler arasında Genius Bar bronlawların 14 kúnge shekem aldınnan belgilew (aǵza bolmaǵanlar ushın 3 kúnge salıstırǵanda) hám dúkan ishindegi ońlawlar ushın tezirek orınlaw waqıtları bar edi. ProCare aǵzalıǵı sonıń menen birge jańa mashinalardı jekelestirilgen sazlaw, jıllıq «sazlawdı» hám «rezerv kóshirme másláhátin» de óz ishine alǵan.

ProCare burın Apple kompyuterleri menen programmalıq támiynatına baylanıslı hár túrli temalar boyınsha jeke oqıtıw hám kórsetpelerdi óz ishine alatuǵın edi, biraq 2007-jıldıń 2-mayınan baslap bul bólek oqıtıw xızmeti retinde One to One dep atalǵan jańa xızmetke aylandı.

2011-jılı 3-martta ProCare xızmetiniń ornın Appledıń Joint Venture xızmeti bastı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__