Ata qaǵıydası

**Ata qaǵıydası**, ádette qatnasıwshılarǵa tek tuwılǵan mámleketiniń komandası ushın oynawǵa ruqsat beretuǵın sport túrlerinde, qatnasıwshılarǵa ata-babalarınıń qálegen elin, ata-babalarına shekem, tańlaw múmkinshiligin beretuǵın ayrıqsha jaǵday bolıp tabıladı. Qaǵıydanıń keń tarqalǵan atına qaramastan, eki jınıstaǵı ata-babalar birdey qollanılıwı múmkin hám ol geyde **«ata-baba qaǵıydası»** yamasa **«apa qaǵıydası»** dep te ataladı.

## Mısallar

### Regbi ligası
Regbi ligasında, RLIF 2008-jılı jáne bir ret tastıyıqladı, bul oyınshı óz mámleketin yamasa ata-anasınıń yamasa hár qanday ata-babalarınıń tuwılǵan mámleketin wakillik ete aladı.

### Regbi yunionı
Regbi yunionında, World Rugby nıń 8.1-sanlı qaǵıydası tómendegilerdi belgileydi:
Oyınshı tek tómendegi jaǵdaylarda sol mámlekettiń [komandası] (...) ushın oynay aladı, bunda Oyınshınıń haqıyqıy, jaqın, isenimli hám ornatılǵan milliy baylanısı bar: (a) ol tuwılǵan bolsa; yamasa (b) ata-anasınıń yamasa ata-babasınıń biri tuwılǵan bolsa; yamasa (...)
«Ata-baba» termini bir waqıtları tek qan jaǵınan ata-babalardı óz ishine alatuǵın etip anıqlanǵan edi, hátte nızamlı túrde asırap alınǵan adamlar ushın da. Biraq, Dúnya Regbisiniń házirgi reglamentlerdi túsindiriwi oyınshınıń ózi, yamasa onıń qan jaǵınan ata-anası asırap alınǵan jaǵdaylardı esapqa aladı:
Eger Oyınshı tiyisli mámlekettiń rásmiy, yuridikalıq talaplarına muwapıq asırap alınbaǵan bolsa, bul kriteriydi qollanıw Oyınshınıń qan jaǵınan ata-anasına tiykarlanadı. Eger Oyınshı tiyisli mámlekettiń qollanılatuǵın nızamlı talaplarına muwapıq rásmiy túrde asırap alınǵan bolsa, Oyınshınıń tuwma ata-anasınıń tuwılǵan jeri 8.1(b) qaǵıydasına muwapıq Oyınshınıń qatnasıw huqıqın belgilew maqsetinde endi áhmiyetli bolmaydı. Tiyisli ata-ana Oyınshını rásmiy hám yuridikalıq tárepten asırap alǵan ata-ana boladı. Bunday jaǵdaylarda, 8.1(b) qaǵıydasına muwapıq Oyınshınıń qatnasıw huqıqın belgilew maqsetinde tiyisli ata-babalar Oyınshınıń biologiyalıq emes, al asırap alǵan ata-babaları boladı. Eger Oyınshı rásmiy hám yuridikalıq tárepten asırap alınǵan bolsa, 8.1(b) qaǵıydası boyınsha biologiyalıq ata-babalar arqalı qatnasıw huqıqın esaplaw múmkin emes. Eger Oyınshınıń qan jaǵınan ata-anasınıń biri asırap alınǵan bolsa, sol Oyınshınıń 8.1(b) qaǵıydasına muwapıq qatnasıw huqıqın belgilew maqsetinde tiyisli ata-babalar Oyınshınıń biologiyalıq ata-anasınıń asırap alǵan ata-anaları boladı. Qaǵıydalardaǵı «ata-ana» termini tek qan jaǵınan ata-anaǵa yamasa Oyınshını tiyisli mámlekettiń qollanılıwshı yuridikalıq talaplarına muwapıq rásmiy túrde asırap alǵan ata-anaǵa sheklengen
Bul ayrıqsha jaǵday sol mámlekettiń klub dárejesindegi komandaların basqaratuǵın ayırım milliy qaǵıydalarına da tikkeley kirgizilgen, onı Irlandiya Regbi Futbol Awqamınıń 9.14.2.1-sanlı qaǵıydası kórsetedi:
Tómendegiler Barlıq Irlandiya Ligası hám Kubogında oynawǵa huqıqlı dizimge alınǵan oyınshılar: (i) World Rugby Qaǵıydaları boyınsha Irlandiya ushın oynawǵa sáykes keletuǵın Oyınshı. (...)


### Associaciyalıq futbol
Futbolda, bul qaǵıyda xalıqaralıq dárejede Xalıqaralıq Futbol Associaciyaları Federaciyasınıń (FIFA) ustavınıń 6 hám 7-statyalarında tabıladı. Aldınǵısı tómendegilerdi aytadı:
eger, tiyisli puqaralıqtan tısqarı, ol tómendegi shártlerdiń eń keminde birewine juwap berse: a) Ol tiyisli Associyaciyanıń aymaǵında tuwılǵan bolsa; b) Onıń biologiyalıq anası yamasa biologiyalıq ákesi tiyisli Associyaciyanıń aymaǵında tuwılǵan bolsa; c) Onıń apası (ájesi) yamasa atası tiyisli Associyaciyanıń aymaǵında tuwılǵan bolsa; (...)
Itibar beriń, Dúnya Regbisinen ayırmashılıǵı, házirgi waqıtta milliy komanda huqıqlılıǵın anıqlawda tuwılǵan ata-analardıń ornına asırap alǵan ata-analardı qollanatuǵın bolsa, FIFA bul maqsette tek biologiyalıq baylanıslardı paydalanıwdı dawam etpekte.

«Apa qaǵıydası»nan paydalanǵan eń belgili ellerdiń biri - Irlandiya Respublikası, bul jerde irlandlı diasporanıń keń tarqalıwı, ásirese Birlesken Korollikte, kóplegen potencial rekrutlerdi qaldırǵan Djek Charlton (1986-96 jıllardaǵı menedjer) ásirese irland tegine iye Angliyada tuwılǵan futbolshılardı jıynawı menen belgili bolǵan. Túrk áwladına iye kóplegen Germaniyada tuwılǵan oyınshılar Túrkiya ushın oynawdı tańlaǵan. Bunıń sebebi tolıq emes Germaniyanıń eki puqaralıq boyınsha qatań nızamlarına baylanıslı, ol german-túrklerdi 23 jasqa tolǵansha german yamasa túrk puqaralıǵın tańlawǵa májbúrleydi (1999-jılǵı Germaniya Puqaralıq nızamına muwapıq).

### Beysbol hám softbol
Dúnya Beysbol Softbol Konfederaciyası (WBSC), xalıqaralıq dárejede beysbol hám softboldı basqaratuǵın shólkem, milliy komanda saylawı ushın puqaralıqtı aldın ala shárt etip belgileydi, biraq óziniń nızamlarında apa qaǵıydasın atap ótpeydi. Oyınshınıń nızamlı puqaralıqtı alıw usılı, eń keminde WBSC kózqarasınan, milliy komanda huqıqlılıǵına qatnası joq. Tiyisli nızam «mámleket yamasa aymaq» degen sóz dizbegin qollanadı, sonlıqtan tolıq suverenli mámleketlerdi de, ǵárezli aymaqlardı da óz ishine aladı.

### Basketbol
FIBA, basketboldıń xalıqaralıq basqarıwshı organı, WBSC-ge uqsas huqıqlılıq qaǵıydalarına iye. Puqaralıq milliy komanda saylawı ushın aldın ala shárt bolıp tabıladı, hám apa qaǵıydası ulıwma qollanılmaydı. Oyınshınıń puqaralıqtı alıw usılı ádette milliy komanda huqıqlılıǵına qatnası joq. Apa qaǵıydasınıń jalǵız qollanılıwı eldiń ǵárezli aymaǵınıń milliy komandasın wákillendiriw huqıqlılıǵın anıqlaw ushın bolıp, eki belgili mısal - Puerto-Riko hám AQSH Virgin atawlarınıń jaǵdayı, ekewi de AQSHtıń sırtqı aymaqları bolıp, óz milliy federaciyalarına iye hám olardıń jergilikli tuwılǵan turǵınları tuwılǵannan AQSH puqaraları bolıp esaplanadı.

Biraq, FIBAnıń óziniń rásmiy jarıslarında naturalizaciyalanǵan oyınshılardıń qatnasıwına baylanıslı unikal sheklewi bar, bunıń uqsası futbol associaciyasında, regbidiń eki túrinde yamasa beysbol hám softbolda joq. FIBA jarıslarında, milliy komandanıń quramında 16 jastan keyin sol mámlekettiń puqaralıǵın qálegen jol menen alǵan tek bir oyınshı bolıwı múmkin. Bul sheklew tuwılǵannan ekinshi puqaralıq alıw huqıqına iye bolǵan, biraq bul huqıqtı 16 jas yamasa onnan keyin paydalanǵan adamlarǵa da qollanıladı. Sońǵısı Arqa Irlandiya jergilikli turǵınlarına qatnaslı, olar tuwılǵannan Britaniya puqaralıǵına hám Irlandiya puqaralıǵın alıw huqıqına iye.

### Kriket
Xalıqaralıq Kriket Keńesi, krikettegi xalıqaralıq oyınlardı basqaratuǵın organ, regbi-yunionǵa uqsas huqıqlılıq qaǵıydalarına iye. Oyınshı milliy komanda ushın tuwılǵan jeri, puqaralıǵı yamasa belgili bir federaciya basqaratuǵın aymaqta keminde úsh jıl jasaw arqalı huqıqlı bola aladı. Apa qaǵıydası qollanılmaydı.

## Komandalarǵa tásiri
Bul dawlı qaǵıyda, sport ıqlasbentleri arasında jiyi talqılanadı: bul qaǵıyda eń jaqsı oyınshılardıń óz tuwılǵan elin taslap, úlken dańq izlep basqa jerde oynaw ushın ketiwine sebep bolıp, kishi ellerdi hálsizlendire me, yamasa kerisinshe, tuwılǵan elinde saylanıwı múmkin bolmaǵan oyınshılardıń keń awqamına jol ashıp, kishi ellerge járdem bere me degen talqılawlar bar.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__