Alibaba Group

**Alibaba Group** Holding Limited — Alibaba Group hám Alibaba.com sıpatında belgili, Qıtaydıń elektron kommerciya, usaqlap satıw sawda, Internet hám texnologiyalarǵa qánigelesken transmilliy texnologiyalıq kompaniyası. 1999-jıl 28-iyunda Chjetszyan qalasınıń Xanchjou qalasında islengen. Kompaniya veb-portallar arqalı tutınıwshıdan tutınıwshıǵa (C2C), biznesten tutınıwshıǵa (B2C) hám biznesten bizneske (B2B) sawda xızmetlerin usınıs etedi. Elektron tólew xızmetlerin, satıp alıw, izlew sistemaları hám bultlı esaplaw xızmetleri bar. Ol dúnyadaǵı kóplegen biznes tarawlarında hár qıylı kompaniyalar portfeline iyelik etedi hám isleydi. Ullı Britaniyanıń dúnya bazarın úyreniwshi «Kantar» kompaniyası dúnyanıń eń qımbat kompaniyaları reytingin járiyaladı. Reytingniń kúshli onlıǵınan «Alibaba» da orın alǵan.

2014-jıl 19-sentyabrde Nyu York fond birjasında Alibabanıń ǵalabalıq akciyaları (IPO) 25 milliard dollardı quradı hám kompaniyanı 231 milliard dollar kapitallasıwın támiyinledi. Sonıń menen dúnya tariyxındaǵı eń iri ǵalabalıq usınıs boldı. Dúnyadaǵı eń qımbat 10 korporaciyadan biri hám «Forbes Global 2000» 2020 diziminde dúnyadaǵı 31-eń iri ǵalabalıq kompaniya dep keltirilgen.2018-jıl yanvar ayında Alibaba qarsılası Tencentdan keyin 500 milliard dollarlıq sawda kóleminen ótken ekinshi Aziya kompaniyası boldı. 2020-jılǵa kelip, Alibaba global brendniń altınshı eń joqarǵı bahasına iye boldı.

Alibaba dúnyadaǵı eń iri usaqlap satıw sawda hám elektron kommerciya kompaniyalarınan biri bolıp tabıladı. 2020-jılda ol besinshi iri jasalma intellekt kompaniyası sıpatında da bahalandı. Sonıń menen birge, ol eń iri venchur kapital firmalarınan biri hám dúnyadaǵı eń iri investiciya korporaciyalaridan biri bolıp tabıladı. Kompaniya dúnyadaǵı eń úlken B2B (Alibaba.com), C2C (Taobao) hám B2C (Tmall) bazarlarına miyman kútiwshilik etedi. Ol media tarawına kirip barmaqta, dáramatları jıldan-jılǵa úsh teńdey kóbeymekte. Sonıń menen birge, ol dúnyadaǵı eń úlken onlayn hám oflayn satıp alıw kúni Qıtaydıń Singles Day kúni (2018-jıldaǵı) rekordın ornattı.

## Tariyxı
1999-jıl 28-iyunda Jek Ma 17 dostı hám studentleri menen Xanchjou kvartirasında Qıtayda jaylasqan B2 B sawda maydanshası «Alibaba.com»dı quradı. 1999-jıl oktyabr ayında Alibaba Goldman Sachs hám SoftBankten 25 million AQSh dolları muǵdarında qarjı aldı. Alibaba.com Qıtaydıń ishki elektron kommerciya bazarın jaqsılawı hám Qıtay ónimlerin jáhán bazarına kirgiziwge, sonıń menen birge, Jáhán sawda shólkemi (JSSh) máselelerin sheshiwde járdem beriw ushın Qıtay kárxanaları, ásirese, kishi hám orta kárxanalar ushın elektron kommerciya platformasın jetilistiriwi kútilgen edi. 2002-jılda «Alibaba.com» iske túsirilgennen úsh jıl ótkennen dáramat keltirdi. Ma global elektron kommerciya sistemasın rawajlandırmaqshı edi, sol sebepli 2003-jıldan baslap Alibaba «Taobao Marketplace», «Alipay», «Alimama.com» hám «Lynx»ti iske túsirdi.

2003-jılda «eBay» Qıtayǵa keńeygenin járiyalaǵanında Ma Amerika kompaniyasın shet el básekisi dep bildi hám «Alibaba»nıń «Taobao» filial kárxanasın «eBay» tárepinen satıp alıwdı biykarladı. Keyinirek Alibaba filial kárxanası «Taobao» «eBay»dı Qıtay bazarınan shıǵarıp jiberedi hám «eBay» óziniń payda keltirmegen Qıtay veb-qosımshasın tamamlaydı. 2005-jılda «Yahoo! » ózgeriwsheń procentli subiekt (vIE) strukturası arqalı Alibabaǵa qarjı kiritip, kompaniyanıń 40 procent úlesin 1 milliard AQSh dollarına satıp aldı. Nátiyjede «Yahoo!»ǵa 10 milliard AQSH dollar keltiriwi múmkin edi.

2017-jıl yanvar ayında Alibaba hám Xalıqaralıq Olimpiada Komiteti Olimpiada oyınlarına 2028-jılǵa shekem qáwenderlik etiwin járiyaladı. Eki ortadaǵı shártnama 800 million dollardı quraydı. 2018-jıl sentyabr ayında Jack Ma qayırqomlıq jumıslarına itibar qaratıw ushın bir jıldan keyin «Alibaba» basshılıǵınan ketiwin járiyaladı.

2019-jıl 10-sentyabr kúni Jack Ma Alibaba baslıǵı lawazımınan rásmiy waz keshti. Deniel Chjan onıń ornına kompaniyaǵa basshı boldı. 2019-jıl sentyabr ayında Xanchjou qala húkimeti «Alibaba» hám basqa kompaniyalarǵa húkimet hámeldarların jaylastırıw arqalı menshikli sektor ústinen gúzetiwdi kúsheytip atırǵanın járiyaladı.

2020-jıl 24-dekabrde Qıtay «Alibaba Group» regulyatorlarına qarsı antitrestli tekseriwin basladı.2020-jıl dekabrinde «Alibaba Group» akciyaları Qıtaylı regulyatorlar tárepinen kompaniyaǵa qarsı ótkerilgen antitrestlik tekseriwden keyin, 6 ay ishinde eń tómen dárejedegi tariyxıy akciyalar bahasınıń qulawına ushıradı. 2020-jıl dekabrde Qıtaydıń bazardı tártipke salıw boyınsha administraciyası Alibaba ústinen monopolistlik ámeliyatlar boyınsha tergew baslanǵanın xabarladı.

Qıtay Xalıq Kommunistlik partiyası Oraylıq komitetiniń rásmiy gazetası «People Daily» tergewdi «Internet antitrestlik qadaǵalawın kúsheytiwdegi zárúrli qádem» dep járiyalaǵanınan kóp ótpey maqullaydı.Alibaba monopoliyaǵa qarsı tekseriwler nátiyjesinde 2020-jılda fond bazarındaǵı derlik barlıq jetiskenliklerin joǵalttı. Dekabr aqırına kelip, 859 milliarddan 586 milliard AQSh dollarǵa jetti. Jek Ma «Ant Group»dıń IPO-si noyabr sheshe basında toqtatılǵanda jámiyetshilik názerine túspedi, biraq 2021-jıl yanvarda taǵı 50 sekundlı videorolikte kórindi. 2021-jıl fevral ayınan baslap ol ele jámiyetshilik aldında kórinbegen. Videonıń payda bolıwı Alibaba akciyalarınıń 7 procentten asıwına sebep boldı.

2021-jıl fevral ayında Alibaba 5 milliard dollarlıq obligaciyalardı sattı. Bul kompaniyanıń dollarlıq obligaciyalarınıń úshinshi iri sawdası bolıp, tórt jıynaqtı shıǵarǵan hám 2,143 procentten 3,251 procentke shekem dáramat alıp kelgen. Tórt jıynaqlı obligaciyalar 1,5 milliard dollarlıq 10 jıllıq hám 30 jıllıq qarızlardı, sonıń menen birge, 20 milliard hám 40 jıllıq múddeti menen 1 milliard dollarlıq obligaciyalardı quradı. 20 jıllıq obligaciyalar turaqlılıq belgisi sıpatında belgilengen.

Qıtay Bazar qadaǵalawı boyınsha mámleket administraciyası 10 aprel, shembi kúni «Alibaba» kompaniyasın monopoliyaǵa qarsı nızamlardı buzǵanı ushın 18, 22 milliard yuan (2, 78 milliard dollar) muǵdarında shtraf saldı. Bul 2019-jılda satılǵan 455,712 milliard yuanlı ishki sawdasınıń 4 procenti muǵdarın hám 2020-jıl ushın taza paydanıń 12 procentin quradı. Sınshılardıń atap ótiwinshe, bul qádem Qıtay húkimetiniń texnologiyalıq kompaniyalarǵa tásirin kúsheytedi. Shtraf salınǵannan 3 kún ótip, «Alibaba»nıń akciyaları anaǵurlım kóterildi. Gonkong birjasındaǵı «Alibaba» akciyaları 8,99 procentke ósip, hárbir akciya 237,6 Gonkong dolların shólkemlestirgen. Aldınıraq sawdalar waqtında kompaniya akciyaları bahası 8 procentke artıp, 235,6 Gonkong dollarına jetken edi.

2021-jıl iyun ayında Alibaba kompaniyasınıń «Tmall Innovation Partnership» kompaniyası 59 kún ishinde jańa kosmetika ónimin kórsetip beredi. Olar bunı jańa ónim dep taptı hám jergilikli bazar bul sheshimdi izlep atırǵanlıǵın anıqladı. Ónimdi iske túsiriw ushın maǵlıwmatlar hám platforma menen olar 59 kún ishinde jańa ónimdi sawdaǵa shıǵarıwǵa múmkinshilik berdi.

Qıtaydıń Pinduoduo usaqlap satıw sawdası menen shuǵıllanatuǵın onlayn-dúkanı jıllıq aktiv paydalanıwshılar sanı boyınsha qarsılası — «Alibaba»dan ozıp ketti. Kompaniyanıń paydalanıwshıları sanı 2020-jıl juwmaǵı boyınsha, 788 milliondı quraǵan.

## Mediaaktivler
Milliarder Jack Ma tárepinen tiykar salınǵan «Alibaba» ótken jıllar dawamında mediakativlerdiń úlken bólegin, sonday-aq, baspa, televidenie, internet, social tarmaqlar hám reklama aktivlerin jıynaǵan. Atap aytqanda, Twitterdiń qıtaysha variantı Weibo platformasınıń 30 procent úlesine, sonıń menen birge, bir neshe ataqlı sanlı hám baspa jańalıqlar baspalarınıń úlesine iyelik etedi. Bunnan tısqarı, jazılıwlarǵa qaraǵanda, kompaniya quramına Gonkongda jaylasqan «Alibaba Picture Group» kinokompaniyası hám de Qıtaydıń eń iri video platformalarınan biri «Yoku Tudou» da kiredi.

Qıtay húkimeti «Alibaba Group»ten ǵalaba-xabar qurallarındaǵı aktivlerinen waz keshiwdi ótinish etken. Húkimet kompaniyanıń XXRdaǵı jámiyetshilik pikiri tásirinen qáweterlengeni sebepli sol sheshimge kelgen. Bul másele boyınsha tartıslar 2021-jıldıń basında — qadaǵalaw shólkemleri tiykarǵı jumısı kommerciya bolǵan kompaniyaǵa tiyisli mediaaktivler dizimi menen tanısqannan keyin baslanǵan. Húkimet kompaniyadan mediaaktivlerin aytarlıqtay dárejede kemeytiw jobasın islep shıǵıwdı soraǵan.

## Korporativ basqarıw
«Alibaba»nıń tiykarǵı birlespesi Jack Ma kompaniya shólkemleskeninen 2019-jıl 10-sentyabrine shekem, burınǵı atqarıwshı baslıǵı bolıp tabıladı. Ámeldegi atqarıwshı baslıǵı — 2019-jıl 10-sentyabrde Ma ornın iyelegen Daniel Zhang hám sonıń menen birge, 2015-jıldan berli «Alibaba» bas direktorı. Ol 2015-jılda «Hupan» biznes mektebine tiykar salǵan.

Joseph Tsai 2013-jıldan beri Alibaba baslıǵınıń atqarıwshı orınbasarı. J.Michael Evans 2015-jıldan berli Alibaba prezidenti. «Alibaba» direktorlar keńesine joqarı menedjment Jack Ma, Joseph Tsai, Daniel Zhang, J.Michael Evans hám rejissyor Eric Jing, sonıń menen birge, Chee Hwa Tung, Walter Kwauk, Börje E.Ekholm hám Wan Ling Martello sıyaqlı ǵárezsiz direktorlar kiredi. Bunnan tısqarı, «Yahoo! » tiykarshılarınan biri hám burınǵı bas atqarıwshı direktorı Jerry Yang. Masayoshi San («SoftBank» tiykarshısı hám bas direktorı) 2020-jılda lawazımınan ketiwden aldın firmanıń basqarıw keńesinde islegen.

Ma, Tsai, Zhang hám Evans tısqarı, joqarı menedjment quramına Maggie Wu (CFO) Judy Tań (CPO), Jeff Zhang (CTO hám «Alibaba Cloud Intelligence» prezidenti), Sophie Wu (CCO), Tim Steinert (Bas máslahátshi hám xatker) te kiredi, Jessie Zheng (CRO hám CRGO / Platformanı basqarıw boyınsha bas direktor), Angel Zhao (Alibaba globallasıw jetekshilik toparınıń basshısı), Chris Tung (CMO), Trudy Dai (kótere sawda bazarlarınıń prezidenti), Pán Jiang (Taobao.com prezidenti) hám Jet Jing (Tmall.com prezidenti).

Aldın, Jack «Ma Alibaba Group» shólkemleskennen berli bas direktor bolıp islegen, biraq keyinirek 2013-jılda pensiyaǵa shıqqan. Onıń ornın iyelegen Jonathan Luni tańlaǵan. Lu basshılıǵındaǵı «Alibaba» toparı jaqsı nátiyjelerge erisken edi, biraq Ma Lu kompaniyanı basqarıw qábiletine salıstırǵanda isenimsizlikti kúsheytip atırǵanı haqqında mısh-mısh gápler tarqaldı. Lu basshılıǵında kompaniyada COO sıpatında islegen Daniel Zhang, Lu ornın 2015-jılda bas direktor sıpatında iyeledi.2018-jıl 10 -sentyabrde Ma Zhangni pensiyaǵa shıqqannan keyin kompaniyanıń atqarıwshı baslıǵı etip tayınlandı .

2012-jıldan berli Qıtay Kommunistlik partiyası kompaniyada partiya komitetin quradı hám «Alibaba» jumısshıları sıpatında 2000 nan artıq partiya aǵzaların óz ishine aldı. 2019-jılda Qıtay húkimeti rásmiylerdi iri texnologiyalıq kompaniyalar, atap aytqanda «Alibaba» quramına jaylastıra basladı. 2019-jılda Qıtay húkimeti hámeldarlardı iri texnologiya kompaniyaları, tiykarınan, Alibabaǵa jaylastıra basladı.

## Finanslıq maǵlıwmatlar

## Derekler