open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Úlken Aqjar

**Úlken Aqjar** () — Qazaqstannıń Pavlodar wálayatı May rayonındaǵı awıl. Aqjar APJ nıń basqarıw orayı hám jalǵız xalıq punktı. KATO kodı - 555633100  .

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 843 adam (425 er adam hám 418 hayal) edi. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda 615 adam (316 er adam hám 299 hayal) jasaǵan.

## Derekler


Kategoriya : Qazaqstan xalıq punktleri
Kategoriya : May rayonı xalıq jasaw punktleri (Pavlodar wálayatı)
Eńbekshi

**Eńbekshi** () — Qazaqstannıń Pavlodar wálayatı May rayonındaǵı awıl. May awıl okrugı quramına kiredi. KATO kodı - 555647200 .

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 86 adam (50 er adam hám 36 hayal) edi. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda 50 adam (26 er adam hám 24 hayal) jasaǵan.

## Derekler


Kategoriya : Qazaqstan xalıq punktleri
Kategoriya : May rayonı xalıq jasaw punktleri (Pavlodar wálayatı)
Alfa áwladı

**Alfa áwladı** () — Z áwladınan keyingi hám dúnya boyınsha ataması qoyılǵan aqırǵı áwlad. 2010-jıldıń aqırǵı ayınan baslap tuwılǵanlar Alfa áwladı dep ataladı. Alfa áwladı barlıq wákilleri 3-milleniumda hám XXI ásirde tuwılǵan jalǵız áwlad toparı. Alfa áwladınıń wákilleri, tiykarınan, Y hám X áwladı wákilleriniń balaları. Ádette, oyınshıqlar yamasa tiykarǵı ǵalaba xabar qurallarına qaraǵanda zamanagóy texnikalıq áspablar menen waqıt ótkeretuǵın hám kóbinese introvert adamlar retinde belgili.

## Ataması
Alfa áwladı ataması grek álipbesiniń birinshi háribi α háribinen alınǵan.

## Derekler
Y áwladı

**Y buwını** yamasa **Y generaciyası** — sonday-aq **Milleniumlar** () dep te alataladı, demografiyalıq topar. X buwınınan keyingi hám Z buwınınan aldınǵı buwın. Ilimpazlar hám tanımalı medya 1981-1996-jıllar arasında Y buwını wákilleriniń tuwılıw jılları retinde kórsetedi. Bul buwın, ádette, internet, mobil áspablar hám socillıq tarmaqtıń keńnen jayılıw dáwirine sáykes kelgenlikten bularǵa qattı qızıǵıwshılar retinde belgili. Sol sebepten ayırım waqıtlarda sanlı jerliler dep te ataladı. 2008-2012 Global ekonomikalı krizisi hám COVID-19 pandemiyası usı buwınǵa qattı tásir etti hám jaslar ortasında tariyx boyınsha úlken kólemde jumıssızlıqqa duwshar boldı. Bul buwın dúnyanıń kóp jerlerinde siyasat hám ekonomikadaǵı liberal siyasattıń kúshi menen ósti.

## Qarańız
* X áwladı
* Z áwladı
* Alfa áwladı

## Derekler

## Ádebiyatlar
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Sırtqı siltemeler
* The Downside of Diversity. Michael Jonas. *The New York Times*. 5-avgust 2007.
* Why 30 is not the new 20. Meg Jay. Ted Talk. 13-may 2013. (Video, 14:49)
* Gen-Z Matters More than millennials: Goldman Sachs' Christopher Wolf. 4-mart 2016. (Video, 3:21)
* Is a University Degree a Waste of Money? CBC News: The National. 1-mart 2017. (Video, 14:39)
* Why your smartphone is irresistible (and why itʼs worth trying to resist), PBS Newshour. 21-aprel 2017. Psychologist Adam Alter.
Sazak (Yüreğir)

**Sazak** — Adana wálayatınıń Yüreğir rayonına qaraslı awıl.

## Xalqı

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
* Localnet
Kamala Harris

**Kamala Devi Harris** (; 1964-jıl 20-oktyabr, Alamida, Kaliforniya) - amerikalıq mámleket hám siyasiy ǵayratker, yurist, AQSH demokratiyalıq partiyası aǵzası, 2021-jıl 20-yanvardan AQSHnıń 49-shi vice-prezidentı.
Sarıçam (Yüreğir)

**Sarıçam** — Adana wálayatınıń Yüreğir rayonına qaraslı awıl.

## Geografiyası
Awıl Adana qala orayınan 20 km uzaqlıqta, Sarıçam rayonınan 30 km uzaqlıqta jaylasqan.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
* Localnet
Gannover dinastiyası

**Gannover dinastiyası** () — 1714-jıldan 1901-jılǵa shekem Ullı Britaniya patshaları dinastiyası. XVIII ásir baslarına shekem Braunshveygni basqarǵan áyyemgi Germaniyalıq Velfler náslinıń bólimi. 1866-jılǵa shekem Gannovernıń húkimran dinastiyası (kurfyurstler, keyinirek patshalar) bolǵan.

Kóp tárepten inglis mádeniyatına biytanıs (birinshi patsha ulıwma inglis tilin bilmeytuǵın edi) Velfler 1701-jıldaǵı miyrasxorlıq tuwrısındaǵı nızam sebepli Britaniya taxtıǵa otırdı, bul bolsa Styuartlar menen aǵayın bolǵan barlıq kóplegen katoliklerge Britaniya tájine joldı kesip tasladı.

## Monarxlar dizimi
* Georg I (1714-1727)
* Georg II 1727-1760, aldınǵısınıń balası 
* Georg III (1760-1820), aldınǵısınıń aqlıǵı
* Georg IV (1820-1830), aldınǵısınıń balası 
* Vilgelm IV (1830-1837), aldınǵısınıń ajaǵası 
* Viktoriya (1837-1901), aldınǵısınıń jiyenı
Esemurat Berdimuratov

**Esemurat Berdimuratov** (1931-2005) — qaraqalpaq lingvisti.

## Ómir hám miynet jolı
Shımbay rayonınıń Baxıtlı awılında tuwıldı. 1948-jılı Shımbay peduchilishesin pitkerip, 1948-1952-jılları usı rayonnıń Lomonosov atındaǵı mektebinde muǵallim bolıp isledi. 1952-1956-jılları QMPIdiń rus tili hám ádebiyatı fakultetinde oqıdı. 1956-1957-jılları usı instituttıń sırttan oqıw bóliminde metodist, konsultaciya punktiniń metodisti, 1957-1967-jılları qaraqalpaq tili hám ádebiyatı kafedrasında úlken oqıtıwshı bolıp isledi. 1967-1968-jılları Ózbekstan pedagogikalıq ilimleriniń ilim izertlew institutı Qaraqalpaqstan filialında qaraqalpaq tili hám ádebiyatın oqıtıw metodikası sektorın basqardı, 1968-1976-jılları usı instituttıń direktorınıń orınbasarı bolıp isledi. 1976-jıldıń sentyabrinen baslap NMUda dáslep rus tili hám ádebiyatı fakultetiniń, sońınan filologiya fakultetiniń dekanı boldı. 1986-1994-jılları qaraqalpaq tili kafedrasın basqardı.

Ilimpaz 2005-jılı qaytıs boldı. Denesi Nókis qalasındaǵı «Sálmen ata» qoyımshılıǵına qoyıldı.

## Ilim jolı
1964-jılı Tashkentte **«Házirgi qaraqalpaq tili leksikologiyasınıń ocherkleri»** degen temada kandidatlıq, 1974-jılı Bakude **«Ádebiy tildiń funkcionallıq stilleriniń rawajlanıwı menen qaraqalpaq leksikasınıń rawajlanıwı»** degen temada doktorlıq dissertaciyasın jaqladı. 1978-jıldan beri professor.

Professor Esemurat Berdimuratov til tuwralı bılay deydi:

E.Berdimuratov — qaraqalpaq tili leksikologiyası boyınsha JOO studentlerine arnalǵan birinshi sabaqlıqtıń avtorı hám «Russha-qaraqalpaqsha sózlik»ti dúziwshilerdiń biri. 1972-jıldan Ózbekstan Xalıq bilimlendiriwiniń aǵlası, 1980-jılı bolsa oǵan «Qaraqalpaqstanǵa miyneti sińgen ilim ǵayratkeri» húrmetli ataǵı berildi.

## Miynetleri
* Очерки лексикологии современного каракалпакского литературного языка (T., 1964); 
* Házirgi zaman qaraqalpaq tili. Leksika. (N., 1964);
* Házirgi zaman qaraqalpaq tiliniń leksikologiyası. (N., 1968);
* Развитие каракалпакской лексики в связи с развитием функциональных стилей языка (T.,1973);
* Házirgi qaraqalpaq tili. Fonetika, leksikologiya. (N., 1979. A.Dáwletov penen birlikte);
* Каракалпакский язык (фонетика, морфология, синтаксис). (N., 1983. A.Umarov hám P.Bekimbetov penen birlikte);
* Orta mekteplerde qaraqalpaq tilin oqıtıw metodikası. (N., 1988. Q. Pirniyazov penen birge);
* Til bilimine kirispe. (N., 1988. A.Dáwletov penen birlikte);
* Qaraqalpaq terminologiyası. (N., 1989.);
* Házirgi qaraqalpaq tili. Leksikologiya. (N., 1994);
* Qaraqalpaq tili terminleri. (N., 1999);
* QARAQALPAQ TILI. 5-klass ushın sabaqlıq (2015).

## Ádebiyatlar
* Бекбергенов А., Пахратдинов Қ. Қарақалпақ тилин изертлеўшилер. Биобиблиографиялық очерклер. —Нөкис, «Қарақалпақстан», 2000. 52 бет, ISBN 5-8272-0196-0
Jańa Akshiman

**Jańa Aqshiman** () — Qazaqstannıń Pavlodar wálayatı May rayonındaǵı awıl. Aqshiman APJ nıń basqarıw orayı hám jalǵız xalıq punktı. KATO kodı - 555635100  .

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 806 adam (426 er adam hám 380 hayal) edi. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda 476 adam (245 er adam hám 231 hayal) jasaǵan.

## Derekler


Kategoriya : Qazaqstan xalıq punktleri
Kategoriya : May rayonı xalıq jasaw punktleri (Pavlodar wálayatı)
Jańatilek

**Jańatilek** () — Qazaqstannıń Pavlodar wálayatı May rayonındaǵı awıl. Baskól awıl okrugı quramına kiredi. KATO kodı - 555637300  .

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 328 adam (157 er adam hám 171 hayal) edi. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda 115 adam (60 er adam hám 55 hayal) jasaǵan.

## Derekler


Kategoriya : Qazaqstan xalıq punktleri
Kategoriya : May rayonı xalıq jasaw punktleri (Pavlodar wálayatı)
Jumısker

**Jumısker** () — Qazaqstannıń Pavlodar wálayatı May rayonındaǵı awıl.Qazan awıl okrugınıń basqarıw orayı. KATO kodı - 555643100  .

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 919 adam (453 er adam hám 466 hayal)  edi. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda 623 adam (308 er adam hám 315 hayal) jasaǵan.

## Derekler


Kategoriya : Qazaqstan xalıq punktleri
Kategoriya : May rayonı xalıq jasaw punktleri (Pavlodar wálayatı)
Qaraterek

**Qaraterek** () — Qazaqstannıń Pavlodar wálayatı May rayonındaǵı awıl. Qaraterek awıl okrugınıń basqarıw orayı. KATO kodı - 555645100 .

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 983 adam (486 er adam hám 497 hayal) edi. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda 920 adam (451 er adam hám 469 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Qızıleńbek

**Qızıleńbek** () — Qazaqstannıń Pavlodar wálayatı May rayonındaǵı awıl.Qazan awıl okrugı quramına kiredi. KATO kodı - 555643300.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 412 adam (208 er adam hám 204 hayal) edi. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda 332 adam (158 er adam hám 174 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Kristian IX

**Kristian IX** (; 1818-jıl 8-aprel, Gottorp qorǵanı, Shlezvig — 1906-jıl 29-yanvar, Amalienborg, Kopengagen, Daniya) — 1863-jıldan 1906-jılǵa shekem Daniya patshası, Glyuksburglar dinastiyasınan. Inglis patshası Georg V hám Rossiya imperatorı Nikolay II niń atası.

## Balalıǵı, tálimi hám tárbiyası
Shahzada Kristian 1818-jıl 8-aprelde Shlezvig knyazlıǵındaǵı Shlezvig qalası qasındaǵı Gottorp qorǵanında tuwılǵan. Ol Shlezvig-Golshteyn-Zonderburg-Bek gersogı Fridrix Vilgelm hám Gessen-Kassel xanzadası Luiza Karolinanıń tórtinshi balası edi. 1825-jılda Daniya patshası Frederik VI onıń ákesin Shlezvig-Golshteyn-Zonderburg-Glyuksburg gersogı etip tayınladı. 1831-jılda ákesi erte qaytıs bolǵanınan keyin, shahzada Kristian oficerlik tálimi alıw ushın Kopengagenǵa kóship ótti.

## Miyrasxor dep járiyalanıwı

1848-jılda patsha Kristian VIII opat etdi. Taxtqa onıń birden-bir balası Frederik VII otırdı. Jańa patsha eki ret úylengen, biraq áwladları bolmaǵan. Mámlekette taxt miyrasxorlıǵı daǵdarısı kelip shıqtı. Frederik Daniya patshası hám Shlezvig-Golshteyn gercogı edi. Ekinshisinde hayallarǵa taxtǵa otırıw huqıqın bermeytuǵın Salıq nızamı bar edi. Daniyada bunday nızam joq edi. Sol jılı Prussiya Shlezvig-Golshteynniń nemis tilinde sóylesiwshi xalqı járdeminde Daniya-Prussiya urısın baslap, onıń aymaǵına bastırıp kirdi. Konflittıń nátiyjesi Prussiyanıń jeńiliwi edi. 1852-jılda, áskeriy háreketler tawsılǵannan keyin, ullı mámleketler Londonda konferenciya shaqırdı, ol jaǵdayda tiykarǵı tema Frederik VII opatınan keyin gercoglik mártebesin tastıyıqlaw hám Daniya taxtına miyrasxorlıq tártibi boyınsha edi. Konferensiyada Rossiya, Franciya, Ullı Britaniya, Prussiya, Avstriya hám Shveciya Shlezvig-Golshteyn-Zonderburg-Glyuksburg shahzadası Kristian Daniya hám basqa barlıq jerlerınıń patsha Frederiktıń óliminen keyin onıń jańa patshası bolıwına qarar qılındı. Kristian 13 jasından Daniyada jasaǵan, Daniya armiyasında xızmet etken hám patshalar Frederik VI hám Kristian VII niń isenimli wákili esaplanǵan, bul gúmansız onıń paydasına oynaǵan. Qarar 1852-jıl 8-mayda qol qoyılǵan hújjette bekkemlengen. Kristian nátiyjede taxtqa basqa dawagerlerdi, sonday-aq onıń zayıbı, úkesi hám olardıń anasıń artta qaldırdı.

## Derekler
Malaysari

**Malaysarı** () — Qazaqstannıń Pavlodar wálayatı May rayonındaǵı awıl. Malaysarı awıl okrugınıń basqarıw orayı. KATO kodı - 555651100.Qazaq batırı Malaysarı atı menen atalǵan.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 1012 adam (516 er adam hám 496 hayal) edi. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda 692 adam (341 er adam hám 351 hayal) jasaǵan.

## Derekler
1-Ferma

**1-ferma** () — Qazaqstannıń Pavlodar wálayatı May rayonındaǵı awıl.Malaysarin awıl okrugı quramına kiredi. KATO kodı - 555651200 .

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 193 adam (109 er adam hám 84 hayal) edi. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda 146 adam (77 er adam hám 69 hayal) jasaǵan .

## Derekler
Frederik VIII (Daniya patshası)

**Frederik VIII** (; 1843-jıl 3-iyun, Sarı saray, Kopengagen — 1912-jıl 14-may, Gamburg) — 1906-jıl 29-yanvardan Daniya patshası. Patsha Kristian IX hám Luiza Gessen-Kasselsknıń úlken balası. Glyuksburglar dinastiyasınan.
Kristian X (Daniya patshası)

**Kristian X** (; Christian Carl Frederik Albert Alexander Vilhelm; 1870-jıl 26-sentyabr, Sharlottenlunn, Gentofte, Daniya — 1947-jıl 20-aprel, Amalienborg, Kopengagen, Daniya) — 1912-jıl 14-maydan Daniya patshası hám 1918-jıl-1 dekabrden 1944-jıl-17 iyunǵa shekem Islandiya patshası. Prussiya general-polkovnigı hám shved generalı, Norvegiya, Shveciya, Britaniya (1920-jıl 29-noyabr) hám Germaniya admiralları (1913-jıl 24-fevral) ataǵına iye bolǵan.

## Biografiyası
Kristian 1870-jıl 26-sentyabrde Kopengagen qasındaǵı Sharlottenlunn qorǵanında Frederik VIII hám Loviza Shved shańaraǵında tuwılǵan.

Ol Daniyada tuwılǵan birinshi Glyuksburg edi. Áskeriy tálim alǵan. Shveciya general-mayori (1912-jıl 15-may), Shveciya, Norvegiya hám Germaniya admiralı (1913-jıl 24-fevral ), Britaniya admiralı (1920-jıl 29-noyabr), Prussiya general-polkovnigı ataqlarına iye bolǵan. 1906-jıldan shahzada hám mámleket keńesi aǵzası. 1912-jılda Daniya taxttın miyras etip aldı.

1920-jılda referendum ótkerildi, onıń nátiyjelerine kóre Arqa Shlezvig hám Oraylıq Shlezvig bólegi Daniya quramına qaytarıldı. Kristian X nıń pútkil Oraylıq Shlezvigtı qaytarıwǵa urınıwı ishki siyasiy krizisqa alıp keldi, bul bolsa Daniya monarxiyasınıń (Evropadaǵı eń áyyemgi) bar ekenligin qáwip astına qoydı. 1940-jıl aprel ayında Daniya basıp alınǵannan keyin, patsha mámlekette qaldı hám Daniyalıqlardıń ruwxıy qarsılıǵınıń ramzi boldı. 1942-jılda úy arestine alınǵan.

Kristian X Daniya xanzadası Dagmara (Rossiya imperatrixası Mariya Fyodorovna) nıń jiyenı hám Nikolay II nıń tuwısqan aǵalarınıń balaları edi. Onıń úkesi shahzada Karl Hokon VII ataǵı astında Norvegiya patshası boldı.

## Derekler
Frederik IX (Daniya patshası)

**Frederik IX** (; 1899-jıl 11-mart, Zorgenfri sarayı, Kopengagen — 1972-jıl 14-yanvar, Kopengagen) — Daniya mámleket ǵayratkerı hám monarxı, 1947-jıl 20-aprelden 1972-jıl 14-yanvarǵa shekem Daniya patshası.

## Biografiyası
1899-jıl 11-martda Sorgenfri sarayında (Kongens-Lyungbyu) Daniya shahzadasi hám bolajaq patsha Kristian X jáne onıń zayıbı Aleksandrina, Meklenburg-Shverin gercoginyası, ullı knyaz Mixail Nikolayevichnıń aqlıǵı shańaraǵında tuwılǵan. 1899-jıl 9-aprelde lyuteran shirkewinde suwǵa shomıltırılǵan. Onıń 21 murındıq atası bar edi, olar arasında onıń babası Kristian IX, Rossiya imperatorı Nikolay II, grek patshası Georg I, Shveciya-Norvegiya Birlespesı patshası Oskar II, 1906-1912-jıllarda Daniya patshası Frederik VIII (Frederik IX ǵa atası bolǵan), Uels shahzadasi hám Britaniya monarxi (1901-1910) Eduard VII hám basqalar. Sonıń menen birge, ol Rossiya imperatorı Nikolay I nıń ullı aqlıǵı bolǵan.

1900-jıl 27-iyulda Frederik IX nıń kishi hám birden-bir ukesı shahzada Knud tuwıldı.

## Derekler
Georg I (Greciya patshası)

**Georg I** (; 1845-jıl 24-dekabr, Kopengagen — 1913-jıl 18-mart, Saloniki) — ellinlar patshası () 1863-1913-jıllarda, 1862-jılǵı Greciyadaǵı referendum nátiyjelerine kóre Otton I nıń grek taxtına miyrasxorı, grek Glyuksburglar dinastiyasınıń tiykarshısı.

## Biografiyası
Daniya patshası Kristian IX nıń ekinshi balası. Tuwılǵan waqtındaǵı atı Daniya shahzadası Kristian-Vilgelm-Ferdinand-Adolf-Georg Shlesvig-Golshteyn-Zonderburg-Glyuksburg. 1863-jıl 30-martda 17 jasında Greciya taxtına saylanǵan hám 241 202 dawıstan tek 6 dawıs toplaǵan hám de 18-orındı iyelegen}} (kóbirek dawıs alǵan basqa kandidatlar túrli sebeplerge kóre mámleketti basqarıwdan bas tartǵan).

Bolajaq Antanta mámleketlerine sezim-sezimlerge iye edi. Greciya korollıq shańaraǵı Britaniya hám Rossiya dinastiyaları menen jaqın baylanısda bolǵan: Georg I nıń ajapa-qarındasları Ullı Britaniya xanzadası Aleksandra, Eduard VII nıń zayıbı hám Georg V nıń anası, sonıń menen birge Rossiya imperatorı Mariya Fyodorovna, Aleksandr III nıń zayıbı hám Nikolay II nıń anası edi. Georgtıń ózi Aleksandr II nıń jiyeni Olga Konstantinovna menen turmıs qurǵan. Korollıq shańaraǵınıń bes balası hám eki qızı bar edi. Patshanıń ush perzenti -Aleksandra, Nikolay hám Mariya da Romanovlar úyi wákilleri menen turmıs qurǵan. Nekeler Greciya hám Rossiya arasındaǵı diplomatik qatnaslardı bekkemledi, eki húkimran úydi jaqınlastirdi, patsha sarayında rusofil partiyasın kúsheytirdi.

1896-jılda Georg I húkimranlıǵı dáwirinde Greciya Afina qalasında ótken zamanagóy I Olimpiada oyınlarına miymanlıq etdi. Usınıń menen birge, ol bul oyınlardı ózi ashtı.

1867-jıl 4-maydan Rossiya armiyasınıń Neva polkinıń baslıǵı bolǵan.

Patsha Georg I 1913-jıl 18-martda Salonikada anarxist Aleksandros Shinas tárepinen Turkiyaǵa qarsı áskeriy háreketler waqtında óltirilgen (tergew waqtında Shinas óz janına qas etken hám qaslıq buyırtpashıları belgisiz bolıp qalǵan). 25-mart kúni onıń óligi Afinaǵa alıp ketildi, ol jerda patsha 3 aprel kúni soborda biykarlaw etildi; 50 dana arxierey sıyınıw etdi. Grek patshalarınıń burınǵı qala sırtındaǵı sarayında hám Tata patsha shańaraǵı aǵzaları jerlengen orında jerlengen.

Georgnıń uzaq hám tabıslı húkimranlıǵı 60 jıldan artıq waqıt dawamında Greciyanı táqip etken keyingi patshalıqlar, turaqlı urıslar hám tónkeriwlerdıń biyqararlıǵı dáwirine tuwrı keldi.

## Derekler
Aral tábiyiy geografiyalıq okrugi

Aralboyı tábiyiy-geografiyalıq okruginiń qáliplesiwi teńiz suwınıń qurıwı hám jańa rayonlardıń maydanınıń teńiz ultanları esabınan keńeyiwi tikkeley baylanıslı. Aral tolıp tasıp turǵan waqıtları 66,1 mıń kv. km. maydandı iyelep onıń tek jartısı hákimshilik jaqtan Qaraqalpaqstan Respublikasınıń quramına kiretuǵın edi. Solay etip, tábiyiy-geografiyalıq okrug Aral jaǵalawın qosa
esaplaǵanda Qaraqalpaqstannıń 33,1 mıń kv.km maydanın iyelep jatatuǵın edi.
Házirgi waqıtta Aral teńiziniń biziń úlkemizge tiyisli túslik-batıs bóleginiń teń yarımı qurǵaqlıqqa aylanıp ketti. Teńiz suwı búgingi jaǵa rayonlardan
ayırım jerlerde 100—120 km hám onnanda kóbirek ishkerige kirip, 60-jıllardaǵı teńizde esapqa alınǵan 313 úlken hám kishi atawlardıń kópshiligi qosılıp derlik qurǵaqlıqqa aylandı. Al Vozrojdenie hám Lazarevo atawları bir-biri menen qosılıp qurǵaqlıqqa aylanıp ketiwine az qalıp tur. Aral teńiziniń duzlılıǵı joqarıladı. Eger 1960-jılı Aral teńiziniń duzlılıǵı 11—13 promille dep esaplansa házir ol 29—37 promillege barabar. Nátiyjede teńiz akvatoriyasındaǵı osimlik hám haywanat dúnyası pútkilley joq bolıp barmaqta. 
## Íqlımı
Jıllıq ortasha temperatura
-8,3—9°C bolsa iyuldıń ortasha temperaturası 25—26°C ǵa teń; jıllıq jawın-shashın muǵdarı 90—100 mm di quraydı. Vegetaciyalıq dáwirdegi nátiyjeli
temperaturalardıń muǵdarı 3600°C ǵa barabar.
## Aymaǵı
Teńiz suwınań qurǵaqlıqqa aylanǵan territoriyalarda topıraq payda bolıw processi dawam etpekte hám
házir baslı topıraǵına jeńil mexanikalıq dúziliske iye duzlı topıraqlar jatadı. Al Aral jaǵalawına kiretuǵın territoriyalarda kebirlikler, shólge beyimlesken qumlı topıraqlar tarqalǵan. Bular alliviyal shógindi jatqızıqlar menen birlikte
keleshekte awıl xojalıǵı ushın bahalı jer resursları bolıp qalıwı tiyis. Aymaqtıń átirapın qorshaǵan shólistanlı territoriyalarǵa uqsap samal eroziyasın tez-tez bastan ótkerip shólge xarakterli qum tóbeshiklerin payda etpekte. Ósimliginiń
baslı túrlerine golofit xarakterli, al jaǵa rayonlarında qamıs, qarabaraq, jeken hám urıq ósimlikleri ósedi. 
## Flora hám faunası
Rayon haywanat dúnyasınıń túrlerine jarlı. Vegataciyalıq dáwirdegi ayazsız dáwir 215 kúnge sozılıp, mal sharwashılıǵı ushın ot-shóplik eginler, ovosh hám ǵálle eginlerin ósiriw ushın múmkinshiliklerge iye.
Keleshekte Moynaq rayonınıń Aral jaǵalawına kiretuǵın aymaqlarda suwǵarma diyqanshılıqtı rawajlandırıw ushın 250 mıń gektarday jer resursları
bar. Bul keleshekte mal sharwashılıǵı tarawların rawajlandırıw ushın real shárayatlar dúziw tiyis.
## Paydalı qazılmaları
Teńizdiń qurǵaqlıqqa aylanǵan ultanları, sonday-aq jaǵa rayonlar tábiyiy janıwshı gazge, tas kómirge, neftke hám siyrek ushıraytuǵın suyıq elementlerdiń (brom cirkoniy, ceziy) qorlarına bay.

## Derekler

* Saypov A., Ataniyazova Q., Esenova I., Dawletbaev A. Qaraqalpaqstan tábiyiy geografiyası páni oqıtıwshılar ushın metodikalıq qollanba. -Nókis, 2022.
Glyuksburglar

**Glyuksburglar** (, , ) — bir neshe Evropa mámleketlerinde monarxlar dinastiyası. Oldenburg dinastiyasınıń bólimi.

Tolıq atı — Shlezvig-Golshteyn-Zonderburg-Glyuksburg ().

1816-jıl 25-martda Fridrix Vilgelm atasınıń ornın Shlezvig-Golshteyn-Zonderburg-Bek gersogı retinde iyeledi. 1825-jıl 6-iyulda ol Glyuksburg gersogı boldı, bul onıń ataǵın ózgertiwge alıp keldi, keyinirek ol dinastiya bólimi atına aylandı.
Konstantin I (Greciya patshası)

**Konstantin I** (; 1868-jıl 2-avgust, Afina — 1923-jıl 11-yanvar, Palermo, Italiya) — 1913-1917 hám 1920-1922-jıllarda ellinlar patshası, grek taxtındaǵı Glyuksburglar dinastiyasınan ekinshi patsha, Greciyada tuwılǵan birinshi Glyuksburg.

## Biografiyası
Konstantin grek patshası Georg I hám Olga Konstantinovnanıń úlken balası, orıs imperatori Nikolay I dıń aqlıǵı edi. Ákesi boyınsha ol orıs imperatorı Nikolay II hám Britaniya patshası Georg V nıń jiyenı edi. Konstantin - Greciyada tuwılǵan Glyuksburglar dinastiyasınan birinshi patsha. Ol Germaniyada oqıǵan hám Prussiya armiyasında xızmet etken.

Konstantin 1897-jılda Greciya tárepinen jeńiliwge dus kelgen Turkiya menen birinshi urısda, keyininen eki utqan urısında grek áskerlerine komandirlik etdi: túrklerge qarsı Birinshi Balkan urısı (1912-1913) hám bolgarlarǵa qarsı Ekinshi Balkan urısı (1913). Ol 1913-jıl 18-martda Salonikidaǵi kóshede anarxist tárepinen óltirilgen atasınıń ornın iyeledi.

1913-jıl 3-aprelden baslap patsha Konstantin Rossiya armiyasınıń Neva 1-polkınıń baslıǵı boldı.

Konstantin Germaniyaǵa muńlas bolıp, Greciyanıń Birinshi jáhán urısında (1914-1918) Antanta tárepinde qatnasıwına qarsı shıqtı. Bas ministr Elefterios Venizelos menen bolǵan qarawlardıń bul parıqlanıwı hám keyinirek onıń lawazımınan bosatılıwı Milliy bóliniwge ap keldı.

1889-jılda Afinada Konstantin Germaniya kayzerı Vilgelm II nıń qarındası Sofiyaǵa úylendi. Ekewi de Rossiya imperatori Pavel I nıń aqlıqları.

Balası qaytıs bolǵannan keyin, referendum juwmaqları boyınsha 1920-jıl 6-dekabrde taǵı taxtǵa qayttı. Ekinshi grek-turk urısında grek áskerlerine komandirlik etken, biraq grekler Mustafo Kemal áskerleri tárepinen jeńiliwge dus kelgen hám Kishi Aziyadan quwıp shıǵarılǵan. Urısda jeńiliw jańa krizistı keltirip shıǵardı, sol sebepli Konstantin I taǵı 1922-jıldıń gúzınde taxttan ketiwge májbúr boldı, bul sapar úlken balası Georg II paydasına.

Konstantin Italiyaǵa ketti. Ol jerde júdá qısqa waqıt jasap, 1923-jıl 11-yanvarda Palermoda opat etdi.
2-Ferma

**2-ferma** () — Qazaqstannıń Pavlodar wálayatı May rayonındaǵı awıl.Malaysarin awıl okrugı quramına kiredi. KATO kodı - 555651300 .

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 97 adam (50 er adam hám 47 hayal) edi. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda 71 adam (31 er adam hám 40 hayal) jasaǵan .

## Derekler
3-Ferma

**3-ferma** () — Qazaqstannıń Pavlodar wálayatı May rayonındaǵı awıl. Kentubek APJ quramına kiredi. KATO kodı - 555639400 .

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 126 adam (71 er adam hám 55 hayal) edi. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda 22 adam (14 er adam hám 8 hayal) jasaǵan .

## Derekler
Bhainsana

**Bhainsana** — Hindistannıń Madhya Pradesh shtatınıń Bhopal rayonındaǵı awıl. Ol Berasiada jaylasqan.

## Demografiyası
Hindistannıń 2011-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, 91 úy xojalıǵı bar. Nátiyjeli sawatlılıq dárejesi (yaǵnıy, 6 hám onnan kishi jastaǵı balalardı esapqa almaǵanda xalıqtıń sawatlılıq dárejesi) 44.28% ti quraydı.

## Derekler
Nurımtúbek buyırtpası

Qaraqalpaqstannıń arqa zonasında 1971-jılı Quwanısh jarma kanalınıń orta bóliminde shólkemlestirilgen. Ulıwma iyelep jatqan maydanı 29000 gektar. Bul jerde qorıqqa alınǵan ósimliklerden torańǵıl, jiyde, jantaq, boyan, haywanlardan jabayı shoshqa, porsıq qırǵawıl, shaǵal, qamıs pıshıǵı, Ámiwdárya qırǵawılı ushıraydı.

Keyingi jıllarda úlkemizdiń tábiyatın qorǵaw, onıń qoraların tiklew ulıwma xalıqqa áhmiyetke iye boldı. Usıǵan baylanıslı úlkemizdi kógallandırıw, ónimdar mádeniy topıraqtı duz hám qum basıwdan qorǵaw boyınsha úlken jumıslar islenip atır. Usı maqsette jıl sayın birneshe mıń gektar maydanǵa aǵash otırǵızıw, Araldıń suwdan bosaǵan ultanına seksewil egiw máselesi keńnen jolǵa qoyılıp atır. Usı maqsette jeke puqaralar, sonday-aq toǵay xojalıǵı xızmetkerleri úlkemizdi kógallandırıw máselesine belsendi qatnaspaqta.

## Derek
* Saypov A., Ataniyazova Q., Esenova I., Dawletbaev A. Qaraqalpaqstan tábiyiy geografiyası páni oqıtıwshılar ushın metodikalıq qollanba. -Nókis, 2022.
Ámiwdárya deltalıq buyırtpası

**Ámiwdárya deltalıq buyırtpası (zakaznigi)** — 1974-jılı shólkemlestirilgen, buyırtpashı ushın bólingen maydan 60000 gektardı quraydı, bul jerde suwda jasaytuǵın hám bahalı balıqlardıń túrleri (súwen, lapatonos órishitiledi hám qorǵaladı. Bul buyırtpanıń dúziliwi Ámiwdárya alabında sanı hám túri jaǵınan kemeyip baratırǵan ósimlik hám haywanat túrlerin saqlap qalıwǵa hám olardıń jasaw shárayatın jaqsılawǵa imkaniyat jasamaqta.

## Derekler
* Saypov A., Ataniyazova Q., Esenova I., Dawletbaev A. Qaraqalpaqstan tábiyiy geografiyası páni oqıtıwshılar ushın metodikalıq qollanba. -Nókis, 2022.
Asakeawdan shuqırlıǵı

**Asakeawdan shuqırlıǵı** — ol Sarıqamıs kóliniń arqasında jaylasıp, tap sol kóldiń dawamına usaydı. Shuqırlıq keń kólemdi iyelep, ultanı oylı-dóńli shorlıqlar. Ultanınıń teńiz qáddinen ortasha biyikligi 40-50 metr. Ústirt gazı usı jerden ótetuǵın Buxara — Ural, Orta Aziya — Ural gaz magistralına qosıladı (házir bul gaz qubırı Uralǵa gaz bermeydi).

## Derekler
* Saypov A., Ataniyazova Q., Esenova I., Dawletbaev A. Qaraqalpaqstan tábiyiy geografiyası páni oqıtıwshılar ushın metodikalıq qollanba. -Nókis, 2022.
Shaqpaqtı shuqırlıǵı

**Shaqpaqtı shuqırlıǵı** - uzınlıǵı 6 kilometr, eni 3 kilometrdey, janbawırları tik bolıp, ultanınıń qáddi teńiz qáddinen biyik. Shuqırlıqta qum tóbeshikleri menen kebirlikler kóp. Usı jerde Shaqpaqtı gaz káni islep turıptı.

## Derek
* Saypov A., Ataniyazova Q., Esenova I., Dawletbaev A. Qaraqalpaqstan tábiyiy geografiyası páni oqıtıwshılar ushın metodikalıq qollanba. -Nókis, 2022.
Qusxanataw (taw)

**Qusxanataw** — Shımbay qalasınıń batısında Bozataw rayonında jaylasqan. Uzınlıǵı 20 km ge, eni 7 km ge shamalas. Bul taw eki bólekten ibarat. Qusxanatawdıń túslik hám batıs janbawırları tik bolıp, onı qurawshı taw jınısları qatlam-qatlam bolıp ashıq jaylasqanlıǵın kóremiz. Usı tik jarlıqlar tereń saylar menen tilkimlengen, geyde bazıbir jerlerinde úńgirler de ushırasadı. Onıń eń úlkenin xalıq **«dáwdiń uyası»** dep ataydı. Al, ol negizinde jawın, qar suwlarınıń bos jınıslardı juwıp, unıratıwı nátiyjesinde payda bolǵan. Onıń uzınlıǵı 8-10 metrdey, eni 1,5-2 metr, al biyikligi 4-5 metr keledi. Tawdıń túslik tárepinde, ásirese, «Dáwdiń uyası» dep atalǵan úńgir jaylasqan bóliminde «taw» dizbeginen bóleklenip ayırılıp turǵan, hár qıylı kólemge hám biyiklikke iye, tap diyqannıń gúzde shashlap, úygen júweri qırmanların eske túsiretuǵın konus tárizli tas tóbesheler júdá kóp. Xalıq onı «tasqırman» dep atasadı. Haqıyqatında, ol átirapındaǵı bos jınıslardı samallardıń ushırıp alıp ketiwi menen jawın-qar suwınıń juwıwı tásirinde házirgi kórinisine kelgen. Relyeftiń bunday kórinisi basqa tawlarda gezlespeydi. Tawdıń biyikligi qorshaǵan átiraptan 70 metrdey, al teńiz qáddinen 138 m. biyiklikke iye.

## Derek
Saypov A., Ataniyazova Q., Esenova I., Dawletbaev A. Qaraqalpaqstan tábiyiy geografiyası páni oqıtıwshılar ushın metodikalıq qollanba. -Nókis, 2022.
Andrey Greciyalı

**Andrey Greciyalıq hám Daniyalıq** (; ; 1882-jıl 2-dekabr, Afina, Greciya — 1944-jıl 3-dekabr, Monte-Karlo, Monako) — Greciya patshası Georg I hám Olga Konstantinovnanıń tórtinshi balası, Daniya patshası Kristian IX nıń aqlıǵı; áskeriy ǵayratker; Alisa Battenberg menen nekeden tórt qız hám bir ul bala kórgen. Balası Filipp 1947-jılda bolajaq xanzada Elizaveta II menen turmıs qurǵan.
Aleksandr I (Greciya patshası)

**Aleksandr I** (; 1893-jıl 1-avgust, Afina — 1920-jıl 25-oktyabr, sol jerde) — 1917-1920 jıllarda Glyuksburglar dinastiyasınan bolǵan grekler patshası. Ol patsha Konstantin I hám Sofiya Gogencollernıń balası.

## Biografiyası
1917-jıl iyun ayında ákesi awqamlar basımı astında taxttan ketiwge májbúrliginden, Aleksandr patsha boldı. Konstantin I, kayzer Vilgelm II nıń kúyewi, germanofil poziciyasın iyelegen edi hám úlken balası Georg menen birge Greciyadan ketip, ekinshi balası Aleksandrdı taxtta qaldırǵan. Jańa patsha haqıyqıy húkimetke iye emes edi, sebebi siyasat penen bas ministr Elefterios Venizelos shuǵıllanatuǵın edi. Aleksandr áskeriy háreketler orınlarına sayaxat etip, áskerlerdiń jawınger ruwxın saqlap qalǵan.

1919-jıl noyabr ayında patsha polkovnik Petros Manosnıń qızı Aspasiya Manos (1896-1972) penen jasırın turmıs qurdı. Bul úlken jánjelge sebep boldı, aqırında Aspasiya Afinaǵa kelip ol jerda olardıń nekesi rásmiy tán alındı. 1921-jılda, Aleksandr qaytıs bolǵanınan keyin, Aspasiya Serbiya patshası Pyotr II niń bolajaq hayalı Aleksandra (1921-1993) qızın dúnyaǵa keltirdi.

1920-jılda Sevr tınıshlıq shártnaması qol qoyılǵannan keyin Greciya Turkiya aymaǵınıń úlken bólegin aldı. Aleksandr keńeygen Greciyanıń patshası boldı.
Georg II (Greciya patshası)

**Georg II** (, 1890-jıl 19-iyul, Afina — 1947-jıl 1-aprel, Afina) — 1922-1924 hám 1935-1947 jıllarda Glyuksburglar dinastiyasınan bolǵan ellinlar patshası, patsha Konstantin I nıń balası, grek feldmarshalı (1939).

## Balalıǵı hám jaslıǵı
Georg 1890-jıl 19-iyulda Afina rayonındaǵı Tatoy Korollıq villasında tuwılǵan hám Konstantin I jáne onıń zayıbı Sofiya Prussiyalınıń úlken balası bolǵan. Ol bes vizantiya imperatorlıq dinastiyasıınıń (Monomaxlar, Komninlar, Laskarislar, Perishteler hám Paleologlar) áwladı edi. Georg 18-jasında Prussiya gvardiyasiǵa áskeriy xızmetke kirdi, Birinshi Balkan urısında 1-grek armiyası quramında urısta qatnastı. 1913-jılda onıń babası Georg I óltirilgende, Georg grek tajinıń miyrasxorı hám Sparta gercogı boldı.

Birinshi jáhán urısı waqtında Konstantin I taxttan aǵdarılǵannan keyin, taxt miyrasxorı shahzada Georg 1917-jılda atasınıń artınan quwǵınǵa dus keldi jáne onıń úkesi Aleksandr bas ministr Elefterios Venizelos tárepinen marionet-hukmdar retinde ornatildi. Biraq, 1920-jılda Aleksandr opat etdi hám Konstantin taǵı taxtǵa otırdı.

1921-jıl 27-fevral kúni Buxarestte Georg Rumıniya patshası Ferdinand I hám Edinburg xanzadası Mariya (1935-jıl 6-iyulda ajrasqan) qızı Elizaveta menen turmıs qurdi.

## Derekler
Jumırtaw

**Jumırtaw** — meridian baǵıtta, Ámiwdáryanıń sol jaǵasında jaylasqan. Ol geologiyalıq dúzilisiniń uqsaslıǵı hám jer astındaǵı fundamentiniń bir tutaslıǵı boyınsha Sultan Wáyis tawınıń ajıralmas bir bólegi. Olar bir-birinen Ámiwdáryanıń házirgi ańǵarı boyınsha ajıraladı. Jumırtawdıń eń bálent tóbesi átirapındaǵı Ámiwdárya deltası jer betinen 70 metr joqarıda jaylasqan.

Jumırtaw geomorfologiyalıq kóz-qarastan kishigirim kólemdegi qaldıq taw bolıp esaplanadı. Ol keńlik boyınsha 1 km, ge, al meridian baǵıtta 3 km. ge sozılǵan. Teńiz betinen biyikligi 150-170 m, ústi kútá juqa delyuvial shógindileri menen jabılǵan. Janbawırlarda samallar alıp kelgen shógindilerden quralǵan qum dizbekleri bar.

## Derek
* Saypov A., Ataniyazova Q., Esenova I., Dawletbaev A. Qaraqalpaqstan tábiyiy geografiyası páni oqıtıwshılar ushın metodikalıq qollanba. -Nókis, 2022.
Qubataw

**Qubataw** — Ámiwdáryanıń sol jaǵasında Tashawız qalasınan 50 km arqa tárepte jaylasqan. Ol iyelegen maydanı boyınsha ádewir kishi bolıp, salıstırmalı biyikligi 70-80 metr átirapında.

Qubatawdıń túslik janbawırınıń tikligi 70-80 gradusqa jetedi. Arqa janbawırı tik. Qubataw bir neshe saylar menen tilkimlengenlikten, onıń jer betiniń kórinisi uzaqtan tolqın tárizli, tegis emes bolıp kórinedi. Onıń kópshilik jerlerinde (tawdıń eteginde) allyuvial tegisliklerden samaldıń tásirinde alıp kelingen shógindiler qumlardı payda etken.

Qubataw geografiyalıq keńlik baǵıtındaǵı Sultan Wáyis tawınıń batıs tárepindegi dawamı.

## Derekler

* Saypov A., Ataniyazova Q., Esenova I., Dawletbaev A. Qaraqalpaqstan tábiyiy geografiyası páni oqıtıwshılar ushın metodikalıq qollanba. -Nókis, 2022.
Dinastiya

**Dinastiya** ( den — húkimet, húkimranlıq) — bir neshe izbe-iz húkimranlıq etken shaxslar payda bolǵan násil, úy, bir qatar húkimranlıq etetuǵın, ulıwma bir úyden húkimranlıq etetuǵın shaxslar, bir ájdaddan, monarxiya mámleketlerinde birdey náslden bolǵan monarxlar izbe-izligi, miyrasxorlıq huqıqı menen taxtta bir-birin almastırǵan shańaraqlar, mısalı, Rossiyadaǵı Romanovlar, Avstriya-Vengriyadaǵı Gabsburglar, Franciyadaǵı Valua hám Burbonlar. 

Dinastiyalar ádetde ájdad yamasa tiykarlawshi (Ryurikovichler, Shıńǵizidler, Yagellonlar) yamasa belgili wákil (Karolinglar) atı menen ataladı. Metafora mániste, birdey naslden kelip shıqqan, ata-analarınıń jumısların dawam ettiretuǵın, olardıń ızınen baratuǵın bir qatar adamlar.

## Házirgi húkimran dinastiyalar
*  Alauitler — Marokko
*  Alievler (de-fakto) — Ázerbayjan
*   Al-Nahayan — Abu-Dabu Ámirligı hám Birlesken Arab Ámirlikleri
*  Al Sabah — Kuveyt
*  Al Said — Oman
*  Al Tani — Qatar
*  Al Xalifa — Baxreyn
*  Bernadotlar — Shveciya
*  Bolkiax — Bruney
*  Vangchuk — Butan
*  Vindzorlar (Vettinlar) — Ullı Britaniya
*   Glyuksburglar (Oldenburglar) — Norvegiya, Daniya 
*  Grimaldi — Monako
*  Dlamini — Esvatini
*  Ispaniya Burbonları (Robertinler) — Ispaniya
*  Kimler (de-fakto) — KXDR
*  Lixtenshteynler — Lixtenshteyn
*  Norodom — Kambodja
*  Oran (Nassau) — Niderlandiya
*  Parm Burbonları (Robertinler) — Lyuksemburg
*  Saksen-Koburg-Gotlar (Vettinlar) — Belgiya
*  Sauditler — Saudiya Arabiya
*  Siioso — Lesoto
*  Sumeragi — Yaponiya
*  Tupou — Tonga
*  Xashimitler — Iordaniya
*  Chakri — Tailand
Romanovlar

**Romanovlar** () — XVI ásir aqırınan berli usı famılıyaǵa iye bolǵan orıs boyarları náslı. 1613-jıldan orıs patshalarınıń, 1721-jıldan bosa Rossiya imperatorlarınıń dinastiyası.
Romanovlar áwladınıń pútkil Rossiya taxtındaǵı tuwrıdan-tuwrı shaqabı imperatrica Elizaveta Petrovnanıń óliminen keyin 1762-jılı 5-yanvarda kesilip qaldı. Onıń wásiyatına muwapıq, imperator ataǵı hám rus taxtı onıń jiyeni - malika Anna Petrovnanıń balası hám Gersog Karl-Fridrix Golshteyn-Gottorpskiy dinastiyalıq shártnama Imperatorlıq Romanovlar shańaraǵınıń aǵzası dep tán alǵan Pyotr III atın qabıl etken Karl Pyotr Ulrix Golshteyn-Gottorpskiyge miyras bolıp qaldı.
Zweifelscheid

**Zweifelscheid** — Germaniyanıń Rheinland-Pfalz shtatında jaylasqan kommuna bolıp tabıladı. Bul kommuna Bitburg-Prüm rayonı quramına kiredi.

## Xalqı
Xalqı 370 adam.

### Keste kórinisinde

## Geografiyası
Jer maydanı — 1.81&nbsp;km2. Teńiz qáddinen  m biyiklikte jaylasqan.

## Derekler
Med Cezir (Ceza albomı)

**Med Cezir** *(qaraqalpaqsha aytılıwı: Med Djezir)*, Cezanıń 2002-jılı 24-iyunda "Hammer Müzik" studiyasında shıǵarǵan birinshi studiyalıq albomı. Ceza ózi menen birge islesken Dr. Fuchstıń áskeriy xızmetin ótew ushın ketikeni menen birgelikte, burınnan oyında bar bolǵan jeke albom shıǵarıw rejelerin tezlestirip, albomdı jazıp alıw ushın Kuvvetmira hám Digitalmix studiyalarında islep baslaydı. 2002-jılda shıqqan replerinen soń kóp ótpey shıqtı, ishinde 13 trek bolǵan albomnıń prodyusserligin Sagopa Kajmer isledi. Albomnıń ishinde Sirhot, DJ Funky C hám **Rokanıń** da úlesi bar. Med Cezir trekine klip te túsirildi. Albom, shama menen, 70.000 átirapında satılǵan.

## Trekler dizimi

## Derek
Danderi

**Danderi** — Hindistannıń Madhya Pradesh shtatınıń Bhopal rayonındaǵı awıl. Ol Berasiada jaylasqan.

## Demografiyası
Hindistannıń 2011-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, 17 úy xojalıǵı bar. Nátiyjeli sawatlılıq dárejesi (yaǵnıy, 6 hám onnan kishi jastaǵı balalardı esapqa almaǵanda xalıqtıń sawatlılıq dárejesi) 41.56% ti quraydı.

## Derekler
Yatay Zeka

***Yatay Zeka*** — repper Cezanıń 9 jıldan soń, 2024-jıl 26-iyulda ED Müzik etiketi menen shıǵarǵan altınshı jeke albomı. Albomnıń prodyusseri Osmancello. Albomda Baneva, Şehinşah hám Lesakaremon sıyaqlı qosıqshılardıń da atları bar.

## Trekler dizimi

## Sırtqı derekler

* Spotifyda Yatay Zeka
Aleksandra Daniyalı

**Aleksandra Karolina Mariya Sharlotta Luiza Yuliya Daniyalı** (; 1844-jıl 1-dekabr, Sarı saray, Kopengagen, Daniya — 1925-jıl 20-noyabr, Sandrigem qorǵanı, Norfolk, Ullı Britaniya) — Daniya malikası. Ullı Britaniya hám Irlandiya patshası, Hindstan imperatorı Eduard VII nıń zayıbı.

## Derekler
Mariya Fyodorovna (Aleksandr III nıń hayalı)

**Mariya Fyodorovna (Feodorovna)** (tuwılǵan waqtındaǵı **Mariya Sofiya Frederika Dagmar (Dagmara)** ; 1847-jıl 26-noyabr, Kopengagen, Daniya — 1928-jıl 13-oktyabr, Daniya) — Rossiya imperatrixası, Aleksandr III nıń zayıbı (1866-jıl 28-oktyabrdan baslap), imperator Nikolay II nıń anası.

Glyuksburg shahzadası, keyin Daniya patshası Kristian IX niń qızı. Onıń tuwısqan ajapası Aleksandra Daniyalı, Ullı Britaniya patshası Eduard VII niń zayıbı, olardıń balası Georg V Nikolay II menen portret tárizli uqsaslıqqa iye edi.

## Biografiyası
### Erte jılları

Shahzada Dagmara 1847-jıl 26-noyabrde Kopengagenniń Sarı sarayında, Amalienborg patsha saray kompleksi janında tuwılǵan. Ol nemec shahzadası Kristian Shlezvig-Golshteyn-Zonderburg-Glyuksburg (1818-1906) hám Gessen-Kassel malikası Luiza (1817-1898) lardıń tórtinshi perzenti hám ekinshi qızı edi. Ákesi tárepinen malika Glyuksburg gercogı Fridrix Vilgelm hám Luiza Karolina Gessen-Kasselskiydiń aqlıǵı, anası tárepinen Vilgelm Gessen-Kasselskiy hám Luiza Sharlotta Daniyanıń aqlıǵı edi. Malikanıń ata-anası Daniya patshası Frederik V hám Ullı Britaniya patshası Georg II niń aqlıqları edi. Jańa tuwılǵan Mariya Sofiya Fredrika Dagmara óz atların Daniyanıń jesir malikası Mariya Sofiya Fredrika Gessen-Kasselskaya hám orta ásir Daniya malikası Dagmara Bogemskaya húrmetine qoyǵan. Daniyada ol Dagmara malikası sıpatında tanılǵan, shańaraǵında onı bir ómir Minni dep ataǵan.
Nikolay I

**Nikolay I Pavlovich** (; 1796-jıl 6-iyul, Gatchina sarayı, Rossiya imperiyası — 1855-jıl 2-mart, Sankt-Peterburg, Rossiya imperiyası) — 1825-jıl 1-dekabrden 1855-jıl 2-martǵa shekem Rossiya imperatorı, Polsha patshası hám Finlandiya ullı patshası. Pavel I hám Mariya Fyodorovnanıń ushinshi ulı, imperator Aleksandr I nıń tuwısqan ajaǵası, Aleksandr II nıń àkesı. Ekaterina II hám Pyotr III nıń aqlıǵı.
Yerli Plaka

**Yerli Plaka -** repper Cezanıń 2006-jılı EMI studiyasında shıǵarǵan úshinshi jeke albomı. Albomda 17 trek bar. Albomda AQShtan Tech N9ne, Germaniyadan Samy Deluxe, Afrob, Eko Fresh hám Killa Hakanlar menen birgelikte, Túrkiyadan da Ayben, Sahtiyan, Yener Çevik, Alaturka Mavzer, Mihenk Taşı hám Sezen Aksu miyman retinde orın aldı. Albomdaǵı "Yerli Plaka", "Fark Var", "Sen Oyna Dilber (Remix)" hám "Ne Benim" treklerine klip túsirildi.

2008-jıldıń aqırǵı aylarında baslaǵan Adanalı serialınıń muzıkası da Cezanıń usı albomındaǵı hár túrli treklerden quraldı. "Maskeli Beşler Irak"ta da bir treki paydalanılǵan.

## Trekler dizimi

# "Kemerini Bağla" - 03:32
# "Yerli Plaka" - 04:15
# "Gelsin Hayat Bildiği Gibi" (feat. Sezen Aksu) - 04:56
# "Şaşkın Oğlan" (feat. Ayben) - 04:02
# "Sen Oyna Dilber (Remix)" - 03:10
# "Dark Places" (feat. Tech N9ne) - 04:55
# "Orient Jazz" (feat. Samy Deluxe, Afrob & Sahtiyan) - 04:49
# "Efkar Perdesi" - 04:15
# "Hadi Bize Bağlan" (feat. Eko Fresh, Killa Hakan & Summer Cem) - 04:45
# "Fark Var" - 04:15
# "Gece Gündüz Karışmaz" - 04:58
# "Pusulam Yok" (feat. Alaturka Mavzer, Mihenk Taşı & Emre) - 05:35
# "Önce Kendine Bak" - 04:52
# "Gene Elde Mendil" (feat. Sahtiyan & Yener) - 06:16
# "Acı Biber" - 03:50
# "Hiza ve Nizam Yok" - 04:31
# "Ne Benim" - 03:39
Olga Konstantinovna

**Olga Konstantinovna** (; 1851-jıl 3-sentyabr, Pavlovsk — 1926-jıl 19-iyun, Rim) — ekinshi grek patshası Georg I nıń hayalı, 1920-jıl noyabr-dekabr aylarında Greciya regentı.
Margrete II

**Margrete II** (tolıq atı **Margarita Aleksandrina Tourxildyur Ingrid**, ; 1940-jıl 16-aprel, Kopengagen, Daniya) — Daniya patshası Frederik IX hám Ingridnıń úlken qızı, 1972-jıl 14-yanvardan 2024-jıl 14-yanvarǵa shekem, ákesi patsha Frederik IX qaytıs bolǵanınan keyin, Glyuksburglar dinastiyasınan Daniya xanzadası. Daniya patshası Frederik X nıń anası, Daniya xanzadası Mariyanıń qaynenesı hám Daniya taxt miyrasxorı shahzada Kristiannıń apası. Greciyanıń burınǵı xanzada-konsorti Anna-Mariyanıń ajapası.

Margrete II Evropanıń tiri monarxlari arasında eń uzaq húkimranlıq qilǵan monarx bolıp tabıladı. 2022-jılda ol húkimranlıqtıń eliw jıllıǵın bayramladı hám tórtinshi atalas ajapası Britaniya xanzadası Elizaveta II opatınan keyin Evropanıń eń uzaq húkimranlıq etken húkimdar hám dúnyadaǵı eń uzaq húkimranlıq etken áyelge aylandı. Ulıwma alǵanda, Margrete házirgi húkimran monarxlar arasında húkimranlıq qılıw múddeti boyınsha Bruney sultanı Hasanal Bolkiaxdan keyin ekinshi orındı iyelegen. 2023-jıl 31-dekabrdegi jańa jıl shaqırıǵında taxtǵa otırǵanınıń 52 jıllıǵı qatnası menen taxtdan waz keshiw sheshimi haqqında xabar berdi.

Xanzadanıń atlarınan biri Tourhildyur islandsha bolıp, Islandiyanıń ayriqsha "Þ" hárıbin óz ishine aladı, sebebi ol tuwılǵan waqıtta Islandiya Daniya patshalıǵı quramına kirgen, 1944-jıl 17-iyunǵa shekem.

## Derekler
Pavel I (Greciya patshası)

**Pavel I** (; 1901-jıl 14-dekabr, Afina — 1964-jıl 6-mart, Afina) — 1947-1964 jıllarda Glyuksburglar dinastiyasınan Greciyanıń segizinshi patshası. 1947-jıl 30-dekabrde Rumıniyada monarxiya biykar etilgeninen keyin, ol jekke húkimran pravoslav monarxı bolǵan.

## Biografiyası
Oldenburg dinastiyasınıń grek bólimi bolǵan Glyuksburglar dinastiyasınıń wákili. Jaslıǵında teńiz oficerlik tayarlıǵınan ótken.

1917-jıldan 1920-jılǵa shekem Pavel I ákesi, Greciya patshası Konstantin I menen emigraciyada jasaǵan. 1923-jıldan 1935-jılǵa shekem hám 1941-jıldan 1946-jılǵa shekem ájaǵası, Greciya patshası Georg II menen emigraciyada bolǵan. 1935-jılda miyrasxor shahzada dep daǵaza etildi.

Ekinshi jáhán urısı dáwirinde London hám Qahirada súrgindegi grek húkimeti quramına kirgen. Qohiradan grek xalqıǵa radio xabarlar jiberedi. 1946-jılda Gretsiyaǵa qayttı.

1947-jılda ájaǵası, patsja Georg II qaytıs bolǵannan keyin, Greciya patshası boldı. Bul Greciya kommunistleri hám monarxistler húkimeti arasındaǵı Greciya puqaralar urısı dáwiri edi. Puqaralar urısı 1949-jıl 16-oktyabrde kommunistlerdıń jeńiliwi menen juwmaqlandi.

Siyasiy hám ekonomikalıq turaqlılıqqa qaramay, Greciyada respublikanshiliqqa sadıqlıq kúsheyip bardı hám patsha Pavel hám xanzada-konsort Frederika Gannoverlıq siyasatqa aralasqanı, tez-tez shetelge sayaxat etkeni hám Korollıq shańaraǵın jámiyet ushın júdá qımbat saqlanlıǵi ushın turaqlı túrde sın pikir etildi. Onıń húkimranlıǵı Ullı Britaniya menen Kipr kelspewshiligine dus keldi, ol sol waqıtqa shekem Greciyaǵa unamlı qatnasda bolǵan. Kipr 1960-jılda ǵárezsiz respublikaǵa aylandı.

1950-jıllardıń aqırına kelip, patshanıń den sawlıǵı sezilerli dárejede jamanlasdı. 1964-jılda as qazan saratanı sebepli ol operaciya etildi. Operaciyadan bir hápte ótkennen, 1964-jıl 6-martta Pavel I opat etdi.

## Balaları
Frederika Gannoverlıq menen nekeden Pavelnıń úsh perzentı tuwıldı:
* Sofiya, Ispaniya patshası Xuan Karlos I zayıpı
* Konstantin (1940-2023), 1964-1967 jıllarda Greciyanıń patshası, 1967-jıl 13-dekabrden emigraciyada.
* Irena (1942-jılda tuwıldı).
Konstantin II (Greciya patshası)

**Konstantin II** (; 1940-jıl 2-iyun, Afina — 2023-jıl 10-yanvar, Attika) — Glyuksburglar dinastiyasınan bolǵan Greciyanıń jetinshi hám aqırǵı patshası (1964-1974), patsha Pavel I jáne onıń zayıpı, Gannover xanzadası Frederikanıń balası. Aqırǵı húkimranlıq etken pravoslav monarxı. Daniya patshası Kristian IX nıń áwladı retinde Daniya shahzadası ataǵına iye bolǵan.

## Biografiyası
### Balalıǵı hám tálimi
Konstantin II 1940-jılı 2-iyunda Afinada tuwılǵan.

Anavrit aristokratik kolledji hám Afina universitetınıń yuridikalıq fakultetin tamamlaǵan. 1956-1958 jıllarda Greciyanıń áskeriy bilim orınlarında, 1958-1959 jıllarda AQSHda tálimdi dawam ettirdi.

## Derekler
Diyora Keldiyorova

**Diyora Baxtiyorovna Keldiyorova** (1998-jıl 13-iyul, Past Dargom rayonı, Samarqand wálayatı, Ózbekstan) - Ózbekstanlı dzyudoshı. 2024-jılı Franciyanıń Parij qalasında ótkerilgen jazǵı Olimpiada oyınlarında Dzyudo sport túrinde 52 kg salmaq kategoriyasında altın medal iyesi. 

## Jetiskenlikleri
Diyora Keldiyorova 2013-jılı Qıtaydıń Nankin qalasında ótkerilgen jaslar arasındaǵı Aziya oyınlarında 44 kg ǵa shekemgi salmaq kategoriyasında qola medalın qolǵa kirgizgen. 2016-2018 jıllarda dzyudo boyınsha jaslar arasındaǵı Aziya chempionatında qola medalı iyesi bolǵan.

2019-jıl BAÁ-niń Fujayra qalasında ótkerilgen dzyudo boyınsha Aziya chempionatında 52 kg ǵa shekemgi salmaq kategoriyasında turnir finalına deyin jetip kelgen. Finalda monǵoliyalı dzyudoshını jeńip, altın medaldı qolǵa kirgizgen. Sonday-aq, Italiyanıń Neapol qalasında ótkerilgen jazǵı Universiadada 52 kg salmaq kategoriyasında qola medalınıń iyesi bolǵan. Qıtaydıń Uxan qalasında ótkerilgen dúnyajúzilik áskeriy oyınlarda qola medalın alıwǵa eristi.

Diyora Keldiyorova 2021-jılı Túrkiyanıń Antaliya qalasında dzyudo boyınsha turnir finalında ispaniyalı Estrella Lopesti jeńdi hám altın medaldıń iyesi boldı.

Qırǵızstannıń Bishkek qalasında dzyudo boyınsha ótkerilgen Aziya chempionatında 52 kg ǵa shekemgi salmaq kategoriyasında finalda koreyalı dzyudoshı Park Da-Solǵa jeńilip, gúmis medalınıń iyesine aylandı. 2021-jılı iyulda Vengriyanıń Budapesht qalasında dzyudo boyınsha ótkerilgen Jáhán chempionatında Keldiyorova komandalıq chempionatta qola medalın qolǵa kirgizdi. Sonday-aq usı salmaq kategoriyasında qola ushın gúreste izrailli dzyudoshı Gefen Primoǵa 10:0 esabında jeńildi. Tokiodaǵı Jazǵı Olimpiada oyınlarında Keldiyorova birinshi raundta monǵoliyalı dzyudoshıdan jeńildi.

2023-jıl may ayında Qatar paytaxtında ótkerilgen Jáhán chempionatında 52 kg ǵa shekemgi salmaq kategoriyasında finalda yaponiyalı sportshı Uta Abege utılıp, gúmis medaldı alıwǵa eristi. 2024-jıl aprelde dzyudo boyınsha Aziya chempionatında Diyora Keldiyorova qola medalı ushın gúreste qubla koreyalı Yerin Jungdı jeńip, qola medalınıń iyesi boldı. 2024-jıl 20-may kúni Birlesken Arab Ámirliklerinde ótkerilgen olimpiada oyınları aldınan Jáhán chempionatında Diyora finalda italiyalı sportshı Odetta Giuffridaǵa utılıp, gúmis medalınıń iyesine aylandı.

## Derekler
Viktoriya Saksen-Koburg-Gotalı (Germaniya imperator hayalı)

**Viktoriya Adelaida Mariya Luiza Ullı Britaniyalı** (; 1840-jıl 21-noyabr, Vestminster, London — 1901-jıl 5-avgust, Fridrixsxof sarayı, Gessen) — Britaniya xanzadası, xanzada Viktoriyanıń birinshi qızı. Prussiya patshası hám Germaniya imperatorı Fridrix III nıń zayıpı. Kayzer Vilgelm II nıń anası.

## Dáslepki jılları
Viktoriya 1840-jıl 21-noyabrde tuwılǵan hám Ullı Britaniya xanzadası Viktoriya hám Albert Saksen-Koburg-Gotalınıń birinshi balası edi. 1841-jıl 9-noyabrde kishi ájaǵası (bolajaq Eduard VII) tuwılıwıdan aldın kishi Viktoriya taxt miyrasxorı bolǵan. 1841-jılda xanzada Viktoriya oǵan Ullı Britaniyanıń Korollıq xanzadası ataǵın berdi.

Malika tálimi ata-anası, atap aytqanda, oǵan siyasat hám filosofiyanı shaxsan uyretgen ákesi baslıqlıǵında ámelge asırıldı. Bes jasında Viktoriya anglichan tilinde oqıw hám jazıwdı biler edi, sonıń menen birge francuz tilin úyrengen.

On bir jaslı Viktoriya 1851-jılda bolajaq ómir joldası Prussiya shahzadası Fridrix menen ushrastı, ol xanzada Viktoriya hám shahzada Albertnıń usınısına qaray ata-anası menen Londonǵa birinshi Jáhán kórgezmesine keldi. Ol oǵan kórgezbe boylap ekskursiya etdi hám úlken tásirler qaldırdı. Fridrixning ata-anası Prussiya taxt shahzadası Vilgelm jáne onıń zayıpı Saksen-Veymar xanzadası Avgusta edi. Solay etip, Fridrix Prussiya taxtını miyras qılıp alıw gezeginde óz atasınan keyin ekinshi orındı iyeledi. Er-hayal 1855-jılda Balmoralda, Viktoriya 14 jasında hám Fridrix 21 jasında nekeden ótti.

Viktoriya hám Fridrixnıń nekesi 1857-jıl 19-mayda rásmiy daǵaza etildi. 17 jaslı Viktoriya 1858-jıl 250yanvarda Sent-Jeyms sarayında anasınıń talabına qaray turmısqa shıqtı. Neke dinastiyalı sebeplerge kóre baxıtlı hám qolay bolıp shıqtı. Xanzada qızınıń Prussiya shahzadası menen turmıs qurıwı Ullı Britaniya hám Germaniya arasındaǵı diplomatik baylanıslardı bekkemledı. Viktoriya jańa watanına xanzadanıń jaqın dosı Jeyn Spenser menen birge bardı, ol Viktoriyaǵa birinshi bir neshe hápte dawamında qızınıń turmısı haqqında xabar berıp turdi.