open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Johann Gutenberg

**Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg** (kóbirek **Johann Gutenberg** ismi menen belgili) (shama menen 1390-jillar — 3-Fevral' 1468), Nemis temir-ustasi hám oylap tabiwshisi bolǵan. Ol 1450-jillarda baspa boyinsha islegen miynetleri menen belgili, soniń ishinde ol topografiyani oylap tabiwi menen dańq arttirdi. 
Gutenberg Mainz qalasında, sawdager Friele Gensfleisch zur Ladenniń sem'yasinda tuwildi. Gutenbergtiń ákesi jasap turǵan jeriniń atina "zum Gutenberg" dep familiyasin ózgertti. 
Gutenberg baspa ushin metall sortin; siyalardi; (metal háriplerdi) júdá aniq teriw jolin; hám baspa mashinaniń jańa túrin oylap tapti. Ol baspa mashinasiniń pikirin vino islep shiǵariwshilardiń press mashinasinan aldi. Kóplegen adamlar Gutenbergti qozǵaliwshi teriw baspa isin oylap tapti dep oylaydi, lekin ol aldin Qitayda oylap tabilǵan edi; baspani kóriń.

Qozǵalmali baspadan aldin adamlar blokli baspadan paydalandi. Blokli baspada basip shiǵariwshi mashina bir bólek metal yamasa aǵashtan toliq bir bet basilip shiǵar edi. Qozǵalmali baspa mashinada, bólek háripler (A, B, C ...) metal yamasa aǵashtan islendi, hám olar hár qiyli sózlerde qayta qayta paydalaniliwi múmkin boldi. Birgelikte alip qaraǵanda, Gutenbergtiń oylap tabiwlari basip shiǵariwdi tezletti. Renessans Evropada informatsiya jariliwi júzege keldi — qisqa waqit ishinde adamlar kóplep jańa kitaplar basip shiǵardi.
Jańa kitaplardiń kóplep sanda basiliwina Gutenberg basip shiǵarǵan Bibliya — Gutenberg Bibliyasi — sebep boldi.Bul adamlar kóp sanda basip shiǵarǵan birinshi Bibliya edi; oniń basip shiǵariwin Gutenberg 1455-jildiń 23-Fevral'inda baslaǵan. Gutenberg isbilermenlikti bilmegenligi sebepli óziniń oylap tabiwinan kóp aqsha isley almadi. Oniń nizam menen problemalari bolip, mashinalarin oziniń sherigi Johann Fustqa aldirip qoydi. Sol waqittaǵi Arxiepiskop Gutenbergke ashindi, hám oǵan hár jili kiyimler, vino, hám aziq-awqatlar menen napaqa beriwge wáde berdi. Gutenberg 1468-jili Mainz, Germaniyada qaytis boldi. 
Óz waqtinda Gutenberg tabisqa erispedi, lekin oniń oylap tabiwi júdá áhmiyetli boldi. Qisqa waqit ishinde, jańaliqlar hám kitaplar Evropa boylap júdá tez tarqala basladi. Ilimpazlar bir biri menen jaqsi baylanisa aldi, hám nátiyjede ilim hám texnologiya tez rawajlana basladi. Kóplep adamlar oqiwdi úyrendi. 
Búgingi kúnde elege shekem Gutenberg Bibliyasinan 60 danasi saqlanip qalǵan. Olar qozǵalmali baspa mashinadan shiqqan eń eski kitaplar esaplanadi. 
*Gutenberg Galaktikasi* hám Gutenberg Proekti Gutenbergtiń ati menen ataladi. AQSHtaǵi Gutenberg, Ayova qalası oniń atina qoyilǵan.

## Derekler
Wolfgang Amadeus Mozart

**Volfgang Amadey Mozart** (27-Yanvar' 1756 - 5-Dekabr' 1791) Avtsriyali kompozitor hám pianist bolǵan. Kópshiliktiń pikirinshe ol barliq waqittiń eń zor kompozitorlariniń biri esaplanadi. Ol 1756-jili 27-Yanvar'da Zaltsburg qalasinda tuwilǵan. Ol qisqa ómiri dawaminda 600 den aslam muzıka shiǵarmalarin dóretti. Solardiń ishinde Don Jiovanni hám Siyqirli Sirnay operalari bar. Oniń birinshi miyneti tórt jasinda jazilǵan minuet (oyin) esaplanadi; aqirǵi miyneti juwmaqlanbaǵan Rekviem esaplanadi. Mozart kishkene waqtinan pianino shertip bilgen hám ol zor pianist, hám de ataqli kompozitor sipatinda dańq shiǵardi. Ol 1791-jili 5-Dekabr' saat túngi 1 lerde revmatik isitpadan qaytis boldi.
## Mozarttiń muzıkasi

Mozarttiń muzıkasi Gaydn muzıkasi siyaqli Klassikaliq stil'degi muzıkalardiń eń zori esaplanadi. Ol muzıka dóretip baslaǵan waqitta Barok periodi óz juwmaǵina jetip , muzıkaǵa bolǵan kóz qaras ózgerip atirǵan waqitlar edi. Muzikaniń formasi, balansi (teń salmaqliliq) hám elegantliliǵi kontrapunt stil'den jaqsiraq dep esaplandi. Mozart tap sol waqitta ataq shiǵarǵan pianino ushin muzıka jazǵan birinshi ataqli kompozitor boldi. Ol sol waqitta muzıkaniń barliq túrlerin: simfoniya, opera, solo kontsert, kamera ushin muzıka, atap aytqanda tarli kvartet hám tarli kvintetler, hám pianino ushin sonatalar dóretti. Ol kóplep diniy muzıkalar, soniń ishinde messalar, hám sonday-aq oyinlar, divertimenti hám serenadalar dóretti.
Mozart jas waqtinda simfoniyalar ádette qisqa, ápiwayi muzıka shiǵarmasi esaplanar edi. Mozart simfoniyani yarim saatqa sheken soziliwi múmkin bolǵan sheberlik penen islengen shiǵarmaǵa aylandirdi. Ásirese oniń aqirǵi úsh simfoniyasi eń zor (shedevr) shiǵarmalar esaplanadi. Oniń kontsertleri, ásirese pianino kontsertleri aldin jazilǵan muzıkalardan bir qansha aldinǵa rawajlanǵan edi. Mozart kóbinese baladay háreket etkeni menen, ol adam xarakterin jaqsi túsiner edi. Buni oniń operalarinda xarakterlerdi kórsetiw ushin kirgizgen elespesiz effektlerinen kórse boladi. 
Mozarttiń operalari oniń zor miynetleri esaplanadi. Ol adamlardiń xarakterlerin jaqsi túsindi hám olardi operalarda aship beretuǵin muzıkalar dóretti. Ásirese úsh operasinda: "Don Jiovanni", "Le Nozze di Figaro" (Figaroniń úyleniwi) jám "Cosi fan tutte" operalariniń hár qaysisinda bir neshe xarakterler jaǵdaydi óz kóz qarasinan aytip turǵanliǵin kóriwge boladi. 
Mozart pop muzıka janrinda da namalar dóretti. Solardiń ishinde "Eine keine Nachtmusik", "Pianino A Sonatasi"nan "Túrkshe Rondo"si, "K550 G minorinda 40-Simfoniya"si hám "Siyqirli nay (fleyta)" namalari házirgi kúnde júdá belgili.
Laozi

**Lao Tzi** (老子 Lǎozi, sonday-aq Lao Tsu dep jaziladi) eń ataqli Qitay filosoflariniń biri bolǵan, lekin oniń jalgiz adam ekenligi, yamasa Lao Tsi menen baylanisli pikirler bir neshe adamlarǵa tiyisliligi tastiyiqlanbaǵan. Usiniń nátiyjesinde, oniń tuwilǵan kúni aniq emes. Ol *[[Tao Te Ching]]* (道德經) kitabin jazǵan. Bul kitapta jaziliwinsha, Tao ("Jol") ózgermeydi hám ol haqiyqatliq esaplanadi. Oniń Taoizm aǵimi Qitayda úlken tásirge iye boldi. Lao Tzi Taoizmde (Daoizm) xaliqtiń Joqarǵi Xojayini dep ataladi. Qitaysha Lao Tzi ismi "Jasi úlken Xojayin" dep awdarmalanadi.
Paltoga

**Paltoga** Rossiyada jaylasqan qala esaplanıp, onıń xalqı shama menen 296 adamǵa teń (2006-jılǵı maǵlıwmat).
Thomas Edison

**Tomas Alva Edison** (11 Fevral, 1847 - 18 Oktabr, 1931) Amerikalı oylap tabıwshı bolǵan. Ol kóp zatlardı oylap tapqan. Kópshilik adamlar onı elektrik lampochka oylap tapqan dep oylaydı, biraq negizinde ol tek ǵana onı jaqsıraq etiwge, onı kóbirek janıp turıwına úlesin qostı. 
Edison patentleri sanı boyınsha rekord iyesi. Onıń patentleri sanı 1093. 
Tomas Alva Edison Milan, Ohayo qalasında tuwılǵan. Edison 7 jasında ata-anası menen Port Guron, Michiganǵa kóship ótti. Edison awırıwı sebepli oqıwdı kesh basladı. Úsh aydan keyin Edison oqıwdan shetletildi, sebebi ol sabaqta muǵallimine itibar beriwge qıynaldı. Onıń Kanadada muǵallim bolıp islegen anası Edisondı úyinde oqıttı hám onıń jaqsı oqıwshı bolıp shıǵıwına járdem berdi.
Edison 12 jasında awırıwǵa ushıradı. Usı awırıwı hám poezd konduktori onıń qulaǵınan tartıwı sebepli Edisonnıń shep qulaǵı ulıwma hám oń qulaǵı 80 protsent gereń bolıp qaldı. Ol Morze kodın hám telegraftıń paydalanılıwın úyrendi, hám telegraf operatorı retinde jumıs islep basladı. 16 jasında Edison óziniń birinshi oylap tabıwı "avtomatik qaytalawshı"nı oylap taptı. Bul qaytalawshı adamsız stantsiyalar ortasında telegraf signalın jiberedi, hám bul qálegen adamnıń kodtı awdarmalawǵa imkaniyat jarattı.
1868-jılı Edison Shıǵısqa kóshti hám Boston, Massachusetste Western Union kompaniasında telegraf operatorı retinde isledi. Ol háptesine altı kún, hár kúni 12 saat jumıs isledi, sonday-aq ol óziniń proektleri ústinde túnge shekem islewdi dawam etti. Altı ay ishinde ol óziniń birinshi patentın aldı. Bul patent "elektrik dawıs sanaw mashinası" ushın berildi. Bul saylawlarda dawıs beriwdi tezletti.
Keyin Edison New-York, New-Yorkqa ketti hám ol jerde hár qıylı úskenelerdi ońlaw menen aylanıstı. Al túnleri ol óz proektleri ústinde tınbay isledi. 29 jasında Edison karbon ótkizgish ústinde islep basladı. Bul ótkizgish Alexander Graham Bell oylap tapqan telefon dawısın kúsheytip berdi. 1877-jılı Edison dawıstı jazdırıp hám qayta oynaytuǵın birinshi mashina - fonografti oylap taptı. Bul oylap tabıw onı dúnya júzine tanıttı. 
1879-jılı Edison kóbirek waqıt janatuǵın elektrik lampochkanı oylap taptı. Nátiyjede lampochkalar dúnya júzi boylap keń tarqaldı.

## Shańaraǵı
Ol 1871-jılı Mery Stilwil menen turmıs qurdı. Olardiń úsh balasi boldi: Marion Estelle Edison (sonday-aq Dot dep atalǵan), Thomas Alva Edison, Jr. (sonday-aq Dash dep atalǵan) hám William Leslie Edison. Mary Edison 1884 jili qaytis bolǵan. Thomas Edison Floridadan jer satip aldi hám ol jerde jay saldi. Ol 35 jasinda 19 jasar Mina Millerge úylendi hám úsh balali boldi: Madeleine Edison, Charles Edison (bul balasi ákesi ólgennen keyin oniń kompaniyasin basqardi hám keyinshelik New Jersey shtatiniń Gubernatori bolip saylandi), hám Theodore Miller Edison.

## Derekler
Sofiya

**Sofiya** - Bolgariyanıń paytaxtı.

 
StGeorgeRotundaSofia.JPG| 
Sof.University~1935.jpg| 
Narsob3.jpg| 
NationalAssemblySquare.jpg|
Almatı

**Almatı** () — Qazaqstannıń eń úlken qalası. Almatıda 1 434 755 adam jasaydı. Almatı qalasında Temir jol, avtamobil jolları hám 2 aeroport bar. Almatıda hawa temperaturası yanvar ayında ortasha 8&nbsp;°C, iyul ayında 22,9&nbsp;°C tı quraydı. Eń ıssı waqıt jazdıń iyul ayı, al eń suwıq waqıt fevral ayı bolıp esaplanadl. 2011-jılıǵı maǵlıwmatlarǵa qaraǵanda qalanıń xalqı 1,434,755 adam dep dizimge alınǵan.Qazaqlar: 68%, Ruslar: 20%, Uyǵırlar: 5%, Koreyler: 1%, Tatarlar: 1%.

Almatıda házirgi waqıtta 8 rayon bar. Olar Alataw rayonı, Almalı rayonı, Áwezov rayonı, Bostandıq rayonı, Medew rayonı, Nawrızbay rayonı, Túrksib rayonı hám Jetisiw rayonı. Almatılılardıń diniy senimi Musılman hám provoslav.

Almatı transportı júda bay bolıp 2000 avtobus, 46 tramvay, 191 troleybus bar. Almatı metropoliyteni 1988-jılı salınıp baslandı. Biraq Keńes awqamı ıdıraw sebebinen islew toqtap qaldı sonnan 2003-jılı qayta baslandı soń 2011-jıldıń 1-dekabirinde salınıp tamamlandı. Ol Orta Aziyadaǵı ekinshi metropoliten bolıp esaplanadı.

## Hákimshilik bóliniwi
Almatı qalası 7 aymaqtan (rayon) turadı:
* Almalı
* Alataw
* Awezov
* Bostanlıq
* Jetisuw
* Medew
* Túrksib

## Galereya

Fayl:Cofeideliaintcafe.jpg|
Fayl:Almaty landsat.jpg|
Fayl:Seifullinstreet.jpg|
Fayl:AlmaAtaMedeu.jpg|
Fayl:Eternal Flame World War II monument. Almaty, Kazakhstan.jpg|
Fayl:Almaty-kazakhstan 3.jpg|


## Derekler
Sigmund Freud

**Sigmund Freud** (aytılıwı: *Zigmund Freyd*) (Moravia, 6-May 1856 - London, 23 Sentabr 1939) Avstriyali nevrolog (nerv sistemasin emleytuǵin adam) bolǵan. Ol ruwhiy awiriwdi hám nerv keselliklerin psixoanaliz járdeminde emlew jollarin oylap tapti.

Freydtiń psixologiyaǵa qosqan úlesi bul oniń adamlardiń ózleri basqara almaytuǵin sananiń bólegin úyreniwi boldi.

Freyd óziniń birinshi kitabin jazǵannan keyin Martha Bernaysqa úylendi hám olardiń alti balasi boldi.

Freyd 1930-jillari Avstriyada jasadi. Anchlusstan keyin Avstriya hám Germaniya birlesti. Ol evrey bolǵanliǵi sebepli Gestapo oni tekserip basladi, hám ol óziniń shańaraǵi qáwip astinda ekenligin sezdi. Freydke bir neshe adamlardi ózi menen alip ketiwine ruqsat berildi. Ol on alti adamdi, solardiń ishinde óziniń xizmetkerin, hayaliniń sińlisin, doktorin hám shańaraǵin 1938-jili Venadan Angliyaǵa alip ketti. Ol óz tuwisqanlari Adolfina, Paulina, Marie hám Rozalardi taslap ketti.

## Freydtiń pikirleri
Freyd adam sanasi (oniń háreket etiwi hám qurilisi) teoriyasiniń tiykarin saldi. Ol sonday-aq adam is-háreketi sananiń qurilisina tásir etiwi hám sol waqittiń ózinde sananiń qurilisiniń juwmaǵi degen teoriyanida rawajlandirdi.

Bul oniń klinikada ruwhiy awiriwlardi dawalaw ushin ayirim usillardi abzal kóriwine alip keldi. Ol adamniń minez-qulqi oniń balaliǵindaǵi tásirlerinen rawajlanadi dep esapladi.
John Locke

**John Locke** (aytılıwı: *Djon Lok*) (29 Avgust 1632 - 28 Oktyabr 1704), *Liberalizm Atası* dep tanılǵan Angliyalı filosof hám shıpakeri bolǵan. Onıń jazǵan miynetleri Volter hám Russolardı, sonday-aq kóplep Shotland Aǵartıwı oyshılların, Amerikalı revolyutsiyashılarǵa tásirin tiygizdi.

Loktıń teoriyaları tiykarınan adam ózligi haqqında boldı. Loktıń oyınsha bizler hesh qanday oylarsız tuwılǵanbız, hám bilimdi tek ǵana tájiriybe anıqlap beredi.
Al-Qudıs

**Qudıs**, **Yerusalim** (, ) Israildıń paytaxtı esaplanadı, xalıqaralıq jámiyet tárepinen tán alınbaǵan bolsada. Ol dúnyadaǵı adamlar úziliksiz jasap kelgen eń áyyemgi qalalarınıń biri.

Yerusalimeń úlken úsh din - Másixshilik, Islam hám Yahudiylik - ushın muqaddes qala esaplanadı. Ol Bibliyalıq waqıtlarda evreylerdiń diniy hám siyasiy orayı bolǵan. Bul qala xristianlar ushın da áhmiyetli sebebi Iysa Másixtıń ómirindegi kóp waqıylar usı jerde bolǵan. Musulmanlardıń iseniwinshe Muhammad Payǵambar usı jerde aspanǵa (mirajǵa) kóterilgen.

Yerusalim Jer Orta Teńizinen 64 kilometr qashıqlıqta jaylasqan. Ol átiraplarında kóp oypatlıqları bar tóbeshikli qala esaplanadı.

## Tariyxı

Ierusalim júdá eski qala. Ol úsh din ushın júdá áhmiyetli: Iudaizm, Xristian dini hám Islam dini. Bibliada jazılıwınsha Izraildiń ekinshi patshası Dawıt Patsha bul qalanı butparastlardan tartıp alǵan hám óz sarayın salǵan. Dawıttıń ulı Solomon Patsha Ierusalimde Xram qurdı. Keyinirek Iudanıń bas qalası bolıp turǵan waqıtta, Ierusalim Vavilon patshası Nebuchadnezzar II tárepinen qıyratıldı. Dawıt Patsha sarayı hám Solomon Xramı órtep jiberildi hám evreyler Vavilonǵa alıp ketildi. Jetpis jıldan keyin Persiya Patshası Kir evreylerge Ierusalimge qaytıwına hám Xramdı qayta qurıwǵa ruqsat beredi.

Keyinirek qala Rimliler tárepinen basıp alındı. Rim Imperatorına baǵınǵan Ullı Patsha Gerod, evreylerge unaw ushın Xramdı úkeytti. Xram ullılıǵı hám sulıwlıǵı menen dańq shıǵardı. Iysa Masix b.e. 33 jıl átirapinda Ierusalimde ólgen. B.e. 70-jılında evreyler Rimlilerge qarsı kóterilis qıldı, biraq Rimliler qalanı hám Xramdı qıyrattı. Ierusalimde jasaǵan evreyler qulǵa aylandı. Rimliler Ierusalimdi Latın at penen atadı. Sonnan berli Xram qayta qurılmadı, hám onıń tek ǵana diywalınıń bólegi házirgi waqıtqa shekem saqlanǵan.

Rim Imperiası ekige bólinip ketkennen keyin Ierusalim Vizantiya Imperiasına tiyisli boldı. Keyinirek olardan Musulmanlar basıp aldı. Musılmanlar Muhammad Payǵambar Ierusalimde beyishke barǵan dep isendi.

Keyinirek, Rim Papası Ierusalimdi qaytarıp alıw maqsetinde Batıs Evropadan Krest atlanısshıların jiberdi. Olar azǵana waqıt bul maqsetke eristi, biraq aqırında Sarakenlerge jeńildi. XX ásirge shekem Ierusalim Osman Imperiyasınıń bólegi bolıp keldi.

Ierusalimnıń «Taza qalası» eski tas diywallarda sırtta jaylasqan bólegi esaplanadı. Taza qala 1800-jıllarda salınıp basladı. Mishkenot Sháannanim, Mea Shearim, hám Buxara bólegi taza qalanıń eń birinshi rayonlarınan esaplanadı.

1949-jılı, Arab-Izrail Urısınıń aqırında, Ierusalim Izrail hám Iordania tárepinen bólip alındı. Izrail qalanıń batıs tárepine iyelik etti. Iordania Eski Qalanı ózine qamtıǵan shıǵıs tárepine iyelik etti. Izrail 1967-jılı Altı Kúnlik Urısta qalanı tolıǵı menen basıp aldı. Búgingi kúnde Palestinalilar hám Izraillılar Ierusalimdi ózleriniń bas qalası dep esaplaydı.
Türk Telekom Arena

**Ali Sami Yen Sport Kompleksi - Türk Telekom Arena** bul Túrkiyanıń Istanbul qalasındaǵi Şişli rayonında jaylasqan kóp-maqsetli stadion. Ol Galatasaray S.K.nıń úy maydanı esaplanıp, eski Ali Sami Yen Stadionınıń ornına qurilǵan. Stadionda barlıǵı bolıp 52,652 otırıwshı orınlıqlar bar.

## Sırtqı siltemeler
Galatasaray S.K.

**Galatasaray S.K.** — Túrkiyanıń Istanbul qalasında jaylasqan sport klub esaplanadı. Klubqa 1905-jılı tiykar salınǵan.

Olar Túrkiyanıń klubları arasında birinshi bolıp 2000-jılı UEFA Kubogi hám UEFA Super Kubogin jeńgen klub bolıp tabıladı. Qızıl hám sarı klubtıń reńleri esaplanadı. Galatasaray Túrkiyadaǵı "úlken úsh" klublardıń birewi esaplanadı, qalǵan klublar Fenerbahçe hám Beşiktaş.

Stadionı — Türk Telekom Arena.
Rene Dekart

**Rene Dekart** (; 1596-jıl 31-mart — 1650-jıl 11-fevral) — francuz filosofi hám fizigi. Ol matematika, fizika hám ásirese filosofiya ilim tarawlarinda júda áhmiyetke iye kitaplar jazdi. Oniń dualizm pikiri jan, sana, dene teoriyalarin bir túsinikke jámledi. Bul túsinik sana hám zattiń dualistik teoriyasi dep ataladi. Oniń belgili filosofiyaliq pikiri *Cogito ergo sum* (Men oylayman, sol sebepli men barman).

## Dekart hám fizika (dúnyani úyreniw)

Dekart óziniń *Metod haqqında oylar* (1637) kitabinda ózi oylap tapqan ilimiy metod tuwrali jazdi. Ol sonday-aq deneler (Geometriya), jaqtiliq (Optika), hám hawa-rayi (Meteorologiya) tuwrali da ilimiy miynetler dóretti. Ol geometriyada denelerdi koordinatalar járdeminde kórsetiw jolin oylap tapti. Sonday-aq raduganiń ne ekeni haqqinda teoriyaniń da tiykarin saldi. Dekarttiń fizikadaǵi ilimiy miynetleri keyinirek júda belgili fizik Ser Isaak Newton ushin júda áhmiyetke iye boldi. Newton hám sonday-aq James Hook Dekart tuwrali jazǵanda: "Men ilimde aldiǵa bara aliwim, ilim gigantlari iyninde otirǵanim sebepli!" dep jazǵan.

## Dekart hám filosofiya (abstrakt pikirlerdi úyreniw)
*Birinshi Filosofiya haqqinda Oylaniwlar* (1641) kitabinda Dekart filosofiyaliq sorawlardi óziniń jaratqan ilimiy metodlari menen talqiladi. Ol skeptisizmge (skeptisizm dúnya haqiyqiy emes dep úyretedi) qarsi pikir júritti.

Oniń pikiri boyinsha ol ózi bar boliwi shárt, sebebi ol óziniń oylap turǵanin sezdi; hám eger ol oylap turǵan eken, demek ol haqiyqiy (bar). Sebebi eger ol bar bolmaganinda, qalayinsha ol oylap turǵanin seziwi múmkin. Ol bul kóz-qarasti qisqartip, Latinshada minaday dep jazdi: "Cogito ergo sum" (Men oylayman, sol sebepli men barman).

Ol sonday-aq Qudaydiń bar ekenligin óz oylawin seziwi usilina uqsas usilda kórsete aliwina isendi. Dekarttiń oyinsha Quday bul sheksizlik penen birdey; ol sheksizlikti kóriw múmkin dep esapladi, sebebi ol úlkenirek zatti tabiw múmkin, al biraq eń úlken zatti tabiw múmkin emes dep oyladi. Oniń oyinsha eger Quday bar bolsa, onda bul dúnyada bar boliwi shárt, sebebi Quday jaqsi hám eger bul dúnya haqiyqiy bolmaǵaninda, Quday adamlarǵa bul dúnya bar dep oylawǵa jol qoymaǵan bolar edi.

Juwmaqlap aytqanda, Dekarttiń oyinsha eger ol oylay alsa, onda ol ózi haqqinda qálegen nárseni bilip aliwi múmkin (misali óziniń eki qoli, eki ayaǵi bar ekenin). Sonday-aq ol Quday bar ekenligin bilgenligi sebepli, ol eki nárseden turiwi shárt: oylaw qábiletine iye sana hám oylaw protsessinen gárezsiz biraq oǵan birlesken dene. Bul pikir "Kartezian Dualizm" dep ataladi.

Dekarttiń sol waqittaǵi filosoflardan ózgesheligi, ol Aristoteldiń emes al Platonniń pikirlerine uqsas pikirlerdi kóp paydalandi. Kópshilik oni ratsionalist dep esaplaydi, sebebi ol sorawlarǵa juwaplardi óziniń sanasinan qidirdi. Dekart skeptisizmge qarsi gúreskeni menen, oniń skeptisizmdi óz oylarinda sáwlelendirip beriwi júdá úlken ataqqa iye boldi hám bul oylar Kartezian Skeptisizm dep ataldi.

## Derekler
Judy Garland

**Judy Garland** (tuwılǵanındaǵı atı: **Frances Ethel Gumm**; 1922-jıl 10-iyun — 1969-jıl 22-iyun) — amerikalı aktrisa hám qosıqshı.

Ol «The Wizard of Oz» (1939) filmi menen kinoǵa bala juldız sıpatında kirgen, «Somewhere Over the Rainbow» qosıǵı menen barlıq tıńlawshılardı jılatqan Gollivud oyınshılarınan biri. Olar Mikki Runi menen duet atqarǵan.

Garland 1997-jılı óliminen keyin «Gremmi» sıylıǵı menen sıylıqlandı. Onıń qosıqlarınıń kópshiligi «Gremmi» sıylıqları dizimine kirgen hám 1999-jılı Amerika kino institutı onı klassikalıq Amerika kinosınıń eń iri 10 hayal juldızları qatarına kirgizgen.

Ol bir neshe márte ózin óltiriwge urınǵan. Ol 1969-jılı dári-dármaqlardıń hádden tıs kóp muǵdarınan qaytıs bolǵan. Ol aktrisa Liza Minelliniń anası.

Garland erte jasında jeke ómiri menen gúresti. Erte jastaǵı dańq basımı onıń óspirimlik dáwirinen baslap fizikalıq hám ruwxıy salamatlıǵına tásir kórsetti. Onıń ózi haqqındaǵı pikirleri fizikalıq jaqtan tartımlı emes ekenligine isenetuǵın kinorejissyorlar tárepinen turaqlı túrde manipulyaciya qılınǵan. Ol ómiriniń aqırına shekem alkogol hám náshebentlik zatlarǵa baylanıslı mashqalalar hám júz mıńlaǵan dollar salıq qarızdarlıǵına alıp kelgen finanslıq turaqsızlıqlar menen gúresken. Ómiri dawamında alkogol hám náshebentlik zatlarǵa úyrenip qalıwı onıń tek ǵana 47 jasında tosattan júdá kóp muǵdarda tınıshlandırıwshı dárilerdi qabıl etip, ómirden kóz jumıwına sebep bolǵan.

## Ólimi
1969-jıldıń basında Garlandtıń densawlıǵı keskin tómenlep ketti. Ol háptesine 2500 funt sterling tólenetuǵın bes háptelik jumıs ushın Londondaǵı Talk of the Town túngi klubında saxnaǵa shıqtı hám 1969-jıldıń mart ayında Kopengagendegi sońǵı koncertinde qatnastı. Besinshi hám aqırǵı kúyewi túngi klub basqarıwshısı Mikki Deansqa 1969-jıl 15-martta Londondaǵı Chelsi dizimge alıw byurosında turmısqa shıqqan.

1969-jılı 22-iyunde Deans 47 jasında Londondaǵı Belgravia Cadogan Leyndaǵı ijara úyleriniń vannaxanasında Garlandtı óli halda tapqan. Tergewdi alıp barıp atırǵan koroner Gevin Turstonnıń aytıwınsha, ol barbituratlardıń «kóp muǵdarda beriliwi» sebepli qaytıs bolǵan. Terstonnıń atap ótiwinshe, dozanıń hádden tıs asırılıwı ıqtıyarlı emes hám óz janına qastıyanlıq etiwge baylanıslı dáliller joq. Garlandtıń otopiyasında asqazan perdesinde isiniw hám asqazanda dári qaldıǵı anıqlanbaǵan, yaǵnıy dári bir muǵdarda emes, uzaq waqıt dawamında jutılǵan. Ólim haqqındaǵı gúwalıqta onıń ólimi «avariya» ekenligi kórsetilgen.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

*
Lacuna coil

**Lacuna coil** 1990-jıllardıń ataqlı toparı. Topardıń aǵzaları *[[Cristina Scabbia]]*, *[[Andrea Ferro]]*, *Cristiano Migliore*, *Marco Biazzi*, *Marco Coti Zelati* hám *Cristiano Mozzati* bolǵan.

## Albomları
* In a Reverie (1999)
* Unleashed Memories (2001)
* Comalies (2002)
* Karmacode (2006)
* Shallow Life (2009)
* Dark Adrenaline (2012)
* Broken Crown Halo (2014)
* Delirium (2016)
* Black Anima (2019)
* Comalies XX (2022)
* Sleepless Empire (2025)
Faina Ranevskaya

**Faina Ranevskaya** (, 1896-jıl 15-avgust, Taganrog — 1984-jıl 19-iyul, Moskva) — rossiyalı aktrisa hám qosıqshı.

## Derekler
Filipp Kirkorov

**Filipp Kirkorov** (orıssha: Филипп Бедросович Киркоров, 30-aprel 1967, Varna) Bolgariyalıq pop-qosıqshı.
Noemi

**Veronica Scopelliti**, ádette, **Noemi** (1982-jılı 25-yanvar, Rim) — italyalı pop-qosıqshı.

## Diskografiya
### Albomları
* 2009 - *Sulla mia pelle*
* 2011 - *RossoNoemi*

### EP
* 2009 - *Noemi*

### Single'lar
* 2009 – *Briciole*
* 2009 – *L'amore si odia* (Noemi hám Fiorella Mannoia)
* 2010 – *Per tutta la vita*
* 2010 – *Vertigini*
* 2011 – *Vuoto a perdere*
* 2011 – *Odio tutti i cantanti*
* 2011 – *Poi inventi il modo*
* 2012 – *Sono solo parole*

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

* noemiofficial.it
* arcadinoemi.it
Rim

**Rome** - Italiyanıń paytaxtı. Aymaǵı — 1 287 km2. Xalqı sanı (2017) — 2 875 472 .

## Derekler
Moshchena

**Moshchena ** Ukrainada jaylasqan qala esaplanıp, onıń xalqı shama menen 581 adamǵa teń (2010-jılǵı maǵlıwmat).
Mônica Carvalho

**Mônica Carvalho** (tuwılǵandaǵı atı: Mônica Rodrigues Carvalho; 1971-jıl 28-mart) — braziliyalı aktrisa hám burınǵı model.

## Derekler
Baku

**Baku**- Ázerbayjannıń paytaxtı.

**Baku** (Azerbayjansha: Bakı) — qala, Azerbayjanniń iri Sanaat, ham madeniyat Orayi. Kaspiy teńiziniń Batis jagasindagi iri port. Xalqı 2,122,300. (2012); Xalqı, Azerbayjanlar ham ruslar, yahudiylar, daǵistonliklar ham b. Ibarat.

## Klimatı
Yanv.diń ortasha t-rasi 3°, iyuldiki 25—30°, jilina 180–300&nbsp;mm jawin jawadi. Guz Mawsiminde kushli Samallar bolib turadi.
Madrid

**Madrid** - Ispaniyanıń paytaxtı

### Bawirlas qalalar
*  Filadelfiya, AQSh (1983)
*  Vashington, AQSh (1986)
*  Kitakyusyu, yaponiya (1988)
*  Tianjin, Qitay (1993)
*  Xanoy, Vietnam (1997)
Moskva

**Moskva** - Rossiyanıń paytaxtı.

 

**Moskva** — RF paytaxtı, Moskva wálayatınıń orayı, federal áhmiyetke iye qala. RFnıń úlken siyasıy, ekonomikalıq, ilimiy hám mádeniy ortalıǵı. Moskvada Rossiya Federaciyası Prezidenti, Federal Májilis, RF húkimeti, Konstituciyalıq sud, Joqarı sud, Joqarı arbitraj sudı, RF Prokuraturası bólimleri jaylasqan. 10 adminstrativlik okrugqa bólingen. Qala shegarası, Moskva aylanba avtomobil jolınan ótedi. Maydanı (M. Meriyasına qaraslı bolǵan Zelenograd hám b. xalıq punktlerinen tısqarı) 994,0 km.kv Moskva aylanba avtomobil jolı sheńberinde 878,7 km.kv. Xalqınıń sanı : 10,305,135 mln (2010)nan zıyat. Rossiyanıń batıs bólimi Evropa tárepi, Smolensk-Moskva qırları, Oka-Moskvoretsk tegisligi hám Meshchyora pás tegisligi tutasqan jerde, Oka hám Volga dáryaları aralıǵında, Moskva dáryası jaǵası boynda jaylasqan. 

## Derekler
Berlin

**Berlin**- Germaniyanıń paytaxtı.


Berlin-von Siegessaeule-116-Hauptbahnhof-2017-gje.jpg
Berlin-Schlossneubau-30-2017-gje.jpg
Brandenburger Tor Berlin Weihnachten.jpg
Berlin-Mauer-Bernauer Str-54-Gedenkstaette-2016-gje.jpg
Berlin-Mauer-Bernauer Str-56-Gedenkstaette-2016-gje.jpg
Berlin-Kurfuerstendamm-176-Nr 56-Ecke Wielandstr-2016-gje.jpg
Berlin-Kurfuerstendamm-174-Nr 54-Armani-2016-gje.jpg
Berlin-Michaelskirche-02-gespiegelt im Engelbecken-2017-gje.jpg
Berlin Aussichten vom Dom asv2023-02 img01.jpg
Berlin-S-Bahnhof Messe-Nord-ICC-06-2006-gje.jpg
Berlin-S-Bahnhof Messe-Nord-ICC-08-2006-gje.jpg
Motorhead

Motörhead 1975-jıllardıń ataqlı toparı. Topardıń aǵzaları Lemmy Kilmister, Phil Campbell, Mikkey Dee.

## Albomları
* 1977: *Motörhead*
* 1979: *Overkill*
* 1979: *Bomber*
* 1979: *On Parole* 
* 1980: *Ace of Spades*
* 1982: *Iron Fist*
* 1983: *Another Perfect Day*
* 1986: *Orgasmatron*
* 1987: *Rock 'n' Roll*
* 1991: *1916 (album)|1916*
* 1992: *March ör Die*
* 1993: *Bastards*
* 1995: *Sacrifice*
* 1996: *Overnight Sensation*
* 1998: *Snake Bite Love*
* 2000: *We Are Motörhead*
* 2002: *Hammered*
* 2004: *Inferno*
* 2006: *Kiss of Death*
* 2008: *Motörizer*
* 2010: *The Wörld Is Yours*
* 2013: *Aftershock*
* 2015: *Bad Magic*
Mustafa Kemal Atatürk

**Mustafa Kemal Atatürk** (1881 Túrkiya; 10-noyabr 1938-jıl, Istanbul) — Túrkiya Respublikasınıń birinshi Prezidenti.

## Derekler
Hande Yener

**Makbule Hande Özyener** (12-yanvar, 1973, Istanbul, Túrkiya) Túrkiyalıq pop-qosıqshı hám qosıq jazıwshı.

## Diskografiya
### Albomları
* *Senden İbaret* (2000)
* *Sen Yoluna... Ben Yoluma...* (2002)
* *Aşk Kadın Ruhundan Anlamıyor* (2004)
* *Apayrı* (2006)
* *Nasıl Delirdim?* (2007)
* *Hipnoz* (2008)
* *Hayrola?* (2009)
* *Hande'ye Neler Oluyor?* (2010)
* *Hande'yle Yaz Bitmez* (2010)
* *Teşekkürler* (2011)
* *Rüya* (2012)

### EP
* *Extra* (2001)
* *Hande Maxi* (2006)
Alban tili

**Alban tili** (*gjuha shqipe, gûha şkîpe, cuha şçipe*) — hind-evropa tilleri toparına kiriwshi til.

## Derekler
Bolgar tili

**Bolgar tili** (Bolgarsha: *български език*) — Bolgariya xalqının ana tili. Bolgar tili slavyan tilleri toparína kiredi. Ana tilinde sóylesetuǵın 12.000.000ǵa shamalas adam bar.
Bolgar tili Slavyan tilleri toparına kiredi.Bolgar tilinde 7,85 mln kisi sóylesedi.(1992) Bolgar tili basqa Slavyan tillerinen ózgeshelenedi.
Házirgi ádebiy bolgar tili 16-ásirdiń 2-yarímínda qáliplesken.

## Álipbesi

## Derekler
Fin tili

**Fin tili** (Finsha: *suomen kieli*) — Finlyandiya xalqının ana tili. Fin tili ural tilleri topari'na kiredi. Ana tilinde sóylesetuǵın 6.000.000ǵa shamalas adam bar.

### Sırtqı siltemeler
* English-Finnish-English Online Dictionary

* English-Finnish-English Dictionary

* Collection of Finnish bilingual dictionaries

* Finnish Etymological Dictionary by Andras Rajki

* English-Finnish and Russian-Finnish
Dan tili

**Dan tili** (*dansk*) — Daniya xalqının ana tili. Dan tili hind-evropa tilleri toparına kiredi. Ana tilinde sóylesetuǵın 5.500.000ge shamalas adam bar.

## Derekler
Eston tili

**Eston tili** (*eesti keel*) — Estoniya xalqınıń ana tili. Eston tili ural tilleri toparına kiredi. Ana tilinde sóylesetuǵın 1.000.000ǵa shamalas adam bar.

## Derekler
Makedon tili

**Makedon tili** (*македонски јазик, makedonski jazik*) — Makedoniya xalqının ana tili. Makedon tili slavyan tilleri toparına kiredi. Ana tilinde sóylesetuǵın 1.600.000-2.000.000ǵa shamalas adam bar.

## Derekler
Malta tili

**Malta tili** (*Malti*) — Malta xalqının ana tili. Malta tili semit tilleri toparına kiredi. Ana tilinde sóylesetuǵın 330.000ge shamalas adam bar.

## Derekler
Katalan tili

**Katalan tili** (*català*) — Ispaniyada Katalan xalqının ana tili. Katalan tili hind-evropa tilleri toparına kiredi. Ana tilinde sóylesetuǵın 11.500.000 shamalas adam bar.
Bask tili

**Bask tili** (*euskara*) — Ispaniyada Bask xalqınıń ana tili. Bask tili hind-evropa tilleri toparına kiredi. Ana tilinde sóylesetuǵın 715.000 shamalas adam bar.

## Derekler
Slovak tili

**Slovak tili** (*slovenský jazyk, slovenčina*) — Slovakiya xalqınıń ana tili. Slovak tili slavyan tilleri toparına kiredi. Ana tilinde sóylesetuǵın 7.000.000 ǵa shamalas adam bar.
Gagauz tili

**Gagawız tili** (gagauz dili) — Moldaviyadaǵı Gagawız xalqının ana tili. Sonıń menen birgelikte Ukraina, Rumıniya hám t.b. ellerde jasaytuǵın gagawızlardıń ana tili esaplanadı. Gagawız tili shıǵısı boyınsha altay tilleri semyasınıń túrkiy tiller toparına kiredi. Ana tilinde sóylesetuǵın 300.000 adam bar.

## Derekler
Shomanay

**Shomanay** — Qaraqalpaqstan Respublikasınıń qubla-batısında jaylasqan qala. Nókis qalasınan batısta, 70&nbsp;km uzaqlıqta jaylasqan. Qubla tárepi Túrkmenstan Respublikası al batısında bolsa Ústirt tegisligi mene qorshalǵan. Shama menen 28 178 (2014) adam jasaydı.

Rayon Shomanay rayonı hákim tárepinen basqarıladı, házirgi waqıtta rayon hákimi waziypasın Baxodir Yangiyboyev atqarıp kelmekte.

Shomanay rayonı telefon kodi +99861 346

## Tariyxı
Qalaǵa 1950-jılı tiykar salınǵan, 1963-jıldan baslap rayon statusına ótken.
Shomanaydın qubla-batıs tárepinde, Túrkmenstan Respublikası menen shegaralas jaylasqan Aybúyir kolxozı 2005-jıl fevral ayında Túrkmenstan Respublikasınıń qaramaǵına ótkerildi

## Hawa rayı
Shomanaydıń klimati kontinental esaplanadı. Qısı suwıq, jazi, ıssı. Yanvar ayiniń ortasha temparaturasi -5 gradus atirapinda boladi, al iyul ayinda bolsa +40 gradus atirapı. Jıllıq jawın-shashinniń muǵdarı 117&nbsp;mm atirapinda.

## Ekonomikası
Rayon ekonomikasın úlken bólimin diyqanshiliq ham sharwashiliq quraydı.

## Oqıw orınları
Rayonda 3 kásip-óner kolledji, 32 orta bilim beriw mektebi, jánede muzıka ham kórkem-oner mektebi bar.

## Derekler
Xojeli

**Xojeli** — Qaraqalpaqstan Respublikasındaǵı qala. Nókis qalasınan 10&nbsp;km uzaqlıqta jaylasqan. Xalqı sanı 121,8 (2018) adamdı quraydı. Klimatı: 	Relyefi tiykarınan tegislikten ibarat. Klimatı keskin kontinental. Jıllıq ortasha temperatura +11°. Yanvardıń ortasha temperaturası -6,9°, eń tómen temperatura -32°. Iyuldıń ortasha temperaturası +27,1°, eń joqarı temperatura +44°. Vegetaciya dáwiri 196 kún. Jılına 120&nbsp;mm jawın-shashın túsedi.

Xojelide paxta tazalaw, gerbish zavodı, paxta mayı, sút zavodları, tigiwshilik fabrikası, nan, gósh kombinatları, gáz kompressor stantsiyası, 4 avtokárxana, miyribanlıq úyi, 20 ǵa jaqın ulıwma bilim beriw mektebi, kásip-óner kollejleri, 2 muzıka, balalar hám óspirimler sport mektebi, xalıq teatrı, 4 mádeniyat úyi, 14 kitapxana, mádeniyat hám istiraxat baǵı hám estelik bar. Oraylıq emlewxana hám onıń bólimleri, poliklinika, 2 medicina dispanseri, hám tez járdem bólimi xızmet kórsetedi.

## Derekler
Qarabulaq (Qubla Qazaqstan)

**Qarabulaq** (**) — Qubla Qazaqstan walayatı Sayram rayonında jaylasqan qala. Jer ko'lemi — 11 134 ga. Walayat orayı Shimkent qalasınan 45&nbsp;km uzaqlıqta jaylasqan. Xalqının' sanı 45 mın' (2012), onın' 99 % o'zbekler quraydı. Qarabulaqta 1 ka'sip-o'ner kolledji ha'm 11 orta arnawlı mektepler bar.

## Galeriya

Su'wret:Karabulak panarama.jpg
Su'
Su'
Su'
Su'
Su'
Su'wret:Markaz.JPG
Su'wret:Supermarket.kar.JPG
Su'wret:Go'sht qo'konlari.JPG
Su'
Su'
Su'
Su'
Su'
Su'wret:Karabula masjid.jpg
Su'
Su'
Su'wret:Qorabuloq.kollej.jpg
Su'wret:Karabulak.klassik.jpg


## Sırtqı siltemeler

## Derekler
Paramore

**Paramore** 2000-jıllardıń ataqlı toparı. Topardıń aǵzaları Hayley Williams, Jeremy Davis hám Taylor York bolǵan.

## Albomları
* *All We Know Is Falling* (2005)
* *Riot!* (2007)
* *Brand New Eyes* (2009)
* *Singles Club* (2011)
* *Paramore* (2013)
* *After Laughter* (2017)
* *This Is Why* (2023)

## Derekler
Queen

**Queen** 1970-jıllardıń ataqlı toparı. Topardıń aǵzaları Freddie Mercury, Brian Harold May, John Deacon hám Roger Meddows Taylor bolǵan. Topar óz jumısın Angliyanıń London qalasında baslaǵan.

## Albomları
**Queen* (1973)
**Queen II* (1974)
**Sheer Heart Attack* (1974)
**A Night at the Opera* (1975)
**A Day at the Races* (1976)
**News of the World* (1977)
**Jazz* (1978)
**The Game* (1980)
**Flash Gordon* (1980)
**Hot Space* (1982)
**The Works* (1984)
**A Kind of Magic* (1986)
**The Miracle* (1989)
**Innuendo* (1991)
**Made in Heaven* (1995)

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Ádebiyatlar

## Sırtqı siltemeler
Marjorie Estiano

**Marjorie Dias de Oliveira** (8 Mart 1982-jılı Curitiba) Braziliyalıq aktrisa ve şarkıcı.

## Filmografiyası
* 2003 - 2006: *Fabiana*/*Natasha Ferreira* **(hasım)**
* 2006: *Páginas da Vida* ... *Marina Andrade Rangel* 
* 2006: *Sob Nova Direção* ... *Nely Li* 
* 2007: *Duas Caras* ... *Maria Paula Fonseca do Nascimento*** (kahraman)**
* 2009: *Caminho das Índias* ... *Tônia (Antônia Cavinato)* 
* 2010: *S.O.S. Emergência* ... *Flávia Menezes*
* 2011: *Amor em Quatro Atos* ... *Letícia*
* 2011: *Malu de Bicicleta* ... *Sueli*
* 2011: *Cine Conhecimento* ... -
* 2011: *A Vida da Gente* ... *Manuela Fonseca* **(kahraman)**
* 2012: *Lado a Lado* ... *Laura Assunção* **(kahraman)**
* 2013: *O Tempo e o Vento* ... *Bibiana* **(kahraman)**
* 2014: *Beatriz* ... *Beatriz* **(kahraman)**

## Diskografiyası
* 2005: Marjorie Estiano
* 2007: Flores, Amores e Bla, blá, blá
* 2014: TBA

### DVD
* 2005: Marjorie Estiano e Banda ao Vivo

## Sırtqı siltemeler
* http://www.imdb.com/name/nm1597010 
* Marjorie Estiano official website 
* Marjorie Estiano on Universal Music website
* List of Estiano's albums/DVDs
* http://www.youtube.com/user/marjorieoficial/videos?view=0

## Derekler
Benedicta Boccoli

nobaý|210px|Benedicta Boccoli, 2013.
**Benedicta Boccoli**; (11 noyabr, 1966, Milano), Italiyalıq aktrisa, qosıqshı hám model.

## Filmografiyası
### Kino
**Gli angeli di Borsellino* — 2003
**Valzer* — 2007
**Pietralata* — 2008

### Teatr
**Blithe Spirit*, Noël Coward — 1992/1993
* *Cantando Cantando*, Maurizio Micheli — 1994/1995
**Buonanotte Bettina*, Pietro Garinei & Sandro Giovannini — 1995/1996/1997
**Can Can*, 1998/1999 
**Orfeus all'inferno*, Opera, Jacques Offenbach — 1999 — Tersicore
**Polvere di stelle*, 2000/2001/2002
**Le Pillole d'Ercole*, 2002/2003/2004
**Anfitrione*, gan Plautus, 2004
**Stalker* gan Rebecca Gillmann, 2004
**Plutus*, Aristofanes, 2004
**Fiore di cactus* 2004/2005/2006
**Prova a farmi ridere*, Alan Ayckbourn — 2006
**[[The Tempest]]*, William Shakespeare — 2006 — Ariel
**Sunshine*, William Mastrosimone — 2007/2008
**L'Appartamento*, Billy Wilder — 2009–2010
* *Il marito scornato (Georges Dandin)*, Molière - 2011
**Vite private*, Noël Coward — 2012-2013

## Gallereya

Benedicta-boccoli-1998.jpg|Benedicta Boccoli, 1998
Benedicta Boccoli Milan May 3rd 2015.JPG|Benedicta Boccoli, 2015


## Derekler

## Sırtqı siltemeler
* Benedicta Boccoli Web Site
Wilhelm Roentgen

**Wilhelm Conrad Röntgen** (1845-jıl 27-mart — 1923-jıl 10-fevral) — Rentgen nurları dep atalatuǵın tolqın uzınlıǵı diapazonındaǵı elektromagnitlik nurlanıwdı alǵan hám anıqlaǵan nemec eksperimental fiziki. 1901-jılı Rentgen «óziniń atı menen atalǵan ájayıp nurlardı ashıwda kórsetken úlken xızmetleri ushın» Fizika boyınsha Nobel sıylıǵınıń eń birinshi iyesi boldı. Rentgeniy elementi onıń húrmetine atalǵan.

## Eskertiwler

## Derekler
Anna Rita Del Piano

**Anna Rita Del Piano**; (26 İyul, 1966, Cassano delle Murge), Italiyaliq aktrisa, qosıqshı hám model.

## Teatr

* *Zapping*, (1996)
* *Anche al Boss piace Caldo*, de S. Ammirata (1997)
* *SPQR - Se Parlasse Questa Roma*, (1997)
* *Tu sai che io so che tu sai (Estate romana)*, (1997)
* *La Corona Rubata*, (1998)
* *Molly and Dedalus* de Ulisse de Joyce, (1998)
* *Parsifal*, de D. Valmaggi (1998)
* *Strano, Stranissimo anzi Normale* comedia musical, (2004)
* *Lo scherzo* director A. Zito, (1999)
* *Un Viaggio chiamato Amore*, director Michele Placido, (2002)
* *Orfeo agli Inferi*, operetta, (2003)
* *Pierino e il Lupo*, opera musical, (2003)
* *Giravoce*, (2004)
* Recital *Cesira*, (2004)
* *Souvenir dell’operetta*, (2004)
* *Yerma e le Altre*, Medea, (2005)
* *Ruzantimando*, Gnua, (2006)
* *Casa Bardi nascita del Melodramma*, (2007)
* *Edipo Re*, Giocasta (2007)
* *Operina Rock*
* *Camerata Bardi*, de C. Monteverdi a A. Morricone, (2008)
* *Casa di Bernarada Alba*, Ponzia, (2008)
* *Due Cose Amare e una Dolce* regia di Buch Morris (Museo Arti e Trad.Popolari) (2008)
* *Ruzzantimando*, Gnua, (2008)
**Arie di Napoli* regia di Pino Cormani (2009)
* *Ombretenue omaggio a Billie Holiday*, (2009)
* Monologo «Portapporta» Premio Fiorenzo Fiorentini ”Amore per Roma” (Finalista) (2010)
* *«Come prendere 2 piccioni con una fava»*, Concetta (2011)
* *«Nulla è Cambiato»*, Angela, (2011)

## Gallereya

Anna Rita Del Piano B&N.JPG|Anna Rita Del Piano


## Sırtqı siltemeler

## Sırtqı siltemeler

* Il Rondello

## Derekler
Justin Bieber

**Justin Drew Bieber** (1994) — kanadalı qosıqshı.

## Diskografiyası
### Albomlar
# *«Never Say Never: The Remixes»* (2011)
# *«Under the Mistletoe»* (2011)
# *«Believe»* (2012)
# *«Journals»* (EP) (2013)
# *«Purpose»* (2015)
# *«Changes»* (2020)
# *«Justice»* (2021)

### Qosıqlar:
# *«One Time»* (2009)
# *«One Less Lonely Girl»* (2009)
# *«Baby»* (2010); featuring Ludacris
# *«Somebody to Love»* (2010); featuring Usher
# *«Up»* (2010)
# *«Never Say Never»* (2010)
# *«U Smile»* (2010)
# *«Pray»* (2010)
# *«Never Say Never»* (2010); featuring Jaden Smith
# *«Next to You»* (2011); featuring Chris Brown
# *«Mistletoe»* (2011)
# *«Boyfriend»* (2012)
# *«Beauty and a Beat»* (2012); featuring Nicki Minaj
# *«All Around the World»* (2013); featuring Ludacris
# *«What Do You Mean?»* (2015)
# *«Sorry»* (2015)
# *«Love Yourself»* (2016)
# *«Company»* (2016)

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
* Justin Bieberdiń rásmiy web-saytı
Shirk

Arab tilinde **shirk** (arab.: شِرْكٌ‎) sózi eki zattı teń qılıw degen mánisti bildiredi. Al sháriyatta bul terminniń jalǵız mánisi bul Allahtıń jeke ózine tán bolǵan sıpatın yamasa ayırmashılıǵın basqaǵa teńew. Bunday shirktiń úsh túri boladı:
* Birewdi Allahtıń jaratıwshılıq-rabbılıq sıpatına teńew, yaki usı sıpatlar menen Allahtan basqanı táriplew;
* Tek Allahqa ǵana tiyisli bolǵan at-sıpatlardı basqa birew de iyeley aladı dep esaplaw;
* Allah Taalaǵa qulshılıqta sherik qosıw, yaǵnıy qulshılıqtıń tuwrı kelgen túrin Allahtan basqaǵa arnaw;
Freddie Mercury

**Freddie Mercury** (aytılıwı: *Freddy Merkyuri*, tuwılǵanındaǵı atı: *Farrokh Bulsara*; 1946-jıl 5-sentyabr — 1991-jıl 24-noyabr) — Britaniyanıń «Queen» rock-toparınıń bas qosıqshısı bolǵan.

## Albomları
* *«Mr. Bad Guy»* (1985)
* *«Barcelona»* (1988)

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
Aqsawlaq

**Aqsawlaq** — qaraqalpaq milliy taǵamı, sonday-aq bul taǵam Kavkaz hám Jaqın Shıǵıs elleri xalıqları arasında Lavash (arm. լավաշ, gruz. ლავაში, pers. لواش‎ — lavâš, tat. láváş, tur. lavaş, azerb. lavaş, fátir) atı menen keńinen taralǵan.

## Derekler
Ingrid Guimarães

**Ingrid da Silva Guimarães** (5-iyul 1972-jılı Goiânia) Braziliyalıq aktrisa hám qosıqshı.

## Derekler
Jim Morrison

**Jim Morrison** (tolıq atı: *James Douglas Morrison*; 8 dekabr, 1946 - 3 iyul, 1971) Amerika Qurama Shtatlarınıń The Doors rok-toparınıń bas qosıqshı bolǵan.
Aqtaw

**Aqtaw** (), aldın *Shevchenko* (Orıssha: Шевченко, 1964–1991) atı menen belgili bolǵan Qazaqstannıń batısında jaylasqan eń úlken qalalardıń biri. Sonday-aq, Aqtaw Qazaqstannıń Kaspiy teńizindegi eń baslı portı esaplanadı. Ol Mańǵıstaw yarım aralında jaylasqan hámde Mańǵıstaw wálayatınıń paytaxtı esaplanadı. 2009-jıldıń maǵlıwmatlarına boyınsha qalada 166,962 adam jasap kelmekte. 

## Derekler
Sung Jae-gi

**Sung Jae-gi** (kàrisshe: 성재기, 成在基) (11-sentyabr, 1967 - 26 Iyul, 2013) Qubla Koreyalıq insan huqıqları aktivisti bolǵan.

## Maǵlıwmatlar
* ''Suicide performance and journalist ethics'' *News Dongah* (English)
* Police continue search for missing meńs rights activist yonhapnews 2013.07.27 (English)
* Body of Sung Jae-gi found in Han River Koreaherald 2013.07.29 (English)
* Seoul ‘Bridge of Life’ Attracts More Suicide Attempts korearealtime 2013.11.08 (English)
* South Korean channel films suicide (English)
* Grabación de un suicidio en Corea del Sur abre el debate sobre la ética de los medios de comunicación (Español)
* Activista Sung Jae-ki se suicidó frente a las cámaras de televisión (Español)
* In memoriam 2013:Sung Jae-ki (France)

## Derekler
The Doors

**The Doors** 1965-jıllardıń ataqlı toparı. Topardıń aǵzaları Jim Morrison, Ray Manzarek, John Densmore hám Robby Krieger bolǵan. Topar óz jumısın Amerikanıń Los Angeles qalasında baslaǵan.

## Albomları
**The Doors* (1967)
**Strange Days* (1967)
**Waiting for the Sun* (1968)
**The Soft Parade* (1969)
**Morrison Hotel* (1970)
**L.A. Woman* (1971)
**Other Voices* (1971)
**Full Circle* (1972)
**An American Prayer* (1978)
Beşiktaş J.K.

**Beşiktaş J.K.** — Túrkiyanıń Istanbul qalasında jaylasqan sport klub esaplanadı. Klubqa 1903-jılı tiykar salınǵan. Qara hám aq klubtıń reńleri esaplanadı. Beşiktaş Túrkiyadaǵı "úlken úsh" klublardıń birewi esaplanadı, qalǵan klublar Fenerbahçe hám Galatasaray.
Oksitan tili

**Oksitan tili** (*occitan*) — Evropada Oksitan xalqının ana tili. Oksitan tili hind-evropa tilleri toparına kiredi. Ana tilinde sóylesetuǵın 600.000 shamalas adam bar.
Bruno Garcia

**Bruno Garcia da Silva** (29 noyabr, 1970-jılı Olinda) Braziliyalıq aktyor hám qosıqshı.

## Derekler
Arsenal F.C.

**Arsenal F.C.** — Angliyanıń London qalasında jaylasqan professional futbol komanda. "Arsenal" - inglis futbolı tariyxındaǵı eń tabıslı komandalardan biri bolıp, 1919-jıldan baslap hár máwsim mámlekettiń joqarı divizionında (1992-jılģa shekem Futbol ligası birinshi divizionı, onnan keyin Premyer liga) oynap kelmekte. Bul dáwir ishinde klub 13 márte chempionlıq titulın qolǵa kirgizgen.
Klub 1886-jılı shólkemlestirilgen hám birinshi oyınınan keyin "Royal Arsenal" atın algan. Bul at komanda aǵzaları jıynalatuǵın "Royal Oak" pivoxanasınıń atı hám olardıń jumıs ornı - Woolwichtegi qural-jaraq zavodı "Arsenal" atınan alınǵan. 1891-jılı atı "Woolwich Arsenal"ge ózgertilgen, biraq 1912-13-jılǵı máwsimnen soń komanda Islington rayonındaǵı Xayberi aymaǵına kóship ótkende "Woolwich" bólimin alıp taslaǵan. "Arsenal" 2006-jilģa shekem "Highbury" dep atalgan "Arsenal" stadionında oynagan, keyin bolsa Islingtonnıń Xollouey rayonındaǵı 60 min orınlıq jana arenaga kóshken.

## Derekler
Czesław Miłosz

**Czesław Miłosz** (1911-jıl 30-iyul — 2004-jıl 14-avgust) — 1980-jılı Ádebiyat boyınsha Nobel sıylıǵın jeńip alıwǵa miyasar bolǵan polshalı jazıwshı.

## Derekler
José Saramago

*José Saramago*' (16 noyabr 1922 - 18 iyul 2004) 1998-jılı Ádebiyat boyınsha Nobel sıylıǵın jeńip alıwǵa miyassar bolǵan Portugaliyalı jazıwshı.

## Derekler
Seul

**Seul** () Koreya Respublikasi'ndaǵi (Qubla Koreya) eń úlken qala hám oni'ń paytaxtı' esaplanadi'. Seulda shama menen 10 millionday adam jasaydi', bul pútkil Koreya xalqi'niń 1/5in hámde Koreya yari'm arali'ni'ń 1/7in quraydi', al maydani' bolsa 610&nbsp;km², bul Qubla Koreyani'ń 0.6%ine tuwri' keledi. Ol xalqi'ni'ń sani' boyi'nsha dúnyada 6shi' ori'nda turadi'. Seul Qubla Koreyani'ń politikali'q, ekonomikali'q, mádeniy, transport hám bilimlendiriw orayi' sanaladi'.

Seoul Koreya yari'm arali'ni'ń ortasi'nda jaylasqan. Han dáryasi' () Qubla Koreyadaǵi eń úlken dárya sanaladi', sonday-aq Koreya yari'm arali'nda uzunli'ǵi' boyi'nsha 4shi ori'nda turadi'. Dárya Seuldi'ń orayin kesip ótedi.

Seul 1986-ji'li' Aziya Oyi'nlari'n, al 1988-ji'li' Olimpiada oyinlarin ótkergen.
Tokio

**Tokio** (yapon tilinde:東京, Tōkyō) — Yaponiyanıń paytaxtı bolıp, sózbe-sóz awdarma qılǵanda «Shıǵıs paytaxt» mánisin bildiredi. Tokiyo Yaponiyanıń wálayat hámde qala statusına iye administrativ birligi bolıp esaplanadı. Tokiyo — Yaponiyanıń paytaxtı. Mámleketdiń siyasiy, ekonomikaliq orayı. Xalqınıń sanı hám sanaatdın ósiw kórsetkishleri boyınsha dúnyadaǵı iri qalalar arasında jetekshi orınlardan birin iyeleydi. Honshu atawınıń qubla shıǵıs bóleginde, Kanto tegisliginde, Edogawa, Arakawa, Sumida, Tama dáryalarınıń Tokiyo qoltıǵına quyılıw jerinde jaylasqan. Klimatı subtropik, mussonlı, eń suwıq ay — yanvardıń ortasha trası 3,G, eń ıssı, ay — avg .diki 25,6°. Jıllıq jawın 1343&nbsp;mm. Serjawın máwsimde tez-tez tayfun boladı. T. seysmik zonada jaylasqan. Xalqı 13,23 mln. adam (2013 j. 1 aprel). Paytaxt prefekturası (Shutoken).
Qaraqalpaqsha Wikipedia

**Qaraqalpaqsha Wikipedia** — Wikipedianıń 2008-jılı 26-may sánesinde iske túsirgen qaraqalpaq tilindegi bólimi.

## Tariyxı
Qaraqalpaq Wikipediasın arnawlı sayt retinde ashıw ushın dáslepki qádemler 2006-jılı 27-oktyabrde atıldı. Sol jılı 11-dekabrde ekinshi ret tákirar urınıp kórildi. Biraq bul urınıslar paydalanıwshılardıń passivligi sebepli paydasız boldı.

2008-jıl 12-yanvarda Atabek Murtazaev, Jiyemurat Mámbetkárimov hám AlefZet baslaması menen Wikimediaǵa ótinish jiberilgen hám jeterli argumentler hám jámiyet bolǵanı ushın 26-may kúni saat 13:22de óz aldına sayt retinde jaratıldı.

2008-jıl 17-iyunda Qaraqalpaqsha Wikipediaǵa  saylanǵan bolsa, 2014-jıl 17-avgustta maqalalar sanı 1000ǵa jetken.

## Búgingi kúnde
Házirgi kúnde Qaraqalpaqsha Wikipediada  maqala bar.   dizimnen ótken, aqırǵı 30 kún ishinde solardan  paydalanıwshı redaktorlaw islegen.

  administrator lawazımına iye bolıp, ulıwma redaktorlawlar sanı — .

## Statistika
### Maqalalar statistikası
* 2025-jıl 14-may — 10.000 maqala (Ismayıl Saǵitov maqalası)
* 2024-jıl 6-iyul — 6.000 maqala
* 2023-jıl 1-yanvar — 3.000 maqala
* 2022-jıl 4-sentyabr — 2.000 maqala
* 2014-jıl 24-dekabr — 1.500 maqala
* 2014-jıl 17-avgust — 1.000 maqala

### Redaktorlawlar statistikası
* 2025-jıl 22-yanvar — 100.000 redaktorlaw

### Betler statistikası
* 2025-jıl 3-mart — 20.000 bet

## Logotipler
### Maqalalar sanı

Fayl:Karakalpak Wikipedia 10000 article.jpg|10.000 maqala logotipi (2025)


### Arnawlı logotipler

Fayl:Kaawiki logo with Qaraqalpaq.jpg|thumb|Qaraqalpaqsha Wikipedia logotipiniń qara qalpaq kiygizilgen illyustraciyası


## Derekler

## Sırtqı siltemeler
Shımkent

**Shımkent** Qazaqstanda jaylasqan qala. Ulkenligi boyınsha Qazaqstan respublikasında 3 orındı iyeleydi. Xalqı sanı 674,475 (2012) qaladan Tashkent Almatı temir jolı ótedi. Hawa rayı Shımkent qalasının klimatı kontinental qısı ortasha suwıq yanvar ayında - 3 atırapında, jazı issi boladı iyul ayında +35 jılına 630&nbsp;mm jawın jawadı.

## Xalqı
Shımkent qalasınıń xalqı 2013-jılǵı maǵlıwmatqa kóre 672 416 adam bolǵan. Xalqı boyınsha Respublikada úshinshi orında (Almatı hám Astanadan keyin). Xalqınıń milliy quramı tómendegidey: qazaqlar 55,7 %, orıslar 15,7 %, ózbekler 15 % , ázerbayjanlar 1,86 % , tatarlar 1,54 %, koreysler 1,00 %, ukrainlar 0,54 %, túrkler 0,51 %, hám basqalar.

## Galereya

File:Philharmonic in the Shymkent1.jpg|Wálayat filarmoniyası Shimkentde
File:The Ancient Building in Shymkent-city 3.jpg|Eski imarat Metallurglar parki qasında
File:St. Nicholas Cathedral 21.jpg|
File:Building of regional hospital in Shymkent 1.jpg|Wálayat emlewqanasınıń bas korpusı
File:Alley near Pushkiń s Library.jpg|Pushkin atındaǵı kitapxana 
File:Doll's Theater in Shymkent 21.jpg|Quwırshaq teatrı
File:Turkistanskaya-street (Shymkent-city).jpg|Túrkistan kóshesi
File:Alley in Shymkent-city.jpg|TSUM
File:The Peace Avenue (Shymkent-city).jpg|Mira shax kóshesi
File:Tauke-khan avenue Shymkent-city.jpg|Táwkexan kóshesi
File:French House in Shymkent.jpg|Fransiya úyi 
File:Konaev's boulevard in Shymkent1.jpg|
File:Tauke-khan-avenue Dwelling2.jpg|Táwkexan shax kóshesindegi úy
File:Park of Independence 2.jpg|Ǵáresizlik parkı
File:The ark in Shymkent-city 2.jpg|Shımkent arkadası
File:MegaCenterShymkent at night.jpg|Mega Center Shımkent


## Derekler