Google Person Finder

**Google Person Finder** — bul tábiyiy apattan zıyan kórgen aman qalǵanlar, olardıń shańaraq aǵzaları hám jaqınları bir-biriniń jaǵdayı hám ornı qayda ekenligi haqqında informaciya járiyalaw hám izlewi ushın dizimnen ótkeriw hám xabarlandırıw taxtasın usınatuǵın ashıq kodlı veb-qosımsha. Ol 2010-jılǵı Gaiti jer silkiniwine juwap retinde erikli Google injenerleri tárepinen jaratılǵan.

Google Person Finder Python tilinde jazılǵan hám Google App Engine platformasında jaylastırılǵan. Onıń maǵlıwmatlar bazası hám API-ı 2005-jılı Katrina PeopleFinder joybarı ushın islep shıǵılǵan People Finder Interchange Format (PFIF) formatına tiykarlanǵan.

## Tariyxı
2010-jılǵı Gaiti jer silkiniwinen keyin dárhal 20 erikli injenerden ibarat topar Person Finder-di islep shıqtı. Programmalıq támiynat Ka-Ping Yidiń 11-sentyabr waqıyasınan aman qalǵanlardı dizimge alıw boyınsha jumısına hám PFIF maǵlıwmatlar standartına tiykarlanǵan edi. Google sonday-aq, Amerika Qurama Shtatlarınıń Mámleketlik departamenti menen birlesip, ornatılatuǵın versiyasın jarattı, ol Mámleketlik departamenttiń veb-saytına hám basqa veb-saytlarǵa ornatıldı. Google Person Finder jer silkiniwden keyin úsh kúnnen az waqıt ótkennen soń, 15-yanvarda inglis, francuz hám gaiti kreol tillerinde iske qosıldı.

11-sentyabr hújimlerine hám «Katrina» dawılına burınǵı juwap beriw háreketlerindegidey, kóp túrli shólkemler joǵalǵan tulǵalardıń dizimleri menen saytlar jarattı, bul informaciyanıń sáykes kelmeytuǵın informaciyalıq siloslar arasında shashırap ketiwine alańlawshılıq tuwdırdı. PFIF-ti qollanıp, Google Person Finder CNN, Miami Herald hám The New York Times tárepinen basqarılatuǵın dizimlerdi qosa alǵanda, usı saytlardıń kópshiliginiń maǵlıwmatların bir jerge topladı.

Googledıń Gaiti jer silkiniwi boyınsha jumısı Google Daǵdarısqa Juwap Beriw toparınıń shólkemlesiwine alıp keldi, bul topar Google Person Finder-di keyingi bir neshe apatlar ushın, kóp túrli tillerde hám hár qıylı maǵlıwmat almasıw sherikleri menen qaytadan iske qostı.

## Ornalastırıw
Google Person Finder ádette Google saytındaǵı kóp tilli Daǵdarısqa Juwap Beriw betine ornatıladı, onda sputnikten alınǵan súwretler, baspana orınları, jol jaǵdayları hám elektr energiyasınıń óshiwi haqqındaǵı informaciya sıyaqlı basqa da túrli apatshılıq quralları bar. 2011-jılǵı Toxoku jer silkiniwi hám cunami ushın Google sonday-aq, adamlarǵa apatshılıq jaǵdayındaǵı baspana orınlarında ilingen atlar diziminiń súwretlerin jiberiwge múmkinshilik beriw ushın Picasa akkauntın ashtı, bul súwretler qoldan kóshirilip, Google Person Finder-ge kirgizildi.

Google Person Finder-diń itibarǵa ılayıq jaylastırılıwlarına tómendegiler kiredi:

* Yanvar 2010: 2010-jılǵı Gaiti jer silkiniwi (72 saat ishinde tamamlanǵan)
* Fevral 2010: 2010-jılǵı Chili jer silkiniwi (bir kún ishinde iske túsken)
* Iyul 2010: 2010-jılǵı Pakistan suw tasqınları (zıyan kórgen aymaqtaǵı adamlarda Internetke kiriw imkaniyatı bolmaǵanı ushın sátsiz dep esaplandı)
* Fevral 2011: 2011-jılǵı Kraystcherch jer silkiniwi (3 saat ishinde iske túsken)
* Mart 2011: 2011-jılǵı Toxoku jer silkiniwi hám cunami (1 saat ishinde iske túsken)
* Oktyabr 2011: 2011-jılǵı Van jer silkiniwi (1 saat ishinde iske túsken)
* Aprel 2013: 2013-jılǵı Boston marafonındaǵı jarılıw
* Aprel 2013: 2013-jılǵı Yaan jer silkiniwi (bir kún ishinde iske túsken)
* Oktyabr 2013: 2013-jılǵı «Faylin» ciklonı
* Noyabr 2013: «Xayyan» tayfunı (Yolanda)
* Aprel 2015: 2015-jılǵı Nepal jer silkiniwi.

Sistema 2011-jıl 15-mart jaǵdayına 202,400 attı hám 2011-jıl 4-aprel jaǵdayına 600,000-nan aslam attı baqlap barǵan.

## Tolıq maǵlıwmat
PFIF-ti qabıllaǵan saytlar maǵlıwmatlardı eksportlaw hám uzatıw yamasa óz saytların skanerlewge ruqsat beriw arqalı bir-biri menen baylanısa aladı; bloglar hám sóz etiw akkauntları sıyaqlı sáykes kelmeytuǵın saytlardı erikliler kórip shıǵıp, joǵalǵan tulǵa haqqındaǵı informaciyanı PFIF formatında qoldan kirgizedi. Informaciyanı tikkeley kirgiziw ushın qollanılatuǵın programmalıq vidjette «Men bir adamdı izlep atırman» hám «Mende bir adam haqqında informaciya bar» degen eki túyme bar hám onı basqa veb-betlerge tikkeley ornatıwǵa boladı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__