Metalingvistikalıq abstrakciya

Kompyuter iliminde, **metalingvistikalıq abstrakciya** — bul másele keńisligin jaqsıraq túsiniw ushın jańa til yamasa sózlik dúziw arqalı quramalı máselelerdi sheshiw procesi. Ulıwma alǵanda, ol sonıń menen birge baǵdarlamashınıń másele keńisligin izertlew hám oǵan eń tábiyiy yamasa kognitiv jaqtan ergonomikalıq bolǵan sheshim túrlerin izlew ushın belgili bir tildiń aldınnan qáliplesken túsiniklerinen tıs oylay alıw qábiletin yamasa kónlikpesin de óz ishine aladı. Bul Lisp dialekti Scheme-di jańa tiller dúziw ushın freymvork retinde qollanatuǵın, tiykarǵı MIT sabaqlıǵı «Kompyuter programmalarınıń strukturası hám interpretaciyası»nda qaytalanatuǵın tema.

## Túsindirme
Mısalı, aeroporttı kompyuter ishinde modellestiriwdi qarastırayıq. Aeroportta jolawshılar, bronlawlar, xızmetkerler, byudjetler, samolyotlar, júk, keliwler hám ushıp ketiwler hám tranzit xızmetleri sıyaqlı elementler bar.

Proceduralıq (mısalı, C) baǵdarlamashısı aeroporttıń usı elementlerin kórsetiw ushın maǵlıwmatlar strukturaların hám sol maǵlıwmatlar strukturalarında islew hám olardı jańalaw ushın proceduralar yamasa rutinalar jaratıwı múmkin, aeroporttı onıń hár túrli elementleriniń basıp ótetuǵın processler izbe-izligi retinde modellestire otırıp. Mısalı, bronlawlar — bul keliwler hám ushıp ketiwler retinde jazıp alınǵan jańalanıwlar arqalı jolawshılar menen samolyotlardı sinxronlastırıw ushın paydalanılatuǵın maǵlıwmatlar bazası, byudjetler bolsa aqsha ushın usıǵan uqsas: aeroportlar — bul jolawshılardıń óz ornına jetiwi ushın durıs tártipte orınlanıwı kerek bolǵan kóp nárseler.

Obyektke baǵdarlanǵan (mısalı, Java) baǵdarlamashısı aeroport elementlerin olardıń minez-qulqın bildiretuǵın metodlar menen kórsetiw ushın obyektler jaratıwı múmkin, aeroporttı bir-biri menen xarakterli túrde óz-ara tásir etetuǵın múmkin baylanıslı zattar toplamı retinde modellestire otırıp. Mısalı, jolawshılar, xızmetkerler hám samolyotlar qollanılatuǵın tranzit metodları arqalı ózgertiliwi múmkin bolǵan jaylasıw atributlarına iye: tranzit xızmetleri xızmetkerlerdi hám jolawshılardı aeroportlarǵa alıp keliw hám alıp ketiw metodlarına iye, samolyotlar jolawshılardı ózleri menen birge hár túrli aeroportlar arasında alıp barıw metodlarına iye: aeroportlar — bul kútilgenindey birge isleytuǵın zatlar toparı.

Funkcional (mısalı, Scheme) baǵdarlamashısı aeroporttıń elementlerin de, minez-qulqın yamasa processlerin de bildiretuǵın joqarı dárejeli funkciyalar jaratıwı múmkin, aeroporttı onıń hár túrli domenlerindegi elementler menen olardıń hár túrli kodomenlerindegi elementler arasındaǵı qatnaslar kartası retinde modellestirip. Mısalı, aeroportlar byudjetlerdi bronlaw kestelerine sáwlelendiredi, olardıń hárbiri óz gezeginde elementlerdi elementlerge kartalaw bolıp tabıladı: kiris hám shıǵıs balansları, hám keliwler menen ushıp ketiwler balansları, olardıń hárbiri, rekursiv túrde, óziniń elementlerdi hám óz túrindegi sáwlelendiriwlerin kartalawı bolıp, kollektiv túrde bir qatar morfizmlerdi quraydı: aeroportlar, tranzitiv túrde, belgili bir keńislik-waqıt ekonomikasınıń bahalawshı transformaciyası.

Aqırında, metalingvistikalıq baǵdarlamashı máseleni aeroportlardı modellestiriw ushın arnawlı tarawǵa-qánigelesken tillerdi, bul ushın arnawlı primitivler hám tipler jaratıw arqalı abstrakciyalawı múmkin. Jańa til joqarıdaǵı usıllardıń hár qaysısın yamasa hámmesin eń sáykes kelgen jerde qamtıwı múmkin, bul potencial túrde baǵdarlamashıǵa funkcional modeldiń abstrakt ulıwmalıǵın, obyekt modeliniń intuitiv sezimliligin hám proceduralıq modeldiń detalǵa baǵdarlanǵan pragmatizmin saqlap qalıwǵa imkaniyat beredi.

Funkcional emes tillerde funkcional metalingvistikalıq abstrakciyalardı dúziw qıyın bolıwı múmkin, al kerisinshe ádette ápiwayı bolǵanlıqtan (mısalı, qosımsha tásirleri joq programmalastırıw abstrakciyasın alıp, oǵan tásirler qosıw, jaǵdayǵa baylanıslı abstrakciyanı alıp, onıń jaǵdaydı tarqatıwın aylanıp ótiw yamasa inkapsulyaciyalawdan ádewir ańsat), hám funkcional makroslardıń sintaksislik iykemliligi menen silteme qáwipsizligi sebepli, metalingvistikalıq programmalastırıw tiykarınan funkcional programmalastırıw tillerine tán.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__