Fristayl futbol

**Fristayl [[futbol]]** – bul shıǵanaqtan qollarǵa shekemgi deneniń bólimlerin esapqa almaǵanda, deneniń qálegen bólimi menen futbol tobın oynatıw óneri. Ol futbol tryuklerin, oyındı, akrobatikanı hám muzıkanı biriktirip, tamashagóylerdiń kewlin kóteriw hám qarsılaslar menen jarısıw ushın qollanıladı. Bul sport túriniń rásmiy basqarıwshı organı Jáhán Fristayl Futbol Associaciyası (WFFA) dep ataladı.

## Tariyxı
Fristayl futbol óneriniń tamırları 2000-jıl dawamında ámelge asırılıp kiyatırǵan Shıǵıs Aziya oyınları, czyanczı hám sepak takrau sıyaqlı oyınlarına barıp taqaladı. «Moyın toqtatıw» hám «Dúnya átirapı» sıyaqlı tiykarǵı fristayl tryuklerin birinshi ret Batısta cirk artistleri, ásirese Enriko Rastelli hám Frensis Brunn atqarǵan.

1970-1980-jıllarda argentinalı futbolshı Diego Maradona «SSC Napoli» komandasında oynap atırǵan waqtında óziniń fristayl «Ómir – bul ómir» atamasındaǵı fristayl shınıǵıwın xalıqaralıq dárejege alıp keldi. Biraq, sol waqıtta fristayl qábileti futbol oyının oynawǵa tikkeley qatnası joq dep keń túrde sınǵa alındı.

XXI ásirdiń basında bir qatar áhmiyetli waqıyalar fristayl futboldı keńirek tanılıwına járdem berdi. Braziliyalı futbolshı Ronaldino «Joga Bonito» (Inglisshe: Sulıw oyna) sıyaqlı Nike reklama kampaniyalarında bas rol oynadı, bul top penen jalǵız shuǵıllanıw hám jańa háreketler menen tryuklerdi rawajlandırıw múmkinshiligin keńnen tanıttı.

Maradonadan ilham alǵan Qubla Koreyalı futbolshı Mister Vu futbol oyın-zawıq kórsetiwshisi bolıwǵa umtıldı. Ol Ginness dúnya rekordların ornattı hám 1988-jılǵı Jazǵı Olimpiada oyınlarınıń ashılıw saltanatında, sonday-aq 1990 hám 1994-jıllardaǵı FIFA Jáhán kuboklarında óner kórsetti. Niderlandiyalı Sufian Tuzani tómengi tryuklerdiń jańa stilin engizdi, olar viruslıq videolar arqalı keń tarqaldı. 

Futbolshı Sendi Levittas (laqabı Bambiboll) óziniń fristayl sheberligin video arqalı bólisken birinshi hayallardıń biri boldı, bul kóbirek qızlardı bul sport túri menen shuǵıllanıwǵa ilhamlandırdı. Sońınan tómengiler, joqarǵılar, otırıp islew, jerde islew hám tosqınlıq etiw sıyaqlı hár túrli stiller payda boldı.

2015-jılı Ronaldino Jáhán Fristayl Futbol Associaciyası (WFFA) tárepinen bul sport túriniń elshisi sıpatında tán alındı. Pútkil dúnya boylap jarıslar shólkemlestirildi hám videolar hár ayda 80 millionnan aslam adam tárepinen bólisildi.

Sońǵı jıllarda dúnyanıń eń jaqsı futbolshılarınıń geyparaları óz talantların rawajlandırıwǵa fristayl hám kóshe futbolı mádeniyatları járdem bergenin moyınladı. Bul sportshılar arasında Neymar Djunior, Krishtianu Ronaldu, Lionel Messi hám Zlatan Ibragimovich bar.

## Tryukler
Fristayl futboldaǵı tryukler yamasa háreketler hár qıylı tártiplerge yamasa stillerge bólinedi:

* Tómengi dene yamasa hawa háreketi tryukleri ayaqta turıp orınlanadı hám ayaqlar yamasa ayaqlardı paydalanadı. (tómengiler)
* Joqarǵı dene tryukleri bas, kókirek hám iyinler menen orınlanadı. (joqarǵılar)
* Otırıw tryukleri otırǵan jaǵdayda orınlanadı, kóbinese ayaqlar kóterilgen túrde. (otırıp islew)
* Jer háreketi tryukleri top jerde turǵan jaǵdayda turıp orınlanadı. Sheber oyınshılar jer háreketlerin xoreografiyalanǵan oyın sıyaqlı kórsete aladı.
* Tosqınlıq etiw tryukleri tómengi deneniń hár qıylı bólekleri menen toptı uslap turıw arqalı orınlanadı. Bul breyk-danstan ilhamlanǵan stil.
* Akrobatikalıq tryukler cirk óneri, breyk-dans hám gimnastikadan ilhamlanǵan.
* Ótiwler hár qıylı stillerdegi tryuklerdi baylanıstırıw ushın qollanılatuǵın aralıq háreketler bolıp, ideal jaǵdayda tegis háreket penen orınlanadı.

Joqarıda aytılǵan tártipler ishinde tómendegi jeke háreketler eń keń tarqalǵanlar qatarına kiredi:

* Dúnya átirapı (Around the World - ATW), bunda fristayler toptı bir ayaǵı menen oynaydı, sońınan sol ayaq toptıń ústinen aylanıp ótip, qaytadan astına qaytıp kelip toptı oynaydı. Ishki ATW dáslepki háreketti qarama-qarsı ayaqqa qaray isleydi, al sırtqı ATW dáslepki háreketti qarama-qarsı ayaqtan uzaqlasıp isleydi.
* Kesip ótiw (Crossover), bunda top bir ayaq penen hawaǵa urıladı, al qarama-qarsı ayaq top hawada bolǵan waqıtta onıń átirapınan aylanıp ótedi.
* Barmaq sekiriwi (Toe Bounce - TB), kesip ótiwge uqsas háreket, biraq top ayaqta sekirip turadı.
* Dúnyanı sekirip ótiw (Hop the World - HTW), bunda top bir ayaq penen joqarıǵa urıladı hám qarama-qarsı ayaq penen aylanıp ótiledi. 
** Tuzani dúnya átirapı (Touzani around the World - TATW), sırtqı ATW hám kesip ótiwdiń bir variaciyası. Niderlandiyalı Sufian Tuzani tárepinen islep shıǵılǵan.
** Mitchi dúnya átirapı (Mitchy around the World - MATW), TATW sıyaqlı, biraq ishki ATW menen orınlanadı. Ullı Britaniyalı Mitchell Djeyms Penn tárepinen dóretilgen.
** Lemmens dúnya átirapı (Lemmens Around the World - LATW), eki eselengen ATW, bunda ayaq hawadaǵı toptıń átirapın eki márte aylanıp ótedi, aylanıwlar arasında ortada tiyisiw bolmaydı.
** Palle dúnya átirapı (Palle Around the World - PATW), úsh eselengen ATW. Shveciyalı Rikard «Palle» Sholander tárepinen islep shıǵılǵan.
* Toqtatıwlar (Stalls), toptı qozǵalmaytuǵın jaǵdayda uslap turıwdı óz ishine alatuǵın háreketler. Bul kóbinese moyınnıń arqa tárepinde boladı, biraq mańlayda yamasa taban menen san arasında qıstırıwdı da óz ishine aladı.
* Klipper (Clipper), fristayl futbegten kelip shıqqan háreket, bunda fristayler toptı hawada deneniń qaptalında ayaqtıń ishki tárepi menen uslap aladı.
* Kombolar (Combos), toptı oynatpastan tryuklerdi bir-birine tuwrıdan-tuwrı baylanıstıratuǵın háreketler.
* Tiymesten kombolar (No-touch combos), bir háreket penen orınlanatuǵın, topqa aralıq tiyisiwsiz ámelge asırılatuǵın tryukler. Mısalı, LATW - bul eki ATW tiyissiz kombo.

## Jarıs fristaylı
Fristayl futbol boyınsha birinshi iri jarıs 2008-jılı Braziliyanıń San-Paulu qalasında ótkerilgen Red Bull Street Style (RBSS) boldı. Bul jarısta Sean Garne jeńiske eristi, ol burın jámiyetshilik kózine túspegen stildi kórsetti.

Super Ball - bul birinshi ashıq dúnya chempionatı (onda hár kim qatnasa alatuǵın) bolıp, ol hár túrli stildegi fristaylerlerge baǵdarlanǵan edi hám fristaylerdi bahalawdıń kóp usılların tán aldı. Chexiya Respublikasında ótkerilgen Super Ball fristaylerler ushın eń áhmiyetli jıllıq xalıqaralıq ilajǵa aylandı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__