open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Komi

**Komi** Rossiya quramına kiretin Respublika.Komi Respublikası óz bayraǵına,gimnına,gerbına oye hámde óz Joqarǵı keńesi,húkimeti hám konstituciyasına iye Respublika.
Tayvan

**Tayvan** — (Qıtaysha:中華民國)- Aziya kontinentinde jaylasqan mámleket.ShIgis aziyada jaylasqan jartilay moyinlangan mámleket.Tayvan xalqinin sani 2020 jili 23,600,903 insan boldi. Paytaxtı — Taypey qalası.

* Tayvan (ataw)

## Pictures

File:1 taipei sunrise panorama dxr edit 141215 1.jpg|Taipei
File:Underside of the Bitan Suspension Bridge 2022.jpg|Bitan
File:聖誕夜裡的原臺南州廳.jpg|Tainan
File:書之潭.jpg|Lotus Pond, Kaohsiung


## Derekler

## Sırtqı siltemeler
Nikolay Vasilyevich Gogol

**Nikolay Vasilyevich Gogol** (russha: *Николай Васильевич Гоголь*; 31 mart, 1809 – 4 mart, 1852) ullı rus jazıwshısı bolǵan.

## Derekler
UEFA Evropa Ligası 2014/2015

**UEFA Evropa Ligasi 2014-15**, UEFA tárepinen ótkiziletuǵın klublar ortasındaǵı Evropanıń Chempionlar Ligası nan keyingi orında turıwshı futbol turniri 44-máwsimi UEFA Evropa Ligasi atı hám formatında 6-márte ótkizilmekte. Final Polshanıń Varshava qalasındaǵı Ulusal Stadionı da bolıp ótedi. 


### Qatnasatuǵın Klublardıń bólistiriliwi

2014-15 UEFA Evropa Ligasında UEFAǵa kiretuǵın 54 mámleket federaciyasınan 196 klub bellesiwge kirisdi. Mámleketlerdiń klubların saylaw ushun 2013 UEFA mámleketler reytińi kestesi qollanıladı.

### Assatsiatsiya reytińi
### bolistiriw
### Klublar
 
|}

### Round hám qura sáneleri
Turnir Kestesi tómendegidey kóriniste (bárshe quralar UEFA Shtab-Kvartirası jaylasqan, Shvetsariya niń Nyon qalasında bolıp ótti).

### Saralaw roundları

Saralaw hám pley-off roundlarında klublar 2014 UEFA koefisientler kestesıne qarap saralanǵan hám saralanbaǵan bolıp, hár roundta óz aldına ekige bólinedı. Klublar shift oyınlar sistemasına kóre úy hám miyman kórinisinde ótkiziledi. Bir mámleket klubları bir-birine qarsı oyınǵa túspeydı.

### 1-Saralaw roundı

 

|}

### 2-Saralaw roundı
### 3-Saralaw roundı
### Pley-off roundı
### Topar basqıshı
### Topar A
### Topar B
### Topar C
### Topar D
### Topar E
### Topar F
### Topar G
### Topar H
### Topar I
### Topar J
### Topar K
### Topar L
### Sistema
### Nimsherek final
### Sherek final
### Yarım final
### Final
### Statistikalar
### Top Topurarlar
### Top Assistentler
## Sırtqı siltemeler
* Rásmıy websaytı(Anglichan tilinde)
Adana

File:Sabancimosque19082006.jpg|
File:Adana1.jpg|

**Adana** Túrkiyada jaylasqan qala. 2013-jılı qalanıń xalıq sanı 2.149.260 bolǵan.

## Derekler
Kaspiy teńizi

**Kaspiy teńizi** Evropa menen Aziyanıń shegaralasqan jerınde jaylasqan. arqasında Rossiya Qazaqstan qublasında Iran hám Ázerbayjan batısında Túrkmenstan menen qorshalǵan.
Ólim jazası

**Ólim jazasi** bul mámleket jaza retinde kimdidur óltiriwine aytiladi. Bul jaza eń awir jinayatlar, misaliǵa birewdi ol'tirgen adamǵa beriledi.

Ólim jazasi keyingi ásirlerde azayip barmaqta. Buniń sebebi ólim jazasi haqqinda qizǵin tartisli másele esaplanadi.

Dúnyaniń úshten bir mámleketlerinde ólim jazasi ruqsat etiledi. Qitay, Yaponiya hám Iran ólim jazasin qollanatuǵin mámleketler qatarina kiredi. Kanada, Avstralia, Meksika hám Evropa Awqamina kiriwshi hámme mámleketler ólim jazasin toqtatqan mámleketler qatarina kiredi.

Kópshilik mámleketler ólim jazasin adam óltirgenlerge, zorlaǵanlarǵa yamasa terroristlerge paydalanadi. Avtoritar yamasa Totalitar mámleketler kishi jinayatlar ushinda, misali ushin urliq islew yamasa húkimetke qarsi bolǵanlarǵa qollanadi.

2005-jili ólim jazasin qollaniw boyinsha Qitay (100 den kem bolmaǵan), Iran (94 ten kem bolmaǵan), Irak (89 dan kem bolmaǵan) eń kóp ólim jazasin qollanǵan mámleketler esaplanadi.

Bazi bir adamlar ólim jazasin paydalaniw jaqsi, sebebi bul jaza awir jinayatlardiń aldin aladi dep esaplasa, basqa adamlar ólim jazasi ayipsiz adamǵa beriliwi múmkin dep esaplaydi.

Házirgi kúnde ólim jazasiniń tómendegi túrleri qollaniladi:
* Elektr stuli. 
* Óltiriwshi inyeksiya (ukol).
* Atiw.
* Asiw.
* Alqimin buwiw.
* Tas ilaqtiriw.
* Basin kesiw.
Úlken jarılıw

**Úlken jariliw** bul dúnyaniń, hám sońinan juldizlar topariniń (galaktika) kelip shiǵiwi tuwrali ilimiy teoriya.

Úlken jariliw teoriyasi boyinsha dúnya júda issi, kishkene hám tiǵiz bolǵan. Onda juldizlar, atomlar, forma yamasa struktura bolmaǵan. 14 milliard jil aldin ol júda tez úlkeydi (usi sebepten Úlken jariliw dep ataladi), nátiyjede atomlar payda boldi, hám bul juldizlardi hám galaktikalardi payda etti. Dúnya házirgi kúndede úlkeyip hám suwip barmaqta.

Ilimpazlar Úlken jariliwdi kóplegen hár qiyli baqlawlar juwmaqlari arqali tiykarlaydi. Eń tiykarǵi baqlaw bul eń alis galaktikalardiń alislawi. Egerde obyekt jerden alislap baratirǵan bolsa, ol qizil bolip kórinedi. Qatti qizil obyektler tezirek alislap baratirǵan bolip esaplanadi. Usilay ólshew usili menen ilimpazlar juldizlardiń jerden qanday tezlikte alislap baratirǵanin esaplay aladi, hám nátiyjede Úlken jariliw 13.8 milliard jil aldin bolǵan degen juwmaqqa keldi.
Bryussel

**Brussel** (; ) — Belgiyanıń paytaxtı hám eń úlken qalası.

## Sırtqı siltemeler
* Rasmiy websayt
Vena

**Vena** (  ) - Avstriyanıń federal paytaxtı hám bir waqıttıń ózinde Avstriyanıń toǵız federal jerlerinen biri, tómen Avstriya ishinde jaylasqan. Mámlekettiń Arqa bóleginde jaylasqan. Vena xalqı 1,98 million kisin quraydı. (2023) ; qala átirapı menen birge - shama menen 2,8 million (Avstriya xalqınıń 25% ten aslamı); solay etip, Vena Avstriyanıń xalqı boyınsha eń iri qalası bolıp, Evropa Awqamınıń eń iri qalaları arasında altınshı hám Berlinden keyin nemis tilinde sóyleytuǵın qalalar arasında ekinshi orındı iyeleydi. Avstriyanıń mádeniy, ekonomikalıq hám siyasiy orayı.

## Rayonları

## Joldas qalaları


Wien-Albertina-04-Erzherzog-Albrecht-Denkmal-2007-gje.jpg|Albertina
Wien-Burgtheater-002-1979-gje.jpg|Burgtheater
Wien-Judenplatz-02-Mahnmal fuer die Opfer der Shoa-2007-gje.jpg|Judenplatz
Wien-Museumsquartier-30-2009-gje.jpg|Museumsquartier
Wien-Stephansdom-130-innen-2007-gje.jpg|Stephansdom
Wien-Parlament-104-1979-gje.jpg|Austrian Parliament
Wien-Zentralfriedhof-38-Brahms-2008-gje.jpg|Zentralfriedhof
Wien-Prater-12-Riesenrad-2007-gje.jpg|Prater


## Derekler
Saraevo

**Saraevo** Bosniya hám Gercegovina Paytaxtı. Xalqı sanı 275,524 mıń adam.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
* http://www.sarajevo.ba/
Addis Abeba

**Addis Abeba** — Efiyopiyanıń paytaxtı. 

### Galleriya

File:Arat Kilo Monument.JPG|Arat Kilo Monumenti
File:Ethiopian Commercial Bank Addis Abeba.jpg|Commertsial Bank Efiyopia
File:Meskal square.JPG|Meskel Square
File:Cathédrale Saint Georges Addis Abeba1.jpg|St George's Kafedralı
File:HagerFikirTheatre.jpg|Hager Fikir Teatrı (Aprel 2006)
File:Ethiopian Television.JPG|Efiyopia Radio hám Televidiniye imáratı
File:Ethiopian Federal Police HQ Addis Abeba.JPG|Efiyopia Federal Policiyası
File:Tewodros_Square.JPG|Tewodros Square and Sebastopol Cannon



File:Sheraton Addis.JPG|Addis Abeba
File:Addis-sheraton.jpg|Addis Abeba
File:Addis Abeba City.jpg|Addis Abeba qala orayı
File:Addis abeba ethiopie.jpg|Churchill esteligi - 
File:Addis abeba taytu hotel.jpg|Taitu Miymanxanası
File:Addis Abeba Stadium.JPG|Addis Abeba Stadionı
File:National Museum of Ethiopia Office facility.JPG|Efiyopia milliy múzeyi
File:Addis_Ababa_Street_Scene.JPG|Gulele


## Derekler
Film

thumb| Eski Fox movietone kamerası
Kinofilmler, taǵı filmler retinde bilgen, vizual kommunikatsiyanıń túri ol jıljıytuǵın súwretlerdi jáne dawıstı áńgimelerdi aytıw yamasa xabarlaw ushın qollanadı (adamlarǵa oqıǵanǵa kómeklesedi). Dúnyanıń hár bóleginde adamlar kinofilmler qaraydı oyın-sawaldın túri retinde, shadlanıw alıwdıń jolı. Geybir adamlar ushın shadlanıw kúliwdi bildire aladı, al basqalar ushın bul jılawdı bildire aladı, yamasa qorıǵıwdı seziw.

Kinofilmlerdiń kóbi jasaladı onda olar kinolarda yamasa kinofilm teatrlarında úlken ekranlardıń ústinde kórsetile aladı. Keyin kinofilmler kinofilm ekranlarınıń ústinde waqıt aralıǵında kórsetiledi (bir neshe háptelerden bir qatar aylarına jalǵasadı), kinofilmler aqılı televidenieniń yamasa sım televideniesiniń ústinde kórsetiledi, jáne satqan yamasa jallaǵan DVD disklerdiń yamasa videokasseta lentalarınıń ústinde, onda adamlar kinofilmlerdi úyde qaray aladı. Siz kinofilmlerdi taǵı júktey yamasa jibere alasız. Keyin kinofilmler televidenie stantsiyasınıń ústinde kórsetiledi.

Kinofilm kamerası yamasa video kamerası súwretlerdi júdá tez aladı, ádette 25 súwret (ramkalaar) hár sekund. Kinofilm proektorı, kompyuter, yamasa televidenie súwretlerdi anaw shamada kórsetkende, bul zatlardıń jıyında súwretlerdiń óte jıljıw kórsetkeni sımbattı kórinedi. Dawıs sol waqıtta bolmasa jazıladı, yamasa keyin qosıladı. Kinofilmdegi dawıslar ádette adamlardıń sóylew dawıslarınan turadı (ol dialog dep ataladı), saz (ol "kinofilm naması" dep ataladı), jáne dawıs effektleri, kinofilmde bolıp atatuǵın háreketlerdiń dawısları (esiklerdiń ashılıwı yamasa mıltıqlardıń atıwı sonday sımbattı).

Stsenariyshi stsenariydi jazadı, ol kinofilmniń áńgimesi sózler menen aktyorlar aytadı. Onnan soń prodyuser adamlardı iske jallaydı kinofilmniń ústinde jáne barlıq aqshanı aladı aktyorlar ushın jáne úskene tólew kerek boladı. Ádette prodyuserler bul aqshanı aladı, bankten qarızǵa alıw arqalı yamasa investorlardı alıw arqalı aqshanı kinofilmge óndirisine qarızǵa beredi. Biraz prodyuserler kinofilm studiyası ushın jumıs isleydi; basqa prodyuserler ǵárezsiz (olar kinofilm studiyası ushın jumıs islemeydi).

Aktyorlar jáne direktorlar stsenariylerdi ya aytıwdı jáne ya islewdi tabıp alıw ushın oqıydı. Aktyorlar stsenariyden sózlerdi este qaldıradı olar kinofilmde aytadı, jáne háreketler oqıydı stsenariy olarǵa islegendi aytadı. Onnan soń direktor aktyorlarǵa ya isleytuǵının aytadı jáne kameraǵa túsiriwshi olardıń qozǵalıs súwretlerin qozǵalıs súwret kamerası menen aladı.

Filmge túsiriw pitken gezde, redaktor jıljıytuǵın súwretlerdi birge tolıq áńgimeni aytıw jolda saladı ishinde jıyın waqıt sanında. Audio injenerler jáne dawıs injenerleri saz jazadı jáne qosıq salıwdı jáne bunı jıljıytuǵın súwretlerge biriktiredi. Kinofilm islengende, kinofilmniń kóplegen kóshirmeleri kinofilm labaratoriya arqalı jasaladı jáne kinofilm orawına qaray salınadı. Onnan soń kinofilm orawı kinolarǵa jiberiledi. Proektor dep atalatuǵın elektrikalıq mashina kinofilm arqalı jarıqtı júdá ashıq jarqıratadı, jáne qarańǵı bólmede otıratuǵın adamlar bunı úlken ekrannıń ústinde kóredi. Janr kinofilmniń túri yamasa kinofilmniń stili ushın sóz.
Tibet

**Tibet** (;  *Böd*; ) — Shıǵıs Aziyanıń batıs bólimindegi aymaq bolıp, Tibet platosınıń úlken bólegin qamtıydı hám shama menen 470,000 kv.mil (1,200,000 km2) maydandı iyeleydi. Bul tibet xalqınıń watanı. Sonday-aq, platoda basqa etnik toparlardıń wákilleri, mısalı, monǵollar, monpa, tamang, qiang, sherpa, lhoba hám XX ásirden baslap xan qıtayları menen xueyler jasaydı. Tibet jer betindegi eń biyik aymaq bolıp, ortasha biyikligi 4,380 m (14,000 fut) quraydı. Gimalaydıń qoynında jaylasqan Tibettiń eń biyik noqatı — jer betindegi eń biyik taw Everest bolıp, onıń biyikligi teńiz dárejesinen 8,848 m (29,000 fut) joqarı. «Úlken Tibet» degen jaqınǵı atama tibet-birma tilleriniń tibet tarawında sóylewshi barlıq xalıqlardı bildiredi, bul keń aymaqqa Oraylıq Aziya respublikaları, Pákistan, Hindstan, Nepal, Butan, Bangladesh, Myanma, Qıtay Xalıq Respublikası, Mongoliya, Rossiya hám shet elde jasawshı tibet diasporasınıń wákilleri kiredi.

## Derekler
Mikroneziya

**Mikroneziya** — Okeaniyanıń bir bólegı. Ol Mariana, Karolina, Gilbert we Nauru atawların óz ishıne aladı. 

Mikroneziyanıń ulıwma maydanı júda kishı esaplanadı, xalqı sanı hám onshalıq kóp emesdır. Bıraq ol jerde úlken teńız-ekonomıkalıq zonaları rawajlanǵan.
Afina

**Afina** — Greciyanıń paytaxtı hám eń iri qalası. Orta jer teńizindegi iri teńiz boyındaǵı qala aymaǵı, Afina, sonıń menen birge, Attika regionınıń paytaxtı hám Evropa materigindegi qubla paytaxt bolıp tabıladı. Qala xalqı 3, 6 millionnan artıq bolıp, ol Evropa Birlespesindegi segizinshi eń iri qala aymaǵı bolıp tabıladı. Pútkil qala aymaǵınıń kishi basqarıw birligin quraytuǵın Afina municipaliteti (sonıń menen birge, Afina qalası ) rásmiy shegaralarında 643, 452 (2021) xalqı hám 39.96&nbsp;km² jer maydanına iye.

## Derekler
Kabardino Balkariya

**Kabardino-Balkariya Respublikası** ( — Rоssiya Federaciyası quramiındaǵı respublika. Arqa-Kavkaz fеdеrаl okrugine kiredi.
1922-jıldıń 1-sentyabrinde dúzilgen. Paytaxtı - Nаlchik qalası.

## Aymaǵı
Arqadа Stаvrоpоl úlkesi menen, qubladа Arqa Теgеy hám Gyurdjyu menen, batıstа Qarashay-Cherkesiya Respublikası menen shegaralasadı.

## Derekler
Montserrat

**Montserrat** — Karib teńizi basseyninde jaylasqan mámleket. 

## Etimologiya

## Tariyx
 
## Geografiya
Montserrat — tawlı vulkan atawında jaylasqan.

## Klimat
 
## Ekonomika
 
## Xalıq
 
## Til
 
## Din
 
## Mádeniyat
 
## Bilim orınları
 
## Siyasat
 
## Sırtqı siltemeler
 
## Sırtqı siltemeler
 
 

## Derekler
Kokoslı atawları

**Kokoslı atawları** — Okeaniyada jaylasqan mámleket. Avstraliyaǵa ǵárezli aymaq. Aymaǵı - 14 km., xalqı - 550 adam (2011-jıl). Onıń ishinde 80% malayziyalılar. Hákimshilik orayı — Uast-Aylend. Rásmiy tili — inglis tili. Xalqınıń 80% musılmanlar. 

## Derekler
Guam

**Guam** () — Tınısh okeanında Mariana atawları quramına kiretuǵın, AQShqa tiyisli avtonomiyalıq respublika. BMSh aǵzası.
Tuvalu

**Tuvalu** (Tuvalu) — Okeaniyada, Tınısh okeanınıń qubla-batıs bóliminde jaylasqan mámleket. BMSh aǵzası. Maydanı 26 km², xalqı 11,15 mıń adam (2002). Paytaxtı Funafuti qalası. Xalqınıń kóbisi tuvalular. Rásmiy tili — inglis tili, sonday-aq, polineziya tillerinen biri — tuvalular tili de qollanıladı. Dinge sıyınıwshılardıń kópshiligi protestantlar.

## Mámleketlik basqarıw principi
Tuvalu — Ullı Britaniya basshılıǵındaǵı Óz ara doslıq quramına kiretuǵın ǵárezsiz mámleket (Óz ara doslıq mámleketleri, mámleket hám húkimet baslıqları ánjumanlarında qatnasıw huqıqına iye emes). Ámeldegi Konstituciyası 1978-jıl qabıl etilgen. Mámleket baslıǵı — Ullı Britaniya korolevası, onıń atınan general-gubernator mámleketti basqaradı; ol bas ministr usınısına qaray, Tuvalu puqaraları arasınan tayınlanadı. Nızam shıǵarıwshı hákimiyattı 1 palatalı parlament, atqarıwshı hákimiyattı bas ministr basshılıǵındaǵı húkimet ámelge asıradı.

## Tábiyatı
Tuvalu marjanlardan payda bolǵan 9 atawda jaylasqan. Jer maydanı oypatlıq; tek puta hám mayda terekler ósedi. Íqlımı jıllı hám ızǵar, kúshli dawıl bolıp turadı. Ortasha jıllıq temperatura 27°, jıllıq jawın muǵdarı 2500-3300 mm. Haywanat dúnyası qus hám shıbın-shirkeylerden ibarat.

## Tariyxı
Tuvalu atawlarına eramızdıń 1 mıń jıllıq ortalarınan polinezlar kóship kela baslaǵan. Atawlarǵa evropalıqlardan dáslep 1568-jıl ispanlar barǵan. 1850-75-jıllarda qul sawdagerleri Tuvalu xalqınıń bir bólimin Avstraliyada isletiw ushın alıp ketken. Qul sawdası hám juqpalı kesellikler sebepli xalıq 10 ese azayıp ketken. 1892-jıl Tuvalu atawların Ullı Britaniya iyelep, Gilbert atawları menen birge Britaniya protektoratına birlestirgen, 1916-jıl Gilbert hám Ellis atawları atı menen koloniyaǵa aylantırǵan. Ekinshi jáhán urısı waqtında Tuvaluda Amerika áskerleri jaylasıp, Gilbert arxipelagin basıp alǵan yaponlarǵa qarsı gúresken. 1974-jıl referendum nátiyjesinde Tuvalu xalqınıń kóbisi Gilbert atawlarınan ajıralıp shıǵıw ushın dawıs berdi. 1975-jıl Tuvalu Britaniyanıń bólek koloniyası boldı, 1978-jıl 1-oktyabrde Óz ara doslıq quramındaǵı ǵárezsiz mámleket dep daǵaza etildi. Tuvaluda siyasiy partiya hám kásiplik awqamlar joq. Tuvalu — 2000-jıldan BMSh aǵzası. Milliy bayramı — 1-oktyabr — Ǵárezsizlik kúni (1978).

## Xojalıǵı
Tuvalu agrar mámleket. Ekonomikasınıń tiykarı — awıl xojalıǵı. Kokos palması, taro, pulaka (taronıń bir túri), nan teregi, banan ósiriledi, palız eginleri egiledi. Shoshqa hám tawıq baǵıladı. Balıq tutıw menen shuǵıllanıladı. Kokos ǵozasınıń bir bóliminen kopra ajıratıp alınadı. Ónermentshilik (shıǵanaqtan bezekler soǵıw, sebet toqıw hám basqalar) rawajlanǵan. Jeńil sanaat kárxanaları bar. Transportı onsha rawajlanbaǵan. Funafuti atawında teńiz prichali bar. 6 ataw ortasında aviaciya qatnawı jolǵa qoyılǵan. Shetke kiyim, ayaq kiyim, kopra, miywe hám palız eginlerin shıǵaradı. Shetten mashina hám úskene, azıq-awqat hám sanaat buyımları, energiya resursların aladı. Sırtqı sawdada Fiji, Avstraliya, JAR menen sheriklik etedi. Pul birligi — Avstraliya dolları. Tuvalu radiosı jumıs isleydi (1975-jıl dúzilgen).

## Derekler
Tirana

**Tirana** — Albaniyanıń paytaxtı hám en iri qalası. Ol mámlekettiń orayında jaylasqan bolıp, taw hám tóbeshikler menen qorshalǵan, Dajti shıǵısqa qaray kóterilgen, arqa-batısta Adriatika teńizine uzaqtan qaraytuǵın azǵana oypatlıq bar. Ol Evropadaǵı en suwıq hám quyashlı qalalardan biri bolıp, jılına 2544 saat quyash shıǵadı.
 
Tirana qalasına 1614-jılı Osmanlı alban generalı Silejman Pasha Bargjini tiykar salǵan bolıp, onıń orayında Góne meshit jaylasqan. Házirgi Tirana ornında temir dáwirinen berli úzliksiz xalıq jasap kelgen hám klassikalıq antik dáwirde Epidamnnıń ishki aymaqlarında oraylasqan Illiriyanıń Taulantiya patshalıǵınıń tiykarı bolǵan bolıwı múmkin. Illiriya urıslarınan keyin Rim imperiyası tárepinen qosıp alındı. IV ásirde Batıs Rim imperiyası qulawı menen Albaniyanıń kópshilik bólimi Shıǵıs Rim imperiyası qol astına ótti. Qala XX ásirge shekem, 1912-jılı Albaniya ǵárezsizlik deklaraciyasınan keyin Lushnjë kongressi onı Albaniya paytaxtı dep járiyalaǵanǵa shekem ádewir áhmiyetsiz edi.

## Geografiyası
Tirana Albaniyanıń orayındaǵı Tirana tegisliginde shıǵısta Dajti tawı, qublada Kërrabe, Sauk hám Vaqarr tóbeleri hám arqada Adriatika teńizine qaraǵan alap arasında jaylasqan. Shenmeri qalasındaǵı Mali me Gropa wálayatınıń Maja Mincekut degen jeri Jer betiniń ortasha biyikligi teńiz qáddinen 110 metr (360 fut), maksimal bálentligi 1828 metr (5997 fut).

Qala arqalı Tirane dáryası, Lane dáryası aǵıp ótedi. Tiranada Tirana, Farka, Tufina, Kashar sıyaqlı bir neshe jasalma kóller bar. Házirgi municipalitet 2015-jılı jergilikli hákimiyat reformalarında burınǵı Baldushk, Berjite, Dajt, Farkë, Kashar, Krrabë, Ndroq, Petrelë, Pezë, Shengjergj, Tirana, Vaqarr, Zall-Bastar hám Zall-Herr municipalitetleriniń birlesiwi nátiyjesinde dúzilgen. Municipalitet orayı — Tirana qalası.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
Pxenyan

**Pxenyan** Arqa Koreya niń Paytaxtı. Xalqi sani - 2,581,076 adamdi quraydi (2013). Klimati mussonli.

## Sırtqı siltemeler


## Adebiyatlar
* Андрей Ланьков: *Северная Корея: вчера и сегодня.* Восточная литература, Москва, 1995
* Guy Delisle: *Pyongyang: A Journey in North Korea.* Drawn & Quarterly, 2005, ISBN 1-896597-89-0
* Chris Springer: *Pyongyang: The Hidden History of the North Korean Capital.* Saranda Books, 2003, ISBN 963-00-8104-0
* Arno Maierbrugger: *Nordkorea-Handbuch. Unterwegs in einem geheimnisvollen Land.* Trescher, Berlin, 2004, ISBN 3-89794-039-6

## Taǵi qarańiz
* Pxenyan metrosu
* Ланьков А. Н. — «Пхеньян и пхеньянцы. Заметки советского стажёра»

## Derekler
Erevan

"'Erevan"' (arm. *Երևան*) Armeniya niń Paytaxtı. Xalqi : 1,2 mln. Klimati :kontinental.

## Derekler
Amman

**Amman** (), — Iordaniyanıń Paytaxtı. Xalıq sanı : 4.044.000 (2015) adamdı quraydı.

## Sırtqı siltemeler
Tehran

**Tehran**- () Irannıń paytaxtı. Xalqı 7,088,287 mln. Tehran Irannıń siyasiy, ekonomikaliq hám mádeniy, transport hám sawda orayı.

## Аtınıń kelip shıǵıwı
*Тeһrаn* аtaması «Top», «аs» mánisin аńlatıwshı ته (*тәһ*) hám «тау бите» mánisin ańlatıwshı ران (*ран*) sózlerinen payda bolǵan. Theran atı Taxtapul sózinen kelip shıqqan. Sonday qılıp, *Тehran* sózi "Taw bite аstındа" ornalasqan dep aytıwǵa boladı. Qala Тоshаl tawına jaqın jaylasqan.

## Tariyxı
## Хalqı

XVIII ásirde Тehrаnnıń хаlıq sаnı 100 mıń adamdı quraǵan. Xаlıq sаnı XX ásirde: 
 

## Sırtqı siltemeler
Er-riyad

**Er-Riyad** (Arab:*الرياض*) — Saudiya Arabstanınıń paytaxtı. Xalqı sanı: 4,878,473 (2010) adam. Klimatı: Kontinental.

## Sırtqı siltemeler
Paramaribo

**Paramaribo** — Surinam paytaxtı. Surinam daryasining shep qirǵaǵinda jaylasqan. Klimati subekvatorial, yanvardiń ortasha t-rasi 26°, avg . Diki 29°. Jilliq jawin 2250&nbsp;mm. Xalqi sani 213 miń adam (2000). Temir jol stansiyasi. Aeroport bar. Mamlakatdiń úlken porti (shetke boksit, aǵash, qumsheker, rom, sali, sitrus miyweler shiǵariladi). Aziq-awqat hám aǵashsazliq sanaati kárqanalari; universitet, muzey, botanika baǵi bar.

## Derekler
La Pas

**La Pas** (ispan tilinde «tınıshlıq») — Boliviyanıń paytaxtı. 

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
F.C Fenerbahce

**Fenerbahçe Futbol Topari** hazirgi waqitda Túrkiya Futbol Ligasi' nda oyinlar otkizip atir.

## Derekler
Vodafone

**Vodafone** İngilis GSM shirketi, bolıp dúnyanıń 5 kontinentinde 31 mámleketde qizmet kórsetedi. hám bul tarawda liderdir. Hám dúnyanıń eń úlken GSM operatorıdır. Vodafone Basshısı Ser Con Bond' dir.

Vodafone sózi: Voice den kelgen, VO, waqıtdan, DA hám phone telepon, degenen kelip shıqqan. Vodafone MakLaren-Mersedes Benzdiń hám Chempionlar Ligası rásmiy sponsorı.

Vodafone 30 sentyabr 2010 itibáran ortasha 343 miliyon Abonenti hám 40 ortaqlıǵı bolǵan, dúnyanıń eń úlken mobil operator shirketi bolǵan.
 
Qısqa waqıtda 1991-jılda erkin bir shirketde Vodafone Group Plc atın alǵan shirket, 1999-jılda AirTouch Communications firmasına birleskenen soń sektorda ósiw baslandı. Vodafone, búgungi kúnde bul tarawda aldında Evropa, Amerika hám Uzaq shıǵıs putin dúnyada qizmet kórsetedi dúnyanıń eń úlken shirketleriniń biri.

Evropa hám Amerika bazarlarınıń lideri bolǵan Vodafone sonǵı jıllarda shıǵıs mámleketlerinde de áhmiyetli investitsiyalar qoyıwǵa dıqqat qaratıp atır.
Ekaterinburg

**Yekaterinburg** () - qala, Rossiya Federatsiyasi niń Sibir federal okrugi ndagi Еkaterinburg Oblisiniń paytaxtı. Xalqi 754,3 miń adam (2011).

## Sırtqı siltemeler
* Официальный сайт муниципалитета города Екатерынбург
* Памятники
* http://Yekaterinburg-foto.tpu.ru
Incheon

Incheon – Qubla Koreyadaǵı qala. Xalqı sanı: 2,064,861.

Klimatı: Tundra. 

## Galereya

File:Incheon-port.jpg|Incheon portı
File:Incheon square.jpg|Qala kóshesi
File:Incheon bridge 20091031 001.jpg|Incheon 
File:Incheonairport-arexstation-jpgver.jpg|Incheondaǵı temirjol 
File:Incheon City Bus No 30.JPG|Qala avtobusı
FC Zenit Sankt-Peterburg

**Zenit Sankt-Peterburg** ( *Футбольный клуб "Зенит" / Futbol' klub Zenit*) — házirgi waqıtta Rossiya Futbol Ligasi ında oyınlar ótkizip atır, Sankt-Peterburg daǵı. 21,405 orınlı "Petrovskiý" stadionda oyınlar ótkizedi.
Sumqayt

**Sumqayt** () — Ázerbayjannıń Bakuden hám Genjeden keyingi úshinshi úlken qalası. Kaspiy teńiziniń batıs jaǵasında 96 km² maydanda jaylasqan Sumqayttıń xalıq sanı 2017-jılǵı esap boyınsha 303.000 adamǵa jetken. Sumqayt qalasınan tısqarı Jorat hám Hajı Zeynalabidin posyolkaları da Sumqayt municipalitetiniń basqarıwında.

## Haqqında
Bakude neft eksportınıń keńeyiwi sebepli 1935-jılı Sovet hákimiyatı Absheron yarım atawında awır sanaattı rawajlandırıw haqqında qarar qabıl etken. Bul qarardıń nátiyjesinde, 1949-jılı 22-noyabr Bakudıń 30 kilometr arqasında Sumqayt qalası qurılǵan.

Time jurnalınıń 2007-jılǵı jazıwına qaraǵanda, Sumqayt qorshaǵan ortalıqtıń pataslanıwı boyınsha dúnya qalaları arasında sol jılı 1-orındı iyelegen.

## Galereya

Fayl:Koroghlu avenue, Sumgait.JPG
Fayl:İmadəddin Nəsimi (İ. Nəsimi Parkı).jpg|Sumqaytta jazıwshı Nesimiy atındaǵı park
Fayl:Sumqayıtda Şəhər Günü 26.09.2012 (2).JPG|Sumqaytta hár jıl sentyabr ayında «Sumqaytta qala kúni» bayramlanadı.


## Derekler

## Sırtqı siltemeler
* Sumqayit/Sumqait
Abuja

**Abuja** — Nigeriyanıń Paytaxtı. Xalqı sanı : 376, mıń adam (1998) Klimatı : Tropik. 
## Derekler
Julius Caesar

Gaius **Julius Caesar** (latınsha : Imperator Gaius Iulius Caesar — Imperator Gay Yuliy Sezar (Gayus Yulius Kaysar)) (mil. avv. 102 yamasa 100-jıl — 15-mart mil. avv. 44-jıl ) — Rim diktatorı (49, 48— 46, 45; 44 jıldan ómirlik), sarkarda, jazıwshı. Siyasiy iskerligin demokratiyalıq gruppa tárepdarı retinde baslap, áskeriy tribun (73), edil (65), pretor (62) lawazımlarında bolǵan. Konsullikka umtila otirip, 60 -jılı Pompei hám Krase menen birlespe dúzgen (1-triumvirat). Konsul (59), keyininen Galliya noibi; 58— 51 jıllarda pútkil Alp artı Galliyasini Rimge bóysundirgan. Krase opatınan keyin 48 jıl armiyaǵa súyene otirip, jalǵız hákimlik ushın gúres baslaǵan. Pompei jáne onıń tárepdarların 49—45 jıllarda tormor etip, húkimet tepasiga shıqqan. Óz qolında respublikanıń eń zárúrli lawazımların (diktator, konsul hám basqalar ) jıynap, ámelde rásmiy monarx bolǵan. Respublikashılar pitnesi nátiyjesinde óddirilgan. «Galliya urısı haqqında yadlar» hám «Grajdanlar urısı haqqında yadlar» dóretpeleri avtorı ; kalendardı qáliplestirgen (Yuliy kalendarı).

## Derekler
Blekpul

**Blekpul** () — Ullı Britaniyada, Anglıyada jaylasqan qala. Klimatı subtropik.
 
## Súwretler


**<span style="color:white">Blackpool</span>**



File:BlackpoolTN.JPG|
File:BlackpoolTower OwlofDoom.jpg|
File:Blackpool Illuminations and Tower.jpg|
File:Pepsi BM.JPG|Blackpool "Pleasure Gardens" lunaparkı
File:Blackpool centralpier winter.jpg|Blackpool orayı 
File:Central pier.jpg| 
File:712 at Bispham.jpg|Blackpool qalasında ekı qavatlı tramvay
Neapol

**Neapol** — Italiyada jaylasqan qala. Xalqı sanı: 975,139 (2007) mıń adam. Klimatı: Subtropik

## Derekler
Rotterdam

**Rotterdam** (gollandsha — Rott dáryasına qurılǵan kópir) — Niderlandiyanıń batıs bólegindegı qala, Reyn dáryası deltasınıń arqasında. Kanal arqalı arqa teńiz penen baylanǵan. Xalqı sanı 600,1 mıń adam, (2007). Batıs evropanıń eń iri portı. Transport jollarınıń iri orayı. Aeroportı xalqara ahmiyetke iye. Mámleketdiń áhmiyetli sawda-sanaat orayı. Sanaatı shetden keltiriletuǵın zatlarǵa kóbinshe isleydi. GFR hám Belgiyanıń iri kárxanalarına Rotterdamnan neft quwırları ótken. iri neftdi qayta islew hám neft ximiyası kárxanaları islep turıptı. Túrli mashinasazlıq (kemesazlıq hám avtomobilsazlıq, elektrotexnika hám b.), ximiya, jenil, azıq-awqat sanaatı kárxanaları bar. Metropoliten qurılǵan. Unt, kórkem óner akademiyası, kemesazlıq hám navigatsiya inistitutı, tariyx, teńiz hám etnologiya muzeylerı bar. qala 13-a.den belgili. Arxitekturalıq esteliklerden gotika shirkewı (15-a.) hám basqa Shirkewler, digirmanlar (17—18-a.ler) saqlanǵan. Rotterdamda milliy hám xalqara sawda operatsiyaları ótkiziledi. 

## Sırtqı siltemeler
Doneck

**Donetsk** () — Ukrainada jaylasqan qala, Doneck wálayatıniń orayı. Xalqı sanı 988 000 adam (2008). Klimatı : Subtropik
Dnepr (qala)

**Dnipro** () — Ukrainada jaylasqan qala, Dnipropetrovsk wálayatınıń orayı. Xalqı sanı 1 040 000 adam (2007-jıl). Klimatı: Subtropik.

## Derekler

## Ádebiyatlar
* OʻzME. Birinshi tom. Tashkent, 2000-jıl

* 
* Mixail Aleksandrovich Shatrov (Shteyn). Gorod na tryox xolmax. – Dnepropetrovsk: Promin, 1969. (in Russian)
* Aleksey Nikolaevich Tolstoy. Xojdenie po mukam. – M.: Xudojestvennaya literatura, 1976. (in Russian)
* Dmitriy Yavornitskiy. Istoriya goroda Yekaterinoslava. – Dnepropetrovsk: Sich, 1996. (in Russian)
* Spravochnik «Osvobojdenie gorodov: Spravochnik po osvobojdeniyu gorodov v period Velikoy Otechestvennoy voyni 1941—1945» / M. L. Dudarenko, Yu. G. Perechnev, V. T. Yeliseev i dr. M.: Voenizdat, 1985. 598 s. (in Russian)
* Opisanie naselennix mest Yekaterinoslavskoy gubernii na 1-e yanvarya 1925 g. – Yekaterinoslav: Tipo-Litografiya Yekaterininskoy j.d., 1925. – 635 s. (in Russian)
* 
* 

## Sırtqı derekler

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Rásmiy websaytı
Varshava

**Varshava** () — Polshanıń paytaxtı. Xalıq sanı : 1,729,119 adam. Klimatı: Subtropik. 

## Gallereya

Warsaw Old Town 1945.jpg|Warsawa - 1945
Warsaw Castle Square Panorama 2010.jpg
Warszawa Pałac Prezydencki 2011.jpg
Poland Warsaw Łazienki Palace 5.jpg
Warsaw National Theater - panoramio - ekeidar.jpg
FB Warszawa panorama.jpg
Pałac Krasińskich BK2.JPG
VARSOVIA. Plaza del Mercado de la Ciudad Vieja (Rynek Starego Miasta) 2.JPG
POL Krakowskie Przedmieście Street in Warsaw 2008 07 12 (2).JPG
Elewacja wschodnia.jpg
Museum of the History of Polish Jews in Warsaw building 0010.jpg


## Sırtqı siltemeler
Turin

**Turin** (it: **Torino**;) — Italiyada jaylasqan qala. Xalqı : 900,863 (2013) adam. Klimatı: Subtropik

## Sırtqı siltemeler
Almeriya

**Almería** Ispaniyanıń Andalusiya aymaǵında jaylasqan qala. Almeriya provinciyası quramına kiredi. Aymaǵı – 295 km2. Xalqı – 190,013 adam (2010). 

## Derekler
* Rásmiy websayt
Catania

**Catania** — Italiyada Siciliya atawında Jer orta teńizinıń jaǵasında jaylasqan port qala. Xalqı: 268 mıń. Klimatı: Subtropik

## Sırtqı siltemeler
Vigo

**Vigo** Ispaniyada jaylasqan qala. Xalqi : 294,997 (2014) adam. Klimati : Subtropik Pontevedra
 
## Sırtqı siltemeler
* Official site
* Vigo Photos
* Museo de Arte Contemporánea (MARCO)
* Museo Municipal «Quiñones de León»
* Museo Etnográfico Liste
Atlanta

**Atlanta** — AQShta jaylasqan qala. Xalqınıń sanı 2,528,984 mıń adam. Klimatı subtropikalıq.

## Derekler
Lyublyana

**Lyublyana** — Sloveniyanıń paytaxtı. Lyublyanitse dáryası boyında, onıń Sava dáryasına quyılıwı jaqınında jaylasqan. Xalqı 270,5 mıń adam (2000). Transport jolları túyini. Aeroporti xalqara áhmiyetke iye. Mashinasazlıq hám metallsazlıq (iri gidrokuwırlar zavodı, elektrotexnika buyımları, priborlar i.sh.) sanaatları rawajlanǵan. Ximiya, poligrafiya, farmatsevtika, kán-ayaq kiyim, aǵashsazlıq, toqımashılıq, azıq-awqat sanaatı kárxonaları bar. Sloveniya pán hám kórkem óner akademiyası, úniversitet (1595), filarmoniya (1702), yadro izertlew inti hám b. ilmiy izertlew mekemeleri, milliy, etnografiya muzeylerı, kitapxanalar, milliy hám zamanagóy galereyalar bar. Turizm rawajlanǵan. Xalqara yarmarkalar ótkiziledi. L. slavyanlar awılı spatında 1144-jıldan belgili bolǵan. 13-a.diń 2-yarımınan qala, Krayna tariyxiy wálayatınıń administrativ orayı. . 1335—1918-jıllarda (waqıtı menen) gabsburglar húkimranlıgı astında bolǵan. 1918-jılda Serb, xorvat hám slovenlar patshalıǵı (1929-jıldan Yugoslaviya) payda bolıwı menen L. — Sloveniya, 1992-jıldan gárezsiz Sloveniya Respublikası paytaxtı. Arxitekturalıq esteliklerden Grad qasiri (9—19-a.ler), yepiskop sarayı (16—18-a.ler), shirkewler, San-Nikolay soborı (18—19-a.ler), ratusha, opera teatrı imáratı hám b. saqlanǵan.

## Sırtqı siltemeler
Keyptaun

**Keyptaun** (,  — Qubla Afrika Respublikasınıń paytaxtı. Xalqı sanı boyınsha Yohannesburgtan keyıngı ekinshı qalası. Klimatı: Subtropik

## Joldas Qalalar

*  Nitsa, Franciya (1974)
*  Hayfa, izrail (1975)
*  frankfurt, Germaniya (2000)
*  Sankt Peterburg, Rossiya (2001)
*  Bangkok, Tailand (2007)

## Derekler
Nikosiya

(grek. Λευκωσία, тур. Lefkoşa, англ. Nicosia) — Nikosiya Kiprdiń Paytaxtı. Klimati : Subtropik

Arqa Nikosiya
Manila

**Manila** — Fillipinniń paytaxtı. Xalqı: 1,897 mln adam. Klimatı: Subtropik. 

## Sırtqı siltemeler
Akkra

**Akkra** () — Gananıń paytaxtı. Xalqı : 2,291,352 adam (2012). Klimatı Subtropik 


File:labadi_beach.jpg


## Sırtqı siltemeler
 
* Аkkrа, Gаnа
* Аккра Народы мира
Bari

**Bari** — Italiyada jaylasqan qala. Xalqı : 322,751 (2013) Klimatı : subtropik


File:Castello normanno-svevo (Bari) 2017.jpg
File:Izlošci zbirke u Bariju.jpg
File:Bari u rujnu.jpg
File:Palazzo del Governo (Bari).jpg
File:Spomenik u talijanskom gradu Bariju.jpg
File:Palazzo delle Finanze (Bari).jpg
File:Katedrala sv. Sabina.jpg
File:Katedrala sv. Sabina, Bari, Apulija.jpg
File:U Bazilici svetog Nikole u Bariju 2017.jpg
File:Nadvratnik crkve u Bariju.jpg
File:U Bariju u crkvi 2017.jpg
File:Crkva, Bari 2017.jpg
File:Muzej sv. Nikole.jpg
File:U Bariju gradu.jpg
UEFA Evropa Ligası

**UEFA Еvropa Ligası** - UEFA
tarefinen 2009-jıldan beri otkizilip kelmekte. 2009-jılga deyin, UEFA Kubogı dep atalǵan. Birinshi márte UEFA Evropa Ligası 2009/2010 jılǵı máwsiminde bolıp otti. Sol jili Evropa Ligasınıń jeńimpazı Atletiko Madrid futbol Klubı boldi. 
* 1-shі Saralaw basqıshı: €90,000 * 2-shi Saralaw basqıshı: €90,000
* 3-shi Saralaw basqıshı: €90,000
* Pley-оff: €95,000
* Topar basqıshına shıqqanlar: €100,000
* Topar bosqishinda har bir Utıs: €120,000
* Topar basqıshında hárbir dúreń оyınǵа: €60,000
* 1/16 final: €180,000
* 1/8 nimsherek final: €270,000
* 1/4 sherek final: €360,000
* 1/2 yarım final: €630,000
* final: €2,000,000
* finaldaǵı Utıs: €1,000,000
Shıǵıs Evropa

**Shıǵıs Еvropа** — Еvrоpаnıń shıǵıs bólegі.

## Мaмlеkеtlеr

* Albaniya
* Belorussiya
* Bolgariya
* Bosniya hám Gercegovina
* Vengriya
* Latviya
* Litva
* Makedoniya
* Мoldova
* Polsha
* Rossiya (Evrоpа bólіmі)
* Rumıniya
* Serbiya
* Slovakiya
* Sloveniya
* Ukraina
* Xorvatiya
* Chernogoriya
* Chexiya
* Estoniya
Krasnodar

**Krasnodar** () - qala, Rossiya Federatsiyasi niń Krasnodar úlkesi paytaxtı. Xalqi 1,154,885 adam (2025). 

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
* Официальный сайт муниципалитета города Краснодар
* Фотография Краснодар
AFC Chempionlar Ligası 2011

**2011 AFC [[Aziya Chempionlar Ligasi|Aziya Chempionlar Ligası]]** turniri 30 márte bolıp ótedi. Turnir jeńimpazı 2011-jıldıń aqırında ótkeriletuǵın FIFA dúnya Klublar Kubogında qatnasadı.
## Turnir formatı hám qatnasıwshılar

AFC Aziya futbol konfederaciyası 2011 hám 2012-jılǵı Chempionlar Ligası máwsimleri ushın qaǵıydaların maqulladı.
30-noyabr 2009 jıl, AFC 12 den artıq futbol federaciya turnirinde qatnasıw niyetin bildirdi. Hazirgi waqıtta AFC Chempionlar Ligası turnirinde 10 futbol federaciya hám associaciya wákilleri qatnaspaqta.

Tolıq qatnasıwshı dizimi.

;Shıǵıs Aziya

* **Qatnaspaqta:** , , , ,  
* **Play-off arqalı:** , , 

;Batıs Aziya

* **Qatnaspaqta:** , , , , 
* **Play-off arqalı:** 

## Topar basqıshı

Topar basqıshına shek Kuala Lumpur qalasında, Malayziya 7 dekabr 2010-jıl ótkerildi. 
### Topar A

### Topar B

|

|}

### Guruh C

### Topar D
UEFA Chempionlar Ligası 2005-06

**UEFA Chempionlar Ligası 2005-2006** túnırdıń finalı Frantsiya'nıń paytaxtı Parij'degı Stade de Frantse'da bolıp ótdı, finalda Arsenal hám Barselona futbol klubları ortasındaǵı oyında 2-1 natıyjesı menen Barselona jeńımpaz bolǵan.

## Saralaw roundları

### Bırınshı saralaw roundı
### Ekinshı saralaw roundı
### Ushinshı Saralaw roundı
### Pley-off roundı
### Guruh basqıshı

Europe |width=600 |float=right |caption=Location of teams of the **2005–06 UEFA Champions League** group stage. Brown: Group A;  Red: Group B;  Orange: Group C;  Yellow: Group D;  Green: Group E;  Blue: Group F;  Purple: Group G;  Pink: Group H.

### Guruh A

### Guruh B
{|
|-
|

|

### Guruh C
{|
|-
|

|

### Guruh D
{|
|-
|

|

### Guruh E
{|
|-
|

### Guruh G
### Guruh G
### Guruh H
### Nımsherek final
### Sherek fınal
### Yarım fınal
### Fınal
### Sırtqı siltemeler
 

## Derekler
S.S.C. Napoli

**Societá Sportiva Calcio Napoli** - Italiyanıń Napoli qalasında jaylasqan sport klub esaplanadı. Klubqa 1926-jılı tiykar salınǵan. Bul klub 4 márte Serie A chempionligina, 6 márte Coppa Italia kubogina, 3 márte Italiyaniń superkubogina ham 1 márte UEFA kubogina. Napoli qalasındaǵı Diego Armando Maradona stadionında jaylasqan.
## Derekler

## Derekler
Paxtakor (futbol klubı)

**"FK PAXTAKOR"** — Ózbekstannıń Jetekshi futbol klubı. 1956-jıllı qurılǵan. SSSR chempionatınıń joqarı ligasında qatnasqan hám 1962, 1982-jıllarda 6-orındı iyellegen.

1992-jılldan Ózbekstan birinshiliginde qatnasa basladı. 3 márte mámleket chempionı (1992, 1998, 2002), 5 márte Ózbekstan kubogın qolǵa kiritdi, Aziya chempionlar Ligası nda, (2003) jıllı 4-orındı iyelegen. Klub Tashkentdegi oyınlardı, Paxtakor stadionıda, oqıw tayarlıq trenirovkılerın Qıbray bazasında (Úlken hám kishi stadion, qısqı jabıq manej)lerinde ótkizedi.

## Qosımsha qarań
*www.Stadion.uz 
* Offitsial websaytı
* uff.uz saytındaǵı Paxtakor blogı
Marakana stadionı

**Marakana stadionı** — Braziliyanın Rio-de-Janeyro qalasında jaylasqan stadion.

## Tariyxı
Braziliya 1950-jılı futbol boyınsha jáhán chempionatına múnásip qabıl etilgeninen keyin turnir ushın jańa stadion qurıwǵa qarar qabıl etit. Stadionnıń rejeleri Rafael Galvao hám Pedro Paulo Bernardes Bastos atlı eki injener tárepinen sızılǵan. Onıń tırnaǵı 1948-jıl 2-avgustta qoyılǵan. 1950-jıl 16-iyunde ótkerilgen ashılıw oyınında ol «Rio-de-Janeyro Juldızları» hám «San-Paulu Juldızları» komandaları menen ushırastı. Ol ushırasıwda «Rio-de-Janeyro juldızları» 3:1 esabında jeńiske eristi. Didi stadionda gol urǵan birinshi futbolshı boldı. Stadionda ótkerilgen futbol boyınsha jáhán chempionatınıń final oyının 1950-jılı Urugvay Braziliyadan 2:1 esabında jeńip shıqqanında 199 854 adam tamasha etken hám futbol tariyxındaǵı tamashagóyler rekordı jańalanǵan.

Stadion 1965-jılı, oǵan tiykar salınǵanınan 17 jıl ótkennen soń qurıp pitkerildi. 1966-jılı Braziliyada júdá jaqsı kórilgen sportshı Mario Filonıń qaytıs bolıwınan keyin stadion basshıları stadionǵa Filonıń atın beriwge qarar etti.

Rásmiy túrde 180 mıń adamǵa mólsherlengen stadionǵa iri oyınlarda 200 mıń adamdı qabıl etiw múmkin. Ligadaǵı tamashagóyler rekordı bolsa 1963-jıldıń avgust ayında «Flamengo» — «Fluminense» oyınında 177 mıń 656 tamashagóy menen jaratıldı. Stadionnıń quwatlılıǵı keyingi jılları FIFA standartları tiykarında 95 mıńǵa qısqartılıp, onıń ońlanıwı ushın naq 90 million dollar qarjı jumsalǵan.

## Súwretler

Estádio Maracanã.jpg
Estádio Maracanã 3.jpg
Estádio Maracanã 1.jpg
Estádio Maracanã by Diego Baravelli.jpg


## Derekler
Lokomotiv Tashkent (futbol klubı)

**Lokomotiv** - Ózbekstan joqarǵı ligası qatnasıwshısı.

## Qosımsha qarań
*www.fclokomotiv.uz
*Klub saytı
Nasaf Qarshi (futbol klubı)

**Nasaf (Qarshi)** Qarshi qalasınıń futbol komandası. Klub 1978-jılda dúzilgen. 1997-jıldan baslap Nasaf klubı Ózbekstan joqarı ligası qatnasıwshısı.

## Qosımsha qarań
* [ Klub sayti]
Inter Milan (futbol klubı)

İnter (Milan, Italiya)-1908 jılda dúzilgen. forması-kók-qara, stadionı: San-Siro, basqasha Juzeppe Measso, 85.433 orınlıq, qurılǵan waqtı 1926-jıl, Italiyanıń, chempionı 19 márte, Italiya kubogınıń jeniwshisi 7 márte(1939,78,82,2005,06,10,11), Italiya super kubogınıń jeńiwshisi 7 márte(1989,2005,06,08,10), UEFA chempionlar ligasınıń iyesi 3 márte(1964,65,2010), UEFA kubogının iyesi. (3 márte,**1991**,**1994** ,**1998**)

## Tariyxı

1908-jıldıń 9-martında Corcio Mudjanidiń basshılıǵında Milan qalasınıń ekinshi komandası - İnter qurıladı. Klubtıń emblemasın da Jorcionıń qálewi boyınsha jaratılǵan.

1910-jılda birinshi márte Italiya chempionı bolǵan İnter 1950-jıllarda bir neshe márte medallardı bayram etti. 1954-jılda İnterdiń «qızıl dáwri» baslandı. Ellenio Erreranıń basshılıǵında klub eki márte Evropa Chempionları Kubogına iye boldı, bir neshe márte úlke chempionlıǵın hám kubogın utıp aldı.

1990-jıllarda klubqa Jovanni Trapattoni basshılıq etti. 1993-1994-jıllarda klub jalǵız bir xal sayasında A seriyasında qala bilip. Soń bolsa UEFA Kubogında utıp. 1995-jılda klubtıń prezidenti Massimo Moratti, Ronaldo,, Kristian Vyeri hám Ernan Krespo uqsaǵan oyınshılardı alıp keledi. Biraq klub jánede úlke chempionatında bas sıylıqtı alalmadı. 1998-jılda Luidji Simonediń basshılıq etiwi menen İnter jáne UEFA Kubogına shıǵıp. 2000-jılda Moratti Marçello Lippidi klub basshılıǵına akelip. Anjelio Peruççi uqsaǵan tanılǵan futbolshılar jaqsı oyın kórsetsede, jáne Skudetto alınbadı. 2002-2003-jıllar İnter milliy chempionatda ekinshi orındı iyelep, UEFA Chempionlar Ligasınıń yarım finalında Milanǵa utıladı.

2003-2004-jıllar sezonında komandaǵa aldın Alberto Zakkeroni, soń bolsa Roberto Mançidi basshılıq etip. 2005-jılda klub Italiya Kubogına hám Super kubogına iye boladı. házirde komandaǵa Wolter Mazzarri bas trenerlik etip atır.

2009-2010 sezonında İnter tariyxında 18 márte Italiya chempionı boldı.

## Derekler
Ádil Axmedov

**Ádil Axmedov** (1987-jıl 25-noyabr) — Ózbekstan milliy futbol saylandı komandası hám de Rossiyanıń Krasnodar klubınıń futbolshısı.

## Jetiskenlikleri
### Klubları
*  **Paxtakor klubında**:
* Ózbekstan kubogı jeńimpazı — 2006, 2007, 2009-jıllarda;
* Ózbekstan Joqarǵı ligası chempionı — 2006 hám 2007-jıllarda;
* MDH Chempionlar Kubogı iyesi — 2007-jılı;
* Aziya Chempionlar Ligası oyınları qatnasıwshısı.

*  **Anji qatarında**:
* Rossiya Kubogı finalshısı, gúmis medal iyesi — 2012/2013-jılǵı máwsimde;
* Rossiya Premyer Ligasi bronza medal jeńimpazı — 2012/2013-jılǵı máwsimde;
* Evropa Ligasi oyınlar qatnasıwshısı.

### Sıylıqları
* Ózbekstanda jıldıń eń jaqsı futbolshısı: 2009, 2011-jıllarda;
* Anji Futbol Klubınıń 2011-jıldaǵı eń jaqsi futbolshısı.

## Sırtqı siltemeler
*Paxtakor futbolshılarınıń profilleri
Karlush Keyrush

**Karlush Manuel Britu Leal Keyrush** (port. *Carlos Manuel Brito Leal Queiroz*) — 1953-jıldıń 1-mart kúni Portugaliya Shıǵıs Afrikasındaǵı Nampula qalasında tuwılǵan. Portugaliyalı tanımalı futbol treneri. Házirgi kúnde Iran milliy futbol komandasınıń bas treneri.

## Derekler
Tomsk

**Tomsk** (, sibir.: *Тайаң-тора*) — qala, Rossiya Federaciyası Sibir federal okrugindegi Tomsk wálayatınıń paytaxtı. Xalqı — 524,3 mıń adam (2011).

## Sırtqı siltemeler
* Официальный сайт муниципалитета города Томска
* Товики — томская городская вики
* Памятники Томска
* Томское краеведение
* ОЭЗ в г. Томске Российские особые экономические зоны
* Томск. Фотографии 1965—1980 годов и современные
* Подробная карта Томской области
* Сайт города Томска
Aqsay (taw)

Аqsay tawı – Túrkistan tawınıń tómengi tarmаǵı. Kаrаbshin аlаbındа jaylasqan. Тaw kеńlik bаǵıttа 21 kmgе sozılıp ketken. Uzınlıǵı 5–6 km. Оrtasha biyikligi 2800–3000 m, eń biyik jeri 3564 m. Qaptаllаrı tik (40–50°) qısqа, jar, kóp jeri krеmniyli bоksit teklerinen turаdı. qаptаllаrı dalа (1500–1600 m biyiklikke shekem; аrshа tоǵaylı dаlа (2700–2800 mgе shekem) landshaft alapları kóp. 

## Ádebiyatlar
* Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2
Spartak Moskva (futbol klubı)

**Spartak Moskva Futbol klubi** () - Rossiya paytaxtı Moskva qalası futbol klubi. Rossiyaniń eń taniqli hám bayraqdar klublariniń biri.
Ayrıtas (taw)

Ayrıtas,Taw-Alay qirqa tawınıń bir tarmaǵı.Uzınliǵı 20 km,ortasha biyikligi 3600 m.Eń biyik jeri 4200 m.Qublaǵa qaray biyiklesip, qırlı jaraǵa aylanadı, qaptalları tik Toǵay (2400-2800m), landshaft alapları kóp.

## Derekler
* Кыргызстандын географиясы ISBN 9967-14-006-2
Paxta

**Paxta** gawasha hasili bolip tekstil ónermentshiliginde keńnen qolanilatin tabiyiy ósimlik. Qaraqalpaqstan'da paxta ondiriliwi SSSR dawrinde eń tiykarǵi diyqanshiliq tarawi esaplanǵan.
Basketbol

[thumb|[Maykl Djordan ]]
**Basketbol** — bes adamlıq eki topardıń, basketbol tobın 3.05 metr biyiklikdegi basketbol sebetine salıw ushın jarısıwı, sporttıń bir kórinisi.

## Derekler
Tennis

**Tennis** eki adam yaki eki adamlıq ekki topar arasında oynalatuǵın sport oyını. Oyınshılar torlı raketka menen rezina Tennis tobı qarsılasınıń maydanına urıp túsiriwi kerek. XIX asr aqırında Evropada payda bolǵan bul oyın tezde dúnyaǵa tarqaldı. Millionlar oyını bolmish tennis Olimpiya Oyınları qatarina kiritilgen."Patshalar oyını" esaplanadı.
Voleybol

**Voleybol** (ingl. *volleyball*, bunda *volley* - "ushıp turıp berilgen soqqı" hám *ball* - "top") — komandalıq oyın hám sport túri. Bul oyın eki komanda qatnasıǵında tor menen ajıratılǵan arnawlı maydanshada oynaladı. Shártke muwapıq hárbir komanda toptı qarsılas táreptiń maydanına baǵdarlap, jerge (yamasa polǵa) túsiriwge yamasa qorǵanıwshı komanda oyınshısın qáte etiwge (torǵa tiyiw, toptı qáte qaytarıp maydannan tısqarıda jerge túsiwine sebepshi bolıw h.t.b.) májbúrlewge háreket etedi. Usınıń menen birge, hújimdi shólkemlestiriw ushın bir komandanıń oyınshılarına izbe-iz úshewden kóp bolmaǵan topǵa tiyiwge (blokta tiyiwden tısqarı) ruqsat beriledi.
Aşgabat FK

**Aşgabat FK** házirgi waqıtda Túrkmenstan Joqarı Ligasında belesiwdi dawam etirip atır.

Túrkmenstanıń joqarı ligasınıń 2 márte chempionı Aşgabat futbol klubı 2006-nshi jılldan beri joqarı ligada oyınlar ótkizip atır. klub 2007 hám 2008-nshi jıllarda chempion bolǵan.
Persepolis FK

**Persepolis** (farıssha; باشگاه فوتبال پرسپولیس) — Iran milliy futbol chempionatındaǵı 3 İri Tehran komandasınnan biri. Iranda «Peruzi"(Jeńis) atı menen tanılǵan. Persepolis atınıń maǵanası «Persiya yaki farıs qalası"dır. Persiya qalası dúnyanıń en táriyxiy qalalardan biri bolǵan.
Sarıqamıs (kól)

**Sariqamis kóli** - Qaraqalpaqstan hám Túrkmenstan respublikalari aymaǵinda jaylasqan. Sarikamis sayligidagi kól. Uzinligi. 100–120&nbsp;km, eni 30–40&nbsp;km, shuqirligi. 30–40&nbsp;km. Arqadan qubla
shiǵisqa sozilgan. Batis qirgaǵi tik. Kóldiń suw sathi Xorezm vohasin kesib ótetuǵin Ozyorniy (Kóller birlespesi) kollektorinan kelib quyiladigan suw muǵdarina qarab ózgerib turadi. Kól suwiniń shorligi shiǵisinda 6—7"/00, batisinda 12°/00. Maydani shiǵis qirǵaq esabina keńeyip, chuqirligi artib barmaqta. Kólda Sazan, laqqa baliq, ilonbash hám b. turli xil baliqlar kóp.

## Sırtqı siltemeler

## Derekler
AGMK FC

**AGMK FC** Almalıq qalasınıń futbol klubı. Házirgi waqıtta Ózbekstan Joqarı Ligasında jarısıwdı dawam etpekte.

## Qosımsha qarań
* Offitsial Websayt (russha)
FK Buxoro

**FK Buxoro** Buxara qalasiniń futbol klubi. hazirgi waqitda Ózbekstan Oliy Ligasi nda belesiwdi dawam etirip atir.
Toronto

**Toronto** () — Kanadanıń Qubla-shıǵısında jaylasqan qala. Xalqı sanı 2,731,571 mln adam (2016). 

## Sırtqı siltemeler
* Официальный сайт муниципалитета города Торонто
* Фотография Торонто
Saratov

**Saratov** () — qala, Rossiya Federatsiya jaylasqan. Xalqi 846,5 miń adam (2009). 

## Sırtqı siltemeler
* Официальный сайт муниципалитета города Саратов
* Фотография Саратов
PFK Metalurg Bekobad

**PFK Metalurg** Bekabad qalasiniń futbol klubi. hazirgi waqitda Ózbekstan Oliy Ligasi nda belesiwdi dawam etirip atir.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
Ebola gemorragik ısıtpası

**Ebola gemorragik isitpasi** (, EHF yaki , EVD; ) — ebolavirus tuqimina kiretuǵin virus keltirib shiǵaratuǵin, adamlar hám basqa sut emiziwshilerde ushraytuǵin keselik. Keseliktiń simptomlari virus juqqaninan 2 kunnen 3 háptege shekem bolǵan múddette baslanadı. Kóbinese temperatura kóteriliwi, tamaq awiriwi, muskulleri hám Bas awriwi kuzetiledi. Bunnan keyin qusiw, allergiyalar hámde búyrek hám búyrek islewiniń paseyiwi kúzetiledi. Bul waqitǵa kelib adamda hám ishki, hám sirtqi qan ketiwi baslaniwi múmkin. Eger adam qaytis bolsa, ol adetde simptomlar baslanǵaninan keyin 6 kúnnen 16 kúnge shekem bolgan múddetde, kóbinshe kóp suyuqlik joǵaltiw sebeb kelib shiqqan pás qan basimi sebepli qaytis boladi.

## Sırtqı siltemeler

## Derekler
Tuva Respublikası

**Tuva** — Rossiya Federatsiyasi aymaǵindagi respublika bolip, Aziya ortasinda, Shiǵis Sibir qublasinda jaylasqan. Maydani 170,5 miń km². Xalqi 305,5 miń (2002). Paytaxtı — Qizil qalası. 16 rayon, 5 qala, 2 qalashaga bolinedi.

## Respublika dúzimi
Respublikaniń basligi — prezident. Nizam shiǵariwshi hákimiyatti Oliy xural (parlament), al basqariwshi hakimiyat rolin prezident basshiliǵindaǵi húkimet ámelge asiradi.

## Tabiyati
Tuva tawli respublika (aymaǵiniń 82% tawlardan ibarat). Orayliq hám batis bólimlerini batis Sayan, Altay, TannuOla taw tizbegleri hám Shiǵis Tuva tawlari araliginda Tuva sayligi bar. Qub.da MongunTayga massivi — respublikaniń eń balend jeri (3970 m), Shigisda Sharqiy Sayan jan. yon bagʻirlari, Tojin sayligi, Shiǵis Tuva hám Sangilen tawliklari jaylasqan.

## Тariyxi

## Sırtqı siltemeler
* Тuva respublikasi
* Tuvaniń Maǵliwmat portali
Batıs Evropa

**Batıs Evropa** — Evropanıń batısında jaylasqan bólegi. Batıs Evropada, Atlantika okeanınıń jaǵasında jaylasqan mámleketler — Pireney yarım aralınıń mámleketleri Shotlandiya, Irlandiya, Germaniya, Angliya hám Franciya mamleketleri kiredi. Kópshilik jaǵdayda, Batıs Evropanıń kestesine Niderlandiya, Belgiya hám Daniya hám qosıadı.
Luiz Suarez

**Luis Alberto Suárez Diaz** (d.24 yanvar 1987) Barselonanıń hám Uruguay milliy futbol komandasınıń oyınshısı.
Suárez futbolda birinshi qádemin Uruguaydıń Nacional klubında basladı.

## Klub karyerası
**Groningen**

1 iyul 2006-jılı, Groningen Suárezti erkin agent retinde transfer etti. Suárez 2006-07 sezonında 29 oyın ótkizdi hám 10 gol urdı. Groningen formasında birinshi oyının 2006-jılı 20 avgust kúni Feyenoordqa qarsı ótkerdi. Oyin 3-0 esabi menen tamamlandi.

## Derekler
Qubla Evropa

**Qubla Evropa** — Evropanıń qublada jaylasqan bólegi. Qubla Evropa mámleketleri Jer Orta teńiziniń jaǵalawlarında jaylasqan. Pireney yarım atawınıń mámleketleri (Portugaliya, Ispaniya, Andorra), Monako, Apennin yarım atawında jaylasqan mámleketler (Italiya, Vatikan, San-Marino), Greciya, Malta hám Kipr Respublikası, mámleketlerin óz ishine aladi. Kópshilik jaǵdayda Qubla Evropanıń kestesine Xorvatiya, Chernogoriya, Serbiya, Albaniya, Bosniya hám Gercegovinanı, Ukrainanıń qubla wálayatların hám Túrkiyanıń Evropa bólegin de qosadı.