IPod

**iPod** — bul Apple Inc. tárepinen jaratılǵan hám satıwǵa shıǵarılǵan portativ media pleyerler hám kóp maqsetli mobil qurılmalar seriyası. Birinshi versiyası 2001-jılı 10-noyabrde, iTunes tıń Macintosh versiyası shıǵarılǵanınan shama menen bir neshe ay ótkennen soń shıǵarıldı. Apple 2022-jılǵa shekem shama menen 450 million iPod ónimin sattı. Apple iPod ónimler liniyasın 2022-jılı 10-mayda toqtattı. 20 jıldan aslam waqıt dawamında, iPod brendi Apple tárepinen shıǵarıwdı toqtatqan eń uzaq dawam etken brend bolıp tabıladı.

iPod-tıń ayırım versiyaları basqa cifrlı muzıka pleyerleri sıyaqlı sırtqı maǵlıwmatlar saqlaw qurılması retinde xızmet ete aladı. macOS 10.15-ke shekem, Apple-diń iTunes programmalıq támiynatı (hám basqa alternativ programmalıq támiynatlar) muzıka, súwretler, videolar, oyınlar, baylanıs informaciyası, elektron pochta sazlawları, veb bet belgileri hám kalendarlardı Apple macOS hám Microsoft Windows operaciyalıq sistemalarınıń belgili bir versiyaların paydalanatuǵın kompyuterlerden usı funkciyalardı qollap-quwatlaytuǵın qurılmalarǵa ótkiziw ushın paydalanılıwı múmkin edi.

iOS 5 tiń shıǵarılıwına shekem, iPod brendi iPhone hám iPad penen birge beriletuǵın media pleyer ushın paydalanılǵan, ol iPod Touch-ta «Muzıka» hám «Videolar» dep atalǵan qosımshalarǵa bólingen edi. iOS 5-ten baslap, bólek Muzıka hám Videolar qosımshaları barlıq iOS-qa tiykarlanǵan ónimler boyınsha standartlastırıldı. iPhone hám iPad iPod liniyası menen birdey media pleyer múmkinshiliklerine iye bolsa da, olar ádette bólek ónimler retinde qaraladı. 2010-jıldıń ortasında iPhone satıwları iPod-tan ozıp ketti.

## Tariyxı

Portativ MP3 pleyerleri 1990-jıllardıń ortasınan berli bar edi; degen menen, Apple qollanıstaǵı cifrlı muzıka pleyerlerin «úlken hám qolaysız yamasa kishi hám paydasız» hám paydalanıwshı interfeysleri «isenimsiz birtúrli» dep taptı. Olar sonıń menen birge bar bolǵan modellerdiń sıyımlılıq penen portativlik arasında kelisimge keliw háreketindegi kemshiliklerin de anıqladı: flesh-yadqa tiykarlanǵan pleyerler júdá az qosıqlardı saqlaytuǵın edi, al qattı diskke tiykarlanǵan modeller bolsa júdá úlken hám awır edi. Usı kemshiliklerdi sheshiw ushın kompaniya óziniń MP3 pleyerin islep shıǵarıwǵa sheshim qabılladı.

Apple bas direktorı Stiv Djobstıń kórsetpesi menen, apparatlıq támiynat injenerligi basshısı Djon Rubinshteyn jaqsıraq MP3 pleyer oylap tabıw hám onı tolıqtıratuǵın muzıka satıw dúkanın qurıw biznes ideyasına iye bolǵan General Magic hám Philips-tiń burınǵı xızmetkeri Toni Fadell-di jumısqa aldı. Fadell jańa MP3 pleyer jaratıw ushın Fuse Systems dep atalatuǵın kompaniyanı baslamastan aldın Philips Velo hám Nino PDA-ların islep shıqqan, biraq RealNetworks, Sony hám Philips joybardan álleqashan bas tartqan. Rubinshteyn Yaponiyada Apple jetkerip beriwshisi menen ushırasqanda Toshiba qattı disk drayverin álleqashan tapqan edi hám aqırında oǵan bolǵan huqıqlardı Apple ushın satıp alǵan edi. Rubinshteyn sonıń menen birge qurılmanıń ekranı hám batareyası sıyaqlı basqa tiykarǵı apparatlıq támiynat elementlerin rawajlandırıwda da aytarlıqtay jetiskenliklerge eristi.

Fadell óz joybarına Apple Computer-den qollap-quwatlaw taptı hám 2001-jılı Apple tárepinen P-68 kodlı atı menen belgili bolǵan iPod joybarında islew ushın ǵárezsiz shártnamalı jallanba retinde jumısqa alındı. Appledıń kóp injenerlik kúshleri hám resursları álleqashan iMac liniyasına baǵdarlanǵanlıqtan, Fadell tiykarǵı iPod islep shıǵarıw toparın qurıw ushın óziniń Fuse startap kompaniyasınan injenerlerdi hám General Magic hám Philips-ten tájiriybeli injenerlerdi jumısqa aldı.

Waqıt sheklewleri Fadell-di iPod-tıń hár túrli komponentlerin Apple-den sırtta islep shıǵarıwǵa májbúr etti. Fadell qurılma ushın programmalıq támiynattı dizayn etiw ushın PortalPlayer dep atalatuǵın kompaniya menen sherikles boldı; bul jumıs aqırında iPod OS retinde qáliplesti. Segiz ay ishinde Toni Fadell-diń toparı hám PortalPlayer prototipti juwmaqladı. Quwat blogın Maykl Dyu proektlestirdi, al displeydi Apple dizayn injeneri Djonatan Ayv kompaniya ishinde dizayn etti. Dáslepki iPod-tıń sırtqı kórinisi Diter Rams tárepinen islep shıǵılǵan 1958-jılǵı Braun T3 tranzistorlı radiosınan ilhamlanǵan, al dóńgelekke tiykarlanǵan paydalanıwshı interfeysi Bang & Olufsen-niń BeoCom 6000 telefonınan úlgi alǵan. Apple bas direktorı Stiv Djobs qurılmanıń fizikalıq dizaynı ushın qatań standart ornatqan; bir anekdotta Djobs injenerlerdiń aldında prototipti akvariumǵa tastap, onıń korpusınan shıǵıp atırǵan kóbikler arqalı házirgi dizaynda paydalanılmaǵan ishki boslıq bar ekenin kórsetkeni haqqında aytıladı.

Apple Djobstıń tikkeley baqlawı menen paydalanıwshı interfeysin (sonday-aq Yunikod, yad basqarıwı hám waqıyalardı qayta islew) proektlestiriwge hám ámelge asırıwǵa járdem beriw ushın Pixo dep atalatuǵın basqa bir kompaniya menen shártnama dúzdi.

iPod atın erkin kopirayter Vinni Chiko usındı, ol (basqalar menen birge) Apple tárepinen jańa pleyerdi kópshilikke qalay tanıstırıwdı anıqlaw ushın shártnama boyınsha alınǵan edi. Chiko prototipti kórgennen keyin, oǵan klassikalıq ilimiy-fantastikalıq film «2001: Kosmos Odisseyası»nan alınǵan «Pod bóliminiń esiklerin ash, Xel» degen sóz esine tústi, bul Discovery One kosmos kemesiniń aq EVA Podlarına silteme beredi. Chikoniń usınısı kosmos kemesiniń kishirek ǵárezsiz podlarǵa hám jeke kompyuterdiń óz sherikles muzıka pleyerine qatnası arasındaǵı analogiyanı qáliplestirdi.

Ónim (Fortune jurnalı tárepinen «Applediń XXI ásir Uokmeni» dep atalǵan) bir jıldan az waqıt ishinde islep shıǵıldı hám 2001-jılı 23-oktyabrde tanıstırıldı. Djobs onı «qaltańızǵa 1000 qosıq» sıydıratuǵın 5 GB qattı diski bar Mac-qa sáykes keletuǵın ónim dep járiyaladı.

Apple sawda belgisin izertledi hám onıń álleqashan qollanılıp atırǵanın anıqladı. Nyu-Djersili Djozef N. Grasso dáslep «iPod» sawda belgisin 2000-jıldıń iyul ayında Internet kioskları ushın AQSH Patent hám Sawda Belgisi Mákemesinde (USPTO) dizimnen ótkizgen edi. Birinshi iPod kioskları 1998-jıldıń mart ayında Nyu-Djerside kópshilikke kórsetilgen edi hám kommerciyalıq qollanıw 2000-jıldıń yanvar ayında baslanǵan, biraq bul iskerlik 2001-jılǵa kelip toqtatılǵanday kórinedi. Sawda belgisi 2003-jıldıń noyabr ayında USPTO (yamasa TSPMO) tárepinen dizimge alındı hám Grasso onı 2005-jılı Apple Computer, Inc. kompaniyasına ótkizdi. Bólek túrde, «iPod» sawda belgisin kommerciyada eń erte qollanıwdıń jazılıwı 1991-jılı Michigan shtatınıń Sturdjis qalasındaǵı Chrysalis Corp. tárepinen bolǵan, ol «iPOD» dep stillestirilip, ofis mebelleri ushın qollanılǵan.

iPod-tıń rawajlanıwı barısında, Apple programmalıq támiynattıń sırtqı kórinisin hám sezimin jetilistiriwdi dawam etti, kodtıń kóp bólegin qayta jazdı. iPod Mini-den baslap, Chikago shrifti Espy Sans penen almastırıldı. Keyingi iPod-lar shriftlerin jáne Podium Sans-qa ózgertti – bul Appledıń korporativ shrifti Myriad-qa uqsas shrift edi. Reńli displeyli iPod-lar keyin Aqua progress-barları sıyaqlı ayırım Mac OS X temaların hám ekran qulıplaw interfeysinde shashılǵan metall kórinisin qabılladı.

2004-jılı 8-yanvarda Hewlett-Packard (HP) Apple-den alınǵan licenziya kelisimi boyınsha HP brendli iPod-lardı satatuǵının járiyaladı. Bir neshe jańa usaqlap satıw kanalları paydalanıldı – sonıń ishinde Walmart – hám bul iPod-lar aqırında barlıq iPod satıwlarınıń 5%-in quradı. 2005-jıldıń iyul ayında HP Apple tárepinen qoyılǵan qolaysız shártler sebepli iPod-lardı satıwdı toqtattı.

2006-jılı Apple irlandiyalı rok toparı U2 menen birge 5-áwlad iPod-tıń arnawlı basılıwın usınıw ushın sherikles boldı. Burınǵıday, bul iPod-tıń artında topardıń tórt aǵzasınıń qolları oyıp jazılǵan edi, biraq bul kompaniya birinshi ret tat baspaytuǵın polattıń arqasınıń reńin gúmis xromnan qaraǵa ózgertti. Bul iPod tek 30 GB sıyımlılıqta ǵana qoljetimli boldı. Arnawlı basılım satıp alıwshılarǵa iTunes Store-dan júklep alıwǵa bolatuǵın 33 minutlıq intervyu hám U2-niń shıǵıwı bar eksklyuziv videoǵa huqıq berdi.

2007-jılı Apple altınshı áwlad iPod Classic hám úshinshi áwlad iPod Nano-nı tanıstırıw menen iPod interfeysin jáne de ózgertti, shriftin Helvetica-ǵa ózgertti hám kóp jaǵdaylarda ekrandı ekige bóldi, menyulardı shep tárepte, al albom muqabaların, súwretlerdi yamasa videolardı oń tárepte kórsetti.

2015-jıldıń ortasında iTunes 12.2 jańalanıwında barlıq házirgi iPod modelleri ushın bir neshe jańa reńler sxeması bayqaldı. Belgiyanıń Belgium iPhone veb-saytı súwretlerdi dáslep iPod-tı birinshi ret qosqannan keyin taptı hám keyingi súwretler sırtqa shıǵıp ketpesten aldın Pyer Dandimont tárepinen tabıldı.

2017-jılı 27-iyulda Apple iPod Nano hám Shuffle-dı óz dúkanlarınan alıp tasladı, bul Apple jeke muzıka pleyerlerin óndiriwin juwmaqlaǵanın bildiredi. 2022-jılı 10-mayda Apple iPod liniyasındaǵı sońǵı qalǵan ónim iPod Touch-tı toqtattı. iOS 15 7-áwlad iPod Touch alǵan sońǵı iOS relizi boldı, sebebi iOS 16 hám onnan keyingi keleshektegi versiyalar qurılmanı endi qollap-quwatlamaydı.

## Satılıwlar

iPodtıń satılıwı 2008-jılı eń joqarı shıńına jetti, bul 2005-jıldan 2007-jılǵa shekemgi dáwirdegi tez pát penen ósiwden keyin boldı.

2007-jıldıń yanvar ayında Apple 7.1 milliard AQSH dolları kólemindegi rekordlı kvartallıq tabısın járiyaladı, onıń 48%-i iPod satılıwınan túsken edi. 2007-jılı 9-aprelde Apple júz millionınshı iPodın satqanın járiyaladı, bul onı barlıq waqıtlardaǵı eń kóp satılǵan cifrlı muzıka pleyerine aylandırdı. Onıń ekinshi kvartallıq tabısı 5.2 milliard AQSH dolların quradı, onıń 32%-i iPod satılıwınan tústi. Apple hám bir neshe sanaat analitikleri iPod paydalanıwshılarınıń Mac kompyuterleri sıyaqlı basqa Apple ónimlerin de satıp alıwı itimal ekenin boljaydı. 2008-jıldıń birinshi finans kvartalı ushın Apple tabısınıń 42%-i iPod satılıwınan keldi (sonnan keyin noutbuk satılıwınan 21% hám stol kompyuterleri satılıwınan 16%).

2008-jılı 21-oktyabrde Apple 2008-jıldıń 4-finanslıq kvartalında ulıwma tabıstıń tek 14.21% ǵana iPod-tan kelgenin xabarladı. 2009-jılı 9-sentyabrdegi Apple ilajındaǵı tiykarǵı bayanlamada Fil Shiller iPod-lardıń ulıwma jıynalǵan satılıwı 220 millionnan asqanın xabarladı. 2009-jıldan baslap iPod satılıwınıń úziliksiz tómenlewi Apple korporaciyası ushın kútilmegen tendenciya bolmadı, sebebi Apple kompaniyasınıń bas finans direktorı Piter Oppengeymer 2009-jıldıń iyun ayında bılay dep túsindirdi: «Biz iPod Touch hám iPhone arqalı ózimizdi-ózimiz joq etip atırǵanımız sebepli, dástúrli MP3 pleerlerimizdiń waqıt ótiwi menen tómenlewin kútemiz». 2009-jıldan berli kompaniyanıń iPod satılıwları hár finanslıq kvartalda úziliksiz tómenlep kelmekte hám 2013-jılı bazarǵa jańa model shıǵarılmadı.

2012-jıldıń sentyabr ayına kelip, Apple dúnya júzi boyınsha satılǵan iPod-lardıń ulıwma sanı 350 million ekenin xabarladı.

## Sın

### Naushnikten paydalanıw
Naushnikler ses shıǵara alatuǵın hár qanday qurılma sıyaqlı, iPod qurılmasınıń da shamadan tıs dawısı shawqımnan payda bolǵan esitiw qábiletiniń joǵalıwına alıp keliwi múmkin. Paydalanıwshılar kóbinese átiraptaǵı shawqımdı jabıw ushın dawıstı kóteretuǵınlıqtan, izertlewler shawqımlı ortalıqta tıńlaytuǵın naushnik paydalanıwshılarınıń turaqlı, basqıshpa-basqısh esitiw qábiletiniń zıyanlanıw qáwpine ushıraytuǵının anıqladı.

Adamlar, ásirese jaslardıń iPodlardan esitiw qábiletiniń joǵalıwına kóbirek beyim bolıwı haqqında táshwish bildirdi. Ayırım iPodlar hám olardıń naushnikleri 115 decibel ses basım dárejesine jetiwi múmkin hám iPod hám onıń menen beriletuǵın materiallar esitiw qábiletiniń joǵalıw qáwipleri yamasa qáwipsiz dawıs kólemi hám/yamasa dawamlılıǵı ne ekenligi haqqında kóp informaciya bermeydi. Adamlar kóbinese qáwipsiz dárejeniń ne ekenligi haqqında nadurıs túsinikke iye bolıp, qáwipli qurılmanıń satılmaytuǵının, sestiń gúńirenip shıǵıwı ushın awırtıwı yamasa shın mánisinde «qulaǵıńızdı awırtıwı» kerek ekenin yamasa naushniklerdiń ózi gúńireniwge sebep bolatuǵınlıqtan, onı qálegenińizshe kóterip alıwıńızǵa boladı dep oylaydı. 

Eger paydalanıwshılar ortasha qattılıqtaǵı dawısta tıńlasa da, iPod batareyası Walkman batareyaların almastırıwdan góre uzaǵıraqqa jetedi hám zaryadlaw arzanıraq, yaǵnıy uzaǵıraq dawamlılıq hátte ortasha qattılıqtaǵı dawıslardı da (85dB) qáwipli ete aladı. Apple sol waqıttan berli óz qurılmaların tek 100dB-ge shekemgi dawıslardı shıǵarıwǵa sazladı, bul uzaq waqıt dawamında ele de gúńireniwge, biraq oǵan shekemgi qattı emes. Tómen dawısta tıńlaw ádette qáwipsiz dep esaplanadı.

### Batareya mashqalaları
Kópshilik modellerde reklama etilgen batareya xızmet múddeti haqıyqıy dúnyadaǵı erisilgen múddetten ózgeshelenedi. Mısalı, besinshi áwlad 30 GB iPod Classic 14 saatqa shekem muzıka oynatıwǵa iye dep reklama etilgen. Biraq, MP3.com esabatında bul haqıyqıy turmıs jaǵdaylarında derlik erisiw múmkin emes ekenligi, sayt jazıwshısı iPod qurılmasınan ortasha 8 saattan kem waqıt alǵanlıǵı aytılǵan. 2003-jılı Apple kompaniyasına qarsı batareya zaryadlarınıń aytılǵannan qısqaraq waqıtqa jetkenligi hám batareyanıń waqıt ótiwi menen tómenlegeni haqqında shaǵım etilip toparlıq sud isleri boldı. Sud isleri birinshi yamasa ekinshi áwlad iPod iyelerine 50 AQSH dolları muǵdarında dúkan krediti yamasa biypul batareya almastırıw, al úshinshi áwlad iPod iyelerine batareya mashqalaları payda bolǵan jaǵdayda iPod qurılmasın almastırıw múmkinshiligin beretuǵın keńeytilgen kepillik usınıw jolı menen sheshilgen.

Jobalı eskeriwdiń bir mısalı retinde, iPod batareyaları paydalanıwshı tárepinen alıp taslanıwǵa yamasa almastırılıwǵa arnalmaǵan, degen menen ayırım paydalanıwshılar, ádette iPod almastırıw batareyalarınıń úshinshi tárep jetkerip beriwshileriniń kórsetpeleri boyınsha, korpustı ózleri asha alǵan. Máseleni quramalastırıp, Apple dáslep eskirgen batareyalardı almastırmaytuǵın edi. Rásmiy siyasat klienttiń jańalanǵan almastırıw iPodın satıp alıwı kerek ekenligi edi, onıń bahası derlik jańasına teń bolǵan. Barlıq litiy-ion batareyaları óz ómiri dawamında, hátte paydalanılmaǵanda da sıyımlılıǵın joǵaltadı (xızmet múddetin uzaytıw ushın kórsetpeler bar) hám bul jaǵday úshinshi tárep batareya almastırıw jıynaqları bazarınıń payda bolıwına alıp keldi.

Apple 2003-jılı 14-noyabrde, Neystat Brothers tárepinen ótkerilgen úlken jámiyetlik ilajı hám veb-saytınan bir hápte aldın, batareya almastırıw baǵdarlamasın járiyaladı. Dáslepki bahası 99 AQSH dolları edi hám 2005-jılı 59 dollarǵa shekem tómenletildi. Bir hápteden soń, Apple 59 AQSH dollarına keńeytilgen iPod kepilligin usındı. iPod Nano ushın kepserlew ásbapları kerek, sebebi batareya tiykarǵı plataǵa kepserlengen. Besinshi áwlad iPod-lardıń batareyası artqı panelge jelim menen jabıstırılǵan.

Birinshi áwlad iPod Nano qızıp ketiwi hám densawlıq hám qáwipsizlikke qáwip tuwdırıwı múmkin. Zıyanlanǵan iPod Nano-lar 2005-jıldıń sentyabrinen 2006-jıldıń dekabrine shekem satılǵan. Bul Apple kompaniyasınıń bir batareya óndiriwshisinen paydalanǵan kemshilikli batareyasına baylanıslı. Apple zıyanlanǵan iPod Nano iyelerine olardı paydalanıwdı toqtatıwdı usınıs etti. Apple ónimin almastırıw baǵdarlaması boyınsha, zıyanlanǵan Nanolar házirgi áwlad Nanolar menen biypul almastırıldı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__