open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tashkent mámleketlik transport universiteti

**Tashkent mámleketlik transport universiteti**— Respublika transport tarawı ushın joqarı tájiriybeli kadrlardı tayarlaw sistemasın aldınǵı shet el tájiriybeleri hám xalq araliq standartlar tiykarında túpten jetilistiriw, oqıw procesine oqıtıwdıń innovatsion forma hám metodları hámde zamanagóy pedagogik hám axbarat texnologiyaların keń ámel etiw, sonıń menen birge, tarmaq tálim mekemeleriniń materialliq-texnika bazasın bekkemlew hám ilimiy potencialın jánede asırıw maqsetinde islengen.
Tashkent mámleketlik ózbek tili hám ádebiyatı universiteti

**Alisher Nawayı atındaǵı Tashkent mámleketlik oʻzbek tili hám ádebiyatı universiteti** —Ózbekistannıń eń abıraylı joqarı tálim orınlarınan biri. Universitet ózbek tiliniń Ózbekistanda hám xalq aralıq kóleminde ornın asırıw, ózbek ádebiyatı folklorı, milliy qádiriyatların járiya etiw, Ózbekistannıń jáhán sivilizatsiyasındaǵı múnásip ornın támiynlew boyınsha mámleket siyasatın ómirge usınıs etiw,  ózbek tili hám ádebiyatı menen bir qatarda ózbek xalqınıń maʼnawiyatlı, tarıyxı hám mádeniyatı, filosofiyasın izertlew hám usı maqsettı ámelge asırıw ushın jetik qánigelerdi tayarlaydı.
Informaciya teoriyası

**Informatsiya teoriyası** — informatsiya (informaciya, maǵlıwmat, xabar ) nı toplaw, saqlaw, qayta islew hám tarqatıw usılların payda etetuǵın pán tarawı ; kibernetikannt tiykarǵı bólimlerinen biri. I. n.ga 1948—49 -jıl larda amerikalıq alım K. Shennon tiykar salǵan. Keyinirek dúnyanıń basqa iri ilimpazları I. n. ni rawajlandırıwǵan. I. n. de tadkikrtlarning zárúrli wazıypalarınan biri informatsiyani tarqatıwdıń eń maqul túsetuǵın (optimal ) usılların tabıwdan ibarat. Bunda tiykarǵı kórsetkish informatsiyani tarqatıw isenimliligi hám tezligi hám de usılar menen baylanıslı túrde eridiletuǵın sapanıń teoriyalıq shegarasın anıqlaw esaplanadı. I. n. statistikalıq mániske iye, sol sebepli odaǵı matematikalıq usıllardıń kóbisi itimallıqlar teoriyasına súyenedi.

Yad apparatına saqlaw yamasa baylanıs kanalı boyınsha uzatıw ushın mólsherlengen maǵlıwmatlar (xabarlar ) daǵı informatsiyalar sanı aldınan tolıq belgili bolmaydı. Aldınan tek sol informatsiyalardı tańlap alıw múmkin bolǵan kóplegen maǵlıwmatlar (xabarlar múmkinshiligı ) belgili boladı. Zárúr informatsiya áne sol kóplegen maǵlıwmatlar ishinen tańlap alınadı. Saylanǵan informatsiyanı dizimnen ótkeriw ushın ekilik belgiler sanı qabıl etiledi (qarań Ekilik kod, Ekilik sanaq sisteması ).

Baylanıs kanalı túsinigi júdá ulıwma mániske iye. Keń mániste — informatsiyani uzatıw ushın mólsherlengen hár qanday baylanıs apparatı. Bıraq I. n. de ran baylanıs kanalı texnikası ústinde emes, yamasa informatsiya uzatıw teoriyası ústinde ketedi. Mas, geometriyada ran qandayda bir zat qanday materialdan etilgenligi ústinde emes, bálkim onıń kólemi ústinde júritiledı, I. n. de da ran baylanıs qurılmalarınıń tábiyaatı ústinde júritilmeydı, bálkim anıq baylanıs sistemaları I. n. de uzatılıwı múmkin bolǵan informatsiya muǵdarı kózqarasınan kórip shıǵıladı. Baylanıs kanalı boyınsha kod járdeminde uzatılatuǵın xabarlardı kanal (kirisiw) signallarına aylandırıwǵa (yaǵnıy kodlawǵa ) tuwrı keledi. Olar uzatılǵannan keyin áne sol signallar xabarlarǵa (shıǵıw signallarına ) aylantırıladı (yaǵnıy dekodlanadi). Kirisiw hám shıǵıw signallarınıń dúzilisi (strukturası ) na qaray, kanallar diskret (uzlukli) hám úzliksiz túrlerge ajratıladı. Diskret kanallarda kirisiw hám shıǵıw daǵı signallar birdey yamasa hár túrlı " alfavitler" dıń " háripleri" izbe-izliginen ibarat boladı. Úzliksiz kanallarda kirisiw hám shıǵıw signalları úzliksiz parametr — waqtıniń funksiyası (t) bolıp tabıladı.

I. n. de " xabar", " maǵlıwmat", " baylanıs kanalı" hám b. túsinikler keń mániste qollanıladı. Mısalı, I. n. kózqarasınan xabarlar deregi múmkin bolǵan kóplegen xabarlar hám olarǵa tiyisli itimallıqlar kompleksinen ibarat bolıwı múmkin. Xabarlardı itimallıqlar arqalı kodlaw ushın zárúr ekilik belgilerdiń ortasha sanı mi-nimumini ańlatatuǵın ápiwayı formula joq. Onıń ushın I. n. de islep shıǵılǵan quramalı formulalardan paydalanıladı.

Erkin Yoqubov, Norbek Taylaqov.

## Derekler

#
Sanaq sisteması

**Sanaq sisteması** — sanlardı arnawlı belgiler (nomerler) kompleksi járdeminde jazıw usılı. Sanaq sistemasınıń pozitsion hám nopozitsion kórinisleri bar. Nopozitsion Sanaq sisteması rim sanları menen, pozitsion Sanaq sisteması bolsa biz úyrengen hám arab sanları (tiykarınan hind sanları) dep atalatuǵın belgiler menen jazıladıPozitsion sanaq sistemasında ornına qaray nomerdiń manisi ózgerip baradı. Mısalı, 34 sanı 4 birlik hám 3 onlıqtı ańlatadı. Eger olardıń ornı almastırılsa 43 sanı payda boladı. Bul sanda 3 birlik hám 4 onlıq bar, yaǵnıy 3 dıń manisi 10 ret kemeydi hám kerisinshe 4 dıń ma`nisi 10 ese artadı. Bunday onlıq Sanaq sistemasındaǵı sanlardıń nomerleri onı 10 lik tiykar dárejeleri jıyındısında súwretlewdiń koefficiyentleri esaplanadı. Esaplaw mashinalarında, ádetde, G.V.Leybnits usınıs etken ekilik sanaq sisteması isletiledi. Bunday sanlardı súwretlew ushın 2 ta — 0 hám 1 sanlarınan paydalanıladı. 2 lik sanaq sistemasınıń isletiliwi EHMlar qurılatuǵın elementlerdiń tek 2 turaqlı jumısshı jaǵdayda bolıwı menen baylanıslı. Bul elementler giltlerge uqsas bolıp, olar jazılǵan yamasa óshirilgen jaǵdaylarda boladı. Úshinshi jaǵday joq. Bul jaǵdaylardıń birine 1, 2 sıne 0 uyqas qóyılsa, bunday elementlerdiń izbe-izligi 2 lik sanaq sistemasındaǵı sanǵa uyqas keladi.

## Derekler

## Jáne qarań

* Rim sanları
* Segizlik sanaq sisteması 
* Onlıq altılıq sanaq sisteması
Melitopol (Qostanay wálayatı)

**Melitopol** (qazaqsha: Мелитополь) — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Sarıkól rayonındaǵı awıl.Sorochinskiy awıl okrugı quramına kiredi.KATO kodı — 396255300.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı sanı 204 adam (91 er hám 113 hayal) edi. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına kóre, awılda 169 adam (80 er hám 89 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Gotfrid Leybnic

** Gottfrid Wilgelm Leybnits ** (1646.1.7,Leypsig-1716.14.11,Gannover) — nemis filosofı, fizikalıq, matematikalıq,[tarixshı]. Berlin Pánler akademiyasınıń tiykarshısı hám prezidenti (1700). 1676 -jıldan Gannover gersogları xızmetinde. Petr I sorawına kóre, [Rossiyada bilimlendiriw hám mámleketti basqarıwdı rawajlandırıw joybarların islep shıqqan. Leybnits pikrine qaraǵanda, real dúnya óz-ara bólinbeytuǵın psixik substansiya — monadalarınan ibarat. Monadalar barlıq zatlardıń, turmıstıń tiykarın quraydı. Tábiyat tómen dárejedegi, insan bolsa joqarı dárejedegi monadalardan shólkemlesken. Biliw teoriyasında ratsionalizm poziciyasında turǵan. Lokk sensualizmige qarsı shıqqan. Ulıwma, zárúrli bilimniń tiykarları tek aqıl bolıwı múmkin dep esaplaǵan. Fizikada keńislik hám waqıt háreketiniń salıstırmalılıǵı tuwrısındaǵı, logikada analiz hám sintez tuwrısındaǵı táliymattı rawajlandırdi, jetkilikli tiykar nızamına birinshi bolıp anıqlama aytıp berdi. Ol matematikalıq logika tiykarlawshilardan biri bolıp tabıladı. Leybnits differensial esap hám integral esaptı jarattı, úlken sanlardı esaplaw mashinasın jarattı. Filologiyada tillerdiń payda bolıw tariyxın, genealogik klassifikaciyasın jarattı, atlarınıń kelip shıǵıwı haqqındaǵı táliymattı rawajlandırdı. Siyasat hám huqıq salasında tábiyiy huqıq konsepsiyası jáne social kelisim haqqındaǵı táliymattı qorǵaǵan. Ol optikalıq ásbaplar hám gidravlik mashinalar joybarın jaratqan. 1926-jıldan Berlinda Leybnits jámiyeti bar.

### Derekler
*
Integral

**Integral**(lot. integer — pútkil) — matematikalıq analiz (analiz) dıń tiykarǵı túsiniklerinen biri (qarań Integral esap).

Ayrım zattıń bir bólegi retinde zárúr hám zárúrli: Ol jámááttiń ajıralmaytuǵın bólegi hám biz olsız isley almaymız.

## Derekler
Gúljáhán Qarlıbaeva

**Gúljáhán Ermekbaevna Qarlıbaeva** (1978-jıl 21-aprel, Nókis, Qaraqalpaqstan ASSR, Ózbekstan SSR) — qaraqalpaqstanlı hám ózbekstanlı alıma, pedagogika pánleri doktorı, professor.

## Ómirbayanı
Gúljáhán Qarlıbaeva 1978-jıl 21-aprelde Nókis qalasında tuwılǵan. 1995-jıl Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń fizika-matematika fakultetine oqıwǵa kirip, 1999-jıl usı fakultettiń fizika bakalavr jónelisin tamamlaydı. 2003-jılda bolsa universitettiń «Yarım ótkizgishler hám dielektrikler» qánigeligi boyınsha magistratura basqıshın tamamlaǵan. 2001, 2005-jıllarda Nókis transport kásip-óner kolledji fizika páni oqıtıwshısı, 2005, 2013-jıllarda Nókis mámleketlik pedagogika institutınıń «Ulıwma fizika» kafedrasına assistent oqıtıwshısı, 2013, 2022-jıllarda «Fizika oqıtıw metodikası» kafedrası docenti lawazımında isledi. 2022-jılda «Fizika oqıtıw metodikası» kafedrası professorı.

## Ilimiy iskerligi
2012-jıl 15-martta «Innovciyalıq tálim texnologiyaları shárayatında fizika oqıtıwshısınıń metodikalıq tayarlıǵın qáliplestiriw» temasında kandidatlıq jumısın qorǵap, pedagogika pánleri kandidatı ilimiy dárejesin aladı. 2014-jıl 18-avgustta «Ózbekstan Respublikası Xalıq tálim bilimdanı» kókirek nıshanı menen sıylıqlanadı. 2017-jıl 15-dekabrde Ózbekstan Hayal-qızları «Alıma» awqamı tárepinen shólkemlestirilgen «Ilim juldızları» IV Respublika intellektuallıq kórik-tańlawında qatnasıp, «Eń sheber ilim iyesi» nominatsiyası jeńimpazı boldı. 2019-jıl 30-dekabrden pedagogika pánleri doktorı. Doktorlıq dissertaciya jumısın «Fizika oqıtıwshılarınıń metodik tayyarlıgın jetilistiriw» temasında bolǵan. 2021-jılda «Ózbekstan Respublikası Ǵárezsizligi 30 jıllıǵı» estelik nıshan menen sıylıqlanǵan.

## Derekler
Nurjan Matjanov

**Nurjan Sultamuratovich Matjanov** (1974-jıl 21-mart, Nókis, Qaraqalpaqstan ASSR, Ózbekstan SSR) — qaraqalpaqstanlı alım, pedagogika pánleri doktorı, docent.

## Ómirbayanı
Nurjan Matjanov 1974-jıl 21-martta Nókis qalasında oqımıslı adamlar shańaraǵında tuwılǵan. Milleti qaraqalpaq. Maǵlıwmatı joqarı. Házirde Nókis mámleketlik pedagogika institutı fizika-matematika fakulteti docenti. 

## Ilimiy iskerligi
2018-jılı 20-dekabrde «Úzliksiz tálim sistemasında kvant oylawın qáliplestiriw hám rawajlandırıwda izbe-izlik» temasında dissertatsiya jumısın qorǵaǵan hám pedagogika pánleri boyınsha filosofiya doktorı (PhD) ilimiy dárejesin alǵan. Nurjan Matjanov «Úzliksiz tálim sistemasında kvant oyların qáliplestiriw hám rawajlandırıwda izbe-izlik» monografiyası, «Fizikanı oqıtıw metodikası» sabaqlıǵı, «Kvant fizikasın oqıtıw metodikası» oqıw-metodikalıq qollanba, «Yarım ótkizgishler fizikasın oqıtıwdıń zamanagóy tiykarları» oqıw stilistik qollanba, «Astronomiya kursınıń ulıwma astronomiya moduli ushın máseleler toplamı» oqıw-stilistik qollanba avtorı. 2022-jılı 7-dekabrde Tashkent mámleket pedagogika universitetinde «Pedagogika joqarı tálim sistemasında oqıtılıp atırǵan kvant teoriyasınıń metodologik hám didaktik tiykarları» temasında dissertatsiya jumısın qorǵaǵan hám pedagogika pánleri doktorı (DSc) ilimiy dárejesin alǵan.

## Derekler
Qostomar (Sarıkól rayonı)

**Qostomar** (qazaqsha: Қостомар, 2018-jılǵa shekem — *Semyonovka*) — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Qostanay rayonındaǵı awılı. Aisarinskiy awıl okrugi quramına kiredı. Ol Qostanay wálayatı Qostanay qalası orayınnan shama menen 48&nbsp;km qubla-shıǵısda jaylasqan.

## Geografiyası
Shegebay batpaqlıǵı awıldan 10&nbsp;km qubla-shıǵısda jaylasqan.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 773 adam (407 er adam hám 366 hayal) edi. 2009-jılda xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına kóre, awılda 833 adam (410 er adam hám 423 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Qarashılıq (Qostanay wálayatı)

**Qarashılıq** () — Qazaqstannıń Qóstanay wálayatı Sarikoʻl rayonındaǵı tamamlanǵan awıl. Leningrad awıl okrugi quramına kiregen. KATO kodi — 396245400. 2019-jılda biykar etilgen.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 277 adam (145 er adam hám 132 hayal) edi. 2009-jılda xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına kóre, awılda 210 adam (111 er adam hám 99 hayal) jasaǵan.

## Ataqlı adamlar

*

## Derekler
Tashkent mámleketlik ekonomika universiteti

**Tashkent mámleketlik ekonomika universiteti** – Ózbekistan Respublikası Joqarı hám orta arnawlı tálim wázirligi quramındaǵı Ózbekistan Respublikası hám Oraylıq Áziyadaǵı eń iri ekonomikalıq universitetlerden biri.

Universitet quramına 9 fakultet, kafedra, ilimiy-izertlew orayları, respublika ekonomika litseyı, ekonomika gimnaziyası kiredi. Universitet bitiriwshileri arasında Ózbekistan Respublikasınıń Birinshi Prezidenti Islam Karimov bar.
Urojaynıy (Sarıkól rayonı)

**Urojayniy** (qazaqsha: Урожайный) — Qazaqstanniń Qostanay wálayatı Sarıkól wálayatına qaraslı awıl . Chexov awıl okrugınıń hákimshilik orayı. KATO kodı— 396263100.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 861 adam (407 er adam hám 454 háyel adam) edi. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlumatlarına kóre, awılda 697 adam (334 er adam ham 363 háyel adam) jasaǵan.

## Derekler
Qatlam basımı

**Qatlam basımı** — neftli, gazli hám suwlı qatlamlar energiyasın xarakterleytuǵın eń zárúrli parametr. Kándi ózlestiriw baslanıwınan aldın, kóbinese ol shama menen gidrostatikalıq basımǵa teń (biyikligi - kánniń tereńligine teń bolǵan suw ústininiń basımı ). **Qatlam basımı**, ádetde, hár 10 m tereńlikke túskende shama menen 0, 1 Mn/m2 ge asadı ; biraq, dáslepki basım gidrostatikalıq basımǵa tuwrı kelmеytuǵın kóplegen kánler bar. Neft hám gaz kánlerinde basımnıń payda bolıwı, ózgeriwi hám jaǵdayı tiykarınan gidrostatikalıq, geostatikalıq (taw jınıslarınıń joqarǵı qatlamları massası menen anıqlanadı ), geotektonikalıq (tektonikalıq processler nátiyjesinde qatlamlarda payda bolǵan ) basımǵa hám túrli basımlı qatlamlardı baylanıstıratuǵın jollar, suw hám jınıslardıń ximiyalıq óz-ara tásirine baylanıslı. Qudıqlardı ekspluataciya qılıw processinde qudiq túbi zonasında tómen basımlı aymaqlar payda boladı. Qudıqlar túbindegi basım olardıń islewi waqtında dinamikalıq, toqtatılǵanda bolsa statikalıq dep ataladı.

**1-ámeliy shınıǵıw.** 

**Tema: Qazıp alıwshı qudıqlarda qatlam bаsımın esaplaw.**

Tómendegi shártler ushın suwsız toqtatılǵan qudıq ushın qatlam bаsımınıń esaplanıwı: 

Qudıqtıń tereńligi 1870+n m; ólshengen statikalıq qáddi 37+n m; gazsizlendirilgen nefttiń tıǵızlıǵı 870 kg/m3; qatlamdaǵı nefttiń tıǵızlıǵı 805 kg/m3; qudıq túbi basımı toyınıw basımınan joqarı bolǵan jaǵdayda isletilgen.

*Shıǵarılıwı.* Qudıq suwlanbaǵan, toqtatılǵannan keyin tek ǵana neft penen toladı. Neft ústıni biyikligin tómendegi formula arqalı esaplaymiz:

h_{ust} = L_s - H_{st} = 1870 - 37 = 1833 kg/m3 

Nefttiń ortasha tıǵızlıǵın tómendegishe anıqlaymız:

\rho_n = {\rho_{qn}+\rho_{gn}\over\ 2} = {805 + 870\over\ 2} = 837,5 kg/m3

Qatlam basımın tómendegishe anıqlaymız:

P_{qat} = \rho_n\cdot g\cdot h_n = 1833 \cdot 837,5 \cdot 9,81 = 15,06 *MPa*

[kategoriya - neft hám gaz]

[kategoriya - geologiya]

[kategoriya - neft hám gaz kánlerindegi **qatlam basımı**]

Derekler: **«NEFT HÁM GAZ QAZÍP ALÍW TEXNOLOGIYALARÍ»** páninen ámeliy shınıǵıwlardı orınlaw ushın **METODIKALÍQ KÓRSETPE. 2024-jıl**

Avtor: Qaraqalpaq Mámleketlik Universiteti 2-kurs magistrantı Tajetdinov Muxammed Salamat ulı
Ámir Temur (Ámiwdárya rayonı)

**Ámir Temur (Ámiwdárya rayonı)**  — Qaraqalpaqstan Respublikasına qaraslı awıl. Ámiwdárya rayonı quramına kiredi.

## Derekler
Jumırtaw (Ámiwdárya rayonı)

**Jumırtaw (Ámiwdárya rayonı)** — Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Ámiwdárya rayonındaǵı qalasha (1968-jıldan). Xalqı 3, 5 mıń adam bolıp (2000), tiykarınan qaraqalpaqlar hám ózbekler jasaydı. Sonıń menen birge, orıs, tatar, túrkmen hám b. millet wákilleri de jasaydı. Jaqın temirjol stanciyası Úrgenshke deyin 70&nbsp;km.

Qalasha Ámiwdárya rayonınıń shıǵısında, tiykarınan Jumırtaw tawı eteklerinde jaylasqan. Jumırtawda tas usaqlaw-saralaw, noruda materialları i. ch., asfalt, maydalanǵan tas, hák-tas zavodları, qurılıs materialları i. ch. birlespesi, neft bazası, nan jabıw cexı, avtokárxana, 2 mektep, kitapxana bar.

## Derekler
Tas qala (Ámiwdárya rayonı)

**Tas qala (Ámiwdárya rayonı)**  — Qaraqalpaqstan Respublikasına qaraslı awıl. Ámiwdárya rayonı quramına kiredi.

## Derekler
Robaxon Mahmudova

**Robaxon Anvarovna Mahmudova** (; 1958-jıl, Ferǵana wálayatı, Ózbekstan SSR, SSSR) — ózbekstanlıq yurist, sudya hám senator. 2020-jılda Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisi Senatınıń aǵzası etip saylanǵan. 2020-jıl 13-iyuldan baslap ol Ózbekstan Respublikası joqarı sudı aqsaqalınıń birinshi orınbasarı — basqarıw isleri boyınsha sudlar kollegiyasınıń aqsaqalı lawazımın iyelep kelgen. 2023-jıl 21-may kúninen baslap Robaxon Mahmudova Ózbekstan «Adolat» social-demokratiyalıq partiyasınan prezidentlik saylawına óz kandidatlıǵın qoyǵannan keyin, onıń sudlar kollegiyası aqsaqalı lawazımı waqtınshalq toxtatılǵan. 2024-jıl 20-yanvardan «Adolat» social-demokratiyalıq partiyası aqsaqalı etip saylanǵan.

## Ómirbayanı
Robaxon Mahmudova 1958-jıl Ferǵana wálayatında tuwılǵan. 1983-jılda Tashkent mámleketlik universitetiniń Huqıqtanıw fakultetin tamamlaǵan. Ol Ferǵana wálayatı Jınayat isleri boyınsha sudınıń aqsaqalı bolıp islegen. 2008-jıl 29-avgustqa deyin ol Ózbekstan Respublikası Oliy sudınıń sudyası lawazımında islegen. 2017-jıldan 2020-jılǵa deyin ol Ózbekstan Prezidentiniń Ferǵana wálayatındaǵı Xalq qabıllawxanaları basshısı sıpatında islegen.

2020-jıl yanvar ayında ol IV shaqırıq Ózbekstan Respublikası Oliy Majlisiniń senatorı hám Pán, tálim hám densawlıqtı saqlaw komiteti aqsaqalı etip saylandı. 2020-jıl 13-iyulda Ózbekstan Oliy Majlisi Senatı Robaxon Mahmudovanı 10-jıl múddetke Ózbekstan Oliy sudı aqsaqalınıń birinshi orınbasarı etip sayladı, sonıń menen onı Pán,Tálim hám densawlıq boyınsha komitet aqsaqalı lawazımınan azat etildi. 2024-jıl 20-yanvardan «Adolat» sotsial-demokratiyalıq partiyası aqsaqalı etip saylanǵan.
## Miynet iskerligi
*1976-jılda Ferǵana wálayat sudınıń xatkeri
*1979 -1983 jıllarda Ferǵana qala 1-sanlı Mámleket notarial mekememesiniń notariusi
*1983-1987 jıllarda Ferǵana wálayat Ádillik basqarması baslıǵınıń orınbasarı 
*1987-1990 jıllarda Ferǵana wálayat partiya komitetiniń jol-jobashısı 
*1990 -1999 jıllarda Ferǵana wálayat Ádillik basqarması baslıǵınıń birinshi orınbasarı 
*1999-2001 jıllarda Ferǵana wálayat sudınıń sudyası 
*2001-2004 jıllarda Ferǵana qala sudınıń baslıǵı 
*2004-2008 jıllarda Ózbekstan Respublikası Joqarı sudınıń sudyası 
*2008-2013 jıllarda Ferǵana wálayat sudınıń baslıǵı 
*2013-2017 jıllarda Ferǵana yuridikalıq kolledjiniń oqıtıwshısı
## Sıylıqlar
2020-jıl 6-martta Ózbekstan Prezidenti Shavkat Mirziyoyev pármanı menen «Fidokorona xizmatlari uchun» ordeni menen sıylıqlandı.

## Derekler
Eduard Avanesov

**Eduard Sergeyevich Avanesov** (1932-jıl 30-yanvar, Ashxabad— 1995-jıl 8-avgust, Tashkent) — ózbek sovet sport jurnalisti, túsindiriwshisı. Jazıwshı,shayır, ssenarıyshı. Sportshı, awır atletika boyınsha SSSR sport ustası. Orta Aziya hám Qazaqstan respublikaları spartakiadası chempionı. 1967-1976-jıllarda Awır atletika boyınsha Ózbekstan terma jámááti bas tárbiyashısı. Ózbekstan SSRda xizmet kórsetken tárbiyashısı.

## Ómirbayanı
Ol 1932-jılı 30-yanvar sánesinde Ashxabadta árman shańaraǵında tuwılǵan. Bolajaq sport túsindiriwshisı Ashxabad yuridikalıq institutı hám Tashkent mámleketlik dene tárbiyası institutın tamamlaǵan.

Eduard sport gazetalarında — «Futbol», «Sovet sportı», «Sovet patriotı», «Shıǵıs haqıyqatı», «Ózbekstan sportshısı» hámde Ózbekstan televideniyesinde arnawlı xabarshı lawazımlarında iskerlik júrgizgen.

Sonıń menen birge, ol ózbek tilindegi futbol ádebiyatların shıǵarıw baslamashısı.

## Dóretiwshilik iskerligi
Sport kitapları avtorı:

* « Paxtakor xorijiy orbitalari»
* «Oltin maʼbuda yo‘llari»
* «Toshkentlik to‘purar Gennadiy Krasniskiy»

Futbol kalendar-solnama hám dástúrdi dúziwshı-avtorı:

* «Futbol-69» (Toshkent, 1969-yil)
* «Futbol-71» (Toshkent, 1971-yil)
* Futbol-72 (Toshkent, 1972-yil)
* «Futbol-73» (Toshkent, 1973-yil)
* «Futbol-74» (Toshkent, 1974-yil)
* «Futbol-78» (Toshkent, 1978-yil)
* «Futbol-79» (Toshkent, 1979-yil)
* «Futbol-83» (Toshkent, 1983-yil)
* «Futbol-86» (Toshkent, 1986-yil)
* «Futbol-88» (Toshkent, 1988-yil)
* «Futbol-89» (Toshkent, 1989-yil)
* «Futbol-90» (Toshkent, 1990-yil)
* «Paxtakor»-91. Mavsum dasturi (Toshkent, 1991-yil)
* «Futbol-1991. Ikkinchi davrasi» (Toshkent, 1991-yil)

E.Avanesov «Spartakiadanıń úsh zarbasi», «Sobir semseri», «Jasıll órtdegi aq top», «Jahon chempionı Rufat Risqiyev» hám basqa da hújjetli filmler ssenarıyları avtorı esaplanadı.

Qosıqlar toplamı baspadan shıqqan.

Belgili sport túsindiriwshisı 1995-jıl 8-avgustda Tashkentdegi Botkin áwliyesine jerlengen.

## Sırtqı siltemeler

* Rossiya jurnalistlari. XX—XXI Maʼlumotnoma va ensiklopedik nashr Avanesov Eduard Sergeevich
Beruniy (qala)

**Beruniy** (qaraqalpaqsha: Beruniy) — Qaraqalpaqstan Respublikasındaǵı qala, Beruniy rayonı orayı.

Ámiwdáryanıń oń jaǵasındaǵı Úrgensh temir jol stansiyasınan 20&nbsp;km arqa-shıǵısta jaylasqan. Iqlımı keskin kontinental. Yanvar ayınıń ortasha temperaturası –15&nbsp;°C, –20&nbsp;°C, iyul ayında bolsa 38&nbsp;°C dı quraydı. Xalqı 66.09 mıń adam (2018). Beruniy áyyemgi Xorezmniń paytaxtı bolıp, sol dáwirlerde Kat dep atalǵan. 1957-jılı 4-iyulda Ózbekstan Respublikası Joqarı Keńesiniń qararı menen Shabbaz (Shayx Abbas Vali) rayonı dep atalıp kelgen. 1964-jıldan baslap usı jerde tuwılıp ósken alım hám oyshıl Ábiw Rayxan Beruniydiń atı menen atalatuǵın boldı. Beruniy 990-jıllarda qalada astronomik baqlawlar alıp barǵan.

Qala Respublikanıń zárúr sanaat oraylarınan esaplanadı. Qalada gerbish, asfalt, paxta tazalaw zavodları, baspaxana, xojalıq xizmet kórsetiw kárxanaları bar. 1969-jıl 13-martta Ámiwdárya suwınıń tasıwı nátiyjesinde qaladaǵı bir qansha ımaratlar úlken ziyan kórdi. Lekin, tez waqıttıń ishinde qala qayta tiklendi. Keyingi jıllarda qala shegarası keńeydi, jáńa jer, kósheler qurıldı. Beruniy basqa rayonlar menen Qaraqalpaqstan avtomagistralı hám Ámiwdáryadaǵı Shertiw pristanı arqalı baylanısqan. Qaladan Nókis, Tórtkól hám basqa qalalarǵa samalyot hám avtobuslar qatnaydı. Beruniyde 70 ulıwma bilim beriw mektebi, muzıkalıq hám sport mektepleri, 8 ulıwmalıq kitapxana, mádeniyat úyi, muzey, 7 emlewxana bar (2000).

2005-jılı 9,1 shaqırım gaz tarmaqları, 8,5 shaqırım suw tarmaqları paydalanıw ushın tapsırılǵan. Bunnan tısqarı, 31 mıń kv.m. bir neshe turar jaylar, emlewxanalar kapital remonttan shıqtı. Qala xalqı 2005-jıllarǵa kelip taza ishimlik suwı menen, gaz hám elektr energiya tarmaqları menen tolıq támiyinlengen.

## Táriyxı
X ásirdiń aqırlarındaǵı «Aymaq al-Alam» (álem shegaraları, aymaqları) geogrfiyalıq shıǵarmasınıń belgisiz parsı avtorı usınday etip jazadı: "Kat — Xorezmniń bas qalası, Túrkstanǵa dárwazaları qaraǵan, Túrkstan, Mawarawnnaxr Xazar wálayatları túrkleriniń malları saqlanatuǵın, sawdagerler aǵıp keletuǵın jer... Qala úlken baylıqqa iye. Kópshik-kórpeleri, tigilgen kiyimler, jip gezlemeler, kiyiz, ruxbinler (sır túri) sol jerden alıp kelinedi".

## Derekler
Loro Piana

**Loro Piana** — joqarı sapalı, sánatli kashmir hám jún ónimlerine qánigelesken Italiya shúberek hám kiyim-keshek kompaniyası.

## Tariyxı
Tiykarı Triverodan (Italiyanıń arqaındaǵı toqımashılıq óndirisi menen ataqlı rayon ) Loro Piana shańaraǵı XIX ásirdiń baslarında jún shúberek sawdagerleri retinde baslanǵan. XIX ásirdiń ekinshi yarımında shańaraq óz iskerligin Valsesia qalasına kóshirdi hám Lanificio Fratelli Lora e Compagnia kompaniyasına tiykar salındı, keyin bolsa XX ásir baslarında Lanificio di Quarona di Zignone & C ga aylantırdı. Franko Loro Piana, Pier Luigining ákesi, 1940 -jıllarda názik shúbereklerdi kirip qılıwdı baslaǵan hám Pier Luiji jáne onıń ájaǵası Serjio 1970-jıllarda qosılǵan.

2013-jıl 8-iyulda LvMH Loro Piananing 80 % ni 2 milliard yevroga satıp aldı, qalǵan úles bolsa Loro Piana shańaraǵınıń qolında qaldı. Shańaraqtıń 20 % ​​ulushi qoyıw hám qońıraw qılıw opsionlari 2016 -jılda tawsılǵan.

2013-jıl 19 -dekabrde Sergio Loro Piana opat etdi. 2017-jılda Loro Piana shańaraǵı 20 % iyeliklerin 15 % ga qısqartirdi. Atap aytqanda, Pier Luigi Loro Piana óz úlesin 5 procentkeshe qısqartirgan bolsa, Sergio Loro Piana shańaraǵı eli 10 procentke iyelik etedi.

## Dúkanlar

Kompaniyanıń Evropa, Arqa Amerika hám Aziyada jámi 178 dúkanı bar.

## Operatsiyalar
2012-jılda aylanba dáramat 700 million yevroga jetti hám sap dáramat sawdalardıń 20 % ​​ni quradı. 2013-jıl dekabr ayında LvMH Antuan Arnault Loro Piana baslıǵı bolıwın járiyaladı. 2016 -jılda kompaniya tabısı 800 million yevroga bahalanǵan. Kompaniya hár jılı 5 million metrge jaqın gezleme islep shıǵaradı hám basqa brendlarga toqımashılıq ónimlerin jetkiziw onıń tabısınıń sherek bólegin quraydı. Kompaniya, sonıń menen birge, interyer hám ayaq kiyim islep shıǵarıwdı keńeytirdi.

**Loro Piana** Italiyanıń Solbiati digirmanına iyelik etedi..

## Qáwenderlik
1985-jılda Loro Piana italyan hám xalıq aralıq shabandozlar qáwenderligin basladı hám Italiya at sportı federatsiyasi (FISE) menen sheriklik etdi Loro Piana Gonkong daǵı Around the Island Race 2006 jarısına qáwenderlik etdi.

2008-jıldan beri Loro Piana Boat International Media hám Kosta Smerelda Yacht Club tárepinen islengen eki jıllıq super yaxta jelkenli regatalariga qáwenderlik etedi..

## Jún sanaatı
2000-jıldan beri Loro Piana 50 dane er adamlar kostyumi ushın jetkilikli shúberek islep shıǵaratuǵın eń jaqsı jún kompleksi ushın jıllıq sıylıqǵa qáwenderlik etedi. Ádette, onı Avstraliyalıq yamasa jańa Zelandiyalıq jún jetiwtiriwshi fermerler utadı. 2008-jılda kompaniya Peter hám Greg Munsie hám Jańa Qubla Uelsdaǵi Uralla qalasından Fıl hám Judi Fittler tárepinen islep shıǵarılǵan ortasha 12, 5 mikron oǵada názik merinos junining bir oramı ushın rekord dárejedegi 48 000 Sent tolıqtı.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

* Fashionwelike.com website
* Rasmiy website

## Derekler
Kemeler qoyımshılıǵı

**Kemeler qoyımshılıǵı** — Ózbekstandaǵı mádeniy miyraslar obiekti, dıqqatqa iye orın. Obiekt dáwiri: 1970-jıl. Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Moynaq rayonında jaylasqan. Obiekt ornı: Moynaq qalası. Mámleket múlki (Qaraqalpaqstan Respublikası Mádeniy miyraslar basqarması operativ basqarıw huqıqı tiykarında). Ózbekstan Respublikası Ministrler Mákemesiniń sheshimi menen 2019-jıl 4-oktyabrde Materiallıq mádeniy miyraslardıń kóshpes múlk obiektleri milliy dizimine kiritilgen hám mámleket qáwipsizligine alınǵan.

## Táriypi
Moynaq rayonında jaylasqan mádeniy miyraslar obiekti. 1960-jıllarda Aral teńiziniń suw beti azayıp, qurıp ketiwi nátiyjesinde Moynaq portı jaramsız halǵa kelip qalǵan hám kemeler qoyımshılıǵına aylanǵan. Sol waqıtta Sırdáryanıń suw rezervlerin paxta atızların suwǵarıw ushın kanallarǵa qadaǵalawsız baǵdarlanǵan halda bolıp taslanıwı sebepli suw teńizdiń etegine jetip bara almay qalǵan. 1990-jılda burınǵı port penen Aral teńizi ortasındaǵı aralıq 45 kilometrdi, 2000-jılda olar ortasındaǵı aralıq 100 kilometrdi quraǵan. 2018-jılda bolsa 180 kilometrdi quraydı. Házirgi kúnde burınǵı port hám Aral teńizi ortasındaǵı aralıq 200 kilometrden artıq. Dáslep kemeler júdá kóp bolǵan, biraq olardıń kópshiligi metallolomga tapsırıw ushın tasıp ketilgen. «Kemeler qábristanı»nda 13 keme dáslep Aralqumda bólek-bólek jaylasqan. Biraq, 2000-jıllarda arnawlı texnikalar arqalı bir orınǵa jıynaladı. Házirde ámeldegi 11 keme joǵalıp ketiw qáwpinde bolıp, buǵan hár jılı bolatuǵın samal, jawın hám quyash nurı da sebep boladı.

Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2017-jıl 28-fevraldaǵı «Qaraqalpaqstan Respublikası Moynaq rayonın 2017−2018-jıllarda ekonomikalıq rawajlandırıw hám bántlikti támiyinlewge tiyisli qosımsha ilajlar haqqında»ǵı qararına tiykarlanıp «Kemeler qábristanı»ndaǵı 11 kemeni qayta tiklew hám olarǵa qızıǵıwshılıǵı joqarı bolǵan turistlerdiń keletuǵın mámleketlerdiń atın beriw názerde tutılǵan. Atap aytqanda, úsh kemege «Germaniya», «Yaponiya» hám «Ózbekstan» atların beriw usınısı berilgen. 2017-jılda bul mádeniy miyraslar obiektine BMSh Bas xatkeri António Guterres kelgen.

## Derekler
Rahmat Mamatov

**Rahmat Toshnazarovich Mamatov**  —Ózbekstan Máhelle hám shańaraq jumısları ministri (2020 -2022).

## Ómirbayanı

* 2-dekabr 1969-jılı Qashqadárya wálayatınıń Qarshı qalasında tuwılǵan
* 1986-1987 — áskeriy xızmet.
* 1987-1991 — Tashkent militsiya mektep tıńlawshısı.
* 1991-1992 — Qarshi rayonı ishki isler basqarması jas óspirimler menen islew bólimi inspektorı.
* 1992-1995 — Qáshqadarya wálayatı Qarshi rayonı ishki isler bólimi jınayat qıdırıw bóliminiń juwapker wákili.
* 1995-1996 — Qashqadárya wálayatı Nıshan rayonı IIB «Talimarjon» qala militsiya bólimi baslıǵınıń orınbasarı.
* 1996-2000 — Qashqadárya wálayatı Nıshan rayonı IIB jınayat qıdırıw bóliminiń baslıǵı.
* 2000-2000 — Qashqadárya wálayatı IIB JQB 1-bólim, 2-bólimi baslıǵı.
* 2000-2001 — Qashqadárya wálayatı Qarshı qala IIB jınayat qıdırıw bólimi baslıǵı.
* 2001-2001 — Qashqadárya wálayatı IIB JQB baslıǵınıń orınbasarı, 1-bólim baslıǵı.
* 2001-2001 — Qashqadárya wálayatı IIB jınayat qıdırıw hám terrorizmga qarsı gúres basqarması basqınshılıq hám ózgeler múlkin urlawdıń basqa túrlerine qarsı gúres bólimi baslıǵı.
* 2001-2002 — Qashqadárya wálayatı Báháristan rayonı IIB baslıǵı.
* 2002-2005 — Qashqadárya wálayatıYakkabogʻ rayonı IIB baslıǵı.
* 2005-2007 — Qashqadárya wálayatı Qarshı rayonı IIB baslıǵı.
* 2007-2009 — Qashqadárya wálayatı Qarshi rayonı IIB baslıǵı.
* 2009-2011 — Ferǵana wálayatı ishki isler basqarması baslıǵınıń birinshi orınbasarı.
* 2011-2013 — Xorezm wálayaı ishki isler basqarması baslıǵı.
* 2013-2013 — Ózbekstan Respublikası Ishki isler ministriniń orınbasarı.
* 2013-2014 — Ózbekstan Respublikası Ishki isler ministriniń birinshi orınbasari — jınayat qıdırıw hám terrorizmga qarsı gúresiw bas basqarması baslıǵı.
* 2014-2016 — Ózbekstan Respublikası Ishki isler ministrligi bas inspektorlar toparınıń bas inspektorı.
* 2016-2017 — Pensiyada.
* 2017-2020 — Ferǵana wálayatı Ishki isler basqarması baslıǵı.
* 2020-2020 — «Máhelle» qayırqomlıq jámiyetlik fondı aqsaqalı.
* 2020-2022 — Ózbekstan Respublikası Joqarı Keńesi Senati aǵzası.
* 2020-2022 — Ózbekstan Respublikası máhelle hám shańaraqtı qollap-quwatlaw ministri.
* 2022-yildan — Samarqand wálayatı ishki isler basqarması baslıǵı.

## Derekler
Axmed Rizmanovich

**Axmed Rizmanovich Nakashidze** (1907-jıl, Rassiya imperiyasi, Batumi wálayatı, Axo awılı – 1988-jıl, Gruziya SSR, Ajara ASSR, Kedskiy rayonı Axo awılı) – lll Xalıqaralıq Kedskiy rayonı atındaǵı kalxoz aǵzası. Sotsialistik Miynet Qahramani (1949).

## Ómiri hám dóretiwshiligi
Axmed Rizmanovich 1907-jılda Batumi wálayatı Axo awılında (házirgi Ked munitsipaliteti) diyxan shańaraǵında tuwılǵan. Ol aymaqlıq baslanǵısh mektepti tamamlaǵan hám keyinshelik diyxanshılıq penen shuǵıllanǵan. Kollektivlestiriw dáwirinde ol birinshilerden bolıp Kedskiy rayonındaǵı lll Xalıqaralıq atındaǵı aymaqlıq kalxozǵa aǵza boladı. Qızıl Armiya sapına shaqıǵanǵa shekem ol ápiwayi kalxozshı bolıp islegen. Ol, sonday-aq, Ullı Watan urısında qatnasqan.

Demobilizatsiyadan soń Rizmanovich óziniń tuwılıp ósken awılına qaytıp, Kedskiy rayonındaǵı lll Xalıqaralıq atındaǵı kalxozda temeki jetistiriw boyınsha basshı bolıp islegen.

1948-jılda ol basshılıq qılǵan bólinbe 3 gektar maydannıń hár gektarınan ortasha 18,1 sentnerden samsun temeki japıraǵın jetistirgen hám sol sebepli SSSR Joqarı Keńesi Prezidiuminiń 1949-jıl 18-iyundaǵı pármani mene oǵan "1948-jılda temeki jetistiriwden joqarı ónim alǵanı ushın" Sotsialistik Miynet Qahramani laureati, Lenin hám Oraq hám Balta altın medallları berilgen (3799-san).

Keyingi jıllarda ol sol kalxozda Abdul Alievich Beridze brigadasi menen báseki alıp barǵan vinoshılıq brigadasin basqarǵan. Axmed Rizmanovich napaqaǵ shıqqannan soń ózi tuwılǵan Kedskiy rayonındaǵı awılda jasaydı. 1988-jılda qaytis bolǵan.

## Xoshametleri

* Sotsialistik Miynet Qahramani
* Lenin buyruǵı
* 2-dárejeli Watan urısı ordeni (03.11.1985)

## Derekler
Tanzila Norboyeva

**Norboyeva Tanzila Kamolovna** — Ózbekstan Respublikası Joqarı Keńesi Senatinıń baslıǵı (2019 -jıldan ), Ózbekstan velosport federatsiyasi prezidenti (2011-jıldan )..

## Ómirbayanı
1957-jıl 24-iyulda Andijan wálayatı Shahrixan rayonında tuwılǵan.

Maǵlıwmatı joqarı, 1981-jılda Tashkent universitetin pitirgen. Pedagogika pánleri kandidati ilimiy dárejesine iye.

Jumıs iskerligin 1974-jılda Andijan wálayatı Shahrixan qalasındaǵı 1-mektep jasları jetekshisi lawazımınan baslaǵan.

1975—1995-jıllarda Tashkent qalasında mektep oqıtıwshı, direktor orınbasarı hám Tashkent qala oqıwshılar úyi direktorı, keyinirek túrli dárejelidegi mámleket shólkemlerinde juwapker lawazımlarda islegen

1995—2010 -jılları Ózbekstan Respublikası Bas ministri orınbasarı xatkeriyati basqarıwshıı, Shańaraq, analıq hám balalıqtı social qorǵaw kompleksi basshısı basqarma baslıǵı, Ózbekstan Respublikası ministrler Mákemesi Tálim, den sawlıqtı saqlaw jáne social qáwipsizlik máseleleri boyınsha informacion-analiz departamenti jetekshi qánigesi, bas qánigesi lawazımlarında islegen.

2010—2016 -jılları Ózbekstan Kásiplik awqamları Federatsiyasi keńesi baslıǵı lawazımında islegen.

2016—2019 -jıllarda Ózbekstan Respublikası Bas ministriniń orınbasarı, Ózbekstan Hayal-qızlar komiteti baslıǵı lawazımında iskerlik kórsetken.

2019-yil 20-iyunda Ózbekstan Prezidenti tárepinen Joqarı Keńes Senatiniń aǵzası etip tayınlandi. 21-iyun kúni Senat baslıǵı etip saylandı.

Pidayılıq penen islegen xizmetleri ushin, Mehnat shuhrati ordenlerı hám Shuhrat medali menen sıylıqlanğan .

## Derekler
Jadidler

«**Jadidler**»—jadidler haqqındaǵı segiz tomlı kitaplar toplamı. Segiz dana jadidshi ómiri hám dóretiwshiligine baǵıshlanǵan qollanbalardı túrli avtor jazǵan: Olim Usmonov, Ǵulam Zafariy, Dilmurad Quronov, Abdulhamid Sholpan, Uluǵbek Dolimov, Ishoqxan Tóre Ibrat, Hamidulla Baltabayev, Abdurauf Fitrat, Bahodir Karimov, Abdulla Qodiriy, Oltinbek Olim, Abdulla Avloniy, Sotimjon Xolboyev, Munavvarqarı Abdurashidxanov, Zaynobidin Abdirashidov, Mahmudxoja Behbudiy haqqındaǵı tomdı jazǵan.

Toplam 2022-jılda Jaslar baspaxana úyinde jumsaq muqabada, latın jazıwında qalta kitabı retinde baspadan shıǵarılǵan. Joybarǵa Jaslar isleri agentligi direktorı Alisher Sadullaev basshılıq etken. «Jadidler» kompleksi háwesker shaxslar hám shólkemlerge biypul tarqatıldı.

Toplam daǵaza etiliwi menen aq ǵalabalasadı. Tiykarınan, jadidlerge itibar, qollanbalardıń ayrıqsha dizaynı hám de toplam dáslep biypul tarqatılǵanı social tarmaqlarda qızǵın talqılanadı.

Toplamdı baspaǵa tayarlaw ushın 1&nbsp;416&nbsp;800&nbsp;000 sum qárejet sarıplanǵan. Hárbir avtorǵa 10 million sumnan gonorar pulı ajıratılǵan.

## Tomlar
Hárbir tom «Ádib ómiri», «Iskerligi hám dóretiwshiligi», «Hikmetleri sózleri», «Xoshamet» hámda «Paydalanılǵan ádebiyatlar» bólimlerine bólingen.

## Jámiyet
«Jadidler» qollanbalar toplamı Jaslar isler agentligi direktorı Alisher Sadullayev basshılıǵında házirlengen. Dóretiwshilik gruppa aǵzaları Qandil Boboqulov hám Mehrinaz Abbosovadan ibarat bolǵan. Sonıń menen birge, shıǵarmanı baspaǵa tayarlawda tómendegi shaxslar qatnasqan : Bahadir Karimov — juwapker redaktor, Saidmurod Xolbekov — redaktor, Muhammadxon Yusupov — kórkem redaktor, Dilmurad Jalilov — texnikalıq redaktor, Axtam Rózimurotov — betlewshi, Nigora Ganiyeva — musahhih. Kitap adadı — 23&nbsp;000 nusqa.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
Axmed Ahmedov

**Axmed Dadash ulı Axmedov** ( 1936-jıl 20-may) – Sovet ázerbayjan paxtakori, Sotsialistik Miynet Qahramani (1981).

1936-jıl 20-mayda Ázerbayjan SSR (házirgi Ázerbayjan Respublikasi) Agjabodi wálayatı, Arazbar awılında diyxan shańaraǵında tuwılǵan. Milleti ázerbayjan. Jdanov rayonı Tazakend awılındaǵı orta mektepti tamamlaǵan. 1951-jılda Jdanovskaya Mil mashina-traktor stantsiyasi (MTS) kurslarin tamamlaǵan.

1951-jılldan – Ázerbayjan SSR Jdanovskiy (1989-jıldan Beylagan) rayonı S.Shaumyan atındaǵı kalxoz (1989—1995-jıllarda – Samed Vurgun atındaǵı kalxoz) kalxozshı, paxtakorlar brigadiri. Orta armawlı maǵlıwmat alǵan. 1960-jılda ol KPSS aǵzaliǵina qabıl etilgen.

1966-jılda Axmed Ahmedov brigada dalalarında ómindarliqti 30 sentnerge jetkizedi. 1970-jılda Agdam awıl xojalıǵı texnikumin tamamlaǵan. Jetti jıllıq (1959—1965) juwmaqları boyınsha joqarı miynet jetiskenlikleri ushın — «Shan-sharaf belgisi» ordeni menen sıylıqlanǵan hám segizinshi bes jıllıq reje nátiyjelerine kóre (1966—1970) Lenin ordeni menen sıylıqlanǵan.

SSSR Joqarı Soveti Prezidiuminiń 1981-jıl 23-fevraldaǵı pármani menen 1980-jıldıń hám onınshı bes jıllıqtıń rejeleri hám sotsialistik májbúriyatlarin islewde erisilgen úlken jetiskenlikler hám islep shıǵarıw hám mámleketke satıwdı kóbeytiw, paxta hám basqa awıl xojalıǵı ónimlerin jetistiriwdegi xizmetleri ushın Axmedov Axmed Dadash ulı Lenin ordeni hám «Oraq hám Balta» altın medali hámde Sotsialistik Miynet Qahramani laureati menen sıylıqlanǵan.

On birinshi bes jıllıqda (1981—1985) Ahmedov brigadasi 218 gektar maydannan gektarina 53 sentnerden joqarı paxta ónimin aldı, brigadirdiń ózi bes jıllıqda mashinada 1100 tonna paxta terip aldı. 1986-jılda partiyanıń XXVII qurultayı shárepine 650 tonna birinshi jálpi ónim jiynap alıw májbúriyatin aladı.

SSSR Joqarı Keńesiniń XI shaqırıq (1987—1989) hám Ázerbayjan SSR Joqarı Keńesiniń X hám XI shaqırıqları (1980—1987) deputatı. Ázerbayjan Kommunistik partiyasınıń XXVIII, XXIX, XXX, XXXI qurultaylari delegati. Ázerbayjan Kommunistik partiyasi Jdanovskiy rayon birlespesi byurosi aǵzası.

1995-jıldan Beylagan rayonındaǵı ǵálle hám paxtadan joaqrı ónim alǵan «Ilgar» awıl xojalıǵı kooperativi direktori lawazımında islep kelgen. 2000-jıldan – Beylagan wálayatı aqsaqallar keńesi baslıǵı.

Beylagan wálayatı(Ázerbayjan) Tazakend awılında jasaǵan. Ázerbayjan SSRda xizmet kórsetken mexanizator (1972). Ázerbayjan SSR mashina paxta terim ustasi (1972). Miynet tarawındaǵi SSSR Mámleket sıylıǵı laureati (1985).

## Sıylıqları
Lenin ordeni (04.08.1971; 12.12.1973; 27.12.1976; 23.02.1981);

«Húrmet belgisi» ordeni (30.04.1966);

Sotsialistik Miynett Qahramani;

SSSR xalq xojalıǵı jetiskenlikleri kórgizbesi altın, 2 gumis hám 2 bronza medalı iyesi;

Miynet tarawındaǵı SSSR Mámleket sıylıǵı laureati;

Ázerbayjan SSR mashina paxta terimi ustasi.

## Derekler

## Ádebiyatlar

* Ахмедов Ахмед Дадаш оглы // Энциклопедия хлопководства. — Таш.: гл. ред. Узбекской Советской Энциклопедии, 1985. — Т. I.
* Всегда в поиске // Хлопководство. — 1985. — Вып. 1.
Abidjan Maxmudov

**Abidjan Abduxaliqovich Maxmudov**, Abid shattaq (1871, Marǵılan — 1936.21.11) — Túrkstandaǵı jádidshilik háreketi wákili, iri investr, baspa hám jámiyetlik ǵayratkeri. M. Qoqanǵa kóship kelip, medrese tálimin aldı. 1898-jılda Sheleken yarım ataw (Káspiy teńizi)ne barıp, túrli isler menen bánt boldı. Sherikshilikte alǵan jerinen neft shıǵıp, bayıp ketedi.

Sankt-Peterburg untinniń tawkán injinerligi fakultetin tamamlaǵan. Qoqanǵa qaytqannan soń, taw-kán óneri menen shuǵıllanıp, Ferǵana oypatlıǵında bir neshe neft kánlerin ashıwda qatnasqan. Sharsuwdaǵı altınshırpı kánin satıp alǵan. Ferǵana oypatlıǵındaǵı jádidshilik háreketinde qatnasqan hám olardı finanslıq jaqtan támiyinlep turǵan. Qoqanda baspaxana qurǵan (1914). «Sadoi Ferǵana» (1914), «Tiri sóz» (1917) hám rus tilinde shıqqan «Ferganskoye exo» (1914) gaz.lardıń jazıwshısı hám baspası. Maxmudov xalıqqa global maqalalar menen shıǵıp, Túrkstan xalqın aǵartıwshı bolıwǵa shaqırǵan, onı azatlıq ushın gúreske shaqırǵan.

Qoqan qalası Duması basshısı orınbasarı (1917). Túrkstan Muxtariyati húkimetiniń azıq-awqat ministri (1917—1918). Muxtariyat tamamlanǵannan keyin, Moskvaǵa barıp, RSFSR Milletler isleri xalq komissarlıǵı qasındaǵı Túrkstan kepilxanasında televidenie bólimi basshısı hám basqa lawazımlarda islegen (1919—1921). Tashkentke qaytqannan soń, dáslep Túrkstan MIQ da islegen (1921), soń Ferǵana oypatlıǵına barıp, «Milliy isenim» shólkeminiń bólimin dúzgen hám sovetlerge qarsı iskelik alıp barǵan. Sovet rejimi tárepinen bir neshe márte qamaqqa alınǵan. Awır kesellikten dúnyadan kóz jumdı.

## Ádebiyatlar

* Umıtılmas siymalar. Jádidshilik háreketiniń namayandalari, T., 1999; Rajabov Q., Haydarov M., Túrkstan tariyxi (1917—1924-jıl), T., 2002.

Qahraman Rajabov.

## Derekler
Maxmud Musaev

**Maxmud Musaevich Musaev** (1919.17.11, Xojend — 2003.22.1, Tashkent) — tariyxshı alım. Ózbekstanda xizmet kórsetken pán arbabı (1972). Tariyx pánleri doktorı (1965), professor (1966). Qoqan ped. bilim jurtın (1938), Tashkent yuridik institutin tamamlaǵan (1948). Ekinshi jáhán urısı qatnasıwshısı. 1954—56 jıllarda Moskva social pánler akademiyasinda oqıǵan. 1950—58 jıllarda partiya ishinde tiyisli xizmetker; Partiya tariyxi institut direktori orınbasarı (1958—61). Tashkent xalq xojaliǵi institutinda kafedra basshısı(1961-86), máslahátshi professor (1987—2003). Ilimiy isleri partiya tariyxi máselelerine, jaslar tárbiyasi mashqalalarına baǵıshlanǵan.

## Derekler
Áliy

**Aliy ibn Abu Talıp** (aljaspasaq 600-jıl – 661-jıl, Kófa) – islamda «xulafa ar-rashidin» («tuwrı joldan barǵan xalafalar»), dindarlar ortasında «sharyarlar» dep atalǵan dáslepki 4 xalifadan tórtinshisi. Quraysh qáwiminiń hashimiyler shańaraǵınan. Muhammadtiń ámekisi hám kúyewi (Fatima zahra bayı). Islamda júzege kelgen shialıq háreketi tikkeley Aliy atı menen baylanıslı.

VII ásir ortalarında xalifa Usman siyasatınan narazılıq keń jámiyetshilikte tús aldı. Muhammedtiń barlıq júrislerinde qatnasqan, qorqpas hám sadıq ásker, óte sıyınıwshı insan, usta natıq Aliy xalifalıqqa múnásip talaban sıpatında kópshilik maqul edi. 656 – jıl iyunda Usman óltirildi hám Aliy xalifa dep qaǵaza qılındı. Bıraq sahabalardan Talha hám az-Zubayr hámde Aliyge qaraǵanda adavatta bolǵan payǵambardıń bevası Aysha tárepdarları oǵan qarsı bas kóterdiler. Qatl etilgen Usmannıń qarındası Suriya hákimi Muoviya da Aliyge qarsı urıs daǵaza qıldı. 657-jıl Furat dáryası oń jaǵasında Siffin degen jerde júz bergen urısta Aliy qolı bálent kelgen bolsada, ol qarsıları menen kelisiwge kóndi. Bunnan narazı bolǵan Aliy áskerlerinen 12 mıń adam urıs maydanın tárk etti hám shet ellikler dep atalǵan diniy-siyasiy aǵımdı quradı. Shet ellikler qarsılaslarına qaraǵanda jeke terror usulın qollay basladı. 661 jıl 19-yanvarda Aliy Ibn Muljam degen shaxs tárepinen meshitten shıǵıw waqtında jarahatlanadı hám eki kúnnen soń dúnyadan ótedi. Islamda Aliy shaxsına múnásebet túrlishe. Shet ellikler oǵan óte jaman múnásebet bildirgen bolsa, shiyalar kerisinshe onı ilahiylestirip jibergen. Xalqı sunna Aliy shaxsına tegis hám tuwrı baha beredi. Anıq, Ali Umar al-Xattob sıyaqlı islam jeńisi jolında úlken xizmet kórsetken arbab, islam sıyınıwshıları, Quran hám onıń nusqaları hámde hádis ráwayatları menen baylanıslı kóp máselelerdiń tereń bilimdanı bolǵan. Aliy tárepdarları keyinshelik islamdaǵı shiyalıq (arab. – «shia» – topar, bul orında «Ali tárepdarları» mazmuninda) aǵımın quraǵan. Aliy shiyalardiń qahramanlıqları hám sayaxatlardı súwretlewshi júdá kóp ráwayatlar toqılǵan bul sunniyler ortasında da keń jayılǵan. Orta Aziya, tiykarınan Ózbekstanda bir neshe qádemja hám mazarlar Aliy atı menen baylanıp, muqaddeslestirilgen. Haqiyqatta bolsa Aliy Orta Aziya hám Iranda hesh qashan bolmaǵan.

## Derekler
Vishnyovka (Qostanay wálayatı )

**Vishnevka** (qazaqsha: Вишнёвка) — Qazaqstannıń Qóstanay wálayatı Sarikól rayonına qarasli awılı.Leningrad awıl okrugi quramına kiredi. KATO kodi — 396245200

Leningrad awıi quramına kiredi. KATO kodi — 396245200.

1999 -jılda awıl xalqı 320 adam (170 er adam hám 150 hayal) edi. 2009 -jılda xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına kóre awılda 241 adam(121 er adam hám 120 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Dilnoza Kubaeva

**Dilnoza Oqilbek qizi Kubayeva** (1986-jıl 22-noyabrde tuwılǵan) — ózbek aktrisası hám qosıqshısı. Kubayeva zamanagóy ózbek kinolarında rol oynap dańqı shıqqan. Kubayeva *Kelgindi kelin*, *Telba* *Keshikken ómir*, *Perzentim*, *Hijran* hám *Kórgim keledi* filmlarinde oynaǵan roller menen kópshiliktiń itibarına tústi. 2008-jıldan 2010-jılǵa shekem shańaraqqa tiyisli máseleler sebepli Kubayeva aktrisalıqtı toqtattı. 2011-jıl jáne kinoǵa qayttı. Ózbekstanda xızmet kórsetken artist.

## Biografiyası
Dilnoza Kubayeva 1986-jıl 22-noyabrde Tashkent qalasında zıyalı shańaraqta dúnyaǵa kelgen. 1993-1996-jıllarda ol Tashkent qala Yashnabod rayonındaǵı 255-orta mekteptiń, 1996-2000-jılları Sırǵalı rayonındaǵı 3-orta mekteptiń, 2000-2003-jıllarda Alisher Nawayı Atındaǵı Respublika «Nafis kórkem óner» liceyiniń oqıwshısı bolǵan. 2003-2007-jılları Mannon Uyǵır atındaǵı Tashkent mámleket kórkem óner institutınıń (dramatik teatr hám kino aktyorlıǵı kórkem óneri bólimi) talabası. Bakalavr dárejesi berilgen. 2007-jıldan Ózbek milliy akademikalıq drama teatrında aktyorlıq wazıypasında islep keledi. 2010-jıl «Ózbekstan belgisi» kókirek nıshanı, sol jıldıń ózinde «Eń ullı, eń aziz» Respublika kórik tańlawında 2-orın menen, 2012-jıl „Shuhrat medalı" hám 2021-jıl «Ózbekstan Respublikası ǵárezsizliginiń 30 jıllıǵı» sıyaqlı sıylıqlar hám estelik nıshanları menen sıylıqlandı. 2009-jılı ómir joldası dúnyadan ótedi. Perzenti — Ahmadaliyev Muhammadamin 2009-jıl 28-martda Tashkent qalasında tuwılǵan. Dilnoza Kubayeva abıraylı mámleket ilajlarında, sıylıqlaw dástúrleri, mádeniy-aǵartıwshılıq kesheler hám de belgili qosıqshılardıń koncert dásturlerinde ortanı alıp barıwshı retinde de aktiv qatnasıp keledi.

## Iskerligi
Teatrdagi depyut roli 2004-jılda saqhna júzin kórgen «Andishali kelinchak» spektakli bolsa, kinodaǵı debyutı 2005-jılda úlken ekranlarda kórsetilgen "*Táǵdir charxpalagi*"filmidur.

## Filmografiyası

### Filmler

### Teleseriallar

### Klipler

### Spektakller

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
Saadiy Sheraziy dóretiwshiliginen

**«Saadiy Sheraziy dóretiwshiliginen»** — parsı shayırı Saadiy Sheraziy qálemine tiyisli qosıqlar toplamı. 1976-jıl Tashkent qalasında Ózbekstan KP MKniń baspasında baspa etilgen. Toplamǵa Sheraziydiń «Bostan» hám «Gúlistan» shıǵarmalarında hámde devonlarinan alınǵan bólimler kiritilgen. Qosıqlar parsı tilinen ózbek tiline Shaislam Shamuhamedov awdarma qılǵan.

Shıǵarmanı baspaǵa tayarlawda tómendegi shaxslar qatnasqan: Jumaniyaz Jabbarov – basshısı, G.&nbsp;Lomivorotova – texnik basshı J.&nbsp;Abubakirov – musahhih. Kitap adadi – 150&nbsp;000 nusxa.
AVK

**AVK** Ukraina azıq-awqat kompaniyası bolıp, ol túrli konditer ónimleri, kóp dánli salamat gezek hám ónimli gósh islep shıǵarıwǵa qánigelestirilgen.

AVK kompaniyası 1991-jılda shólkemlesken hám Ukrainadaǵı konditer fabrikaları ushın kakao loviya jetkizip beriwshi sıpatında óz iskerligin baslaydı. 1993-jıl — azıq-awqat ónimlerin qaplaw ushın óziniń korreks islep shıǵarıwın jaratqan .

1994-jılda AVK shokolad ónimlerin islep shıǵarıwdı jolǵa qoydı hám tayar konditer ónimlerin satıwdı basladı — ishi bos shokolad nomerleri.

1996-jıl — Donetsk konditer favrikasınıń «AVK» kompaniyası quramına kiriw. Tiykarǵı qánigelestirilgen — jele-shaynaw konditer ónimleri, sarı may pechenye, ekstruziya texnologiyası menen islep shıǵarıw ónimler hám kombinaciyalanǵan .

## Sawda belgileri

* Qurallıq imdj
* Trufalle
* Truffle
* Gulliver
* mayor
* Bambuk
* Shokolad keshesi
* Shekersiz shokolad AVK
* Kresko
* BRUNCH
* ORZU

## Sırtqı siltemeler
* 
* *
Ringelman effekti

**Ringelman effekti** — Bul effekttiń mánisi process dawamında bir topar adamlar sanınıń kóbeyiwi nátiyjesinde individual payda kemeyiwi. Ápiwayı tilde túsindiretuǵın bolsaq  qandayda bir sport túri yamasa jámiyette áhmiyetli jaǵıdaylarda  komandada adamlar qanshama kem bolsa, nátiyje sonsha joqarı boladı.(ayrım tarawlarda kerisi bolıwı múmkin.)
Bul effekt Maksmilian Ringelman atı menen atalǵan bolıp, onıń pikirine kóre, qandayda mashqalada adamlar sanı kóbeygeni sayın, meniń háreketim kóp nárseni sheshe almaydı, kópshilik barǵo degen oy payda boladı. XX ásirdiń ekinshi yarımında alıp barılǵan izleniwler bul processti isbatladı. Mısalı arqan tartıw boyınsha ótkerilgen tájriybede bul effekt dáliyllendi.

## Derekler
Zevs

**Zevs** — áyyemgi grek mifologiyasında aspan, gúldirmama hám shaqmaq qudayı. Pútkil dúnyanıń basqarıwshısı. Olimptaǵı qudaylar baslıǵı. Titan Kronos hám Reyanıń úshinshi ulı. Aid hám Poseydonnıń ajaǵası. Muza Geranıń kúyewi. Rim mifologiyasındaǵı Yupiterge salıstırıladı.
"Áyyemgi grek ápsana hám ráwiyatları" kitabında keltiriliwinshe Zevs keleshekti boljay aladı. Ol túsler arqalı táǵdirlerdi, sonday-aq gúldirmama hám shaqmaqlardı daǵazalaǵan. Pútkil social sistemanı Zevs qurǵan, ol qala ómiriniń qáwenderi, qapa bolǵanlardıń qorǵawshısı. Ol adamlarǵa nızamdı bergen, patshalar hákimiyatın ornatqan. Basqa qudaylar oǵan boysınǵan.

## Derekler