Bayttı adreslew

Apparatlıq támiynat arxitekturalarındaǵı **bayttı adreslew** jeke baytlarǵa kiriwdi qollap-quwatlaydı. Bayt adreslewge iye kompyuterler geyde **bayt mashinaları** dep ataladı, bul sóz adreslewshi arxitekturalarǵa, yaǵnıy maǵlıwmatlarǵa sóz boyınsha kiretuǵın sóz mashinalarına qarama-qarsı qoyıladı.

## Tiykar
Cifrlı saqlawdıń tiykarǵı birligi - bit bolıp, ol jalǵız 0 yamasa 1 di saqlaydı. Kóplegen keń tarqalǵan buyrıq toplamı arxitekturaları bir waqıtta 8 bitten kóbirek maǵlıwmattı adresley aladı. Mısalı, 32-bitli x86 processorları 32-bitli ulıwma maqsettegi registrlerge iye hám bir buyrıqta 32-bitli (4 baytlı) maǵlıwmatlardı qollanı aladı. Biraq, yadtaǵı maǵlıwmatlar hár túrli uzınlıqta bolıwı múmkin. Bayt adreslewdi qollaytuǵın buyrıq toplamları sóz uzınlıǵınan tar birliklerdegi maǵlıwmatlarǵa kiriwdi qollaydı. Intel 8008 sıyaqlı segiz bitli processor segiz bitti adresleydi, biraq bul akkumulyator hám basqa registrlerdiń tolıq keńligi bolǵanlıqtan, bunı ya bayt-adresleniwshi, ya sóz-adresleniwshi dep esaplawǵa boladı. Yadtı 8-bitli birliklerde adresleytuǵın, biraq 32-bitli ulıwma maqsettegi registrlerge iye hám bir buyrıq penen 32-bitli elementlerdi isley alatuǵın 32-bitli x86 processorları bayt-adresleniwshi bolıp esaplanadı.

Sózdi adreslewdiń artıqmashlıǵı - birdey sandaǵı bitler menen kóbirek yad adreslenedi. IBM 7094 te 15-bitli adresler bar hám sonlıqtan 36 bitli 32,768 sózdi adresley aladı. Mashinalar kóbinese adreslenetuǵın yadtıń tolıq jıynaǵı menen qurılǵan; 6 bitli 32,768 bayttı adreslew ilimiy hám injenerlik paydalanıwshılar ushın ádewir az paydalı bolar edi. Yamasa 32-bitli x86 processorların qarap shıǵayıq: olardıń 32-bitli sızıqlı adresleri 4 milliard hár túrli elementti adresley aladı; sóz adreslewdi qollanıp, 32-bitli processor 4 Gigasózdi - yamasa házirgi 8-bitli bayttı qollanıp 16 Gigabayttı adresley alar edi. Eger 386 hám onıń miyrasxorları sóz adreslewdi qollanǵanda, ilimpazlar, injenerler hám oyınshılardıń hámmesi 32-bitli mashinalarda 4 ese úlkenirek baǵdarlamalardı iske túsire alatuǵın edi. Biraq, tekst processorı, HTML renderingi hám barlıq basqa tekst qosımshaları ásterek isleytuǵın edi.

Kompyuterler sonshelli qımbat bolǵanda, olar tek yamasa tiykarınan ilim hám injenerlik ushın paydalanılǵanda, sózdi adreslew anıq rejim edi. Kompyuterlerdi tekst penen islew ushın qollanıw nátiyjeli bolǵanda, apparatlıq támiynat dizaynerleri bayt adreslewge ótti.

Baytlıq adreslewdiń ne ushın paydalı ekenin kórsetiw ushın, sózdi adreslenetuǵın hám bayt túsinigi joq bolǵan IBM 7094-ti qarap shıǵayıq. Onda 36-bitli sózler bar hám ol óziniń altı bitli simvol kodların sózge altawdan saqlaydı. Dizimdegi 16-shı simvoldı ózgertiw ushın, programma bunıń dizimniń úshinshi sóziniń tórtinshi simvolı ekenin anıqlawı, úshinshi sózdi alıwı, registrdegi mánisten tórtinshi simvoldıń eski mánisin maskalap alıp taslawı, jańasın bitlik «yamasa» operaciyası menen qosıwı hám sońınan dúzetilgen sózdi qayta saqlawı kerek. Keminde altı mashina kórsetpesi. Ádette, bular ishki programmaǵa tapsırıladı, sonlıqtan hár bir jeke simvoldı saqlaw yamasa alıw ishki programmanı shaqırıw hám qaytıw júklemelerin óz ishine aladı. Bayt adreslew menen, bunı bir kórsetpede ámelge asırıwǵa boladı: usı simvol kodın sol bayt adresine saqlań. Tekst programmaların jazıw ańsatıraq, olar kishirek hám tezirek isleydi.

## Gibrid sistemalar
PDP-6/10 hám GE-600/Honeywell 6000 seriyaları sıyaqlı sózli adreslewli ayırım sistemalar baytlarǵa nátiyjeli kiriw ushın arnawlı mexanizmlerge iye.

PDP-6/10 da arnawlı buyrıqlar sóz adresi, bit jıljıwı hám bit keńligin óz ishine alǵan bayt kórsetkishi menen isleydi. LDB/DPB buyrıqları bir bayttı júkleydi yamasa saqlaydı, IBP buyrıǵı bayt kórsetkishin kóbeytedi, al ILDB/IDPB buyrıqları bayt kórsetkishin kóbeytedi, sońınan kelesi bayttı júkleydi yamasa saqlaydı. Bul buyrıqlar qálegen keńliktegi bit maydanları menen isley aladı. Baǵdarlamalar bul iykemlilikten paydalandı: kishi háriplerge mútáj bolmaǵanlar nátiyjelilik ushın 6-bitli baytlardıń sheklengen hárip toplamın paydalandı; kópshiligi 7-bitli ASCII di qollandı, bir sózge besewi jaylastırılıp, bir bit paydalanılmay qaldı; al C implementaciyası 9-bitli baytlardı paydalandı, sebebi C tilinde pútkil yad bayt-adreslenetuǵın bolıwı talap etiledi.

GE/Honeywell mashinalarında arnawlı janapay adreslew rejimleri kópshilik kórsetpe túrlerinde qollanıla alatuǵın edi hám 6-bitli yamasa 9-bitli baytlarǵa isleytuǵın bayt kórsetkishinde isledi.

Bul mashinalardıń hesh qaysısında dáslep baytlarǵa tosınnan kiriw ushın tikkeley mashina qollap-quwatlawı bolmaǵan; bayt kórsetkishin házir kórsetip turǵan bayttan N bayt aldınǵa yamasa keyinge sazlaw kóp kórsetpeler izbe-izligin talap etti. KL10 PDP-10 modeli IBP kórsetpesin «bayt kórsetkishin dúzetiw» buyrıǵına, ADJBP ge aylandırdı, ol bayt kórsetkishin qálegen sanlı baytqa dúzete alatuǵın edi.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__