Qaraqalpaq filologiyası hám jurnalistika fakulteti (QMU)

**Qaraqalpaq filologiyası hám jurnalistika fakulteti** — Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti quramındaǵı fakultet.

## Kafedralar

# Jurnalistika kafedrası
# Ámeliy filologiya kafedrası
# Qaraqalpaq ádebiyatı kafedrası
# Qaraqalpaq til bilimi kafedrası

## Bilimlendiriw baǵdarları
### Bakalavr tálim baǵdarı

* 5120100-Filologiya hám tillerdi oqıtıw (qaraqalpaq filologiyası)
* 5220100-Jurnalistika
* 5220200-Informaciya xızmeti hám jámiyetshilik penen baylanıslar
* 5611600-Baspa isi

### Magistratura tálim baǵdarı

* 5A120102- Lingvistika (qaraqalpaq tili)
* 5A120101-Ádebiyattanıw (qaraqalpaq ádebiyatı)
* 5A220101-Jurnalistika (xızmet túrleri)
* 5A220103-Televidenie hám radioesittiriwler
* 5A220103- Folklortanıw hám dialektologiya

## Alǵı sóz
Qaraqalpaqstan – uzaq tariyxqa iye hám biybaha ruwxıy miyraslarǵa bay úlke. Bul jerde tuwılǵanlar ushın topıraǵı zer, suwı tatlı, hawası jaǵımlı, adamları bolsa aqkókirek, peyili keń. Usınday shetsiz-sheksiz keńliklerde tuwılǵan hám taralǵan qosıqlar, dástanlar, ápsanalar ásirler dawamında áwladlar júreginde saz, sóz bolıp jańlap, olardı ruwxlandırmaqta. Sebebi, hár bir xalıqtıń ruwxı – tili hám ádebiyatında jasaydı. Olar bir pútin koncepciyaǵa aylanıp, jámiyette sanalı, jigerli, kommunikativ insanlardı tárbiyalaydı, olardı aydın keleshekke baǵdarlaydı. Sonıń ushın da, ullı oyshıllar «til – millettiń qálbi hám kózi», «ádebiyat – pikir hám sezimler dúnyası, biybaha qádiriyatı», «jurnalistika – mámleket hám jámiyetti baylanıstırıwshı kópir» dep biykarǵa aytpaǵan. Bunday teńewler ásirler ótse de gónermey, óziniń mazmun-mánisin joytpaǵan. Solay eken, xalıqtıń ruwxıy dúnyasın bayıtıwda, qádiriyatlardı qásterlep-abaylap jas áwladlar sanasına tereń sińdiriwde – Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universiteti Qaraqalpaq filologiyası hám jurnalistika fakultetiniń ornı girewli. Bul bilim dárgayında qaraqalpaq tili hám ádebiyatınıń bay tariyxın, awızeki hám jazba miyrasın izertleytuǵın filologlar, informaciyalardı óz auditoriyasına obyektiv, jedel ráwishte jetkerip beriwdi úyretetuǵın jurnalistler, kitaptıń ruwxın sezinip, zamanagóy baspa materialların túrli platformalar, baǵdarlamalar arqalı tayarlaytuǵın baspa isi hám taǵı basqa bir qatar qánigelikler boyınsha kadrlar tayarlanadı.

Álbette, «tariyxımızdı úyreniw – bul ózligimizdi ańlaw» degen sóz. Ol bizge hár bir insan bul tariyxtı ózi dóretiwde qatnasıwshı ekenligin uqtıradı. Biziń búgingi tańlaw hám háreketlerimiz, islegen islerimizdiń bári birme-bir tariyx betlerine jazılıp bara beredi. Keleshek áwlad sol biz jaratqan tariyxtı oqıp úyrenedi. Onnan tiyisli juwmaq shıǵaradı. Demek, tariyxıy waqıyalardıń burmalanbay jazılıwı, ótmishke aylanǵan insanlar portretiniń durıs sáwleleniwi oǵada zárúr. 

## Kafedra tariyxı
Qaraqalpaq filologiyası hám jurnalistika fakulteti de óziniń bay tariyxına iye. Fakultet tariyxı – bul tek ǵana bir oqıw ornınıń rawajlanıw, basıp ótken jolı emes, al qaraqalpaq xalqınıń ruwxıy turmısı, baspasóz hám ádebiyattıń rawajlanıwı, milliy ózlikti ańlaw processleri menen tıǵız baylanıslı bolǵan maǵlıwmatlardı óz ishine alǵan jılnama, kóplegen dóretiwshiler hám ilimpazlar miynetiniń jemisi. Hár bir dáwir, hár bir áwlad fakultet ómirinde óziniń óshpes izlerin qaldıratuǵını sózsiz. Sol sebepli de, bul kitap tek ǵana tariyxıy estelik yaki xronologiya emes, al milliy ruwx, dóretiwshilik hám aǵartıwshılıq jolındaǵı pidayılıq jılnaması. Onda fakultettiń shólkemlestiriliwi, onıń dáslepki basqıshları, oqıtıwshılar jámááti, jetik alımlar hám ámeliyatshılar, sonday-aq, házirgi dáwirde erisilgen jetiskenlikler haqqında gúrriń etiledi.
Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı qánigeliginiń Qaraqalpaqstanda shólkemlestirilgen joqarı oqıw ornınıń bazalıq tiykarın salıwshılardıń biri ekenliginiń tiykarǵı sebebi de mine usı. 1934-jılı óz iskerligin baslaǵan «Qaraqalpaq mámleketlik Muǵallimler institutı» eki qánigelik – Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı, Fizika-matematika qánigeliginen ibarat bolǵan. Solay etip, Tórtkúl qalasında ashılǵan Qaraqalpaq mámleketlik Muǵallimler institutında 1934 – 1935-oqıw jılınan baslap 60 adamlıq kontingenti menen tayarlaw bólimi ashıladı hám óz jumısın baslaydı. 1934-jılı 15-sentyabrde Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı páni boyınsha oqıtıwshı lawazımına birinshi bolıp Nájim Dáwqaraevqa buyrıq shıǵarıladı. Demek, tariyxıy dereklerge súyensek, N.Dáwqaraev «birinshi muǵallimge» aylanadı.

Qaraqalpaq mámleketlik Muǵallimler institutında 1935 – 1937 jılları 2 fakultet – Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı menen Fizika-matematika fakultetleri jumıs alıp bardı. 1937-jılı instituttıń birinshi pitkeriwshileri – 27 jigit-qız oqıwdı tabıslı tamamlap, óndiriske jollama aldı. Olardan 12 student qaraqalpaq tili hám ádebiyatı qánigeligi boyınsha diplomlı boldı. Institut bilimlendiriw iskerliginde tabanlılıq kórsetip, respublikanıń tiyisli tarawlarına maman kadrlardı tayarlap bere aldı. Oqıw ornınıń usınday jetiskenligine, ilimiy hám jámiyetlik potencialına isenim bildirilip, onıń quramınıń keńeyiwine, kontingent quwatlılıǵınıń artıwına sharayat jaratıp berildi.

Institut quramında 1937-jılı Rus tili hám ádebiyatı fakulteti, 1940-jılı Tariyx fakulteti ashıldı. 1943-jılı Geografiya, 1946-jılı Tábiyattanıw fakultetleri izbe-iz shólkemlestirilip, elimiz jaslarınıń túrli tarawlarda bilim alıw múmkinshiligi keńeydi. Nátiyjede pitkeriwshiler elimizdiń bilimlendiriw, mádeniyat, ádebiyat, awılxojalıǵı hám basqa salalarında jetik qánige sıpatında miynet etti.

Álbette, instituttıń tálim-tárbiya jumıslarınıń barısı qamırdan qıl suwırǵanday bir tegis dawam ete bermedi. Óz gezeginde, sol dáwirdegi jámiyetlik-siyasiy ortalıq institut turmısına óziniń unamsız tásirin tiygizdi. 1937-jılı alıp barılǵan repressiyada jas ilimpazlar N.Dáwqaraev hám I.Saǵıytovlar shıǵısı boyınsha baylardıń balası dep ayıplanıp, jumıstan bosatıldı. Mámleketlik ǵayratker, shayır hám dramaturg Q.Áwezov qamaqqa alınǵan. Bunnan tısqarı, Ekinshi jer júzilik urıstıń qıyınshılıqları da instituttı shetlep ótpedi. Urıs frontına kóplegen er azamatlar atlandı. Instituttı pitkergen túrli kásip iyeleri, muǵallimler, olar arasında qaraqalpaq ádebiyatı páni oqıtıwshısı Qallı Ayımbetov hám institutta oqıp atırǵan bir qansha studentler de bar edi. 
«Elge kelgen toy-aza elshilik penen atqarıladı» degendey 1942-jılı Tórtkúlge suw tastı. Nátiyjede, qala orayındaǵı kóplegen zavod-fabrika, imaratlar, sol qatarı oqıw dárgayları da basqa jerlerge kóshirildi. Usı jıldıń 29-may kúni institut tárepinen shıǵarılǵan «Tórtkúlden SHımbayǵa Qaraqalpaq mámleketlik Muǵallimler institutın kóshiriw» boyınsha 88-sanlı buyrıǵına bola institut SHımbayǵa «ketti». Tariyxıy maǵlıwmatlarǵa qaraǵanda, 1941 – 1942-oqıw jılında Qaraqalpaq mámleketlik Muǵallimler institutında Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı, Rus tili hám ádebiyatı, Fizika-matematika, Tariyx fakultetleri bolıp, Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı fakultetine Aytjan Esemuratov dekan sıpatında basshılıq etken. Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı kafedrasında 3 oqıtıwshı – A.Qıdırbaev, J.Mátqurbanov, A.Esemuratovlar jaslarǵa bilim sırların úyretken. 1943-jılı 12-noyabrde Qaraqalpaqstan Xalıq komissarlar soveti janınan Qaraqalpaq tili, ádebiyatı hám tariyxı boyınsha jańa ilimiy izertlew institutı dúzildi. Al onıń direktorı bolıp N.Dáwqaraev saylandı. 1943 – 1945-jılları bolsa Qaraqalpaq mámleketlik Muǵallimler institutında Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı fakultetine Jubanısh Aralbaev basshılıq etken. Urısqa baylanıslı institutta áskeriy tártip ornatıldı. Xojalıqlardaǵı awır jaǵday studentlerdiń tálim alıwın qıyınlastırıp jiberdi. Solay bolsa da, ustazlardıń jankúyerligi, pidayılıǵı sebepli tálim-tárbiya jumısları dawam ettirilgen. 

Urıstıń sońǵı jılları húkimet jańa reformalardı ámelge asırıwǵa bet burdı. «Jańalanıwlar – bilimlendiriwden baslanadı» shaqırıǵı menen elde jańadan oqıw orınları shólkemlestirile basladı. Tariyxıy maǵlıwmatlarǵa súyensek, 1944-jılı 24-avgusttan baslap institut «Qaraqalpaq mámleketlik birlesken Pedagogikalıq hám Muǵallimler institutı» dep atala baslaydı.

Tariyxta bilimlendiriw boyınsha alıp barılǵan reformalardıń tez-tez ózgerip turǵanlıǵın kóriwimiz múmkin. Ayırım fakultetler birlesip, bazılarınıń jumısı saplastırıldı. Sonday 1944 – 1945-oqıw jılında Qaraqalpaq mámleketlik birlesken Pedagogikalıq hám Muǵallimler institutında Tariyx fakulteti menen Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı fakulteti birigip, Tariyx-filologiya fakulteti shólkemlestiriledi.

1948-jılı N.Dáwqaraev, Ya.Dosumov, G.Petrovlardıń basshılıǵında institutta studentlerdiń ilimiy ánjumanı shólkemlestiriledi. Professor-oqıtıwshılar awqamlıq, respublikalıq ánjumanlarǵa qatnasa baslaydı. Instituttı ayrıqsha bahalar menen tamamlaǵan pitkeriwshilerdi muǵallim qılıp alıp qalıw hár jılǵı dástúrge aylanadı. Atap aytqanda, Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı fakultetin pitkeriwshiler I.Yusupov, B.Ismaylov, I.Qurbanbaev, E.Dáwenovlar institutta oqıtıwshı lawazımında jumısta qaldırıladı. I.Yusupov institutta «Qarataw» qoljazba jurnaldı shıǵarıwǵa basshılıq etti. Keyin ala bul jurnalǵa fakultet oqıtıwshısı Á.Tájimuratov hám student K.Raxmanovlar basshılıq etti.

Qaraqalpaq mámleketlik birlesken Pedagogikalıq hám Muǵallimler institutında 1948 – 1949-oqıw jılında qaraqalpaq tili hám ádebiyatı kafedrası baslıǵı K.Ubaydullaev boldı. Ol 1951 – 1953-jıllar aralıǵında instituttıń direktorı lawazımında isledi. Bul jılları til, ádebiyat máselelerine baǵıshlanǵan ánjumanlarǵa úlken áhmiyet berildi. 1950-jılı M.Nurmuxamedov, S.Axmetovlar Moskva qalasına sol waqıttaǵı SHıǵıstanıw institutına aspiranturaǵa jiberildi. 1949 – 1953-jılları Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı fakultetinde Aytjan Esemuratov dekan lawazımında isledi.
1954-jılı fevral ayında Qaraqalpaq ádebiyatı kafedrasına úlken oqıtıwshı bolıp M.Nurmuxamedov jumısqa ótti. Sol jılı institutta Qaraqalpaqstan mádeniyatı hám iliminde elewli waqıyalardıń biri bolǵan qaraqalpaq tili máseleleri boyınsha ilimiy-teoriyalıq konferenciya ótkerildi. Institutta jetilip shıqqan ilimpazlar D.Nasırov, M.Nurmuxamedov, K.Ubaydullaev, I.Saǵıytovlar ilimiy bayanatlar jasadı. Dúnyaǵa belgili ilimpazlardan N.Baskakov, K.YUdaxin, S.Tolstov, T.Jdankolar konferenciyaǵa qatnasıp, qaraqalpaq iliminiń rawajlanıwına joqarı baha berdi. Bul ilimiy izlenislerdiń pát alıwına túrtki bolıp, izleniwshilerge ilham baǵıshladı. 1954-jılı D.Nasırov, 1955-jılı S.Axmetov hám 1957-jılı Q.Ayımbetovlar kandidatlıq dissertaciyaların tabıslı jaqladı.
Túrkiy tilles xalıqlardıń biri sıpatında ázelden qáliplesip kiyatırǵan tariyxımız sebepli Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı kafedrasında ózbek tili hám ádebiyatı menen qazaq tili hám ádebiyatı bólimleri 1955 – 1956-oqıw jılınan baslap ashıldı. Bul bólimlerge ózbek, qazaq tillerinen oqıtatuǵın oqıtıwshılar Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı kafedrası quramında iskerlik júrgizdi. Sol jılları tillerdi oqıtıw metodikasın jetilistiriwde de alǵa ilgerilew kózge taslandı. Degen menen process bárqulla bir tegis ketpeydi. Ózbekstan bilimlendiriw ministrligi Qaraqalpaq mámleketlik birlesken Pedagogikalıq hám Muǵallimler institutına 1955-1956-oqıw jılı ushın kvota qabıl etiwde studentlerdiń sanın oǵada kem jobalastırdı. Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı qánigeligine student qabıllanbadı. 1956-jılı Qaraqalpaq mámleketlik birlesken Pedagogikalıq hám Muǵallimler institutınıń ataması ózgerip «Qaraqalpaq mámleketlik Pedagogikalıq institutı» dep ataldı. Institutta 1956-jıl 1-sentyabrden baslap oqıw múddeti 5 jıl etip belgilendi. 1957-jılı mart ayınan baslap, Qaraqalpaq mámleketlik Pedagogikalıq institutında tariyx-filologiya fakulteti quramına rus tili hám ádebiyatı fakulteti biriktiriledi.

1959-jılı 25-iyul. Bul sáne tariyxta Nókis qalasında Ózbekstan Ilimler Akademiyasınıń Qaraqalpaqstan filialı shólkemlestirilgen kún sıpatında móhirlengen. N.Dáwqaraev atındaǵı Tariyx, til hám ádebiyat institutı jámááti Qaraqalpaq mámleketlik Pedagogikalıq institutı pitkeriwshileri esabınan qáliplesedi.
Arxiv maǵlıwmatlarına tiykarlansaq, uzaq jıllar aralıǵında, jaslardıń tálim-tárbiyası, ilim jolında kóz nurı, ómirin baǵıshlaǵan ustazlar miynetiniń múnásip bahalanǵanlıǵın kóriwimiz múmkin. 1960-jılı belgili tyurkolog, professor N.Baskakovqa «Qaraqalpaqstanǵa miyneti sińgen ilim ǵayratkeri» húrmetli ataǵı berilgen. Ol qaraqalpaq tili boyınsha qunlı ilimiy miynetler dóretti, qaraqalpaqstanǵa til bilimi boyınsha qánigelerdi tayarlawǵa salmaqlı úles qostı.

1962-jılı 1-marttan baslap instituttıń Tariyx-filologiya fakultetine S.Axmetov dekan bolıp tayınlandı. 1966-jılı ol filologiya ilimleriniń doktorı ilimiy dárejesin tabıslı qorǵap shıqtı. Sol dáwirde Ózbekstan hám Ukraina Respublikaları arasında ilimiy, ádebiy hám mádeniy baylanıslar jolǵa qoyılıp, ózara tájiriybe almasıw isleri jedel alıp barıldı.

1964-jılı Tariyx-filologiya fakultetindegi qaraqalpaq tili hám ádebiyatı kafedrası óz aldına eki kafedra – qaraqalpaq tili kafedrası hám qaraqalpaq ádebiyatı kafedrası bolıp jumıs alıp bardı. Usı jılları institut ilimpaz-oqıtıwshılar sol dáwirdegi awqamnıń ilimiy potencialı joqarı qalalarına ilimiy-izertlew jumısların alıp barıw ushın jiberildi. 1972-jılı A.Dáwletov Leningrad qalasında, Q.Sultanov hám K.Mámbetov Moskva qalasında, T.Begjanov Baku qalasında ilimiy saparda boldı. 

1976-jılı Qaraqalpaq mámleketlik Pedagogikalıq institut bazasında Nókis mámleketlik universiteti shólkemlestirildi. Óziniń dáslepki xızmetin 1934-jılı baslaǵan Qaraqalpaq mámleketlik Muǵallimler institutı rawajlanıw dawamında universitet dárejesine ósip jetilisti. Jańadan dúzilgen Universitette Tariyx-filologiya fakulteti «Filologiya fakulteti» hám «Tariyx fakulteti» bolıp eki fakultetke ajıratıldı. 1976 – 1982-jılları Nókis mámleketlik universitetiniń Filologiya fakultetinde S.Axmetov dekan lawazımında isledi.
Fakultette professor-oqıtıwshılardıń pedagogikalıq hám ilimiy tájiriybelerin jetilistiriw máselelerine de úlken itibar qaratıldı. 1977-jılı Qaraqalpaq tili kafedrasınan T.Begjanov hám Á.Niyazov ilimiy saparǵa jiberiledi. Al, A.Dáwletov ilimiy jumısına eksperimental maǵlıwmat toplaw ushın oktyabr-noyabr aylarında Leningrad mámleketlik universitetine jiberiledi. 1978-jıldıń 26-yanvar kúngi universitet qararı menen «qaraqalpaq tili» hám «qaraqalpaq ádebiyatı» boyınsha aspirantura ashıladı. 

«Bilim – jańalanıp haqıyqıy bilimge, bekkemlenip ilimge aylanadı» degendey 1981-jılı Qaraqalpaq tili kafedrası baslıǵı A.Dáwletov Leningrad mámleketlik universitetine qánigeligin arttırıw maqsetinde tórt aylıq ilimiy saparǵa jiberiledi. Bunday tájiriybe almasıwlar bilimlendiriw tarawı qatarı jámiyetlik salalar rawajlanıwına da unamlı tásirin tiygizdi. 

1982 – 1984-jılları Filologiya fakultetinde Esemurat Berdimuratov dekan lawazımında isledi. Bul dáwirde de, kadrlardı tayarlawdıń jańa qánigelik túrlerin shólkemlestiriw isleri dawam etti. 1983 – 1984-oqıw jılında jurnalist kadrlarǵa bolǵan talaptıń ósip barıwına baylanıslı fakultet quramında Jurnalistika qánigeligi ashıladı. Biraq 1984-jıldan keyin bul qánigelikke qabıllaw úziliske túsedi hám 1989-jılı qaytadan tiklenedi. 1992-jılı óz aldına jurnalistika kafedrası shólkemlestirildi. 

Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı tariyxında óshpes iz qaldırǵan belgili insanlar da túrli jıllarda fakultettiń jámiyetlik-basqarıw jumıslarına belsene qatnasadı. 1984 – 1986-jılları Filologiya fakultetinde K.Mámbetov dekan lawazımında isleydi. 1984-jılı ol filologiya ilimleri boyınsha doktorlıq dissertaciyasın tabıslı qorǵadı. Al, 1984 – 1985-oqıw jılında aspirantlar J.Esenov, K.Allambergenovlar Qaraqalpaq ádebiyatı qánigeligi boyınsha ilim kandidatları boldı. 

1985-jılı 28-fevralda Ózbekstan respublikası Joqarı bilimlendiriw ministrliginiń buyrıǵı menen Nókis mámleketlik universiteti rektorı lawazımına M.Nurmuxamedov tayınlandı. Bul dáwirde universitet, sonıń menen birge, fakultette ilimiy kadrlar jetispewshiligi kózge taslanatuǵın edi. Sonlıqtan, M.Nurmuxamedov basshılıǵında kóplegen ilim kandidatları hám doktorların tayarlap shıǵarıw máselesine ayrıqsha dıqqat qaratıldı. 

1986 – 1996-jılları Filologiya fakultetinde Abatbay Dáwletov dekan lawazımında isledi. 1990-jılı Nókis pedagogikalıq institutınıń shólkemlestiriliwine baylanıslı ózbek, qazaq filologiyası qánigelikleri pedagogikalıq institutqa ótkerildi. Al 1994-jıldan baslap bul qánigelikler fakultet quramında qayta ashıldı. 1994-jılı túrkmen filologiyası, 1996-jılı ózbek hám qazaq filologiyası kafedraları shólkemlestirildi. 
1996 – 2008-jılları Quwanıshbay Orazımbetov Filologiya fakultetiniń dekanı lawazımında jemisli jumıs isledi. Bul dáwirde fakultet quramında Qaraqalpaq til bilimi, Házirgi qaraqalpaq ádebiyatı hám ádebiyat teoriyası, Qaraqalpaq folklorı hám ádebiyat tariyxı, Ózbek filologiyası, Qazaq filologiyası, Túrkmen filologiyası hám Jurnalistika kafedraları jumıs alıp bardı. Filologiya fakulteti 2005 – 2006-oqıw jılınan baslap «Qaraqalpaq filologiyası» degen atama menen qayta shólkemlestirilip, onıń quramında Qaraqalpaq til bilimi, Qaraqalpaq ádebiyatı hám Jurnalistika kafedraları boldı.

1992-jıldan baslap universitet janında qaraqalpaq tili hám ádebiyatı qánigelikleri boyınsha dáslep kandidatlıq, keyin (1993-jıldan) doktorlıq dissertaciya jaqlaw ushın Qánigelestirilgen keńes shólkemlestirildi. Bul Qánigelestirilgen keńes te óziniń rawajlanıw basqıshlarına iye boldı. 
Ótken dáwir ishinde qánigelestrilgen keńestiń baslıǵı bolıp dáslep prof. D.Nasırov, 1993 – 1995-jılları prof. K.Mámbetov, 1995 – 2003-jılları akad. A.Dáwletov, 2003 – 2008-jılları akad. H.Hamidov, 2009 – 2015-jılları prof. Q.Orazımbetov, 2016 – 2021-jılları prof. SH.Abdinazimov, 2021-jılı prof. M.Qudaybergenovlar islegen bolsa, 2022-jıldan baslap búgingi kúnge shekem prof. Q.Orazımbetov basqarıp kelmekte.
2008-jılı fakultet dekanı lawazımına Qonaqbay Turdıbaev tayınlandı. Sol jıldan baslap fakultettiń ilimiy, bilimlendiriw hám tálim-tárbiya baǵdarındaǵı jumıslarında jańalanıwlar baslandı. Bul jańalıqlar Q.Turdıbaev basshılıǵında házirgi kúnde de dawam etpekte. 2008 – 2009-oqıw jılında fakultette Qaraqalpaq til bilimi, Qaraqalpaq ádebiyatı tariyxı hám folklorı, Ádebiyat teoriyası hám oqıtıw metodikası, Jurnalistika kafedraları jumıs alıp bardı. 2009 – 2010-oqıw jılınan 2014 – 2015-oqıw jılına shekem fakultet quramında qazaq həm túrkmen filologiyası təlim baǵdarları boyınsha bakalavrlar tayarlaytuǵın Túrkiy filologiyası kafedrası jumıs alıp bardı. 

Búginligi fakultette alıp barılıp atırǵan jumıslar universitettiń oqıw-tárbiya, ilimiy-pedagogikalıq hám ruwxıy turmısındaǵı áhmiyeti sezilerli bolmaqta. Fakultette qaraqalpaq tili həm ədebiyatı boyınsha qənigeler, joqarı həm orta oqıw orınları oqıtıwshıları, ǵalaba xabar quralları xızmetkerleri tayarlanıp, olardıń arasınan belgili pedagoglar, ilimpazlar, shayır-jazıwshılar, jurnalistler jetilisip shıqpaqta. Qaraqalpaq tili həm ədebiyatı pəni boyınsha respublikamızdıń mektepleri, akademiyalıq licey həm joqarı oqıw orınları ushın sabaqlıqlar, oqıw qollanbalar, metodikalıq kórsetpeler tayarlawda fakultet tayanısh oqıw ornı esaplanadı. 
Házirgi kúnde fakultette 4 kafedra: Qaraqalpaq til bilimi, Qaraqalpaq ádebiyatı, Jurnalistika hám Ámeliy filologiya kafedraları jumıs alıp barmaqta. Bul jerde 80 nen zıyat professor-oqıtıwshılar studentlerge tálim hám tárbiya berip kelmekte. Sonnan 16 ilim doktorı hám professorlar, 46 ilim kandidatı (PhD) hám docentler. Fakultettiń ilimiy potencial kórsetkishi 77,5 procentti quraydı.

Fakultet professor-oqıtıwshıları universitet, elimiz hám xalıq aralıq kólemde tanılıp, mámleketimiz tárepinen húrmetli ataq hám sıylıqlar menen xoshametlenip kelinbekte. Atap aytqanda, Baxtiyar Genjemuratovqa «Ózbekstan xalıq shayırı» húrmetli ataǵı (2025), onnan aldın «Ózbekstan Respublikasına xızmet kórsetken mádeniyat xızmetkeri» (2017) húrmetli ataǵı Prezidentimiz tárepinen tapsırıldı. Belgili ilimpaz-pedagog, professor Q.Járimbetovqa 2011-jılı, professor SH.Ábdinazimovqa 2015-jılı «Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen ilim ǵayratkeri» húrmetli ataǵı berildi. 2019-jılı Qazaqstan Respublikası Xalıq assambleyasınıń Altın medalı menen sıylıqlandı. Q.Paxratdinov 2022-jılı «Qaraqalpaqstan Respublikası xalıq bilimlendiriw aǵlası», 2023-jılı «Watan pidayısı» hám 2024-jılı «Ádiwli ustaz» kókirek belgileri menen sıylıqlandı. Professor Q.Orazımbetov (ol Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan xalıq bilimlendiriwi aǵlası) hám docent J.Qaniyazova 2024-jılı Qırǵızstan Respublikası SH.Aytmatov atındaǵı akademiyasınıń akademikleri bolıp saylandı. Professor Q.Turdıbaevqa 2016-jılı «Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen jaslar ustazı» húrmetli ataǵı berildi. Sonday-aq, professor Q.Yusupov eki márte Ózbekstan xalıq bilimlendiriw aǵlası, eki márte Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń Húrmet jarlıǵı menen, tórt márte Qaraqalpaqstan xalıq bilimlendiriw ministrliginiń Húrmet jarlıǵı menen sıylıqlandı. G.Qarlıbaeva 2024-jılı Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń Húrmet jarlıǵı menen sıylıqlandı. A.Ábdimuratov, D.Bekbawlievler Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Prezidiumınıń qararına muwapıq «Watan pidayısı», T.Masharipova «Ibratlı hayal» kókirek belgileri menen sıylıqlandı. I.Seytnazarova 2018-jılı hám M.Jumamuratova 2025-jılı «Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen jaslar ustazı» húrmetli ataǵı menen sıylıqlandı. Fakultettiń bunnan basqa da salmaqlı tabısları ayrıqsha atap ótiwge ılayıqlı.
Fakultet búgingi kúni xalıq aralıq baylanıslardı jaqsı jolǵa qoyıp, ilimiy-teoriyalıq hám pedagogikalıq tarawlarda ózara tájiriybe almasıp kelmekte. Atap aytqanda, Rossiya, Túrkiya, Polsha, Qazaqstan, Ukraina, Ázerbayjan, Qırǵızstan, Túrkmenstan hám taǵı basqa mámleketlerdiń bir qansha ilimiy-izertlew institutları hám joqarı oqıw orınları menen birge islesiw jolǵa qoyılǵan. Ásirese, Poznandaǵı (Polsha) Adam Mickeviч atındaǵı universitet, X.Dosmuxamedov atındaǵı Atıraw universiteti hám Qırǵız mámleketlik Ilimler akademiyasınıń SH.Aytmatov atındaǵı Til hám ádebiyat institutı menen memorandumlar dúzilip, polyak, qazaq, qırǵız hám qaraqalpaq xalıqlarınıń mádeniyatın, ádebiyatın úgit-násiyatlaw hám izertlew boyınsha arnawlı baǵdarlamalar tiykarında turaqlı jumıs alıp barılmaqta.

Búgingi kúnde fakultette Filologiya hám tillerdi oqıtıw (qaraqalpaq tili), Kompyuter lingvistikası, Ámeliy filologiya, Baspa isi, Jurnalistika, Málimleme xızmeti hám jámiyetshilik penen baylanıslar baǵdarları boyınsha bakalavr qánigeler tayarlanıp kelinbekte. Sonday-aq, Lingvistika (qaraqalpaq tili), Ádebiyattanıw (qaraqalpaq ádebiyatı), Folklortanıw hám dialektologiya, Baspa isi həm redaktorlıq, Jurnalistika, Televidenie hám radioesittiriw, Málimleme xızmeti hám jámiyetshilik penen baylanıslar qánigelikleri boyınsha magistrler tayarlanadı. Sonıń menen birge qaraqalpaq tili, qaraqalpaq ádebiyatı hám jurnalistika qánigelikleri boyınsha tayanısh doktorantura hám doktoranturada jaslar ilimiy-izertlew jumısların alıp barmaqta.
Fakultet jəməátiniń jemisli ilimiy-pedagogikalıq jumısları nətiyjesinde studentler joqarı kórsetkishlerdi iyelep kelmekte. 2012-jılı fakultet studenti Aysholpan Orazımbetova Zulfiya atındaǵı məmleketlik sıylıǵınıń laureatı boldı. Magistrantlar M.Palımbetova hám G.Seytnazarova (2016), magistrant Z.Ayımbetova (2019), G.Dawletbaevalar (2023) mámleketlik Prezident stipendiantları bolıwǵa miyasar boldı. Sonday-aq, fakultet studentleri mədeniyat həm sport tarawında da bir qatar jetiskenliklerdi qolǵa kirgizip kiyatır. Fakultettiń dóretiwshi, talantlı jasları ózleriniń qosıqları, gúrrińleri, kórkem awdarmaları, óz aldına toplamları menen jámiyetshiliktiń nəzerine túsip kelmekte. Olardan G.Turdısheva, A.Ótemisov, A.Ayapov, G.Nurımbetova, N.Baltaniyazova, A.Dabılovlar Nawayı atındaǵı, M.Mershieva, S.Esemuratova, G.Alniyazova, B.Jartıbaevalar Berdaq atındaǵı, O.Latipov Tólepbergen Qayıpbergenov atındaǵı hám G.Jaqsımuratova Ibrayım YUsupov atındaǵı məmleketlik stipendiya jeńimpazları boldı. Sonday-aq, A.Abibullaev «Watan pidayısı», A.Kemalova, D.Saparbaeva, A.Qalbaeva, N.Qańlıbekova, J.Baxıtova, D.Qallibekova, A.Esengeldieva hám G.Jaqsımuratovalar «Úmit ushqını», G.Kuwanıshbaeva «Kelajak bunёdkori», D.Qallibekova «Mirzo Uluǵbek vorislari» kókirek nıshanları menen sıylıqlandı. 
Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı qánigeligin pitkeriwshiler bir neshe jıllar dawamında bilimlendiriw, ilim, mádeniyat, mámleketlik basqarıw uyımlarında jemisli islep, elimizdi sociallıq-ekonomikalıq rawajlandırıwǵa ózleriniń múnásip úlesin qosıp kelmekte. Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı boyınsha ilimiy-izertlew jumısları baslanǵan dáwirden berli 280 nen zıyat ilimiy dissertaciyalar jaqlanǵan bolsa, sonnan 60 qa shamalas ilim doktorları, 220 dan zıyat ilim kandidatları hám filologiya ilimleri boyınsha filosofiya doktorları jetilisip shıqtı. Sarras 90 jıllıq tariyxıy joldı basıp ótken Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı qánigeligi mol tájiriybe hám jetiskenliklerge, bay ilimiy-teoriyalıq bazaǵa iye boldı.

Qaraqalpaq tili hám ádebiyatı, jurnalistika qánigeliginde bilim alıp atırǵan jaslar Jańa Ózbekstannıń hám Jańa Qaraqalpaqstannıń hár tárepleme rawajlanıwında óz kúsh-jigerin, intellektuallıq potencialın jumsaytuǵın zamanagóy kadrlar bolıwı ushın zárúr bilimlerdi iyelemekte. Elimizdiń jasların bunnan bılay da hártárepleme bilimli hám óz kásibiniń mamanı etip tárbiyalawda, xalqımızdıń ádebiyatın, tilin ele de rawajlandırıwda Qaraqalpaq filologiyası hám jurnalistika fakultetiniń jámááti ayanbay xızmet ete beredi. 

Fakultet insanlar ushırasatuǵın mákánǵa ǵana emes, bul jer bilim, ilim, doslıq, gúlshanına megzeydi. Fakultet tek keń auditoriyalar, zamanagóy doska, kórgizbe qurallarınan ibarat dárgay da emes, ol jaslardıń izleniwshilikke, umtılıslarǵa bay qaynawıtlaǵan dáwiri, desek qátelespeymiz. Eń baslısı qaraqalpaq xalqınıń ásirler dawamında sózge, ilimge hám haqıyqatqa bolǵan muhabbatınan, aǵartıwshılıq jolındaǵı sheksiz umtılısınan dórelgen ótmish hám búgin, keleshek. Jaslar bul jerde ilim-bilimge qosa dos arttırıw ónerin de úyrenedi. Ápiwayı doskaǵa shıǵıp tema aytıwdan baslanǵan kishkene jol keń auditoriya, xalıq aldına shıǵıp, sóz sóylew juwapkershiligine aylanadı. Dóretiwshilik, ilimiy izlenisler mámleketlik hám xalıq aralıq kólemdegi tabıslarǵa talpındıradı. jetiskenliklerge jeteleydi. Bunda hár bir áwladtıń arzıw-ármanları ámelge asıp, fakultet tariyxına altın háripler menen jazılıp bara beredi.

## Ádebiyatlar
# ҚАРАҚАЛПАҚ ТИЛИ ҲӘМ ӘДЕБИЯТЫ ҚӘНИГЕЛИГИНЕ 90 ЖЫЛ. НӨКИС. «BILIM». 2025.

## Derekler