Google News

**Google News** — bul Google tárepinen islep shıǵılǵan jańalıqlar agregatorı xızmeti. Ol mıńlaǵan baspalar hám jurnallardan shólkemlestirilgen maqalalarǵa siltemelerdiń úziliksiz aǵımın usınadı. 

Google Jańalıqları Android, iOS hám Veb-te qosımsha sıpatında qoljetimli. Google 2002-jıl sentyabrde beta-versiyasın, al 2006-jıl yanvarda rásmiy qosımshasın shıǵardı. Dáslepki ideya Krishna Bxarat tárepinen islep shıǵılǵan.

Bul xızmet dúnyadaǵı eń iri jańalıqlar agregatorı dep sıpatlanǵan. 2020-jılı Google, baspalar menen birge islesip, «tereń mazmunlı ocherkler ushın jańa format» Showcases-ti jaratıw ushın 1 milliard AQSH dolların jumsaytuǵının járiyaladı.

## Tariyxı
2014-jılǵı jaǵdayǵa muwapıq, Google Jańalıqları dúnya júzinde 50 000-nan aslam jańalıqlar deregin baqlap turǵan. 2012-jıl mart ayında 28 tilde 60-tan aslam region ushın versiyaları bar edi. 2025-jıl may ayındaǵı jaǵday boyınsha, xızmet tómendegi 38 tilde usınıladı: afrika, arab, bengal, bolgar, katalan, kanton, qıtay, chex, golland, inglis, francuz, nemis, grek, ivrit, hindi, venger, italyan, indoneziya, yapon, kannada, koreys, litva, malayalam, norveg, polyak, portugal, rumın, orıs, serb, ispan, shved, tamil, telugu, tay, túrk, ukrain hám vetnam.

Xızmet sońǵı 44 kún ishinde túrli jańalıqlar veb-saytlarında payda bolǵan jańalıqlar maqalaların qamtıydı. Ulıwma alǵanda, Google Jańalıqları 20 000-nan aslam baspadan kontent toplaydı. Inglis tili ushın ol shama menen 4 500 sayttı qamtıydı; basqa tiller ushın azıraq. Onıń bas beti maqalanıń shama menen birinshi 200 belgisin hám onıń úlkenirek mazmunına siltemeni usınadı. Veb-saytlar jazılıwdı talap etiwi yamasa etpewi múmkin; jazılıwdı talap etetuǵın saytlar endi maqalanıń sıpatlamasında belgilenbeydi.

2008-jılı engizilgen «birinshi basıw biypul» programması, paydalanıwshılarǵa tólemli qabırǵa artındaǵı maqalalardı tabıwǵa hám oqıwǵa imkaniyat berdi. Oqıwshınıń kontentke birinshi basıwı biypul, al onnan keyingi sanı kontent usınıwshı tárepinen belgilenetuǵın edi. 2009-jıl 1-dekabrde Google, baspalardı qáte paydalanıwdan qorǵaw ushın, óz siyasatın ózgerttip, kúnine bes maqala menen sheklewge ruqsat berdi. Bul siyasat 2015-jıl 29-sentyabrde jáne ózgertilip, bul sheklew kúnine úsh maqalaǵa ózgertildi. 2017-jıl oktyabrde bul baǵdarlama, hárbir baspanıń qansha biypul maqalaǵa ruqsat beriletuǵının (eger bolsa) ózleri tańlaytuǵın «iykemli úlgi alıw» modeli menen almastırıldı.

Google Jańalıqlarınıń jaylasıwı 2011-jıl 16-mayda úlken ózgeriske ushıradı. 

2011-jıl 14-iyulda Google «Google News Badges» (Google Jańalıqları belgileri) xızmetin engizdi, onı keyinirek 2012-jıl oktyabrde toqtattı.

2017-jıl iyun ayında Google Jańalıqlarınıń stol ústi versiyası tolıq qayta dizaynnan ótti, Googledıń aytıwınsha, bul «jańalıqlardı qolaylıraq hám navigaciyalawdı ańsat etiw... faktlarǵa, hár túrli kózqaraslarǵa hám paydalanıwshılar ushın kóbirek qadaǵalawǵa jańadan itibar qaratıw» maqsetinde boldı. Degen menen, qayta dizayn menen birge izlew quralları menyusı sıyaqlı bir neshe opciyalar da alıp taslandı, bul izlewlerdi ádewir qıyınlastırdı. Ol endi baylanıslı jańalıqlar gúrrińlerin toparlaw ushın karta formatın qollanadı hám Engadget-tiń qısqasha mazmunına sáykes, «endi izlew nátiyjeleri betine uqsamaydı», tekst úzindilerin hám kók siltemelerdi alıp taslaydı.

Tariyxıy jaqtan, paydalanıwshılar jańalıqlar dereginen kelip shıqqan maqalalardı jasırıwdı tańlay alatuǵın edi. Bul jasırın derekler ele de paydalanıwshınıń parametrlerinde dizimge alınıwı múmkin, biraq bul shıǵarıp taslawlar endi esapqa alınbaydı. Jańalıqlar elementleriniń deregin shıǵarıp taslaw opciyası endi usınılmaydı. 

Nature Human Behaviour jurnalındaǵı 2020-jılǵı izertlewge sáykes, Google Jańalıqları, jeke adamlar jergilikli qızıǵıwshılıq temalarına baylanıslı gilt sózlerdi izlegende, jergilikli jańalıqlar agentliklerine ústinlik beredi.

2023-jıl 18-oktyabrde Google jańalıqlar bóliminde keminde 40 jumıs ornın qısqartqanın tastıyıqladı. Google bılay dep túsindirdi: «Bul ishki ózgerisler Jańalıqlardaǵı jalǵan informaciya hám informaciya sapası boyınsha jumıslarımızǵa hesh qanday tásir etpeydi».

## Baspalar menen kelispewshilikler

### EA avtorlıq huqıqı hám maǵlıwmatlar bazası huqıqı
2005-jıl mart ayında Agence France-Presse (AFP) agentligi Googledı 17,5 million dollarǵa sudqa berip, Google Jańalıqlarınıń onıń avtorlıq huqıqın buzǵanın shaǵım etti, sebebi «Google AFP-niń súwretlerin, gúrrińlerin hám jańalıqlar atamaların Google Jańalıqlarında Agence France Presse-ten ruqsatsız qosadı». Sonday-aq, Googledıń toqtatıw hám bas tartıw buyrıǵın itibarǵa almaǵanı da aytıldı, biraq Google, AFP-niń orınlawı múmkin bolǵan, biraq orınlamaǵan bas tartıw proceduraları bar ekenligin aytıp qarsı shıqtı. Google 2007-jıl avgusttan baslap Agence France-Presse, sonday-aq Associated Press, Press Association hám Canadian Press jańalıqların jaylastırıw ushın kelisimler dúzdi. 2007-jılı Google, Google Jańalıqlarında kórsetilgen Associated Press kontenti ushın haqı tólep atırǵanın járiyaladı, biraq maqalalar turaqlı túrde arxivlenbeydi. Bul kelisim 2009-jıl 23-dekabrde Google Jańalıqları Associated Press kontentin tasıwdı toqtatqanda aqırına jetti.

2007-jılı dáslepki sud buyrıǵı, soń Belgiya sudı Googledıń francuz tilindegi Belgiya jańalıqlar derekleriniń kiris sózlerin, Google jańalıqlar gúrrińlerin gruppalastırǵanda kórsetiwge, sonday-aq, tolıq mazmunnıń keshlengen kóshirmelerine biypul kiriwdi támiyinlewge («keshte» funkciyası) avtorlıq huqıq hám maǵlıwmatlar bazası huqıqlarına baylanıslı huqıqı joq dep sheshti.
Google oǵan jawap retinde basılımlardı Google Jańalıqlarınan da, tiykarǵı Google veb-izlewinen de alıp tasladı.
EA-daǵı avtorlıq huqıqtıń keleshegi haqqındaǵı 2009-jılǵı esabatqa sáykes:
Ekinshi jaǵınan, 2007-jıl 13-fevraldaǵı Google-Copiepresse sud sheshimi menen Belgiya sudyası Google serverinde yadta saqlanǵan veb-bettiń kóshirmesi hám sol veb-betke ashıq kiriwdi támiyinleytuǵın siltemeniń bar bolıwı qayta islew hám jámiyetshilikke jetkeriw huqıqlarına qayshı keledi dep sheshti. [...] Belgiya sudyası Google maqalalarınıń bóleklerin túsindirmesiz qayta islewi bul ózgeshelikke kirmeydi dep esapladı. Sol sud sheshimi 5.3.d-statyasında názerde tutılǵan sın yamasa sholıw sıyaqlı maqsetler ushın citata keltiriwge baylanıslı ózgeshelikti Google Jańalıqları xızmetine qollanılmaydı dep esaplamaydı.

2011-jıl mayda bul sheshim apellyaciyada kúshinde qaldırıldı, Google birinshi instanciyadaǵı kópshilik nızamlı qorǵanıwların hám ayırım jańaların qaytalaǵannan keyin, Sud olardı Infopaq sheshimi hám basqalarǵa tiykarlanıp biykar etti. 2011-jıl iyulda Copiepress basılımları Google Jańalıqlarına, olar soraw jiberip, sud sheshimine tiykarlanǵan hár qanday shaǵımnan bas tartqannan keyin, qaytarıldı.

Degen menen, 2017-jılı Evropa Komissiyası tárepinen tólengen baspasóz baspaları ushın qosımsha avtorlıq huqıq boyınsha brifingte, professor Xyoppner, 2002-jılǵı Fixtures Marketing v. OPAP sheshiminen keyin «áhmiyetli bólek» kriteriyiniń dım joqarı tosqınlıq bolıwı múmkin ekenligine tiykarlanıp, kópshilik platformalar maǵlıwmatlar bazası huqıqın buzbadı dep oyladı hám hesh bir baspanıń onı menen islep jeńgeni belgili emes ekenligin ayttı.

### Jańalıqlarǵa kiriwdi tarqatıw ushın kompensaciya
2019-jılǵı Cifrlı birden-bir bazardaǵı avtorlıq huqıq boyınsha direktiva Google Jańalıqlarınan jańalıqlar saytlarınan kontentti licenziyalawdı talap etedi. 2023-jıl iyun ayındaǵı jaǵdayǵa muwapıq, Google Direktivaǵa sáykes keliw ushın 1500 basılım menen avtorlıq huqıq licenziyalaw kelisimlerine erisken.

Evropada jaylasqan jańalıqlar agentlikleriniń lobbisi keminde 2010-jıllarǵa shekem baradı. Germaniyada olardıń lobbisi 2013-jılı baspasóz baspaları ushın qosımsha avtorlıq huqıqtıń engiziliwine alıp keldi. 2014-jıl oktyabrde bir topar nemis baspaları Googleǵa óz basılımlarınıń úzindilerin biypul paydalanıwǵa licenziya berdi; bul topar dáslep bunday úzindilerdiń nızamsız ekenligin shaǵım etip, soń olar Google tárepinen alıp taslanǵanda shaǵım etken edi. 2014-jıl dekabrde Google Ispaniyada Google Jańalıqları xızmetin jabatuǵının járiyaladı. Ispaniya gazeta baspaları associaciyası AEDE tárepinen lobbilengen Ispaniyadaǵı jańa nızam, jańalıqlar agregatorlarınan óz waqıyalarınıń úzindilerin Google Jańalıqlarında paydalanıw huqıqı ushın jańalıqlar xızmetlerine haqı tólewdi talap etti. Google óz xızmetin jabıwdı hám Ispaniyada jaylasqan jańalıqlar saytlarına barlıq siltemelerdi sayttıń xalıqaralıq versiyalarınan alıp taslawdı tańladı. Ispaniya versiyası 2022-jılı, Ispaniya 2019-jılǵı Evropa Awqamınıń avtorlıq huqıq qaǵıydasın milliy nızamshılıqqa kóshirgennen keyin qayta ashıldı, bul media agentliklerge májbúriy tólem sistemasın engiziw ornına texnologiyalıq kompaniyalar menen kelisimler júrgiziwge imkaniyat berdi.

2012-jılı Braziliyanıń Milliy Gazetalar Associaciyası (AJN) birgelikte óz kontentiniń Google Jańalıqlarında kórsetiliwine ruqsat beriwden bas tarttı. Bul ózgeris trafiktiń tek «áhmiyetsiz» tómenlewine alıp keldi.

2020-jıl oktyabrde Google, kompaniyanıń baspalarǵa Google Jańalıqları hám Discover-de brendlengen panellerde kórsetilgen tańlanǵan jańalıqlar kontentin dúziw ushın haqı tóleytuǵın «Showcases» dep atalatuǵın jańa programmanı járiyaladı. Showcases geyde tólemli kontentke biypul kiriwdi qamtıwı múmkin. Programma dáslep Argentina, Avstraliya, Braziliya, Kanada, Franciya, Germaniya hám Ullıbritaniyada iske qosıldı. Bul funkciyanıń Avstraliyada iske qosılıwı eldiń Jańalıqlar Mediası Kelisim Kodeksiniń ámelge asırılıwı menen birge boldı; Google Showcase programmasınıń Kodekske sáykes keletuǵınına isenetuǵının málimledi.

Onlayn Jańalıqlar Nızamına juwap retinde, Google bul akt 2023-jıldıń aqırına jaqın kúshine kirgende, Kanadada jaylasqan keliwshiler ushın barlıq Kanada jańalıqlar saytların bloklaytuǵının járiyaladı

## Funkciyaları hám beyimlestiriw
Izlew nátiyjeleriniń joqarǵı jaǵındaǵı ashılatuǵın menyu paydalanıwshılarǵa maqalalardı izlegisi keletuǵın waqıt aralıǵın belgilewge imkaniyat beredi. Bul menyuǵa ótken kún, ótken hápte, ótken ay yamasa arnawlı aralıq sıyaqlı opciyalar kiredi. 

Paydalanıwshılar Google News Alerts-ke jazılıw arqalı túrli gilt sóz temaları boyınsha elektron pochta «eskertpelerin» soray aladı. Elektron xatlar jazılıwshılarǵa olardıń sorawlarına sáykes keletuǵın jańalıqlar maqalaları onlayn payda bolǵanda jiberiledi. Eskertpeler RSS hám Atom lentaları arqalı da qoljetimli. 

Paydalanıwshılar burın kórsetkish bólimlerdi, olardıń bettegi ornın hám qansha gúrrińniń kórinetuǵının JavaScriptke tiykarlanǵan súyrep aparıp taslaw interfeysi menen beyimlese alatuǵın edi. Biraq, AQSH saytı ushın bul jańa jaylasıw paydasına óshirilgen; bul jaylasıwdı basqa jerlerge de jaqın keleshekte engiziw jobalastırılǵan. Google Jańalıqlarınıń hár túrli basılımlarınan alınǵan gúrrińlerdi birlestirip, opciyaları cookie-de saqlanatuǵın bir jekelestirilgen betti dúziwge boladı. Xızmet 2005-jıl noyabrden baslap Google Izlew Tariyxı menen birlestirilgen. Beta-versiyadan ótkennen keyin, paydalanıwshınıń Google Jańalıqları izlew tariyxına hám paydalanıwshı basqan maqalalarǵa (eger paydalanıwshı Izlew Tariyxına jazılǵan bolsa) tiykarlanıp usınılǵan jańalıqlardı kórsetetuǵın bólim qosıldı. 

Google Jańalıqlarınıń jańartılǵan versiyası 2018-jıl may ayında usınıldı, oǵan paydalanıwshılarǵa tiyisli informaciyanı tabıwǵa járdem beriw ushın jasalma intellekt funkciyaları kirgizilgen.

## Jańalıqlar arxivin izlew
2006-jıl 6-iyunda Google Jańalıqları keńeyip, Jańalıqlar Arxivin Izlew funkciyasın qostı, bul paydalanıwshılarǵa ayırım dereklerinen 200 jıldan aslam burınǵı tariyxıy arxivlerdi usınadı. Túrli jıllardan jańalıqlardı tańlaw ushın waqıt sızıǵı kórinisi bar edi. 

Xızmettiń keńeyiwi 2008-jıl 8-sentyabrde járiyalandı, sol waqıtta Google Jańalıqları skanerlengen gazetalardan indekslegen kontentti usına basladı. Xronologiyalıq qamtıw tereńligi hár túrli; 2008-jıldan baslap, New York Timestıń 1851-jılǵı dúzilgeninen berli pútkil mazmunı qoljetimli boldı.

2010-jıldıń basında Google arxiv izlewine tikkeley kiriwdi tiykarǵı Google Jańalıqları betinen, keńeytilgen jańalıqlar izlew betinen hám standart izlew nátiyjeleri betlerinen alıp tasladı. Bul betler izlewdiń «Hár qanday waqıttı» qamtıytuǵının kórsetti, biraq arxivti qamtımadı hám tek sońǵı jańalıqlardı ǵana kirgizdi. 

2010-jıldıń jazında Google, Google jańalıqlar betiniń formatın qayta dizaynlawǵa qarar etti. Bul qayta dizayn xızmettiń turaqlı paydalanıwshılarınan aytarlıqtay shaǵımlardı keltirip shıǵardı.

2011-jıl may ayında Google burınǵı gazetalardı bunnan bılay skanerlew rejelerin biykar etti. Bul waqıyaǵa shekem shama menen 60 million gazeta beti skanerlengen edi. Google onıń ornına «baspalarǵa óz saytlarınan tikkeley kontent hám jazılıwlardı satıwǵa imkaniyat beretuǵın platforma Google One Pass-qa itibar qaratatuǵının» járiyaladı.

2011-jıl avgust ayında «Jańalıqlar Arxivin Keńeytilgen Izlew» funkciyası tolıq alıp taslandı, bul jáne bir márte ózgerislerdiń xızmetti qollanılmaytuǵın etip qoyǵanın tapqan turaqlı paydalanıwshılardan shaǵımlar keltirip shıǵardı. Arxivlengen gazeta maqalalarına ele de Google Jańalıqları Izlew beti arqalı kiriwge bolatuǵın edi, biraq waqıt sızıǵı kórinisi hám betke 10-nan aslam nátiyjeni belgilew imkaniyatı sıyaqlı tiykarǵı funkciyalar alıp taslanǵan edi.

## Qamtıw artefaktları
2008-jıl 7-sentyabrde, indekslegen, arxivlengen maqalanıń obekti United Airlines kompaniyası, 2002-jılǵı Chicago Tribune gazetasınıń sol jılǵı aviakompaniyanıń bankrotlıqqa ushırawı haqqındaǵı maqalası, sıńar gazeta Sun-Sentinel veb-saytınıń házirgi «eń kóp kórilgen» kategoriyasında payda bolǵanda, bazar bahasınan 1 milliard AQSH dolların joǵalttı hám keyin tolıq qayta tiklep ala almadı. Google Jańalıqları indeksiniń keyingi ótiwi siltemeni jańa jańalıq dep taptı, al Income Security Advisors kompaniyası Google nátiyjesin jańa jańalıq dep atap, onı Bloomberg News-qa jiberdi, ol jerde ol qısqa waqıt dawamında aǵımdaǵı bas bet boldı hám júdá keń kólemde kórildi.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__