Administraciya (Britaniya futbolı)

Birlesken Korollikte, futbol klubları qarızların tóley almaǵan jaǵdayda, geyde administraciya (sankciya) rejimine kiriwdi tańlaydı. 1986-jılǵı Bankrotlıq nızamına muwapıq, eger biznes óz waqtında qarızların tóley almasa yamasa turǵan qarızların qaytara almasa, kompaniya bankrot dep esaplanadı hám onı jabıw ushın sudqa shaqırıladı. Administraciya esapshılardı «oyınshılardı shınıqtırıw hám komandanı tańlawdan basqa barlıq nársege juwapker» etip qoyadı. Administraciyadaǵı futbol klubı ushın, «futbol kreditorları qaǵıydası» boyınsha, oyınshılar hám xızmetkerlerge tólenbegen aylıqları hám basqa klublarǵa tólenbegen transfer tólemleri sıyaqlı futbolǵa baylanıslı qarızlar birinshi gezekte tóleniwi kerek.

## Angliya hám Uels
2000-jılı ITV Digital Futbol Ligası hám Liga Kubogı matchlarınıń translyaciya huqıqların úsh jıllıq, 315 million funt sterlinglik kelisim menen satıp aldı. 2002-jıldıń mart ayında kompaniya bankrot boldı hám Ligaǵa 180 million funt sterling qarız bolıp qaldı, onı «tóley almaytuǵının» ayttı. Usınıń sebebinen, kóplegen Futbol Ligası klubları finanslıq mashqalalarǵa ushıradı hám administraciya rejimine kirdi.

Upaylardı alıp taslaw ámelge asırılmastan burın, klublardıń «administraciyanı qarızlardan qutılıw, qayta dúziw hám baxıtsız kreditorlarǵa funtqa 8 pens tólegennen keyin qaytadan qarız alıw usılı retinde manipulyaciya etip, asıra paydalanǵanı» kórinip turǵan edi. 2003-jıldıń sentyabr ayında administraciyaǵa kirgen klublardan 10 upay alıp taslaw usınıldı. Sonday-aq, aldaw háreketleriniń aldın alıw maqsetinde «múmkinshiligi bar hám durıs adamlar» testi engizildi. Eger adam aldıńǵı bes jıl ishinde «eki márte administraciyaǵa kirgen» yamasa «bes jıl ishinde hárbiri administraciyaǵa kirgen eki hár túrli klubta» direktor bolǵan bolsa, oǵan Futbol Ligası klubınıń baqlawshı akcioneri bolıwǵa ruqsat etilmeydi. Premer-Liga klubları direktorları ushın da «múmkinshiligi bar hám durıs adamlar» testi engizildi. 2009-jıldıń noyabr ayında Stiven Vogan-úlken «múmkinshiligi bar hám durıs adamlar» testinen óte almaǵan birinshi direktor boldı.

Tómengi divizionǵa túsken klublardıń finanslıq mashqalaların jeńilletiw ushın, divizionlar arasındaǵı finanslıq ayırmashılıqqa beyimlesiwge waqıt beriw maqsetinde «parashyut tólemleri» engizildi. Futbol Ligasında 10 upay hám Premer-Ligada 9 upay alıp taslaw 2004-jılı tastıyıqlandı, bul qaǵıyda 2004–05-máwsimniń basınan kúshke kirdi. Liga jáne de bir klubtıń eki izbe-iz máwsim yamasa on segiz izbe-iz ay dawamında administraciyada bolıwın qadaǵan etetuǵın qaǵıydalardı qabıl etti. Premer-Ligada upay alıp taslawdıń bir upayǵa kem bolıwınıń sebebi, bul jerdegi komandalar Futbol Ligası klublarına salıstırǵanda segiz oyınǵa kem oynaydı. Bul jańa jazaǵa birinshi bolıp ushıraǵan klub 2004-jıl 3-dekabrde administraciyaǵa kirgen Birinshi Liga komandası Reksem F.K. boldı.

Lids Yunayted 2006–07-máwsiminiń tamamlanıwına bir neshe kún qalıp, administraciyaǵa kiriw tuwralı arıza berdi, bul avtomat túrde 10 upaylı jazanı iske túsirdi. Bul Lidsti kesteniń eń tómengi orınına túsirdi hám klubtı ligadan túsiwge májbúr etti, biraq olar qaysı bir jaǵdayda da ligadan túsiwi júdá itimal edi. 2006–07-máwsimde administraciyaǵa kiriw arqalı, olar 2007–08-máwsimdi -10 upay menen baslawdan saqlanıwǵa úmit etken edi. Keyingi háptede, Boston Yunayted Reksemge jeńilisi menen birge, oyınnıń sońǵı minutlarında administraciyaǵa kirdi, bul olardı Futbol Konferenciyasına túsiwdi támiyinledi, yaǵnıy olar da keyingi máwsimdi -10 upay menen baslawdan qutıldı (biraq olar basqa sebeplerge baylanıslı Konferenciya Arqa Ligasına eki márte túsiwge ushıradı). Futbol Ligası eki jaǵdaydı da klublardıń kemshilikti paydalanıwǵa háreket etkenligi retinde qabıl etti hám qaǵıydalardı ózgertti. 2007–08-jıllardan baslap, mart ayınıń tórtinshi piyshembisinen keyin administraciyaǵa kirgen hár qanday klubtıń 10 upaylı jazası keyingi máwsimge shekem toqtatıladı. Eger klub ligadan túsken bolsa, upaylar keyingi máwsimniń basında esabınan alıp taslanadı. Eger klub ligada qalǵan bolsa, 10 upay olardıń sońǵı ulıwma esabınan alıp taslanadı
.

2010-jıl 26-fevralda Portsmut Premer-Ligada administraciyaǵa kirgen birinshi klub boldı.

### Futbol kreditorları qaǵıydası
Bankrotlıq jaǵdayında, «futbol kreditorları qaǵıydası» basqa klublarǵa yamasa oyınshılarǵa bolǵan qarızlardıń birinshi gezekte tóleniwin hám klubtıń ligada qayta qatnasıwǵa ılayıqlı bolıwı ushın tolıǵı menen tóleniwi kerek ekenligin ańlatadı. 2002-jılǵı Kárxana nızamı bankrotlıq nızamına ózgerisler kirgizdi hám 2003-jıl 15-sentyabrden baslap administraciya ushın ózgertilgen proceduralar engizildi. Eń belgili ózgeris, ol tajdıń basqa kreditorlardan aldın tólenbegen salıqlardı qaytarıwdaǵı arnawlı huqıqın biykar etti. Usıǵan baylanıslı, H.M. Kiris hám bajıxana xızmeti (HMRC) házir kóbinese tolıǵı menen tólenbeydi (2003 hám 2010-jıllar arasında HMRCǵa tólenbegen salıqlar 30 million funt sterlingti quradı). Futbol kreditorları qaǵıydasınıń bul nızamlılıǵı 2004-jılı «Ishki Tabıslar Komissarları Wimbledon Futbol Klubı Ltd» isinde dawlastı. Biraq, «arnawlı kreditorlardan aldın futbol kreditorlarına (úshinshi tárep qarjıları esabınan) tolıq tólem Nızamnıń s4(4)(a) bóliminiń qaǵıydaların buzbaǵanı» hám «kompaniyanıń iskerligin dawam ettiriwdi támiyinlew ushın hár túrli qatnasıw zárúr bolıwı múmkin hám qollap-quwatlawǵa boladı» dep tabıldı.

2011-jılı HMRC Joqarǵı sudta futbol kreditorları qaǵıydasına qarsı jáne bir ret narazılıq bildirdi, bul ret onıń bankrotlıq nızamınıń tiykarǵı principlerin, sonıń ishinde barlıq qamsızlandırılmaǵan kreditorlarǵa proporcional túrde tóleniwi kerek degen «pari passu» qaǵıydasın buzatuǵınlıǵı tiykarında. Biraq, 2012-jıldıń may ayında sud bul narazılıqtı biykarladı, sebebi qaǵıydanıń bankrotlıq nızamın qasaqana aylanıp ótiw emesligi anıqlandı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__