open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Francuzlar imperatorı

**Francuzlar imperatorı** () — Birinshi hám Ekinshi Franciya imperiyasınıń monarxı ataǵı.

## Ataq

Bul ataq 1804-jıl 18-mayda Senat Napoleondı imperator dep járiyalaǵan waqıttan baslap, 1804-jıl 2-dekabrde Parijdegi Notr-Dam jıyınında óz tajı menen taj kiygizilgen waqıttan baslap Bonapartlar tárepinen qollanilǵan.

Titul atamasında imperatordıń Franciya (mámleket) emes, «francuz xalqı» (naciya) basqarganlıǵı atap ótilgen. «Franciya patshası» degen eski formulada patsha Franciyaǵa jeke múlki sıpatında iyelik etiwi kórsetilgen. Jana atama konstituciyalıq monarxiyanı anlatqan. Ol arnawlı túrde respublika ideyalarınıń nominallıǵın saqlap qalıw hám Franciya revolyuciyasınan keyin tabaqashılıq sisteması saplastırılıp, onıń ornına óz imperatorınıń puqaraları sıpatında teń puqaralarǵa iye milliy mámleket dúzilgenligin kórsetiw maqsetinde dúzilgen edi.

«Francuzlar imperatorı» ataması Napoleonǵa taj kiydiriw monarxiyanı tiklew emes, al jańa siyasiy dúzim Franciya imperiyasın engızıw ekenligin kórsetiwi kerek edi. Napoleon húkimdarlıǵı 1815-jıl 22-iyunǵa shekem dawam etti. Vaterloo sawashında jeńilgenligi sebepli Muqaddes Elena atawına súrgin etilgen hám sol jerde 1821-jılı 5-mayda qaytıs bolǵan. Onıń húkimdarlıǵı 1814-jılı Burbonlar tárepinen qayta tikleniwi hám onıń Elba dáryasına quwılıwı menen úzildi, ol jerden bir jıldan azıraq waqıt ótkennen soń Franciyaǵa qaytıp keldi hám taxtın qaytarıp alıw ushın jeńiliske ushırap, quwılǵanına shekem jáne 111 kún imperator sıpatında húkim súrdi.

1851-jılı Napoleonnıń jiyeni Lui-Napoleon Bonapart tárepinen ámelge asırılǵan mámleket kóterısınen bir jıl ótpey-aq, Ekinshi Franciya respublikası Ekinshi Franciya imperiyasına aylandırıldı hám ol 1852-jıl 7-noyabrdegi referendumda shólkemlestirildi. 1852-jıl 2-dekabrde francuz xalqı tárepinen saylanǵan prezident Lui Napoleon Bonapart rásmiy túrde francuzlar imperatorı Napoleon III boldı. Onıń húkimdarlıǵı 1870-jıl 4-sentyabrde Franciya-Prussiya urısı waqtında Sedan sawashında qolǵa túskenine shekem dawam etti. Keyin ala Angliyaǵa súrgin etiledi hám sol jerde 1873-jıl 9-yanvarda qaytıs boladı.

1879-jılı Napoleon III nıń jalgız balası Lui-Napoleon qaytıs bolǵannan keyin, Bonapartlardıń Franciya taxtına birneshe dawagerleri bar edi. 2020-jılda bul 1997-jıl 3-mayda Bonapartlar úyiniń basshısı bolǵan shahzada Napoleon Sharl esaplanadı. Onıń dárejesi balası Jan-Kristof, shaxzada Napoleon tárepinen talasılmaqta, ol marhum atasınıń wásiyatnamasında miyrasxor dep atalǵOnıń dárejesi balası Jan-Kristof, shaxzada Napoleon tárepinen talasılmaqta, ol marhum atasınıń wásiyatnamasında miyrasxor dep atalǵan.

## Derekler
Texture (qosımsha)

**Texture** (burınǵı atı **Next Issue**) — 2012-jılı iske qosılǵan cifrlı jurnal qosımshası edi. Xızmettiń aylıq jazılıw tólemi bolıp, ol oqıwshılarǵa 200-den aslam jurnalǵa kiriw múmkinshiligin beretuǵın edi. Xızmet Condé Nast, Hearst Magazines, Meredith Corporation, News Corp, Rogers Media hám Time Inc. arasındaǵı birlesken kárxana Next Issue Media tárepinen shólkemlestirilgen. Oqıw qosımshaları iOS, Android hám Kindle Fire HD qurılmalarında qoljetimli boldı. Rogers Communications 2013-jıldıń aqırında xızmetti Kanadaǵa alıp keldi. Keyingi jılı qosımshanıń francuzsha versiyası shıǵarıldı.

2014-jıldıń dekabr ayında Next Issue Media KKR-den 50 million dollar qarjılandırıw aldı.

Next Issue ózin Texture dep qayta brendlep, 2015-jıldıń sentyabr ayında qayta iske qosıldı. Sol jılı Texture basıp shıǵarıwshılarǵa 15 million dollar jazılıw tabısın tóledi.

2018-jılı 12-martta Apple belgisiz summaǵa Texture-nı satıp alıw boyınsha kelisimge qol qoyǵanın járiyaladı. 2019-jıldıń mart ayında Apple óziniń Apple News qosımshası ishinde uqsas xızmetti usınatuǵın jańa jazılıw usınısı Apple News+-ti járiyaladı. Texture 2019-jıldıń 28-mayında Apple News+-tiń paydasına toqtatıldı. Texture-den ayırmashılıǵı, Apple News+ tek Apple iOS hám macOS qurılmalarında ǵana qoljetimli.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
TestFlight

**TestFlight** — bul mobil qosımshalardı sımsız ornatıw hám testlewge arnalǵan onlayn xızmet bolıp, házirgi waqıtta Apple Inc. kompaniyasına tiyisli hám tek ǵana iOS baǵdarlamashılar baǵdarlaması sheńberindegi baǵdarlamashılarǵa usınıladı. Baǵdarlamashılar ishki yamasa sırtqı beta-testerlerge qosımshalardı tarqatıw ushın xızmetke dizimnen ótedi, olar keyinirek qosımsha haqqında baǵdarlamashılarǵa keri baylanıs jibere aladı. TestFlight SDK qosımsha túrde baǵdarlamashılarǵa aralıqtan alınǵan loglardı, buzılıw esabatların hám testlewshilerdiń keri baylanısların alıwǵa múmkinshilik beredi.

TestFlight dáslep Android hám iOS qosımshaların testten ótkeriwdi qollap-quwatlaǵan, biraq 2014-jıldıń mart ayınan baslap Apple Android ushın qollap-quwatlawdan bas tarttı. 2015-jıldan baslap, qosımshalar TestFlight ushın Xcode járdeminde járiyalanıwı kerek, al testerler iTunes Connect járdeminde shaqırılıwı kerek.

Baǵdarlamashılar sonıń menen birge testerlerge elektron pochta yamasa veb-bet arqalı TestFlight shaqırıw kodın usına aladı. TestFlight qosımshası ornatılǵan iPhone-da silteme ashılǵanda, tester beta qosımshasın óz qurılmasına tikkeley ornata aladı. Baǵdarlamashılar App Store hám Xcode integraciyası arqalı tikkeley beta-testerler toparların dúze aladı hám usı shaqırıw siltemelerin járiyalay aladı.

Shaqırıwdan keyin, 100-ge shekem ishki tester (hár biri 30 qurılmaǵa shekem) hám 10,000 sırtqı beta-tester qosımsha jıynaǵın júklep alıp, testten ótkere aladı. Bir waqıtta 100-ge shekem qosımshanı ishki yamasa sırtqı túrde testlewge boladı. Testerler toparlarǵa bóliniwi hám hár bir topar ushın bólek jıynaqlar jaratıwǵa boladı. iOS ushın TestFlight qosımshası testerlerge jańa jıynaqlar qoljetimli bolǵanda, itibar qaratıw kerek bolǵan funkciyalar haqqında xabarlaydı hám keri baylanıs jiberiwge múmkinshilik beredi.

## Tariyxı
TestFlight 2010-jılı 23-dekabrde Bendjamin Satterfild hám Tristan Kosminka tárepinen shólkemlestirildi hám Android hám iOS qurılmalarında mobil qosımshalardı testlew ushın bir pútin platforma retinde dizayn etilgen edi. Ol 2012-jıldıń mart ayında Burstly tárepinen satıp alındı hám usılayınsha TestFlight Live-tı iske qosıw ushın kerekli resurslarǵa iye boldı.

2011-jılı Burstly Upfront Ventures, Rincon Venture Partners, Softbank Capital hám basqalardan 7.3 million dollar qarjı jıynadı. Apple Inc. 2014-jıldıń fevral ayında Burstly-di satıp aldı hám 2014-jıldıń mart ayınan baslap Android ushın qollap-quwatlawdı toqtattı. Apple sonıń menen birge sol ayda FlightPath (mobil analitika sheshimi hám TestFlight Live-tıń ornı) hám SkyRocket-ti (mobil qosımsha monetizaciya platforması) xızmetin toqtattı.

2023-jıldıń 17-dekabrinde bir neshe terabayt kólemindegi shıǵarılıwdan aldınǵı iOS qosımshaları Wayback Machine-de tabıldı, olar 2012-jıldan 2015-jılǵa shekem kóshirilgeni anıqlandı, sol waqıtta TestFlight serverleri qátelesip, olardı kópshilikke qoljetimli etip qoyǵan edi. Bul waqıya 3 jıl aldın bolǵan Nintendonıń Gigaleak waqıyasına uqsas «Teraleak» yamasa «Terascrape» dep ataldı.
Bul kontent keyinirek 2024-jılı 4-yanvarda Internet Arxivinen alıp taslandı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Apple arqalı sistemaǵa kiriw

**Apple arqalı sistemaǵa kiriw** — bul Apple Inc. tárepinen basqarılatuǵın bir mártelik kiriw provayderi, ol 2019-jılı 3-iyunda Appledıń 2019-jılǵı Dúnyajúzilik baǵdarlamashılar konferenciyasında iOS 13-te usınılǵan.

## Qollanılıwı
Ol paydalanıwshılarǵa minimal jeke informaciya menen úshinshi tárep xızmetleri ushın akkauntlar jaratıwǵa múmkinshilik beriw ushın arnalǵan, tek paydalanıwshıdan atın hám elektron pochta adresin kórsetiwdi talap etedi.

Paydalanıwshılar ózleriniń Apple akkauntına baylanıslı elektron pochta adresin tańlay aladı yamasa xızmetke arnalǵan bir márte paydalanılatuǵın elektron pochta adresin jaratıw ushın «Elektron Pochtamdı Jasır» opciyasın tańlay aladı; bul adresler `privaterelay.appleid.com` domeni menen tamamlanadı.

Bir márte paydalanılatuǵın (yamasa relay) elektron pochta adresi arqalı jiberilgen xabarlar avtomat túrde paydalanıwshınıń tańlaǵan tastıyıqlanǵan elektron pochta adresine qayta jiberiledi hám bul funkciyanı kerek bolsa óshiriwge de boladı.

Xızmet OAuth 2.0 hám OpenID Connect standartları menen úylesimli hám iOS, iPadOS, macOS hám visionOS-ta Face ID, Touch ID hám OpticID menen integraciyalanadı.

## Programmalıq támiynattı islep shıǵıwda paydalanılıwı
Apple menen kiriw funkciyası Facebook sıyaqlı sociallıq tarmaq xızmetleri platformaları usınǵan kiriw xızmetlerine qarsı bolıp, onda bunday funkciyalar úshinshi tárep xızmetine óz akkauntına baylanıslı jeke informaciyaǵa kiriwge ruqsat bere aladı.

2019-jılı 12-sentyabrde Apple App Store tekseriw qaǵıydaların jańalap, keminde bir úshinshi tárep kiriw xızmetin paydalanatuǵın baǵdarlamashılardıń Apple menen kiriw funkciyasın engiziwi shárt ekenin belgiledi.

Onda arnawlı bir xızmettiń klienti retinde isleytuǵın (mısalı, Twitter qosımshası sıyaqlı), puqaralıq identifikaciya sisteması menen qollap-quwatlanatuǵın kiriw xızmetin paydalanatuǵın yamasa tek kompaniyanıń birinshi tárep kiriw xızmeti menen islew ushın islep shıǵarılǵan qosımshalar ushın shetleniwler bar.

Appledıń adam interfeysi qaǵıydaları Apple menen kiriw túymeleriniń basqa kiriw xızmetlerinen kem emes kóriniske iye bolıwın hám paydalanıwshınıń tómenge aylandırıwına mútáj bolmastan «ekrannıń joqarı bóliminde» payda bolıwın talap etedi.

iOS qosımshalarınan sırtta paydalanıw ushın, Apple sonıń menen birge Android hám vebte Apple menen kiriwdi engiziw ushın JavaScript kitapxanasın da usınadı.

## OpenID standartına sáykeslik
2019-jıldıń oktyabr ayında Apple xızmetti OpenID Connect autentifikaciya standartına sáykes etti. Ol burın tolıq sáykes kelmeytuǵın edi, mısalı, «Kod Almasıw ushın Dálil Gilti» (Proof Key for Code Exchange - PKCE) sıyaqlı elementti qamtımaǵan edi – onıń joqlıǵı paydalanıwshılardı múmkin bolǵan qayta oynatıw hújimleri hám kod engiziw kemshiliklerine ushıratatuǵın edi.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
All One Farm

**All One Farm** — bul 1970-jıllardaǵı Amerika Qurama Shtatlarınıń Oregon shtatı, Makminnvill qalasındaǵı kommuna bolıp, ol Stiv Djobstıń dáslepki ómirinde sheshiwshi rol oynaǵan. Ol Apple Inc. kompaniyasınıń atalıwına ilham berdi hám onıń Atari, Robert Fridlandke hám Djobstıń birinshi perzenti Liza Brennan-Djobstıń tuwılıwına baylanısı bar.

## Apple Inc. atı qalay payda boldı
«Apple» atı Stiv Djobstıń All One Farm-daǵı alma baǵında jumıs islegen waqtınan ilhamlanǵan, ol jerde ol miywe dietasın uslaǵan hám almalardıń ápiwayılıǵı menen tazalıǵına hayran qalǵan. All One Farm-nan mashinada qaytıp kiyatırǵanda, Djobs Stiv Voznyak penen kompaniyanıń potencial atları haqqında pikirlesip atırǵanda «Apple Computer» atın usındı.

Djobs «Apple» atın jaqsı kórdi, sebebi ol jańa hám miyrimli esitildi – bul sol waqıttaǵı basqa kompyuter kompaniyalarınıń texnikalıq atlarınan aytarlıqtay ayırmashılıqqa iye boldı. Ol «kewilli, ruwxı biyik hám qorqınıshlı emes» atamanı qáledi. Oǵan sonıń menen birge Apple-diń telefon kitabında Atari-den burın keliwi de unadı, bul olarǵa burınǵı jumıs beriwshisinen artıqmashılıq berdi. Voznyak dáslep Apple Records (The Beatles toparınıń leyblı) sebepli ekilense de, olar aqırında usı atamaǵa toqtadı.

### Ataridiń jazbalarındaǵı All One Farm
All One Farm-da bolǵan waqtında, Djobs Stiv Voznyak penen birge Atari-de jumıs isledi. Fermanıń Djobsqa tásiri Ataridiń rásmiy jazbalarında sáwlelengen. Keyinirek Sotheby's aukcionında satılǵan Atari blankasındaǵı qoljazba Djobstıń qoldan sızǵan sxema diagrammaların, sonıń menen birge «All One Farm» mórı hám Djobstıń qolı kórsetilgen. Bul maqala onıń All One Farm-daǵı waqtı menen Ataridegi jumısı arasındaǵı baylanıstı kórsetedi.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Sekretar

**Sekretar** *(Секретар)* — Tólepbergen Qayıpbergenovtıń 1956-jılı «Qaraqalpaqstan ádebiyatı hám isskustvosı» jurnalda járiyalanǵan tunǵısh povesti. Shıǵarma 1976-jılı Qaraqalpaqstan ASSR Ministrler Soveti menen Jazıwshılar awqamınıń povestler ushın járiyalanǵan konkursında birinshi sıylıqtı jeńip aldı.

## Basılımı
Povest dáslepki ret 1956-jılı «Qaraqalpaqstan ádebiyatı hám isskustvosı» jurnalınıń 2—3—4-sanlarında járiyalanǵan tunǵısh povesti. 1958-jılı bolsa Qaraqalpaq mámleketlik baspası tárepinen óz aldına kitap bolıp basılıp shıqtı.

## Tematikası
Povest ekinshi jer júzlik urıs dáwirindegi jas óspirim mektep oqıwshılarınıń turmısın súwretlewge baǵıshlanǵan.

Jazıwshı ata-anaları, tuwǵan-tuwısqanları frontqa ketip, olardıń ornın bildirmey, bir jeńnen qol, bir jaǵadan bas shıǵarıp, pidákerlik miynet etip atırǵan usı jas óspirimlerdiń obrazın jasaw arqalı urıs dáwiriniń qıyınshılıǵın, sol dáwirdegi awır sharayatlar sebepli erte erjetken balalar psixologiyasın, olardıń Watan azatlıǵın tezletiw ushın tılda islegen qaharmanlıq miynetlerin isenimli hám kórkem etip ashıp bergen.

## Mazmunı
Povestte balalar sanasındaǵı bul jaqsı sıpatlardıń qáliplestiriwshileri sıpatında kolxoz belsendileriniń, mektep direktorı Tájenniń, Atamurattıń anası Orazgúldiń, kolxozshı Temirxan atanıń obrazları sátli jasalınǵan. Avtor bul obrazlar arqalı urıs dáwirindegi jámiyetlik ómirdi, adamlar arasındaǵı qarım-qatnastı, jas áwladlarǵa berilip atırǵan tálim-tárbiyanı kórsetip beriw menen birge, awıldaǵı ómir kórinisin bir tutaslıqta súwretlep beriwge de háreket etken.

Povesttegi bunday ideyalar turmıstan tuwǵan haqıyqıy konfliktlerdiń tábiyǵıy rawajlanıp, shiylenisiw shegine jetip, isenimli sheshiliwin tapqan jónelislerinde ayrıqsha bir sheberlik hám kórkemlik penen ashıp beriledi. Máselen, Atamurattıń ayırım menmenlik ádetlerin saplastırıw, Serjannıń ójetlikti qoyıw, Ámettiń ákesi Ataxannıń satqınlıǵına arlanıw payıtındaǵı ózin ózi jeńiw ushın alıp barǵan dramatizmge tolı ishki gúresleri usınday turmısshań konfliktlerdiń belgileri bolıp tabıladı. Ásirese, bul jaǵday Ámet obrazınıń jasalıwında ayqın kózge taslanadı.

## Awdarmaları
Povest 1959-jılı ózbek tilinde Tashkentte, 1975, 1985-jıllarda eki ret rus tilinde Moskvada daǵazalandı.

## Qosımsha qarań
* Muǵallimge raxmet

## Derekler
Shorsha baba qoyımshılıǵına jerlengenlerdiń dizimi

Nókis qalasındaǵı Shorsha baba qoyımshılıǵına jerlengen enciklopediyalıq áhmiyetke iye adamlardıń dizimi.**Eskertiw**: Ótinish, álipbe tártibi boyınsha qosıń.

## A
* Asan Begimov (1907-1958) — qaraqalpaq shayırı, jazıwshısı.

## Á
* Ádenbay Tájimuratov (1930-1992) — qaraqalpaq shayırı, jazıwshısı, ilimpazı.

## G
* Genjebay Tilewmuratov — qaraqalpaq baqsısı.

## I
* Ibrayım Yusupov (1929-2008) — qaraqalpaq shayırı, dilmash.

## J
* Jolmurza Aymurzaev (1910-1996) — qaraqalpaq shayır, jazıwshı hám dramaturgı.
* Jumanazar Bazarbaev (1933-2020) — qaraqalpaq filosof alımı.

## K
* Keńesbay Raxmanov (1942-2004) — qaraqalpaq shayır, jazıwshı hám dramaturgı.

## Q
* Qıdırbay Sayıpov (1939-1972) — qaraqalpaq xudojnigi.
* Qırmızı Dáwletova (1938-2019) — qaraqalpaq pedagogı.

## M
* Máteke Jumanazarov (1906-1996) — qaraqalpaq ǵayratkeri.

## N
* Naǵmet Urumbaev (1921-1990) — qaraqalpaq ilimpazı.
* Nájim Dáwqaraev (1905-1953) — qaraqalpaq jazıwshısı, dramaturgı, ilimpazı.

## R
* Roza Rzaeva — qaraqalpaq filologı.

## O
* Orınbek Kojurov (1910-1954) — qaraqalpaq filologı, dilmash.

## T
* Tilewbergen Jumamuratov (1915-1990) — qaraqalpaq shayırı, dilmash.
* Tólegen Aybergenov (1937-1967) — qazaq shayırı.

## Y
* Yaqıt Allamuratova — qaraqalpaq aktrisası.

## Sh
* Sharjaw Ábdirov —

## Derekler
Parij tınıshlıq shártnaması (1815)

**1815-jılǵı Parij tınıshlıq shártnaması** — jetinshi antifrancuz koaliciya qatnasıwshıları (Rossiya, Ullı Britaniya, Avstriya hám Prussiya) hám Franciya ortasında dúzilgen tınıshlıq shártnaması. Franciyanıń wákilleri dáslep Taleyran, keyin Rishelyo, Rossiyanıń wákilleri Razumovskiy hám Kapodistriy, Prussiyanıń wákilleri Gardenberg hám Gumboldt, Avstriyanıń wákilleri Metternix hám Vissenburg, Angliyanıń wákilleri R. S. Kaslri hám Vellington edi.

Prussiya oǵan Elzastı beriwdi kúsh penen talap etti, biraq Rossiya áyyemnen Franciya aymaqlarına hár qanday basqınshılıqqa qarsılıq kórsetti; oǵan Angliya qosıldı hám Prussiya beriliwge májbúr boldi. Franciya uliwma alǵanda 1790-jıl shegaralarına qaytarıldı; biraq, onnan keyin Avinon hám Elzas hám Lotaringiyada burın oǵan qaraslı bolmaǵan kishi aymaqlar qaldırıldı. Ol Prussiyaǵa Saarluya hám Saarbryukendi ózine tiyisli aymaqlar menen, Niderlandiyaǵa — Bulon gercoglıgı hám Filippvil hám Marienburg qorǵanların, Bavariyanı — Landau qalası menen (Pfalcta) Lauterdiń shep jaǵasın, Sardiniyanı - Savoyyaniń bir bólegin qaytarıp beriwi kerek edi; Monako ǵárezsiz knyazlik sıpatında qayta tiklendi.

Bunnan tısqarı, Franciyaǵa 700 million frank kontribuciya tólew minnetlemesi júklendi, ol bes jıl ishinde tólewi kerek edi; tólewden aldın ol óz aymaǵınıń bir bólegin awqamlaslardıń 150 mıń adamlıq armiyası tárepinen basıp alınıwına razı boliwi kerek edi. Urıs waqtında francuzlar túrli muzeyler hám qoymaxanalardan urlap ketken barlıq kórkem óner hám ádebiyat shiǵarmaları tiyisliligi boyınsha qaytarılıwı kerek edi. Qosimsha statyada mámleketler qul sawdasın pútkilley joq etiw sharaların kóriw minnetlemesin aldı. Arnawlı akt penen mámleketler Shveycariya aymaǵınıń biytárepligi hám qol qatılmaslıǵın kepilledi; basqa arnawlı akt penen tórt awqamlas mámleket, eger kerek bolsa, qurallı kúsh penen Parij tınıshlıǵınıń tiykarların qollap-quwatlaw hám Bonapartlar shańaraǵınıń aǵzaların hesh qanday jaǵdayda da Franciya taxtına kirgizbew minnetlemesin aldı.
Maksimilian I (Muqaddes Rim imperiyası imperatorı)

**Maksimilian I** (; 1459-jıl 22-mart, Noyshtadt qorǵanı — 1519-jıl 12-yanvar, Vels) — 1486-jıl 16-fevraldan Germaniya patshası (Rim patshası), 1508-jıl 4-fevraldan Muqaddes Rim imperiyası imperatorı, 1493-jıl 19-avgusttan Avstriya ercgercogı, Germaniya hám Avstriya mámleketlik dúzimleriniń reformatorı, kóp milletli Gabsburglar mámleketi arxitektorlarınan biri.

## Jaslıq jılları
### Balalıǵı

Maksimilian I Avstriya ercgercogı hám Muqaddes Rim imperiyası imperatorı Fridrix III hám Portugaliya patshası Duartenıń qızı Eleonora Portugaliyalınıń ekinshi balası edi. Ol 25-mart kúni Noyshtadt qalasındaǵı Áwliye Georgiy shirkewinde shoqındırılǵan, onıń shoqınıwshı atası imperator Fridrix isenimine erisken áskerbası Nikolay Uylokskiy edi. Balalıǵında oǵan óziniń minezi menen kirip ketken anası úlken tásir kórsetti. Anasınıń 1467-jılı erte qaytıs bolıwı Maksimilian ushın awır soqqı boldı.

Úlken aǵası Kristof náresteliginde qaytıs boladı hám Maksimiliandı jaslıǵınan atasınıń miyrasxorı sıpatında tayarlay baslaydı. Dáslep, Maksimiliannıń tárbiyası menen anası shuǵıllandı, biraq keyin ala Fridrix balası hádden tıs erke bolıp ósip baratır dep oylap, perzentin anasınan alıp qoydı hám oǵan ruwxanıy Peter Engelbrextti tárbiyashı etip tayınladı. Jańa tárbiyashı Maksimiliannıń qálbine bilimlerdi «tıǵıwǵa» háreket etti, biraq bunda ayrıqsha tabısqa erise almadı. Keyinirek anası Tomas fon Sillini grammatika oqıtıwshısı etip tayınlawǵa eristi. Sonday-aq, shirkew jazıwların úyreniwge de úlken itibar qaratıldı, biraq Maksimilian anasınıń tásiri astında óz túsinigi boyınsha isendi, katolik shirkewi menen pikirles bolmadı. Sol waqıttaǵı xronikler Maksimiliannıń kóp bilimdi ózlestire almaǵanlıǵın jasırmaydı.

Maksimilian tillerge qábiletli edi hám ómiriniń hár qıylı dáwirlerinde inglis, ispan, italyan, sloven, chex, flamand, francuz tillerin ózlestirdi, biraq latın tilin jaqsı bilmeytuǵın edi, biraq ol onda awızsha hám jazba túrde erkin bayanlaytuǵın edi. Sonday-aq, oqıtıwshılar Maksimiliannıń gúńkildekligin dúzetiwge háreket etti, biraq bunda úlken tabısqa erise almadı.

## Derekler
Artur Uelsli Vellington

**Artur Uelsli** (; 1769-jıl 1-may, Dublin — 1852-jıl 14-sentyabr, Kent) — 1814-jıl 11-maydan Vellington 1-shı gercogı, 1813-jl 21-iyunnen inglis sárkardası hám mámleket ǵayratkeri, feldmarshal, Napoleon urıslarınıń qatnasıwshısı, Vaterloo sawashınıń jeńimpazı. 1828-jıl 22-yanvardan 1830-jıl 22-noyabrge shekem hám 1834-jıl 17-noyabrden 10-dekabrge shekem Ullı Britaniya Bas ministrı.
Berkli IRAM joybarı

**Berkli IRAM joybarı** — bul 1996–2004-jılları Kaliforniya universitetiniń Berkli filialınıń Kompyuter ilimleri bóliminde yad hám processor ekewi de bir integral sxemada (chipte) islengende múmkin bolatuǵın keń ótkiziw uqıplıǵı menen támiyinlengen kompyuter arxitekturasın úyrengen izertlew joybarı. Bunday chiptiń tiykarınan operativ yadtan (RAM) ibarat bolıwı, al kishirek bóleginiń oraylıq processor (CPU) ushın kerek bolıwı boljanǵanlıqtan, izertlew toparı bul arxitekturası bar chipke «Intellektual RAM» (yamasa IRAM) terminin qollandı. MIT-tegi J-Mashina joybarı sıyaqlı, izertlewdiń tiykarǵı maqseti yad penen CPUnıń arasındaǵı baylanıs bólek integral sxemalar arasında salıstırmalı túrde tar yad shinası bolǵanda payda bolatuǵın Fon Neyman tıǵılısınıń aldın alıw edi.

## Teoriya
Kúshli básekileslik basımı menen, kompyuter sistemasınıń hár bir komponenti ushın qollanılatuǵın texnologiya – tiykarınan processor, yad hám offlayn saqlaw – belgili bir ónimlilik dárejesine erisiw ushın kerekli shıǵınlardı minimallastırıw ushın tańlanadı. Mikroprocessor hám yad ekewi de integral sxemalar retinde ámelge asırılsa da, olardıń hár birinde qollanılatuǵın basım texnologiya ózgeshelenedi; mikroprocessor texnologiyası tezlikti optimallastıradı, al yad texnologiyası tıǵızlıqtı optimallastıradı. Usı sebepke baylanıslı, yad penen processordıń bir chipke integraciyalanıwı (tiykarınan) statikalıq operativ yad (SRAM) menen sheklengen, ol logikalıq ónimlilik ushın optimallastırılǵan sxema texnologiyası menen ámelge asırılıwı múmkin, biraq tıǵızıraq hám arzanıraq dinamikalıq operativ yad (DRAM) menen emes. Mikroprocessordıń chiptan tıs yadqa kiriwi waqıt hám quwat qárejetlerin talap etedi, degen menen, processor ónimliligin aytarlıqtay shekleydi. Usı sebepke baylanıslı, yad sistemaları iyerarxiyasın paydalanatuǵın kompyuter arxitekturası rawajlanǵan, onda statikalıq yad mikroprocessor menen DRAMda chiptan tıs saqlanatuǵın maǵlıwmatlardı waqıtsha, ańsat qoljetimli saqlaw (yamasa kesh) ushın integraciyalanǵan. Chip ishindegi kesh yad artıqsha bolǵanlıqtan, onıń bar bolıwı qárejet hám quwat jumsalıwın arttıradı. IRAM izertlew joybarınıń maqseti (ayırım esaplaw qosımshalarında) qárejet penen ónimlilik arasında jaqsıraq kompromisske DRAMnıń processor menen chip ishinde integraciyalanıwı arxitekturası menen erisiw múmkin be ekenin anıqlaw edi, usılayınsha artıqsha statikalıq yad keshine mútájlikti joq etiw – hátte qollanılǵan texnologiya DRAM ámelge asırıwı ushın optimal bolmasa da.

## Úlesi
Berkli IRAMnıń Berkli RISC alǵan moyınlawına erise almaǵanın aytıw ádil bolsa da, IRAM joybarı soǵan qaramastan tásirli boldı. IRAMnıń dáslepki usınısları CPU menen DRAM arasındaǵı kelisimlerge itibar qaratqan bolsa da, IRAM izertlewi vektorlıq kórsetpeler toplamına toplanıwǵa ótti. Onıń baspaları vektorlıq qayta islewdi hám vektorlıq kórsetpeler toplamın mikroprocessorlarǵa kirgiziwdiń dáslepki jaqlawshıları boldı hám bir neshe kommerciyalıq mikroprocessorlar, mısalı Intel Advanced Vector Extensions (AVX), keyinirek vektorlıq qayta islew kórsetpeler toplamı keńeytpelerin qabılladı.

## Derekler

## Ádebiyatlar

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Shaqa gezegi

Kompyuter arxitekturasında, shaqalanıwdı boljaw barısında **shaqa gezegi** payda boladı. Shaqa boljawshı shaqalanıwdıń orınlanıwın yamasa orınlanbawın boljaǵanda, shaqa gezegi keyin paydalanılatuǵın boljawlardı saqlaydı.

Shaqa gezegi tek 2 mánisti óz ishine aladı: **Orınlanǵan** yamasa **Orınlanbaǵan**.

Shaqa gezegi basqa algoritmlerge parallellik hám optimizaciyanı arttırıwǵa járdem beredi. Ol programmalıq támiynat túrinde ámelge asırılmaǵan yamasa tek apparatlıq támiynat emes, ol apparatlıq hám programmalıq támiynattıń birgeliktegi dizaynı kategoriyasına kiredi.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Kópir modeli

Kompyuter iliminde **kópir modeli** — bul kompyuterdiń abstrakt modeli bolıp, ol mashinanıń fizikalıq ámelge asırılıwı menen sol mashina baǵdarlamashısına qoljetimli bolǵan abstrakciya arasında konceptual kópir támiyinleydi; basqasha aytqanda, ol apparatlıq támiynat hám programmalıq támiynat injenerleri arasında ulıwma túsinik dárejesin támiyinlewge arnalǵan.

Tabıslı kópir modeli – bul shın mánisinde nátiyjeli ámelge asırılıwı hám baǵdarlamashılar tárepinen nátiyjeli maqset etiliwi múmkin bolǵan model; ásirese, kompilyator ushın ádettegi joqarı dárejeli tilden jaqsı kod islep shıǵarıwı múmkin bolıwı kerek. Bul termin Lesli Valianttıń 1990-jılǵı «Parallel esaplawlar ushın kópir modeli» atlı maqalası menen engizilgen, onda fon Neyman modeliniń kúshi ulıwma esaplawlardıń tabısınıń tiykarǵı sebebi ekenligi dálillengen. Maqalada parallel esaplawlar ushın uqsas model retinde ulıwma sinxron parallel model rawajlandırılıwı dawam etedi.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Apple Inc. kompaniyasınıń qorshaǵan ortalıqqa tásiri

Apple Inc. óziniń qorshaǵan ortalıqtı qorǵaw tájiriybesi ushın maqtaw menen birge sınǵa da ushıradı – birinshisi ónimlerinde qáwipli ximiyalıq zatlardı qollanıwdı azaytqanı hám taza energiya dereklerine ótkeni ushın, al ekinshisi óndiriste shiyki zatlardı ısırap etkeni, ońlaw huqıqı tuwralı nızamlarǵa qatań qarsı shıqqanı hám ónimleriniń payda etken elektron shıǵındılar kólemi ushın.

Apple Qorǵaw Fondı menen sheriklikte, Meyn hám Arqa Karolina shtatlarındaǵı 36 000 gektar toǵaylardı saqlap qaldı. 2015-jılı Qıtayda 1 000 000 gektarǵa (4,000 km2) shekem toǵaylardı saqlap qalıw ushın Dúnyajúzilik jabayı tábiyat fondı menen sheriklik jobalastırıldı. Bul jerde kompaniya Qıtaydıń Sichuan provinciyasında ornatqan 40 MVtlıq quyash elektr stanciyası kórsetilgen, ol átirapındaǵı buǵa populyaciyasın qollap-quwatlaytuǵın jaylawlar menen birge bolıwǵa arnalǵan. Qıtaydaǵı quyash energiyası joybarları Apple dúkanları hám keńseleri ushın zárúr bolǵan barlıq energiyadan da artıq energiyanı óndirip, eldegi kompaniyanıń energiya uglerod izin joq etti. Singapurda Apple Singapur quyash energiyası sistemasın islep shıǵarıwshısı Sunseap penen birge islesip, mámleket-qalanıń 800 imaratınıń tóbesin quyash panelleri menen qapladı, bul Appledıń Singapurdaǵı operaciyaların 100% qayta tiklenetuǵın energiya menen támiyinlewge múmkinshilik berdi.2016-jılı Apple Liam-dı tanıstırdı, bul Kaliforniyadaǵı Apple injenerleri tárepinen arnawlı túrde eski yamasa buzılǵan iPhonelardı qayta islew ushın dizayn etilgen jetilistirilgen robotlı bólip alıwshı hám sortlawshı. Ol almastırılǵan ónimlerdiń bóleklerin qayta paydalanadı hám qayta isleydi.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
IPod Touch (1-áwlad)

**Birinshi áwlad iPod Touch** (awızeki **iPod Touch 1G**, **iPod Touch 1** yamasa **dáslepki iPod Touch** dep ataladı) — bul Apple Inc. tárepinen sensorlı ekranǵa tiykarlanǵan paydalanıwshı interfeysi menen islengen hám satıwǵa shıǵarılǵan kóp sensorlı mobil qurılma. iPod Touch seriyasınıń birinshi qurılması, ol 2007-jılı 5-sentyabrde Appledıń media ilajında tanıstırıldı hám shıǵarıldı. Ol 2010-jılı 2-fevralda shıǵarılǵan iPhone OS 3.1.3 versiyasına shekem úylesimli.

iPhone-nan ayırmashılıǵı, iPod Touchta dinamik yamasa kamera joq. Dinamik ekinshi áwladta, al aldıńǵı hám artqı kameralar tórtinshi áwladta qosıldı.

## Tariyxı
Birinshi áwlad iPod Touch birinshi áwlad iPhone-nan keyin qosımsha qurılma retinde shıǵarıldı. Onıń uqsas funkciyaları bar edi, biraq WiFi 802.11 b/g ushın kesilgen kishi múyeshi tolıq metall arqa tárepi menen juqaraq dizaynǵa iye edi, bul oǵan veb-saytlardı kóriw ushın Safari-di paydalanıwǵa múmkinshilik berdi. Ol birinshi áwlad iPhone hám aldıńǵı iPodlar sıyaqlı sol bir 30-pinli konnektordı paydalandı, bul kópshilik iPod aksessuarlarınıń iPod Touch penen islesiwine múmkinshilik berdi.

## Ózgeshelikleri

### Programmalıq támiynat
Ol iPhone OS 1-den iPhone OS 3-ke shekem tolıq qollap-quwatlaydı, degen menen ol birinshi áwlad iPhonenan hár túrli waqıtlarda hár túrli funkciyalar aldı. Sonday-aq onıń iPod qosımshası joq hám onıń ornına muzıka hám podkastlardı oynatıw ushın Muzıka qosımshası, al videolardı kóriw ushın bólek Videolar qosımshası bar edi. Ol sonday-aq iTunes Store qosımshasın iPhone islep shıǵarılmastan burın aldı - birinshi áwlad iPod touch 2007-jıldıń 14-sentyabrinde iPhone OS 1.1.1 shıǵarılıwı menen iTunes Store qosımshasın aldı. Onda sonday-aq aldınnan ornatılǵan Kalendar, Saat, Kalkulyator hám Súwretler qosımshaları da bar edi.

iPhone OS 2.0 jańalanıwı App Store-nı tanıstırdı, biraq iPhonenan ayırmashılıǵı, ol biypul emes edi. Biypul iOS jańalanıwları bul modelde qollap-quwatlanbaytuǵın iOS 4-ke shekem iPod Touch-ta qoljetimli emes edi.

Android 2.3 Gingerbread-tıń iDroid dep atalatuǵın rásmiy emes portı birinshi áwlad iPod Touch-tı qollap-quwatlaydı.

## Emulyaciya
2022-jıldıń dekabr ayında, devos50 laqabı menen belgili bolǵan Internet paydalanıwshısı Marteyn de Vos bul qurılmanı keri injenerlik jolı menen izertlep, onıń tabıslı QEMU emulyaciyasın dóretti, bunda iPhone OS 1.0 operaciyalıq sisteması jumıs isleydi.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Cha Eun Woo

**Li Dong Min** (; 1997-jıl 30-mart) **Cha Yun Vu** atı menen belgili () — qubla koreyalı qosıqshı, aktyor hám model. «Astro» balalar toparınıń aǵzası.

## Ómirbayanı
Cha Eun Woo 1997-jıl 30-martta Qubla Koreyanıń Kyonnggi provinciyası Gunpo qalasında tuwılǵan. Filippinde baslawısh mektepte, Suri orta mektebinde oqıǵan. Xanlim kórkem-óner mektebi pitkeriwshisi (2016). Sungkyunkvan universitetinde saxna kórkem-óneri baǵdarı studenti.

## Iskerligi
### 2013–2015: Iskerliginiń baslanıwı
Cha Eun Woo 2014-jılı «Meniń jarqın ómirim» filminde ekinshi dárejeli rol menen aktyorlıq debyut qılǵan. 2015-jıl avgust ayında Astro toparı aǵzaları menen birgelikte «Dawam etiw» web-dramasında rol oynadı..

### 2016-2021: ASTROnıń debyut, jeke dóretiwshilik xızmeti hám artıp baratırǵan ataǵı

Astro 2016-jıl 23-fevralda *Spring Up* kishi albom menen debyut qıldı. Sol jıldıń avgust ayında Yun Vu Chuseoktıń *bizdi shayqatatuǵın juwapları* nda qatnastı. Sentyabr ayında jáne Chuseok dástúri *Boomshakalakada* qatnastı. Eun Woo kórsetiwdi alıp bardı. *Show! Music Core*ni 2016-jıldan 2018-jılǵa shekem Kim Sae Ron va Li Su Min menen alıp barǵan. 2016-jılda ol «*Meniń arnawlı romantikalıq retseptim»* dramasında rol oynadı.

2017-jılı ol «Greatest Hit» dramasın hám «Revenge Note» web-dramasın súwretke alıwda qatnastı. 2018-jılı ol «Top Management» web-dramasında rol oynadı. Sol jılı ol JTBC romantikalıq komediya dramasında óziniń birinshi bas rolin oynadı. Serialdıń efirge uzatılıwınan soń Cha Eun Woonıń tanılıwı tez artıp bardı hám ol GQ Koreyanıń «Jıl adamı» dizimine kirgizildi.

2019-jılı Cha Eun Woo Shin Se Kyung menen birge «Rookie Historian Ku Hae Ryung» tariyxıy dramasında rol oynadı. Usı jılı MBC Drama Awardsda Cha Eun Woo Shin Se Kyung menen birgelikte aktyor sıpatındaǵı eń jaqsı jetiskenlik sıylıǵı hám eń jaqsı juplıq sıylıǵın aldı.

2019-jıl iyul ayında Cha Eun Woo oktyabr ayında Aziya boylap óziniń «Tek 10 minut» atlı dáslepki ıqlasbentler ushırasıwın ótkeriwi málim boldı. 2019-jıl dekabr ayında Cha Eun Woo, Li Sang Yon, Yoo Sung Xo hám Seo Jang Hoon menen birge jańa «Kelisken jolbarıslar» showınıń aktyorlıq aǵzası sıpatında járiyalandı. K-pop Radar jıl juwmaqları kestesinde Cha Yun Vu «2019-jıldıń tartımlı Instagrammeri» dep tabıldı.

2020-jıldıń aprel ayında Cha «Master in House»ǵa ápiwayı aktyor sıpatında qosıldı. Sol jılı SBS Entertainment Awards máresiminde Cha Eun Woo shou ushın Rookie sıylıǵın aldı. Dekabr ayında ol Moon Ga Young hám Hwang In Yup penen birgelikte «Haqıyqıy gózzallıq» dramasında rol oynadı.

2021-jılı Eun Woo «Desibel» filminde bas roldi oynaydı. Keyinirek ol Shin Sung Rok penen birge olardıń showdaǵı sońǵı shıǵıwı 177-bólimde boldı.

## Derekler
Kim Sang Beom

**Kim Sang Beom** (; **Kim Bum** atı menen de tanılǵan; 1989-jıl 7-iyul, Seul, Koreya Respublikası) — Qubla koreyalı aktyor, qosıqshı hám model. Ol «Boys Over Flowers» teleserialı menen tanılıp, ol jerde dramanıń tórt tiykarǵı qaharmanınan biri Seo Yi Jung rolini oynaǵan. «Toǵız quyrıqlı túlkiniń gúrrińi» draması qaharmanı sıpatında da tanılǵan. 

## Ómirbayanı
Kim Beom 1989-jıl 7-iyulda Qubla Koreyada tuwılǵan. Onıń shańaraǵı anası, ákesi hám bir qarındasınan ibarat. Balalıǵında mektepte oqıǵanında Kim Beom sportta qatarlarınan ústin edi. Házirde ol Chunan universitetinde kino hám teatr bóliminde oqıwın dawam ettirip atır.

2006-jılda Kim «Survival Star Auditionda» qatnastı hám 17 jasta bolǵanı ushın júz qatnasıwshı arasında 6-orındı iyeledi hám tańlaw qaǵıydalarına kóre, qatnasıwshınıń jası anıq bolıwı kerek edi. Keminde 20 jasta. «Survival Star Audition» Kim ushın júdá kóp imkaniyatlardı ashıp berdi. Ol teleseriallarda bir neshe rollerdi oynadı hám tanılıwǵa eristi. 2008-jılı Kim Beom Koreya drama festivalınıń Internette tanıqlılıq sıylıǵın alıwǵa eristi.

Ol 2009-jılı «Boys Over Flowers» teleserialında belgili bolıp, onda gúrrińniń tórt tiykarǵı qaharmanlarınan biri — Seo Yi Jongtı oynaǵan.2011-jılı ol (Padam Padam: The Sound of His and Her Heartbeats) serialında rol oynadı, ol jerde qorıqshı perishte Li Guk Su rolin atqardı.

## Jeke ómiri
2013-jıl 1-noyabr kúni Kingkong Entertainment Kim Beomnıń «Ot qudayı» Mun Geunyoung penen ushırasıp atırǵanın járiyaladı. Biraq 7 aydan keyin 2014-jıl 15-mayda olar ajırastı.

2018-jıl 29-mart kúni Kim aktrisa Oh Yeon Seo  menen ushırasıp atırǵanlıǵı tastıyıqlandı. Biraq bir neshe aylıq tanısıwdan keyin olar ajırasıp ketti.

## Derekler
Haqıyqattı burmalaw maydanı

**Haqıyqattı burmalaw maydanı (RDF)** — termini birinshi ret 1981-jılı Apple Computer-de Bad Tribl tárepinen kompaniya tiykarshılarınıń biri Stiv Djobstıń xarizmasın hám onıń Macintosh joybarında isleytuǵın baǵdarlamashılarǵa tásirin súwretlew ushın qollanılǵan. Tribl bul terminniń «Juldızlı Jol» film seriyasınan alınǵanın ayttı, onda ol USS Enterprise kosmos kemesiniń ekipajı ushıratqan bóten planetalılardıń psixikalıq kúshi menen ózleriniń jańa dúnyasın qalay jaratqanın súwretlew ushın qollanıladı.
## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Apple jetkerip beriw dizbegi

2021-jılǵa kelip, Apple Inc. 43 mámleketten komponentlerdi paydalanadı. Jıynawdıń kópshilik bólegi Tayvannıń original dizayn óndiriwshi firmaları Foxconn, Pegatron, Wistron hám Compal Electronics tárepinen ámelge asırıladı, olardıń zavodları tiykarınan Qıtayda, sonday-aq Braziliya, hám Hindstanda da jaylasqan.

Appledıń óz óndirisin sırtqa shıǵarıw qararı jaman jumıs sharayatları, uzaq jumıs saatları hám basqa miynet huqıqları buzılıwı haqqındaǵı ayıplawlar sebepli aytarlıqtay sınǵa ushıradı. Juwap retinde, Apple óziniń jetkerip beriwshiler juwapkershiligi baǵdarlamasın iske qostı, ol jetkerip beriwshi sheriklerin Applediń baqlawın jaqsılawǵa hám óziniń etika siyasatların ámelge asırıwǵa qaratılǵan. Ol sonday-aq basqa mámleketlerden ónimlerdi alıp, óz jetkerip beriw dizbegine úlkenirek diversifikaciya kirgiziwge háreket etti.

Bir neshe ónimlerdiń shıǵıp ketiwi Appledıń korporativ keńselerinen emes, al jetkerip beriw dizbeginen kelip shıqtı, bul Applediń óziniń qupıyalıq sharaların kúsheytiwine alıp keldi.

## Sholıw
2021-jılǵı maǵlıwmatlarǵa sáykes, Apple 43 mámleketten komponentlerdi paydalanadı. Jıynawdıń kópshilik bólegi Tayvannıń original dizayn óndiriwshi firmaları Foxconn, Pegatron, Wistron hám Compal Electronics tárepinen ámelge asırıladı, olardıń zavodları tiykarınan Qıtayda, biraq Braziliya hám Hindstanda da jaylasqan.

2017-jıldıń mart ayında The Wall Street Journal Appledıń Hindstanda iPhone modellerin óndiriwin «keleshektegi eki ayda» baslaytuǵının xabarladı, hám may ayında jurnaldıń jazıwınsha, Apple óndiriwshisi elde iPhone SE óndirisin baslaǵan. 2019-jıldıń aprel ayında Apple óziniń Bengaluru kárxanasında iPhone 7 óndirisin basladı.

Tayvan Semiconductor Manufacturing Co., (TSMC) – bul yarım ótkizgish óndiriw kompaniyası. Olar Appledıń smartfon SoClarınıń kópshilik bólegin isleydi, bunda Samsung Semiconductor azıraq rol oynaydı. Tek ǵana Apple 2021-jılı TSMCnıń ulıwma tabısınıń 25%inen aslamın quradı. Appledıń Bionic smartfon SoClar liniyası házirgi waqıtta A11 bionictan baslap tek ǵana TSMC tárepinen islep shıǵarılmaqta, burın óndiris Samsung penen bólisilgen edi. Tutınıwshı kompyuterleri hám planshetleri ushın Applediń M seriyalı SoC-ları TSMC tárepinen islep shıǵarıladı.

Qıtaydaǵı 2022-jılǵı COVID-19 narazılıqları waqtında Qıtaydıń mámleketlik kompaniyası Wingtech Chjendjou aeroportı ekonomikalıq aymaǵındaǵı Foxconn zavodındaǵı narazılıqlardan keyin Appledıń jetkerip beriw dizbeginde qosımsha orın alǵanı haqqında The Wall Street Journal tárepinen xabarlandı.

Qıtaydıń A-akciyalar bazarında Lens Technology (iPhone ushın aynalar óndiredi), Ofilm (kamera modullerin óndiredi), Goertek (akustikalıq bloklardı isleydi) hám Desai Battery (batareyalar óndiredi) sıyaqlı Apple jetkerip beriw dizbegi boyınsha kompaniyalarǵa investiciya salıw belgili bir strategiya bolıp tabıladı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Viborg elektr stanciyası

**Viborg elektr stanciyası** (datsha: Viborg Kraftvarmeværk) — bul Daniyanıń Viborg qalasında Energi Viborg tárepinen basqarılatuǵın tábiyiy gaz benen isleytuǵın elektr stanciyası.

Ol General Electric Frame 6 gaz turbinasınan hám W.H.Allen par turbinasınan 57 MVt elektr quwatın hám 57 MJ/s oraylastırılǵan ıssılıq támiyinley aladı. Ol jılına shama menen 5,000 saat paydalanıladı. Íssı suw basseyni 19,000 m3 suwdı sıydıradı, bul suwıq hawa rayında 15 saatlıq tutınıwǵa sáykes keledi.

Stanciya Fulum hám Tjele jaqınındaǵı keleshektegi Apple maǵlıwmatlar orayınan rayonlıq ıssılıqtı tarqatıw ushın oray retinde paydalanıladı. Másláhátshiler Viborgtıń oraylastırılǵan jıllılıǵı ushın eń jaqsı ekonomika – bul Appledıń suwıq suwı maǵlıwmatlar orayında 7 MVt quwatlı jıllılıq nasoslar ushın jıllılıq támiyinlewge paydalanılatuǵın sistema dep esaplaydı, bul 55 MJ/s jıllılıqtı (hám Apple ushın suwıtıwdı) jetkerip beredi, ulıwma ónimlilik koefficiyenti 8 boladı. Jiberiw suwınıń temperaturası 30-dan 50 °C-qa shekem kóteriledi hám keyin 10 km uzaqlıqtaǵı Viborgqa truba arqalı jiberiledi, ol jerde qosımsha jıllılıq nasoslar jergilikli jıllılıqtı 60 °C-qa shekem kóteredi (hám saqlaydı). Baslanǵısh bahası 316 million DKK dep esaplanǵan, al paydalanıw qárejetleri 265 DKK/MVt saattı quraydı, bul 2017-jılǵı 413 DKK/MVt saat bahasına hám 500 DKK/MVt saattan aslam bolǵan tábiyiy gazǵa salıstırǵanda arzan. Kerisinshe, Appledıń suwıq suwı ıssılıq nasoslar tárepinen temperaturası tómenletiledi. Viborgtıń kútiletuǵın jıllılıq talabı jazda 10 MJ/s penen qısta 90 MJ/s (eń joqarı) arasında, ıssılıq tutınıw 307 GVt saat boladı. Appleden keletuǵın 55 MJ/s jıllılıq penen 90 MJ/s eń joqarı talap arasındaǵı jıllılıq ayırmashılıǵı gaz qazanları menen qaplanadı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Apple Public Source licenziyası

Apple Public Source License (APSL) – bul Apple kompaniyasınıń Darwin operaciyalıq sisteması 2000-jılı shıǵarılǵanda qollanılǵan ashıq kodlı hám biypul programmalıq támiynat licenziyası. Biypul hám ashıq kodlı programmalıq támiynat licenziyası Darwinniń kóp bólegi kelip shıqqan birlespeniń qatnasıwın jáne de arttırıw ushın ıqtıyarlı túrde qabıllandı.

Apple Public Source License-tıń birinshi versiyası Open Source Initiative (OSI) tárepinen maqullandı. 2003-jıldıń 29-iyulında shıǵarılǵan 2.0 versiyası da Free Software Foundation (FSF) tárepinen biypul programmalıq támiynat licenziyası retinde maqullanǵan, ol baǵdarlamashılardıń usı licenziya menen qamtılǵan joybarlarda jumıs islewin maqul dep esaplaydı. Degen menen, FSF baǵdarlamashılarǵa jańa joybarlardı usı licenziya astında shıǵarmawdı usınıs etedi, sebebi bóleklengen avtorlıq huqıqı GNU General Public License penen úylesimli emes hám tolıǵı menen menshikli programmalıq támiynat retinde shıǵarılǵan fayllar menen baylanısıwǵa ruqsat beredi.

Licenziya eger dáslepki derektiń hár qanday tuwındıları sırtqa shıǵarılsa, olardıń deregi qoljetimli etiliwin talap etedi; Free Software Foundation bul talaptı óziniń GNU Affero General Public License-indaǵı uqsas bir talap penen salıstıradı.

Appledıń kóplegen programmalıq támiynat relizleri házir Bonjour Zeroconf stegi sıyaqlı kóbirek liberal Apache Licenziyası boyınsha qayta licenziyalandı. Degen menen, kóplegen OS komponentleriniń derek kodı APSL astında qalmaqta.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Kim Min-kyu

**Kim Min-kyu** (; 1994-jıl 25-dekabr) — sonday-aq, **Kim Min-gue** sıpatında da belgili, Qubla koreyalı aktyor. Ol «*Jınayat saxnası 3-máwsimi*» dramasında shıǵıwı menen tanılǵan hám de «*Malika: Muhabbat hám urıs*» (2019-2020), «Kúni-túni isleytuǵın dúkán» (2020), «Qar bólegi» (2021-22) hám «*Biznes usınısı*» (2022) teleseriallarındaǵı rolleri menen de belgili.

## Iskerligi
Kim aktyorlıq jumısın 2013-jılı «Mnet draması» Monstar, «Signal» (2016), «Because It's My First Life» (2017), «Rich Son» (2018) hám «Perfume» (2019) teleseriallarında áhmiyetli rollerdi atqarǵan. «Jınayat ornı» dramasınıń 3-máwsiminde detektiv járdemshisi sıpatında payda boldı.

Kim óziniń karyerasındaǵı birinshi bas rolı ushın «Malika: Muhabbat hám urıs» (2019-2020) tariyxıy draması arqalı tanıldı, onda ol Choson koroli Li Kyung rolin oynadı. Kang Eun-gi (Jin Se-Yon) Choson malikası boladı. Toy kúni paradı waqıtında Eun Gi hám Li Kyung basqınshılar tárepinen qolǵa alınıp, atıp óltiredi. Eki patshalıq shańaraǵı da óltirilgen dep esaplanadı, biraq oq patshanıń basınan alıp taslanǵan hám ol ruwxanıylar qorǵawshısı astında jerlengennen keyingi túnde ólgen patsha tiriledi.

2020-jılda Kim SBS telekanalınıń «Kúni-túni isleytuǵın dúkan» dramasında Kang Ji Vuk rolin oynadı. 2021-jılı Kim aprel ayında Naver telekanalında premerası bolıp ótken «Men anti ıqlasbentke úylendim» filminde payda boldı. Sol jıldıń ózinde ol JTBC seriyalındaǵı «Qar bólekshesi»nde Arqa Koreyanıń agenti Jo Kyok-chan rolin oynadı . 2022-jılı Kim SBS telekanalınıń romantikalıq komediya draması «Biznes usınısında» bas xatker Cha Sung-Xun rolin oynadı. Kim 2022-jıldıń 10-iyuninen 26-iyunına shekem bolıp ótken graffitishi ustazı M.Chat penen «Meniń kórkem ónerim, siziń kórkem ónerińiz» kórgizbesin ótkeredi.

## Derekler
Ferdinand VII

**Ferdinand VII** –  Karl IV Burbonnıń balası, 1808-jıl mart-mayda hám 1813-jıldan baslap Ispaniya patshası.

Madridte El Eskurialda tuwilǵan Ferdinand jaslıǵında Ispaniya taxtınıń miyrasxori bolǵan. 1808-jılǵı Aranxues qozǵalańınan keyin ol taxtqa otırdı. Sol jılı Napoleon onı awdarıp tasladı; ol óz monarxiyasın kontrrevolyuciya hám reakciyalıq siyasat penen baylanıstırdı, bul Ispaniyada oń táreptegi óz kúshleri hám shep táreptegi liberallar ortasında tereń ajıralıstı payda etti. 1813-jıl dekabrde hákimiyatqa qaytıp kelip, ol absolyut monarxiyanı qayta ornatadı hám 1812-jılǵı liberal konstituciyanı biykarlaydı. 1820-jılı Rafael del Riego basshılıǵındaǵı kóterilis onı konstituciyanı tiklewge májbúr etti hám liberal úsh jıllıq húkimdarlıqtı basladı. 1823-jılı Verona kongressi Franciyanıń tabıslı intervenciyasına ruqsat berip, onı ekinshi márte absolyut hákimiyatqa qaytardı. Ol 1814-jıldan 1833-jılǵa shekem liberal baspa sózdi qısıp, onıń kóplegen redaktorları hám jazıwshıların qamaqqa aldı.

Onıń basshılıǵında Ispaniya Amerikadaǵı derlik barlıq múlklerinen ayırıldı hám ol qaytıs bolǵannan keyin mámleket keń kólemli puqaralıq urısına kiristi. Onıń siyasiy miyrası qaytıs bolǵannan keyin de talas-tartıslı bolıp kelmekte, ayırım tariyxshılar onı uqıpsız, despot, uzaqtı kóre almaytuǵın adam dep biledi.

## Derekler
Sitora Farmonova

**Sitora Farmonova** (1984-jıl 20-avgust) — ózbek kino aktrisası, qosıqshısı hám qızıqshısı. Ol bir neshe ózbek kinokomediyasında, sonıń ishinde, «Qáwipli burılıs» (2004), «Meniń aǵam boydaq!» (2011) hám «Endi atam boydaq?» (2013) filmlerinde oynaǵan rolleri menen ózbek kino áleminde ataqqa eristi. Farmonova jáne rejissyor Veit Helmerdiń «Baykonur» (2011) filminde oynaǵan roli menen belgili. Farmonova nemis rejissyorı alǵan filmde rol atqarǵan birinshi ózbek aktrisası bolıp tabıladı.

Farmonova qosıq da aytadı. Ol «Báhár-gúz» qosıǵı menen Ózbekstanda tanıldı. Qosıqtı ıqlasbentler hám sınshılar joqarı bahaladı.

2015-jıldan berli Farmonova «Aziya MIX» Bishkek komandası quramında KVN festivalında qatnasıp keledi. 2016-jıldıń iyulinde aktrisa KVN oyınlarınıń birinde «Milletin masqara qılǵanı ushın» sınǵa alındı. Bunnan keyin «Ózbeknavo» Farmonovanıń licenziyasın toqtatıp qoydı.

## Ómirbayanı
Sitora Farmonova 1984-jılı 20-avgustta Buxara qalasında tuwılǵan. 13 jasında shańaraǵı menen Tashkentke kóship keledi. Onıń inisi hám qarındası bar. Farmonova Kórkem óner institutın tamamlaǵan .
## Dóretiwshiligi
Sitora Farmonova ózbek, qazaq hám de qırǵız rejissyorlarınıń bir qatar filmlerinde rol oynaǵan. Ol bir neshe ózbek kinokomediyasında, sonıń ishinde, «Qáwipli burılıs»(2004), «Meniń aǵam boydaq!» (2011) hám «Endi atam boydaq?» (2013) filmlerinde oynaǵan rolleri menen ózbek kino áleminde dańqqa eristi.

Farmonova Veit Helmerdiń 2011-jılı alınǵan «Baykonur» filminde oynaǵan roli menen xalıqaralıq dańqqa eristi.

Farmonova nemis rejissyorı alǵan kinosında rol oynaǵan birinshi ózbek aktrisa. Kinoda Farmonova Nazira rolin oynaǵan. Nazira radio baylanıslardı hám kosmonavtı súyiwshi, ózin Gagarin dep ataytuǵın bas qaharman Iskenderdi jaqsı kórip qaladı. Farmonova jáne 2013-jılı Qırǵızstanda súwretke alınǵan «Jataqxana» serialında da rol oynadı. Serial jaqsı kútip alındı hám aktrisa Qırǵızstanda da ataqqa eristi.

Farmonova qosıq ta aytadı. Ol ózbek qosıqshısı Mirjamal menen aytqan «Báhár-gúz» dueti menen Ózbekstanda tanıldı. Iqlasbentler hám sınshılar qosıqtı joqarı bahaladı. Qırǵız qosıqshısı Mirbek Atabekov penen aytqan «Eki Júrek» qosıǵı «Jataqxana» serialınıń saundtrackine kirgizildi.

2015-jıldan baslap Farmonova «Aziya MIX» Bishkek komandası quramında KVN festivalında qatnasıp kelmekte. Komanda túrli mámleket puqaraları — tájikstanlı, ózbekstanlı, qazaqstanlı hám de qırǵızstanlı oyınshılardan quralǵan.

## Diskografiyası
### Klipler

## Filmografiyası

## Derekler