open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Neft hám gaz kánleri geologiyası hám razvedkası institutı

Neft hám gaz kánleri geologiyası hám razvedkası institutı— Tashkenttegi iri ilimiy izleniwler orayı. 1959-jıl Ózbekstan Pánler akademiyasi Geologiya hám geofizika institutınıń neft geologiyası hám geoximiyası bólimi hámde Pútkil awqam Neft geologiyası hám razvedkası ilimiy izleniwler institutınıń filialı tiykarında dúzilgen. 1969-jıldan Ózbekstan Geologiya wázirligi (1991-jıldan Geologiya hám mineral resurslar mámleket shólkemi) quramında bolǵan. 1995-jıldan «Ózbekneftgaz» milliy xolding kompaniyasında.

Instituttaǵı bárshe ilimiy izleniwler jumısları, tiykarınan, 23 laboratoriya hám sektordı birlestirgen 6 dana bólim: regional geologiya hám tektonika, neft hám gaz kánleri geologiyası, geofizika, neft hám gaz geoximiyası, neft hám gazlı shógindi jınslar formatsiyası, neft hám gaz kánlerin parmalaw bólimlerinde alıp barıladı. Bulardan tısqarı, institut qasında metodik tájiriybe partiyası hám bar bolıp, shuqır hám tereń neft kánlerin burǵılaw texnikası hám texnologiyası ústinde jumıs alıp baradı. Neft-gaz uglevodorodlarınıń payda bolıwı hám tarqalıw nızamları da úyreniledi. 1970—71-jıllarda SSSRda birinshi bolıp tabiyiy sháráyatlarda neft hám gaz uglevodorodlarınıń payda bolıwı nızamları tájiriybe modeli islep shıǵıldı. Institut ilimpazları tárepinen neft hám gaz kánleri perspektivasına arnalǵan fundamental dóretpeler, usınısnamalar jaratıldı. Shet ellik investorlarǵa Ózbekstandaǵı neft-gaz rezervlerin ilimiy tiykarlap beriw jumısları ámelge asırılıp atır.

Instituttı shólkemlestiriwde jáne onıń ilimiy baǵdarların belgilewde ilimpazlardan O. M. Akramxójayev, A. G. Babayev, O. A. Rijkov, Sh. D. Mámleketov, I. S. Starobinets, A. K. Karimov, Ol. J. Mamajonov, A. K. Rahimov hám basqa salmaqlı úles qosqanlar. Institutta 120 ǵa jaqın ilimiy xızmetker iskerlik kórsetedi (2003). Usılardan 1 akademik, 9 pán doktorı, 4 professor, 22 ilim kandidatı, olar arasında Ózbekstanda xızmet kórsetken neftshi (A. R. Xójayev), Ózbekstanda xızmet kórsetken geolog, Mámleket sıylıǵı laureatı (A. T. Ibrohimov), eń húrmetli oylap shıǵarıwshı (A. v. Kirshin, Z. S. Ibrohimov), birinshi kán jańa ashılıwshısı (A. Sh. Ibrohimov) ataqlarına iye bolǵanlar bar. Institut xızmetkerlerinen Ó. J. Mamajonov, M. K. Turobovlar burǵılawda qollanılatuǵın jańa (KO-4) eritpeni jańalıq ashıwdaǵı xızmetleri ushın Beruniy atındaǵı Respublika Mámleket sıylıǵı laureati boldı (1970).

## Derekler
«Altın Juldız» medalı

**«Altın Juldız» medalı**—Ózbekstan Respublikası mámleket sıylıǵı. Joqarı nıshan. «Ózbekstan Qaharmanı» joqarı sıylıǵı belgisi. Nızamǵa kóre, ataq mámleket hám xalıq aldındaǵı qaharmanlıq, mártlik kórsetiwi menen baylanıslı xızmetleri ushın Ózbekstan Respublikası prezidenti tárepinen beriledi .

«Ózbekstan Qaharmanı» ataǵı menen sıylıqlanǵan shaxslarǵa joqarı sıylıq belgisi — «Altın Juldız» medalı hám ataq berilgenligi tuwrısındaǵı tiyisli hújjet—gúwalıq tapsırıladı.
«Ózbekstan Qaharmanı» ataǵı qaytıs bolǵannan keyin berilgen jaǵdayda «Altın Juldız» medalı hám ataǵı berilgenligi haqqındaǵı gúwalıq sıylıqlanǵan shaxstıń shańaraq aǵzasına tapsırıladı.
«Altın Juldız» medalın saltanatlı túrde joqarı xoshamet penen Ózbekstan Respublikası prezidenti tapsıradı. Medaldı Prezident atınan Ózbekstan Respublikası Joqarı Keńesiniń Nızamshılıq palatası Spikeri, Ózbekstan Respublikası Joqarı Keńesiniń Senatı Baslıǵı yamasa Ózbekstan Respublikası Bas ministri tapsırıwı da múmkin.
Joqarı sıylıq belgisi—«Altın Juldız» medalı kókrektiń shep tárepine kókrek nıshanlarınan, ordenlerden hám medallardan joqarıǵa taǵıladi. «Altın Juldız» medalı basqa ayrıqsha órnek kórsetkenligi ushın alınǵan nıshanlardı taǵıp júriw waqtında orden hám medallardan joqarıda, aldınǵı «Altın Juldız» medalınan hám de «Oraq hám Shókkish» altın medalınan ońıraqqa taǵıladı. Plankalardaǵı lentalardı taǵıp júriw qaǵıydaları joqarı sıylıq belgisi—«Altın Juldız» medalına salıstırǵanda qollanılmaydı.
Mámleket sıylıqları menen sıylıqlanǵan shaxslar ulıwma milliy bayramlar hám saltanatlı ilajlar waqtında joqarı sıylıq belgisi—«Altın Juldız» medalın kókreginiń shep tárepine taǵıp júredi. Sıylıqlanǵan shaxslar medaldı basqa jaǵdaylarda da taǵıp júriwi múmkin.

## Túsindirmesi
«Ózbekstan Qaharmanı» ataǵın belgilew hám altın nıshan-«Altın juldız» medalın engiziw tuwrısında Ózbekstan Respublikasınıń 1994-jıl 5-maydaǵı 1038-XII-sanlı Nızamında «Altın juldız» medalınıń tastıyıqlanǵan túsindirmesi tómendegishe jazılǵan:
 «Altın Juldız» medalı 585 probalı altın eritpesinen tayarlanadı hám segiz qırlı juldız formasında boladı. Juldızdıń keri jaylasqan ushlarınıń arası 32 millimetr. Medal orayındaǵı diametri 8 millimetrli sheńber ishinde Ózbekstan Respublikası Mámleket gerbiniń belgisine sáykes yarım ay hám bes qırlı juldız jaylasqan.
Medaldıń arqa tárepi orayında Ózbekstan Respublikası Mámleket gerbi jaylasqan.
Medal tárepleri oyıq tuwrı tórtmúyesh formasında islengen, ólshemi 16x25 millimetrli gúmis qadaǵish (kolodka) qa gúmisten islengen qıstırıp qoyıwshı da sheńber járdeminde jalǵanadı. Qadaǵıshtıń bólimleri hám sheńber 0,25 mikron qalıńlıqtaǵı altın menen oralǵan.
Qadaǵıshtıń ishki bólegi respublika Mámleket bayraǵınıń reńindegi jol-jol tawar (lenta) menen oralǵan. Tawar úlkenligi 11x20 millimetr.
Medal salmaǵı 12,5 gramm.
## Derekler
Tis

**Tis** — adam hám kópshilik jaǵ awzı omırtqalı haywanlar awız boslıǵı (bazı haywanlar qulqını)ndaǵı súyek dúzilisi; awqattı tislep úzip alıw, shaynap hám tutıp turıw ushın xizmet etedi. Adamda bunnan tısqarı, bazı dawıslardı aytıwda da qatnasadı. Embrional rawajlanıw dáwirinde Tis epiletial burmalar - tisplastinkalarınan payda boladı. 

Tisler izbe-iz jaylasıp, tis ornı yaki qatarın payda etedi.Úlken jastaǵı adamlarda har bir tisqatarında forması hám túbirleriniń sanı menen bir-birinen parıq qılatuǵın 16Tis: 4 kesiwshi, 2 qazıq tis, 4 kishi jaǵ hám 6 úlken jaǵ tis jaylasqan. Joqarı hám tómengi tis qatarları málim múnásebette birlesedi. Ádette, sút hám turaqlı tisler boladı. Sút tisler turaqlı tisler formasına uqsas, biraq kishi hám tamırı birqansha kelterek; Sút tisleri 12-13 jaslarda turaqlı tislerge almasadı. 

Tıs dúzilisi. Tis koronka, moyın hám túbirden ibarat ; koronka hám túbirdi Tis moynı shegaralap turadı. Tıs moynı tarayǵan bolıp, onıń átirapındaǵı silekey qabat jıyek penen qorshap alınǵan. Koronka hám túbir ishinde Tıs boslıǵı hám de túbir kanalları bar. Kanal túbir aqırında tesik arqalı Tıs boslıǵına ashıladı, bul tesik arqalı Tıs boslıǵına qan tamırları hám nerv talshıqları ótedi. Tistiń tiykarǵı bólegin dentin quraydı. Koronka bólegi emal, túbiri súyek toqıma (cement) menen oralǵan. Tıs túbiri hám súyek ketekshesi arasında onı ustap turıwshı baylamlar (shemirshekler) bar; olardı túbir qabıǵı yamasa periodont dep ataladı. Periodonttan Tıs boslıǵına Tisti azıqlandıratuǵın tamırlar hám nervler kiredi. Tıs ishindegi boslıqta Tıs eti yamasa pulpa menen tolǵan túbir kanalı bar. Pulpa gewek biriktiriwshi toqıma, tamırlar, nervler hám hár túrlı kletkalardan dúzilgen; pulpada Tıs tegi qattı toqımalardıń elementlar almasıwına járdem beretuǵın kletkalar — odontoblastlar bar; olardan kanalshalar arqalı dentin ishine kirip baratuǵın shaqalar (tarmaqshalar ) shıǵadı.

Tıs quramında birinshi dentin, keyin emal payda boladı. Aldın olar, tiykarınan, organikalıq elementlardan ibarat ayrıqsha toqımadan dúzilgen bolıp, keyinirek hámledarlıqtıń 5 ayı aqırına kelip, bul aralıq elementlerge mineral elementler, tiykarınan, kalciy duzları sińip baslaydı. Mineral duzlar kristall jaǵdayında ótip, emal hám dentinge qattılıq beredi. Sút hám de turaqlı Tislerdiń dentin hám emaldan dúzilgen koronkası Tis shıǵıwınan aldınıraq qáliplesip bolǵan boladı. Emal júdá qattı bolıp, quramında 96% ge shekem, dentinda bolsa 72% ke shekem anorganikaliq (mineral ) elementler bar.
Aleksandr Goryanin

**Aleksandr Borisovich Goryanin** (1941-jıl 25-aprel) sovet hám rus jazıwshısı, publicist, jurnalist, awdarmashı, hújjetli ssenariy avtorı, Rossiya Jazıwshılar awqamı aǵzası.

## Biografiyası
Aleksandr Goryanin 1963-jılda Tashkent Mámleketlik universitetiniń geografiya fakultetin pitkerip, 12 jıl Orta Aziya boylap ekspediciyalarda islegen. 1977-jıldan berli Moskvada jasaydı. Aleksandr Rossiya mámleketlik kitapxanası úlken ilimiy xizmetkeri, «Vek» gazetası; sholıwshısı, «Mejdunarodnoye sotrudnichestvo v sfere obrazovaniya» jurnalı bas redaktorı, ITAR-TASS baspa úyi bas redaktorı, Rossiya Xalıqlar doslıǵı universitetiniń Rossiyanı úyreniw boyınsha universitetler aralıq orayı docenti. Házirgi waqıtta ózbetinshe izertlewshi, siyasiy hám PR joybarları qatnasıwshısı, radio hám televideniede shıǵadı.

## Ilimiy jumısları
Aleksandr Barisovich «Razrusheniye xrama Xrista Spasitelya» (London, 1988), «Mifi o Rossii i dux natsii» (Moskva, 2002), «Tradicii svobodi i sobstvennosti v Possii» (Moskva, 2007), «Optimisticheskoye rossiyevedeniye» (Moskva, 2008), «Preobrajeniye Rossii» (Moskva, 2008), Tariyxıy hám jurnalistikalıq dilologiya «Rossiya: istoriya uspexa. Pered potopom» (Moskva, 2010) hám «Rossiya: istoriya uspexa. Posle potopa» (Moskva, 2011), «Nedootkritaya strana» (Moskva,2019) kitaplar avtorı. Bunnan tısqarı D.A.Yagodintsev penen teń avtorlıqta «Bog lyubit Rossiyu» kitabın jazǵan (Moskva, 2016). «Otechestvovedeniye» sabaqlıǵı avtorları jámiyeti aǵzası (Moskva, 2004) hám Milliy institutınıń  strategiyasına doklad jazǵan.
Goryaninniń «Rossiya: istoriya uspexa» dilogiyası Rossiya Federaciyası bilimlendiriw hám ilim ministrligi mektep oqıwshıları ushın usınıs etilgen Rossiya Federaciyasi xalıqlar tariyxı, mádeniyatı hám ádebiyatı boyınsha «» dizimine kirgizildi.

«Noviy mir», «Zvezda», «Profil», «Ekspert», «Tiykarǵı tema», «Otechestvennye zapiski», «Russkaya misl» (Parij), «Literary», «Nezavisimaya» gazetaları hám basqa baspalarda Aleksandrdıń social-siyasiy hám mádeniy temalardaǵı 200 den aslam maqalaları baspadan shıǵarılǵan.«Azatlıq» radiosında  (1997-2000) kóplegen baǵdarlamalardıń avtorı.

2001-jıl «Zvezda» jurnalınıń ólshem hám uyqassız qara sóz benen jazılǵan kórkem shıǵarma bóliminde laureatı boldı («Gruz» gúrrińi ushın ). 2006-jıl analitikalıq jurnalistika salasındaǵı birinshi dárejeli sıylıqqa iye boldı («Ekspert» hám «Profil» jurnalları, «Industrial Weekly» gazetası hám VTB 24 Bank tárepinen shólkemlestirilgen). Eki márte «Znaniye - sila» jurnalı sıylıǵı laureatı (2012 hám 2016-jıllarda). Milliy besceller, sonıń menen birge, Ivan Petrovich Belkin sıylıǵına iye bolǵan.

## Derekler
Aleksandr Grishenko

**Aleksandr Igorevich Grishenko** (1983-jıl 29-sentyabr, Tashkent) — rus filologı, jazıwshısı hám shayırı.

## Biografiyası
Aleksandr 2004-2005-jıllarda liceyde rus tili hám ádebiyatı páninen sabaq bergen. 2006-jıl sentyabrden assistent, 2011-jıl martınan 2020-jıl avgustqa shekem Moskva mámleketlik pedagogika universitetiniń rus tili kafedrası docenti, 2006-2008-jıllarda Moskva gumanitar pedagogika institutı rus tili hám metodikası kafedrası assistenti bolıp iskerlik alıp barǵan. 2010-2011-jıllarda Maksim Gorkiy atındaǵı ádebiyat institutınıń rus tili hám stilistikası kafedrası docenti, 2015-jıl aprelden — Rossiya Ilimler akademiyasınıń Slavyan filologiya institutı tipologiya hám salıstırıw filologiya bólimi úlken ilimiy jumısshısı, 2018-jıldan — Slavyan filologi bóliminde (2022-jıl dekabrden) tiykarǵı jumıs ornında jetekshi ilimiy xizmetkeri retinde iskerlik alıp barǵan. 2019-2020-jıllarda — Rossiya mámleketlik kitapxanasınıń jetekshi ilimiy jumısshısı (qımbatlı kollekciyalardı úyreniw sektorı), 2020-jılsentyabrden — úlken ilimiy xizmetker, 2022-jıl sentyabrden- Milliy izertlew universiteti Joqarı ekonomika mektep Klassik Shıǵıs hám áyyemgi dáwir institutı professorı bolǵan. 2021-jıl 10-dekabrde xalıqaralıq dissertaciya komitetinde «Orta ásir Arqa Evropada slavyan-evrey tilleri baylanısları: lingvistik-tekstologiyalıq tárepler» temasında doktorlıq dissertaciyasın qorǵaydı. 2021-jıl 17-dekabrde Milliy izertlew universiteti Ekonomika joqarı mektep Filologiya hám filologiya dissertatsiya keńesi tárepinen filologiya ilimleri doktorı ilimiy dárejesi jeńillikli diplom menen sıylıqlanadı.

Aleksandr MPGU (2006-jıldan, 2011-jıldan docent) hám PSTGU (2010-jıldan)da sabaq beredi. 2015-jıldan Rossiya Ilimler akademiyasınıń Slavyan filologiya institutında úlken ilimiy xizmetker bolıp iskerlik alıp baradı.

Onıń dóretiwshilik úlgileri «Oktyabr», «Shıǵıs juldızı» jurnallarında, «Devushka s veslom» CD-jurnalında, «Maliy Sholkoviy put», «Vstrechi» sawǵalarında, «vershina aysberga» hám basqa toplamlarda baspadan shıǵarılǵan.

Aleksandr Grishenko «Vspyat» gúrrińi ushın «Krupnaya proza» nominaciyasında «Depyut» ǵárezsiz kórkem ádebiyatqa baylanıslı sıylıǵı (2004) laureatı boldı. Ol «Pervaya kaplya» qosıqlar kitabı avtorı (2000).

## Derekler
Shańjutqısh

Shańjutqish-hawa aǵımı arqalı soriliwı sebepli betlerden shań hám pataslantıratuǵın elementlerdı tazalaw mashinası bolip esaplanadi. Shań hám pataslanıw shań kollektorında toplanıp, odan úzliksiz túrde alıp taslanıwı kerek. Birinshi shańjutqishlar AQShta 1869 -jılda islep shıǵarılǵan.

Elektr sipse maqsetke muwapıq xojalıq (sonday-aq, sigaret shıraǵınan isleytuǵın avtomobil) hám sanaat, kóshpeli hám statsionar bolıwı múmkin.

Zamanagóy shańjutqishtiń tiykarǵi komponentleri:

* Santrifüj kompressor, vakuum payda etedi hám shańjutqishtiń filtrleri hám hawa kanalları arqalı hawanı sorip aladi. Kompressor derlik mudamı kollektorlı qural tárepinen basqarıladı ; Hawadan shańdı ajıratıp turatuǵın jáne onı shań jiynawshilarǵa toplaytuǵın hawa tazalaǵish ; Túrli betlerden (gilem, parket, mebel, barıw qıyın bolǵan jaylar hám basqalar ) kirdi nátiyjeli tazalaw ushın almastırilatuǵın nozullar, chyotkalar toplami.)

Ádette, shańjutqish maslasıwshań hawa ótkizgishli shlang menen úskenelestirilgen (kishi ólshem degi qolda isleytuǵın modeller hám chyotka yamasa nozulli trubaǵa ornatılǵan kompressorli " Amerika" tártipli shańjutqoshlar bunnan tısqarı ), uzin trubkali jáne onıń funktsional múmkinshiliklerin keńeytiretuǵın nozullar (búrkegishler, úplenetuǵin toplardı sorip aliw ushın nozullar hám basqalar ). Shańjutqishlar jay, qol, naǵıs, -chyotka shańjutqishlar, oraylastırılǵan hám avtomatikalıq (robot).

Robot shańjutqishlar paydalanıwshınıń buyrıǵı menen yamasa kestege muwapıq, málim bir sırtındaǵı tosqınlıqlardı ǵárezsiz túrde aylanıp ótedi, shań hám pataslaniwdi alıp taslaydı. Kóplegen modeller tazalawdan keyin óz-ózinen zaryadlovshiǵa qaytadı. Paydalanıwshı ushın shań jıynawdı úzliksiz tazalaw, sonıń menen birge, robot shańjutqish óz-ózinen tazalay almaytuǵın erisiw qıyın bolǵan jerlerde shańdı alıp taslaw qaladı.

Changyutgich uchun birinchi málum patent, AQSh patenti № 29077, 1860-yil 10-iyulda Ayova shtatidan amerikalik Daniel Xess tomonidan olingan. Ixtirochi oʻz qurilmasi deb ataganidek, «gilam supuruvchi» aylanuvchi choʻtka va soʻruvchi havo oqimini yaratish uchun murakkab pufakchalar tizimi bilan jihozlangan. Yólda havo chang va kirni tozalash uchun ikkita suv kamerasidan ótdi. Bunday mashina ishlab chiqarilganligi haqida hech qanday dalil yóq. Shańjutqish ushın birinshi málim xaridar, AQSh patenti № 29077, 1860 -jıl 10 -iyulda Ayova shtatinan amerikalıq Daniel Xess tárepinen alınǵan. Oylap shıǵarıwshı óz apparatı dep ataǵanı sıyaqlı, «ǵalı supuruvchi» aylanıwshı sabınlaǵısh hám sóruvchi hawa aǵımın jaratıw ushın quramalı kóbiksheler sisteması menen úskenelestirilgen. Jolda hawa shań hám kirni tazalaw ushın eki suw kamerasınan ótti. Bunday mashina islep shıǵarılǵanlıǵı haqqında hesh qanday dálil joq.

#### Robot changyutgich

MakGuffnidan keyin basqa oylap shıǵarıwshılar da mexanik shańjutqishlardi islep shıǵarıw hám satıwdı basladı.
Radionıń oylap tabılıwı

Radio baylanis oylap tabilǵanınan kóp onlap jıllar aldın teoriyalıq tiykarlardı ornatıw, radio tolqinlardi, jańalıq ashıw hám eksperimental tekseriw, sonıń menen birge olardı uzatıw hám anıqlaw menen baylanıslı injenerlik hám texnikalıq islenbeler bar edi. Bul islenbeler Guglielmo Markoni radio tolqınların simsiz baylanis sistemasına aylandırıw imkaniyatın berdi.

Elektr telegrafi ushın zárúr bolǵan sımlardı joq etiw, simsiz telegraf jaratıw múmkinligi haqqındaǵı ideya radioga tiykarlanǵan baylanıs ornatiliwinan bir qansha waqıt aldın bar edi. Oylap shıǵarıwshılar elektr ótkizgishligi, elektromagnit induksiya yamasa basqa teoriyalıq ideyalarǵa tiykarlanǵan sistemalardı qurıwǵa háreket qıldi. Bir neshe oylap shıǵarıwshı/izertlewshiler radio tolqinlar hádisesine onıń bar ekenligi tastıyıqlanıwınan aldın dus kelgen; ol sol waqıttaelektromagnit induksiya retinde esaptan shıǵarılǵan.
Kompetenciya

**Kompetenciya** ( — erisip atırman, múnásippen, layıqpan)— 1) Arnawlı bir mámleket organı (hákimshilik ózin-ózi basqarıw organı) yakı lawazımlı shaxstıń nızam, ustav yakı basqa hújjet penen belgilengen kepillikleri, huqıq hám múyeshleri aylanası; 2) ol yakı bul tarawdaǵı bilimler, tájriybe.

## Derekler
Germaniya-Kolumbiya múnásibetleri

**Germaniya — Kolumbiya múnásibetleri** Germaniya hám Kolumbiya ortasındaǵı eki tárepleme diplomatiyalıq múnásibetler bolıp esaplanadı.Mámleketler Birlesken Milletler Shólkemi (BMSH) hám Jáhán Sawda Shólkeminiń tolıq aǵzaları.

## Tariyxı
Eki mámleket arasındaǵı birinshi baylanıs 1533-jılda Qıtay kota qasında qaytıs bolǵan nemec izertlewshisi Ambrosius Eingerdiń házirgi Kolumbiyaǵa keliwi menen júz bergen. Germaniya hám Kolumbiya arasında diplomatiyalıq qatnaslar 1882-jılda ornatılǵan, 1892-jılda bolsa Konsullıq, sawda hám teńizshilik shártnamasın ratifikatsiya qılıw akti menen rásmiylestirildi. Birinshi jáhán urısı baslanǵanda, Kolumbiya Antantanıń narazılıǵına qaramay, ózin biytárep dep járiyaladı. Bul waqıttaǵı eń zárúrli waqıya «Prinz Avgust Wilhelm » kreyseriniń Puerto-Kolumbiyada pana tabıwı bolıp, ol 1918-jılda Germaniya urısında jeńiliske ushıraǵan bolǵanında ekipajı tárepinen jaǵıp jiberilgen hám shógip ketken.

1919-jılda SCADTA (házirgi Avianca) Kolumbiyalıq hám nemec isbilermenleri tárepinen tiykar salınǵan hám dúnyadaǵı ekinshi aviakompaniyaǵa aylandı.

Urıs jılları dawamında Germaniya mádeniy úgit-násiyatlawdı alıp bardı, yaǵnıy Kolumbiyada mádeniy tásirdi asırıwǵa háreket etti, eger bul mámleket mápleri az-azdan Amerika Qurama Shtatları paydasına beyim bolǵan, sonda da Germaniyalıqlar toqtap qalmadı.Ekinshi jáhán urısı baslanıwında Kolumbiya ózin neytral dep járiyaladı, biraq Pearl-Harborǵa etilgen hújimnen keyin Germaniya menen diplomatiyalıq qatnaslardı úzdi hám keyin 1943-jılda Karib teńizi urısındaǵı bir qatar waqıyalardan keyin oǵan qarsı urıs járiyaladı. Nemec suw astı kemeleri Kolumbiyanıń SS Resolute, SS Roamar, SS Urious hám SS Ruby kemelerin shóktirdi. Birden-bir dúgilisiw «ARC Caldas» korveti hám «Ol-154» suw astı kemesi arasındaǵı teńiz urısı bolıp, ol adamlardıń qaytıs bolıwına alıp kelmedi. Germaniya múlki Kolumbiyalıqlar tárepinen mal-múlkin tartıp alınǵan hám Germaniya puqaraları internirlengen.

XXI ásirge kelip Kolumbiya prezidenti Xuan Manuel Santos hám FARC-AN arasında tınıshlıq shártnamasına qol qoyılıwınan aldın, Germaniya Kolumbiyaǵa kelispewshilikti sheshiw ushın 75 million evro muǵdarında finanslıq járdem usınıs etken.

## Sawda baylanısları
Germaniya Kolumbiyaǵa 2 173 254 mıń AQSH dolları muǵdarındaǵı ónimler: mashinalar, ximiya hám avtomobiller eksport qıladı. Kolumbiya Germaniyaǵa 449,453 mıń AQSH dolları muǵdarında ónim eksport qıladı.Tiykarǵı eksportları: kofe hám banan.

## Diplomatiyalıq missiyalar

* Germaniyanıń Bogotada elshixanası bar.
* Kolumbiyanıń Berlinde elshixanası hám Frankfurtta bas konsulligi,sonday-aq Bremen, Gamburg hám Shtutgartta ataqlı konsullıqları bar.

## Derekler
Afrika Awqamı

**Afrika Awqamı** 55 Afrika mámleketlerin birlestirgen shólkem bolıp tabıladı. Awqam 2001-jıl 26-mayda Efiopiyanıń Addis-Abeba qalasında, 2002-jıl 9-iyulda Qubla Afrikanıń Durban qalasında shólkemlestirilgen. Afrika Awqamın shólkemlestiriw niyeti 1963-jıl 25-mayda Addis-Abebada shólkemlestirilgen Afrika Awqamı Shólkemine qol qoyǵan 32 húkimet tárepinen ózgertiw bolǵan. Afrika Awqamı Shólkemi 2002-jıl 9-iyulda tarqatıp jiberildi. Birlesken Milletler Shólkeminiń eń zárúrli qararları Afrika Awqamı Assambleyası tárepinen qabıl etilip, oǵan aǵza mámleketler mámleket hám húkimet basshılarınıń yarım jıllıqtaǵı jıynalısların ótkeredi.

Afrika Awqamı xatkeri, Afrika Awqamı komissiyası Addis-Abebada jaylasqan. AIdaǵı eń úlken qala Lagos, Nigeriya, eń úlken qala aglomeraciyası bolsa Qohira, Egipet bolıp tabıladı. Afrika Awqamı 1, 3 milliarddan artıq xalıqqa hám shama menen 30 million km2 (12 million kvadrat milya) maydanǵa iye. Sahara hám Nil sıyaqlı dúnyanıń dıqqatqa iye jerlerin óz ishine aladı. Tiykarǵı qollanılatuǵın tiller arab, inglis, francuz, portugal, ispan hám suahili. Afrika Awqamı quramında Tınıshlıq hám qawipsizlik keńesi hám Pan-Afrika parlamenti sıyaqlı rásmiy organlar bar.

2023-jılda Hindistannıń Deli qalasında bolıp ótken G20 (20 toparı) jıynalısında Afrika Awqamı Evropa Awqamı sıyaqlı G20 aǵzalıǵına qabıllandı.

Bas rezidenciyası Addis-Abebada.

## Ulıwma kórinisi
Afrika Awqamı siyasıy hám basqarıw organlarınan ibarat. Qarar qabıl etiwshi eń joqarı organ Afrika Awqamı Assambleyası bolıp, AUga aǵza mámleketlerdiń barlıq mámleket yamasa húkimet basshılarınan ibarat. Assambleyaǵa Kongo Demokratiyalıq Respublikası Prezidenti Feliks Tshisekedi baslıq etedi. AU sonıń menen birge, wákillik organı — Pan-Afrika parlamentine iye, ol 265 aǵzadan ibarat bolıp, oǵan aǵza mámleketlerdiń milliy nızam shıǵarıwshı shólkemleri tárepinen saylanadı. Onıń prezidenti — Rojer Nkodo Dang.

## Derekler
Evkalipt

**Evkalipt** (Yeisa1 urgi8) — mirtadoshlarga tiyisli mudam jasıl terek yamasa putalar gruppası ; dárilik ósimlik. Avstraliya jáne onıń átirapındaǵı atawlarda 500 den artiq túri tarqalǵan. Tropik hám subtropiklerde kóp egiledi (misali ushin, Braziliyada E. egilgen maydanlar Avstraliya, Ispaniya, Qubla Arqa Aziya mámleketleri hám basqalardaǵidan kóbirek). Batıs Gruziya, Qrim hám Azerbayjanda E. dıń shar formasinda , kúlreń hám qamshiǵa uqsas túrleri ósiriledi. Denesi bekkem, biyikligi 80-100 m ge shekem, shaqalari siyrek. Japıraqları etli, shetleri tegis. Gúlleri aq, geyde ashsarǵish hám toq qızil, eki jınislı, japıraq qóltiǵinan shıǵıp qalqan yamasa rovak tárizli topgúl payda etedi, mıywesi kóp urıwlı ǵórek. E. ıssıni jaqsi kóretuǵin hám iǵalliqti jaqsi kóretuǵin ósimlik. Ónimli jerlerde jaqsı ósedi. 500 jılǵa shekem jasaydı. Japıraqları jaz dawamında teriledi, lekin gúzde terilgen japiraǵi quramında medicinada hám parfyumeriyada qollanılatuǵin efir mayi kóp. Qurǵaq japiraǵi quramındaǵı efir mayi muǵdarı 1, 5-3%. E. tıń basqa 20 ǵa jaqın túri tábiyat kórinisli ósimlik retinde hám de aǵashı (qurılıs hám qaǵaz sanaatı ) ushın ósiriledi. E. tez óskish bolǵanı sebepli (bir jilda 4-5 m ósedi) batpaq jerlerde egilgende batpaqlardı qurıtıp, topıraq quramın jaqsılawda zárúrli rol oynaydı. Tuqiminan kóbeytiriledi.
Jol belgileri

**Jol belgileri** — Aydawshılar, pıyadalar, jolawshılar, jol remontlawshılar, shárwa buyımların aydap baratuǵınlardıń avtomobil jolları hám qala kóshelerinde háreketleniwin tártipke salıw, olardı qáwipli uchastkalar haqqında eskertiw ushın tiyisli jaylarǵa ornatılatuǵin shártli belgiler. Jollarda háreketleniwdi tártipke salıwǵa aldınları da háreket etilgen.At-arbalar hám jolbasshılar ornın avtomobiller hám basqa transport quralları iyelep barǵan sayın qaǵıydalar, olardaǵı belgiler de rawajlanıp bardı. Jol belgilerindegi grafikler, texnikalıq tolıq maǵlıwmatlar 1968-jılda Venada ótkerilgen «Jol belgileri hám signalları haqqındaǵı konvensiya» hám de bul konvensiyani tolıqtırıwshı Evropa kelisiwi (1971, Jeneva) talaplarına kóre islep shıǵıldı. Ózbekstan Respublikasında 2001-jılda xalıq aralıq normalar tiykarında, jergilikli sharayatlardı esapqa alǵan halda jańa «Jol háreketi qaǵıydaları» islep shıǵıldı. Bul qaǵıydalarǵa Jol belgileriniń. tómendegi tiykarǵı 4 toparı :

* eskertiwshi
* imtiyaz
* qadaǵalawshı
* buyırıwshı

hám onnan tısqarı Informacion-belgi, servis, qosımsha informaciya belgileri kiritilgen. 

### Eskertiwshi belgiler
Eskertiwshi belgiler — jol háreketi qatnasıwshısılarına joldıń háreketleniwde jaǵdayǵa qaray ilaj kóriwdi talap etetuǵın qáwipli bólimleriniń jaylasıwı hám de olardıń qásiyetleri tuwrısında sıpatlama beriw ushın qollanıladı.

### Imtiyaz belgileri
Imtiyaz belgileri — bándirgilerde , bólek jaylasqan qatnaw bólimleri kesilisken jerlerde, sonıń menen birge joldıń tar bóleginde jol háreketi qatnasıwshısılarınıń háreketleniw gezegin belgilew ushın qollanıladı.

### Qadaǵalawshı belgiler
Qadaǵalawshı belgiler — jol háreketine málim sheklewler kirgiziw yamasa olardı bıykarlaw ushın qollanıladı.

### Buyırıwshi belgiler
Buyırıwshi belgiler — transport qurallarına kórsetilgen jóneliste yamasa tek málim jónelislerde háreketleniwleri kerekligin buyıradi.

### Informacion-belgi belgileri
Informacion-belgi belgileri — háreket qatnasıwshısılarına joldaǵı háreket tártibi qásiyetleri hám de xalıq jasaytuǵın jerler hám mánzillerdiń jaylasıwı haqqında sıpatlama beriw ushın qollanıladı.

### Servis belgileri
Servis belgileri — transport quralları, jolawshılar hám aydawshılarǵa xizmet kórsetiw jayları haqqında sıpatlama beriw ushın qollanıladı.

### Qosımsha axbarat belgileri
Qosımsha informaciya belgileri — olar menen birgelikte qollanılǵan belgilerge anıqlıq kirgiziw yamasa olardıń tásirin sheklew ushın qollanıladı.

Barlıq belgiler qarańǵı waqıtlarda jarıtılıp turılatuǵın bolıwı yamasa keminde 100 metr uzaqtan kóriwge múmkinshilik beretuǵın materiallar menen qaplaniwı kerek.
19-aprel

**19-aprel** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 109-kúni (kabisa jılında 110-kúni) hám aprel ayınıń 19-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 256-kún (kabisa jılında 257-kún) qaladı.

## 

## 

## 

## 

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
20-aprel

**20-aprel** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 110-kúni (kabisa jılında 111-kúni) hám aprel ayınıń 20-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 255-kún (kabisa jılında 256-kún) qaladı.

## 

## 

## 

## 

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
21-aprel

**21-aprel** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 111-kúni (kabisa jılında 112-kúni) hám aprel ayınıń 21-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 254-kún (kabisa jılında 255-kún) qaladı.

## 

## 

## 

1926 - Elizaveta II

## 

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
23-aprel

**23-aprel** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 113-kúni (kabisa jılında 114-kúni) hám aprel ayınıń 23-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 252-kún (kabisa jılında 253-kún) qaladı.

## 

## 

## 

## 

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
Nagasaki

**Nagasaki** — Yaponiya daǵı qala, Kyusyu o. dıń batısında, Nagasaki qoltıǵı qırǵaǵında jaylasqan. Nagasaki prefekturasınıń basqarıw orayı. Xalqı 423, 2 mıń adam (2000). Iri port. Yaponiyanıń jan. suwlarındaǵı balıq awlaw bazası. Kemesazlıq hám keme remontlawdıń iri orayı. Mashinasazlıq, azıq-awqat, metallurgiya, toqımashılıq, neft ximiyası, aǵash tiliw sanaatları rawajlanǵan. Universitet, sawda -sanaat muzeyi, qáddi. kórkem óner hám basqa muzeyler bar. Qala 12-ásirden málim. 16 - 17-ásirlerde N. de portugallar faktoriyası bolǵan. Ekinshi jáhán urısı aqırında, 1945-jıl 9 -avgustda qalaǵa taslanǵan atom bombası nátiyjesinde qalanıń kóp bólegi wayran bolǵan, 75 mıńnan aslam kisi qaytıs bolǵan hám jaralanǵan. N. erkin reje tiykarında qurılǵan. Arxitekturalıq esteliklerinen 16 -19 -ásirlerde qurılǵan Suva ibadatxanası, budda ibadatxanaları ansambllerı, kópirler, katolikler shirkewleri saqlanǵan. 1945-jıl 9 -avgustdaǵı wayranshılıqlardan keyin qayta qurılǵan ımaratlar qatarında Tınıshlıq baǵı (xalıq aralıq mádeniyat orayı jayı menen) hám monumenti qurılǵan.

**Nagasaki** — Yaponiyadaǵı qala, Kyusyu aralı batısında, Nagasaki qoltıǵında jaylasqann.. Nagasaki Prefekturasi basqariw orayi .

Xalqi - 447,4 miń adam (2004).

Nagasaki 1945 jıl 9-avgust kúni AQShtıńń Yaponiya ǵa qarsı shólkemlestirgen ekinshi yadrolıq hújim nıshanı bolǵan : Amerika bombalawshı samolyotları tárepinen " Semiz" bombası taslanǵan jáne bul hújim ólimge alıp keletuǵın nátiyjeler hám mńlaǵan insanlardıń ǵalabalıq qaytıs bolıwına alıp kelgen. 

Házirgi kúnde Nagasaki - iri sawda hám jolawshı portı, Yaponiyanıń qubla suwlarındaǵı balıqshılıq bazası. Iri keme qurıw hám remontlaw orayı (suw sıyımlılıǵı 300-500 mıń tonna bolǵan kemeler tayarlanadı ). Mashinasazlıq penen bir qatarda azıq-awqat (sonıń menen birge balıq konservalaw), metallurgiya, jeńil sanaat, nefteximiya, toǵayshılıq sanaatları da rawajlanǵan.
24-aprel

**24-aprel** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 114-kúni (kabisa jılında 115-kúni) hám aprel ayınıń 24-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 251-kún (kabisa jılında 252-kún) qaladı.

## 

## 

## 

## 

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
26-aprel

**26-aprel** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 116-kúni (kabisa jılında 117-kúni) hám aprel ayınıń 26-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 249-kún (kabisa jılında 250-kún) qaladı.

## 

## 

## 

## 

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
27-aprel

**27-aprel** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 117-kúni (kabisa jılında 118-kúni) hám aprel ayınıń 27-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 248-kún (kabisa jılında 249-kún) qaladı.

## 

## 

## 

## 

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
28-aprel

**28-aprel** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 118-kúni (kabisa jılında 119-kúni) hám aprel ayınıń 28-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 247-kún (kabisa jılında 248-kún) qaladı.

## 

## 

## 

## 

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
29-aprel

**29-aprel** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 119-kúni (kabisa jılında 120-kúni) hám aprel ayınıń 29-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 246-kún (kabisa jılında 247-kún) qaladı.

## 

## 

## 

## 

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
Rodion Romanovich Raskolnikov

**Rodion Romanovich Raskolnikov** – Fyodor Dostoevskiydiń eń tanımalı shıǵarmalarınan biri «Jınayat hám jaza» romanınıń bas qaharmanı. Rodion Patsha Rossiyasında bolıp ótken waqıyada Yuridika fakultetin finanslıq mashqalaları ushın taslap ketgen jas bir jigit.

Raskolnikov (Rodion) romannıń protagonisti hám roman, aldı menen, onıń kóz-qaraslarında jámlenedi. Raskolnikov 23 jaslı jigit, eski student, romanda sulıw, qoyıw kózli, qoyıw qońır shashlı, jińishke, bet-álpeti kelisken qattı sulıw dep táriyiplenedi. Raskolnikovtıń, eń tań qaldırarlıq ózgesheligi - onıń qos tulǵalılıǵı. Bir tárepten, suwıq, nemquraylı taǵı antisocial, ekinshi tárepten, tań qaldırarlıq dárejede janǵa jaqın hám miyrimli bolıwı. Impulsivlik filantropiyadan basqa, jınayat ta isleydi. Onıń sırtqı álemnen tıs háreket etiwi hám nigilistlik dúnyatanımı sociallıq jatırqawınıń sebebi yamasa nátiyjesi bolıp esaplanıladı.

Roman atamasına («Jınayat hám jaza») qaramastan, Raskolnikovtıń ishki gúresinde bolǵanınday jınayat hám rásmiy jazası menen onsha qızıqsınbaydı (kitapta onıń jazası hújdanınan emes, nızamnan ekenligi kórsetilgen). Raskolnikov (ózin Napoleon I Bonaparttay ekenligin aytıp, joqarı sezinetuǵın adamlar haqqında jazǵan «Jınayat haqqında» maqalası/tezisi tiykarında) kelip shıǵatuǵın waqıyalardı jeńe alıwı, gúresiw ushın jeterli dárejede intellektuallıq jáne emiconallıq kúshim bar degen túsinik penen jınayat isleydi, biraq gúnası onı tez arada psixikalıq hám fizikalıq awırıwǵa alıp keledi. Negizinde, Raskolnikov islegen jınayatınıń bergen azabı menen óziniń qılmısın moyınlaw, moyınlamaw arasında qubıljıǵan oylarına jeńiledi hám bul onıń jazasın moyınlawına alıp keledi. Ol óziniń jazasın rásmiy túrde epilogta moyınlawǵa bel buwıp, jámiyetten alıslawın toqtatqanda ǵana túsinedi.

## Derekler
Notr Dam soborı (film, 1939)

**Notre Dame Soborı** — 1939-jılı AQSh tárepinen súwretke túsirilgen film. Viktor Gyugonıń 1831-jılı tap usı atamadaǵı romanınıń filmi. Wilyam Diterldiń rejissyorlıǵında súwretke túsirilgen bul filmniń bas rollerinde Charles Laughton hám Maureen O'Hara oynaǵan.

Filmde cıganlar, qara xalıq, baylar, korol hám diniy klass sıyaqlı jámiyettiń hár túrli toparlarındaǵı adamlardıń ómiri súwretlenedi; jaqsılıq penen jamanlıq uǵımları talqılanadı. Scenarist Sonya Levien Bruno Franktıń ózlestiriwi boyınsha scenariydi jazadı. Sonday-aq, XV ásirdegi Parijdegi cıganlardıń awhalı menen Ekinshi jáhán urısı jıllarınan sońǵı Germaniyadaǵı yaxudiylerdiń awhalı arasındaǵı parallelikti salıstıradı.

## Mazmunı
XV ásirde Parijde Notre Dame soborınıń qońıraw qaǵıwshısı, búkir, biraq haq júrekli hám baxıtsız Kvazimodo shirkew tárepinen xızmetshidey paydalanıladı. Kvazimodo qalaǵa kelgen cıganlar toparınıń arasındaǵı sulıw, cıgan qızı Esmeraldaǵa ashıq boladı.

Esmeralda bolsa bet-álpeti kelisken júzbası Febusqa ashıq. Sud baslıǵı Frollo da Esmeraldanıń sulıwlıǵına qızıǵıp, júzbasını óltiredi. Jınayattan keyin Frollonıń kórsetpesi menen Esmeralda sıyqırshılıqta ayıplanıp, asılajaq waqtında Kvazimodo tárepinen alıp qashırıladı hám shirkewdi panalaydı.

Shayır Grginoil hám cıganlar baslıǵınıń háreketleri menen korol Esmeraldanıń ayıpsız ekenin túsinip, onı azat etedi, Frollonı qolǵa alıwdı buyıradı. Sol waqıtlarda Frollo soborǵa barıp, Esmeraldanı qanjarı menen óltiriwge háreket etedi. Kvazimodo Frollonı toqtatıp qaladı hám qońıraw minarasınan tómenge qulap óliwine sebepshi boladı. Esmeralda bolsa shayır Grgingoilge ashıq boladı. Olardı sobordıń joqarısınan baqlap turǵan Kvazimodo bolsa, minaradaǵı gargoyl eskertkishine «Nege sizdey bolıp tastan jaratılmadım?» dep soraydı.

## Qarańız
*Notre Dame Soborı (roman)
*Notre Dame Soborı (myuzikl)

## Derekler
Jol

**Jol** ; tasıwda isletiletuǵın qattı sırtınıń uzın sızıǵı. Bul tábiyiy sebepler yakı insan tárepinen jaratılǵan bolıwı múmkin. Bul adamlar, haywanlar hám transport quralları hárekwtiniń tez, ańsat hám xáwipsiz háreketleniwine járdem beredi. Jollar júdw túrli túrde, qopal jerlerde ayaq izleri menen jaratılǵan piyada jollarınan baslap kóp qatarlı magistrallarǵa shekem.

Jol sózi *áyyemgi* túrkiy «jollar» (jol) sózinen kelip shıqqan. Itimal, bul " yuri- " mánisin bildiriwshi «yori-» sóziniń sinonimi bolsa kerek.

## Tariyxı
Tariyxtaǵı birinshi jollar haywanlar paydalanatuǵın marshrutlar boyınsha óz-ózinen júzege kelgen jollar edi. Waqıt ótiwi menen bul jollardan adamlar paydalana basladı. Sol tárizde qáliplesken hám eramızdan aldınǵı 6000-jılǵa tiyisli jollar Erixo jaqınındaǵı bulaqlar átirapında jaylasqan. Házir Iraqtaǵı Ur qalasınıń asfaltlanǵan kósheleri hám házirgi Angliyanıń Glastonberi qalasındaǵı aǵash penen qaplanǵan jollar eramızdan aldınǵı 4000-jıllarǵa tuwrı keledi hám jol qurıwshınıń eń áyyemgi úlgilerinen biri.
## Derekler

## Jáne qarań

* Jol belgileri
Tom Hanks

Thomas Jeffrey Hanks (1956-jıl 9-iyulda tuwılǵan ) - amerikalıq aktyor, prodyuser, rejissyor, ssenariynavis hám jazıwshı.Eki Oscar, bes márte Altın globus, altı márte Emmy hám eki márte Screen Actors Guild Awards sıylıqları iyesi.

*«Forrest Gump»*(1994), «*[[Saving Private Ryan]]<nowiki/>»* (1998), «*Apollo 13»* (1995), «*Jasıl mákán»* (1999), «*[[Cast Away]]<nowiki/>»* (2000), «*[[Road to Perdition]]<nowiki/>»* (2002), «*The Terminal»* (2004), «*Da Vinchi Kodı»* (2006), «*[[Bridge of Spies]]<nowiki/>»* (2015), «*[[Sully]]<nowiki/>»* (2016) sıyaqlı filmleri menen ataqlılıqqa erisken.

## Filmografiya
**Tek aktyor retinde**

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

* Tom Hanks IMDbda
* Tom Hanks Rotten Tomatoesda
* Archive of five Interviews of Hanks by Terry Gross on Fresh Air
Pitirim Sorokin

**Pitirim Aleksandrovich Sorokin** (21-yanvar 1889-jıl, Turya, Perm gubernyası— 2-oktyabr 1968-jıl, Uinchester, Massachusetts shtatı, AQSh) — kelip shıǵıwı rus bolǵan amerikaliq sociolog. Oń eserler jetekshisi. 1920-jıldan Petrograd universiteti professorı. Aksilrevolyuciyalıq iskerligi ushın sovetler hákimiyati onı mámleketten shıǵarıp jibergen (1922). 1923-jıldan AQShta. 1930-jıllarda Harvard universiteti professorı. Sol jerde sociologiya fakultetin shólkemlestirip, onı basqarǵan. Sorokin AQSH sociologiyasında húkimran bolǵan empirik jónelisti sın pikir etken hám "integral" sociologiya haqqındaǵı táliymattı rawajlandırǵan. Social bolmısı individden joqarı turıwshı social mádeniy barlıq dep bilgen. Tariyxıy basqıshtı mádeniyat tiykarǵı tipleriniń siklik almasınıwı dep túsindirgen, bul mádeniyatlar negizinde til, ádep-ikramlılıq , kórkem-óner, pán, din birgelikte payda boladı. Házirgi mádeniyat ulıwmalıq kirzisti basınan keshirmekte dep esaplaǵan Sorokin bul krizisti materializm hám pánniń rawajlanıwı menen baylanıstıradı hámde diniy "idealistik" mádeniyattı keseltiripqana krizisten shıǵıw múmkin, dep bayanlaydı. Batıs sociologiyasında Sorokinniń social mobillik hám stratifikaciyanı úyreniw tarawında qılǵan empirik izertlewleri de joqarı bahalanadı.

## Ádebiyatlar
Iskander Xisamov

**Iskander Aminovich Xisamov** (1957-jıl 23-iyul, Tashkent) — rossiyalı telebaslawshı, jurnalist hám siyasatshı.

## Turmısı
Iskander Xisamov 1957-jıl 23-iyulda Tashkentte tuwılǵan. 1978-jılı Tashkent mámleketlik universiteti (ToshDU)dıń jurnalistika fakultetin tamamlaǵan.

Xisamov 1978–1981-jıllarda Samarqand wálayatı «Leninskiy put» gazetasında xabarshı bolıp islegen. 1981-jıldan 1984-jılǵa shekem Tashkenttiń «Pravda vostoka» gazetası juwapker xatkeriniń orınbasarı. 1984-jıldan 1990-jılǵa shekem Ózbekstan SSR TASS respublika bóliminde bas redaktor. 1989-jılda SSSR xalıq deputatlarınıń birinshi qurıltaylarında TASSnıń parlament xabarshısı bolıp islegen.

1990-1991-jıllarda «Pravda vostoka» gazetasında bólim basqarıwshısı. 1991-jılda Moskva baspalarında «Izvestiya», «Literaturnaya gazeta», «Trud» gazetalarında iskerlik alıp barǵan. Ol Ózbekstannan túrk-mesxetiyalılardı genocid etiw hám deportaciya qılıw, respublika administraciyası tárepinen avgust awdarıspaǵın qollap-quwwatlaw, hayallardı óz-ózin qosıw mashqalasına arnalǵan sın kózqarastan maqalalardı baspadan shıǵarǵan. Sonnan keyin, Ózbekstan Kompartiyası Oraylıq Komiteti birinshi xatkeri Islam Karimovtıń jeke buyrıǵı menen «Pravda vostoka» gazetasınan jumıstan bosatılǵan. Keyin Ózbekstannan ketiwge májbúr boladı.

1992-1993-jıllarda Rossiyadnń «Megapolis» hám «Siti N» baspalarında jurnalist bolıp islegen. 1993-jıldan 1998-jılǵa shekem «Bronnitskiy News-Televiziya» informacion-mádeniy orayı direktorı (Moskva wálayatı). 1998-jıldan siyasat bólimi baslıǵı, 2000-jıldan 2004-jılǵa shekem Rossiyanıń «Ekspert» jurnalı bas redaktorı orınbasarı. Sonday-aq birge, 1999-2000-jıllarda Vladimir Poznerdıń analitikalıq teledástúrleri bas redaktorı bolıp islegen.

2004-jılda «Ekspert-Ukraina» jurnalın járiyalawdı shólkemlestirip, onda 2009 -jılǵa shekem basshılıq etedi. 2009-2010-jıllarda prezidentlik saylawlarında Sergey Tigipko shtabında ekspertler toparın basqarǵan. 2010-jılda «Ekspert keńesi» analitik orayın, «Reformalar klubı» Ulıwma Ukraina jámiyetlik shólkemin shólkemlestirip, oǵan basshılıq etken. Keyin, onıń prezidenti etip saylanadı. Klub Ukrainadaǵı reformalar hám mámleketti modernizaciya etiwden mápdar bolǵan orta biznes wákillerin birlestiredi.

## Ómirlik joldası
Ómir joldası: Svetlana Valeryevna Xisamova (1983-jılı tuwılǵan), jurnalist.

Perzentleri: Zarina (1980-jılı tuwılǵan), Dilyara (1985-jılı tuwılǵan), Amina (2011-jılı tuwılǵan), Nina (2014-jılı tuwılǵan).

## Derekler
Rustam Xalfin

**Rustam Xalfin** (1949-jıl 14-oktyabr, Tashkent — 2008-jıl 31-dekabr, Almatı) — áhmiyetli kórkem óner baǵdarındaǵı qazaqstanlı xudojnik, súwretshi hám arxitektor. Kórkem súwret, fotosúwret texnikasında islegen.

XX ásirdegi Oraylıq Aziya kórkem óneriniń eń belgili tulǵalarınan biri esaplanadı. Performans, installyaciya hám videoart penen birinshi bolıp shuǵıllanıp, aymaqtaǵı kórkem óner jámáátine úlken tásir kórsetti. Kóshpelilerdiń modernistlik qabıl etiwdegi estetikası koncepciyasın islep shıqtı.

## Ómirbayanı
1949-jılı Tashkentte veteran Xalfin Nurmuxammed Abdiraxmanulınıń (1909-1974-jıllarda jasaǵan) shańaraǵında tuwılǵan. Rustamnıń inisi — sovet hám rus ilimpazı Xalfin Marat Nurmuxamedulı (1940-2020-jılları jasaǵan).

1950-jılı Rustam shańaraǵı menen Almatıǵa kóship kelip, ómirinshe sol jerde jasaydı. 1972-jılı Moskva arxitektura institutın tamamlaǵan.

Rus avangardınıń jarqın wákillerinen biri Vladimir Sterligovtıń shákirti boldı hám 70-90-jıllarda «tabaq-gúmbezli sana» teoriyasın rawajlandırǵan Sterligov izbasarları qatarına kirdi.

1999-jılı LOOK atlı óz galereyasın ashtı. 2005-jılı Xalfin jumısları abıraylı Veneciya biennalesindegi Oraylıq Aziya pavilonına qoyıldı. Bul Qazaqstannıń zamanagóy kórkem óneri dúnyaǵa birinshi márte tanıstırılǵan dáwir edi.

Rustamnıń ómirlik joldası hám muzası — xudojnik Lidiya Blinova. Ekewi tez-tez kóshpeli kórgizbelerin ótkerip turdı.

## Derekler
1-may

**1-may** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 121-kúni (kabisa jılında 122-kúni) hám aprel ayınıń 1-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 244-kún (kabisa jılında 245-kún) qaladı.

## 

## 

## 

## 

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
Greg Sukochev

**Grigoriy (Greg) Sukochev** (, 1988-jıl 18-fevral, Tashkent) — Avstraliyalıq voleybolshı. 2012-jılǵı jazǵı Olimpiada oyınları qatnasıwshısı.

## Ómiri
Greg Sukochev 1988-jılı 18-fevralda Tashkentte (házirgi Ózbekstanda) tuwılǵan.

5 jasında shańaraǵı menen Avstraliyaǵa kóship ketken.

Baslanǵısh mektepte voleybol oynawdı baslaǵan. Ol mektep jıllarında bir waqıttıń ózinde klassik hám plyaj voleybolın, Avstraliya óspirimler toparında eki sport túrinde de oynaǵan. Biraq, aqır sońında oyınnıń klassik versiyasına itibar qaratqan. Mámlekettiń plyaj voleybolı boyınsha óspirimler saylandı topar aǵzası retinde Aziya chempionatında qatnasıp, Avstraliyalıqlar sherek finalına shekem jetip barǵan.

Sukochev 2007-jılǵa shekem Avstraliyadaǵı universitettiń «Lion» klubında oynap, keyin Shvetsiyanıń «Linkoping» klubına ótken. Onda eki máwsim oynaǵan. 2009-jıl sentyabr ayında Kielce qalasınan Polsha Fartiǵa kóship ótedi. 2011-jıldan beri Slovakiyanıń «Humenne» toparında oynap, ol menen chempionlıqtı hám mámleket kubogın qolǵa kirgizgen. 2015-2016-jılǵı máwsimde Ruminiya Buxarestiniń abıroyın qorǵaǵan.

2006-jıl 12-noyabrde Avstraliya milliy voleybol toparında Kanberrada Argentinaǵa qarsı oyında debyut etken.

2008-jılda bolsa Nakxon Ratchasimada bolıp ótken Aziya Kubogında qatnasıp, onda Avstraliyalıqlar besinshi orındı iyeleydi.

2012-jılda Londondaǵı Jazǵı Olimpiada oyınlarında 9-10-orınlardı bólisip alǵan Avstraliya voleybol toparına qosılǵan. Ol jaǵdayda 4 oyın ótkerip, Bolgariya saylandı toparı menen oyında 1 upay qolǵa kirgizgen.

2016-jılda jaralanǵan Tom Edgardıń ornına Jáhán ligasında Avstraliya saylandı toparı sárdarı bolǵan.

Greg Sukochev 2015-2016-jılǵı máwsim aqırında futboldaǵı karyerasın juwmaqlaǵan.

## Derekler
Arsha

## Miywesi
Arsha aǵashı mıywesi hár túrlı túrdegi arsha aǵashlar payda etetuǵın gúmbez. Bul haqıyqıy mıywe emes, bálki naádetiy etli hám birlestirilgen máwsimlerge iye bolǵan konus bolıp, bul oǵan maydaǵa uqsas kórinis beredi. Ayırım arsha aǵashı túrleriniń mıywesi mısalı, *Juniperus communis* tatımlıq retinde, Evropa asxanasında ginga ayriqsha dám beriw ushın qollanıladı. Arsha aǵashı miyweleri ignabargli tereklerden alınǵan birden-bir tatımlıq esaplanadı.

### Ximiya
Arsha aǵashı miywelerinde hár qıylı fitokimyoviy elementlar, atap aytqanda, shama menen 2% efir moyi, flavonoid, qatronlar (shama menen 10% kólem), beloklar, sirke, alma hám qumırsqa kislotalar bar. Maydalar ekstraktidan may kislotaları, terpenlar, aromatik birikpeler hám uglevodorodlar, mısalı, pinen, sabinen, terpinen-4-al, limonen hám mirsen ajıratıp alınǵan.

### Toksiklik
Qospa Shtatlarda ádetde qawipsiz dep klassifikaciyalanǵan bolsa da, arsha aǵashı maydaları klinikalıq sınaqlarda sınap kórilmegen hár qıylı orınsız tásirinlerge ıyelewi múmkin. Tiykarınan, hámledarlar ushın qáwipli, kishi dozalarda da, arsha aǵashı maydaların tutınıw qılıw hámledar yamasa emizikli áyellerge, diabetke shalınǵanlarǵa, qan ketiwiniń aynıwı yamasa operatsiyadan keyin zıyanlı tásir etiwi múmkin. Dástúriy medicinada, arsha aǵashı maydaları hayal tuwıwdı baqlaw ushın paydalı dep esaplanǵan.

### Paydalanadı
Ayırım arsha aǵashı túrleriniń miyweleri zirabor retinde isletiw ushın júdá ashshı esaplanadı. Bunnan tısqarı, J. communis hám J. drupacea, jeyiletuǵın túrlerge J. fenikiya, J. deppeana hám J. californika.

Maydalardıń sırtqı máwsimleri salıstırǵanda támsiz bolıp tabıladı, sol sebepli maydalar tatımlıq retinde isletiwden aldın derlik mudamı keminde jeńil eziladi. Miyweler de jańa, da qurıtılǵan halda qollanıladı, biraq olardıń támi hám hidi júdá kúshli.

### Mádeniyat
Arsha aǵashı maydaları, atap aytqanda Juniperus phoenicea hám J. oxycedrus, bir neshe jerlerde áyyemgi Egipet qábirlerinde tapilan. J. oxycedrus Egipette óspeydi. Egipetke alıp kelińan maydalar Greciyadan keltirilgen bólis múmkin. Grekler ózleriniń kóplegen Olimpiada oyınlarında maydalardan paydalanıwǵan, sebebi olar maydalar sportshılardıń fizikalıq shıdamlılıǵın asıradı dep esaplawgam. Rimlikler Indiyadan alıp kelińan qımbat qara qálempir hám uzın qálempir ornına arzan jergilikli islep shıǵarılǵan arsha aǵashı maydalarınan paydalanǵanlar.
File:Blue and green juniper berries in a branch in Norrkila 4.jpg|
File:2012-366-336 Berry Accumulation (8237330432).jpg|
File:Juniper berries at Bryce Canyon national park.jpg|
File:Juniper berries 1776.jpg|


## Derekler
Dmitriy Liskov

**Dmitriy Yuryevich Liskov** (1977-jıl 13-oktyabr, Tashkent) — rus jazıwshısı, jurnalisti, telebaslawshı. «Zvezda» hám «Perviy kanal» telekanalları joybarları bas redaktorı. Rossiya jámiyetlik televideniesında Dmitriy Liskov menen «OTRAJENIYE» avtorlıq programmasın hám «PRAVDA! DA?» sociallıq-siyasiy tok-shousın alıp barǵan.

## Biografiyası
Liskov 1977-jıl 13-oktyabrde Tashkent qalasında tuwılǵan.

Dmitriy Yuryevich Bauman atındaǵı MSTUda materiallar hám texnologiyalar fakultetinde oqıǵan.

2005-jıldan 2006-jılǵa shekem RIA Novosti informaciya agentliginde Internet-joybarlar direkciyasınıń Arnawlı joybarlar bólimi redaktorı retinde islegen. RIA Novosti arnawlı joybarları ushın kompyuter grafikası ústinde islegen.

Liskov 2006-jılda RIA Novosti agentliginde islegen waqtında Sent-Jorj lentası ilajınıń shólkemlestiriwshilerinen biri bolǵan.

Telebaslawshı 2013-jıl báhárinen berli Rossiya jámiyetlik televideniesında isleydi. 2020-jılǵa shekem «PRAVDA? DA!» social-siyasiy tok-shounıń baslawshısı bolǵan.

Dmitriy 2020-jıl oktyabr ayınan baslap OTR telekanalındaǵı «OTRAJENIYE s Dmitriyem Liskovim» informacion-analizli programmasınıń avtorı hám baslawshısı bolıp iskerlik alıp barǵan.

Liskov 2015-jıldan «Vzglyad» onlayn basılıwınıń turaqlı avtorı bolǵan hám onda tariyxıy temalarda maqalalar baspadan shıǵarılǵan. 2016-jıl Rossiyada 1917-jılǵı revolyuciyanıń 100 jıllıǵına arnalǵan qatar maqalaları baspadan shıǵardı.

## Professional jetiskenlikleri
2013-jılda Rossiya Jurnalistler awqamınıń «Eń jaqsı teledástúri» arnawlı sıylıǵı «PRAVDA? DA!» programmasına tapsırıldı.

Telebaslawshı Dmitriy 2018-jıl 7-may kúni Rossiya prezidentinen «Rossiya Federaciyası Prezidenti saylawına tayarlanıw hám ótkeriwdegi aktiv qatnası ushın» minnetdarshılıq xatın alǵan.

2018-jılda Baspasóz hám ǵalabalıq kommunikaciyalar federal agentligi «Sanaatındaǵı kóp jıllıq nátiyjeli miyneti, jergilikli televidenie hám ǵalabalıq kommunikaciyalardı rawajlandırıwǵa qosqan úlesi ushın» minnetdarshılıq bildirildi.

Dmitriy Yuryevich 2019-jılda TEFI sanaat televideniesi sıylıǵına kandidat bolǵan hám Andrey Norkin (NTV) hám Dmitriy Kulikov (TVC) penen birge finalǵa shıqqan.

## Shańaraǵı
Dmitriy shańaraqlı. Eki perzenti — bir ul hám bir qızı bar.

## Derekler