Úlken tórtlik (Meksika)

Meksika futbolında **Úlken Tórtlik** (ispansha: *Los Cuatro Grandes*) jergilikli baspasóz tárepinen mámlekettegi eń ataqlı hám tabıslı komandalar esaplanatuǵın tórt klub toparın ańlatadı: Klub Amerika, Gvadalaxara (xalıq arasında Chivas laqabı menen belgili), Krus Asul hám Pumas UNAM.

## Klublar
Mexiko qalası «Úlken Tórtlik»tiń úshewiniń aǵzası bolıp tabıladı; Klub Amerika (16), Krus Asul (9) hám Pumas UNAM (7) úshewiniń barlıǵı 32 Liga MX titulı bar. Gvadalaxara (Sapopanda jaylasqan) 12 titulı menen olardıń arasındaǵı Liga MX titullarınıń ulıwma sanın 44 ke jetkeredi.

## Básekileslik

### ''El Super Klasiko''
Chivas jıllar dawamında eki áhmiyetli básekileslik payda etti. Bálkim, onıń eń qızǵın básekilesi Mexiko qalasında jaylasqan Klub Amerika menen bolǵan. El Super Klasiko (ispanshadan «Super Klassikalıq» degendi bildiredi) degen at penen belgili bolǵan olardıń ushırasıwları jılına keminde eki márte ótkeriledi hám milliy derbini kórsetedi. Ekewi de Meksikadaǵı eń tabıslı hám eń ataqlı komandalar bolǵan. Olar arasındaǵı birinshi ushırasıw Gvadalaxaranıń 3-0 esabındaǵı jeńisi menen juwmaqlandı. **Básekileslik** ekinshi oyınnan keyin, Klub Amerika Gvadalaxaranı 7-2 esabında jeńgennen soń alǵa órlep basladı. Úlken jeńilis Chivas ishinde uyat tuwdırsa da, básekilesliktiń Klasikoǵa aylanıwına derlik jigirma jıl kerek boldı. Bul eki komandanıń básekiles bolıwınıń sebeplerinen biri sol, olar 1983 hám 1986-jılları bir-biri menen dawlasıp, ıqlasbentler arasında qızǵınlıqtı arttırdı. Solay etip, olar oyın oynaǵan sayın, bul hámmeniń yadında qalatuǵın oyın esaplanadı. Búgingi kúnge shekem, El Klasiko de Klasikos pútkil mámlekette, sonday-aq dúnyanıń basqa jerlerinde, hár qanday komandanıń ıqlasbentleri bolǵan jerlerde úlken tolqınlanıwdı arttırıwda dawam etpekte. Oyınnıń páti sonday seziledi, bul eki komanda oyın oynaǵan sayın, olardıń kestede qaysı orında bolıwına yaki liga dawamında qanday dáreje kórsetiwine qaramastan, bul bárhama máwsimniń eń áhmiyetli oyını esaplanadı. El Super Klasiko FourFourTwo jurnalınıń eń úlken 50 derbisi dizimine kirgizilgen.

### ''Klasiko Kapitalino''
Klub Amerika hám Pumas UNAM arasındaǵı básekileslik «Klasiko Kapitalino» (ispanshadan «Kapital Klassikalıq» degendi bildiredi) dep ataladı, sebebi eki komanda da mámlekettiń paytaxtı - Mexiko qalasında jaylasqan. Eki klub arasındaǵı birinshi oyın 1962-jıl 1-iyulda boldı, onda Amerika ekinshi divizionnan jaqında kóterilgen UNAMdı qabılladı. Meksikada bul oyın jiyi eki qarama-qarsı kúsh hám institut arasındaǵı ayqas retinde qabıllanadı: Klub Amerika mákeme hám baylardı kórsetetuǵın klub esaplanadı. Klubtıń ǵalabalıq kommunikaciya kompaniyası Televisaǵa tiyisli bolıwı bul imidjdi ele de kúsheytken. Meksika Milliy Avtonom Universitetin kórsetetuǵın Pumas UNAM ózin intellektuallar hám orta klass klubı dep esaplaydı. Básekileslik ásirese UNAM tárepinen qatal bolıp tabıladı: sorawnamalarǵa qaraǵanda, olardıń ıqlasbentleriniń kópshiligi Amerikanı óziniń tiykarǵı básekilesi dep esaplaydı. Biraq, Amerika ıqlasbentleri bul oyındı áhmiyetli dep biledi, biraq Chivasqa qarsı oyındı áhmiyetlirek dep esaplaydı.

### ''Klasiko Xoven''
Klub Amerikanıń paytaxtta jaylasqan basqa básekilesi hám eń áhmiyetlisi Krus Asul bolıp tabıladı, olar menen «Klasiko Xoven» (ispanshadan «Jas Klassikalıq» degendi bildiredi) dep belgili bolǵan derbide básekilesedi. Eki komanda da Mexiko qalasında jaylasqan bolsa da, Krus Asul Idalgo shtatınıń Xasso qalasında tiykar salınǵan. Klub Amerika hám Pumas UNAM básekilesligi arasındaǵı uqsas perspektivada, Klub Amerika hám Krus Asul arasındaǵı básekileslik te sociallıq klass ayırmashılıqlarına tiykarlanǵan dep esaplanadı: Amerika baylar hám kúshlilerdi kórsetedi, al Krus Asul jumısshı klassın kórsetedi delinedi, sol sebepli Krus Asul ıqlasbentleri hám komandanıń ózi «Los Albaniles» (ispanshadan gerbish óriwshiler degendi ańlatadı) laqabı menen gúmanlı túrde ataladı, bul Krus Azuldıń atlas ata-analıq kompaniyasına, yaǵnıy Meksikanıń beton hám qurılısqa qánigelesken iri kompaniyalarınıń birine silteme bolıp tabıladı.

### ''Pumas UNAM hám Gvadalaxara''
Sońǵı jılları Pumas UNAM hám Gvadalaxara óz básekisin kúsheytti. Onıń kóp bólegi 2004-jılǵı Finalǵa baylanıslı; Pumas UNAM hám Gvadalaxara. Sonday-aq, Pumas UNAM Gvadalaxaraǵa qarsı Liga MXtıń miymandaǵı oyınlarında 36 jıl dawamında jeńislersiz boldı.

2018-jıl 6-oktyabrda Pumas UNAM Liga MXta Gvadalaxaraǵa qarsı miymanda oynadı. Olar on kún aldın Kopa MXtıń 1/8 finalında bul ushırasıwda 3-1 esabında jeńgen edi, biraq kóbirek adamlar jeńislersiz seriya ele de toqtamadı dep esapladı, sebebi bul Liga MX oyınında bolmaǵan edi. Gvadalaxara tez arada aldıǵa shıqtı, Isaak Brisuela esaptı ashtı. Biraq Gvadalaxaranıń quwanıwǵa kóp waqıtı bolmadı, óytkeni Pumas kóp ótpesten oyındı teńlestirdi. Esap 66-minutqa shekem 1-1 bolıp turdı, sol waqıtta Felipe Mora bas penen urıp Pumas UNAMdı aldıǵa shıǵardı. Keyin Pumas UNAM 2-1 esabında jeńisti saqlap qaldı, bul Gvadalaxaraǵa qarsı Liga MXtıń miymandaǵı oyınında jeńiske erispewdiń 36 jıllıq rekordın rásmiy túrde juwmaqladı.
## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__