Google Brain

**Google Brain** – bul tereń oqıtıw jasalma intellekt izertlew toparı bolıp, jasalma intellektke arnalǵan Google AI izertlew bóliminiń jańa quramına kirgizilgenge shekem Google kompaniyasınıń jalǵız jasalma intellekt tarmaǵı xızmetin atqardı. 2011-jılı qurılǵan bul topar ashıq mashinalıq oqıtıw izertlewlerin informaciyalıq sistemalar hám keń kólemli esaplaw resursları menen birgelikte alıp bardı. Ol jámiyetshilik tárepinen qollanılıwı múmkin bolǵan neyron tarmaqların paydalanıwǵa múmkinshilik beretuǵın TensorFlow sıyaqlı qurallardı jarattı hám bir neshe ishki jasalma intellekt izertlew joybarların iske asırdı, sonday-aq mashinalıq oqıtıw hám tábiyiy tildi qayta islew tarawlarında izertlew múmkinshiliklerin jaratıwdı maqset etti. 2023-jıldıń aprel ayında ol burınǵı Google sıńar kompaniyası DeepMind penen birlesip, Google DeepMind ti shólkemlestirdi.

## Tariyxı
Google Brain joybarı 2011-jılı Google sherigi Djeff Din hám Google izertlewshisi Greg Korrado arasındaǵı yarım kúnlik izertlew birge islesiwi sıpatında baslandı. Google Brain dáslep Google X joybarı sıpatında baslandı hám sonshelli tabıslı boldı, ol Google ǵa qaytarıldı: Astro Tellerdiń aytıwınsha, Google Brain Google X tiń pútkil qárejetin qaplaǵan.

2012-jıldıń iyun ayında New York Times gazetası adam miyiniń geypara táreplerin eliklewge arnalǵan 1000 kompyuterde jaylasqan 16,000 processordan ibarat klasterdiń YouTube videolarınan alınǵan 10 million cifrlı súwret tiykarında pıshıqtı tanıp biliwdi óz betinshe úyrengenligi haqqında xabar berdi. Bul waqıya National Public Radio tárepinen de járiyalandı.

2013-jıldıń mart ayında Google tereń oqıtıw tarawınıń jetekshi izertlewshisi Djeffri Xintondı jumısqa aldı hám Xinton basqarǵan DNNResearch Inc. kompaniyasın satıp aldı. Xinton keleshekte waqtın universitettegi izertlewleri menen Google daǵı jumısı arasında bólistiretuǵının ayttı.

2023-jıldıń aprel ayında Google Brain kompaniyanıń jasalma intellekt boyınsha jumısların tezlestiriw maqsetinde Google sıńar kompaniyası DeepMind penen birlesip, Google DeepMind ti qurdı.

## Komanda hám jaylasıwı
Google Brain dáslep Google sherigi Djeff Din hám Stenford universitetiniń professorı Endryu Ng tárepinen qurıldı. 2014-jılı komandaǵa Djeff Din, Kuok Le, Ilya Sutskever, Aleks Krijevskiy, Sami Benjio hám Vinsent Vanxuk kiretuǵın edi. 2017-jılı komanda aǵzaları arasında Aneliya Angelova, Sami Benjio, Greg Korrado, Djordj Dal, Maykl Ayzard, Anjuli Kannan, Xyugo Laroshel, Kris Ola, Salix Edner, Benua Steyner, Vinsent Vanxuk, Vidjay Vasudevan hám Fernanda Vegas bar edi. Apple kompaniyasınıń Swift programmalastırıw tilin jaratqan hám keyin altı ay dawamında Tesla nıń avtonomiya komandasın basqarǵan Kris Lattner 2017-jıldıń avgust ayında Google Brain komandasına qosıldı. Lattner 2020-jıldıń yanvar ayında komandadan ketip, SiFive kompaniyasına ótti.

2021-jılǵa kelip, Google Brain di Djeff Din, Djeffri Xinton hám Zubin Garamani basqardı. Basqa aǵzaları arasında Ketrin Xeller, Pi-Chuan Chang, Yan Saymon, Jan-Filipp Vert, Nevena Lazich, Aneliya Angelova, Lukash Kayzer, Kerri Djun Cay, Erik Brek, Ruoming Pang, Karlos Rikelme, Xyugo Laroshel hám Devid Xa bar. Sami Benjio 2021-jıldıń aprel ayında komandadan ketti, al onıń wazıypaların Zubin Garamani óz moynına aldı.

Google Research óz ishine Google Brain di aladı hám Kaliforniya shtatınıń Mauntin-Vyu qalasında jaylasqan. Sonday-aq, onıń Akkra, Amsterdam, Atlanta, Pekin, Berlin, Kembridj (Massachusets), Izrail, Los-Andjeles, London, Monreal, Myunxen, Nyu-York, Parij, Pittsburg, Prinston, San-Francisko, Sietl, Tokio, Toronto hám Cyurixte satellit toparları bar.

## Joybarlar

### Jasalma intellekt tárepinen islep shıǵılǵan shifrlaw sisteması
2016-jıldıń oktyabr ayında Google Brain neyron tarmaqlarınıń qáwipsiz simmetriyalıq shifrlawdı úyreniw uqıplılıǵın anıqlaw ushın tájiriybe islep shıqtı. Bul tájiriybede úsh neyron tarmaǵı dóretildi: Alisa, Bob hám Eva. Generativlik qarsılas tarmaq (GAN) ideyasına súyenip, tájiriybeniń maqseti Alisanıń Bobqa shifrlanǵan xabar jiberiwi, Bobtıń onı shifrın sheshe alıwı, biraq qarsılas Evanıń bunı isley almawı edi. Alisa hám Bob Evadan artıqmashlıqqa iye boldı, sebebi olar shifrlaw hám shifrdı sheshiw ushın qollanılatuǵın giltti bólisti. Usılayınsha, Google Brain neyron tarmaqlarınıń qáwipsiz shifrlawdı úyreniw uqıplılıǵın kórsetti.

### Súwret sapasın jaqsılaw
2017-jıldıń fevral ayında Google Brain 8x8 ólshemdegi súwretlerdi 32x32 ólshemge aylandırıwdıń itimallıq usılın anıqladı. Bul usıl piksel awdarmaların islew ushın burınnan bar bolǵan pixelCNN dep atalatuǵın itimallıq modeline tiykarlanǵan.

Usınılǵan baǵdarlama awdarılǵan súwretlerdiń piksel quramın juwıq esaplaw ushın eki neyron tarmaǵın paydalanadı. Birinshi tarmaq, «shártli tarmaq» dep atalıp, joqarı ólshemdegi súwretlerdi 8x8 ge kishireytedi hám dáslepki 8x8 súwretten usı joqarı ólshemdegi súwretlerge sáykeslikler dúziwge háreket etedi. Ekinshi tarmaq, «aldıńǵı tarmaq» dep atalıp, aldıńǵı tarmaqtan alınǵan sáykesliklerdi paydalanıp, dáslepki súwretke kóbirek detallar qosadı. Nátiyjede alınǵan awdarılǵan súwret - bul sol súwrettiń joqarı ólshemdegi nusqası emes, al basqa bar bolǵan joqarı ólshemdegi súwretlerge tiykarlanǵan 32x32 ólshemdegi juwıq baha. Google Brain nіń nátiyjeleri neyron tarmaqlarınıń súwretlerdi jaqsılaw múmkinshiligin kórsetedi.

### Google Awdarmashı
Google Brain komandası jańa tereń oqıtıw sistemasın qollanıp, jasalma neyron tarmaqların kóp tilli tekstlerdiń úlken maǵlıwmatlar bazaları menen biriktirip, Google Translate joybarına úles qostı. 2016-jıldıń sentyabr ayında Google Neyron Mashina Awdarması (GNMT) iske qosıldı, bul tolıq oqıw sisteması bolıp, kóp sanlı mısallardan úyrene aladı. Burın Google Awdarmashınıń Sóz Dizbegine Tiykarlanǵan Mashina Awdarması (PBMT) usılı hárbir sózdi statistikalıq jaqtan analizlep, gáptegi basqa sóz dizbeklerin esapqa almastan, basqa tillerdegi sáykes sózlerdi tabıwǵa háreket etetuǵın edi. Biraq GNMT hárbir ayırım sóz ushın qálegen tilde almastırıwshı tańlawdıń ornına, gáptiń qalǵan bólimlerin kontekst sıpatında bahalap, anıǵıraq almastırıwshılardı tańlaydı. GNMT sonday-aq qıtay tilinen inglis tiline awdarıw sıyaqlı qıyın awdarmalarda da ádewir jaqsılanıwdı kórsetti.

GNMT engiziliwi pilot tiller ushın Google Awdarmashınıń awdarma sapasın joqarılatqan bolsa da, onıń barlıq 103 tili ushın usınday jaqsılanıwlardı islew júdá qıyın boldı. Bul máseleni sheshiw ushın Google Brain komandası kóp tilli GNMT sistemasın islep shıǵıwǵa eristi, ol aldıńǵı sistemanı keńeytip, bir neshe tiller arasında awdarma islewge múmkinshilik berdi. Bunnan tısqarı, ol Nol-Kóriniw Awdarmaların (Zero-Shot Translations) orınlawǵa múmkinshilik beredi, yaǵnıy sistema burın hesh qashan kórmegen eki til arasında awdarma isley aladı. Google kompaniyası Google Awdarmashınıń endi neyron tarmaqların paydalanıp, transkripciya islemesten awdarma isley alatuǵının járiyaladı. Bul bir tildegi sóylewdi dáslep tekstke kóshirmesten, tuwrıdan-tuwrı basqa tildegi tekstke awdarıwǵa bolatuǵının ańlatadı. 

Google Brain izertlewshileriniń aytıwınsha, bul aralıq basqıshtı neyron tarmaqların qollanıp saplastırıwǵa boladı. Sistemanıń bunı úyreniwi ushın, onı ispan tilindegi kóp saatlıq audio hám oǵan sáykes inglis tilindegi tekst penen tanıstırdı. Adam miyin qaytalaytuǵın neyron tarmaqlarınıń hár qıylı qatlamları sáykes bólimlerdi baylanıstırıp, keyin audio tolqının inglis tilindegi tekstke aylanǵansha ózgerte aldı. GNMT modeliniń jáne bir kemshiligi - awdarma waqtınıń gáptegi sózler sanı menen eksponencial túrde kóbeyiwi. Usıǵan baylanıslı Google Brain komandası jańa awdarma processiniń jáne de tez hám isenimli bolıwın támiyinlew ushın 2000 nan aslam processordı qostı.

### Robototexnika
Robottıń jańa qábiletlerin qoldan programmalastırıw kerek bolǵan dástúrli robototexnika basqarıw algoritmlerin jaqsılawdı maqset etip, Google Brain daǵı robototexnika izertlewshileri robotlarǵa óz betinshe jańa qábiletlerdi úyreniwge múmkinshilik beretuǵın mashinalıq oqıtıw usılların islep shıqpaqta. Olar jáne de robotlar arasında informaciya almasıwdıń jolların islep shıǵıwǵa háreket etpekte, bul robotlarǵa úyreniw barısında bir-birinen úyreniwge múmkinshilik beredi, bul jáne bult robototexnikası dep te ataladı. Nátiyjede, Google 2019-jılı baǵdarlamashılar ushın Google Cloud Robotics Platform di iske qostı, bul robototexnika, jasalma intellekt hám bult texnologiyaların biriktirip, bult penen baylanısqan birge islesiwshi robotlar arqalı nátiyjeli robotlastırılǵan avtomatlastırıwdı ámelge asırıwǵa baǵdarlanǵan.

Google Brain daǵı robototexnika izertlewleri tiykarınan tereń oqıtıw algoritmlerin jaqsılaw hám qollanıwǵa, robotlarǵa tájiriybe, simulyaciya, adam kórsetpeleri hám/yamasa vizual kórsetiwler arqalı úyreniw jolı menen tapsırmalardı orınlawǵa múmkinshilik beriwge baǵdarlanǵan. Mısalı, Google Brain izertlewshileri robotlardıń aldın ala programmalastırılmastan, ortalıqta tájiriybe ótkeriw arqalı qattı zatlardı alıp, tańlanǵan qutılarǵa ılaqtırıwdı úyrene alatuǵının kórsetti. Basqa bir izertlewde, izertlewshiler robotlarǵa keseden suyıqlıq quyıw sıyaqlı háreketlerdi úyretti; robotlar hár qıylı kózqaraslardan jazıp alınǵan adam kórsetpeleri videolarınan úyrendi.

Google Brain izertlewshileri robototexnika izertlewlerinde basqa kompaniyalar hám akademiyalıq mekemeler menen birge islesken. 2016-jılı Google Brain komandası X daǵı izertlewshiler menen robotlardıń uslaw ushın qol-kóz koordinaciyasın úyreniw boyınsha izertlewde birge isledi. Olardıń usılı robotlarǵa jańa zatlardı ózin-ózi dúzetiw menen haqıyqıy waqıt rejiminde uslawǵa múmkinshilik berdi. 2020-jılı Google Brain, Intel AI Lab hám UC Berkeley dan izertlewshiler robotlarǵa xirurgiya videoları menen shınıǵıw arqalı tigiw sıyaqlı xirurgiyaǵa baylanıslı tapsırmalardı úyreniwge múmkinshilik beretuǵın jasalma intellekt modelin dúzdi.

### Kúsheytiwshi oqıtıw menen interaktiv sóylewshini tanıw
2020-jılı Google Brain komandası hám Lill universiteti avtomat túrde sóylewshini tanıw ushın Interaktiv sóylewshini tanıw dep atalǵan modeldi usındı. ISR moduli sóylewshini berilgen sóylewshiler diziminen tek bir neshe paydalanıwshıǵa tán sózlerdi soraw arqalı tanıydı. Model tekstti sózge aylandırıw shınıǵıwı kontekstinde sóylew bólimlerin tańlaw ushın ózgertiliwi múmkin. Ol jáne de zıyankes dawıs generatorlarınıń maǵlıwmatlarǵa kiriwiniń aldın alıwı múmkin.

### TensorFlow
TensorFlow - bul Google Brain tárepinen quwatlanatuǵın ashıq kodlı programmalıq támiynat kitapxanası bolıp, ol hár kimge óziniń neyron tarmaǵın shınıqtırıw quralların beriw arqalı mashinalıq oqıtıwın qollanıwǵa múmkinshilik beredi. Bul qural adamlar tárepinen sortlanǵan súwretler maǵlıwmat toplamı menen úyretiw arqalı, diyxanlardıń ónimlerin sortlaw ushın zárúr qol miynetin azaytıwǵa járdem beretuǵın tereń oqıtıw modellerin qollanatuǵın baǵdarlamalardı islep shıǵıw ushın qollanılǵan.

### Magenta
Magenta - bul bar maǵlıwmatlardı klassifikaciyalaw hám sortlawdıń ornına kórkem óner hám muzıka túrinde jańa informaciya jaratıw ushın Google Brain di qollanatuǵın joybar. TensorFlow paydalanıwshılarǵa neyron tarmaqtı súwretler hám muzıka jaratıwǵa baǵdarlaw ushın qurallar toplamı menen jańalandı. Biraq, Valdosta State universitetiniń komandası jasalma intellekttiń ónerde adamnıń niyetin tolıq qayta islep shıǵarıwda qıynalatuǵının, bul awdarmada ushırasatuǵın máselelerge uqsas ekenin anıqladı.

### Medicinalıq qollanıwlar
Google Brain niń súwret sortlaw qábiletleri adam shıpakerleri bayqamawı múmkin bolǵan nusqalardı izlew arqalı erte diagnoz qoyıwǵa járdem beriw ushın ayırım medicinalıq jaǵdaylardı anıqlawda qollanılǵan. Emshek ragin skriningten ótkiziw barısında, bul usıl adam patologlarına salıstırǵanda tórtten bir bólegindey jalǵan oń nátiyje bergeni anıqlanǵan, sebebi adam patologları hárbir súwretti kórip shıǵıwǵa kóbirek waqıt jumsaydı hám óz dıqqatın tek usı bir wazıypaǵa tolıq qarata almaydı. Neyron tarmaqtıń bir wazıypa ushın júdá tar shınıǵıwı sebepli, ol adam ańsat kóre alatuǵın súwrettegi basqa keselliklerdi anıqlay almaydı.

### Transformer
Transformer tereń oqıtıw arxitekturası 2017-jılı Google Brain izertlewshileri tárepinen oylap tabılǵan hám «Attention Is All You Need» («Itibar - bul barlıq kerekli nárse») atlı ilimiy maqalada túsindirilgen. Google bul keń qollanılatuǵın arxitekturaǵa patentke iye, biraq onı ámelge asırmaǵan.

### Tekstti súwretke aylandırıw modeli

Google Brain 2022-jılı OpenAI kompaniyasınıń DALL-E modeli menen básekilesetuǵın Imagen hám Parti dep atalatuǵın eki túrli tekstti súwretke aylandırıw modellerin jaratqanın járiyaladı.

2022-jıldıń aqırında bul joybar tekstti videoǵa aylandırıwǵa keńeytildi.

Imagen di islep shıǵıw Deepmind penen birlesiwden keyin Google Deepmind ke ótkerildi.

### Basqa Google ónimleri
Google Brain joybarlarınıń texnologiyası házirgi waqıtta Android Operaciyalıq Sistemasınıń sóylewdi tanıw sisteması, Google Photos daǵı foto izlew, Gmail daǵı aqıllı juwap hám YouTube daǵı video usınısları sıyaqlı hár qıylı Google ónimlerinde qollanılmaqta.

## Qabıllaw
Google Brain haqqında Wired, NPR, hám Big Think basılımlarında maqalalar járiyalanǵan. Bul maqalalarda komandanıń tiykarǵı aǵzaları Ray Kurzweil hám Andrew Ng penen sáwbetler orın alǵan hám joybardıń maqsetleri hám qollanıwları haqqında túsindirmelerge itibar qaratılǵan.

### Dawlı máseleler
2020-jıldıń dekabr ayında AI etikası boyınsha qánige Timnit Gebru Google dan ketti. Onıń óz erkinen ketkeni yamasa jumıstan bosatılǵanı haqqında pikirler hár qıylı bolsa da, ketiwiniń sebebi «Stoxastikalıq totıquslardıń qáwipleri haqqında: Til modelleri júdá úlken bola ala ma?» atlı maqalanı qaytarıp alıwdan bas tartıwı hám buǵan baylanıslı qoyǵan shártleri boldı, eger shártler orınlanbasa, ol ketedi dep ultimatum bergen. Bul maqala Google Brain sıyaqlı AI dıń ósiwiniń potencial qáwiplerin, sonıń ishinde qorshaǵan ortalıqqa tásirin, úyretiw maǵlıwmatlarındaǵı qátelesiwlerdi hám jámiyetshilikti aldaw múmkinshiligin izertledi. Maqalanı qaytarıp alıw talabın Google Brain niń vice-prezidenti Megan Kacholia bergen. 2021-jıldıń aprel ayına kelip, 7000 ǵa jaqın házirgi yamasa burınǵı Google xızmetkerleri hám industriya wákilleri Google dı «izertlewlerdi cenzuralawda» ayıplap hám Gebru ǵa kompaniyada kórsetilgen qatnastı áshkaralap, ashıq xatqa qol qoydı.

2021-jıldıń fevral ayında Google kompaniyanıń AI etikası boyınsha toparınıń jetekshileriniń biri Margaret Mitchell di jumıstan bosattı. Kompaniyanıń málimlemesinde Mitchell Gebru dı qollaw ushın avtomatlastırılǵan qurallardı paydalanıp, kompaniya siyasatın buzǵan dep aytılǵan. Sol ayda etika toparınan tısqarı injenerler de jumıstan kete basladı, olar Gebru dıń bosatılıwın ketiwiniń sebebi sıpatında kórsetti. 2021-jıldıń aprel ayında Google Brain niń birge qurıwshısı Samy Bengio kompaniyadan ketetuǵının járiyaladı. Gebru dıń basqarıwshısı bolıwına qaramastan, Bengio onıń bosatılıwı haqqında aldın ala xabardar etilmegen edi hám ol internette Gebru hám Mitchell di qollap jazba járiyaladı. Bengio óz jazbasında ketiwiniń sebebi sıpatında jeke rawajlanıwǵa pát bergen bolsa da, anonim derekler Reuters ke AI etikası toparındaǵı qálewsiz jaǵdaylardıń onıń sheshimine tásir etkenin bildirgen.

2022-jıldıń mart ayında Google AI izertlewshisi Satrajit Chatterjee ni jumıstan bosattı, sebebi ol Google dıń AI toparı aǵzaları Anna Goldie hám Azalia Mirhoseini tárepinen Nature jurnalında járiyalanǵan maqalanıń nátiyjelerine gúman bildirgen edi. Bul maqalada integral sxemalar ushın jaylastırıw máselesinde AI texnikaların (ásirese, kúsheytiwshi oqıtıwdı) qollanıwdıń jaqsı nátiyjeleri haqqında xabar berilgen. Biraq, bul nátiyje ádewir dawlı bolıp esaplanadı, sebebi maqalada bar bolǵan jaylastırıwshılar menen birme-bir salıstırıwlar joq hám menshikli mazmunǵa baylanıslı qayta islep shıǵıw qıyın. Dáslepki unamlı pikirlerdiń hesh bolmaǵanda birewi qayta kórip shıǵılǵannan keyin qaytarıp alınǵa, hám maqala házirgi waqıtta Nature jurnalı tárepinen tekserilmekte.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__