Mike Cruise

**Adrian Michael Cruise** OBE (1947-jıl 12-may — 2026-jıl 7-fevral) — britaniyalı astronom hám astrofizik. Dáslep rentgen astronomı bolıp, ol basqa tolqın uzınlıqlarındaǵı kosmoslıq missiyalar ushın ásbap-úskeneler ústinde de isledi. Óziniń keyingi karerasında ol gravitaciyalıq tolqın detektorların joybarlaw hám isletiw menen shuǵıllandı.

Cruise Mullard kosmoslıq ilimler laboratoriyası, Rutherford Appleton laboratoriyası hám Birmingem universitetinde hár túrli lawazımlarda isledi. Ol 2018-jıldan 2020-jılǵa shekem Korollik astronomiya jámiyeti prezidenti boldı. 2024-jılı ol kosmoslıq ilim tarawındaǵı xızmetleri ushın Britaniya imperiyası ordeni (OBE) menen sıylıqlandı.

## Jaslıq jılları hám bilimi
Cruise 1947-jıl 12-mayda tuwılǵan. Ol óziniń bakalavr dárejesin (BSc) London universiteti kolledjinen (UCL) aldı. Onıń doktorlıq (PhD) jumısı UCLdiń Mullard kosmoslıq ilimler laboratoriyasında (MSSL) ótti hám ol jerde Peter Villmordıń basshılıǵında rentgen astronomiyası ushın ásbap-úskeneler ústinde isledi. Onıń doktorlıq dissertaciyası úsh Skylark (zondlawshı raketa) ushırıwı waqtında jıynalǵan rentgen baqlawların analizledi; doktorlıq dárejesi 1973-jılı berildi.

## Karerası
Cruise MSSLde shtatlı izertlewshi bolıp qaldı; 1985–1986 jılları qısqa waqıt dawamında onıń direktor orınbasarı bolıp xızmet etti. Keyin ol Rutherford Appleton laboratoriyasına ótti, dáslep onıń Astrofizika toparınıń baslıǵı, keyinirek bolsa kosmos boyınsha direktor orınbasarı boldı.

1995-jılı ol Birmingem universitetiniń professorı etip tayınlandı, ol jerde keyinirek bes jıl mektep baslıǵı, sońınan bes jıl izertlew hám bilim uzatıw boyınsha Pro-vice-kancler boldı. Ol 2012-jılı Birmingemnen rásmiy túrde pensiyaǵa ketti, biraq húrmetli professor (emeritus statusı) bolıp qaldı.

Cruise Korollik astronomiya jámiyetiniń (RAS) jumıslarına belsendi qatnastı: keńes aǵzası, xatshı, qázineler basqarıwshısı, vice-prezident bolıp isledi hám 2018–2020-jılları Korollik astronomiya jámiyetiniń prezidenti boldı. 2003-jıldan 2008-jılǵa shekem ol Thinktank, Birmingem ilimiy muzeyiniń direktorlar keńesi aǵzası boldı.

2011-jılı, «Rawajlanıw ushın astronomiya basqarması» menen sheriklik sheńberinde Cruise Awǵanstandaǵı tálimdi qollap-quwatlaw ushın pashto tilindegi birinchi mektep astronomiya sabaqlıǵın tayarlawǵa járdem berdi.

## İzertlewleri
Cruise kosmoslıq apparat ásbap-úskenelerin islep shıqtı, dáslep Rentgen astronomiyası ushın Ariel V, Ariel VI, ROSAT, XMM-Newton hám Spektr-RG sıyaqlı rentgen kosmoslıq teleskoplarına óz úlesin qostı. Keyinirek ol basqa tolqın uzınlıqlarındaǵı kosmoslıq teleskoplar ushın ásbaplar ústinde isledi, ásirese Evropa kosmoslıq agentliginiń Hipparcos, SOHO hám STEREO missiyalarına qatnastı.

Óziniń keyingi karerasında Cruise gravitaciyalıq tolqınlardı izertlewge, ásirese joqarı chastotada islewi múmkin bolǵan detektorlarǵa qosıldı. Ol MGc chastotalarındaǵı gravitaciyalıq tolqınlarǵa sezimtal bolatuǵın jańa túrdegi detektordı usındı hám Birmingemdegi óz laboratoriyasında usınday ásbaplardıń birneshe prototipin qurdı. Ol LIGO (Lazer interferometrli gravitaciyalıq-tolqınlı observatoriya) sherikliginiń aǵzası boldı hám Advanced LIGO ásbabına Ullı Britaniyanıń qosatuǵın úlesi ushın grant qarjıların aldı. Onıń miynetleri Ullı Britaniyanıń Laser Interferometer Space Antenna (LISA) missiyasına qatnasıwına alıp keldi hám ol onıń aldınǵı basqıshı bolǵan LISA Pathfinder ushın ásbaplardı joybarlawǵa hám qurıwǵa járdem berdi.

## Sıylıqları hám tán alınıwı
2016-jılı Cruise gravitaciyalıq tolqınlardıń birinchi ret baqlanıwın járiyalaǵan maqalada dizimge alınǵan, shama menen, 1000 avtordıń biri boldı. Sol jıldıń aqırında usı toparıń barlıq aǵzaları fundamental fizika boyınsha «Breakthrough» sıylıǵı hám kosmologiya boyınsha «Gruber» sıylıǵı menen sıylıqlandı.

Cruise 2024-jılǵı Jańa jıl sıylıqlaw máresiminde kosmoslıq ilimler tarawındaǵı xızmetleri ushın Britaniya imperiyası ordeniniń oficeri (OBE) etip tayınlandı.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

*