Bilimlerdi ashıw metamodeli

**Bilimlerdi ashıw metamodeli** **(KDM)** ‒ bul Obektlerdi Basqarıw Gruppası (OMG) tárepinen járiyalanǵan ashıq specifikaciya. KDM ‒ bul bar bolǵan programmalıq támiynat sistemaları hám olardıń operaciyalıq ortalıqları ushın ulıwma aralıq kórinisi bolıp, Qollanbanıń ómirlik ciklı basqarıw qurallarınıń tereń semantikalıq integraciyası ushın zárúr bolǵan ulıwma metamaǵlıwmatlardı anıqlaydı. KDM OMG tárepinen programmalıq támiynattı modernizaciyalaw, IT portfelin basqarıw hám programmalıq támiynat isenimliligin támiyinlew ushın tiykar retinde islep shıǵılǵan. KDM OMG niń Meta-Object Facility in qollanıp, bar bolǵan programmalıq támiynat penen isleytuǵın qurallar arasında XMI almasıw formatın, sonday-aq keyingi áwlad isenimlilik hám modernizaciya quralları ushın abstrakt interfeysti (API) anıqlaydı. KDM programmalıq injiniring artefaktlarında bilimlerdi ashıwdıń bar bolǵan usılların, sonday-aq programmalıq támiynattı qazıw dep te atalatuǵın usıllardı standartlastıradı.

## Tariyxı

* 2003-jılı noyabr ayında, OMG nıń Arxitekturaǵa tiykarlanǵan basqarılatuǵın modernizaciya tapsırmalar toparı usınıs etti hám Platforma texnikalıq komiteti Bilimlerdi ashıw metamodeli (KDM) RFP ni shıǵardı. Bul RFP niń maqseti bar bolǵan programmalıq támiynat aktivleri hám olardıń operaciyalıq ortalıǵı haqqında informaciyanı kórsetiw ushın ulıwma repozitoriy strukturasın támiyinlew edi. KDM niń maqseti bar bolǵan programmalıq támiynat aktivlerin transformaciyalawǵa baylanıslı informaciyanı almasıw retinde anıqlandı. RFP de KDM niń bar bolǵan sistemalardı hújjetlestiriw, bar bolǵan programmalıq támiynatta qayta qollanılatuǵın komponentlerdi tabıw, basqa tillerge hám MDA ǵa transformaciyalardı qollap-quwatlaw yamasa basqa potencial transformaciyalardı ámelge asırıw imkaniyatın beriwi kerek ekenligi kórsetilgen. Bilimlerdi ashıw metamodeli jáne de bar bolǵan programmalıq támiynat artefaktları haqqında informaciyanı hár qıylı qurallar arasında almasıwǵa múmkinshilik beredi. Bul belgili bir tiller, platformalar yamasa transformaciya túrlerine qánigelesken vendorlarǵa basqa vendorlar menen birgelikte tutınıwshı sheshimlerin jetkerip beriwge imkaniyat beredi.
* Dáslepki KDM RFP OMG aǵzaları ushın júklep alıwǵa boladı.
* 2004 hám 2005-jıllar dawamında 12 kompaniya KDM RFP ge birlesken juwap tayarlaw ushın birge islesti. 5 mámleketten 30 dan aslam shólkem KDM specifikaciyasın islep shıǵıw hám kórip shıǵıwǵa úles qostı.
* 2006-jılı may ayında, Topardıń usınısı - Bilimlerdi ashıw metamodeli (KDM) - OMG nıń standartlardı qabıllaw processiniń juwmaqlaw basqıshına ótti. OMG tárepinen qabıl etilgen KDM specifikaciyası jámiyetshilikke ashıq boldı (OMG hújjeti ptc/06-06-07).
* 2007-jılı mart ayında KDM Juwmaqlaw tapsırmalar toparı OMG nıń standartlardı qabıllaw processiniń juwmaqlaw basqıshın tamamladı. KDM 1.0 diń rásmiy specifikaciyası OMG dan alınıwı múmkin.
* Specifikaciyanıń eń sońǵı versiyası 2011-jılı iyul ayında juwmaqlandı, KDM 1.3 ti eń sońǵı versiya etip.
* KDM Analytics KDM jańalıqları, anıqlama hám oqıw materialları hám quralları ushın ashıq portal saqlap turadı.

## Sholıw
KDM-niń maqseti xızmet kórsetiw, rawajlandırıw, bahalaw hám modernizaciyalaw ushın qurallar arasında óz-ara birge islesiwdi támiyinlew bolıp tabıladı. KDM metamodel retinde anıqlanadı, onı kárxana programmalıq támiynatınıń hár túrli táreplerine baylanıslı bilimlerdiń tiykarǵı aspektlerin súwretlew ushın ontologiya sıpatında da kóriwge boladı. KDM-di qollap-quwatlaw KDM ekosistemasına investiciya salıwdı ańlatadı – qural satıwshılar, xızmet kórsetiwshiler hám kommerciyalıq komponentlerden ibarat ósip baratırǵan ashıq standartqa tiykarlanǵan birlesken jámiyet.

KDM tek kodtı emes, al pútkil kárxana programmalıq sistemaların kórsetedi. KDM ámeldegi programmalıq támiynattı súwretlew ushın keń spektrli obekt-baylanıs kórsetiwi bolıp tabıladı. KDM ámeldegi programmalıq sistemalardıń strukturalıq hám tártip elementlerin kórsetedi. KDM-niń tiykarǵı túsinigi konteyner bolıp tabıladı: basqa obektlerge iyelik etiwshi obekt. Bul KDM-ge bar bolǵan sistemalardı hár qıylı dárejedegi detallı kórsetiwge imkaniyat beredi.

KDM tártipti kórsetiw ushın anıq semantikalıq tiykardı, yaǵnıy mikro-KDM-di belgileydi. Ol, mısalı ámeldegi programmalıq sistemalarǵa statikalıq analiz islew ushın paydalanıwǵa bolatuǵın joqarı dárejeli anıq aralıq kórsetiwdi támiyinleydi. Mikro-KDM maqseti boyınsha KDM ushın virtual mashinaǵa uqsas, biraq KDM orınlanatuǵın model yaki sheklew modeli emes, al analiz maqsetlerinde ámeldegi artefaktlerdiń kórsetiwi bolıp tabıladı.

KDM ámeldegi programmalıq sistemalardıń basqıshpa-basqısh analizin jeńillestiredi, bunda baslanǵısh KDM kórsetiwi analizlenedi hám KDM texnologiyalıq keńisliginde tolıq orınlanatuǵın KDM-nen KDM-ge transformaciya arqalı kóbirek bilimler alınadı hám anıqlanadı. Bilimlerdi alıw processiniń basqıshların qurallar orınlay aladı hám oǵan analitikalıq qatnasıwı múmkin.

KDM birdey tilge hám platformaǵa baylanıslı bolmaǵan kórsetiw bolıp tabıladı. Onıń keńeytiw mexanizmi domenge, qosımshaǵa hám implementaciyaǵa tiyisli bilimlerdi qosıwǵa múmkinshilik beredi.

## Arxitektura

KDM paketleri tómendegi tórt qabatqa bólingen:

### Infrastruktura qabatı
KDM Infrastruktura qabatı barlıq basqa paketler ushın kishi ulıwma ózekti, ámeldegi sistema artefaktleriniń inventarizaciya modelin hám meta-model elementleri arasında artefaktlerdiń baslanǵısh kodına qayta baylanıslar sıpatında tolıq izge túsiriwdi, sonday-aq birdey keńeytiw mexanizmin támiyinleytuǵın Core, kdm hám Source paketlerinen ibarat. Core paketi basqa KDM paketleri tárepinen qayta paydalanılatuǵın bir neshe úlgilerdi anıqlaydı. KDM Meta-Object Facility-den paydalanatuǵın meta-model bolsa da, KDM Core hám Resource Description Framework (RDF) arasında sáykeslik bar.

### Programma elementleri qabatı
Programma elementleri qabatı Code hám Action paketlerinen ibarat.

* Code paketi programmalastırıw tilleri tárepinen belgilenetuǵın programmalastırıw elementlerin, mısalı maǵlıwmat tipleri, proceduralar, klasslar, metodlar, ózgeriwshiler hám t.b. kórsetedi. Bul paket maqseti boyınsha Enterprise Application Integration (EAI) dep atalatuǵın basqa OMG specifikaciyasınan Common Application Meta-model (CAM) ge uqsas. KDM Code paketi kóbirek detallı dárejesin támiyinleydi hám programmalıq sistemanıń arxitekturalıq áhmiyetli kórinisleri menen úziliksiz integraciyalanǵan. KDM-degi maǵlıwmat túrleriniń kórsetiwi ISO standartı ISO/IEC 11404 penen sáykeslestirilgen (sonday-aq General Purpose Datatypes-ke qarań).
* Action paketi qosımshalardıń tómengi dárejedegi tártip elementlerin, sonıń ishinde operatorlar arasındaǵı detallı basqarıw hám maǵlıwmat aǵımın qamtıydı. Code hám Action paketleri birgelikte kárxana programmalıq sistemasınıń hárbir komponentiniń joqarı dárejeli anıq aralıq kórsetiwin támiyinleydi.

### Resurs qabatı
Resurs qabatı ámeldegi programmalıq sistemanıń islew ortalıǵın kórsetedi. Ol Enterprise Application Integration (EAI) tarawına baylanıslı.

* Platforma paketi programmalıq támiynattıń islew ortalıǵın, operaciyalıq sistemaǵa, aralıq programmalıq támiynatqa hám t.b. baylanıslı, sonıń ishinde orınlanıw platforması tárepinen belgilenetuǵın komponentler arasındaǵı basqarıw aǵımların kórsetedi.
* UI paketi ámeldegi programmalıq sistemanıń paydalanıwshı interfeyslerine baylanıslı bilimlerdi kórsetedi.
* Event paketi bar bolǵan programmalıq sistemanıń waqıyalarǵa hám jaǵdaydan-jaǵdayǵa ótiw tártibine baylanıslı bilimlerdi kórsetedi.
* Data paketi indeksli fayllar, baylanıslı maǵlıwmatlar bazaları hám maǵlıwmatlardı saqlawdıń basqa túrleri sıyaqlı turaqlı maǵlıwmatlarǵa baylanıslı artefaktlerdi kórsetedi. Bul aktivler kárxana programmalıq támiynatı ushın tiykarǵı bolıp tabıladı, óytkeni olar kárxana metamaǵlıwmatların kórsetedi. KDM Data paketi Common Warehouse Metamodel (CWM) dep atalatuǵın basqa OMG specifikaciyası menen sáykeslestirilgen.

### Abstrakciya qatlamı
**Abstrakciya qatlamı taraw hám qollanba abstrakciyaların kórsetedi.**

* Konceptual paket biznes taraw bilimlerin hám biznes qaǵıydaların, bul informaciya bar bolǵan qollanbalardan alınıwı múmkin bolǵansha, kórsetedi. Bul paketler OMG nıń basqa bir specifikaciyası menen sáykeslestirilgen, ol Biznes leksikası hám biznes qaǵıydaları semantikası (SBVR) dep ataladı.
* Struktura paketi programmalıq támiynat sistemasınıń logikalıq shólkemlesiwin ishki sistemalarǵa, qatlamlarǵa hám komponentlerge bóliwdi sáwlelendiriw ushın meta-model elementlerin táriypleydi.
* Qurılıs paketi programmalıq támiynat sistemasınıń injenerlik kózqarasın kórsetedi.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__