EAST-ADL

**EAST-ADL** ‒ bul bir neshe Evropa izertlew joybarlarında rawajlandırılǵan avtomobilge ornatılǵan sistemalar ushın Arxitekturanı súwretlew tili (ADL). Ol joqarı abstrakciya dárejelerinde sıpatlamalar menen AUTOSAR-dı tolıqtırıw ushın islep shıǵarılǵan. EAST-ADL tárepinen qamtılǵan aspektlerge transport qurallarınıń funkciyaları, funkciyaları, talapları, ózgeriwsheńligi, programmalıq támiynat komponentleri, apparatlıq komponentler hám baylanıs kiredi. Házirgi waqıtta ol Evropa FP7 MAENAD joybarı menen birge islesiwde EAST-ADL Associaciyası tárepinen qollap-quwatlanadı.

## Sholıw
EAST-ADL klasslar, atributlar hám baylanıslar sıyaqlı meta-modellew konstrukciyaların qollanıp, domenge tiyisli til bolıp tabıladı. Ol UML, SysML hám AADL-dan alınǵan túsiniklerge tiykarlanǵan, biraq avtomobil talapları hám AUTOSAR-ǵa sáykes keliw ushın beyimlestirilgen. Paydalanıwshı modellestiriwi ushın UML2 qurallarında qollanılatuǵın EAST-ADL UML2 profili bar..EAST-ADL anıqlaması sonday-aq domenge tiyisli qurallarda ámelge asırıw ushın specifikaciya bolıp xızmet etedi.

EAST-ADL bir neshe abstrakciya dárejelerin qamtıydı. Transport qurallarınıń programmalıq támiynat hám elektronikaǵa tiykarlanǵan funkcionallılıǵı hár qıylı abstrakciya dárejelerinde súwretlenedi. Usınılǵan abstrakciya dárejeleri hám qamtılǵan elementler máselelerdiń ajıratılıwın hám modellew elementlerin qollanıw ushın implicit usıldı támiyinleydi. Ornatılǵan sistema hárbir abstrakciya dárejesinde tolıq bolıp tabıladı hám modeldiń bólekleri hár qıylı iz qaldırıw baylanısları menen baylanısqan. Bul mazmundı funkciyadan apparatlıq hám programmalıq támiynattaǵı komponentlerge shekem izlewge múmkinshilik beredi.

EAST-ADL qáwipsizlikke baylanıslı ornatılǵan basqarıw sistemaların rawajlandırıw benchmark retinde anıqlanadı. EAST-ADL kólemi programmalıq támiynattı rawajlandırıwdıń tiykarǵı basqıshların, erte analizden funkciyalıq dizayn arqalı ámelge asırıwǵa hám qaytadan transport quralları dárejesinde integraciya hám validaciyaǵa shekem qollap-quwatlawdı qamtıydı. EAST-ADL-dıń tiykarǵı roli integraciyalanǵan sistema modelin támiyinlew bolıp tabıladı. Usı tiykarda bir neshe máseleler sheshiledi:

* Integraciyalanǵan sistema modeli jaǵınan hujjetlew.
* Aldın ala belgilengen kórinislerdi hám baylanıslı informaciyanı támiyinlew arqalı injenerler arasındaǵı baylanıs.
* Sistema strukturası hám qásiyetleriniń súwretleniwi arqalı analiz.

Simulyaciya yaki kod generaciyası ushın minez-qulıq modelleri EAST-ADL funkciyalarınan sırtqı modellerge, mısalı, MATLAB/Simulink-tegi subsistemaǵa siltemeler retinde qollap-quwatlanadı.

## EAST-ADL Meta-Modelin Shólkemlestiriw
EAST-ADL meta-modeli 4 abstrakciya dárejesine muwapıq shólkemlestirilgen:

* Transport quralları dárejesi sheshimge baylanıslı bolmaǵan tárizde mólsherlengen funkcionallılıqtı kórsetiw ushın modellew elementlerin qamtıydı.
* Analiz dárejesi transport qurallarınıń tiykarǵı ishki hám sırtqı interfeysleri menen abstrakt funkciyalıq bóliniwin kórsetedi.
* Dizayn dárejesi detallı funkciyalıq anıqlamaǵa, apparatlıq arxitekturaǵa hám apparatlıqqa funkciyalardı bólistiriwge iye.
* Ámelge asırıw dárejesi AUTOSAR elementlerine tiykarlanadı hám yadrolıq struktura ushın EAST-ADL-ǵa tiyisli konstrukciyalarǵa iye emes.

Barlıq abstrakciya dárejeleri ushın talaplar, minez-qulıq, ózgeriwsheńlik hám isenimlilik ushın tiyisli keńeytiw elementleri yadrolıq struktura menen baylanısqan.

## EAST-ADL hám AUTOSAR arasındaǵı baylanıs
Eń tómengi abstrakciya dárejesi, yaǵnıy ámelge asırıw dárejesi ushın modellew mazmunların támiyinlew ornına, EAST-ADL bul maqset ushın ózgertilmegen AUTOSAR mazmunların qollanadı hám joqarı abstrakciya dárejelerindegi EAST-ADL elementlerin AUTOSAR elementleri menen baylanıstırıw ushın qurallar támiyinleydi. Demek, EAST-ADL hám AUTOSAR birgelikte erte analizden ámelge asırıwǵa shekem avtomobilge ornatılǵan sistemalardıń kompleksliligin nátiyjeli rawajlandırıw hám basqarıw ushın qurallar támiyinleydi. Modelge tiykarlanǵan rawajlandırıw hám komponentke tiykarlanǵan rawajlandırıwdan alınǵan túsinikler bir-birin kúsheytedi.Sistemanıń erte, joqarı dárejedegi kórinisi AUTOSAR tiliniń detallı specifikaciyalarına kemshiliksiz túrde ótiwi múmkin. Oǵan qosımsha, EAST-ADL tómendegi sistemanı rawajlandırıw máselelerin óz ishine aladı:

* Talaplardı modellew hám tekseriw/validaciya informaciyası,
* Funkciya modellew hám programmalıq támiynat sisteması ónim qatarları ushın qollap-quwatlaw,
* Sistema dizaynınıń ózgeriwsheńligin modellew,
* Bólistirilgen sistemalar kontekstinde funkciyalar hám apparatlıq mazmunlardıń strukturalıq hám minez-qulıq modellewi,
* Ortalıq, yaǵnıy zavod modeli hám jaqın sistemalar, hám
* Funkciya waqıtı hám isten shıǵıw rejimleriniń anıqlaması sıyaqlı funkciyalıq bolmaǵan operaciyalıq qásiyetler, sistema dárejesindegi analizdi qollap-quwatlaw.

EAST-ADL metamodeli AUTOSAR metamodeli sıyaqlı birdey qaǵıydalarǵa muwapıq belgilenedi, bul eki element toplamı bir modelde birge jasay aladı degendi ańlatadı. Baylanıs EAST-ADL-dan AUTOSAR-ǵa bir baǵdarlı bolıp tabıladı, sonday etip AUTOSAR EAST-ADL-dan ǵárezsiz boladı. Degen menen, tiyisli EAST-ADL elementleri AUTOSAR domenine talaplar, ózgeriwsheńlik, qáwipsizlik t.b. ushın EAST-ADL qollap-quwatlawın támiyinlew ushın AUTOSAR elementlerine silteme bere aladı.

Demek, model AUTOSAR elementleri programmalıq támiynat arxitekturasın kórsetetuǵın hám EAST-ADL elementleri AUTOSAR modelin ortogonal aspektler menen keńeytetuǵın hám mısal ushın funkciya hám funkciya modelleri arqalı abstrakt sistema informaciyasın kórsetetuǵın etip belgileniwi múmkin. Bunday model UML-de, EAST-ADL profili  hám AUTOSAR profili ekewin de qollanıw arqalı yaki biriktirilgen AUTOSAR hám EAST-ADL metamodeline tiykarlanǵan domenge tiyisli quralda belgileniwi múmkin.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__