open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ananiy Kapustin

**Ananiy Vasilyevich Kapustin** (1921-jıl 17-sentyabr, RSFSR, Nijniy novgorod wálayatı, Polyana, Vasilsurskiy rayonı — 2012-jıl 6-noyabr, Moskva, Rossiya)— sovet áskeriy basshısı. Stalingrad frontıdaǵı 110-tank diviziyası kompaniyasınıń siyasıy instruktorı. Ullı watan urısı (1942-1945) dáwirinde Voronej, 1-Ukraina, 1- hám 2-Belorussiya frontlarında tank korpusınıń komsomol shólkemlestiriwshisi]]. Polkovnik (1961).

## Turmısı
Ananiy Kapustin 1921-jıl 17-sentyabrde házirgi Mari Eldıń Yurin rayonındaǵı Polyana awılında dıyqan shańaraǵında tuwılǵan. 7 jıllıq mektepti tamamlap, tuwılıp ósken awılındaǵı «Kombayn» kolxozında esapshı bolıp islegen.

1941-jıl 15-aprelde Qızıl Armiya qatarına shaqırıladı. Ullı watan urısı urıs qatnasıwshısısı, Kalinin hám Qubla-batıs frontlarda tank kompaniyasınıń sıyasıy komissar orınbasarı bolǵan. 1942-jılda Tashkent joqarı ulıwma áskeriy komandirlik bilim jurtın tamamlaǵan. Keyinirek Stalingrad frontındaǵı 110-tank diviziyası rotasınıń siyasıy instruktorı,voronej, 1-Ukraina, 1- hám 2-Belorussiya frontlarında tank korpusınıń komsomol shólkemlestiriwshisi, gvardiya mayorı bolıp xızmet etken. Áskeriy xızmetleri ushın 1-dárejeli watan urısı (1945, eki ret) hám 2-dárejeli watan urısı (1943, 1944),Qızıl juldız (1943) ordenleri hám «Stalingrad qorǵanıwı ushın» medalımenen sıylıqlanǵan.

Urıs juwmaǵında Moskvada jasap, mexanizatsiyalasqan hám tank diviziyalarında sıyasıy xızmetker bolıp islegen. 1956-jılda V. A. Lenin atındaǵı Áskeriy-sıyasıy akademiyanı tamamlaǵan. 1961-jılda oǵan polkovnik ataǵı berilgen. Áskeriy xizmetti 1982-jıldıń avgust ayında tamamlaǵan. II dárejeli Watan urısı (1985), Qızıl Juldız (1951, 1968, 1981), III dárejeli «SSSR Qurallı Kúshlerinde Watanǵa qılǵan xizmeti ushın» ordenleri (1975) menen sıylıqlanǵan.

Ananiy Kapustin 2012-jıl 6-noyabrde Moskvada qaytıs bolıp, sol jerdiń ózine jerlengen.

## Sıylıqları
* Qızıl Bayraq ordeni (1968)
* I dárejeli watan urısı ordeni (08. 07. 1944, 25. 05. 1945)
* II dárejeli watan urısı ordeni (31. 07. 1943, 02. 06. 1945, 04. 06. 1985)
* Qızıl Juldız ordeni (1943, 1951, 1968, 1981)
* III dárejeli «SSSR Qurallı Kúshlerinde watanǵa xızmetleri ushın» ordeni (1975)
* «Stalingrad qorǵanıwı ushın» medali
* «1941-1945-jıllardaǵı Ullı watan urısında Germaniya ústinen qazanılǵan jeńis ushın» medali
* «vladimir Ilyich Lenin tuwılıwınıń 100 jıllıǵı qatnası menen» yubiley medalı

## Ádebiyatlar

* Nashi geroi: ocherki / sost.M. T. Sergeev.- Jaskar-Ala, 1985.- 368 b.
* Mariy Elin patirje-vlak [Geroi Mariyskogo kraya].- Jaskar-Ala, 1994.- 224 b.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
* Xotira yoʻli.  KAPUSTIN ANANY VASILIEVCH.  09/17/1921 – dd.aa.yyyy
Aras Bulut İynemli

**Aras Bulut Iynemli** (, 1990-jıl 25-avgustta tuwılǵan) — turkiyalıq aktyor hám model.

## Tálim
Úlken ájaǵası teatr aktyorı hám úlken ajapası dawıslı súwretshi bolǵan. Aras Bulut Iynemli Besiktas Anadolu Liceyin tamamlaǵan hám Istanbul Texnikalıq Universitetinde Aviaciya Injenerligi boyınsha oqıǵan .

## Karyerası
Dáslepki iskerligin reklamalarda rol oynawdan baslaǵan Aras Bulut 2010-jılda Waqıt ótedi serialında rol oynaydı. Serial jaqsı shıqtı hám aktorlar qatarında ol da sıylıqlandı. Aras Turkiya universitetine kiriw imtixanında kúshli 100lik ishinen orın aldı. Istanbul Texnika Universitetiniń aviaciya injenerligi bóliminde oqıwın dawam ettirdi. 2011-jılda filmdegi iskerliginde ataqqa erise basladı hám 20 jasında ekinshi plandaǵı eń jaqsı aktor sıylıǵın qolǵa kiritti.

2013-jılda Elçin Efendiyev romanı tiykarında islengen Maxmut hám Meryem Azerbayjan-túrk filminde rol oynaydı.Bunnan tısqarı «Amam mıyız» filmindegi mayıp bala, «Sawlatlı júz jıl» serialında shaxzada Bayazid rolı arqalı tanıla basladı. 2015-jılda «Eń jaqsı gúrrińim» filmindegi bas er adam roli ushın sıylıqlanadı. 2016—2017-jıllarda «Ishkeride» filminde Umut Yılmaz,Mert Karadaǵ, 2017-jılda « Shuqır» serialında Yamach Kochovalı obrazları arqalı ataqqa eristi. 2019-jılda «Platadaǵı waqıya» filminde adam óltiriwshilik ushın nahaq qamalǵan telbe áke rolin jırlaw arqalı Turkiyada tamasha rekordın jańaladı.

## Derekler
Berlin kórkem óner universiteti

**Berlin kórkem óner universiteti** — Berlin hám Germaniyadaǵı eń iri mámleketlik kórkem óner joqarı oqıw orınları bolıp, Evropa hám dúnyadaǵı uqsas institutlardan kórkem ónerdiń túrli túrlerin qamtıp alǵan tórt fakultettiń kem ushıraytuǵın kombinatsiyası menen ajralıp turadı. Súwretleytuǵın kórkem óner, muzıka, dizayn, drama hám muzıkalı teatr (xoreografiyadan tısqarı) baǵdarları boyınsha qánigeler tayarlaydı.
Universitet Berlindegi óz tariyxiy túbirlerine iye bolǵan bir neshe joqarı oqıw orınların birlestirdi. UdK Berlin quramına kiritilgen dúnyadaǵı eń áyyemgi kórkem óner universitetlerinen biri. 1696-jılda Brandenburg saylawshısı Fridrix I tárepinen tiykar salınǵan akademiyaǵa barıp taqaladı, ol tariyx dawamında qayta-qayta jańalanǵan hám atın ózgertirgen.

1869-jılda islengen, sonıń menen birge, UdK Berlin menen baylanıslı bolǵan Berlin muzıka mektep 1920-jıllarda natsistler húkimet tóbesine kelgenge shekem Leo Kestenberg hám Pol Hindemit sıyaqlı ataqlı muzıkashılar hám oqıtıwshılar menen ataqlı edi. Ekinshi jáhán urısınan keyin Berlinde tórt sektorǵa bólingen, universitet kórkem tálimi qayta tiklendi.

1975-jılda aldın bólek bolǵan joqarı oqıw orınları «Joqarı kórkem óner mektebi», atap aytqanda  Prussiya Kórkem Akademiyası, Stern konservatoriyası, Berlin Hochschule fur Musik, 2001-jılda «Joqarı kórkem óner mektebi» Berlin Kórkem óner universiteti (UdK Berlin) dep ózgertirildi.

1970-jıllardıń ekinshi yarımında Berlin Hochschule für Kunst studentleri alaǵada siyasiy tartıslar ortalıǵında oqıdı. Olar 1976,1977-jıl qısqı semestrde Berlin erkin universiteti hám Berlin texnika universiteti universitetler tárepinen baslanǵan Batıs Berlindegi belsendi qollap-quwatladı, oqıw shárayatlarınıń jamanlasıwına hám joqarı tálim tuwrısındaǵı jańa nızamǵa qarsı narazılıq bildirdi, kásipke qoyılǵan biykarlawdı alıp taslawdı talap etti.

## Zamanagóylik
Germaniya birleskennen keyin, Evropa Birlespesiniń dúziliwin kútken halda, universitetler aralıq sheriklikti keńeytiw qálewi artıp bardı. Boloniya procesi túrli Evropa mámleketlerindegi joqarı tálim sistemalarınıń jaqınlasıwı hám uyqaslasıwın tezlestirdi.

2001-jılda Berlin Hochschule fur Kunst Boloniya procesine kóre, bakalavr hám magistr dárejelerin beriw, ilimiy izertlewler aparıw hám dissertatsiyalar qorǵaw huqıqına iye bolǵan kórkem óner universiteti mártebesine iye boldı.

## Derekler
And tawları

**And tawları** (; ink xalqlarınıń tilinde anta — mis kánli tawlar) — dúnyadaǵı eń uzın (shama menen 9000&nbsp;km) hám eń biyik (6960 m) taw dizbeklerinen biri. Eni 800&nbsp;km ge shekem. And tawları Qubla Amerikaı pútkil uzınlıǵı boylap batıs tárepten orap turadı. And tawları arqadan qublaǵa júdá uzın aralıqta (66°qa) sozılıp ketkenligi sebepli topıraq hám ósimlik oramı da hár túrli bolıp, vertikal regionlar anıq kórinedi. Tez-tez jer silkiniwi bolıp, vulkanlar (Kotopaxi, Misti, Maypu) atılıp turadı. And tawları bir-birlerine parallel bolǵan hám meridian P boylap sozılǵan dizbeklerden ibarat.-I Arqasında Karib teńizi jaǵaları boylap eki qatar (ball. 2765 m ge shekem ), arqa-batısında 4 qatar (ball. 5800 m ge shekem ) dizbek jaylasqan. Dizbeklerdi tereń tektonikalıq oyıqlar hám ishki tegis tawlılar bir-birinen ajıratıp turadı. Ekvatorda eki qatar vulkan tawları taw aralıǵındaǵı oylıqlardı qorshap turadı. Peruda biyikligi 6768 m ge shekem bolǵan tawlar hám 4200 m ge shekem kóterilgen platolardı dáryalar tereń oyıp jibergen. Oraylıq And tawları dizbekleriniń ortasha biyikligi 4000 — 5000 m. Platolar keń hám júdá biyik (4000 m shamasında ). Bas Kordilera tawlarındaǵı Akonkagua tawı (6960 m)- Batıs yarım shardaǵı eń biyik shıń. Kirǵoq boyı dizbegi sozılǵan, shıǵısta bolsa úlken bir bólekli tawlar jaylasqan. Qar sızıǵı qublasında 500 — 1500 m, oraylıq bóleginde 6500 m, arqasında 4700 m biyikliginen ótedi. Qubla bólimlerinde úlken muzlıqlar okeanǵa shekem túsip keledi. And tawlarınan Amazonka jáne onıń jaǵısları Orinoko hám basqaları baslanadı. And tawlarınıń oraylıq bóleginde Titikaka, Poopo biyik taw kóli bar. And tawları 6 túrli ıqlım zonasında jaylasqan. Venesuela hám Batıs Ekvatorda tropikalıq ıqlım bolıp, qıs qurǵaqlay keledi, siyrek toǵaylıqlar ósedi. Qublasına túsken tárepke shól zonası subtropikalıq, turaqlı shól hám sahra landshaftları menen almasadı. And tawları tiykarınan alp búrmeleniwi dáwirinde qáliplesken (arqa bóleginde odan da áyyemgi jınıslar bar). Tawlarda 30 dan artıq qarakatdaǵı vulkan (Kotopa-xi, Osorno, Sangay hám basqalar ) bar. And tawlarında paydalı qazılmalardan kem ushıraytuǵın hám reńli metallar, neft, s-litra, altınkúkirt, asbest, mıs, qalay, gúmis, qorǵasın, rux, volfram, vanadiy, súrme, vismut, mishyak hám basqa kánler bar. And tawları arqa bóleginiń samalǵa qarsısında batıs qaptal bawırı — taw qızıl topıraqlı jerler japıraq tógiwshi toǵaylar menen, qubla tárep laterit topıraqlı qaptal bawırlar joqarı ıǵallıqtaǵı Ekvatorial hám tropikalıq toǵaylar hám de sarǵısh topıraqlı jerler mudamı qurǵaqlay subtropikalıq toǵaylar hám putalıqlar menen oralǵan. Ishki biyikligi 488 platolar bolsa otlaq (paramos), qurǵaqlay biyikligi taw tropikalıq shóllerden (halqa ) ibarat. And tawları kartoshka, xin tereki hám basqa paydalı ósimlikler watanı. Haywanat dúnyası hár túrli : lama, kóz áynekli ayıw, fmagellan iyti, shinshilla, túlki, hár qıylı kemiriwshiler hám quslardan — kondor jasaydı. And tawlarında Sahama (Boli-viya), La-nin (Argentina ), Los-Paraguas (Chili) hám basqa milliy parkleri bar.

## Ádebiyatlar

* ÓzME. Birinshi tom. Tashkent, 2000-jıl
23-mart

**23-mart** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 82-kúni (kabisa jılında 83-kúni) hám mart ayınıń 23-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 282-kún (kabisa jılında 283-kún) qaladı.

## 

## 

## 

## 

* 1972 — Cristóbal Balenciaga, ispaniyalı moda dizayner.
*1801 — Pavel I, Rossiya imperatorı (1796).

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
24-mart

**24-mart** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 83-kúni (kabisa jılında 84-kúni) hám mart ayınıń 24-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 282-kún (kabisa jılında 283-kún) qaladı.

## 

## 

## 

* 1893 — Baade Valter, nemec astronomı.
* 1954 — Rafael Orozco Maestre, kolumbiyalı qosıqshı.
* 1986 — Nathalia Dill, braziliyalı aktrisa.

## 

* 1801 — Pavel I, Rossiya imperatorı (1796-1801).

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
Anton Jivayev

**Anton Jivayev** (1976 -jılda tuwılǵan ) — Rossiyalıq skripkashı, orkestr atqarıwshısı, kamera muzıkashısı hám solist retinde xalıqaralıq mártebege erisken. 2012-jılı Leyptsigtaǵı Gevandxaus orkestri skripkashısı, 2015-jıldan bolsa Gevandxaus kvarteti skripkashısı bolǵan.

## Turmısı
Jivayev 1976 -jılı Tashkent qalasında Rossiyalıq muzıkashılar shańaraǵında tuwılǵan. Jeti jasında Nathan Mendelssohndan skripka sabaqların alǵan.Tashkent konservatoriyası qasındaǵı Uspenskiy-Schule muzıka intalı balalar ushın muzıka mektebiniń oqıwshısı bolǵan. Mektepti tamamlaǵannan keyin, konservatoriyaǵa qabıl etiledi. Keyinirek 16 jasında violaǵa ótip, onda úsh jıl dawamında Aleksandr Polonskiy menen birge oqıydı. 1997-jıldan Pitsburgda (AQSh) Dukesn universitetiniń Artist diplom programmasında Pitsburg simfonik orkestrinıń bas viyolası Rendolf Kelli menen oqıwdı dawam ettiredi. Duquesne konsert tańlawı jeńimpazı retinde 1999 -jıl aprel ayında Duquesne simfonik orkestri menen Hindemittıń «Der Schwanendreher» shıǵarmasın atqaradı.

Ol 2006 -jıldan 2012-jıl sentyabr ayına shekem Arqa Karolina simfoniyasında tiykarǵı viola bolıp atqarǵan. Sonıń menen birge, viola oqıtıwshı bolıp islep, tarlı ásbaplardı remontlaǵan. 2012-jıldan Leyptsigtaǵı Gevandxaus orkestri skripkashısı boladı. Onda 2015-jıldan Gevandxaus kvartetınde da oynap,KQıtayda kvartet hám YaponiyadaBetxoven tarlı kvartetleriniń siklin atqaradı.

1999 -jıldıń gúzinde Jivayev Filadelfiyadaǵı Kertis atındaǵı muzıka mektepte Jozef de Pasquale hám keyin Roberto Diaz benen oqıwdı baslaǵan. 2000-jıl dekabr ayında Kurtis atındaǵı muzıka mektebinde bolıp ótken alta hám ansambl ushın kontsertiniń jáhán premyerasın atqarǵan. Oǵan qosıqtı basqa pitkeriwshi Yevgeniy Sharlat atqarǵan edi.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

* Werner Kopfmüller:de/wp-content/uploads/2019/03/19 -01-15_LvZ_Artikel_Sinfonia_Leipzig.pdf Klare Rollenverteilung25 Jahre als Primarius: Festkonzert für Frank-Michael Erben und das Gewandhaus-Quartett  (ın German) sinfonialeipzig. de 15 January 2019 
* bso. org/brands/bso/intune/intune-august-2018/bsogho-partnership. aspx/MobileContentPage The Tanglewood Music Center iyis known around the world as a tap -tier summer academy for advanced musical study.  Boston Symphony Orchestra
22-mart

**22-mart** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 81-kúni (kabisa jılında 82-kúni) hám mart ayınıń 22-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 284-kún (kabisa jılında 285-kún) qaladı.

## 

## 

## 

* 1394 — Mırza Ulıǵbek, Temuriyler imperiyası mámleketlik ǵayratkeri, patsha hám alım. 
* 1934 — Marat Qarabaev, qaraqalpaq shayırı, Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamı aǵzası (1977).

## 

* 1832 — Johann Wolfgang von Goethe, nemec jazıwshısı.

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
Baxtıyar Sızdıqov

**Baxtiyar Omarovich Sizdiqov** (1958-jıl30-aprel,Tashkent,Ózbekstan SSR) -Qazaqstan RespublikasıQurallı Kúshleri Joqarı komandirliginiń burınǵı wákili. Jumıstan bosaǵan general-mayor hám «Qubla» regionlıq komandirligi áskerleri komandiri 2004-2007).

## Ómirbayanı
Baxtiyar Sizdiqov 1958-jıl30 -apreldeTashkent qalasıda tuwılǵan.

1980-jıl Kolomna joqarı artilleriya komandirlik bilim jurtın tamamlaǵan.

Ofitserlik xızmetin Germaniyadaǵı Sovet áskerleri toparınıń tank diviziyasınıń razvedka vzvodınıń komandiri retinde baslaydı. Keyin artilleriya batareyası komandiri, oqıw motorlı mıltıq polkı shtab baslıǵınıń orınbasarı hám motorlı mıltıq batalonınıń komandiri bolıp xızmet etken.

1991-jılda M. V. Frunze atındaǵı Áskeriy akademiyanı tamamlaǵan. Akademiyanı pitirip, DOSAAF Jambul wálayatı komiteti baslıǵınıń orınbasarı lawazımında islegen.

Ol 1992-jıldıń fevral ayında Qazaqstan Respublikası Ishki áskerlerinde keyingi xızmet ushın jiberilgen. Polk komandiri orınbasarı, operativ koman bolıp tabıladı hám konvoy polkı komandiri lawazımlarında xızmet etken.

1995-jıl oktyabr ayında shtab baslıǵı - ishki áskerler brigadası komandiriniń orınbasarı,1997-jıl mart ayında - ishki áskerler brigadası komandiri etip tayınlanadı.

2001-jıl mart ayınan - Qazaqstan Respublikası Ishki jumıslar ministrligi Ishki áskerleri komandiri birinshi orınbasarı.

2002-jıldıń iyun ayında Rossiya Qurallı Kúshleri Bas shtabı Áskeriy akademiyasın tamamlap, shtab baslıǵı - Arqa áskeriy okrug komandiriniń birinshi orınbasarı etip tayınlanǵan.

2003-jıl oktyabrden 2004-jıl may ayına shekem - «Qubla» regionlıq komandirligi áskerleri komandiriniń birinshi orınbasarı hám shtab baslıǵı.

2004-jıl may -2007-jıl aprel - «Qubla» regionlıq komandirligi áskerleri komandiri.

Keyinirek Qazaqstan Respublikası Qorǵaw ministrliginiń Shet tiller áskeriy institutı baslıǵı bolǵan.

2018-jıl 5-iyun kúni jas shegarasına jetkeni ushın múddetli áskeriy xızmetten bosatılǵan.

## Sıylıqları

* 2-dárejeli «Dank» ordeni
* 14 medal

## Derekler
Mixail Chernoy

**Mixail Chernoy** ( 1952-jıl 16 -yanvarda tuwılǵan ) - ózbek, tiykarı Izraillıq isbilermen hám sanaatshı. Ol 1990 -jıllarda Rossiyadaǵı alyuminiy sanaatındaǵı zárúrli roli hám Izraildaǵı biznes ǵayratları menen belgili. Sonıń menen birge, Mixail Chernoy fondınıń tiykarlawshısı hám The Intelligence Summit qáwenderi.

## Turmısı
Chernoy 1952-jıl 16 -yanvarda Tashkent qalasında,yahudiy shańaraǵında tuwılǵan. Ákesi buxgalter (esapshı ) hám injener bolıp, úsh uldıń tuńǵıshı. Ol on tórt jasında isley baslaydı. Orta mektepti tamamlaǵannan keyin,Sovet Armiyasına shaqırıladı hám texnikumǵa oqıwǵa kirgen. Keyinirek ol sporttıń boks hám futbol túrleri menen shuǵıllanıp, sport administraciyasına jumısqa kiredi.

1990 -jıllardıń basında Izrailǵa kóship kelgen, bıraq Bolgariya menen jaqın baylanısta boladı. Onda jetekshi gazeta, tap futbol jámááti hám Bolgariyanıń birden-bir mobil telefon kompaniyası Mobilteldi satıp alǵan. 2000-jıldıń avgust ayında Bolgariya húkimeti onıń sırt ellik jınayatlı reketler menen baylanısı bar ekenin qaralaydı. Keyin, 10 jıl dawamında Bolgariyaǵa qaytıp kele almawın aytıp, onı Bolgariyadan shıǵarıp jiberigen.

Bunnan tısqarı, Floridadaǵı ፄSankt-Peterburg Tayms gazetasında aytılıwınaፄ qaraǵanda, Qospa Shtatlar «1999 -jıldan beri Cherneyǵa orıs mafiyası menen baylanısı bar ekenligi sebepli viza bermedi».

Chernoy 2010 -jıldıń avgust ayında Izraildıń Ekinshi kanalı Izrailda qısqa kórsetiwdi kórsetken. Kórsetuv sol waqıtqa shekem bolǵan eń qımbat hám dábdebeli toy dástúri haqqında 20 million ILS (shama menen 5 million AQSh dolları ) ǵa túsken edi. Programmadaǵı kelin Chernoydıń qızı ekenligi, toy ózi tárepinen tólengeni málim boladı. Sonıń menen birge, ol jaǵdayda Izrail ministrleri hám tiykarı Rossiyalıq parlament (Knesset) deputatları da qatnasqanı.

## Jeke turmısı
Chernoy isbilermen hayal Nikol Raydman menen 2019 -jılda turmıs qurǵanǵa shekem qatnasta bolǵan. Bıraq, olar sol jıldıń aqırında ajrasqan. Olardıń Mishel (2010 -jılda tuwılǵan ) hám Richard (2014-jılda tuwılǵan ) atlı eki perzenti bar. Olar Gerzliyada jasaydı.

Ol Moskvadaǵı úyinde vladimir Putinnıń tuwısqan aǵalarınıń balaları Igor Putin hám Rossiyanıń bas ravvini Berel Lazar menen birge edi.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
* archive. org/web/20071011191722/http://mikhailchernoy. com/ Michael Cherney / Mikhail Chernoy veb-sayti
Darya Chasovitina

**Darya Nikolayevna Chasovitina** (1896-jılda tuwılǵan -1966-jılda qaza tapqan) — Ullı Gertsog Nikolay Konstantinovichtıń nızamǵa qarsı qızı.Antroposofist, jazıw teriwshi («Remingtonist»).

## Turmısı
Darya Chasovitina Tashkentte súrginde bolǵan Ullı Gertsog Nikolay Konstantinovichtıń jergilikli qazaqtıń qızı Daria Yevseyevna Chasovitina (1880-1953 yamasa 1956) menen nekeden tısqarı qatnaslarında tuwılǵan. Ol Aleksandr hám Iskanderdiń ógey sińlisi hám Kirill hám Natalya Androsovlardıń apası.

RGALI (f. 1364 op. 5 188-bánt) sovet ádebiyatınıń bir qatar ataqlı wákilleriniń (S. v. Shervinskiy, L. P. Grossman, v. P. Kataev hám basqalar ) D. N. Chasovitinaga pensiya belgilew tuwrısında Social támiynat ministrligine bildiriw xatın óz ishine aladı.

Darya Chasovitinanıń shańaraqqa tiyisli jaǵdayı hám áwladları haqqında maǵlıwmat joq.

## Chasovitinanıń arxivı
Daria Nikolayevna basqa zatlar qatarında ákesi Nikolay Konstantinovich penen baylanıslı kem ushraytuǵın hújjetler hám fotosuwretlerdii óz ishine alǵan zárúrli arxiv kitaptı qaldırdı.Ózbek-amerikalıq izertlewshi Oydin Najafov bul arxivtı Ullı Gertsog jáne onıń shańaraǵı haqqındaǵı «jalǵız tolıq jeke hújjetler kompleksi» mártebesin ıyelewi múmkinligi haqqında aytıp ótken. 1966 -jılı Chasovitina óliminen keyin, onıń arxivı Galina Kireyevskaya moynına júklengen. Onıń uzaq jıllıq dosı hám antroposofik hárekettegi áskeriy xızmette bir sapta bolǵanları edi. Kireyevskaya da qaza tapqanında, arxiv neft alımı hám kolleksioner Lyudvig Novikov kollektsiyasına ótedi. 2014-jılda Novikovtıń tulı óz kompleksin (Chasovitina arxivın óz ishine aladı ) Rossiya Pánler akademiyasınıń A. M. Gorkiy atındaǵı Jáhán ádebiyatı institutınıń qoljazbalar bólimine tapsırǵan. Jıynaq házirge shekem saqlanıp atır (637 fond).

## Derekler
Pavel Chupikov

**Pavel Fyodorovich Chupikov** (1913-jıl21-dekabr— 1987-jıl23-iyun) — Sovet qırıwshı ushıwshı hám áskeriy komandir,Ullı watan urısı urıs qatnasıwshısı,Sovet Birlespesi Qaharmanı. Aviatsiya general-polkovnigi.

## Turmısı
Pavel Fyodorovich 1913-jıl21-dekabrdeTashkent qalasında tuwılǵan.1929-jılda mektepti tamamlaǵannan soń,Tashkent teplovoz remontlaw zavodında islegen.

Chupikov 1931-jılmay ayınan Qızıl armiyada valantyorlar qatarında xızmet etken. 1932-jılda volsktaǵı 2-áskeriy aviatsiya texnikalıq mektepti tamamlaǵan.1932-jılavgusttan Ukraina áskeriy okrugi (Kiyev) Áskeriy-hawa kúshleriniń 31-aviatsion eskadronında xızmet etken.1934-jıl aprel ayında pútkil eskadron Krasnoyarskqa kóshirildi. Pavel 1937-jıl noyabrden Uzaq Shıǵısda xızmet etken.1938-jıl iyul-avgust aylarında Xasan kóli qasındaǵı sawashlarda qatnasqan hám onıń ushın Qızıl Juldız ordenimenen sıylıqlanǵan.

## Ullı watan urısı
Pavel Chupikov 1941-jıl 23-iyunnan Ullı watan urısı sawashlarında qatnasqan. Polk Batıs frontta 47- hám 23-aralas aviatsiya diviziyalari quramında I-16 qırıwshı samolyotlarında urısqan.Kapitan Chupikov urıstıń tórtinshi kúni óziniń birinshi jeńisin qolǵa kirgizdi.1941-jıl25-iyunda Lepel qasında bir gruppada nemis qırıwshı samolyotın urip túsirdi. 1941-jıl sentyabr ayında 170-qırıwshı qanattıń sortıgatorı etip tayınlanadı.

1942-jıl iyuldan Qubla, Kavkazarti hám Arqa Kavkaz frontlarında 4-hawa armiyasınıń 40 -qırıwshı aviatsiya polkiniń komandiri lawazımında iskerlik alıp barǵan. Polk Kavkaz urısında qaharmanlarsha gúresti. Óziniń 52 samolyotın joǵalttı hám dushpannıń 123 samolyotın (sonnan 95 i hawa sawashlarında urıp túsirildi) qırıp tasladı.

Mayor Chupikov 194-jıl aprel ayınan voronej frontınıń 2-hawa armiyası quramına kirgen gvardiya polkına komandirlik etti (oktyabrden 1-Ukraina frontı). Onıń komandirligi astında polk Kursk hám Dnepr sawashlarında tabıslı qatnasqan.

Pavel Fyodorovich 1943-jıl31-oktyabrden1943-jıl5-dekabrǵa shekem 2-hawa armiyasınıń 8-gvardiya qırıwshı aviatsiya diviziyasına koman bolıp tabıladı wazıypasın orınlawshı komandir orınbasarı lawazımına tayınlanǵan.
1944-jıl mart ayınan urıs aqırına shekem 1-Belarussiya frontı 16 -hawa armiyasınıń 19 -qırıwshı aviatsiya polkinıń komandiri bolıp xızmet etedi. Bul Qızıl Armiya Áskeriy-hawa kúshleriniń eń jaqsı qırıwshı áskerlerinen shólkemlesken kem ushraytuǵın polk bolıp, polktıń tiykarǵı waziypası nemis avıaciyasın «erkin aw» usılı menen joq etiw edi. Ol rásmiy bolmaǵan túrde «Marshal polki» dep atalǵan. Sebebi, polktı Qızıl Armiya Áskeriy-hawa kúshleri bas komandiri, hawa bas Marshalı A. A. Novikov basqarǵan.Sovet Birlespesi Qaharmani Lev Shestakov qaza tapqannan keyin, onıń ornına podpolkovnik Chupikov polk komandiri etip tayınlanǵan.Belarussiya, Serotskaya,visla-Oder, Arqa -Pomeranskaya hám Berlindagi hújim operatsiyalarında polkqa komandirlik etken.

## Derekler
Jon Kennedi

**Jon Ficjerald Kennedi** (, **JFK** atı menen da ataqlı (***Jey-Ef-Key***); 1917-jıl 29-may, Bruklayn, Massachusets shtatı, AQSh – 1963-jıl 22-noyabr, Dallas, Texas shtatı, AQSh) – amerikalı siyasiy hám mámleket ǵayratkeri, AQShnıń 35-prezidentı (1961-1963) demokratiyalıq partiyadan. Onıń prezidentligi ásirese salmaqli suwıq urıs dáwirine tuwrı keldi. Mámleket puqaralarina kóbisine kóre, Kennedi tariyxdaǵi eń ullı Amerika prezidentleri on danalıǵına kiredi.

Massachusets shtatınan AQSh wákiller palatası aǵzası (1947-1953). 1953-jıldan 1960-jılǵa shekem Massachusets shtatınan senator bolıp islegen. 1960-jıl noyabr ayında náwbettegi prezidentlik saylawlarında 43 jaslı demokrat Kennedi 1953-jılda saylaǵanı basqa respublikashı D. Eyzenxauerning ornına 1960-jılda 70 jasqa tolǵan respublikashı Richard Niksonni kishi parq menen jeńiliske ushıraǵan etdi. Ekinshi jáhán urısı qatnasıwshısısı.

Kennedinıń derlik úsh jıllıq prezidentligi Berlin daǵdarısı, Karib teńizi daǵdarısı, Shoshqalar qoltıqındaǵı operatsiya, SSSR hám AQSh arasındaǵı kosmik páyge, «Apollon» kosmik programmasınıń baslanıwına alıp keldi hám ırqiy muqatıwdı ushın saldamlı qádemler qoydı. Time versiyası boyınsha jıl adamı (1961).

Zamanagóy jámiyetshilik sanasında Kennedi kóbinese onıń dúnyanı larzaǵa alıp qattiliǵı menen baylanıslı bolıp, onıń hal etiliwi haqqındaǵı kóplegen boljawlar búgingi kunge shekem ilgeri surilgen.

## Biografiya
### Shańaraq
Anasinıń babası Jon Frensis Ficjerald (1863-1950), arator siyasatshı, úsh ret Boston meri. Boston kolledjin tamamlaǵan, 1894-jılda AQSh Kongressiga saylaǵan. 1906-jıldan 1914-jılǵa shekem Boston meri bolıp islegen hám múddetleri tawısıwı menen úzliksiz túrde basqa siyasatshılarǵa jol ashqan . Ol omiriniń aqırıǵa shekem Massachusets shtatınıń eń kózge kóringen siyasiy ǵayratkerlerinen biri bolıp qaldı, aqlıǵı jan prezident bolıwın boljaw etdi. Ol úshinshi aǵayını Meri Jozefin Xannon menen turmıs qurǵan, nekede altı perzent tuwılǵan.
## Derekler
26-mart

**26-mart** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 85-kúni (kabisa jılında 86-kúni) hám mart ayınıń 26-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 280-kún (kabisa jılında 281-kún) qaladı.

## 

## 

## 

## 

* 1827 — Ludwig van Beethoven, nemec kompozitorı hám pianisti.
* 1923 — Sarah Bernhardt, francuz aktrisası.

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
27-mart

**27-mart** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 86-kúni (kabisa jılında 87-kúni) hám mart ayınıń 27-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 279-kún (kabisa jılında 280-kún) qaladı.

## 

## 

## 

* 1845 — Wilhelm Roentgen, nemec fizika ilimpazı.

## 

* 1968 — Yuriy Gagarin, rus kosmonavtı.
* 1976 — Muqaǵaliy Maqataev, qazaqstanlı shayır, jazıwshı hám dilmash.

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
28-mart

**28-mart** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 87-kúni (kabisa jılında 88-kúni) hám mart ayınıń 28-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 278-kún (kabisa jılında 279-kún) qaladı.

## 

## 

## 

* 1483 — Raphael, italyan renessans súwretshisi hám arxitektorı.
* 1971 — Mônica Carvalho, braziliyalı aktrisa.

## 

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
29-mart

**29-mart** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 88-kúni (kabisa jılında 89-kúni) hám mart ayınıń 29-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 277-kún (kabisa jılında 278-kún) qaladı.

## 

## 

## 

* 1927 — Veyn Jon Robert, Angliya ximigi hám farmakologı, Nobel sıylıǵı laureatı (1982).

## 

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
25-mart

**25-mart** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 84-kúni (kabisa jılında 85-kúni) hám mart ayınıń 25-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 281-kún (kabisa jılında 282-kún) qaladı.

## 

## 

## 

* 1767 — Ioaxim Myurat, francuz siyasatshısı.
* 1963 — Perdebay Nurjanov, qaraqalpaq ádebiyatshısı, Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamınıń aǵzası.
* 1976 — Baxtiyar Ashurmatov, ózbek futbolshı hám treneri.

## 

* 1862 — Klod Debyussi, francuz kompozitorı.
* 1875 — Maxmudxoja Behbudiy, ózbek jadidi.
* 1939 — Tólepbergen Mátmuratov, qaraqalpaq shayırı. Qaraqalpaqstan Respublikası Berdaq atındaǵı Mámleketlik sıylıq laureatı (1986).

## Derekler

## Siltemeler
30-mart

**30-mart** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 89-kúni (kabisa jılında 90-kúni) hám mart ayınıń 30-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 276-kún (kabisa jılında 277-kún) qaladı.

## 

## 

## 

## 

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
Ispaniya mádeniyatı

**[[Ispaniya]]** mádeniyatı hár qıylı tariyxıy tásirler tiykarında júzege kelgen. Birinshi náwbette áyyemgi Rim mádeniyatına tiykarlanadı. Ispaniya ásirler dawamında grek-rim dúnyasınıń jetekshi bólegi bolıp kelgen, Ispaniyanıń atı rimliler bergen Hispaniya atınan kelip shıqqan. Grekler, tarteslar, keltler, iberiyalikler, keltiberler, finikiyalıqlar hám karfageniyalıqlar sıyaqlı basqa áyyemgi xalıqlar da málim tásir kórsetken. Til hám dinge sıyınıw tarawında áyyemgi rimliler ispan mádeniyatına úlken úles qosqan. Sebebi, Rim Hispaniya siyasiy, huqıqıy hám basqarıw birlik retinde shólkemlestirilgen.Ispaniya tariyxınıń keyingi baǵdarı mámleket mádeniyatı hám dástúrlerine basqa elementlerdi de qostı.

Vestgot patshalıǵına tiykar salǵan vandallar Ispaniyaǵa kelip ornalasqan. Vestgotlar Rim imperiyasınıń qulawı hám dáslepki orta ásirler aralıǵında Ispaniyada Rim miyrasların saqlap qalǵan.Ummaviyler tárepinen basıp alınǵan aymaqlarda orta ásirlerde musılman tásiri saqlanıp qalǵan, biraq bul tásirler ispan mádeniyatına tolıq sińip ketpegen. Musılmanlar keliwinen aldın hám keyin ispan mádeniyatı tiykarınan Rim miyraslarına tiykarlanǵan hám tiykarǵı din katolik bolǵan.

Musılmanlar húkimdarlıǵınan aldın Rim imperiyasi húkimdarlıǵı astında jasaǵan Arqa Afrika xalıqları menen salıstırıw múmkin. Biraq, Arqa Afrika tariyxında rimlilerdiń bar ekenligi haqqında júdá kem esletpe bar, sebebi búgingi kúnde tiykarǵı mádeniyat arab tilinde.

Zamanagóy ispan tiliniń shama menen 75 % latın tilinen alınǵan. Áyyemgi grek tili de ispan sózligine úlken úles qosqan, ásirese latın tili arqalı úlken tásir kórsetken.Ispan sózligi arab tili menen dáslepki dáwirden baylanıs etip, Pireney yarım atawında Al-Andalus dáwirinde rawajlanǵan.

718-1492-jıllar aralıǵındaǵı xristianlardıń Reconquista (Qayta basıp alıw) dáwirinde musılmanlar jeńiliske ushıraǵannan keyin, Ispaniya pútkilley Rim-katolik mámleketine aylandı. Bunnan tısqarı, xalıqtıń tariyxı, Orta jer teńizi hám Atlantikalıq ortalıǵı onıń mádeniyatın qáliplestiriwde, sonıń menen birge, Amerikanı koloniya qılıw arqalı Latın Amerikası mádeniyatı sıyaqlı basqa mádeniyatlardı qáliplestiriwde zárúrli rol oynaǵan.

Ispaniya YuNESKOnıń Jáhán miyrasları obyektleri sanı boyınsha Italiya hám Qıtaydan keyin dúnyada úshinshi orında turadı, jámi 47 obyekt dizimge alınǵan.

## Ádebiyat
«Ispan ádebiyatı» termini ispan tilinde jazılǵan ádebiyatqa, atap aytqanda, ispan hám Latın Amerikası jazıwshıları tárepinen jaratılǵan ádebiyatlarǵa belgi etedi. Ol ispan poeziyası, nasri hám romanların óz ishine aladı.

## Derekler
7-aprel

**7-aprel** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 97-kúni (kabisa jılında 98-kúni) hám aprel ayınıń 7-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 268-kún (kabisa jılında 269-kún) qaladı.

## 

## 

## 

## 

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
Ispaniyada turizm

**Ispaniya**da turizm milliy ekonomikalıq turmısqa úlken úles qosıp atır hám Ispaniya jalpı ishki óniminiń shama menen 11, 8 payızın quraydı (2017-jılda ). 1960 hám 1970-jıllardan berli mámleket jazǵı demalıs ushın ataqlı jer bolıp kelgen, ásirese Ullı Britaniya, Irlandiya, Franciya, Germaniya, Italiya, Beniluks hám Qospa Shtatlardan kóplegen sayaxatshılar keledi. Soǵan kóre, Ispaniyanıń shet el sayaxatshılıq sanaatı dúnyada ekinshi orındı iyeledi. 2019-jılda Ispaniya 83,7 million sayaxatshını belgilep, dúnyanıń ekinshi eń kóp keletuǵın mámleketi boldı, bul izbe-iz jetinshi jıl rekord ornattı. Koronavirus pandemiyası sebepli 2020-jıldıń on bir ayında Ispaniyaǵa bar joǵı 18, 3 million sayaxatshı keldi. Bul dramatik nomerler turizm sektorı ushın ólimli bolıp, dáramat boyınsha eń jaman jıl bolıwın sáwlelendiredi.
2019-jılda Ispaniya 83,7 million sayaxatshını belgilep, dúnyanıń ekinshi eń kóp keletuǵın mámleketi boldı, bul izbe-iz jetinshi jıl rekord ornattı. Koronavirus pandemiyası sebepli 2020-jıldıń on bir ayında Ispaniyaǵa bar joǵı 18, 3 million sayaxatshı keldi. Bul dramatik nomerler turizm sektorı ushın ólimli bolıp, dáramat boyınsha eń jaman jıl bolıwın sáwlelendiredi.

Ispaniya Jáhán Ekonomikalıq Forumı tárepinen 2019-jılda baspadan shıǵarılatuǵın eki jıllıq Sayaxat hám Turizm báseki indeksinde 140 mámleket arasında birinshi orındı iyelep, 2017 hám 2015-jıllarda erisilgen eń joqarı orınǵa sáykes keledi.

Jáhán sayaxatshılıq shólkeminiń bas rezidenciyası Madridta jaylasqan.
The Economist jurnalınıń 2005-jılǵı dizimine kóre, Ispaniya turmıs sapası boyınsha dúnyada 10-orında turadı.

## Transport

Sayaxatshılar Ispaniyaǵa avtomobil, temir jol hám suw jolı arqalı da keledi. Turistlik qalalardı óz ara baylanıstıratuǵın Ispaniya avtomagistralları da Pireney boylap francuz avtomagistral tarmaǵı menen baylanısqan.Tiykarǵı poezd operatorı— Renfe, sonday-aq AvE (Ispaniya tez júrer poezdı) yamasa Talgo qalalar aralıq xızmetleri bar. Ispaniyanıń tez júrer temir jolı Evropadaǵı eń úlken hám dúnyada Qıtaydan keyin ekinshi orında turadı. Bunnan tısqarı, Transkantabriko sıyaqlı bir qatar joqarı dárejedegi turizmge baǵdarlanǵan miymanxana, poezd xızmetleri bar.

## Manbalar
8-aprel

**8-aprel** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 98-kúni (kabisa jılında 99-kúni) hám aprel ayınıń 8-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 267-kún (kabisa jılında 268-kún) qaladı.

## 

## 

## 

## 

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
10-aprel

**10-aprel** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 100-kúni (kabisa jılında 101-kúni) hám aprel ayınıń 10-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 265-kún (kabisa jılında 266-kún) qaladı.

## 

## 

## 

## 

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
11-aprel

**11-aprel** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 101-kúni (kabisa jılında 102-kúni) hám aprel ayınıń 11-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 264-kún (kabisa jılında 265-kún) qaladı.

## 

## 

## 

* 1980 — Quwandıq Biyshimbaev, qazaqstanlı ekonomist, siyasatshı hám tutqın.

## 

* 1514 — Bramante Donato, italiyalı arxitektor.

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
31-mart

**31-mart** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 90-kúni (kabisa jılında 91-kúni) hám mart ayınıń 31-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 275-kún (kabisa jılında 276-kún) qaladı.

## 

## 

## 

* 1596 — René Descartes, francuz filosofi, matematika hám fizika alımı.
* 1685 — Johann Sebastian Bach, nemec kompozitorı hám organisti.
* 1882 — Korney Chukovskiy, orıs jazıwshısı, balalar shayırı, awdarmashı hám ádebiyatshı qánige.
* 1948 — Saǵındıq Niyetullaev, qaraqalpaq mámleketlik ǵayratkeri, «Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen yurist», professor, shayır.
* 1992 — Becky Jane, inglis futbolshısı.

## 

* 1727 — Isaac Newton, angliyalı fizik, matematik, astronom, tábiyiy filosof, alximik hám teolog.

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
13-aprel

**13-aprel** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 103-kúni (kabisa jılında 104-kúni) hám aprel ayınıń 13-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 263-kún (kabisa jılında 264-kún) qaladı.

## 

## 

## 

## 

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
14-aprel

**14-aprel** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 104-kúni (kabisa jılında 105-kúni) hám aprel ayınıń 14-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 261-kún (kabisa jılında 262-kún) qaladı.

## 

## 

## 

## 

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
15-aprel

**15-aprel** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 105-kúni (kabisa jılında 106-kúni) hám aprel ayınıń 15-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 260-kún (kabisa jılında 261-kún) qaladı.

## 

## 

## 

## 

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
16-aprel

**16-aprel** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 106-kúni (kabisa jılında 107-kúni) hám aprel ayınıń 16-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 259-kún (kabisa jılında 260-kún) qaladı.

## 

## 

## 

## 

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
17-aprel

**17-aprel** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 107-kúni (kabisa jılında 108-kúni) hám aprel ayınıń 17-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 258-kún (kabisa jılında 259-kún) qaladı.

## 

## 

## 

## 

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
18-aprel

**18-aprel** —  Grigorian kalendarı boyınsha jıldıń 108-kúni (kabisa jılında 109-kúni) hám aprel ayınıń 18-kúni. Bul sáne kirip kelgende jıldıń aqırına shekem 257-kún (kabisa jılında 258-kún) qaladı.

## 

## 

## 

* 1948 — Beknazar Saparov, Qaraqalpaqstan ASSRına miyneti sińgen sawda xızmetkeri.
* 1949 — Antônio Fagundes, braziliyalı aktyor.
* 1970 — Saad Hariri, livanlı milliarder hám siyasatshı. Livan bas ministri (2009-2011, 2016-2020).

## 

* 1955 — Albert Eynshteyn, fizik, Nobel sıylıǵın lauretaı (1926).

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Siltemeler
Batıs

**Batıs** — dúnyanıń 4 tiykarǵı táreplerinen biri. Arqaǵa qarap turǵan gúzetiwshiniń shep tárepinde aspan planetasında batıs álemi(aspan) ekvatorı menen haqıyqıy shapaq sızıǵı kesilisken eki noqatınan biri Batıs yaki W penen belgilengen. Orta ásirlerde Batıs ornına maǵrib ataması isletilgen. Afrikanıń arqa-batıs, Tunis, jazair, Marokash Maǵrib dep, Atlantika okeanı, Orta teńiz Maǵrib teńizi, Sahrai Kabir, Sudan shólleri Maǵrib shólleri dep atalǵan.Maǵribdan mashriqqa degende Afrikadan Qıtayǵa shekem bolǵan aymaq túsinilgen.

## Derekler
Stella Skopal

**Stella Skopal** (1904-jıl 18-iyul - 1992-jıl 24-dekabr) - Xorvatiyalıq evrey músinshi áyel.

## Turmısı
Stella Skopal 1904-jıl 18-iyulda Xorvatiyanıń paytaxtı Zagreb qalasında tuwılǵan. 1924-jıldan 1928-jılǵa shekem ol Zagrebdaǵı Patshalıq kórkem óner hám ónermentshilik akademiyasında oqıǵan, onda Hinko Yuhn, Ivo Kerdić, Frano Kršinić hám basqa kóplegen ataqlı músinshilerden sabaq alǵan. 1929-jılda Stella Skopal Vena qalasında, keyin, 1933-jıldan 1934-jılǵa shekem Gerta Buxerdıń menshikli mektebinde tálim aladı. Stella Skopal 1927-jılda óziniń professorı Hinko Yuhnnıń kórkem óner baǵdarı boyınsha modellestirilgen er-hayaldıń ılaydan islengen ıdıs háykelin soǵıw arqalı dáslepki debyutın jaratadı. 1927-jıldan 1939 -jılǵa shekem ol tiykarınan Zagrebdaǵı joqarı klassdaǵı evrey shańaraqları ushın jigirmadan artıq júdá qızıqlı kamin hám pechkalar ushın bezewler jaratqan. Domagojeva kóshesi 2-úyde jasawshı Blyuvayslar shańaraǵınıń kvartirasında virtuoz modellestirilgen oynap atırǵan hayal figuraları onıń jumısları arasındaǵı eń áhmiyetlilerinen biri bolǵan. 1938-jılda Stella Skopal Xorvatiyada birinshi bolıp ılaydan islengen ıdıstan túrli zergerlik buyımların jasay baslaǵan. 1940-jıl basınan 1950-jıl ortalarına shekem kóplegen ılaydan islengen ıdıs stollar jaratqan, olardan tek bir neshesi búgingi kunge shekem saqlanıp qalınǵan. 1951-jıldan 1956 -jılǵa shekem Stella Skopal ılaydan islengen ıdıslar soǵıw ústinde islegen, sol qatarda likyor hám li ishimlikler islep shıǵaratuǵın «Maraska dd» kompaniyasında da iskerlik alıp barǵan. Bul waqıt dawamında Stella Skopal onda da, shet elde de kóplegen maqtawlarǵa iye bolǵan. Stella Skopal jumısınıń eń úlken bólegi kúndelik paydalanıw ushın arnalǵan ılaydan islengen ıdıs buyımların qáliplestiriwge arnalǵan, atap aytqanda: keseler, gúzeler, vazalar, lampalar hám basqa ıdıslar.

Ekinshi Jáhán urısı waqtında, evrey bolǵanlıǵı sebepli Stella Skopal ItaliyanıńTreviso qalasındaǵı «Gabianelli» keramika zavodına jaylastırılǵan. Italiya taslim bolǵanınan keyin, Stella Skopal partizanlarǵa qosıladı. Partizanlar menen ol Bari awqamı áskeriy gospitalında, keyin Cozzanodaǵı gúzeshilik kárxanasında islegen. Urıstan keyin, 1945-jıldan 1965-jılǵa shekem Stella Skopal Zagrebdaǵı ámeliy kórkem óner mektebinde professor bolıp iskerlik júrgizgen. Ol gúlal dóngeleginde modellestiriw hám sırtqı kórinisler jaratıwdı uyretedi.

Stella Skopal jaratqan kóplegen dóretiwshilik jemisleri onıń turmısı dawamında biydárek joǵalǵan, ayırımları bolsa Kórkem óner hám ónermentshilik muzeyinde, Xorvatiya milliy teatrı hám Zagrebdaǵı Xorvatiya tariyxı muzeyinde, Zagreb evreyleri jámátinde, Splittaǵı kórkem óner galereyasında hám jeke kolleksiyalarda saqlanadı.

Stella Skopal 1992-jıl 24-dekabrde qaytıs bolǵan hám Mirogoj áwliyesine kómilgen.

## Sıylıqları
1975-jılda Stella Skopal ómir boyı erisken jetiskenlikleri ushın Vladimir Nazor sıylıǵına iye bolǵan.

## Derekler
Rektor

**Rektor** (lat. rector — "húkimdar") akademik lawazımına iyesi bolıp, universitet, institut hám ayırımmekteplerde eń joqarı hámeldar wazıypasın orındaydı. Rektor ofisi hámel qılıw múddeti *rektorat* dep ataladı. "Rektor" ataması tiykarınan Evropa, ǴMD, Latın Amerikası mámleketlerinde isletiledi. Ullı Britaniyada "kansler", Qurama Shtatlarda bolsa "universitet prezidenti" atamaları isletiledi.

## Jáne qarań

* Prorektor
* Dekan
Dekan

**Dekan** (lat. decanus — on bası) — joqarı oqıw orınında fakultet basshısı. Ózbekstanda joqarı oqıw ornı rektorı buyrıǵı menen professor yakı tájriybeli docentlerden tayınlanadı. Dekan fakultettegi oqıw, tálim-tárbiya hám ilimiy jumıslardı basqaradı, fakultet ilimiy keńestiń basshısı esaplanadı. 

## Ádebiyat

* ÓzME. Birinshi tom. Tashkent, 2000-jıl
Peyzaj

**Peyzaj** (frans.paysage — mámleket, orın) —1) súwretshilik (reńli súwret, grafika) hám músinshilik (relyef) de tábiyattı sáwlelendiriwshi janr yamasa sol janrda jaratılǵan bólek dóretiwshilik (qarań Mantra); 2) ádebiyatta — kórkem sóz járdemindegi tábiyat súwreti, ańlatpası. P. jazıwshınıń óz shıǵarmasında tańlaǵan ańlatıw usılı hám dóretiwshilik usılı menen baylanıslı halda túrlishe wazıypalardı orınlawı múmkin. Tábiyat kórinisi súwreti arqalı jazıwshı óziniń jurtına, watanına, ana tábiyatqa bolǵan qatnasın ańlatadı. Tábiyat súwreti syujetniń strukturalıq bólimlerinen biri bolıp, miynettiń ideologiyalıq-estetik quwatın asırıw, syujet rawajlanıwın tezletiw yamasa astelatıw, qaharmannıń ishki dúnyasın ashıw sıyaqlı wazıypalardı orınlanadı. Bunıń menen P. shıǵarmada qatnasıwshi personajların jáne de tolıq túrde ańlatıwǵa járdem beredi. Shıǵarmada P. dan 2 qıylı usılda paydalanıladı: qaharmannıń psixikalıq jaǵdayın tábiyat súwreti menen parallel túrde súwretlew hám qarama-qarsı (kontrast) usılda súwretlew. P. súwreti arqalı avtor óziniń tiykarǵı ideologikalıq niyetin aldıǵa jıljıtıwı da múmkin. Mas, Sholpan "Gúz" qosıǵında máwsim kórinisin sızıw arqalı rus shabılıwınıń qorqınıshlı aqıbetlerin kórsetiwshi boladı. Sonıń menen birge, Aybektiń "Shipovnik", H. Alımjanıń "Ózbekstan", "Erik gúllegende", A. Oripovtıń "Sen báhárdi saǵınbadıń ba? " qosıqları P. lirikasınıń eń jaqsı úlgileri esaplanadı.

## Derekler
Hojiboy Tojiboyev

**Hojiboy (Hojimurod) Tojiboyev** (25-avgust, 1955 — 24-iyul, 2008)) — belgili ózbek kino hám teatr aktyorı, sóz ustası, qızıqshı. Ózbekstanda xızmet kórsetken artist. «Sharif hám Marif» filmindegi roli menen ataqlı.Tajikstannıń Leninabad qalasında tuwılǵan. Ózbekstan hám Tajikstanda xızmet kórsetken artist, satirik hám kinoaktyor.

1978-jılda Tashkent Teatr hám súwretshilik institutın tamamlaǵan.

Tajikstanǵa qaytıp, bir múddet Shukur Burhonov atındaǵı Nawa teatrında, Leninabaddaǵı Kámal Xujandiy atlı teatrda isledi. Keyin Ándijan Mámleket filarmoniyasına jumısqa ótip, Halim Jórayev hám Sherali Jórayev jetekshiligindegi koncert gastrollarında qatnastı.2008-jıldıń 24 iyulında awır qástelikten keyin 52 jasında Tashkentte dunyadan ótti.

## Filmografiya

## Shańaraǵı
* Qızı Intizor Tojiboyeva — Ózbekstan Mámleket kórkem óner hám mádeniyat institutında drama hám kino aktyorlıǵı fakultetiniń úshinshi basqıshında oqıydı. «Áke», «Гюльчатай», «Ради любви» hám «Satqın» atlı ózbek filmlerinde rol atqarǵan. Abzal Husanovtıń «Ayralıq» klipinde súwretke túsken.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
* Internettegi videolari[sayt islemeydi]
Kalligrafiya

**Kalligrafiya** (grekshe *καλλιγραφία* — «shıraylı xat») — súwretlew óneriniń bir túri, shıraylı hám anıq jazıw óneri. Házirgi waqıtta kalligrafiya tiykarınan miratnamalarda hám toy qutlıqlaw xatlarında qollanıladı hámde graffiti, shriftlar hám qoljazba logotiplerindae, diniy ónerde, grafikalı dizaynda hám ayırım tariyxiy maǵlıwmatlarda qollanıladı.

## Derekler
Ashot Sarkisov

**Ashot Arakelovich Sarkisov** (1924-jıl 30-yanvar — 2022-jıl 17-oktyabr) — sovet hám rusalımı, áskeriy ǵayratker. Rossiya pánler akademiyasınıń akademigi (1994-jıl ), vitse-admiral (1978-jıl ), «Global energiya» xalıqaralıq energetika sıylıqı laureatı (2014-jıl ), pán hám texnologiya salasındaǵı Rossiya húkimeti sıylıqı laureatı (2013-jıl ). Akademikalıq A. P. Aleksandrov atındaǵı Rossiya pánler akademiyası altın medalı menen sıylıqlanǵan (2007-jıl ). Teńiz akademiyasınıń eń húrmetli professorı (Sankt-Peterburg), Teńiz injenerlik institutınıń eń húrmetli professorı (Sankt-Peterburg).

## Turmısı
Ashot Sarkisov 1924-jılı 30 -yanvarda Tashkent qalasıda tuwılǵan. Onıń atası -armyan Arakel Ovanesovich Sarkisov (1881-1959 ). Anası - Rossiyalıq Yevgeniya Bogdanovna (1896 -1987).

## Iskerligi
Ashot Sarkisov 1941-jılda Feliks Dzerjinskiy atındaǵı Joqarı teńiz injenerlik mektebine oqıwǵa kirgen. Keyin,urıs jıllarında armiyada xızmet etip, 1945-jılda oqıwın dawam ettiredi. 1948-jıldan Leningrad mámleket universitetinde oqıǵan.

1950-jıldan 1954-jılǵa shekem Baltıq flotı kemelerinde torpedo qayıqları brigadasınıń flagman mexanik injeneri retinde xızmet etken. 1954-jılda F. E. Dzerjinskiy atındaǵı Joqarı teńiz injenerlik bilim jurtı aspiranturasına oqıwǵa kirip, kandidatlıq dissertatsiyasın jaqlaǵan. 2-dárejeli kapitan ataǵı menen Sevastopol joqarı teńiz injenerlik mektepke (SODMM) oqıtıwshı etip tayınlanıp, ol jerde jámi 27 jıl xızmet etken. «Keme atom elektr stansiyaları» stul boyınsha lekciyalar oqıǵan. 1959 -jılda áskeriy tálim mákemeleri sistemasındaǵı yadro reaktorları hám suw astı puw generatorları birinshi tarawı baslıǵı etip tayınlanadı.

1968-jılda texnologiya pánleri doktorı ataǵın alǵan.

1983-jılda A. A. Grechko atındaǵı Áskeriy teńiz akademiyasınıń (Leningrad) ilimiy jumıslar boyınsha baslıǵınıń orınbasarı etip tayınlanǵan.

1985-jılda Teńiz askeriy flotı Ilimiy-texnikalıq komiteti baslıǵı bolǵan. 1989 -jılda teńiz flotınan vitse-admiral retinde pensiyaǵa shıqqan.

1994-jıldan beri Rossiya Pánler akademiyasınıń haqıyqıy aǵzası bolıp, 2007-jılda Aleksandrov altın medalın aladı.
Ashot Sarkisov 2022-jıl 17-oktyabrde qaytıs bolǵan. 2022-jıl 20 -oktyabrde Moskvadagi Troekurovskiy áwliyesine kómilgen.

## Derekler
Igor Shabdurasulov

**Igor Vladimirovich Shabdurasulov** (1957-jıl3-oktyabrTashkent qalasıda tuwılǵan,Tashkent,ÓzSSR,SSSR)-rossiyalısıyasatshı hám mámleket ǵayratkeri." ORT" OAJ burınǵı bas direktorı.

## Turmısı
Igor Shabdurasulov 1957-jıl 3-oktyabrde Tashkentda tuwılǵan.Moskva mámleket universitetinıń geografiya fakultetin tamamlaǵan (1979 -jıl,geomorfologiya hám paleogeografiya fakulteti). SSSR Pánler akademiyasınıń Geografiya institutında óz qánigeligi boyınsha islegen.

1979 -1991-jıllarda - SSSR Pánler akademiyası Geografiya institutında injener, aspirant, úlken injener, ilimiy xızmetker lawazımlarında iskerlik júrgizgen.

1991-1992-jıllarda - Pánler akademiyaları Prezidentleri Keńesi Atqarıwshı byurosı direktorınıń orınbasarı.

1992-1992-jıllarda - Rossiya Federatsiyası Húkimeti Mádeniyat hám tálim departamentiniń qánige-ekspert, social -mádeniy máseleler, mádeniy hám tábiyiy miyraslardı saqlaw sektorı basqarıwshıı.

1992-1993-jıllarda - Rossiya Federatsiyası húkimeti pán, mádeniyat hám tálim basqarması baslıǵınıń orınbasarı bolǵan. OAv bólimine basshılıq etip, óz wazıypaları sebepli televidenieda professional túrde isley baslaydı.

1993-yil - Rossiya Federatsiyası Prezidenti Admınıstratsiyası basshısınıń járdemshisi.

1998-jıl oktyabr - 1999 -jıl sentyabr -ORT OAJ bas direktorı (1998-jıl sentyabrdan - waqtınsha wazıypasın orınlawshı ; 1995-jıl yanvar ayınan 2001-jıl fevralǵa sheekem - ORT direktorlar keńesi hám aktsiyadarlar keńesi aǵzası ) bolıp islegen. Ekonomikalıq krizis hám qarızdarlıq abayı sharayatında mámleket kreditin alıp, bunıń nátiyjesinde telekompaniyanıń Sovet dáwirinen gónergen texnikalıq bazasın qayta úskenelegen. 1999 -jıldıń sentyabr ayında ORTni tark etip, óz lawazımına sol waqıtta kanaldıń bas prodyuseri bolǵan Konstantin Ernsttı usınıs etedi.

1999 -jıl sentyabr - 2000-jıl iyul -Rossiya Federatsiyası Prezidenti Admınıstratsiyası basshısınıń birinshi orınbasarı.

2000-2010 -jılları - «Triumf-jańa dáwir» ǵárezsiz qayırqomlıq fondı prezidenti, «Spartak» xalıq jámáátin qollap-quwatlaw fondı bas direktorı, «Nika» kinematografshılar avtonom kommerciyalıq bolmaǵan shólkemi direktorı.

2001-2002-jılları - «Moskva Tv-6 Moskva» ǵárezsiz radioeshittiriw korporatsiyası YoAJ direktorlar keńesi baslıǵı.

2010 -jıldan 2020 -jılǵa shekem - INFLEX MChJ bas direktorı.

2012-jıldıń noyabrinen 2013-jıl martqa shekem - Shashı -2014 shólkemlestirilgen komiteti vitse-prezidenti.

## Sıylıqları
* Rossiya Federatsiyası Prezidentiniń minnatdarshılıǵı (1996-jıl9-iyul) - «1996 -jılda Rossiya Federatsiyası Prezidenti saylawı kompaniyasın shólkemlestiriw hám ótkeriwdegi aktiv qatnası ushın».
* Rossiya Federatsiyası Prezidentiniń minnatdarshılıǵı (1995-yil14-avgust)- «1941-1945-jıllardaǵı Ullı watan urısıdaǵı Jeńistiń 50 jıllıǵın bayramlawǵa tayarlanıw hám ótkeriwdegi aktiv qatnası ushın».

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

* archive. org/web/20060221171106/http://www. dosye. ru/dosye/ru_bio261. htm Shabdurasulov Igor vladimirovich. archive. org/web/20060221171106/http://www. dosye. ru/dosye/ru_bio261. htm Ómirbayanshiiya.