open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Corentin Tolisso

Corentin Tolisso (aytılıwı :Koranten Tolisso; 1994-jıl 3-avgustda tuwılǵan ) — fransuz professional futbolshısı, Liga 1 klubı Lyon „ hám Fransiya terme jámáátinde oraylıq yarım qorǵawshı retinde oynaydı.

"Lyon“ akademiyasın pitkergen Tolisso 2013-jılda klub qatarinda professional depyut etken, 160 dane oyın ótkerip, 29 dane gol urǵan. Ol 2017-jıldıń jazında 41, 5 million yevro ornına " Bayern Munich " ge ótti, bul nemis klubına transfer boyınsha rekord, 2022-jılda «Lyon»ga qayttı.

Tolisso 2017-jılda úlken depyutini ótkergunga shekem Franciyanı túrli jaslar dárejesinde qorǵaw etken. Ol 2018-yilgi FIFA Jáhán chempionatında jeńimpaz shıqqan, sonıń menen birge, UEFA Yevro 2020 da qatnasqan olardıń komandasınıń bir bólegi edi.

## Toparlardaǵı iskerligi

### Erta martaba
Tolisso óziniń tuwılǵan jayı Tarare hám ana qalası Amplepuis qasındaǵı jergilikli klublarda o'yanshni basladı. Qattı gúresiwshi, qıyqım yarım qorǵawshına aylanıwdan aldın ol hújimshi retinde oynaǵan. Tolisso hátte 11 jasında bolajaq klubı Olympique Lyonnais ga qarsı oyında (4:4) xet-trik belgilegen. Keyin 2007-jılda 13 jasında Lyon akademiyasına jazıldı

### Lyon

#### 2013-2016-jilgi mavsumler

2013-jıldıń 10 -avgust kúni bas tárbiyashı Rémi Garde Tolissoni klubdaǵı depyutini ótkerip, onı Liga 1 ning Nice «ga qarsı oyınında 92-minutada orınbasar retinde maydanǵa tusirdi, biraq ol bir ret de topǵa tegilmadi, sebebi arbitr bir neshe sekunddan keyin ısqırıq shaldi. Ol 2013-jıldıń 24-oktyabr kúni UEFA Evropa Ligası gruppa basqıshında HNK Rijeka ústinen 1:0 esabında utqan halda Evropa klublaridagi depyutini ótkerdi. Bir hápte ótkennen, Tolisso klub menen óziniń birinshi professional shártnamasın qol qoydı hám 2017-jılǵa shekem shártnama qol qoydı. 2014-jıldıń 9 -martında ol óziniń karyerasidagi birinshi golini jaradan keyin (94-minutada ) urib, Lyon»ga FC Girondins de Bardeaux „ ústinen 2:1 esabında uttı. Tolisso máwsimdiń kóp bóleginde járdemshi oyınshı retinde paydalanildi, Mouhamadou Dabo ornına oń qanatda, keyin bolsa Yoann Gourcuff hám Gueïda Fofana jarasınan keyin oraylıq yarım qorǵawda háreket etdi.

Fofanani joq ekenligi hám Clément Grenierning jarası Tolissoga keyingi máwsimde Lyon menen kóbirek tiykarǵı toparlıq oyınlardan payda kóriwshi bolıw múmkinshiligin berdi. 2014-15-yilgi máwsimde ol Liga 1 ning hárbir oyınında maydanǵa túsip, 7 gol urdi. Máwsim aqırında Tolisso hám toparlasları Nabil Fekir hám Anthony Lopes jaqsılanǵan shártnamalar menen táǵdirlandi hám klub menen 2020 -jılǵa shekem jańa shártnamalar qol qoydı. Ol 2015-16 Liga 1 máwsiminde óziniń jaqsı formasın dawam ettirdi, onda ol besew gol urdi hám altı golli uzatmani ámelge asırdı, Lyon Liga 1 máwsimin Paris Saint-Germainga ekinshi orında juwmaqladi.

## Derekler
Aastrup (Falster)

**Aastrup** — Daniyanıń arqa Falster qalasındaǵı kishi awıl bolıp, ol Stubbekobińnen qubla-batısta 6 km (3. 7 mi) uzaqlıqta jaylasqan. Romanesque usılında júzege kelingen Aastrup shirkewi 13,15-ásirlerdegi diywal súwretleri menen bezetilgen.

Awıl haqqında birinshi hújjetlestirilgen ulıwma maǵlıwmat 1419-jılda jaratılǵan hám ol Ostrup dep atalǵan.

1908-jıldan 1965-jılǵa shekem Stubbekobiń-Nykobiń temir jolı (Stubbekobińbanen) Aastrup arqalı ótken, Stubbekobińnan 4,2 km uzaqlıqta jaylasqan hám de onda bilet kassası stanciyası hám tarmaq bar .

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

* Stubbekøbing-Nykøbing temir yoʻlidagi stantsiyalar Aastrup fotosuratlari bilan, c. 1950
Sverdlovka (Qostanay wálayatı)

**Sverdlovka** () — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı saplastırılǵan awıl. Rayon orayı Denisovdan 55 km arqada jaylasqan.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 794 adam (392 er adam hám 402 hayal).

## Derekler
Ándijan xalıqaralıq aeroportı

**Ándijan aeroportı** Ándijan qalasınan 6 km uzaqlıqta jaylasqan xalıqaralıq aeroport. Jergilikli jónelislerden tısqarı Rossiyanıń Domodedovo xalıqaralıq aeroportı (Moskva ), Tolmachevo xalıqaralıq aeroportı (Novosibirsk), Pulkovo xalıqaralıq aeroportı (Sankt-Peterburg) menen baylanısları bar.

## Tariyxı
SSSR Áskeriy ministriniń 1950-jıl 23-dekabrdegi buyrıǵına muwapıq 1954-jıl aerodrom hawa hújiminen qorǵaw aviaciyasın jaylastırıw ushın qurılǵan. 1954-jıl noyabrden 1992-jıl mayǵa shekem bolǵan dáwirde aerodromda 9-gvardiya qırıwshı aviaciyası bazası esaplanǵan. SSSR bóleklengeninen keyin 1992-jıl may ayında polk Ózbekstan yurisdiktsiyasına ótkerildi hám 62-qırıwshı aviaciya polki dep at berildi.

## Derekler
Valsain sarayi

**Valsain patsha sarayi** () burınǵı ispan quralliq rezidenciyası bolıp, házir wayranaǵa aynalǵan. Ispaniyanıń oraylıq bólegindegi Kastiliya hám Leon avtonom wálayatındaǵı Segoviya wálayatındaǵı valsain qalasında jaylasqan. Bul kompleks shama menen Segoviyadan 14 km hám Madridan 75 km arqada jaylasqan.

Kastiliyaniń Trastamara patshaları valsainda ań etetuǵın jerge iye edi. Biraq patsha sarayınıń ózi 1552-1556 jıllarda patsha Filipp II ushın arxitektor Gaspar de Vega tárepinen patsha Fransiya, Angliya hám Gollandiya saparınan qaytqanınan keyin qurılǵan. Saray arxitekturasına Binche sarayı sıyaqlı Gollandiya/Flamand arxitekturası úlken tásir kórsetken. Tik qırlı shiferli úshekler, shiferli shpallar, jataqxana áynekleri usılar gápinen. Bul Ispaniyadaǵı Gabsburg arxitektorshiliǵiniń ayriqsha qásiyetlerine aylanadi.

Saray Malika Izabella Klara Yevgeniyaniı tuwılǵan jeri esaplanadi.

Angliya shahzadasi Charlz 1623-jılda valsainǵa Ispan oyını dep atalıwshi sapar waqtında kelgen. Ol, imarattiń jaylasıwına tań qaladı.

1682-jıl 22-oktyabrde saray janıp ketedi. Ispaniyadaǵı siyasiy jaǵday hám miyrasxorlıq átirapındaǵı krizis sebepli patsha Karl II sarayin tikley almadı. Onıń miyrasxorı patsha Filipp v janıp ketken saray janında «La Granja» (La Granja de San Ildefonso) quralliq sarayı quradi. Búgingi kúnde ol saraydan tek qarabaxanalar qalǵan.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

* http://www.devalsain.com/html/sitioflamenco.html
* http://www.arquitecturapopular.es/arquitectura-historica/civil/palacio-real-de-valsain-segovia.htm
Iskra (Qostanay wálayatı)

**Iskra** () —QazaqstannıńQostanay wálayatıDenisov rayonındaǵı saplastırılǵan awıl. 2011-jılda saplastırılǵan. Telmanskiy awıl okrugı quramına kirgen.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 172 adam (88 er adam hám 84 hayal) edi.

## Ataqlı adamlar

* Usatov Mixail Andreevich (1919-1995) — vitse-admiral.

## Derekler
Stiven Berghuis

Stiven Berghuis (1991-jıl 19 -dekabrde tuwılǵan ) - Gollandiyalıq professional futbolshı esaplanadı, Eredivizionning «Ayaks» klubı hám Gollandiya terme jámáátinde oyınshısı. Ol qanat yarım qorǵawshısı yamasa hújimkor yarım qorǵawshı retinde maydanda top suradi.

Berghuis 2016 -jılda Gollandiya terme jámááti safida depyut oyının ótkergen. Milliy terme topardı húrmetin UEFA Evro-2020 hám 2022 FIFA Jáhán chempionatında qorǵaw etken.

## Klub karerasi

### Jaslıq karerasi
Berghuis jergilikli WSv Apeldoorn háweskerler klubınıń jaslar klubında iskerligin baslaǵan. 16 jasında ol WSvdagi birden-bir golini «Feyenoord» ga qarsı joralıq oyınında (4:1) kirgizdi.

### Tvente

Bir jıl ótip, Berghuis «Tvente»ge kóship ótti. 2010 -jıl iyun ayında ol «Tvente»menen 2012-jılǵa shekem arnalǵan shártnama qol qoydı 2011-jıldıń yanvarında Berguis La Mangadagi jıyında bas tárbiyashı Mishel Preudhomm tárepinen tiykarǵı quramǵa shaqırildi. Keyin ol Tvente qatarinda 2011-jıl 19 -yanvarda Erediviziya 5:0 esabında Gerakles ústinen qazanılǵan jeńisi menen oyında rezerv orındiǵida depyut etdi.

## Derekler
El Bor

**El Bor** — Jazair Boumerdès wálayatınıń Kabylie qalasında ornalasqan awıl.

## Ornalasıwı
Awıl átirapında Keddache dáryası, Khachna taw dizbekleri Thénia hám Zemmouri qalaları bar..

## Derek
Ábiw Qrenat

**Ábiw Qrenat** yaki **Ábiw Karinat** (; ) — Israyldaǵı awıl esaplanadı. Negevtıń arqa-batıs bóleginde jaylasqan bolıp, Neve Midbar regionlıq sovetiniń sud qılıw huqıqına kiredi. Awıl waqıtında Ábiw Qrenat qáwimi ushın islengen bolıp, awıl óz qáwiminiń atına qoyılǵan. 2019-jılda onıń xalqınıń sanı 1, 904 adamdı quraǵan.

2016-jılda El-Ganami máhellesinde abadanlastırıw jumısları baslanıwdan aldın sınaq arxeologiyalıq qazılma jumısları alıp barıldı. Qazılmalar nátiyjesinde regionda, tiykarınan, Vizantiya (eramızǵa shekemgi 4,7-ásirler), Mamluklar hám Osmanlılar (15,19-ásirler) dáwirine tiyisli qızǵın dıyqanshılıq jumısları anıqlanǵan. Tabılǵan zatlar jarlı imaratlar (sonday-aq, ashıq meshit), imaratlar, bógetler, úńgirler, qábirler qaldıqların óz ishine aladı.

## Derekler
Adihalli (Arsikere)

**Adihalli** — Hindstannıń Karnataka shtatı qublasındaǵı awıl. Ol Karnataka shtatındaǵı Hasan rayonındaǵı *Arsikerede* jaylasqan.

## Derekler
Aqespe (Aqtóbe wálayatı)

**Aqespe** () — Qazaqstan Respublikasınıń Aqtóbe wálayatı Shalqar rayonında jaylasqan awıl. Adamqum awıl okrugi quramına kiredi. KATO kodı — 156442200.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 96 adam (50 er adam hám 46 hayal) dı quraǵan. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatları boyınsha, awılda 43 adam (23 er adam hám 20 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Afsariya

**Afsariya** — Irannıń Tegeran qalasınıń qubla-shıǵısındaǵı máhalle. 1977-jılda mámleket Afsariyadaǵı awıllardı kóshiriwdi buyırdı.

## Derekler
Podgornoe (Qostanay wálayatı)

**Podgorniy** () — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı awıl. Ol Sverdlovsk awıl okrugı quramına kiredi. 

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 257 adam (126 er adam hám 131 hayal).

## Derekler
Jetisay

**Jetisay** — (qazaq Жетісай) Qubla Qazaqstan wálayatındaǵı Jetisay rayonı orayı, qala. Shimkent qalasınan qubla-batısqa 232&nbsp;km uzaqlıqta jaylasqan. Doslıq kanalınıń shep tárepinde, Sirdárya jaǵasında jaylasqan. Xalqı 23,650 adam (2018).

## Tariyxı
Mırzashólde Doslıq (Kirov atındaǵı) kanalı qurılısınıń dawam ettiriliwine hám paxta xojalıǵın rawajlandırwǵa baylanıslı 1939-jılı diywal qurıldı. 1951-jılı kent, 1969-jılı qalaǵa aylandı. 2018-jılǵa shekem Maqtaaral rayonınıń basqarıw orayı bolǵan.

## Sanaatı
Jetisayda paxta tazalaw, pivo, nan zavodları, may cexleri hám basqa kárxanalar iskerlik alıp barmaqta.

## Derekler
Fekhara

**Fekhara** yamasa **Ifekharene** — Jazoirdiń nıń  qalasında jaylasqan awıl.

Awıl átirapında  va ''Khachna'' taw dizbegindegi Thénia qalası bar.

## Derek
Abıralı

**Abralı** () — Qazaqstan Respublikasınıń shıǵıs tárepindegi Abay wálayatındaǵı awıl. Jańasemey rayonı Abıralı awıl okrugınıń basqarıw orayı hám birden-bir xalıq punktı. KATO kodı — 632833100.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 933 adam (469 er hám 464 hayal adam) edi. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına bola, awılda 638 adam (312 er hám 326 hayal adam) jasaǵan.

## Derekler
Sarıaǵash

**Sarıaǵash** — (qazaq Сарыағаш) Qubla Qazaqstan wálayatı aymaǵında jaylasqan qala, Sarıaǵash rayonınıń orayı. Wálayat orayı bolǵan Shimkent qalasınan qubla tárepke 110 km uzaqlıqta jaylasqan. Tashkent qalasınan 15 km uzaqlıqta. Xalqı 40, 599 adam (2012).

## Tariyxı
Diywalı 1870-jılları qurılǵan. 1904,1905-jıllarda Sarıaǵash dep at berildi. 1926-jıldan Sirdárya guberniyasınıń, Tasqazaq uezdiniń, 1928,1939-jılları Keles rayonınıń, 1939-jıldan berli Sarıaǵash rayonınıń orayı, 1968-jılda qala atın aldı.

## Sanaatı
Sarıaǵashta shıpalı mineral suw shıǵarıwshı «Aleks» MShB, «Asem-ay» MShB, «Kurort — Bars −2030 » MShB iskerlik júritedi.

## Sociallıq taraw
Qalada ulıwma bilim beretuǵın  muzıka, sport, kásiplik-texnikalıq mektepleri, Qabilanbek veterinariya kolledji, kitapxanalar, mádeniyat úyi, klub, kinoteatr, rayon emlewxanası, balalar emlewxanası, emlewxana, dispanserlar, feldsher-akusherlik punkt bar. Qala arqalı Orenburg-Tashkent temir jolları, Shimkent-Shardara avtomobil jolları ótedi.

## Derekler
Abidjan qalası

**Abidjan** — Kot-d'Ivuardaǵı qala (1960-83 jıllarda paytaxt) hám tiykarǵı port. Abidjan departamentiniń hákimshilik orayı. Gvineya qoltıǵı jaǵasında jaylasqan. Maydanı derlik 2119&nbsp;km². Abidjan — Afrikadaǵı zamanagóy qalalardan. Abidjanǵa XIX ásirdiń 80-jıllarında fransuzlar tiykar salǵan. Mámlekettiń sırtqı sawdası Abidjan arqalı alıp barıladı. Abidjan Batıs Afrikanıń eń iri portlarınan biri, xalıqaralıq aeroport bar. Azıq-awqat, neftti qayta islew (Batıs Afrikadaǵı eń úlken neftti qayta islew zavodı), jeńil sanaat kárxanaları bar. Universitet, Dakardaǵı Afrika institutınıń filalı, bir neshe teatr, kitapxanalar, radio-stanciya, teleoray hám basqalar bar.

## Xalqı
Xalıq sanı 4 395 243 (2014-jılǵı sanawdan soń), tiykarinan afrikalılar.

## Derekler
Lenger

**Lenger** — (qazaq Ленгер) Qubla Qazaqstan wálayatında jaylasqan. Tólebiy rayonındaǵı qala (1945-jıldan berli), rayon orayı (1956-jıldan berli), temir jol stanciyası. Shimkent qalasınan qubla-shıǵıs tárepke 30 km, Badam dáryasınıń oń jaǵasında jaylasqan. Xalqı 25, 298 adam (2012).

## Tariyxı
Diywal  XIX ásirdiń 70-jıllarında qońır kómir qazıw ushın kishkene kán maqsetinde qurılǵan. Rásmiy bolmaǵan dereklerge tiykarlansaq, Lengir atı ózbektiń «Láńger» sózinen alınǵan bolıp, (qazaqshası Úngir) Láńger dáryasınıń atına qoyılǵan, keyinirek «Úngir» sózine jaqınlastırılıp, Lengir dep atalıp ketken. Keńes Birlespesi dáwirinde «Lenger» dep atalǵan.

## Óndiris
Mashina, jeńil sanaat kárxanaları bar. Lenger qasınan 19-ásirdiń 80-jıllarınan qońır kómir qazıp shıǵarıladı.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

* Toʻlebiy tumani (Wayback Machine saytida 2007-09-09 sanasida arxivlangan)
Kentaw

**Kentaw** (qazaq Кентау) — Qazaqstannıń Qubla Qazaqstan wálayatındaǵı qala (1955-jıldan). Qarataw dizbegi qaptal qushaǵında, 250–300 m biyiklikte, Shimkentten 225&nbsp;km arqa-batısta, Túrkstan temir  jol stanciyasınan 40&nbsp;km uzaqlıqta jaylasqan. Xalqı 61, 860 adam (2012).

## Xalqı
Qala xalqı 2013-jılǵı statistika boyınsha (awıl okrugleri menen qosıp esaplnǵanda) 90,171 adamdı quraydı. Xalıqtıń milliy quramı tómendegishe:

* qazaqlar — (65,7 %)
* ózbekler — (25,2 %)
* ruslar — (5,4 %)
* basqalar — (3,7 %)

Qala payda bolǵan waqıtta ruslar kóplep kóship kele bashladı, olardan bólek grekler, almanlar, koreysler, sheshenler de kóship keldi.

### Milliy quramı
2022-jıl 1-yanvar ayındaǵı esabatqa qaraǵanda qala xalqı 209 325 adamdı quraydı. Qazaqstan Respublikasındaǵı xalıqtıń derlik yarımın ózbekler payda etiwshi jalǵız qala esaplanadı.

## Óndiris
Qalada polimetall rudaları bayıtıladı. Ekskavator hám transformator zavodları, temir-beton konstruksiyaları zavodı, kán-metallurgiya texnikumı bar.

## Galereya

Fayl:Кентау._Центральная_гостиница._2007.10.JPG
Fayl:Кентау._Вид_006._2007.10.JPG
Fayl:Кентау._Вид_003._2007.10.JPG


## Derekler

## Sırtqı siltemeler
* Кентау на официальном сайте Южно-Казахстанской области (Wayback Machine saytida 2008-01-05 sanasida arxivlangan) (Wayback Machine saytida 2008-01-05 sanasida arxivlangan)
* «Кентау: город сбывшихся надежд» — статья к 50-летию города (Wayback Machine saytida 2015-06-10 sanasida arxivlangan)
* «От древнего Понта до Кентау» — статья на сайте понтийских греков (Wayback Machine saytida 2015-06-10 sanasida arxivlangan) (Wayback Machine saytida 2015-06-10 sanasida arxivlangan)
* Комплексная оценка внешних факторов, определяющих здоровье детей и подростков промышленного центра Южного Казахстана, на примере города Кентау (Wayback Machine saytında 2013-11-16 sánesinde arxivlengen)
Arıs (qala)

**Arıs** — (qazaq Арыс) Qazaqstan Respublikası Qubla Qazaqstan wálayatındaǵı qala.Qala xalqı 2013-jılǵı statistika boyınsha 41,586 adamdı quraydı.

## Arıs qalası dúzilisiniń xronogikalıq tártibi

* 1900-jılı temir jol qurılıwı baslandı;
* 1904-jılı Arıs stanciyası qurıldı;
* 1928-jılı 17-yanvarda Arıs rayonı dúzildi;
* 1932-jılı 11-martta Arısqa jumısshı poselkası mártebesi berildi;
* 1956-jılı 31-iyulda Arısqa qala mártebesi berildi;
* 1965-jılı 10-dekabrde Qazaq SSRdıń Joqarı Keńes Prezidiumınıń Pármanına qaray Arıs qalası Shimkent wálayatına boysınıwshı qala boldı ;
* 1988-jılı 25-iyulda Qazaq SSRdıń Joqarı Keńes Prezidiumınıń Pármanına qaray Arıs qalası hám Boǵan rayonı biriktirilip, orayı Arıs qalası boldı ;
* 1989-jılı 13-oktyabrde Qazaq SSRdıń Joqarı Keńes Prezidiumınıń Pármanına qaray Boǵan rayonındaǵı Montaytas awıl keńesi menen Shardara rayonınıń Qıshqılkól awıl keńesi Arıs qalasınıń quramına kirdi;
* 1992-jılı Arıs quramında awılları bar qala bolıp dúzildi hám qalanı basqarıw Arıs qalası hákimyatınınıń qadaǵalawına ótedi.
## Derekler

## Silemeler
* Aris na sayte Yujno-Kazaxskoy oblasti
* Ofitsialniy sayt Maslixata goroda Aris
Jetibay (Qostanay wálayatı)

**Jetibay** (qazaqsha: Жетібай) — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Amangeldi rayonına qaraslı awıl. Bayǵabıl awıl okrugi quramına kiredi. Amangeldi awılınan 21 km batısta jaylasqan. KATO kodı - 393443300.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 125 adam (59 er adam hám 66 hayal) edi. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda 104 adam (48 er adam hám 56 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Jetisay (rayon)

**Jetisay rayonı** — Túrkstan wálayatı qubla bólegindegi rayon. Basqarıw orayı — Jetisay qalası. 2019-jılǵı maǵlıwmat boyınsha rayonda 170 mıńnan zıyat xalıq jasamaqta. Rayonnıń tiykarǵı bólegin qazaqlar hám tájikler quraydı. 

## Tariyxı
Jetisay rayonı 1955-jıl 28-oktyabrde shólkemlestirilgen. 1993-jıl 4-mayda rayon atı Jetisay rayonı dep ózgertirildi.

1997-jıl 24-aprelda Jetisay rayonı Maqtaaral rayonı quramına qosıldı.

Qazaqstan Respublikasınıń pármanına muwapıq 2018-jıl 5-iyunda Jetisay rayonı Maqtaaral rayonı quramınan ajıralıp shıqtı.

## Derekler
Prirechenka (Qostanay wálayatı)

**Prirechen** () — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı awıl. Prirechenskiy awıl okruginiń hákimshilik orayı. Rayon orayı Denisovdan 38 km arqa-batısta jaylasqan.

## Xalqı
1999-jılı awıl xalqı 824 kisi (397 erkek hám 427 hayal) edi[1]. 2009-jılǵı xalıqtıń dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda 761 kishi (366 erkek hám 395 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Aqqaytım

**Aqqaytım** () — Qazaqstan Respublikasınıń Aqtóbe wáláyatı Shalqar rayonında jaylasqan awıl. Janakonysskiy awıl okrugınıń hákimshilik orayı esaplanadı. Rayonnıń hákimshilik orayı bolǵan Shalqar qalasınan shama menen 43 km qubla-batısta, teńiz boyınan 170 metr bálentlikte jaylasqan. KATO kodi — 156441100.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 721 kisi (366 erkek hám 355 hayal)dı quraydı. 2009-jılǵı xalqtı esapqa alıw maǵlıwmatlarǵa kóre, awılda 620 kisi (324 erkek hám 296 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Pokrovka (Qostanay wálayatı)

**Pokrov** ( — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı awıl. Pokrov awıl okrugınıń hákimshilik orayı. Rayon orayı Denisovdan 41 km qubla-shıǵısta jaylasqan.

## Xalqı
1999-jılı awıl xalqı 1284 adam (657 erkek hám 627 hayal). 2009-jılǵı xalıqtıń dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda 527 adam (261 erkek hám 266 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Qopasor (awıl)

**Qopasor** () — Qazaqstan Respublikasınıń Aqtóbe wálayatı Shalqar rayonına qaraslı bolǵan awıl. Janakonysskiy awıl okrugi quramına kiredi. Shalkar qala orayınan shama menen 37 km qubla-batısta jaylasqan. KATO kodı — 156441200.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 218 adam (120 er adam va 98 hayal)dı quraǵan. 2009-jılǵı xalqtı esapqa alıw maǵlıwmatları boyınsha, awılda 172 adam (92 er adam hám 80 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Jetisuw (Almatı wálayatı)

**Jetisuw** (qazaqsha: Жетісу) — Qazaqstan Respublikasınıń Almatı wálayatı, Yeskeldi rayonındaǵı awıl. Tulengut awıl okruginiń basqarıw orayı. Qarabulaq awılınan shama menen 11 km qubla-shıǵısta jaylasqan. KATO kodı-196455100.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 1565 adamdı (776 er adam hám 789 hayal) quraǵan. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda 1576 adam (779 er adam hám 797 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Alabas (Aqtóbe wálayatı)

**Alabas** () — Qazaqstan Respublikasınıń Aqtóbe wálayatı Shalqar rayonında jaylasqan awıl. Birshoǵır awıl okrugı quramına kiredi. KATO kodı — 156438200.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 197 adam (104 erkek hám 93 hayal)dı quraydı. 2009-jılǵı xalıqtı esapqa alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda 264 adam (129 erkek hám 135 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Alaqozı

**Alaqozı** () — Qazaqstan Respublikasınıń Aqtóbe wáláyatı Shalqar rayonında jaylasqan awıl. Eset Kotibarov awıl okrugı quramına kiredi. KATO kodi - 156439200.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 254 adam (131 erkek hám 123 hayal)dı quraydı. 2009-jılǵı xalıqtı esapqa alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda 101 adam (46 erkek hám 55 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Altın Dala (Qostanay rayonı)

**Altın dala** (qazaqsha: Алтын дала, 1999-jılǵa shekem — Qızıl oktyabr  ) — Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Qostanay rayonındaǵı awıl. Jambıl awıl okrugi quramına kiredi. Qostanay qala orayınan shama menen 21 km arqa-shıǵısta jaylasqan. KATO kodı — 395459200  .

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 782 adam (400 er adam hám 382 hayal) edi . 2009-jılǵı xalıqtı esapqa alıw maǵlıwmatları boyınsha, awılda 883 adam (438 er adam hám 445 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Jetibay (Jambıl wálayatı)

**Jetibay** (, 1993-jılǵa shekem — *Novoivanovka*) — Qazaqstan Respublikasınıń Jambul wálayatı, Bayzaq rayonındaǵı awıl. Jalǵıztóbin awıl okruginiń basqarıw orayı.Rayonnıń basqarıw orayı Sarykemer awılınan 10 km arqa-batısta jaylasqan. KATO kodı — 313639100.
## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 1986 adamdı (1148 er adam hám 838 hayal) payda etken. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda 1945 adam (984 er adam hám 961 hayal) jasaǵan.
## Derekler
Ghazibaouene

**Ghazibaouene** yáki **Ighzer Ivawen** — Jazairdiń Bumerdès wálayatınıń Kabylie qalasında jaylasqan awıl.

## Jaylasıwı
Awıl átirapında Meraldene dáryası, Isser dáryası, Boumerdès dáryası hám de Khachna taw dizbegi, Beni Amrane hám Thénia qalashaları bar.

## Derekler
Alkova

**Alkova** AQShtıń Vayoming shtatınıń Natrona okrugında jaylasqan xalıqtı dizimge alıw ushın arnalǵan orın (CDP). Ol Casper,Vayoming metropoliten statistikalıq aymaǵınıń bir bólegi bolıp tabıladı. Alkova jáne onıń jaqın átirapındaǵı Alkova suw bazası kóplegen máwsimlik sayaxatshılar ushın belgili dem alıw mákanları bolıp tabıladı.

## Xalqı
2020-jılǵı xalıqtı dizimge alıwda xalıq sanı 34 ti quraǵan. Vayoming xalqınıń kóp bólegi Alkovanıń kishi qalasında jaylasqan.

## Derek

## Derekler
Gueddara

**Gueddara** — Jazairdiń nıń nda jaylasqan awıl.

## Jaylasıwı
Awıl átirapında  hám de Khachna taw dizbeginde  bar.

*

## Tariyxı
Bul awıl birneshe tariyxıy waqıyalardı basınan ótkergen:

* Col des Beni Aïcha ekspediciyası (1837)
* Col des Beni Aïcha urısı (1871)

## Dereker
Bayqadam (Aqtóbe wálayatı)

**Bayqadam** () — Qazaqstan Respublikasınıń Aqtóbe wáláyatı Shalqar rayonında jaylasqan awıl. Yeset Qotıbarov atındaǵı awıl okrugı hákimshilik orayı. Rayonnıń hákimshilik orayı — Shalqar qalasınan 58 km qubla-batısta, teńiz boyınan 171 metr bálentlikte jaylasqan. KATO kodı — 156439100.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 943 kisi (494 erkek hám 449 hayal)dı quraǵan. 2009-jılǵı xalqtı esapqa alıw maǵlıwmatlarına kóre, awılda 809 kisi (413 erkek hám 396 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Jetisay qalalıq hákimiyatı

**Jetisay qalaıq hákimiyatı** (qazaq Жетісай қалалық әкімдігі) — Túrkstan wálayatı Jetisay rayonındaǵı basqarıw orayı.

## Hákimiyat quramı
Quramına Jetisay qalası kiredi. Orayı — Jetisay qalası.

## Xalqı
2018-jılǵı statistikaǵa qaraǵanda xalqı 23,650 adamdı quraydı.

## Derekler
Gueraïchene

**Gueraïchene** yáki **Igueraïchene** — Jazairdiń nıń nda jaylasqan awıl.

## Jaylasıwı
Awıl átirapında  va ndegi  bar.

## Derekler
Agaymani

**Agaymani** (; 1937-jıldan 2016-jılǵa shekem **Frunze**))
 — Ukrainanıń Xerson wálayatı Genishesk rayonındaǵı awıl.

2001-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda awılda xalıq sanı 1698 adamdı quraǵan. 177, 693 km² maydandı iyeleydi. Pochta indeksi — 75423. Telefon indeksi — 5531.

Awıl jaqınında Úlken Agaymani oazisi jaylasqan.

## Tariyxı
1879-jılda bir tarpan Agaymani qasında ólgen. Bir qansha dıyqanlar Agaymani qasında tarpan kórilgenin esitip, onı tutpaqshı boladı. Qosıwshı procesinde tarpannıń ayaǵı sınadı. Onı saqlap qalıw ushın islengen háreketlerge qaramay, ol óledi. Sonnan keyin sahrada attıń bul túrin heshkim kórmegen.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

* Frunze na sayte Verxovnoy radi Ukraini
Mexikali

**Mexikali** — Meksikanıń arqa-batıs tárepinde jaylasqan qala. AQSH shegarasına jaqın jerde ornalasqan. Kolorado dáryası háwizi jaylasqan. Arqa Tómengi Kaliforniya shtatınıń hákimshilik orayı. Xalqı 764,9 mıń adam (2000-jıl maǵlıwmatı boyınsha). Transport jolları túyini esaplanadı. Suwǵarılatuǵın dıyqanshılıq rayonınıń (paxta, biyday, palız eginleri, maylı ósimlikler jetistiriw) orayı esaplanadı. Azıq-awqat, metallurgiya, paxta tazalaw, may sanaatı kárxanaları bar. Amerika kompaniyalarınıń elektrotexnika, radioelektronika hám tutınıw tovarların islep shıǵarıw kárxanaları islep turıptı. Un-t bar.

## Derekler
Begimbet

**Begimbet** ) — Qazaqstan Respublikasınıń Aqtóbe wáláyatı Shalqar rayonına qaraslı bolǵan awıl. Ayshuwaq awıl okrugınıń hákimshilik orayı. Rayonnıń hákimshilik orayı — Shalqar qalasınan 90&nbsp;km qubla-batısta, teńiz jaǵasınan 169 metr bálentlikte jaylasqan. KATO kodı — 156433100.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 2418 kisi (1204 erkek hám 1214 hayal)dı quraǵan. 2009-jılǵı xalqtı esapqa alıw maǵlıwmatlarına kóre awılda 1703 kisi (862 erkek hám 841 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Göktepe (Çınar)

**Göktepe (Çınar)** — Diyarbakir wálayatınıń Çınar rayonına qaraslı máhálle.

## Jaylasıwı
Diyarbakir wálayatı oraydan 35 km, Çınar rayonınan bolsa 5 km uzaqlıqta jaylasqan.

## Xalqı

## Derekler
Tixuana

**Tixuana** — Meksikanıń arqa-batıs tárepinde jaylasqan qala. Tómengi Kaliforniya shtatında, AQSH shegarasına jaqın jerde jaylasqan. Xalqı 1,2 mln. adam (2000-jıl maǵlıwmatı boyınsha). Transport jolları túyini esaplanadı. Aeroportı xalıq aralıq áhmiyetke iye bolıp tabıladı. Dıyqanshılıq sawda orayı. Azıq-awqat, paxta tazalaw, toqımashılıq, sellyuloza-qaǵaz sanaatı kárxanaları bar. AQSH penen bolatuǵın sawda orayı usı qala esaplanadı. Kurort qala, turizm orayı.




## Derekler
Agnano

**Agnano** – oraylıq Italiyanıń Tuscany aymaqlıq birligi Pisa wálayatına qaraslı awıl. 2001-jılǵı maǵlıwmatlarǵa qaraǵanda, awıl xalqı 518 adamdı payda etedi. Agnano Pisa qalasınan shama menen 10 km hám San Giuliano Terme qalasınan 6 km uzaqlıqta jaylasqan.

## Derekler
Allenport

**Allenport** AQShtıń Pensilvaniya shtatında jaylasqan qala bolıp tabıladı. Washington County okrugi quramına kiredi.

## Xalqı
2006-jılǵı xalıqtı esapqa alıw maǵlıwmatlarında 522 adamdı quraǵan.

## Jaylasiwi
Allenport 88-shtat baǵdarında, Kaliforniyadan shama menen 3 mil (4, 8 km) arqa-shıǵısda,Monongahela dáryasınıń batıs jaǵalawında jaylasqan.

## Derek

## Derekler
Agano (Nigata)

**Agano** (yaponsha: 阿賀野市) Yaponiyanıń Nigata prefekturasında jaylasqan qala. 2019-jıl 1-iyul jaǵdayına qaraǵanda, qalada 14 417 shańaraqta 41 204 xalıq jasaydı, xalıq tıǵızlıǵı bolsa har kvadrat kilometrge 214 adamdı quraydı. Qalanıń ulıwma maydanı 192,74 kvadrat kilometr (74,42 m²).

## Geografiyası

Agano arqa-oraylıq Nigata prefekturasınıń ishki regionında jaylasqan. Qala atınan kórinip turǵanınday, Agano dáryası qalanıń batıs tárepinen aǵıp ótedi. Eń biyik jeri Gozu tawınıń shıńı bolıp, onıń biyikligi 912 metrdi quraydı. Qala aymaǵınıń derlik úshten bir bólegi tawlar hám toǵaylar menen oralǵan, taǵı úshten bir bólegi bolsa awıl xojalıǵı jerleri esaplanadı.

* Bunji Miura, yapon súwretshisi
* Eishiro Saito, yapon isbilermeni
* Kazuyuki Sekiguchi, yapon muzıkantı hám basshısı
* Tomoaki Seino, yaponiyalı burınǵı futbolshı

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

* Rasmiy veb -sayt 
* Agano Siti Turizm Assotsiatsiyasining rasmiy veb-sayti
Jaltırkól (Aqmola wálayatı)

**Jaltirkól**(qazaqsha: Жалтыркөл, до 2007 г. - Мартыновка[1]) — Qazaqstan Respublikasınıń Aqmola wálayatı Arshalı rayonındaǵı awıl. Jipek jolı awıl okrugı quramına kiredi.
Ozyornıy (Denisov rayonı)

**Ozyornıy** (qazaqsha :Ozyornıy) - Qazaqstannıń Qostanay wálayatı Denisov rayonındaǵı saplastırlǵan awıl. 2021-jılda esap maǵlıwmatlarınan alıp taslanǵan. Qırım awıl okrugı quramına kirdi. Rayon orayı Denisov awılınan 27 km arqa-shıǵısda jaylasqan.
## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 250 kisi (131 er adam hám 119 hayal) edi. . 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda 197 kisi (108 er adam hám 89 hayal) jasaǵan.
## Derekler
Alǵabas (Jańasemey rayonı)

**Alǵabas** () — Qazaqstan Respublikasınıń shıǵıs tárepindegi Abay wálayatındaǵı awıl. Jańasemey rayonı Alǵabas awıl okrugınıń hákimshilik orayı. KATO kodı — 632839100.

## Xalqı
1999-jılı awıl xalqı 944 adam quraǵan (497 erkek hám 447 hayal) edi. 2009-jılǵı xalııqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına bola, awılda 999 adam (491 dana er adam va 508 dana hayal) jasaǵan.

## Derekler
Akpınar (Kiraz)

**Akpınar (Kiraz)** — Izmir wálayatınıń Kiraz rayonına qaraslı máhálle.

## Tariyxı
Dáslep máhálle Óren awılına qaraslı bolǵan. 1948-jıl 21-iyun kúni rásmiy awıl statusına iye bolǵan. Akpınar ol dáwirdegi aymaqlıq nızamlarǵa qaraǵanda awıl dep júrgizilgen. 2012-jıl ámelge asırılǵan nızam ózgeriwinen keyin máhállege aylandırılǵan.

## Derekler
Granitnoe (Abay wálayatı)

**Granitnoye** () — Qazaqstan Respublikasınıń shıǵıs tárepindegi Abay wálayatındaǵı awıl. Jańasemey rayonı Prirechnovo awıl okrugı quramına kiredi. KATO kodı — 632859200.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 262 adam (129 er hám 133 hayal adam) edi. 2009-jılǵı xalqtı esapqa alıw maǵlıwmatları boyınsha, awılda 298 adam (157 er hám 141 hayal adam) jasaǵan.

## Derekler
Pershotravneva (Berislav rayonı)

**Pershotravneva** (ukrainshe: Першотравневе) — Ukrainanıń  ndaǵı awıl.

2001-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına bola, awıl xalqı 162 adamdı quraǵan. Pochta indeksi — 74313. Telefon indeksi — 5546. KATO kodı — 6520686603.

## Etimologiyası
Awıl 1-may Xalıqaralıq Miynetkeshler kúni, yaǵnıń miynet bayramı húrmetine qoyılǵan. SSSRda usı kún Xalıqaralıq Miynetkeshler birligi kúni dep atalǵan.

Ukraina SSR aymaǵınsa *Pershotravneve* ati menen 50 xalıq punktı hám *Pervomaiskoye* atı menen 27 xalıq punktı bar bolǵan.

## Jergilikli keńes
Xerson wálayatı, Berislav rayonı, Rakovka awılı, Sovetskaya kóshesi, 8.

## Sırtqı siltemeler

* Pershotravneve Ukraina Joqarı Radasınıń web-saytında

## Derekler
Jarqın (Abay wálayatı)

**Jarqın** (, 1990-jılǵa shekem — *Levoberejnoye*) — Qazaqstan Respublikasınıń shıǵıs tárepindegi Abay wálayatındaǵı awıl. Jańasemey rayonı Prirechnovo awıl okrugı quramına kiredi. KATO kodı — 632859300.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 602 adam (296 er hám 306 hayal adam)edi. 2009-jılǵı xalqtı esapqa alıw maǵlıwmatları boyınsha, awılda 653 adam (308 er hám 345 hayal adam) jasaǵan.

## Derekler
Aleksandrivka (Genichesk rayonı)

**Aleksandrivka** (ukrainsha: Олекса́ндрівка — Ukrainanıń Xerson wálayatı Genichesk rayonındaǵı awıl.

2001-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda awılda xalıq sanı 1163 adamdı quraydı. Pochta indeksi - 75343. Telefon indeksi - 5548. KATO kodı - 6524480201.

## Jergilikli keńes
Xerson wálayatı, Genichesk rayonı, Aleksandrovka awılı, Lenin kóshesi, 12 a.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

* Александровка на сайте Верховной рады Украины
Jazıq (Abay wálayatı)

**Jazıq** () — Qazaqstan Respublikasınıń shıǵıs tárepindegi Abay wálayatındaǵı awıl. Jańasemey rayonı Jazıq awıl okrugınıń basqarıw orayı hám birden-bir xalıq punkti. KATO kodı — 632847100.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 543 adam (263 er hám 280 hayal adam) edi. 2009-jılǵı xalqtı esapqa alıw maǵlıwmatları boyınsha, awılda 371 adam (191 er hám 180 hayal adam) jasaǵan.

## Derekler
Aleksevka (Xerson wálayatı)

**Aleksevka** (, 2016-jılǵa shekem — Shorsovka) — Ukrainanıń Xerson wálayatı Genichesk rayonındaǵı awıl.

2001-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına qaraǵanda, awılda xalıq sanı 1046 adamdı quraydı. Pochta indeksi - 75554. Telefon indeksi - 5534. KATO kodı - 6522188501.

## Jergilikli keńes
Xerson wálayatı, Genichesk rayonı, Aleksevka awılı.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

*
Novoraysk

**Novoraysk** (ukrainsha: Новорайськ, 1850-jıllarǵa shekem Rogulin ferması, onnan keyin Ivanovka ferması, 1921-jıldan Novoraysk awılı dep atala baslaǵan) — Ukrainanıń Xerson wálayatı Berislav rayonındaǵı awıl. 2022-jılda Rossiyanıń Ukrainaǵa basqınshılıǵı waqtında awıl basıp alınǵan. 2022-jıl 11-noyabrde jáne qayta Ukraina quramına kirgen.
Altlinster

**Altlinster** (Luksemburgshe: lyuk. Allënster) — Lyuksemburg orayı Junglinster kommunasında jaylasqan awıl. 2018-jıl jaǵdayına qaraǵanda, bul awılda 127 xalıq jasaydı.

## Derekler
Bajenovo (Abay wálayatı)

**Bajenovo** () — Qazaqstan Respublikasınıń shıǵıs tárepindegi Abay wálayatındaǵı awıl. Jańasemey rayonı Novobajenov awıl okrugı quramına kiredi. KATO kodı — 632853200.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 333 adam (171 dana er adam hám 162 dana hayal) edi. 2009-jılǵı xalqtı esapqa alıw maǵlıwmatları boyınsha, awılda 321 adam (160 dana er adam 161 dana hayal) jasaǵan.

## Derekler
Ansemburg

**Ansemburg** (lyuk. Aansebuerg ) — Lyuksemburg batısındaǵı Helperknapp kommunasında jaylasqan awıl. 2020-jıl jaǵdayına qaraǵanda, bul awıl xalqı 61 adamnan ibarat bolǵan.

Ansemburg Jeti qorǵan oypatlıǵı atı menen belgili Eisch oypatlıǵınıń bir bólegi esaplanadı. Awıl jeti saraydan ekewin óz ishine alǵan. Eski qorǵannan shama menen bir kilometr yamasa yarım kilometr tómenlewde jaylasqan Jańa Ansembourg qorǵanı sanaatshı Thomas Bidart tárepinen 1639-jılda qurılǵan hám ol házirde óziniń zamanagóy bezewleri hám baǵları menen ataqlı bolıp tabıladı.

## Derekler
Aqbulaq (Jańasemey rayonı)

**Aqbulaq** () — Qazaqstan Respublikasınıń shıǵıs tárepindegi Abay wálayatındaǵı awıl. Jańasemey rayonı Aqbulaq awıl okrugınıń hákimshilik orayı hám birden-bir xalıq punktı esaplanadı. KATO kodı — 632837100.

## Xalqı
1999-jılı awıl xalqı 740 adam (354 erkek hám 386 hayal) edi. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına bola, awılda 421 adam (207 erkek hám 214 hayal) jasaǵan. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına bola, awılda 421 adam (207 erkek hám 214 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Arxan

**Arxan** (awdarmasi *qaynar bulaqlar*) -Qitay Xalıq Respublikası Ishki Mongoliya aymaǵınıń arqa-shıǵısındaǵı Hinggan hákimshilik-aymaqlıq birliginde jaylasqan okrug dárejesindegi qala.

## Xalqı
2010-jılǵı xalıqtı esapqa alıw maǵlıwmatlarında 68 300 di quraǵan.

## Turizm
Arxan milliy baǵı Arxan qalasında jaylasqan turizm orayı esaplanadı. Arxan milliy baǵı pútkil dúnyadan sayaxatshılardı sulıwlıǵı menen ózine tartadı. Arxan milliy baǵınıń landshaftları arasında lava payda qiliwshi, krater kóli hám tıǵız toǵaylıqlardan ibarat tábiyiy landshaftlar bar .

## Derek

## Derekler
Bozoy (Aqtóbe wálayatı)

**Bozoy** () — — Qazaqstan Respublikasınıń Aqtóbe wáláyatı Shalqar rayonında jaylasqan awıl. Bozoy awıl okrugı hákimshilik orayı esaplanadı. Wáláyattıń hákimshilik orayı — Shalqar qalasınan shama menen 187&nbsp;km qubla-batısta, teńiz jaǵasınan 169 metr bálentlikte jaylasqan.Ózbekstan menen shegaara noqatında jaylasqan KATO kodı — 156437100.

Awıl átirapında 2010-2015-jıllarda qurılǵan «Beynew-Bozoy-Shımkent gaz quwırı» magistral gaz quwırınıń jónelisi ótedi.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 2530 kisi (1259 erkek hám 1271 hayal)dı quraǵan. 2009-jılǵı xalqtı esapqa alıw maǵlıwmatlarına kóre awılda 2349 kisi (1220 erkek hám 1129 hayal) jasaydı.

## Derekler
Praia de Iracema

**Praia de Iracema** (lit. "Iracema Beach") Braziliyanıń nda jaylasqan Fortaleza qalasındaǵı plyaj hám máhálle. Ataması jazıwshı *Xose de Alenkardıń* *tanımalı* romanınan at berilgen Iracema qaharmanınan kelip shıqqan.

Aldın bul jer *Porto das Jangadas* ("Jangadas portı") hám keyin *Praia do Peixe* ("Fish Beach") dep *atalǵan. 1947-jılǵa shekem* bul Fortaleza port aymaǵı bolıp, *Ponte Metálica* (lit. "Metallic Bridge") arqalı júk hám adamlardı alıw hám túsiriw menen, Mukuripe portı qurılǵanınan soń jumısı toqtatılǵan. Búgingi kúnde bul qalanıń máhállesi esaplanadı. 

## Súwretler galereyası

Fayl:Iracema_Beach,_Fortaleza,_Brazil_1.jpg|alt=Towers in Praia de Iracema (Iracema beach)|Praia de Iracemadaǵı minaralar (Iracema plyajı)
Fayl:Iracema_Beach,_Fortaleza,_Brazil_3.jpg|alt=Boardwalk at Praia de Iracema (Iracema beach)|Praia de Iracemadaǵı taqtay jol (Iracema plyajı)
Fayl:Iracema_Beach,_Fortaleza,_Brazil.jpg|alt=Statue in Praia de Iracema (Iracema beach)|Praia de Iracemadaǵı eskertkish (Iracema plyajı)
Fayl:Ponte_dos_Ingleses_em_Fortaleza_44.jpg|alt=Ponte dos Ingleses, sometimes mistakenly called Ponte Metálica, that is another structure located west of this and served as a port.| *Ponte dos Ingleses*, ara-tura qáte *Ponte Metálica* dep, bul onıń batıs belgilengen hám port sapalı xızmet qılǵan jáne bir qurılısı.
Fayl:Estoril_em_Fortaleza_01.jpg|alt=Estoril in Praia de Iracema (Iracema beach)|Praia de Iracemadaǵı Estoril (Iracema plyajı)


## Derekler
Abay (Bayterek rayonı)

**Abay** — Batıs Qazaqstan wálayatınıń Michurin awıl okruginiń Bayterek rayonında jaylasqan xalıq punkti. 2011-jılda biykar etilgen.

## Geografiyalıq jaylasıwı
Rayon orayı– Peremyotnoe awılınan 18 km arqa-shıǵısta jaylasqan.

## Xalqı
1999-jılda xalqı 47 adamdı (23 er adam hám 24 hayal), 2009-jılda bolsa 19 adamdı (9 er adam hám 10 hayal) quraǵan.

## Derekler
Polovinka (Abay wálayatı)

**Polovinka** () — Qazaqstan Respublikasınıń shıǵıs tárepindegi Abay wálayatındaǵı awıl. Jańasemey rayonı Ozerskiy awıl okrugı quramına kiredi. KATO kodı — 632857300.

## Xalqı
1999-jilda awil xalqi 452 adam (238 er hám 214 hayal adam) edi. 2009-jilǵi xalqti esapqa aliw maǵliwmatlari boyinsha, awilda 403 adam (207 er hám 196 hayal adam) jasaǵan.

## Derekler
Keńdala (Aqtóbe wálayatı)

**Keńdala** () — Qazaqstan Respublikasınıń Aqtóbe wálayatı Shalqar rayonına qaraslı awıl. Toǵız awıl okrugı quramına kiredi. KATO kodı - 156445400.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 89 kisi (40 erkek hám 49 hayal)dı quraǵan. 2009-jılǵı xalqtı esapqa alıw maǵlıwmatlarına kóre awılda 120 kisi (64 erkek hám 56 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Kópmola

**Kópmola** () — Qazaqstan RespublikasınıńAqtóbe wáláyatı Shalqar rayonında jaylasqan awıl. Toǵız awıl okrugı quramına kiredi. KATO kodı - 156445280.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 219 kisi (116 erkek hám 103 hayal)dı quraǵan. 2009-jılǵı xalqtı esapqa alıw maǵlıwmatlarına kóre awılda 183 kisi (98 erkek hám 85 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Móńke biy awılı

**Móńke Bi** (, 2003-jılǵa shekem — **Qayır**) — — Qazaqstan Respublikasınıń Aqtóbe wáláyatı Shalqar rayonına qaraslı bolǵan awıl. Móńke Bi awıl okrugınıń hákimshilik orayı bolıp esaplanadı.Rayonnıń hákimshilik orayı Shalqar qalasınan shama menen 53&nbsp;km arqa-batısta, teńiz jaǵasınan 224 metr bálentlikte jaylasqan. KATO kodı - 156444100.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 1166 kisi (587 erkek hám 579 hayal)dı quraǵan. 2009-jılǵı xalqtı esapqa alıw maǵlıwmatlarına kóre awılda 1172 kisi (588 erkek hám 584 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Abay (Bayzaq rayonı)

**Abay** (qazaqsha: Абай, 1999-jılǵa shekem — Jańasaz) — Qazaqstan Respublikasınıń Jambıl wálayatı, Bayzaq rayonındaǵı awıl. Sazterek awıl okruginiń basqarıw orayı. Rayon orayı Sarikemer awılınan 16 km arqa-batısta jaylasqan. KATO kodı— 313648100.
1948-jıl 2-oktyabrde Qazaqstan xalıq artisti Tuńǵıshbay Qadir ulı Jamanqulov usı awılda tuwılǵan.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 1251 adamdı (652 er adam hám 599 hayal) quraǵan. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlımatlarına qaraǵanda, awılda 941 adam(452 er adam hám 489 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Akuitzio

**Akuitzio [https://uz.m.wikipedia.org/wiki/Munitsipalitet| municipaliteti]** Meksikanıń Michoacan shtatınıń oraylıq regionında jaylasqan. Qala shtat orayında, Morelia qalasınan shama menen 35 kilometr aralıqta jaylasqan. Akuitsioniń aymaqlıq maydanı 180, 13 km² tı quraydı.Onıń orayı Acuitsio del Kanje qalası.

## Xalqı
2005-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatları boyınsha, municipalitette 10 052 , 2020-jılǵı XIV Xalıq hám turaq-jaylardı dizimge alıw maǵlıwmatlarında bolsa municipalitette 11 301 adam jasaytuǵını anıqlanǵan.

## Derek

## Derekler
Qarabulaq (Shalqar rayonı)

**Qarabulaq** () — — Qazaqstan Respublikasınıń Aqtóbe wáláyatı Shalqar rayonında jaylasqan hám házirgi waqıtta saplastırılǵan awıl. Birshoǵır awıl okrugı quramına kirgen. KATO kodı - 156438500.

## Xalqı
1999-jıl maǵlıwmatlarına kóre awılda turaqlı xalq joq edi. 22009-jılǵı xalqtı esapqa alıw maǵlıwmatlarına kóre awılda 60 kisi (27 erkek hám 33 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Qarasay (Aqmola wálayatı)

**Qarasay** (qazaqsha: Қарасай, 2009-jılǵa shekem — Stepok) — Qazaqstannıń Aqmola wálayatı Aqkól rayonındaǵı awıl. Qarasay awıl okrugı aymaǵına kiredi.

## Geografiyası
Awıl Tasmola dáryası boyında, rayonnıń arqa bóleginde jaylasqan. Rayonnıń hákimshilik orayı — Aqkól qalasınan 70 kilometr shıǵısta jaylasqan. Awıl okrugınıń hákimshilik orayı Qına awılınan túslikte — 18 kilometr uzaqlıqta jaylasqa.

Teńiz betinen bálentligi 281 metr.

Iqlımı suwıq turaqlı, ızǵarlıǵı jaqsı. Ortasha jıllıq hawa temperaturasu jıllı hám, shama menen, +3,8 °C di kórsetedi. Iyul ayınıń ortasha aylıq hawa temperaturası +20,1 °C ǵa jetedi. Yanvar ayınıń ortasha temperaturası −14,9 °C átirapında. Jıllıq ortashh jawın muǵdarı, shama menen, 405 mm. Jawın-shashınnıń tiykarǵı bólegi iyun hám avgust aylarına tuwrı keledi.

Eń jaqın xalıq punktleri: Qına awılı — arqada, Karatobinskoye awılı — qubla-batısta.

Awıl jaqınında Jolımbet-Qına dala jolı bar.

## Xalqı
1989-jılda awıl xalqı 1218 adam (sonnan 35% ruslar, qazaqlar — 24%) edi.

1999-jılda awıl xalqı 861 adam (428 erkek va 433 hayal) edi. 2009-jıl xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarıma bola, awılda 497 adam (250 erkak, 247 hayal) jasaytuǵın bolǵan.

## Kósheleri

* Lane Batıs kóshesi
* Doslıq kóshesi
* Jastar jolı kóshesi
* Jeltoqsan kóshesi
* Jenis jolı kóshesi
* Egemendik kóshesi
* Magjan Jumabayev kóshesi
* Muxtor Áwezov kóshesi
* Íbıray Altınsarin kóshesi

## Derekler
Tomarine

**Tomarine** () — Ukrainanıń Xerson wálayatı Berislav rayonındaǵı awıl.

Pochta indeksi — 74340. Telefon indeksi — 5546. KATO kodı — 6520686901.

## Xalqı
2001-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına kóre awılda xalıq sanı 912 adamdı quraǵan.

## Derekler
Abay (Egindikól rayonı)

**Abay** — Aqmola wálayatı Egindikól rayonındaǵı awıl, Abay awıl okrugı orayı. Ol 1954-jılda jańa hám bos jerlerdi ózlestiriw múnásibeti menen shólkemlestirilgen.

## Geografiyalıq jaylasıwı
Rayon orayı Teńiz kóliniń arqa qırǵaǵında, awıldan shama menen 37 km qublada jaylasqan.

## Xalqı
1999-jılda xalqı 506 adamdı (255 er adam hám 251 hayal), 2009-jılda bolsa 170 adamdı (94 er adam hám 76 hayal) quraǵan.

## Infrastruktura
Mektepke shekemgi bilimlendiriw shólkemi, orta mektep, klub, kitapxana, ambulatoriya xalıqqa xızmet kórsetedi. Wálayat áhmiyetine iye Egindikól-Qorǵaljın avtomagistralı Abay awılı arqalı ótedi. Jaqın temir jol stanciyası — Jaltır (166 km).

## Derekler
Qańbaqlı (awıl)

**Qańbaqlı** () — — Qazaqstan Respublikasınıń Aqtóbe wáláyatı Shalqar rayonına qaraslı bolǵan awıl. Bozoy awıl okrugı quramına kiredi. KATO kodı - 156437200.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 360 kisi (191 erkek hám 169 hayal)dı quraǵan. 2009-jılǵı xalqtı esapqa alıw maǵlıwmatlarına kóre awılda 173 kisi (92 erkek hám 81 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Qalǵandárya (awıl)

**Qalǵandárya awılı** — Mamaxan APJdaǵı eski awıl. Xalqı 3520 adamdı quraǵan. Rayon orayınan 12 km. Eń jaqın temir jol bándirgi Aqtas 28 km. Batısta Nayman awılı, shıǵısta Sırdárya arqalı Tóreqorǵan rayonı, túslikte Qızılqum awılı, arqada Mamaxan awılı menen shegaralas. Hajıbay jabı arqalı Zadárya kanalınan suw aladı. «Namangan-Jomashoy-Nayman» jolı arqalı barıladı. Xalqı, tiykarınan, diyqanshılıq, sharwashılıq penen shuǵıllanadı.

Dereklerge kóre, belgili bir dáwir dawamında Sırdárya usı jerlerden aǵıp ótken. Jıllar ótiwi menen usı oń tárepke burılıp, aldınǵı orında payda bolǵan. Bul kóldiń qaldıǵı házir hám bar. Usı kóldi xalıq óz atı menen **Qalǵandárya** dep atalǵan. Kóldiń janında payda bolǵan máhálle hám usı atamanı alǵanınıń parqı.

## Ádebiyatlar

* Mamasoli Abdurahmonov. «Choʻllar chaman ochdilar», Namangan baspaxanası. 2017.
Abay (Batıs Qazaqstan wálayatı)

**Abay** — Aqjay awıl okrugınıń Terekti rayonınıń Batıs Qazaqstan wálayatı.

## Geografiyalıq jaylasıwı
Rayon orayı — Terekti awılınan 63 km qubla-batısta.

## Xalqı
1999-jılda xalıq sanı 828 adamdı (407 er adam hám 421 hayal), 2009-jılda bolsa 700 adamdı (338 er adam hám 362 hayal) quraǵan.

## Derekler
Abay (Jelezin rayonı)

**Abay** — Pavlodar wálayatı, Jelezin rayonı, Basmashın awıl okrugındegi awıl. KATO kodı — 554237200.

## Geografiyalıq jaylasıwı
Rayon orayı — Jelezinka awılınan 21 km arqa-shıǵısta.

## Xalqı
1999-jılda xalıq sanı 171 adamdı (78 er adam hám 93 hayal), 2009-jılda bolsa 85 adamdı (39 er adam hám 46 hayal) quraǵan .

## Derekler
Abay (Uzınkól rayonı)

**Abay** (qazaqsha: Абай) — Qazaqstan Respublikasınıń Qostanay wálayatı Uzınkól rayonındaǵı awıl. Ershov awıl okrugı quramına kiredi.

## Geografiyası
Batısta Itsari kóli, Qarasordan 14 km arqa-batısta, Mali Qoskólden 3 km batısta, qublada 8 km Ashshıkól 15 km Jadrasorda jaylasqan.

## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 300 adamdı (154 er adam hám 146 hayal) quraydı. 2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına qarǵanda, awılda 242 adam(127 er adam hám 115 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Maǵlıwmatlar jıynaǵı

**Maǵlıwmatlar jıynaǵı** yamasa **data set** (dataset) − dep maǵlıwmatlardıń jıynaǵına aytıladı. Kesteli maǵlıwmatlar jaǵdayında maǵlıwmatlar jıynaǵı bir yamasa bir neshe maǵlıwmatlar bazası kestelerine sáykes keledi, bunda kesteniń hárbir baǵanası belgili bir ózgeriwshi mánisti kórsetedi hám hárbir qatar qarastırılıp atırǵan maǵlıwmatlar jıynaǵınıń berilgen jazıwına sáykes keledi. Maǵlıwmatlar jıynaǵında, maǵlıwmatlar jıynaǵınıń hárbir aǵzası ushın, mısalı obyekttiń biyikligi menen salmaǵı sıyaqlı ózgeriwshilerdiń hárqaysısına mánislerdiń dizimin kórsetedi.

Ashıq maǵlıwmatlar páninde maǵlıwmatlar jıynaǵı hámmege ashıq maǵlıwmatlar repozitariyinde shıǵarılǵan informaciyanı ólshew birligi bolıp tabıladı. Evropa data.europa.eu portalı millionnan aslam maǵlıwmatlar jıynaǵın biriktiredi.

## Qásiyetleri
Bir neshe ózgeshelikler maǵlıwmatlar jıynaǵınıń strukturası menen qásiyetlerin anıqlaydı. Olarǵa atributlardıń yamasa ózgeriwshilerdiń sanı menen tipleri, sonday-aq standart awıw hám kurtoz sıyaqlı olarǵa qollanılatuǵın hár túrli statistikalıq ólshemler kiredi.

Mánisler anıq sanlar yamasa pútin sanlar sıyaqlı sanlar bolıwı múmkin, mısalı adamnıń boyın santimetr menen bildiretuǵın, sonıń menen qatar nominal maǵlıwmatlar bolıwı múmkin (yaǵnıy, sanlı mánislerden ibarat emes), mısalı adamnıń etnikalıq kelip shıǵıwın bildiretuǵın. Ulıwma alǵanda, mánisler ólshem dárejesi retinde táriyiplengen túrlerdiń qálegeninde bolıwı múmkin. Hárbir ózgeriwshi ushın mánisler ádette bir túrge kiredi. Jetispeytuǵın mánisler bolıwı múmkin, olar qanday da bir túrde kórsetiliwi kerek. 

Statistikada maǵlıwmatlar jıynaǵı ádette statistikalıq jıynaqtı tańlap alıw arqalı alınǵan anıq baqlawlardan kelip shıǵadı hám hárbir qatar usı jıynaqtıń bir elementi boyınsha baqlawlarǵa sáykes keledi. Maǵlıwmatlar jıynaǵı programmalıq támiynattıń belgili bir túrlerin sınaw maqsetinde algoritmler arqalı taǵı da jaratılıwı múmkin. SPSS sıyaqlı ayırım házirgi kúndegi statistikalıq analiz programmaları ele de ózleriniń maǵlıwmatların klassikalıq maǵlıwmatlar jıynaǵı túrinde usınadı. Maǵlıwmatlar joq yamasa gúmanlı bolsa, maǵlıwmatlar jıynaǵın toltırıw ushın esaplaw usılı qollanılıwı múmkin.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

* Data.gov – the U.S. Government's open data
* GCMD – the Global Change Master Directory containing over 34,000 descriptions of Earth science and environmental science data sets and services
* Humanitarian Data Exchange(HDX) – The Humanitarian Data Exchange (HDX) is an open humanitarian data sharing platform managed by the United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs.
* NYC Open Data – free public data published by New York City agencies and other partners.
* Relational data set repository Archived 2018-03-07 at the Wayback Machine
* Research Pipeline – a wiki/website with links to data sets on many different topics
* StatLib–JASA Data Archive
* UCI – a machine learning repository
* UK Government Public Data
* World Bank Open Data – Free and open access to global development data by World Bank
Qarashoqat (awıl)

**Qarashoqat** () — — Qazaqstan Respublikasınıń Aqtóbe wáláyatı Shalqar rayonına qaraslı bolǵan awıl. Kishiqum awıl okrugı quramına kiredi. KATO kodı - 156442300.

1999-jılda awıl xalqı 267 kisi (138 erkek hám 129 hayal)dı quraǵan. 2009-jılǵı xalqtı esapqa alıw maǵlıwmatlarına kóre awılda 114 kisi (59 erkek hám 55 hayal) jasaǵan.

## Derekler
Qaratoǵay (Shalqar rayonı)

**Qaratogʻay** (), 1999-jılǵa shekem — *Shetirgiz*) — Qazaqstan Respublikasınıń Aqtóbe wáláyatı Shalqar rayonına qaraslı bolǵan awıl. Shetirgiz awıl okrugınıń hákimshilik orayı. KATO kodı - 156451100.
## Xalqı
1999-jılda awıl xalqı 536 kisi (271 erkek hám 265 hayal)dı quraǵan. 2009-jılǵı xalqtı esapqa alıw maǵlıwmatlarına kóre awılda 443 kisi (216 erkek hám 227 hayal) jasaǵan.

## Derekler