Filipp (Edinburg gercogı)

**Shahzada Filipp, Edinburg gercogı** (, tuwılǵan waqtındaǵı atı **Daniya hám Greciya shahzadası Filipp** (), keyinrek **Filipp Maunbetten** (); 1921-jıl 10-iyun, Korfu, Greciya — 2021-jıl 9-aprel, Vindzorlar qorǵanı, Ullı Britaniya) — Elizaveta II nıń kúyewı. 1952-jıl 6-fevraldan ólimine shekem Ullı Britaniyanıń shahzada-konsortı bolıp, onı dúnyadaǵı eń uzaq múddetli hám uzaq jas kórgen konsortǵa aylantırdı.

Filipp Greciya Patshalıǵında grek hám datchan shańaraqlarında tuwılǵan; Shahzada bir yarım jasında shańaraq mámleketten shıǵarıp jiberilgen. 1939-jılda Germaniya, Franciya hám Ullı Britaniyada oqıǵanınan keyin, Ullı Britaniya áskeriy-teńiz flotı saplarına qosıldı. Sol jıldıń iyul ayında ol 1934-jılda tanısqan 13 jaslı Elizaveta menen jaqın baylanısda bolıwdı baslaydı. Ekinshi jáhán urısı dáwirinde Orta teńiz flotı hám Britaniya tınısh okeanı flotında xızmet etken.

1946-jıl jazında patsha Georg VI Filippke Elizaveta menen turmıs qurıwǵa ruxsat berdi hám 1947-jılda nekesı daǵaza etiliwinen aldın Filipp aldınǵı ataqlarınan paydalanıwdı toqtatdi hám anasınıń Mauntbetten famılıyasın aldı. Toy kúni Filippqa Edinburg gersogı, Merionet grafı hám baron Grinvich ataqları berildi. 1952-jılda Elizaveta Ullı Britaniya xanzadası bolǵanında áskeriy xızmetti tark etdi. 1957-jılda oǵan Britaniya shahzadası ataǵı berildi. Elizaveta II menen nekede tórt perzent tuwıldı: Karl III, Anna, Ullı Britaniya xanzadası, Endryu, York gersogı hám Edvard, Edinburg gersogı.

Sport ıshqıpazı bolǵan shahzda Filipp arbalarni aydaw boyınsha jarıslardı shólkemlestiriwge eristi hám usınıń menen bul sport ıntızamın atta júriw sheńberinde rawajlandırıwǵa járdem berdi. Ol 780 nen artıq shólkemlerdiń qáwenderi, prezidenti yamasa aǵzası, sonday-aq pútkil dunya jabayı tábiyaat fondı hám 1956-jılda ózi kirgizgen Edinburg gersogı sıylıqınıń baslıǵı bolǵan. Shahzada Filipp Britaniya Patshalıq shańaraǵınıń er adamlar arasında eń uzaq jas kórgen aǵzası, uzaq jas kóriwdiń ulıwma reytinginde ol Gloucester gersoginyası Elis (102 jıl jasaǵan) hám Xanzada-anası Elizaveta (101 jıl jasaǵan) den keyin úshinshi orında turadı. 2017-jıl 2-avgustda, 96 jasında Filipp barlıq patshalıq wákilliklerin óz moynına aldı. 2021-jıl 9-aprelde 99 jasında Vindzor qorǵanında opat etdi.

## Biografiyası
### Dáslepki jılları

Greciya hám Daniya shahzadası Filipp 1921-jıl 10-iyunda Greciya Patshalıǵıdaǵı Korfu atawıdaǵı Mont-Repo villasında tuwılǵan. Ol Andrey Greciyalıq hám Daniyalıq hám Alisa Battenbergnıń sońǵı perzenti (hám birden-bir balası) edi. Glyuksburglar úyinıń aǵzası, ol tuwılǵanidan berli Greciya hám Daniya shahzadasi bolǵan, sebebi ol Greciya patshası Georg I hám Daniya patshası Kristian IX dan kelip shıqqan, sol sebepli ol eki taxtǵa da miyrasxorlıq qatarında bolǵan. Filipptıń tórt úlken ajapası bar edi: Margarita Greciyalıq hám Daniyalıq, Teodora Greciyalıq hám Daniyalıq, Sesiliya Greciyalıq hám Daniyalıq, Sofiya Greciyalıq hám Daniyalıq. Onıń murındıq ata-anası Olga, Greciya xanzadası (apası), Georg II, Greciya patshası (tuwısqan aǵasınıń balası), Luis Mauntbetten (ámekisi) hám Aleksandros Kokotos (Korfu mayori).

Filipp tuwılǵannan kóp ótpey, onıń babası Lyudvig Aleksandr Battenberg Londonda opat etdi. Ol Britaniya adamı edi hám teńiz flotındaǵı áskeriy karyerasidan keyin barlıq nemis ataqlarınan waz keshti hám Ullı Britaniya hám Irlandiya Birlesken Patshalıǵında birinshi jáhán urısı waqtında nemislerge qarsı qatnas sebepli Mauntbetten famılıyasın (Battenbergnıń inglis versiyası) qabılladı. Jerlengenınen keyin Filip anası menen Greciyaǵa qaytıp keledi, ol jrrda ákesi ekinshi grek-turk urısında qatnasqan qurǵaqlıq áskerlerine komandirlik qılıw ushın qaladı.

Greciya urısda úlken joytıwlarǵa dus keldi, Túrkiya bolsa tabısqa eristi. Greciya patshası hám ekspediciya kúshleriniń joqarı komandiri Konstantin I jeńiliwge dus kelgenlikde ayblanib, húkimetke qarsı kóteriliske alıp keldi hám 1922-jıl 27-sentyabrde taxtdan waz keshti. Jańa áskeriy húkimet shahzada Andrey hám basqa ayıplanıwshılardı qamawǵa aldı. Áskeriy tájiriybesi joq ekenligi sebepli Andrey jawınger háreketlerde qatnasqanında qatal etilmegen, biraq shańaraǵı menen birge Greciyadan ómirlikke quwǵinǵa ushraǵan hám qawipsizlik kózqarasınan kishi Filipptı mıywe qutisinda alıp ketgen.

## Derekler