Rabona

Futbolda **rabona** — bul toptı tebiwshi ayaqtı tirew ayaǵınıń artına ayqastırıp tebiw texnikası.

Oyınshınıń toptı bul usıl menen tebiwdi tańlawınıń bir neshe sebebi bolıwı múmkin: mısalı, oń ayaqlı soqqı beriwshi dárwazaǵa shep tárepten jaqınlasıp kiyatırǵanda, dárwaza tuwrı aldında emes jaǵdayda, shep ayaǵınıń soqqı kúshi yamasa dálligi jetkilikli emes dep esaplasa (awızsha aytqanda, oyınshınıń «shep jaǵı joq»), jaqsıraq soqqı urıw ushın rabonanı orınlaydı. Basqa jaǵday - oń ayaqlı qanat hújimshisi maydannıń shep tárepinde oynap atırıp, dáslep burılmastan kroslıq pas jiberiwi múmkin. Oyınshınıń rabona orınlawınıń jáne bir sebebi qorǵanıwshı oyınshını aljastırıw, yamasa ápiwayı túrde óz qábiletin kórsetiw bolıwı múmkin, sebebi bul hár qanday dárejede sheberlik tryugi dep esaplanadı.

## Tariyxı
Rabona ispan tilinde mektepten qashıw, sabaqtı qaldırıw degendi ańlatadı. Atama onıń birinshi hújjetlestirilgen orınlanıwınan kelip shıqqan, onı 1948-jılı Estudiantes de la Plata menen Rosario Central arasındaǵı oyında Rikardo Infante orınlaǵan. El Gráfico futbol jurnalı birinshi betinde Infanteni mektep oqıwshısı kiyiminde «El infante que se hizo la rabona» (Inglisshe: «Mektepten qashqan bala») degen jazıw menen járiyalaǵan. Atamanıń basqa boljanǵan kelip shıǵıwı - Rabona ispan tilindegi quyrıq mánisin bildiretuǵın rabo sózinen kelip shıqqan, hám bul háreket sıyırdıń quyrıǵın ayaqları arasınan yamasa átirapınan bılǵawına uqsaydı. Braziliyada, bul háreket jáne de chaleira (sháynek) yamasa letra (hárip) dep te ataladı.

Birinshi lentaǵa jazılǵan rabonanı braziliyalı futbolshı Pele 1957-jılı San-Paulu shtatı chempionatında orınlaǵan. Djovanni «Koko» Rokkotelli 1970-jıllarda rabonanı Italiyada ataqlı etkeni ushın moyınlanadı; sol waqıtta, bul háreket ápiwayı túrde «ayqastırılǵan soqqı» (kesip tebiw) (italyansha incrociata) dep atalǵan.

Joqarıda aytılǵan oyınshılardan tısqarı, rabonanıń jaqsı belgili wákilleriniń ayırım mısalları, jarıslarda bul sheberlikti tabıslı orınlaǵan hám onı matchlar dawamında jiyi qollanatuǵını menen belgili bolǵan oyınshılar: Fernando Redondo, Alan Boll, Diego Maradona, Romario, Roberto Badjo, Krishtianu Ronaldu, Pablo Aymar, Raul Ximenes, Klaudio Borgi, Matias Fernandes, Matias Urbano, Mario Jardel, David Vilya, Ariel Ortega, Robino, Alberto Akvilani, Eden Azar, Djo Koul, Ronaldino, Anxel Di Mariya, Rivaldo, Nil Taunli-Uilyams, Rikardu Kuarejma, Erik Lamela, Djanfranko Dzola, Roberto Karlos, Metyu Kovalchik, Neymar, Luis Suares, Djey-Djey Okocha. Pol Gaskoyn kórsetpe matchta bul texnikanı qollanıp penaltiden gol urǵanı menen belgili.

Jarıs matchında bul sheberlikti tabıslı qollanǵan basqa oyınshılar: Xavi Simons (Rumıniya - Niderlandı 0-3), Amr Elsoliya, Andres Vaskes, Djalminya, Faxad Al-Enezi, Tomas Myuller, Manolis Skufalis, Leo Lima, Markos Roxo, Erik Lamela (bir márte River Pleyt jaslar komandasında, bir márte 2014-jılı, hám bir márte 2021-jılı), Marselo Karruska, Djordan Xenderson, Dimitri Payet, Karlos Bakka, Fabricio Mikkoli, Mario Balotelli, Djonatan Kalleri, Diego Perotti, Mikael Lustig, Eran Zaxavi, Robert Levandovskiy, hám Djeyden Filodjin, hám basqalar; Lids Yunaytedtiń Djonni Djaylsi de 1972-jılı 7-0 esabı menen jeńiske erisken matchta Sautgemptonǵa qarsı topqa iyelik etiwdiń belgili izbe-izliginde bunı orınlaǵan.

## Basqa sport túrleri hám qollanılıwı

### Amerika futbolı

* Amerika futbolında rabonanıń birinshi belgili qollanılıwı burınǵı futbolshı bolǵan Dallas Cowboys pleyskikeri Toni Frich tárepinen bolǵan. Ol bunı 1972-jılǵı NFC Divizion pley-offınıń tórtinshi shereginiń aqırında onsayd soqqısı waqtında qollanǵan, bul San Francisco 49ers qa qarsı tariyxıy 30-28 esabı menen utılıp atırǵan jaǵdaydan jeńiske erisiwge úles qosqan.
* Pleyskiker Kris Bosuell 2013-jıldıń 21-sentyabrinde University of Houston ǵa qarsı jeńilgen matchta Rice University ushın rabona onsayd soqqısın tabıslı orınlaǵan. Bosuell bul tryukti Braziliyada futbol oynap ósken ákesinen úyrengen. 2016-jıldıń 6-noyabrinde Pittsburgh Steelers ushın oynap atırıp, Bosuell Baltimore Ravens qa qarsı onsayd soqqısın orınlaw ushın rabonanı qollanǵan, biraq top qorǵawshılar tárepinen qaytarıp alınǵan.
* 2015-jılǵı Alamo Bowl da, Kansas State University pleyskikeri Metyu Makkreyn rabona soqqısın tabıslı orınlaǵan, biraq top olardıń qarsılasları UCLA Bruins tárepinen qaytarıp alınǵan.
* 2022-jıldıń 30-oktyabrinde, New York Jets panteri/soqqı qánigesi Breyden Mann New England Patriots qa qarsı 22-17 esabı menen jeńilgen matchta rabona onsayd soqqısın sátsiz orınlawǵa háreket etken.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__