Batterygate

**Batterygate** — bul joqarı júkleme waqtında batareyaları gónergen telefonlardıń óshiriliwiniń aldın alıwǵa arnalǵan, Apple kompaniyasınıń iPhone telefonlarında processordıń qasaqana ásteletiwin súwretlew ushın qollanılatuǵın termin.

Sınshılar bul ásteletiwdi jobalı góneriwdiń bir túri dep dálilledi. Biraq, bul barlıq eski iPhonelardıń ásteletilgeni haqqındaǵı keń tarqalǵan nadurıs túsinikten kelip shıqqan bolıwı múmkin. Ayırımlar eski batareyaları bar telefonlardıń qayta júkleniwiniń aldın alatuǵın funkciyanı engiziw shın mánisinde jobalı buzılıwǵa qarsı ekenin dálilledi, sebebi ásterek isleytuǵın, biraq qayta júklenbeytuǵın telefon alternativaǵa qaraǵanda jaqsıraq bolar edi.

Basqa sınlar tásir etken telefonlardıń paydalanıwshıǵa hesh qanday túsindirmesiz yamasa basqa opciyalar usınılmastan ásteletilgenliginen kelip shıqqan. Apple sol waqıttan berli iOS-tı jańalap, paydalanıwshılarǵa trottlingtiń kórinisin támiyinleytuǵın hám eger paydalanıwshı telefonınıń joqarı júkleme astında qayta júkleniwin qálese, trottlingti óshiriw múmkinshiligin de beretuǵın xabarlar hám sazlawlardı usındı.

Apple sudqa berilip, iPhonelardı qasaqana ásteletkenin moyınladı. Kompaniya sol waqıttan berli toparlıq dawlar menen kelisti hám bul haqıyqat ekenin moyınladı.

Bul tartıs birinshi ret 2016-jıldıń sońında payda boldı, sol waqıtta sońǵı iOS jańalanıwınan keyin ayırım iPhone telefonlarınıń batareya sıyımlılıǵı 30%-ke jetkende kútilmegende óship qalıwı baslanǵanı haqqında xabarlar tarqaldı, bul qurılmanıń islewi ushın kerek bolǵan shama menen úsh volttan tómen bolǵan batareyanıń terminal kernewiniń túsip ketiwinen kelip shıqqan.

## Tariyxı
2016-jıldıń aqırında iOS 10.1.1 shıǵarılıwınan keyin, jańalanıw menen batareya paydalanıw máseleleri haqqında xabarlar payda boldı. Sonday-aq, iPhone 6 hám iPhone 6S modellerindegi ayırım paydalanıwshılardan qurılma turaqsızlıǵı haqqında da xabarlar boldı, sonıń ishinde qurılma batareya sıyımlılıǵı 30%-ke jetkende kútilmegende óship qalıw jaǵdayları da bar edi (bir paydalanıwshı batareya procenti bunı islemesten aldın kútilmegende 1%-ke túsip, biraq qurılma zaryadqa qoyılıp, qayta júklengennen keyin ele de 30% bolıp kórinetuǵının súwretledi).

Apple 2016-jıldıń dekabr ayında 2015-jıldıń sentyabr hám oktyabr aylarında islep shıǵarılǵan ayırım iPhone 6S modelleriniń batareya óndirisinde kemshilik bolǵanın tastıyıqladı.

Kompaniya bul kemshiliktiń qáwipsizlikke qáwipli emes ekenligin, biraq ol sıyımlılıqtı tómenletip, qurılmanıń «elektron komponentlerin qorǵaw ushın» óship qalıwına sebep bolıwı múmkinligin atap ótti. Basqa óship qalıw jaǵdayları haqqında Apple keleshektegi versiyalarda «batareya ónimligin hám óshiw operaciyaların basqarıw algoritmlerin jaqsılaw» ushın keyingi iOS jańalanıwına «qosımsha diagnostika múmkinshiligin» qosatuǵının ayttı. 2017-jıldıń fevral ayında iOS 10.2.1 shıǵarılıwı menen Apple iPhone 6S-te kútilmegende óship qalıwlardı «80%-ten aslam», al iPhone 6-da «70%-ten aslamǵa» qısqartqanın málimledi. Apple sonıń menen birge bul máselelerdiń 6S-tegi joqarıda aytılǵan kemshiliklerden bólek ekenin de xabarladı.

2017-jıldıń dekabr ayında benchmarking quralı Geekbench baǵdarlamashıları 10.2.1-den keyin jańalanǵan iPhone 6 modellerinde hám iOS 11.2-den keyin jańalanǵan iPhone 7 modellerinde ónimliliktiń tómenlewi úlgisin kórsetetuǵın esabat járiyaladı. Aldın Appledıń eski iPhone modelleriniń jańa iOS versiyalarında ónimliligin qasaqana tómenletkenligi haqqında, jańa modellerdiń satılıwın arttırıw ushın jobalı eskeriw forması retinde, anekdotlıq dáliller bolǵan.

Usı esabatlarǵa juwap retinde, Apple CNET-ke málimleme berip, sistema turaqlılıǵın saqlaw hám kútilmegende óship qalıwlardıń aldın alıw ushın eski iPhone qurılmalarında batareya jaǵdayına tiykarlanǵan programmalıq támiynat ónimdarlıǵın baqlaw funkciyaların engizgenin tastıyıqladı. Kompaniya óz maqsetiniń «klientler ushın eń jaqsı tájiriybeni támiyinlew, oǵan ulıwma ónimdarlıq hám olardıń qurılmalarınıń ómirin uzaytıw kiredi» ekenin ayttı hám «litiy-ion batareyaları suwıq sharayatlarda, batareya zaryadı tómen bolǵanda yamasa waqıt ótiwi menen gónere bergende, joqarı tok talapların támiyinlew múmkinshiligi kemeyedi, bul qurılmanıń elektron komponentlerin qorǵaw ushın kútilmegende óship qalıwına alıp keliwi múmkin» dep túsindirdi.

Aradan kóp ótpesten, Apple rásmiy keshirim soradı, dáslep bul máselelerdiń iOS qátelikleri hám jańalanıwdan keyingi «normal, waqıtsha» ónimliliktiń tómenlewi sebepli dep oylaǵanın, biraq eski iPhone qurılmalarındaǵı batareyalardıń «dawamlı ximiyalıq góneriwi» de bir faktor ekenin moyınladı. Apple qurılmanıń batareyasın almastırıw tolıq ónimlilikti qayta tikleytuǵının ayttı hám sonıń menen birge 2018-jıldıń yanvarınan dekabr ayına shekem iPhone 6 hám 6S ushın batareya almastırıwǵa 50 AQSH dolları (79-dan 29 dollarǵa) jeńillik usınatuǵının hám keyingi iOS versiyalarında kóbirek kózge kórinip turatuǵın batareya jaǵdayı haqqında informaciya kirgizetuǵının járiyaladı. 2019-jıldıń yanvar ayında Apple bas direktorı Tim Kuk akcionerlerge jollaǵan xatında jeńillik baǵdarlaması sheńberinde 11 millionnan aslam batareya almastırılǵanın málimledi. Kompaniya hesh qashan «hár qanday Apple óniminiń ómirin qasaqana qısqartıw yamasa klientlerdi jańalanıwǵa májbúrlew ushın paydalanıwshı tájiriybesin tómenletiwge hesh nárse islemegenin hám islemeytuǵının» ayttı.

iOS 11.3 wáde etilgen batareya jaǵdayı haqqındaǵı informaciyanı qostı hám sonıń menen birge bul ónimlilikti baqlaw funkciyaların óshirip qoyıwǵa múmkinshilik beredi.

iPhone 11-den baslap, Apple «batareyanıń góneriwinen kelip shıǵatuǵın ónimlilik tásirlerin kemeytiwge» arnalǵan jańa ónimlilikti basqarıw sistemasın engizdi. Aldıńǵı sistemadan ayırmashılıǵı, bul sistema batareyanıń házirgi múmkinshiliklerine juwap retinde bárqulla belsendi hám «eń joqarı ónimlilik» jaǵdayı joq.

## Qabıl etiliwi
USA Today sholıwshısı Djefferson Grem Apple batareya almastırıwlardı biypul etiwi kerek edi dep esapladı, bul «Appledıń tutınıwshılardı jańaların satıp alıwǵa shaqırıw ushın eski ónimlerin qasaqana eskirtti degen keń tarqalǵan gúmanlardı joq etiwge úlken járdem beretuǵın edi» dep isendirdi.

2018-jıldıń yanvar ayına kelip, bul másele boyınsha Applege qarsı 32 toparlıq sud isleri qozǵaldı. 5 million dollarlıq toparlıq daw usınǵan Chikagolı yurist batareya jeńilligin «Apple dúkanlarına dúnya júzi boyınsha iPhonelardıń hár bir versiyasın satıp alıw ushın turaqlı hám úlken dábdebe menen kelip turǵan sadıq klientlerge qarsı masqaralaw» dep esapladı.

2019-jıldıń yanvar ayında Apple bas direktorı Tim Kuk kompaniyanıń «biz kútkenimizden azıraq iPhone jańalanıwları» sebepli, sonday-aq Qıtay sıyaqlı bazarlarda kútilgennen tómen tabıs sebepli payda boljawların qısqartqanın ayttı.

2020-jılı 7-fevralda francuz tutınıwshı organları sheshim boyınsha rásmiy tekseriwden keyin Appleǵa 25 million evro shtraf saldı. 2020-jılı 28-fevralda Apple Kaliforniya sudında 500 million dollarlıq kelisimge kelisti, onıń sheńberinde ol iPhone 6, 6 Plus, 6S, 6S Plus, SE, 7 yamasa 7 Plus qurılmasın satıp alǵan barlıq AQSH turǵınlarına keminde 25 dollar tólewdi jobalastırdı.

34 shtattan hám Kolumbiya okrugınan bólek bir tekseriw de batareya ámeliyatın úyrendi. Tekseriw 2020-jıldıń noyabr ayında Apple menen shtatlardıń Apple-ge qurılmalardaǵı ónimlilikti qısqartıwǵa baylanıslı 113 AQSH dolları shtraf tólew hám Apple-ge ónimlilikti qalay qısqartatuǵının ashıq kórsetiw ushın hújjetlerdi járiyalaw haqqında kelisiwi menen juwmaqlandı.

2024-jıldıń yanvar ayında toparlıq sud isinde Apple kompaniyasına iPhone 6, iPhone 6s, iPhone SE (1-áwlad) yamasa iPhone 7 iyesi bolǵan hám 2017-jıldıń 21-dekabrine shekem iOS 10.2.1-ge jańalanǵan hár qanday kanadalı iPhone paydalanıwshısına 14.4 million Kanada dollarına shekem tólewge minnetlendi. Apple tutınıwshılardı jańa hám qımbatlaw iPhonelardı satıp alıwǵa shaqırıw ushın programmalıq támiynat jańalanıwları menen eski iPhonelardı qasaqana tómenletti dep ayıplandı. Degen menen, Apple hár qanday nadurıs is islegenin biykarlaydı hám jańalanıwlardıń eski batareyalar sebepli óship qalıwınıń aldın alıw ushın bolǵanın aytadı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__