open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Máryam Qasımova

**Máryam Qasımova** *([[1917]]-[[1976]])* — shayır hám jazıwshı.

## Ómir hám miynet jolı
M. Qasımova 1917-jılı Xojeli qalasında tuwılǵan.

Ol dáslep Xojelidegi peduchilisheni (1935), sońınan Tórtkúldegi muǵallimler institutın pitkergennen soń (1940) muǵallim bolıp isleydi.

1945-jıldan baslap «Qızıl Qaraqalpaqstan» gazetasında ádebiy xızmetker, 1949-56-jılları «Qaraqalpaqstan» baspasında redaktor, 1956-59-jılları Ózbekstan Telegraf agentliginde redaktor, Qaraqalpaqstan mádeniyat ministrliginde bólim baslıq (1959-62), «Ámiwdárya» jurnalında ádebiy xızmetker (1962-65), al sońǵı jılları ómiriniń aqırına shekem baspa sóz tarqatıw orınlarında jumıs isledi.

M.Qasımova 1957-jıldan Jazıwshılar awqamınıń aǵzası.

## Dóretiwshiligi
Jazıwshınıń «Qosıqlar» (1955), «Qaraqalpaq qızları» (1957), «Qurılısshı» (1959) degen toplamları basılıp shıqtı.

### Awdarmashılıǵı
Ol A. Muxtardıń «Apalı-sińdiler» (1976) romanın, M. Prishvinniń gúrrińlerin qaraqalpaq tiline awdardı.

M.Qasımova Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń Húrmet jarlıqları menen sıylıqlandı.

## Ádebiyatlar
* Қарақалпақстан Республикасы жазыўшылары (библиографиялык мағлыўмат) / нашрга тайёрловчи 3. Бекбергенова -T .: Extremum press , 2011. 240 бет. ISBN 978-9943-356-45-0
Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamı

**Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamı** — tiykarınan qaraqalpaqstanlı dóretiwshilerdi birlestirgen ádebiy dóretiwshilik awqam. 1934-jılı dúzilgen hám sol jılı awqamǵa Qasım Áwezov, Nájim Dáwqaraev, Tájiaxmet Seytmamutov, Asan Begimov, Qallı Ayımbetov, Izbasar Fazılov, Jolmurza Aymurzaevlar aǵza bolǵan.

## Tariyxı
Awqamnıń birinshi baslıǵı bolıp Qasım Áwezov saylanǵan. Hár qıylı jıllarda awqamǵa Asan Begimov, Dáli Nazbergenov, Jolmurza Aymurzaev, Ibrayım Yusupov, Tólepbergen Qayıpbergenov, Orazbay Ábdiraxmanovlar (waqtınsha) basshılıq etken. 2011-jıldan awqamǵa Keńesbay Karimov basshılıq etip kiyatır.

Búgingi kúnge shekem awqamǵa 200den zıyat dóretiwshi aǵza bolǵan. Awqam janında poeziya keńesi de islep tur. Awqamnıń qaramaǵında «Qaraqalpaq ádebiyatı» gazetası hám «Ámiwdárya» jurnalı shıǵıp tur.


Fayl:Qaraqalpaqstan JA aǵzaları 1.jpg|thumb|Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamı aǵzaları, 80-jıllar
Fayl:Qaraqalpaqstan JA awqamı 2.jpg|thumb|Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamı aǵzaları, 80-jıllar
Fayl:Writers from Karakalpakstan in front of the Writers' Union building, 1982.jpg|thumb|Bir topar jámiyetlik ǵayratker, jazıwshı hám shayırlar Jazıwshılar awqamı imaratı aldında, 1982-jıldıń báhári


## JA aǵzalarınıń dizimi
{|align="background:transparent; width:90%;"
|

## Qosımsha qarań

* «Ámiwdárya» jurnalı
* «Qaraqalpaq ádebiyatı» gazetası

## Ádebiyatlar
* Қарақалпақстан Республикасы жазыўшылары (библиографиялык мағлыўмат)/нашрга тайёрловчи 3. Бекбергенова -T.: Extremum press , 2011. 240 бет. ISBN 978-9943-356-45-0

## Derekler
Gúlnara Nurlepesova

**Gúlnara Nurlepesova** *([[1961|1961-jıl]] [[5-iyun]])* — shayır hám jurnalist.

## Ómir hám miynet jolı
G. Nurlepesova 1961-jılı 5-iyunda Qaraózek rayonında tuwılǵan.

Usı rayondaǵı I. Arzıwov atındaǵı orta mektepti tabıslı tamamlagannan soń Tashkent mámleketlik universitetiniń jurnalistika fakultetinde bilim aladı.

Óziniń dóretiwshilik miynet jolın «Jas Leninshi» (házirgi «Qaraqalpaqstan jasları») gazetasınan baslaydı. Dáslep arnawlı xabarshı, soń bólim baslıǵı (1980-1994) bolıp islegen. 1994-jılı usı gazetada hám baspasóz betlerinde járiyalanǵan publicistikalıq shıǵarmaları ushın Qaraqalpaqstan jaslar awqamı sıylıǵınıń laureatı boldı.

1994-98-jılları «Qaraqalpaqstan hawazı» gazetasında juwaplı xatker, bas redaktor orınbasarı, 1998-jıldan baslap respublika balaları hám jas óspirimleriniń «Jetkinshek» gazetasında bas redaktor, 2010-jıldan Nókis qalası hákiminiń orınbasarı, hayal-qızlar komitetiniń baslıǵı bolıp jumıs islep atır.

1999-2004-jılları hám 2005-2009-jılları Nókis qalalıq Keńesinin deputatı bolıp saylanǵan. 2021-jılı «Doslıq» ordeni menen sıylıqlandı.

G. Nurlepesova 2005-jıldan Jazıwshılar awqamınıń aǵzası.

## Dóretiwshiligi
Onıń «Qaylardasız, gúmis bulaqlar?!», «Hasla nashar demeń bizdi, aǵalar» atlı eki qosıqlar toplamı baspadan shıqtı.

## Ádebiyatlar
* Қарақалпақстан Республикасы жазыўшылары (библиографиялык мағлыўмат) / нашрга тайёрловчи 3. Бекбергенова -T .: Extremum press , 2011. 240 бет. ISBN 978-9943-356-45-0

## Derekler
Jańabay Narımbetov

**Jańabay Narımbetov** *([[1937]]-[[2003]])* — proza izertlewshisi hám sınshı. Berdaq atındaǵı mámleketlik sıylıǵınıń laureatı (1978).

## Ómir hám miynet jolı
J. Narımbetov 1937-jılı 15-aprelde Kegeyli rayonındaǵı Bozkól awılında tuwılǵan. Ol 1956-jılı Nókis awıl-xojalıq texnikumın, al 1962-jılı Qaraqalpaq mámleketlik pedinstitutınıń rus tili hám ádebiyatı fakultetin pitkerip, sol jerde oqıtıwshı, N. Dáwqaraev atındaǵı tariyx, til hám ádebiyat institutında ilimiy xızmetker, sektor baslıǵı boldı. 1966-1969-jılları Moskvada aspiranturada oqıdı, oblastlıq partiya komitetiniń lektorlar toparınıń baslıǵı, Nókis mámleketlik universitetiniń sırttan oqıw bóliminiń prorektorı, oblastlıq partiya komitetiniń úgit-násiyat bóliminiń baslıǵı, jáne de universitettin prorektorı, Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedinstitutınıń oqıw isleri boyınsha prorektorı, oqıtıwshısı lawazımında jumıs islegen.

J.Narımbetov 1976-jıldan Jazıwshılar awqamınıń aǵzası.

## Ilim jolı
Ol 1970-jılı «Qaraqalpaq romanınıń payda bolıwı hám qáliplesiwi» degen temada kandidatlıq dissertaciyasın jaqlaydı, oǵan professor ilimiy ataǵı beriledi.

Ádebiyatshı hám sınshınıń «Karakalpakskiy roman» (T, 1974), «Jańa estetikalıq sheklerge qaray» (1984) degen miynetleri basılıp shıqtı. Ol «Qaraqalpaq ádebiyatı tariyxınıń ocherkleri» (1968), «Qaraqalpaq ádebiyatı» (1984), «Saxra gúli» (2001) degen kitapları da avtorlarınıń biri.

## Jetiskenlikleri
J.Narımbetov Qaraqalpaqstan Respublikası Berdaq atındaǵı mámleketlik sıylıǵınıń laureatı (1978), Qaraqalpaqstan Joqarǵı Keńesiniń Húrmet jarlıǵı menen sıylıqlanǵan. Ol «Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen ilim ǵayratkeri» hám «Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen mádeniyat xızmetkeri» degen ataqlarǵa iye.

## Ádebiyatlar
* Қарақалпақстан Республикасы жазыўшылары (библиографиялык мағлыўмат) / нашрга тайёрловчи 3. Бекбергенова -T .: Extremum press , 2011. 240 бет. ISBN 978-9943-356-45-0

## Derekler
Turdımurat Nájimov

**Turdımurat Nájimov** *(*1914 — 1988*)* — qaraqalpaq jazıwshısı. «Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen mádeniyat xızmetkeri» (1974).

## Ómir hám miynet jolı
1914-jılı 1-avgustta Taxtakópir rayonında tuwılǵan. Miynet jolın awıllıq mektepte muǵallim bolıp islewden basladı, joqarı partiya mektebinde oqıdı, 1935-36-jılları rayonlıq jaslar komitetinde isledi. 1939-jılı Tashkenttegi Nizamiy atındaǵı pedagogikalıq instituttı tamamlap, Nókis qalasında mektep direktorı boldı.

1940-43-jılları ekinshi jáhán urısına qatnastı, fronttan qaytqannan soń Taxtakópir rayonında bilimlendiriw bóliminiń baslıǵı, rayonlıq gazetanıń redaktorı. Tashkentte partiya mektebiniń tıńlawshısı, Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi janındaǵı mádeniyat isleri basqarmasında, 1951-jıldan ómiriniń aqırına shekem «Qaraqalpaqstan» baspasında aǵa redaktor bolıp isledi.

T. Nájimov 1954-jıldan Jazıwshılar awqamınıń aǵzası.

## Dóretiwshiligi
Onıń «Jeńis jolında» (1952), «Jeńis hawazı» (1954), «Jańa jer ústinde bayraq» (1955), «Qızlar qosıǵı» (1958), «Jawıngerlik jılları» (1968), «Búrkit» (1970) sıyaklı toplamlarda gúrrińleri hám povestleri járiyalandı. Jazıwshınıń «Jańa qonıs» (1972), «Qızıl qum qoynında» (1976), «Otlı dárya» (1979), «Novgorod yarmarkası» (1983) romanları hám «Eki dos» (2007), «Ótmishten elesler» (2009), «Pesnya devushek» (2009), «Sxvatka s tigrami» (2009), «Injigúl» (2010) kitapları basılıp shıqtı. T. Nájimov «Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen mádeniyat xızmetkeri» (1974), Jawıngerlik medal, Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń Húrmet jarlıqları menen sıylıqlangan. Onıń shıǵarmaları ózbek, rus tillerine awdarılǵan.

## Ádebiyatlar
* Қарақалпақстан Республикасы жазыўшылары (библиографиялык мағлыўмат) / нашрга тайёрловчи 3. Бекбергенова -T .: Extremum press , 2011. 240 бет. ISBN 978-9943-356-45-0

## Derekler
Perdebay Nurjanov

**Perdebay Nurjanov** *(Пердебай Нуржанов; [[1963|1963-jıl]] [[25-mart]], [[Shımbay rayonı]])* — qaraqalpaq ádebiyat izertlewshisi hám sınshısı.

## Ómir hám miynet jolı
P. Nurjanov 1963-jılı 25-martta Shımbay rayonında tuwılǵan.

Orta mektepti tamamlaǵannan soń, Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetinde oqıp bilim aladı.

Miynet jolın 1985-jılı Ózbekstan Respublikası Ilimler Akademiyası Qaraqalpaqstan bólimi N. Dáwqaraev atındaǵı Til hám ádebiyat institutınıń kishi ilimiy xızmetkeri wazıypasınan basladı.

P. Nurjanov 1998-jıldan Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamınıń aǵzası.

## Ilim jolı
1989-93-jılları Moskvadaǵı M.Gorkiy atındaǵı jer júzlik ádebiyat institutında aspirantura kursında oqıǵan. 1994-jılı «T. Qayıpbergenovtıń «Qaraqalpaq dástanı» qaraqalpaq ádebiyatında birinshi tariyxıy trilogiya» atamasındaǵı kandidatlıq dissertaciyasın jaqlaǵan. Házirgi waqıtta Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq Mámleketlik universitetiniń filologiya fakultetinde oqıtıwshı bolıp islep atır.

Onıń «Sveryaya s narodnoy pamyatyu» (1994), «Dáwir talabı hám kórkem ádebiyat» (1993), «Ǵárezsizlik dáwirdegi qaraqalpaq prozası» («XX ásir qaraqalpaq ádebiyatı» sabaǵı ushın qosımsha oqıw qollanbası) (2003), «Házirgi qaraqalpaq romanı poetikası (kompoziciyalıq hám janrlıq-stillik ózgeshelikleri)» (2008), «Házirgi qaraqalpaq romanı (syujet hám konflikt poetikası)» (2009) ilimiy kitapları basılıp shıqtı. Ol 5-klass ushın «Ádebiyat» (2007) sabaqlıǵınıń avtorlarınıń biri boldı.

## Ádebiyatlar
* Қарақалпақстан Республикасы жазыўшылары (библиографиялык мағлыўмат) / нашрга тайёрловчи 3. Бекбергенова -T .: Extremum press , 2011. 240 бет. ISBN 978-9943-356-45-0

## Derekler
Saylawbay Jumaǵulov

**Saylawbay Jumaǵulov** *(Сайлаўбай Жумағулов; [[1951|1951-jıl]] [[27-yanvar]], [[Taxtakópir rayonı]])* — qaraqalpaq yumorist jazıwshısı hám dramaturgı.

## Ómir hám miynet jolı
S.Jumaǵulov 1951-jılı 27-yanvarda Taxtakópir rayonında tuwıladı. 1968-jılı Nókis qalasındaǵı Berdaq atındaǵı orta mektepti tamamlaydı.

Miynet jolın Nókis konserva zavodında jay jumısshı bolıp islewden baslaydı. 1970-1972-jılları áskeriy xızmette boladı. 1976-1980-jılları T. Shevchenko atındaǵı Nókis mámleketlik universitetiniń qaraqalpaq tili hám ádebiyatı fakultetin sırttan oqıp pitkeredi.

S. Jumaǵulov óziniń dóretiwshilik islerin mektepte «Jetkinshek» gazetasına «Kishkeneler sóyleydi» degen at penen qısqa yumorlar jazıwdan baslaydı. Son «Celinnik Karakalpakii», «Jetkinshek», «Erkin Qaraqalpaqstan» gazetalarında, «Ámiwdárya», «Aral qızları» jurnallarında juwaplı orınlarda xızmet etedi. Házirgi waqıtta Qaraqalpaqstan Respublikası Teleradiokompaniyasında redaktorlıq lawazımında islep kiyatır.

Ol 1993-jıldan Jazıwshılar awqamınıń aǵzası.

## Dóretiwshiligi
S. Jumaǵulov «Sırım da usı, shınım da ...» (1984), «Tufliydiń náli» (1990), «Balalıǵımnan bir eles» (1991), "Qırıq jıldan sońǵı bir kún» (1992), «Meniń hayalım jazıwshı» (1992), «Bilettiń jartısı kimde?», (1995), «Adamlar qalay buzılǵan?» (1997) atlı yumorlıq povest hám gúrrińler toplamlarınıń avtorı.

«Tekin tarvuz» atlı ózbek tilindegi kitabı (M.Nızanov penen birgelikte) Tashkent qalasında basılıp shıqtı.

### Dramaturgiyası
S. Jumaǵulovtıń dramaturgiya janrında «Kúyewindi berip tur», «Еkstrasens», «Bultlı kúnler», «Ǵarrı qızdıń baxtı», «Sabır túbi, sarı altın», «Ana qábirin izlegen jigit», «Qara shayan», «Ótirik jinli» atlı pyesaları Qaraqalpaqstan, Ózbekstan, Túrkmenistan hám Qırǵızstan teatrlarında qoyılıp kelmekte. «Еkstra sens» pyesası ushın Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamınıń sıylıǵınıń laureatı boldı.

## Ádebiyatlar
* Қарақалпақстан Республикасы жазыўшылары (библиографиялык мағлыўмат) / нашрга тайёрловчи 3. Бекбергенова -T .: Extremum press , 2011. 240 бет. ISBN 978-9943-356-45-0

## Derekler
Joldasbay Dilmuratov

**Joldasbay Dilmuratov** *([[1928|1928-jıl]] [[5-may]]-[[2000]])* — qaraqalpaq shayırı.

## Ómir hám miynet jolı
1928-jılı 5-mayda Shımbay rayonında tuwılǵan. 1950-jılı pedagogikalıq instituttı sırttan oqıp tamamlaydı.

J. Dilmuratov Shımbay rayonındaǵı A.S. Pushkin atındaǵı segiz jıllıq mektepte muǵallim hám direktor bolıp isleydi. 1952-jıldan baslap «Sovet Qaraqalpaqstanı» gazetasında ádebiy xızmetker, sońınan teleradio komitetinde aǵa redaktor lawazımlarında isleydi.

J. Dilmuratov 1955-jıldan Jazıwshılar awqamınıń aǵzası.

## Dóretiwshiligi
Onıń dáslepki qosıqları 1948-jılı járiyalandı.

Házirge shekem onıń «Jaslıq yoshı» (1954), «Qaraman» (1961), «Júrek alǵısı» (1966), «Náwbáhár» (1973), «Gúller ashılǵanda» (1976), «Zaman zawqı» (1983), «Sen menin ilhamımsan» (1988) sıyaqlı toplamları baspadan shıqtı.

1992-jılı onıń «Tańlamalı shıǵarmalarınıń bir tomlıǵı» basıldı.

J. Dilmuratovtıń balalarǵa arnalǵan qosıqları, poemaları házirgi poeziyada belgili orın tutadı, bulardıń qatarında shayırdıń «Ómir gúli» (1958), «Artekte» (1969), «Kiyikler» (1976), «Jolbarıstıń táǵdiri» (1980) hám basqa da toplamların atap ótiwge boladı. Shayırdıń ayırım shıǵarmaları ózbek, qırǵız tillerinde járiyalanǵan.

## Jetiskenlikleri
J. Dilmuratov Qaraqalpaqstan hám Ózbekstan Respublikasına miyneti sińgen mádeniyat xızmetkeri. Ol Ózbekstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń húrmet jarlıǵı menen sıylıqlanǵan.

## Ádebiyatlar
* Қарақалпақстан Республикасы жазыўшылары (библиографиялык мағлыўмат) / нашрга тайёрловчи 3. Бекбергенова -T .: Extremum press , 2011. 240 бет. ISBN 978-9943-356-45-0

## Derekler
Orınbek Kojurov

**Orınbek Kojurov** *([[1910]]-[[1954]])* — sheber dilmash, belgili filolog.

## Ómiri hám miynet jolı
O. Kojurov 1910-jılı Tórtkúl qalasında tuwılǵan. 1930-jılı Tashkent Politexnikumın tamamlap, 1932-jılǵa shekem suw xojalıǵı tarawında isleydi. 1932-jıldan «Qızıl Qaraqalpaqstan» gazetasında awdarmashı, juwaplı xatker bolıw menen birge qaraqalpaq awızeki ádebiyatın jıynawǵa belsene qatnasadı, 1945-47-jılları Ilim izertlew institutında qaraqalpaq folklorı sektorın basqaradı. 1947-49-jılları «Qızıl Qaraqalpaqstan» gazetasınıń bas redaktorı, 1949-jıldan ómiriniń aqırına shekem Qaraqalpaq mámleketlik baspasınıń sociallıq-ekonomikalıq bóliminin baslıǵı boldı. 

O. Kojurov 1939-jıldan Jazıwshılar awqamınıń aǵzası.

## Dóretiwshiligi
### Awdarmashılǵı
O.Kojurov L.Tolstoydıń «Xajımurat», A.Tolstoydıń «Ǵálle», M.Gorkiydiń «Izergil kempir», «Suńqar haqqında jır», «Dawılpaz haqqında jır», Vishnevskiydin «Birinshi atlı» shıǵarmaların qaraqalpaq tiline awdarıp bastırǵan. O.Kojurov 1947-jılı Moskvada birinshi ret basılıp shıqqan «Russha-Qaraqalpaqsha sózlik»ti dúziwshilerdiń biri. 1938-1939-jılları «Qaraqalpaqstan ádebiyatı hám iskusstvosı» jurnalında O.Kojurovtıń Q. Ayımbetov penen birgelikte jıynaǵan hám izertlegen qaraqalpaq ádebiyatına tiyisli materialları «Qaraqalpaq ádebiyatınıń túrleri» degen at penen basılıp shıqtı. O. Kojurov «Qırq qız» dástanın rus tiline birinshi sózbe-sóz awdardı.

Onıń shıǵarmalarınıń ayrımları «Shıǵarmalar» degen at penen 1990-jılı basıldı. 

## Jetiskenlikleri
O. Kojurov Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń Húrmet jarlıǵı menen sıylıqlanǵan, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń deputatı bolıp saylandı.

## Ádebiyatlar
* Қарақалпақстан Республикасы жазыўшылары (библиографиялык мағлыўмат) / нашрга тайёрловчи 3. Бекбергенова -T .: Extremum press , 2011. 240 бет. ISBN 978-9943-356-45-0

## Derekler
Sársen Qurbaniyazov

**Sársen Qurbaniyazov** *([[1918]]-[[1942]])* — jawınger shayır.

## Ómiri hám miynet jolı
S. Qurbaniyazov 1918-jılı Tórtkúl rayonındaǵı jańa Ámirabad awılında tuwılǵan.

Ol 1934-jılı Tórtkúl pedtexnikumın pitkerip, sońınan gazeta redakciyalarında hám Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamında jumıs isleydi.

Shayır 1942-jılı frontqa atlanadı hám sol jılı sawashta qaharmanlarsha qaytıs boladı.

S. Qurbaniyazov 1939-jıldan Jazıwshılar awqamınıń aǵzası.

## Dóretiwshiligi
Shayırdıń dáslepki qosıǵı baspa sózde 1933-jılı járiyalanǵan. Urıstan aldınǵı jılları da onıń qaharmanlıq ruwxtaǵı qosıqları jergilikli baspa sóz betlerinde jiyi-jiyi kórinip turdı, ásirese, onıń «Atlan, xalqım!» degen qosıǵı kópshilikke keńnen málim boldı.

Shayırdıń «Baxıtlı jaslıq qosıqları» (1939), «Xalqım, qolıńa qural al!» (1941), «Saza» (1990) poeziyalıq toplamları basılıp shıqtı.

## Ádebiyatlar
* Қарақалпақстан Республикасы жазыўшылары (библиографиялык мағлыўмат) / нашрга тайёрловчи 3. Бекбергенова -T .: Extremum press , 2011. 240 бет. ISBN 978-9943-356-45-0

## Derekler
Chaubara

Chaubara, sonday-aq, Choubara dep jazıladı, Hindstannıń Karnataka shtatındaǵı Bidar qalasında jaylasqan tariyxıy baqlaw minarası.[1] Ol mámleket qorǵalatuǵın estelik sıpatında dizimge alınǵan.[2] Ol mámleket qorǵalatuǵın estelik sıpatında dizimge alınǵan.[2]
Ayapbergen Seytekov

**Ayapbergen Seytekov** *([[1948]]-[[1980]])* — shayır.

## Ómir jolı
A. Seytekov 1948-jılı Kegeyli rayonında tuwılǵan.

Ol orta mektepti tamamlap awılda isledi. «Jas Leninshi» (házirgi «Qaraqalpaqstan jasları»), «Jetkinshek» gazetalarında isledi.

Shayır Qaraqalpaq mámleketlik pedinstitutın sırttan oqıp pitkergen. 

A. Seytekov 1980-jıldan Jazıwshılar awqamınıń aǵzası.

## Dóretiwshiligi
Shayırdıń birinshi toplamı «Ádalat sháshmesi» (1978), soń «Terezeni shoqıǵan shımshıq» (1982), «Joytılǵan soqpaq» (1993), «Toparınan bólindi aq quw» (1995) qosıqlar toplamları baspadan shıqtı.

Bashqurt shayırı Gúlfiya Yunusovanıń qosıqların qaraqalpaq tiline awdardı.

## Ádebiyatlar
* Қарақалпақстан Республикасы жазыўшылары (библиографиялык мағлыўмат) / нашрга тайёрловчи 3. Бекбергенова -T .: Extremum press , 2011. 240 бет. ISBN 978-9943-356-45-0

## Derekler
Alpısbay Sultanov

**Alpısbay Sultanov** *(Алпысбай Султанов; [[1947|1947-jıl]] [[14-mart]], [[Moynaq rayonı]])* — qaraqalpaq jazıwshı.

## Ómir hám miynet jolı
A. Sultanov 1947-jılı Moynaq rayonında tuwılǵan. Ol Qaraqalpaq mámleketlik pedinstitutın tamamlap, bir qansha waqıt «Jetkinshek» gazetasında, Ózbekkinoxronika studiyasınıń Qaraqalpaqstan filialında, Qaraqalpaqstan televideniesi hám radio esittiriw Komitetinde, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesinde, «Qaraqalpaqfilm» studiyasında jumıs isleydi.

Házirgi kúni Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedinstitutında oqıtıwshı bolıp islew menen birge «Sániyat» jurnalınıń bas redaktorı wazıypasın atqarmaqta.

A. Sultanov 1982-jıldan Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamınıń aǵzası.

## Dóretiwshiligi
Jazıwshınıń «Akvarium» (1978), «Mármer tastaǵı jazıw» (1981), «Ómir ótkelleri» (1992), «Ákem haqqında áńgimeler» (2007), «Novellalar» (2008) degen gúrrińler, povestler kitabı hám «Dóhmet» romanı járiyalandı.

## Jetiskenlikleri
A.Sultanov Qaraqalpaqstan Respublikası Jaslar awqamı sıylıǵınıń laureatı (1981). Ol Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń Húrmet jarlıǵı menen sıylıqlanǵan.

## Ádebiyatlar
* Қарақалпақстан Республикасы жазыўшылары (библиографиялык мағлыўмат) / нашрга тайёрловчи 3. Бекбергенова -T .: Extremum press , 2011. 240 бет. ISBN 978-9943-356-45-0

## Derekler
Gabsburglar

**Gabsburglar** () — Orta ásirler hám Jańa dáwirde Evropanıń eń qúdiretli monarx dinastiyalarınıń biri. 1342-jıldan baslap Avstriyada úzliksiz basqardı, 1438-jıldan baslap (1742-1745-jıllardaǵı qısqa úzilisten keyin) Muqaddes Rim imperiyasınıń taxtın iyeledi. Ol tarqatılǵannan soń (1806) kóp milletli Avstriya (1804-1867) hám Avstro-Vengriya imperiyalarına (1867-1918) basshılıq etti. Aytılǵan barlıq mámleket basqarıwshıları Vena qalasındaǵı Xofburg sarayında jasaǵan. 

Gabsburg dinastiyasınıń ulıwma tajı astında Joqarı Sileziya hám onıń kóp sanlı knyazlıqları hám gerсoglıqları, Tómengi Sileziya, Slavoniya hám Dunay knyazlıqları da bolǵan.

Imperator Karl VI dıń óliminen soń, ol óziniń barlıq múlkin qızı Mariya Tereziyaǵa miyras etip qaldırıwdı buyırdı. Mariya Tereziya Lotaringiya áwladınan bolǵan Franc Stefanǵa turmısqa shıqtı. Olardıń áwladı Gabsburg-Lotaringiya áwladı dep tanıldı.

XV ásirdıń aqırınan baslap olardıń sırtqı kórinisiniń ayırıqsha belgisi tómenge shıǵıp turatun iyegi bolǵan.

## Kelip shıǵıwı
Házirgi izertlewshilerdıń pikiri boyınsha, Gabsburglar Elzas gercogı Adalrik (Etixo) (683-jıldan soń qaytıs bolǵan) dáwirinen baslanǵan Etixonidler dinastiyasınan kelip shıǵıwı múmkin. Gabsburglardıń anıq belgili eń erte babası — Bay Guntram dep esaplanadı. Onı 950-jılı Germaniya patshası Ullı Otto I ge qarsı kóteriliske shıqqan graf Guntram menen birdey dep esaplaydı. Onıń jerlerı Shveycariya hám Elzasta (Zundgau hám Nordgau, Joqarı hám Tómengi Elzas) jaylasqan.

## Derekler
Tájiaxmet Seytmamutov

**Tájiaxmet Seytmamutov** *([[1905]]-[[1971]])* — shayır.

## Ómir hám miynet jolı
T. Seytmamutov 1905-jılı Shımbay rayonındaǵı Besjap awılında tuwılǵan. Ol Tórtkúl pedtexnikumın pitkerip Tamdı rayonında miliciya bóliminin baslıǵı, Shımbayda jaslar komitetiniń xatkeri boldı, Tashkenttegi redaktorlardıń kursın pitkerdi, «Qızıl Qaraqalpaqstan» gazetasında redaktordıń orınbasarı, redaktor bolıp isledi.

Partiya institutında oqıdı, Shımbay rayonlıq partiya komitetinde bólim baslıǵı, mádeniyat isleri basqarmasında, «Sovet muǵallimi» gazetasında redaktor bolıp xızmet etti.

T. Seytmamutov ekinshi jáhán urısınıń qatnasıwshısı, ol urıstan sońǵı jılları Oblastlıq partiya komitetinde instruktor, keyingi jılları ómiriniń aqırına shekem «Sovet Qaraqalpaqstanı» gazetasında isledi.

T. Seytmamutov 1934-jıldan Jazıwshılar awqamınıń aǵzası.

## Dóretiwshiligi
Shayırdıń dáslepki shıǵarmaları 20-jıllardıń aqırında járiyalana basladı. Onıń «Qabıl qallash» (1928), «Azat qız» (1938) pyesaları saxnaǵa qoyıldı. Shayırdıń «Sawǵa» (1933), «Qarakól» (1930), «Qaharman» (1946), «Súyemen» (1956), «Ómir yoshı» (1963), «Jetimnen jetilgenler» (1991) degen toplamları baspadan shıqtı.

T. Seytmamutov «Dańq» ordeni hám medallar, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń Húrmet jarlıqları menen sıylıqlanǵan. Ol «Ózbekstan Respublikasına miyneti sińgen mádeniyat xızmetkeri» degen húrmetli ataqqa iye edi.

## Ádebiyatlar
* Қарақалпақстан Республикасы жазыўшылары (библиографиялык мағлыўмат) / нашрга тайёрловчи 3. Бекбергенова -T .: Extremum press , 2011. 240 бет. ISBN 978-9943-356-45-0

## Derekler
Raxim Májiytov

**Raxim Májiytov** *([[1903]]-[[1977]])* — qaraqalpaq ádebiyatında belgili dilmash.

## Ómir hám miynet jolı
Ol 1903-jılı Qońırat rayonında tuwılǵan. Ózinin miynet jolın 1921-jılı muǵallim bolıwdan basladı. 1923-25-jılları Moskvadaǵı Shıǵıs xalıqları universitetinde oqıdı. Qońıratta rayonlıq partiya komitetinde bólim baslıǵı (1925-28), Oraylıq Atqarıw komitetiniń instruktorı (1929-34), Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı sudınıń xatkeri (1935-40) bolıp isledi. Ekinshi jáhán urısına qatnasadı hám urıstan qaytqannan soń «Qızıl Qaraqalpaqstan» gazetasında isledi (1944-55). Ómiriniń sońǵı jılları Ózbekstan Telegraf Agentliginiń Qaraqalpaqstan bóliminde xızmet etti.

R. Májiytov 1935-jıldan Jazıwshılar awqamınıń aǵzası.

## Dóretiwshiligi
### Dramaturgiyası
Ol kóp ǵana ocherkler, pesalar jazdı. Onıń «Qara júrekler» (soń «Tazagúl» dep ataldı) (1932-46), «Biziń ant» (1944) pyesaları teatr saxnalarında qoyıldı.

### Awdarmashılıǵı
Ol B.Gorbatovtıń «Boysınbaǵanlar» (1950), Krılovtıń «Tańlamalı tımsalları» (1952), A.Gaydardıń «Timur hám onıń komandası» shıǵarmaların qaraqalpaq tiline awdarǵan.

R. Májiytov Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń Húrmet jarlıqları menen sıylıqlanǵan.

## Ádebiyatlar
* Қарақалпақстан Республикасы жазыўшылары (библиографиялык мағлыўмат) / нашрга тайёрловчи 3. Бекбергенова -T .: Extremum press , 2011. 240 бет. ISBN 978-9943-356-45-0

## Derekler
Artıq Shamuratov

**Artıq Shamuratov** *([[1915]]-[[1942]])* — qaraqalpaq shayırı.

## Ómiri
A. Shamuratov 1915-jılı Qaraózek rayonında tuwılǵan.

Shımbaydaǵı jumısshı jaslar mektebinde oqıydı (1929-1955), Tórtkúl pedtexnikumın tamamlaydı (1936). Sońınan Qaraózek rayonında muǵallim (1936-38), Qaraqalpaq mámleketlik baspasında islegen (1938-41). Keyin mektep direktorı, rayonlıq partiya komitetinde instruktor bolıp islegen. 1942-jılı urısqa ketedi hám sol jılı urısta qaytıs boladı.

A. Shamuratov 1939-jıldan Jazıwshılar awqamınıń aǵzası.

## Dóretiwshilik jolı
Onıń 1940-jılı «Sıy» toplamı basıldı. Sońǵı jılları «Ómir, seni jırlayman» degen at penen shıǵarmalar jıynaǵı járiyalandı (1987).

## Ádebiyatlar
* Қарақалпақстан Республикасы жазыўшылары (библиографиялык мағлыўмат) / нашрга тайёрловчи 3. Бекбергенова -T .: Extremum press , 2011. 240 бет. ISBN 978-9943-356-45-0

## Derekler
Yoshiko Kuga

**Yoshiko Kuga** (久我 美子, Kuga Yoshiko, 21-yanvar 1931, Tokio – 9-iyun 2024, Tokio, Yaponiya) – yaponiyalı aktrisa.

## Ómiri
Kuga 1931-jılı 21-yanvarda Yaponiyanıń Tokio qalasında tuwıldı. «Toho studiyaları»nda aktrisa sıpatında oqıǵan. Ol 1947-jılı baslaǵan oyınshılıq karerasın 2000-jılǵa shekem dawam ettirdi. Eń kóp Ol 1947-jılı túsirilgen «Tórt muhabbat tariyxı» (四つの恋の物語 Yottsu no Koi no Monogatari) filmi menen este qaldı.

## Derekler
Ai Tominaga

**Ai Tominaga** (; 1982-jıl 1-avgust, Sagamihara, Yaponiya) — yapon model hám aktrisası. Evropa saxnasında kóringen birinshi aziyalı modellerdiń biri retinde belgili bolǵan.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
Minaj Mátsapaev

**Mináj Mátsapaev** *([[1905]]-[[1977]])* — xalıq shayırı.

## Ómiri
M. Mátsapaev 1905-jılı Shımbay rayonındaǵı Paxtaabad awılında tuwılǵan.

Ol ata-anasınan jaslay jetim qaladı hám awılda diyqanshılıq penen shuǵıllanǵan, keyin ala jámáát xojalıǵına aǵza bolıp kirgen.

1954-57-jılları Keńes rayonındaǵı gazetada xızmet etken.

M. Mátsapaev 1939-jıldan Jazıwshılar awqamınıń aǵzası.

## Dóretiwshiligi
Xalıq shayırınıń birinshi qosıǵı 1936-jılı jarıqqa shıqtı, ol awıl arasında kópshilikke baqsı sıpatında da málim boldı, kóplegen dástanlardı atqaradı.

Shayırdıń «Qosıqlar» (1959), «Awıl ápsanası» (1972) degen toplamları kitap bolıp basılǵan.

## Ádebiyatlar
* Қарақалпақстан Республикасы жазыўшылары (библиографиялык мағлыўмат) / нашрга тайёрловчи 3. Бекбергенова -T .: Extremum press , 2011. 240 бет. ISBN 978-9943-356-45-0

## Derekler
Vyetnamsha Wikipedia

**Vyetnamsha Wikipedia** () — Wikipedianıń vyetnam tilindegi bólimi. Vyetnamsha Wikipedia 2002-jıldıń noyabr ayınan berli islep kiyatır.

## Házirgi jaǵdayı
Vyetnamsha Wikipediada -jıldıń  kúnine bola   qamtıydı.   qosılǵan, solardan 30 kún ishinde  paydalanıwshı redaktorlaw islegen.

  administrator.

Ulıwma redaktorlawlar sanı .

## Logotipi

Fayl:Wikipedia-logo-vi-1000000-2.svg|Vyetnam Wikipediasınıń yubiley logotipi (2014-jıl iyun) 


## Derekler

## Qosımshalar
* 
* 
*Vyetnamsha Wikipedianıń mobil versiyası 

## Sırtqı siltemeler
*Wikipedia tiếng Việt có bài viết thứ 100.000 
*Những 'quản gia' Wikipedia nguời Việt 
*ʻVăn hóa wiki’ trong mạng xã hội Việt Nam 
*Giấc mơ Việt trên Wikipedia
1-noyabr

## 
 

## 

## 

## 
 
### XIX ásir
* 1894 — Aleksandr III (1845-jılı t.), Rossiya imperatorı (1881-1894).

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
8-noyabr

## 
 

## 

## 

* 1951 — Sadulla Raximov,  mádeniyattanıw, kinosshılıq, filosofiya ilimleriniń doktorı (2007).

## 

* 1704 — John Locke, inglis filosof hám shıpakeri.
* 2008 — Sunyat Raxmatullin, sovet suw lıjası treneri, injener.

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
4-noyabr

## 
 

## 

## 

* 1967 — Fikret Orman, túrkiyalı isbilermen, qurılıs injeneri hám sport treneri.
* 1984 — Saida Mirziyoyeva, ózbekstanlı siyasatshı.

## 
 

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
14-noyabr

## 
 

## 

## 

* 1973 — Dana Snyder, amerikalı aktyor hám komediyashı.

## 
 

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
20-noyabr

## 
 

## 

## 

* 1959 — Gúlistan Dáwletova, qaraqalpaq shayırı. «Qaraqalpaqstan xalıq shayırı» (2025).

## 
 

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
25-noyabr

## 
 

## 

## 

* 1987 — Ádil Axmedov, Ózbekstan milliy futbal saylandı komandası aǵzası.

## 

* 2020 — Diego Armando Maradona, argentinalı tanımalı futbolshı.

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
18-noyabr

## 
 

## 

## 

* 1787 — Lui Jak Mande Dager, francuz fotograf.
* 1991 — Qamshıbek Qońqabaev, qazaqstanlı prpfessional boksshı.

## 

* 1922 — Marcel Proust, francuz jazıwshı hám kritigi.

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
28-noyabr

## 
 

## 

## 

* 1874 — Caroline Lowe, Kanada-Amerika miynet hám puqaralıq erkinlikleri huqıqshısı.

## 

* 1694 — Matsuo Bashō, Edo dáwiriniń ataqlı yaponiyalı shayırı.
* 1945 — Duayt Devis, amerikalı tennisshi, siyasatshı.

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
7-oktyabr

## 
 

## 

## 

* 1940 — Raxilya Miftaxova, opera qosıqshısı, oqıtıwshısı, «RSFSRda xızmet kórsetken artist» (1981), «Tatarstan Respublikası xalıq artisti» (1993).
* 1954 — Keńesbay Allambergenov, qaraqalpaq jazıwshısı, ádebiyat izertlewshisi.

## 
 

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
4-oktyabr

## 
 

## 

## 

* 1894 — Abdulla Qádiriy, ózbek jazıwshısı.
* 1952 — Jozef Vert, rossiyalı episkop.
* 1957 — Minayxan Jumanazarova, qaraqalpaq shayırı.
* 1957 — Rupi Kaur, kanadalı shayır, illyustrator hám fotograf.

## 

* 1669 — Rembrandt, gollandiyalı xudojnik hám baspa ustası.

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
13-oktyabr

## 
 

## 

## 

* 1977 — Dmitriy Liskov, rus jazıwshısı, jurnalisti, telebaslawshı.

## 

* 1815 — Ioaxim Myurat, Napoleon marshalı, Berg ullı gercogı (1806-1808).
* 1938 — Qasım Áwezov, qaraqalpaq jazıwshı, jurnalist hám jámiyetlik iskeri.

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
23-oktyabr

## 
 

## 

## 

* 1844 — Sarah Bernhardt, francuz aktrisası.
* 1940 — Pelé, braziliyalı futbolshı.

## 
 

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
28-oktyabr

## 
 

## 

## 

* 1955 — Bill Gates, amerikalı magnat, filantrop.

## 

* 1969 — Korney Chukovskiy, rus jazıwshısı, balalar shayırı, awdarmashı hám ádebiyattanıwshısı.
* 1972 — Qıdırbay Sayıpov, qaraqalpaq xudojnigi.

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
18-may

## 
 

## 

## 

### XX ásir
* 1868 — Nikolay II (1918-jılı óltirilgen), Rossiya imperiyasınıń sońǵı imperatorı (1894-1917).

## 
 

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
30-may

## 
 

## 

## 

* 1912 — Alımjan Xalimov, ózbek-sovet kompozitorı, dirijyor, muzıka oqıtıwshısı.

## 

* 1640 — Peter Paul Rubens, niderlandiyalı súwretshi.
* 1966 — Wäinö Aaltonen, fin músinshisi.
* 2004 — Keńesbay Raxmanov, qaraqalpaq shayır, jazıwshı, dramaturg hám jurnalisti.
* 2016 — Erkin Vohidov, ózbek shayırı, dramaturgi, mámleket ǵayratkeri.

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
31-may

## 
 

## 

## 

* 1162 — Shıńǵısxan, Monǵol imperiyasınıń tiykarın salıwshısı.
* 1947 — Timur Kocaoğlu, amerikalı hám túrkiyalı tariyxshı hám siyasattanıwshı.
* 1963 — Naǵıyma Jańabaeva, Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamınıń aǵzası (2005).

## 

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
1-iyun

## 
 

## 

## 

* 1926 — Marilyn Monroe, amerikalı aktrisa, qosıqshı hám model.
* 1929 — Shamurat Ótemuratov, qaraqalpaq teatr aktyorı, «Ózbekstan xalıq artisti» (1977).
* 1936 — Allaniyaz Óteniyazov, «Ózbekstan xalıq oqıtıwshısı» (1992), Qaraqalpaqstan Respublikasında xızmet kórsetken oqıtıwshı (1986).
* 1962 — Abdurahim Hayit, uyǵır milliy qosıqshısı hám kompozitorı.

## 

* 1233 — Ibn al-Asir, arab shıǵıslı tariyxshısı.

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
6-iyul

## 
 

## 

## 

* 1907 — Frida Kahlo, meksika] súwretshi.
* 1946 — George W. Bush, AQShtıń 43-prezidenti.
* 1946 — Silvestr Stallone, amerikalı aktyor hám kinorejissyor.
* 1950 — Sultan Raxmanov, qaraqalpaqstanlı awır atletikashı.

## 

* 1901 — Louis Armstrong, amerikalı jazz qosıqshısı.
* 1904 — Abay Qunanbay ulı, qazaq shayırı.

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
17-iyul

## 
 

## 

## 

* 1954 — Angela Merkel, Germaniyanıń kancleri.

## 

* 1588 — Mimar Sinan, túrkiyalı orta ásir arxitektorı.
* 1918 — Nikolay II, Rossiya imperatorı.
* 1970 — Adam Smith, shotlandiyalı filosof.
* 2014 — Stepan Badalov, ózbekstanlı minerolog hám geoximik.

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
23-iyul

## 
 

## 

## 

* 1920 — Amália Rodrigues, portugaliyalı qosıqshı.
* 1957 — Iskander Xisamov, rossiyalı telebaslawshı.
* 1995 — Mehrinoz Abbosova, ózbek shayır, jurnalist hám ádebiyattanıshısı.

## 

* 2020 — Axmet Aqnazarov, qaraqalpaq jazıwshı hám shayırı, dilmash.

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
24-iyul

## 
 

## 

## 

* 1912 — Dmitriy Bernackiy, Ekinshi jáhán urısı qatnasıwshısı.
* 1956 — Tanzila Norboyeva, Ózbekstan Respublikası Oliy Majlis Senatınıń baslıǵı.
* 1957 — Shavkat Mirziyoyev, Ózbekstan Respublikası Prezidenti.

## 

* 1936 — Georg Michaelis, Germaniya imperiyasınıń kansleri.
* 2008 — Ibrayım Yusupov, qaraqalpaq shayırı, «Ózbekstan Qaharmanı» (2004).
* 2008 — Hojiboy Tojiboyev, ózbek kino hám teatr aktyorı, sóz ustası, qızıqshı.

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
28-iyul

## 
 

## 

## 

* 1954 — Hugo Chávez, Venesuelanıń burınǵı prezidenti.
* 1965 — Daniela Mercury, braziliyalı qosıqshı.
* 1979 — Shaxzoda, ózbek pop juldız qosıqshısı.

## 

* 1750 — Johann Sebastian Bach, nemec kompozitorı.

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
1-avgust

## 
 

## 

## 

* 1914 — Turdımurat Nájimov, qaraqalpaq jazıwshısı.
* 1951 — Uluǵbek Abdusalomov, jámiyetlik ǵayratkeri, redaktor, tariyxshı hám awdarmashı.
* 1982 — Ai Tominaga, yaponiyalı aktrisa hám model.

## 

* 1996 — Zulfiya, ózbek shayıra, jurnalist, jámiyetlik ǵayratker.

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
3-avgust

## 
 

## 

## 

* 1994 — Corentin Tolisso, fransuz professional futbolshısı.
* 1975 — Evika Siliņa, latviyalı yurtist hám siyasatshı.
* 1963 — James Alan Hetfield, amerikalı muzıkant.

## 

* 2004 — Anri Karte-Bresson, francuz fotografı.

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
26-avgust

## 
 

## 

## 

* 1937 — Nájimaddin Muhammeddinov, qaraqalpaq kompozitorı.
* 1980 — Makoley Kalkin, amerikalı aktyor hám qosıqshı.

## 
 

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
30-avgust

## 
 

## 

## 

* 1871 — Ernest Rutherford, inglis fizigi.

## 

* 2006 — Nagib Maxfuz, mısırlı jazıwshı, Ádebiyat boyınsha Nobel sıylıǵınıń laureatı.

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
2-sentyabr

## 
 

## 

## 

* 1948 — Hikmetulla Ayımbetov, qaraqalpaq shayır hám jazıwshısı.

## 

* 2016 — Islam Karimov, Ózbekstan Respublikasınıń birinshi prezidenti.

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
5-sentyabr

## 
 

## 

## 

* 1946 — Freddie Mercury, «Queen» rok toparınıń bas qosıqshısı.

## 

* 1888 — William Terry, amerikalı siyasatshı.

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
9-sentyabr

## 
 

## 

## 

* 1980 — Abadan Turdımuratova, qaraqalpaq shayırı. Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamı aǵzası (2005).
* 1985 — Luka Modrić, xorvatiyalı futbolshı.
* 1992 — Eldos Smetov, qazaqstanlı dzyudoshı.

## 
 

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
17-sentyabr

## 
 

## 

## 

* 1832 — Sergey Botkin, rossiyalı terapevt, jámiyetlik isker, pedagog.
* 1907 — Abdulla Qahhor, ózbek jazıwshısı.
* 1979 — Amanbay Orınbaev, Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi Baslıǵı (2022-házirge shekem).

## 
 

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
18-sentyabr

## 
 

## 

## 

* 1942 — Keńesbay Raxmanov, qaraqalpaq shayır, jazıwshı hám dramaturgı.
* 1971 — Anna Netrebko, rossiyalı qosıqshı.
* 2004 — Nadirbek Abdusattarov, ózbekstanlı shaxmatshı.

## 

* 1783 — Leonard Euler, shveycariyalı matematik hám fizik.

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
15-sentyabr

## 
 

## 

## 

1254 — Marko Polo, italiyalı sayaxatshı hám jazıwshı.
* 1972 — Baxıtbek Elmanov, «Nókis FM» radiosı hám «Jaslar TV» telekanalı joybarlarınıń avtorı.
* 2000 — Felix, avstraliyalı qosıqshı hám repper.

## 

* 1992 — Abdireyim Sultanov, kompazitor, dirijyor.

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
25-sentyabr

## 
 

## 

## 

* 1932 — Anatoliy Solovianenko, sovet opera qosıqshısı.

## 

* 2020 — Jumanazar Bazarbaev, qaraqalpaq filosof alımı, akademik.

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
26-sentyabr

## 
 

## 

## 

* 1963 — Allanazar Ábdiev, qaraqalpaq jazıwshı hám ádebiyatshı alımı. Filologiya ilimleriniń kandidatı.

## 

* 1961 — Búlbúl, ázerbayjanlı qosıqshı hám muzıkant.

## Qosımsha qarań

## Derekler

* days.peoples.ru
Xalmuratova

* Gúljan Xalmuratova — qaraqalpaq arxitektorı hám jámiyet iskeri
* Marjan Xalmuratova — Qaraqalpaqstan xalıq artisti, «Doslıq» ordeniniń iyesi
* Shiyrin Xalmuratova — qaraqalpaq shayırı

## Qosımsha qarań
* Xalmuratov
Adam Rechei

**Adam Rechei** (10-fevral 1775, Ighiu - 26-oktyabr 1852, Vena) − 1848-jılǵı Vengriya Revolyuciyası waqtında 4 kún bas ministr bolǵan vengriyalı siyasatshı hám general. Nızamsız túrde bas ministr bolǵan, sońınan qısqa waqıt ishinde lawazımınan bosawǵa májbúr bolǵan.

## Derekler
Anna Cutiya

**Anna Tsuchiya** (; 1984-jıl 11-mart) — yaponiyalı qosıqshı, aktrisa hám yarım-pensiyadaǵı model. 2005-jıldan baslap ol tiykarınan qosıqshı retinde tanımalı.

## Ómiri hám iskerligi
### Jaslıǵı
Tsuchiya Tokioda yapon anası hám Polsha shıǵıslı amerikan ákeden tuwılǵan. Onıń bala waqtında ol inglis hám yapon tillerinde sóylegen. Tsuchiyanıń ata-anası ol jeti jasında ajırasqan. Onıń Andjela atlı apası bar.

### Model sıpatındaǵı iskerligi
Tsuchiyanıń model sıpatındaǵı iskerligi onıń burınǵı modeli bolǵan apası Andjelanıń usınısı menen on tórt jasında baslandı. Ol apasınıń burınǵı agentligine kirdi hám jurnallarǵa qániygelengen agent tárepinen saylap alındı. Onıń dáslepki jumısları 1998-jılı Kobedegi ashıq kollekciya hám yaponiyalı «Seventeen» jurnalı ushın model bolıwdan ibarat edi. 2002-jılǵa kelip ol Uniqlo hám Edwin brendleriniń reklamalarına túsip basladı.

### «Ichigo» roli ushın ilham
Onıń kinodaǵı eń tanımalı roli 2004-jılǵı «Kamikaze Girls» filmindegi Ichigo Shirayuri — awıllıq baykerler bandası aǵzasınan modelge aylanyanı boldı. Ichigo modeli jánjelshil hám tártipsiz personaj retinde kórsetilgen. Bul «Kók lenta sıylıǵı» (Blue Ribbon Award) alǵan rol, avtor hám dizayner Nobara Takemoto jazǵan túpnusqa shıǵarmadan parq qıladı hám Tsuchiyanıń ómirindegi haqıyqıy waqıyalarǵa tiykarlanǵan.

### Kásipten ketiwi
Tsuchiya 18 jasında model xızmetinen ketti. Ol Emi Suzuki sıyaqlı «talantlılar» menen básekilese almaytuǵının túsingendey boldı. Biraq ol elege shekem «Kera», «Soup» hám «Zipper» sıyaqlı kiyim-kenshek hám turmıs tárizi jurnallarında talapqa iye bolıp qalmaqta.

2007-jıl 2-iyunda Tsuchiya Ryogoku Kokugikan sarayında ótkerilgen sumo gúresshisi Kyokushuzannıń rásmiy pensiyaǵa shıǵıw saltanatına qatnastı, oǵan gúldáste usındı hám 2007-jıl 4-iyunda shıqqan onıń húrmetine arnalǵan fotosúwretler kitabında kórindi.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
Kók-Moynaq-Birinshi

**Kók-Moynaq-Birinshi** — Qırǵızstan Respublikası Íssıkól wálayatınıń Toń rayonındaǵı awıl.

## Xalqı
2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına bola, aymaq xalqı 544 adamdı quraydı.

## Derekler
Eshperov

**Eshperov** — Qırǵızstannıń Íssıkól wálayatı Toń rayonıdaǵı awıl. Polat Mámbetov awıl okrugı quramına kiredi.

## Xalqı
Xalqı — 2 535 adam.

## Derekler
Aravan (Aravan rayonı, Allya Anvarov APJ)

**** — Qırǵızstannıń Osh wálayatınıń Aravan rayonında jaylasqan awıl.

## Xalqı
Xalqı — 11 099 adam.

## Derekler
Jańa Aravan

**** — Qırǵızstannıń Osh wálayatınıń Aravan rayonında jaylasqan awıl.

## Xalqı
2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına bola, aymaq xalqı 2 467 adamdı quraydı.

## Derekler
Aq-Shor

**** — Qırǵızstannıń Osh wálayatı Aravan rayonındaǵı awıl. Túye-Moyın APJ quramına kiredi.

## Xalqı
2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına bola, aymaq xalqı 2 439 adamdı quraydı.

## Derekler
Aravan (Aravan rayonı, Yusupov APJ)

**** — Qırǵızstannıń Osh wálayatı Aravan rayonıdaǵı awıl hám rayon orayı.

## Xalqı
Xalqı — 21 818 adam.

## Derekler
Jayılma (Úlken-Alay rayonı)

**** — Qırǵızstannıń Osh wálayatı Úlken-Alay rayonındaǵı awıl. Qashqa-Suw APJ quramına kiredi.

## Derekler
Qızıl-Eshme

**** — Qırǵızstannıń Osh wálayatı Úlken-Alay rayonındaǵı awıl. Úlken-Alay APJ quramına kiredi.

## Xalqı
Xalqı —1 515 adamdı quraydı.

## Derekler
Ara-Bulaq

**** — Qırǵızstannıń Osh wálayatı Qara-Qulja rayonındaǵı awıl. Alayquw APJ quramına kiredi.

## Xalqı
Xalqı — 2 154 adam.

## Derekler
Suwpı-Qorǵan (Alay rayonı)

**Suwpı-Qorǵan** — Qırǵızstannıń Osh wálayatı Alay rayonındaǵı awıl. Alay awıl okrugı quramına kiredi.

## Xalqı
2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına bola, aymaq xalqı 2 205 adamdı quraydı.

## Derekler
Oʻzbekiston pochtasi

**"Oʻzbekiston pochtasi"** ashıq akcionerlik jámiyeti, UZPOST - Ózbekstanda pochta xizmeti ushin juwapker kompaniya bolip, 1991-jili SSSR tarqalgannan keyin shólkemlestirilgen. Kompaniya 2014-jıldan baslap ashıq túrdegi akcionerlik jámieti esaplanadı.

## Jáhán pochta awqamı
"Oʻzbekiston pochtasi" 1994-jil 24-fevralda Jáhán pochta awqamına "Post of Uzbekistan" sipatında qosıldı.

## Bólimleri
Pochtanıń 16 filialı bar:

* Qaraqalpaqstan bólimi
* Ándijan bólimi
* Buxara bólimi
* Jizzax bólimi
* Qashqadárya bólimi
* Nawayı bólimi
* Namangan bólimi
* Samarqand bólimi
* Sırdárya bólimi
* Surxandárya bólimi
* Fergana bólimi
* Xorezm bólimi
* Tashkent bólimi
* "Tashkent pochtamtı" bólimi
* "Xalıqaralıq pochtamt" bólimi
* "Ózbekstan markası" MA

## Tariyxı
Ózbekstannıń birinshi pochtа markaları 1992-jıl 7-mayda shıǵarıldı. Bul waqıtqa shekem Ózbekstan Sovet Awqamınıń markalarınan paydalanǵan edi. 1993 hám 1995-jılları Ózbekstan pochta xızmetі jańa ózbek markalarınıń jetіspewshіlіgі sebeplі Sovet Awqamı markalarına baspa jazıw qosıp qollanıwǵa májbúr boldı.

## Derekler
Qara-Toqtı

**Qara-Toqtı** — Qırǵızstannıń Osh wálayatı Alay rayonındaǵı awıl. Jasawlı awıl okrugı quramına kiredi.

## Xalqı
Xalqı — 650 adam.

## Derekler
Qızartılǵan mákke

**Qızartıǵan mákke** — jańa mákkeniń shoqta qızartılıp pisirilgeni. Arqa Kavkas asxanasında bar.

## Galereya

File:Mielies on the braai.JPG
File:Maïs grillé.jpg
File:LoikawCorn.jpg


## Derekler
Gappar Asenov

**Asenov Gappar Asenovich** *([[1930]]-[[2023]])* — biologiya ilimleriniń doktorı, professor.

Ózbekstan Respublikasınıń zoologiya, ekologiya, epizootologiya ham epidemologiya ilimlerinde ornı girewli ilimpaz, Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen den sawlıqtı saqlaw xızmetkeri, Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen ilim ǵayratkeri. Qánigeligi biolog. 

## Ómiri
Asenov Gappar Asenovich 1930-jılı 15-mayda Xojeli rayonında tuwılǵan. 2023-jılı 16-dekabr kúni 93 jasında dúnyadan ótti.

## Ilim jolı
1954-jılı Qaraqalpaq mámleketlik pedagogikalıq institutın ayrıqsha diplom menen tamamlaǵan. 1968-jılı «Еkologiya grızunov oazisa nizovev Amudari i ix epizootologicheskoe i epidemiologicheskoe znachenie» atamasındaǵı kandidatlıq dissertaciyasın, 1999-jılı «Znachenie bolshoy peschanki (Rhombomys opimus Licht.) v prirodnoy ochagovosti chumı na territorii Respubliki Karakalpakstan» atamasındaǵı doktorlıq dissertaciyasın jaqladı.

### Miynetleri
200 den aslam ilimiy miynetleri baspada járiyalandı. Sonıń ishinde 5 monografiya:
* «Ustyurtskiy ochag chumı» 1987;
* «Kızılkumskiy ochag chumı» 1991;
* «Prognozirovanie epizooticheskoy aktivnosti chumı v Priarale i Kızılkumax» 1992;
* «Kubla Aralda tábiyiy ortalıqtıń pataslanıwınıń ekologiyalıq jaǵdayǵa tásiri» 2010;
* «Osobennosti epidemiologii i profilaktiki chumı» 2006; 

6 oqıw qollanbası baspadan shıqtı:
* «Omırtqalılar zoologiyasıboyınsha laboratoriyalıq jumıslarǵa qollanba» 1997; 
* «Aral teńiziniń (Vozrojdenie) atawınıń haywanat dúnyası hám ekologiyası» 2002;
* «Qaraqalpaqstannıń haywanat dúnyası» 2008; 
* «Qaraqalpaqstanda zoologiya iliminiń rawajlanıwı» 2009; 
* «Еkologiya hám tábiyattı qorǵaw» 2011;
* «Qaraqalpaqstannıń omırtqalı haywanları faunası» 2013;
* 3 oqıw metodikalıq qollanbası «Qaraqalpaqstanda termitler tarqalıwınıń aldın alıw hám olarǵa qarsı gúres ilajları boyınsha metodikalıq qollanba» 2008;
* «Qaraqalpaqstanda tarqalǵan kemiriwshilerdiń anıqlaǵısh gilti» 2013;
* «Qoraqalpoǵistonda tarqalgan kemiruvchilarning aniqlagich kaliti» 2015;

## Jası tuwralı maǵlıwmatlar
Asenov Gabbar tuwılǵan jılı hújjetlerde 1930-jıl dep kórsetilgen, biraq, jaqınlarınan alınǵan maǵlıwmat boyınsha, óziniń aytıwı boyınsha jası 93 jastan úlken bolǵanlıǵın 97 jasta ekenligi haqqında maǵlıwmatlar aytqan.

## Derekler
Túrkiy tiller dizimi

**Túrkiy tiller** ― Shıǵıs Evropa, Orta Shıǵıs, Orta Aziya hám Sibiriyada sóylesiletuǵın tiller toparı. Túrkiy tiller, shama menen, 170 mln insan tárepinen sóylesiledi.

## Ast toparǵa kóre túrkiy tiller
Statistikalar hám shamalawlarǵa (2019) qarap sóylesiwshiler sanı:

## Tanımalı túrk dialektleri

## Gipotekalıq atalar
Basqa til semyalarına hám olardıń proto-tilleri menen gipotekalıq baylanıs.

* Proto-insan (?)
** Bir neshe belgisiz til semyaları hám baylanıslar (?)
*** Borean / Boreal (?)
**** Nostratikalıq (?)
***** Avrasyatikalıq (?)
****** Ural - Altay
******* Altay (?)
******** Aldınǵı túrkshe (?)

## Atalarǵa tiyisli

* Proto-Túrk

## Derekler
Abdullah Balak

**Abdullah Balak** *([[3-fevral]] [[1938]], [[Şanlıurfa]] – [[25-fevral]] [[2017]], Şanlıurfa)* – túrkiyalı kompozitor, oqıtıwshı, shayır, muzıkaǵa tekst jazıwshı hám folklor izertlewshisi.

## Shıǵarmaları
;Nama jazǵan qosıqları
* Felek sen ne feleksen
* Dağıdır yar dağıdır
* Çağırdım bağ içinde
* Öz yurdum Urfa’da garibem bülbül
* Urfalıdır benim yar
* Türkmendim rışvan oldum
* Kardaş dala konaram
* Seherden uyanasan
* Yarımın adı yaşar
* Urfanın altı bağlar
* Başında yazma var
* Fadile
* Bülbül
* Ceylan
* Bala ceylan
* Eyübün sabrı gelini
* Uykumdan seher uyandım
* Ah yar elinden
* Bülbülün bitmez çilesi
* Pencere bizde taka
* Urfa'nın yolu bağdır
* Eminem
* Cemilem
* Baba ben derviş miyem
* Ben sıkmalı al isterim
* Endim kuyun dibine

;Toplaǵan shıǵarmaları
* Kara çadırın kızı
* Portakal dilim dilim
* Kımıl
* Endim kuyun dibine

## Miyrası
2017-jıl may ayında Şanlıurfa Büyükşehir Belediye Meclislisinde berilgen qararǵa muwapıq, qaladaǵı Tandoğan Caddesinıń atı Abdullah Balak Caddesi bolıp ózgertildi. 2017-jılı iyun ayında rayon hákimligi jıynalısında berilgen qararǵa muwapıq, Haliliyedegi bir parkke atı berildi.

## Derekler

## Maqalaǵa baylanıslı
*
Sabahattin Ali

**Sabahattin Ali** *([[25-fevral]] [[1907]], [[Eğridere (Bulgarstan)|Eğridere]] — [[2-aprel]] [[1948]], [[Kırklareli]])* — túrkiyalı jazıwshı hám shayır. Shıǵarmaları gumanizm hám realizm menen suwǵarılǵan.

## Shıǵarmaları
; Roman
* 1937: *[[Kuyucaklı Yusuf]]*
* 1940: *[[İçimizdeki Şeytan]]*
* 1943: *[[Kürk Mantolu Madonna]]*
; Gúrriń
* 1935: *[[Değirmen (kitap)|Değirmen]]*
* 1936: *[[Kağnı (kitap)|Kağnı]]*
* 1937: *[[Ses (kitap)|Ses]]*
* 1943: *[[Yeni Dünya (kitap)|Yeni Dünya]]*
* 1947: *[[Sırça Köşk (kitap)|Sırça Köşk]]*
; Qosıq
* 1934: *Dağlar ve Rüzgâr*
* 1937: *Kurbağanın Serenadı*
* 1937: *Öteki Şiirler*
; Pyesa
* 1936: *[[Esirler]]*

## Derekler
Ahmet Vardar

**Ahmet Vardar** *([[1937]] — [[25-fevral]] [[2010]])* — túrkiyalı jurnalist hám jazıwshı.

## Derekler