Islam hám pıshıqlar

«Pıshıq» kóplegen musılmanlar tárepinen «eń tiykarǵı úy haywanı» dep esaplanadı hám óziniń tazalıǵı ushın húrmetke iye.

Basqa kóplegen haywanlardan parqlı túrde, islam nızamı pıshıqlardı dástúriy jaqtan taza dep esaplaydı hám pıshıqlarda bereket bar dep biledi. Bul pıshıqlardıń úylerge hám, hátte, meshitlerge erkin kiriwine ruxsat beredi. Pıshıqlar musılman mámleketlerinde eń keń tarqalǵan úy haywanı dep esaplanadı.

## Tariyxı

Amerikalı shayır hám sayaxatshı-avtor Bayard Taylor (1825–1878) pıshıqlar erkin júretuǵın Siriya emlewxanasın kórgeninde júdá hayran qalǵan. Úy pıshıqları baspana hám awqat penen támiynlengen bul mákeme gúzetshilerdiń aylıǵı, veterinariya xızmeti hám pıshıq awqatı menen birge waqıp qarjıları esabınan qarjılandırılǵan. Kairde jasaǵan britaniyalı shıǵıstanıwshı Edward William Lane (1801–1876) XIII ásirdegi mısırlı sultan Biybars tárepinen dúzilgen pıshıqlar baǵın táriyplegen.
Wilfred Thesiger óziniń «Batpaqlıq arablar» (The Marsh Arabs) kitabında Mesopotamiya batpaqlıqlarındaǵı awıllarda pıshıqlardıń jámiyetlik imaratlarǵa erkin kiriwine ruxsat berilgenin hám hátte, olardıń baǵılǵanın atap ótedi. Skladlardı hám azıq-awqat qoymaların zıyanlı jánliklerden qorǵawdan tıs, pıshıqlar qaǵazǵa tiykarlanǵan arab-islam mádeniyatlarında kitaplardı joq etetuǵın tıshqanlardı awlaǵanı ushın joqarı bahalanǵan. Sol sebepli, pıshıqlar súwretlerde kóbinese islam alımları hám bibliofiller menen birge kórsetiledi.

## Gigiyena hám pishiw
Islam dástúrinde pıshıqlar tazalıǵı ushın húrmetlenedi. Olar dástúriy jaqtan taza dep esaplanadı, sol sebepli olardıń úylerge hám hátte Masjid al-Haramdı qosıp esaplaǵanda meshitlerge kiriwine ruxsat berilgen. Pıshıqlar jegen awqat hadal dep esaplanadı, yaǵnıy olardıń awqatqa tiyiwi musılmanlar ushın ol awqattı jewge tıyım salmaydı, sonday-aq pıshıqlar ishken suw dáret (musılmanlar tárepinen islenetuǵın tazalanıw) ushın ruxsat etiledi.

Musılman alımları haywanlardı pishiw máselesinde hár túrli pikirde. Biraq, kópshiligi «eger pıshıqtı pishiwde qanday da bir payda bolsa hám bul onıń ólimine sebep bolmasa», buǵan ruxsat beriledi dep esaplaydı. XX ásirdegi saudiya arabstanlı vaxhabiy imam Muhammad ibn al Uthaymeen mınanday degen:

## Muezza
Bir gúrrińge bola, Muxammed payǵambardıń Muezza (yamasa Muizza; ) degen pıshıǵı bolǵan. Namazǵa tayarlanıp júrgende, Muxammed óziniń namaz kiyiminde Muezzanı kórip qalıp, pıshıqtı tınıshsızlandırmaw ushın kiyimniń jeńin kesip taslaydı.

Biraq hesh qanday hádiste bunday pıshıq yamasa waqıya haqqında esletpe joq, bul bolsa kóplegen musılmanlardıń bul waqıyanı nadurıs dep esaplawına alıp keldi.

Assim Al-Hakeem, súnniy ruwxanıyı, Muezza haqqındaǵı sorawǵa mınanday túsindirme beredi:

Sayyed Mohammad Al-Musawi, shia ruwxanıyı da Muezza haqqındaǵı sorawǵa mınanday juwap beredi:

Muezza haqqındaǵı gúrriń haqıyqat yamasa toqıma bolıwına qaramastan, hádislerde haywanlarǵa mehir kórsetiwdiń áhmiyeti haqqında aytılǵan hám bul sawap penen sıylıqlanadı, sonday-aq haywanlarǵa qatal múnásibette bolıw ǵarǵaladı. Muxammed payǵambar pıshıqlardı kemsitiwshilerdi sınǵa alǵanı málim.

## Qosımsha qarań

* Pıshıqlardıń mádeniy súwretleniwi
* Istanbuldaǵı jabayı pıshıqlar
* Adam hám pıshıqtıń óz-ara baylanısı
* Áyyemgi dúnyadaǵı haywanlardıń etikalıq statusı

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
* Islamdaǵı pıshıq tariyxı