Dart (programmalastırıw tili)

**Dart** — bul Lars Bak penen Kasper Lund tárepinen islep shıǵarılǵan hám Google tárepinen jaratılǵan programmalastırıw tili. Ol veb hám mobil qosımshalardı, sonday-aq server hám desktop (jumıs stolı) qosımshaların islep shıǵarıw ushın paydalanıwǵa boladı.

Dart — C stilindegi sintaksisi bar obyektke baǵdarlanǵan, klasqa tiykarlanǵan, shıǵındı jıynaytuǵın til. Ol mashinalı kodqa, JavaScript yamasa WebAssembly-di kompilyaciya ete aladı. Ol interfeyslerdi, miksinlerdi, abstrakt klaslardı, anıqlanǵan generiklerdi hám tipli juwmaqlardı qollaydı.

## Tariyxı
Dart 2011-jılı 10-12 oktyabrde Daniyanıń Orxus qalasında ótkerilgen GOTO konferenciyasında tanıstırıldı. Lars Bak penen Kasper Lund proektke tiykar saldı. Dart 1.0 2013-jıl 14-noyabrde shıǵarıldı.

Dart dáslebinde aralas boldı. Ayırımlar Dart baslamasın Chrome sistemasına Dart VM qosıwdı rejelestirgenlikten, vebti bólgeni ushın sınǵa aldı. Bul rejeler 2015-jılı Dart 1.9 shıǵarılımı menen biykarlandı. Focus Dart kodın JavaScript-ke kompilyaciyalawǵa ózgertildi..

Dart 2.0 2018-jıl avgust ayında tiplik sistemanı qosıp, til ózgerisleri menen shıǵarıldı.

Dart 2.6 jańa Dart2native keńeytpesin usındı, Bul Linux, macOS hám Windows jumıs stolı platformalarına arnalǵan keńeytilgen jergilikli kompilyaciya. Burınǵı islep shıǵarıwshılar tek Android yamasa iOS qurılmaların paydalanıp jańa qurallar jarata alatuǵın edi. Bul keńeytpe menen islep shıǵarıwshılar programmanı jeke orınlanatuǵın fayllarǵa jaylastıra aladı. Bul jeke orınlanatuǵın fayllardı iske túsiriw ushın Dart SDK ornatıwdıń zárúrligi joq. Flutter qurallar jıynaǵı Dart-tı biriktiredi, sonlıqtan ol serverdi qollaw sıyaqlı kishi xızmetlerdi kompliyaciya ete aladı.

Dart 3.0 2023-jıl mayda shıǵarıldı dawıs nol qáwipsizlikti talap etetuǵın tip sistemasına ózgertiwler menen. Bul shıǵarılım jazbalar, úlgiler (patternler) sıyaqlı jańa imkaniyatlardı qamtıydı, hám klass modifikatorların. Dart 3 sonıń menen bir qatarda Web Assembly qollawın aldınnan kórip shıqtı.

## Texnikalıq xarakteristikası
Dart til specifikaciyasınıń 5-basılımın 2021-jıl 9-aprelde shıǵardı. Bul Dart 2.10 arqalı barlıq sintaksisti qamtıydı. 6-basılımnıń proekti 2.13-ke shekemgi barlıq sintaksisti qamtıydı. Potenciallı imkaniyatlardıń specifikaciyası menen proektleri boyınsha qabıllanǵan usınıslardı GitHub saytındaǵı Dart tiliniń repozitoriyinen tabıwǵa boladı.

ECMA International TC52 texnikalıq komitetin dúzdi, Darttı standartlastırıw ushın. ECMA, ECMA-408 retinde Dart tili specifikaciyasınıń birinshi basılımın tastıyıqladı 2014-jıl iyulda onıń 107-Bas Assambleyasında. Onnan keyingi basılımlar 2014-jıl dekabrde, 2014-jıl iyunda hám 2015-jıl dekabrde tastıyıqlandı.

## Qosımshalardı jaylastırıw
Dart programmalıq támiynatın islep shıǵarıw jıynaǵı (SDK) jeke Dart jumıs waqtı menen jetkiziledi. Bul Dart kodın buyrıq (komanda) qatarı interfeysı ortalıǵında iske túsiriwge imkaniyat beredi. SDK quramında Dart qosımshaların kompilyaciyalawǵa hám paketlewge arnalǵan quralları bar. Dart paydalanıwshılarǵa paydalanıwshı veb-serverleri sıyaqlı tolıq jumıs isleytuǵın sistemalı qosımshalardı jazıwǵa imkaniyat beretuǵın tolıq standart kitapxana menen jetkiziledi.

## Redaktorlar
2011-jıl 18-noyabrde Google MacOS, Windows hám Linux tiykarındaǵı operacion sistemalarǵa arnalǵan Eclipse komponentlerine tiykarlanǵan ashıq kodlı Dart Editor baǵdarlamasın shıǵardı. Redaktor sintaksisti bóleklewdi, kodtı toltırıwdı, JavaScript-ti kompilyaciyalawdı, veb hám server Dart qosımshaların iske túsiriwdi hám ońlawdı (debug) qollaydı.

2012-jıl 13-avgustte Google Dart-tı islep shıǵarıwǵa arnalǵan Eclipse plagininiń shıǵarılıwın járiyaladı.

2015-jıl 18-aprelde Google JetBrains integraciyalasqan baǵdarlamalastırıw ortalıǵınıń (IDE) paydasına Dart redaktorın toqtattı. Android Studio, IntelliJ IDEA, PyCharm, PhpStorm hám WebStorm Dart plaginin qollaydı. Bul plagin sintaksisti bóleklew, kodtı toltırıw, analizlew, refaktoring, ońlaw h.t.b. sıyaqlı kóplegen imkaniyatlardı qollaydı. Basqa redaktorlarǵa Dart plaginleri kiredi, sonıń ishinde Sublime Text, Atom, Emacs, Vim hám Visual Studio Code.

## Flutter
Google jergilikli qosımshalardı islep shıǵıwǵa arnalǵan Flutter-di usındı. Dart, C, C++ hám Skia járdemi menen jaratılǵan Flutter — bul ashıq kodlı, kóp platformalı qosımshanıń UI feymvorkı. Flutter 2.0 versiyasına shekem islep shıǵarıwshılar tek Android, iOS hám veb-saytlardı maqsetli túrde qollana aladı. Flutter 2.0 beta imkaniyatı retinde macOS, Linux hám Windows ushın qollawdı shıǵardı. Flutter 2.10 Windows ushın óndirislik qollaw menen shıǵarıldı hám Flutter 3 barlıq jumıs stolı (desktop) platformaları ushın óndirislik qollawdı shıǵardı. Ol tiykarǵı vidjetler menen qurallardı támiyinleydi. Bul freymvork islep shıǵarıwshılarǵa mobil, jumıs stolı hám veb-programmalardı jaratıw hám jaylastırıw imkaniyatın beredi. Flutter Firebase penen jumıs isleydi hám paketler dep atalatuǵın qosımshalar arqalı freymvorktı keńeytiwdi qollaydı. Bulardı pub.dev paket repozitoriyinen tabıwǵa boladı. JetBrains sonıń menen qatar Flutter plaginin qollaydı.

## Mısal
Sálem, Álem! mısalı:
```dart
void main() {
 print('Sálem, Álem!');
}
```
Ápiwayı for ciklı:
```dart
void main() {
 for (var i = 1; i <= 10; i++) {
 print(i);
 }
}
```


## Derekler

## Sırtqı siltemeler

* 
* DartPad