Oskar sıylıǵı

**Oskar** (ingl. Oscar) ‒ AQSH kino sanaatı akademiyasınıń hár jılı tapsırılatuǵın ataqlı sıylıǵı. Akademiya sıylıqları, ádette Oskar dep atalatuǵın, kino sanaatındaǵı kórkem hám texnikalıq jetiskenlikler ushın beriletuǵın sıylıqlar. Olar hár jılı Amerika Qurama Shtatlarında Kino óneri hám ilimleri akademiyası (AMPAS) tárepinen, Akademiyanıń dawıs beriwshi aǵzaları tárepinen bahalanǵan kinematografiyalıq jetiskenliklerdegi ayrıqshalıqtı tán alıw ushın tapsırıladı. Oskar sıylıqları kino industriyasındaǵı eń abıraylı sıylıqlar dep esaplanadı.

Tiykarǵı sıylıq kategoriyaları, Akademiya sıylıqları dep te atalatuǵın, fevral yaki mart aylarında tikkeley efirde kórsetiletuǵın Gollivud sıylıqlaw saltanatında tapsırıladı. Bul dúnya júzindegi eń eski oyın-zawıq sıylıqları bolıp tabıladı 1-Oskar sıylıǵı 1929-jılı ótkerilgen.. 1930-jılǵı ekinshi sıylıqlaw saltanatı radio arqalı translyaciya etilgen birinshi xoshametlew boldı. 1953-jılǵı sıylıqlaw ilajı televidenie arqalı kórsetilgen birinshi is ilaj boldı Bul tórt tiykarǵı jıllıq Amerika oyın-zawıq sıylıqlarınıń eń eskisi. Onıń uqsasları - televidenie ushın Emmi sıylıqları, teatr ushın Toni sıylıqları hám muzıka ushın Gremmi sıylıqları - Akademiya sıylıqları úlgisinde dúzilgen.. Oskar statuetkası Art-deko stilinde islengen rıcardı sáwlelendiredi.

## Tariyxı
Birinshi Oskar sıylıqların tapsırıw saltanatı 1929-jıl 16-mayda Gollivud Ruzvelt miymanxanasında shama menen 270 adamnıń qatnasıwında jeke awqatlanıw waqtında ótkerildi.

Sıylıqlardı tapsırıwdan keyingi keshe Meyfer miymanxanasında ótkerildi. Sol túngi sıylıqlawǵa miymanlar ushın biletleriniń bahası 5 dollardı (2023-jılı 89 dollarǵa teń) quradı. Sol waqıttaǵı kino islep shıǵarıw industriyasınıń kórkem óner ǵayratkerlerin, rejissyorların hám basqa da qatnasıwshıların 1927-28-jıllardaǵı jumısları ushın xoshametlep, on bes statuetka tapsırıldı. Saltanatlı is ilaj 15 minut dawam etti.

Bul birinshi sıylıqlaw ushın jeńimpazlar haqqında maǵlıwmat mediaǵa úsh ay burın járiyalanǵan edi. 1930-jılǵı ekinshi xoshametlew hám birinshi on jıllıqtaǵı qalǵan sıylıqlawlar ushın nátiyjeler sıylıqlaw keshesiniń túngi saat 11:00 de járiyalaw ushın gazetalarǵa berildi. 1940-jılı Los-Andjeles Tayms gazetası is ilaj baslanbastan aldın jeńimpazlardı járiyaladı. Nátiyjede, 1941-jılı Oskar jeńimpazlardıń atların ashıw ushın mórlengen konvertti qollanıwdı basladı.

"Oskar" termini AMPAS tıń dizimnen ótken sawda belgisi bolıp tabıladı.

### Áhmiyetli waqıyalar
Birinshi Eń jaqsı aktyor sıylıǵın "Sońǵı buyrıq" hám "Barlıq tánniń jolı" filmlerindegi rolleri ushın Emil Yannings aldı. Ol sıylıqlawdan aldın Evropaǵa qaytıwǵa májbúr bolǵanlıqtan, Akademiya oǵan sıylıqtı erterek beriwge kelisti, usılayınsha ol birinshi Oskar sıylıǵın alǵan adam boldı. Birinshi sıylıqlar ushın jeńimpazlardı saylaw dáwiri dawamında bir neshe filmler ushın tanıldı; Yannings ol oynaǵan eki film ushın sıylıq aldı, al Djanet Geynor úsh filmdegi rolleri ushın birinshi Eń jaqsı aktrisa sıylıǵın jeńip aldı. Ekinshi sıylıqlaw saltanatınan baslap, aktyorlar jeke filmler ushın bólek nominaciyalarǵa iye boldı; 3-Oskar sıylıqlarınan keyin hesh bir aktyor bir kategoriyada bir neshe nominaciyaǵa iye bolǵan joq.

Altı birinshi sıylıqlawlar ushın saylaw dáwiri 1-avgusttan 31-iyulge shekem dawam etti. 6-Oskar sıylıqlarınıń saylaw dáwiri 1932-jıldıń 1-avgustınan 1933-jıldıń 31-dekabrine shekem dawam etti, al 7-Oskar sıylıqlarınan baslap, keyingi saylaw dáwirleri kalendar jılına sáykes keldi (COVID-19 pandemiyasına baylanıslı saylaw dáwirin 2021-jıldıń 28-fevralına shekem uzaytqan 93-Oskar sıylıqların esapqa almaǵanda).

Eń jaqsı shet tili filmi, házirgi waqıtta Eń jaqsı xalıqaralıq film dep atalatuǵın, 20-Oskar sıylıqlarında arnawlı sıylıq sıpatında engizildi hám 29-Oskar sıylıqlarında básekili kategoriyaǵa aylandı.

2002-jılı ótkerilgen 74-Oskar sıylıqlarında birinshi ret Eń jaqsı animaciyalı film ushın Oskar sıylıǵı tapsırıldı.

1973-jıldan baslap, 2021-jıldı esapqa almaǵanda, barlıq Oskar sıylıqların sıylıqlaw saltanatları Eń jaqsı film ushın Oskar sıylıǵı menen juwmaqlanǵan. Dástúrge sáykes, aldıńǵı jıldıń Eń jaqsı aktyor hám Eń jaqsı járdemshi aktyor sıylıqlarınıń jeńimpazları sáykesinshe Eń jaqsı aktrisa hám Eń jaqsı járdemshi aktrisa sıylıqların tapsıradı, al aldıńǵı jıldıń Eń jaqsı aktrisa hám Eń jaqsı járdemshi aktrisa sıylıqlarınıń jeńimpazları Eń jaqsı aktyor hám Eń jaqsı járdemshi aktyor sıylıqların tapsıradı. Sońǵı jılları bul úrdis hárbir aktyorlıq sıylıqtı bes aldıńǵı jeńimpaz tanıstırıwı menen almastırıldı, olardıń hárbiri nominaciyalanǵan ónerlerdiń birewin tanıstıradı.

2020-jıldıń 9-fevralında "Parazit" filmi 92-Oskar sıylıqlarında Eń jaqsı film sıylıǵın jeńip alǵan birinshi shet tilindegi film boldı.

2020-jıl hám 2021-jıldıń basındaǵı eń jaqsı filmlerdi sıylıqlawǵa arnalǵan 93-Oskar sıylıqları saltanatı 2021-jıldıń 25-aprelinde ótkerildi. Bul is ilaj dáslep 2021-jıldıń 28-fevralına belgilengen edi, biraq COVID-19 pandemiyasınıń kinematografqa tásiri sebepli keyinge qaldırıldı. Aldıńǵı eki sıylıqlawdaǵı sıyaqlı, bul xoshametlewdiń de alıp barıwshısı bolmadı. Sıylıqlaw saltanatı ABC telekanalında kórsetildi. Ol 19 jıl qatarınan Los-Andjeles qalasındaǵı Dolby teatrında ótkerildi, sonıń menen birge Los-Andjelestegi Union Station da qosımsha orın retinde paydalanıldı. Virustıń film hám televidenie industriyasına tásiri sebepli, Akademiya prezidenti Devid Rubin hám bas direktorı Doun Xadson 2021-jılǵı Oskar saltanatı ushın burın kinoteatrlarda kórsetiliwi jobalastırılǵan striming filmleriniń de sıylıqqa ılayıqlı bolatuǵının járiyaladı.[2] Kinoteatrlarda kórsetiliw talabı 95-Oskar sıylıqlarınan baslap qayta tiklendi.

## Oskar statuetkası

### Sholıw
Oskar músini, rásmiy túrde Akademiya Xızmet sıylıǵı, hár jılı jeńimpazlarǵa beriletuǵın sıylıq. Qara metall tiykarında ornatılǵan altın jalatılǵan bronzadan islengen, biyikligi 13.5 dyuym (34.3 sm), salmaǵı 8.5 funt (3.9&nbsp;kg) bolıp, Art Deko stilinde islengen qılısh uslaǵan atlını bes tisli kinoplenka oramınıń ústinde turǵanın sáwlelendiredi. Bes tisli Akademiyanıń dáslepki bes tarawın: Aktyorlar, Jazıwshılar, Rejissyorlar, Prodyuserler hám Texniklerdi bildiredi.

Gollivud Boulındaǵı Muza fontanın da islegen músinshi Djordj Stenli, Sedrik Gibbonstıń dizaynın músinge aylandırdı. Dáslepki sıylıqlaw ilajlarında berilgen músinler altın jalatılǵan qattı bronzadan islengen edi. Bir neshe jıl ishinde bronza Britaniya metalı menen almastırıldı, bul qalayı quymasına uqsas bolıp, oǵan mıs, nikel gúmis hám aqırında 24 karatlı altın jalatıladı Ekinshi jáhán urısı waqtında metaldıń jetispewshiligi sebepli, úsh jıl dawamında Oskarlar boyalǵan gipsten islendi. Urıstan keyin Akademiya qatnasıwshılardı gips músinlerdi altın jalatılǵan metall músinlerge almastırıwǵa shaqırdı..

Oskar dóretilgennen berli oǵan jalǵız qosılǵan ózgeris - negiziniń ápiwayılastırılıwı boldı. Dáslepki Oskar qálibi 1928-jılı Illinoys shtatınıń Bataviya qalasındaǵı C.W. Shumway & Sons quyıw zavodında islengen, bul zavod Vins Lombardi Trofeyi hám Emmi sıylıǵı músinleriniń qáliplerin islewge de úles qosqan. 1970-jılları Oskar músinleri Illinoystaǵı Kristal-Leykte quyılǵan. 1983-jıldan 2015-jılǵa shekem Chikagodaǵı Illinoys óndiriwshisi R.S. Owens & Company tárepinen hár jılı shama menen 50 Oskar qalayı quymasınan islenip, altın jalatılǵan. 50 músindi tayarlaw ushın úsh-tórt hápte kerek bolǵan.

2016-jılı Akademiya músinlerdiń tiykarǵı metalı sıpatında bronzaǵa qayttı hám óndiriw wazıypasın Nyu-York shtatınıń Uolden qalasındaǵı Polich Tallix Fine Art Foundry zavodına tapsırdı, házirgi waqıtta bul zavod UAP Urban Art Projects tárepinen iyelenip, basqarıladı. 1929-jılǵı dáslepki Oskardıń cifrlı skanerlengen versiyasına tiykarlanǵan bolsa da, músinler házirgi zaman ólshemlerin hám qara postamentin saqlap qalǵan. Olar 3D-basıp shıǵarılǵan keramikalıq qáliplerden suyıq bronzadan quyılıp, jıltıratıladı, sońınan Nyu-York shtatınıń Bruklin qalasındaǵı Epner Technology kompaniyası tárepinen 24 karatlı altın menen elektr jalatıladı. 50 usınday músindi islep shıǵarıw ushın shama menen úsh ay kerek boladı. R.S. Owens kompaniyasınıń Akademiya ushın basqa sıylıqlardı islep shıǵarıwdı dawam etiwi hám bar Oskarlardı qayta jalatıw xızmetin kórsetiwi kútilmekte.

### Ataw
Sıylıqtıń laqabınıń kelip shıǵıwı dawlı másele bolıp qalmaqta, sebebi bir neshe adam trofeydi "Oskar" dep ataǵanın maqtanısh penen aytadı.

Akademiyanıń kitapxanashısı hám prezidenti Margaret Xerrik 1921-jılı onı óziniń boljawınsha aǵası Oskardıń atına qoyǵanın aytqan bolıwı múmkin. Buǵan jalǵız dálil - 1938-jılǵı "Los-Andjeles Ekzaminer" gazetasınıń qıyındısı, onda Xerrik ózi hám kúyewiniń bir-biri menen "Oskar aǵań qalay?" degen sóz dizbegin qollanıp házilleskeni haqqında aytıp bergen.

Bett Devis óziniń 1962-jılǵı avtobiografiyasında, onı 1936-jılı birinshi kúyewi Xarmon Oskar Nelsonnıń atına qoyǵanın aytqan, óytkeni músinniń arqa tárepi oǵan kúyewin esletken eken. Biraq bul atama onnan keminde eki jıl burın qollanılıp atırǵan edi. 1974-jılı Uitni Stayn tárepinen jazılǵan hám Devistiń pikirleri menen tolıqtırılǵan biografiyada, Devis bılay dep jazǵan: "Men bir márte hám máńgige bul attı men qoyǵanım haqqındaǵı barlıq talaplarımnan bas tartaman - solay etip, Kino óneri hám ilimleri akademiyası, bul húrmet tolıǵı menen sizlerdiki".

Kolumnist Sidney Skolskiy óziniń 1970-jılǵı esteliklerinde, 1934-jılı múddet basımı astında bul atamanı oylap tapqanın jazǵan, bul arqalı "Oskar, siz sigara shegesiz be?" dep soraǵan vodevil komiklerin mazaq etken eken. Akademiya Skolskiydi 1934-jılı 16-martta jazılǵan kolumnasında "Oskar" haqqında "birinshi tastıyıqlanǵan gazeta málimlemesi" menen tán aladı, bul sol jılǵı 6-Oskar sıylıqları haqqında jazılǵan edi. Biraq Skolskiy sóz etken gazeta qıyındısında, ol "Oskar" dep jazǵan, yaǵnıy bul atama álleqashan qollanıwda bolǵan.

Akademiyanıń burınǵı atqarıwshı direktorı Bryus Devis bul laqaptı sıylıq birinshi ret engizilgen waqıtta Akademiyada xatker bolǵan Eleanor Lillebergke baylanıstıradı. Ol sıylıqlardı xoshemetlewge shekemgi tárepten basqarǵan edi. Devis Lillebergti tán alıwınıń sebebi, ol Eleanordıń tuwısqanı Eynar Lillebergtiń avtobiografiyasınan eki tuwısqan Chikagoda tanıs bolǵan, Eynar "bárhama tik hám biyik turǵan" dep táriyiplegen, Oskar atlı norvegiyalı áskeriy veteran haqqında maǵlıwmat tapqan. Ol bul húrmettiń "derlik sózsiz Lillebergke tiyisli" ekenin tastıyıqlaydı.

2021-jılı braziliyalı izertlewshi doktor Valdemar Dalenogare Neto "Oskar" atınıń boljamlı birinshi ashıq aytılıwın taptı. Bul 1933-jılı 5-dekabrde Los-Andjeles Evening Post-Record gazetasında jurnalist Relman Morinnіń "Cinematters" kolumnasında járiyalanǵan edi. Sol jılı sıylıqlar tapsırılmaǵanlıqtan, ol bılay degen: "Akademiyanıń jıllıq banketine ne boldı? Ádette, banket hám eń jaqsı orınlanıwlar ushın beriletuǵın qola estelik "Oskar"dı tapsırıw bul waqıtqa shekem álleqashan tamam bolatuǵın edi". Bul informaciya Sidney Skolskiydiń atamanı birinshi ret ashıq aytqanı haqqındaǵı versiyanı ózgertedi.

### Oyıw
Sıylıqlaw saltanatı aldında Oskar jeńimpazların anıqlaytuǵın maǵlıwmatlardıń sırtqa shıǵıp ketiwiniń aldın alıw ushın, sıylıqlaw kúni beriletuǵın Oskar músinleriniń tiykarı bos boladı. 2010-jılǵa shekem jeńimpazlar óz músinlerin Akademiyaǵa qaytarıp, atlarınıń Oskarlarına jazılıwın bir neshe hápte kútiwi kerek bolatuǵın edi. 2010-jıldan baslap, jeńimpazlarǵa Oskar saltanatınan keyin birden ótkeriletuǵın Gubernator balında arnawlı jazıw stanciyasında óz atların músinlerge (statuetkalarǵa) oydırıw múmkinshiligi berildi. R.S. Owens kompaniyası sıylıqlawdan aldın hárbir potencial jeńimpazdıń atın jazǵan taxtashalardı tayarlaydı. Jeńbegen nominantlardıń taxtashaları keyin qayta islenedi.

### Oskar statuetkalarına iyelik etiw
1950-jılǵa shekem Oskar estelik statuetkaları alıwshınıń múlki bolǵan hám házirgi waqıtta da solay. Sonnan keyin músinler nızamlı túrde dáslep Akademiyaǵa 1 AQSH dollarına satıwǵa usınıw talabı menen sheklengen. Eger jeńimpaz bul shártke kelisiwden bas tartsa, onda Akademiya statuetkanı ózinde saqlap qaladı. Bul kelisimnen burınǵı Akademiya sıylıqları jámiyetlik aukcionlarda hám jeke kelisimlerde altı sanlıq summalarǵa satılǵan.

1989-jılı Maykl Toddtıń aqlıǵı Toddtıń 1956-jılǵı "80 kúnde dúnya átirapına sayaxat" filmi ushın alǵan Eń jaqsı súwret Oskarın kino rekvizitlerin jıynawshıǵa satpaqshı boldı. Akademiya statuetka kelisimin orınlatıw ushın satıwǵa qarsı turaqlı tıyım saldı.

1992-jılı Garold Rassel óziniń 1946-jılǵı "Ómirimizdiń eń jaqsı jılları" filmindegi Eń jaqsı ekinshi planlı aktyor ushın alǵan Oskarın hayalınıń medicinalıq qárejetleri ushın aukcionǵa qoydı. Onıń bul sheshimi qarama-qarsılıq tuwdırǵanına qaramastan, satılǵan birinshi Oskar 1992-jıl 6-avgustta 60 500 AQSH dollarına jeke kollekcionerge ótti. Rassel óz háreketin qorǵap: "Nege birewdiń sın aytıwı múmkin ekenin túsinbeymen. Hayalımnıń densawlıǵı sezimtal sebeplerden ádewir áhmiyetli. Film, Oskar bolmasa da, usı jerde boladı", - dedi.

2011-jıldıń dekabr ayında Orson Uellstiń 1941-jılǵı "Azamat Keyn" filmi ushın alǵan Oskarı (Eń jaqsı original scenariy ushın Akademiya sıylıǵı) aukcionǵa qoyıldı, sebebi onıń miyrasxorları 2004-jılı Uellstiń statuetkanı Akademiyaǵa qaytarıw boyınsha hesh qanday kelisimge qol qoymaǵanın tastıyıqlaǵan sud sheshimine eristi. 2011-jıl 20-dekabrde ol onlayn aukcionda 861 542 AQSH dollarına satıldı (2023-jılda 1 166 905 dollarǵa ekvivalent).

Ayırım satıp alıwshılar keyin statuetkalardı Akademiyaǵa qaytarǵan, Akademiya olardı óz ǵáziynesinde saqlaydı.

### Akademiya tárepinen beriletuǵın basqa sıylıqlar
Xızmet ushın Akademiya sıylıǵınan (Oskar sıylıǵı) tısqarı, Akademiya tárepinen ara tura mezgil menen beriletuǵın toǵız húrmetli (básekisiz) sıylıq bar (hár jılı beriletuǵın Akademiyanıń Húrmetli sıylıǵı, Texnikalıq jetiskenlik sıylıǵı hám Studentlik Akademiya sıylıqlarınan basqa):
* Gubernatorlar sıylıqları:
** Akademiyanıń Húrmetli sıylıǵı (hár jılı) (Oskar statuetkası túrinde bolıwı da, bolmawı da múmkin);
** Irving G. Talberg estelik sıylıǵı (1938-jıldan baslap) (Talbergtiń byusti túrinde);
** Jan Xersholt gumanitarlıq sıylıǵı (1957-jıldan baslap) (Oskar statuetkası túrinde);
* Akademiyanıń ilimiy hám texnikalıq sıylıqları:
** Xızmet ushın Akademiya sıylıǵı (básekisiz) (Oskar statuetkası túrinde);
** Ilimiy hám injenerlik sıylıq (qola taxta túrinde);
** Texnikalıq jetiskenlik sıylıǵı (jıl sayın) (gúwalıq túrinde);
** Djon A. Bonner atındaǵı Maqtaw medalı (1978-jıldan baslap) (medal túrinde);
** Gordon E. Soyer sıylıǵı (1982-jıldan baslap); hám
* Akademiyanıń Studentlik Akademiya sıylıqları (jıl sayın).

Akademiya sonday-aq Scenariy jazıw boyınsha Nikoll stipendiyaların da beredi.

## Nominaciya
2004-jıldan 2020-jılǵa shekem Akademiya sıylıǵı nominaciyalarınıń nátiyjeleri jámiyetshilikke yanvar ayınıń ortasında járiyalanatuǵın edi. Bunnan aldın nátiyjeler fevral ayınıń basında járiyalanatuǵın edi. 2021-jılı nominantlar mart ayında járiyalandı. 2022-jılı nominantlar 2003-jıldan berli birinshi ret fevral ayınıń basında járiyalandı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__