Dallas (teleserial)

**Dallas** — 1978-jıl 2-aprelden 1991-jıl 3-mayǵa shekem CBS telekanalında kórsetilgen amerikalı praym-taym serial. Serial waqıyaları ǵárezsiz neft kompaniyası «Yuing Oyl» hám sharwashılıq penen shuǵıllanatuǵın Sautfork ranchosına iyelik etetuǵın bay hám óz-ara dushpan bolǵan Texaslı Yuingler shańaraǵı haqqında. Dáslep serial dushpan shańaraqlardan shıqqan Bobbi Yuing hám Pem Yuingtiń nekesine tiykarlanǵan. Serial rawajlanǵan sayın, Bobbidiń ájaǵası, neft magnatı J.R. Yuing serialdıń eń ataqlı qaharmanına aylandı, onıń hiyleleri hám qara biznesi serialdıń tiykarǵı belgisine aylandı. 1991-jıl 3-mayda serial juwmaqlanǵanda, J. R. barlıq epizodlarda qatnasqan jalǵız personaj boldı.

Serial óziniń intrigalı juwmaqları, ásirese «J.R.-nı kim attı?» sıyaqlı sırlı waqıyaları menen belgili. 1980-jılǵı «Kim isledi?» epizodı ele de praym-taymda kórsetilgen eń joqarı reytingli telekórsetiwler arasında ekinshi orında turadı. Sonday-aq, serialda «Tús máwsimi» de boldı, onda 9-máwsimniń barlıq waqıyaları Pamela Yuingtiń túsi ekenligi anıqlandı. 14 máwsimnen soń, 1991-jılı serialdıń «Jumbaq» dep atalǵan juwmaqlawshı epizodı efirge shıqtı.

Serialdıń aktyorlıq quramı júdá kúshli bolıp, onda Larri Hegmen ashkoz, hiyleker neft magnatı J.R. Yuing rolinde, saxna hám kino aktrisası Barbara Bel Geddes shańaraq anası Miss Elli rolinde, al batıs filmleri aktyorı Djim Devis Yuingler shańaraǵınıń baslıǵı Djok rolinde oynaǵan. Bul onıń 1981-jılı qaytıs bolıwınan aldınǵı sońǵı roli edi. Serial tórt «Emmi» sıylıǵın jeńip aldı, sonıń ishinde 1980-jılı Bel Geddes «Drama janrındaǵı eń jaqsı hayal rol» sıylıǵına iye boldı.

Óziniń 357 epizodı menen «Dallas» Amerika televideniesi tariyxındaǵı eń uzaq dawam etken bir saatlıq praym-taym dramalarınıń biri bolıp qalmaqta. Sonday-aq, 1979-jılı «Dallas» tiykarında «Nots Lending» atlı sıńar serialı da dóretildi. Ol da 14 máwsim dawam etip, barlıǵı 344 epizodtan ibarat boldı.

2007-jılı «Dallas» serialı «Time» jurnalınıń «Barlıq dáwirlerdiń eń jaqsı 100 teleshouı» dizimine kirgizildi.

Serialdıń finalındaǵı intriga keyinirek túsirilgen eki filmniń birinshisi — «Dallas: J.R.-nıń qaytıwı» filminde sheshildi. Ekinshisi, «Dallas: Yuingler urısı», 1998-jılı efirge shıqtı. Sonnan keyin, 2004-jılı «Dallas birigiwi: Sautforkqa qaytıw» atlı retrospektiv arnawlı baǵdarlama kórsetildi.

2010-jılı TNT telekanalı eki birigiw filminiń waqıyaların esapqa almay, «Dallas» serialınıń jańa, zamanagóy dawamın túsiriwge buyırtpa bergenin járiyaladı. Yuingler shańaraǵınıń tariyxın dawam ettirgen bul jańa serialdıń premyerası TNT kanalında 2012-jıldıń 13-iyunında ótkerildi hám úsh máwsim dawam etip, 2014-jıldıń 22-sentyabrinde juwmaqlandı.

## Dáslepki ideya
«Dallas» dáslep 1978-jılı 2-aprelde CBS telekanalında bes bólimli mini-serial retinde kórsetildi. Mini-serial serialdıń baslanǵısh seriyası retinde islengen bolsa da, ol efirge shıqqan waqıtta prodyuserler de, telekanal da onıń bes epizodtan keyin dawam etiwine úmitlenbedi hám onı keńeytiwdi jobalastırmaǵan. Ol tómen reytingleri menen belgili bolǵan ekshembi kúni keshki waqıtta kórsetildi. Biraq, mini-serial jetkilikli dárejede ataqlı bolıp shıqtı hám 1978-jıl 23-sentyabrden 1991-jıl 3-mayǵa shekem 13 tolıq máwsim dawamında kórsetilgen turaqlı serialǵa aylandı. Dáslep mini-serial esaplanǵan bes baslanǵısh epizodı házir 1-máwsim dep ataladı, usılayınsha ulıwma on tórt máwsimdi quraydı.

Serial baylıq, seks, intriga, daw hám biylik ushın gúreslerdi súwretlewi menen belgili. Serial dawamında tiykarǵı syujet Yuingler hám Barnslar shańaraqları arasındaǵı uzaq waqıttan berli dawam etip kiyatırǵan básekileslikke tiykarlanǵan. Bul básekileslik birinshi epizodta Barnslardıń qızı Pamela (Viktoriya Prinsipal) Yuinglerdiń kishi ulı Bobbi (Patrik Daffi) menen qashıp ketkende shiyelenedi. Serial waqıyaları tiykarınan Texas shtatınıń Dallas qalasında hám Sautfork ranchosı jaylasqan oydan shıǵarılǵan Breddok okruginde júz beredi.

Waqıyalardıń baslanıw tariyxı mınaday edi: 1930-jıllarda neft izlewshi Djon Ross «Djok» Yuing (Djim Devis) óziniń burınǵı sherigi Uillard «Digger» Barnstı (Devid Ueyn/Kinen Uinn) aldaǵan hám onıń «Yuing Oyl» kompaniyasındaǵı úlesin tartıp alǵan, keyin Diggerdiń jalǵız muhabbatı Eleonora «Miss Elli» Sautvortqa (Barbara Bel Geddes/Donna Rid) úylengen. Djoktan ayırmashılıǵı, Miss Elli jerge hám malǵa degen súyispenshiligi mol, fermerlerdiń áwladınan shıqqan. Olar úylengennen keyin, Sautvort shańaraǵınıń Sautfork ranchosı Yuinglerdiń úyine aylandı. Bul jerde Djok hám Miss Elli úsh uldı tárbiyalap ósirdi: J.R. (Larri Hegmen), Geri (Devid Ekroyd/Ted Sheklford) hám Bobbi (Patrik Daffi).

Aldınǵı «Miss Texas» gózzallıq tańlawınıń jeńimpazı Syu Ellen Shepardqa (Linda Grey) baxıtsız túrde úylengen insapsız J.R., ózinde joq bolǵan moral hám hadallıqqa iye Bobbi menen jiyi tartısıp júrdi. Ortanshı ulı Geri Sautvortlarǵa tán qásiyetlerdi kórsetkeni ushın Miss Ellidiń súyikli  ulı boldı; biraq, Geri balalıǵınan baslap Djok hám J.R. menen kelise almaytuǵın edi hám shańaraqtıń «hálsizi» dep esaplanǵan. 17 jasta, Geri jasırın túrde 15 jasar oficiant qız Valen Klementske (Joan Van Ark) úylenedi. Olardan Yuinglerdiń birinshi aqlıǵı — kishkene hám jigerli Lyusi (Sharlin Tilton) tuwıladı. Sonnan keyin ol Sautforkqa ornalasıw ushın qaytıp keledi. Djok Valendi qabıl etip, Geridiń jańa shańaraǵın qollap-quwatlasa da, J.R. oǵan sátsiz biznes kelisimlerin usınıp, Geridi alkogolizmge beriliwge májbúrledi. Bul bolsa onıń Sautforktan qashıwına sebep boldı. Geri ketkennen keyin, J.R. Valendi rancho hám shtattan ketkenge shekem quwdaladı. Nátiyjede Lyusi ata-ájesiniń qolında ósti.

Serialdıń birinshi epizodlarında jasóspirim Lyusi rancho basqarıwshısı Rey Krebbs (Stiv Kanali) penen uyqılap atırǵanı kórsetiledi. Keyinirek, 4-máwsimde Reydiń Ekinshi jer júzlik urısı waqtında Djoktıń nekeden tıs qarım-qatnasınan tuwılǵan nızamsız ulı, yaǵnıy Lyusidiń ájaǵası ekeni anıqlanadı. Óziniń kishi, bir tárepleme rolinen narazı bolǵan Kanali serialdan ketiwdi oylaǵan; Rey obrazına tereńlik qosıw ushın, Hegmen onıń Deviske uqsaslıǵın atap ótip, scenaristlerge Reydi J.R., Geri hám Bobbige ógey aǵa bolatuǵın syujet jaratıwdı usınıs etken. Kanali Dina Shordıń kórsetiwinde aytqanınday, Rey hám onıń jiyeni Lyusidiń arasındaǵı bir-biri menen ushırasqan epizodlar «úmit etemen, umıtıladı».

Rey burın Pamela menen qısqa múddetli qarım-qatnasta bolǵan, biraq ol Bobbige qattı ashıq bolǵan hám serialdıń dáslepki epizodı olardıń ekewiniń Sautfork ranchosına jańa kelin-kúyew bolıp kelip, pútkil shańaraqtı tańqaldırıwı menen baslanadı. Barnslar shańaraǵın jekkóretuǵın J.R., Pemniń Sautforkta jasaǵanına narazı boldı hám onıń Bobbi menen bolǵan nekesin buzıwǵa turaqlı háreket etti. Sol waqıtta, Diggerdiń Yuinglerge degen jekkóriwshiligin miyras etip alǵan Pemniń ájaǵası Kliff (Ken Kercheval) J.R.-nıń nekege qarsılıǵına qosılıp, ákesiniń ósh alıw jolın dawam etti.

Máwsimlerdiń kópshiligi reytingti kóteretuǵın intrigalı juwmaqlar menen tamamlandı, olardıń eń belgili bolǵanı 3-máwsimniń «Bólingen úy» atlı finalı boldı. Bul final tariyxıy «J.R.-nı kim attı?» syujetin baslap berdi hám «TV Guide» jurnalınıń «Barlıq waqıtlardıń eń jaqsı 100 tele-epizodı» diziminde 69-orındı iyeledi. Basqa máwsim finallarındaǵı intrigalar qatarına Sautfork basseynindegi belgisiz hayaldıń óli denesi (4-máwsim); órtengen úy (6-máwsim); Bobbidiń ólimi (8-máwsim) hám onıń keyingi qayta tiriliwi (9-máwsim); hám de J.R.-nıń ózin-ózi óltirgen bolıp kóriniwi (14-máwsim) kiredi.

## Aktyorlar hám qaharmanlar

### Tiykarǵı quram

Dáslepki bes epizodlı mini-serial (1-máwsim) ushın altı aktyor bas rollerde kórsetildi: Barbara Bel Geddes shańaraqtıń anası Miss Elli Yuing rolinde, onıń shańaraǵı Sautforktıń dáslepki iyeleri bolǵan; Djim Devis onıń kúyewi Djok Yuing rolinde, «Yuing Oyl» kompaniyasınıń tiykarshısı hám Yuingler shańaraǵınıń baslıǵı; Patrik Daffi olardıń kishi ulı Bobbi rolinde; Viktoriya Prinsipal Pamela Barns Yuing rolinde, qarsılas Barnslar shańaraǵınıń qızı, onı Bobbi birinshi epizodta óziniń hayalı retinde úyge alıp keledi; Larri Hegmen J.R. Yuing rolinde, eń úlken ulı, ol jańa kelinine qattı qarsılıq bildiredi; hám Sharlin Tilton Lyusi rolinde, Bobbi, J.R. hám Reydiń jasóspirim jiyeni, ol Bobbi hám Reydi jaqsı kóredi, biraq J.R.-nı «haqıyqıy Yuingler» tárepinen tárbiyalansın dep ata-anasınan ayırǵanı ushın jekkóredi.

1-máwsim dawamında epizodlardıń kópshiliginde kórsetilgenine qaramastan, bas roller qatarına kirmegenler: Linda Grey J.R.-nıń uzaq waqıt azap shekken, maskúnem hayalı Syu Ellen rolinde; Stiv Kanali Pemniń burınǵı jigiti Rey Krebbs, Sautfork ranchosınıń jumısshısı, keyinirek Djoktıń nızamsız ulı bolıp shıǵadı; hám Ken Kercheval Pemniń ájaǵası Kliff Barns, J.R.-nıń baslı qarsılası rolinde. Grey hám Kanali 2-máwsimniń birinshi epizodınan baslap, al Kercheval 3-máwsimniń birinshi epizodınan baslap turaqlı quramǵa qosıldı. Devid Ueyn Uillard «Digger» Barns roline mirát etilgen juldız retinde kórsetildi.

Serialdıń keyingi bólimlerinde, dáslepki aktyorlar serialdan ketken sayın birneshe jańa qaharmanlar qosıldı:

5-máwsim ushın, 2-máwsimnen berli mirát etilgen juldız retinde qatnasqannan keyin, Syuzan Xovard tiykarǵı quramǵa siyasatshı hám Texastıń burınǵı gubernatorınıń jesiri Donna Kalver Krebbs rolinde qosıldı. Ol Reydiń birinshi hayalı hám onıń qızı Margarettiń anası boldı.

8-máwsimde Xovard Kil 4-máwsimnen berli bay, geyde ashıwshaq fermer Kleyton Farlou—Djoktıń óliminen keyin Miss Ellidiń kúyewi—rolinde qatnasqannan soń juldızlar quramına kóterildi, al Priscilla Bole Presli Bobbidiń jas waqtındaǵı muhabbatı Djenna Ueyd rolinde oynadı. Djenna Bobbidiń jalǵız biologiyalıq balası Lukastı tuwadı hám aqırında Reydiń ekinshi hayalı boladı. Djenna rolin 7-máwsimde Presli turaqlı túrde iyelegenine shekem, burın 2-máwsimniń bir epizodında Morgan Feyrchayld, hám 3-máwsimniń eki epizodında Fransin Teker oynaǵan edi. Sonday-aq, 8-máwsim dawamında Donna Rid tiykarǵı quramǵa qosılıp, kelesi jılı Barbara Bel Geddes qaytıp kelgenge shekem Miss Elli rolin waqıtsha oynadı.

8-máwsimniń aqırınan baslap turaqlı túrde kórsetilgennen keyin, atalas aǵası Djek Yuing rolin atqarǵan Dek Rembo 10-máwsim ushın turaqlı quramǵa kóterildi. Biraq, ol onınshı máwsimniń ortasında serialdan shıǵarıldı. Djektiń ájapası Djeymi Yuing (Djenili Xarrison) 8-máwsimde payda boldı. Djektiń burınǵı hayalı Eypril Stivens Yuing (rolin Sheri Dj. Uilson oynaǵan) 12-máwsimde tiykarǵı qaharman dárejesine kóterilgenge shekem, dáslep 10 hám 11-máwsimlerde kórindi. Dáslep hiyleker qaharman bolǵan Eypril aqırında Bobbidiń Pem menen ajırasqanınan keyin onıń ekinshi hayalı boldı.

13-máwsimde tiykarǵı quramǵa birneshe jańa aktyorlar qosıldı: «Oskar» sıylıǵınıń iyesi Djordj Kennedi Reydiń ranchosın satıp alatuǵın hám aqırında «Yuing Oyl»dıń básekilesi «VestStar»dıń baslıǵı bolatuǵın Karter MakKey rolinde; Keti Podevell jas hám ápiwayı Kelli Xarper Yuing, J.R.-nıń ekinshi hayalı rolinde, ol jalǵan zorlaw ayıplawlarınan qutılıw ushın oǵan úylengen; Sasha Mitchell J.R.-nıń nızamsız tuńǵısh ulı Djeyms Bomont rolinde; Kimberli Foster Eyprildiń hiyleker qarındası Mishel Stivens rolinde, ol Djeymske de, Kliff Barnsqa da turmısqa shıǵadı; hám aqırında Lesli-Enn Daun PR (jámáátshilik penen baylanıslar) qánigesi Stefani Rodjers rolinde. Kennedi hám Podevell 12-máwsim dawamında turaqlı túrde kórsetilgen bolsa da, Mitchell, Foster hám Daunnıń qaharmanları turaqlı quramǵa qosılǵanda serialǵa jańadan kelgen edi.

Aqırında, 14- hám sońǵı máwsim ushın, 13-máwsimniń sońǵı epizodlarında miyman aktrisa bolıp qatnasqannan keyin, Barbara Stok aktyorlar quramına Klifftiń nekeslesken qızı Liz Adams rolinde qosıldı.

### Qosımsha quram

14 jıllıq kórsetiliwi dawamında «Dallas» serialında birneshe aktyorlar qosımsha rollerdi oynadı. Eń ataqlıları:

* Devid Ueyn (1–2-máwsimler) hám Kinan Vinn (3-máwsim) Uillard «Digger» Barns rolinde, maskúnem neft izlewshi, Klifftiń ákesi, Pemniń nızamlı ákesi hám Djoktıń qas dushpanı;
* Kollin Kemp (2-máwsim) hám Meri Krosbi (3–4 hám 14-máwsimler) Syu Ellenniń hiyleker qarındası Kristin Shepard rolinde, ol J.R. menen oynas boladı hám «J.R.-nı kim attı?» syujetinde onı atqan adam ekenligi anıqlanadı;
* Djared Martin (3–6, 8–9, hám 14-máwsimler) Syu Ellenniń kovboy súyiklisi hám Kleytonnıń asırap alǵan ulı, Stiven «Dasti» Farlou rolinde;
* Uilyam Smiters (4–5 hám 8–12-máwsimler) Djeremi Vendell rolinde, jawız «VestStar Oyl» jetekshisi, ol «Yuing Oyl»dı basıp alıwǵa háreket etedi;
* Li Makkloski (4–5, 8 hám 12-máwsimler) medicina studenti Mitch Kuper rolinde, Lyusidiń waqıtsha kúyewi;
* Odri Lenders (4–8 hám 12–13-máwsimler) Mitchtiń qarındası Afton Kuper rolinde, qosıqshı bolıwdı árman etetuǵın hám Klifftiń kóp jıllıq súyiklisi;
* Priscilla Poynter (4–6-máwsimler) Rebekka Barns Ventvort rolinde, Pem hám Klifftiń ajırasıp ketken anası;
* Morgan Brittani (5–8 hám 11-máwsimler) Rebekkanıń qızı Ketrin Ventvort rolinde, Pem hám Klifftiń psixikalıq hákisligi bar ógey qarındası, ol Bobbige ǵaybana ashıq boladı;
* Djon Bek (6–7 hám 9-máwsimler) Mark Greyson rolinde, Pemniń Bobbi menen birinshi ret ajırasqannan keyin onıń súyiklisi hám keyinirek bolajaq kúyewi;
* «AQSH arıwı» tańlawınıń jeńimpazı Debora Shelton (8–10-máwsimler) model Mendi Vinger rolinde, Kliff Barnstıń qızı; J.R.-nıń kóp jıllıq oynası;
* Djenili Xarrison (8–10-máwsimler) Djeymi Yuing Barns rolinde, Djektiń qarındası, ol aqırında Kliff Barns penen sátsiz neke quradı;
* Endryu Stivens (11–12-máwsimler) Keysi Denolt rolinde, J.R. ushın jumıs isleytuǵın jas pánt beriwshi, ol Lyusi hám Eyprildiń aqshaların alıw ushın olar menen romantikalıq qarım-qatnasta boladı:
* Li Teylor-Yang (11–12-máwsimler) Kimberli Krayder rolinde, «VestStar» neft kompaniyası basshısınıń hayalı, onı J.R. óz biznes imperiyasın keńeytiw ushın romantikalıq qarım-qatnas isleydi;
* Ien MakSheyn (12-máwsim) Don Lokvud rolinde, Syu Ellenniń ekinshi kúyewine aylanǵan angliyalı kino prodyuser;
* Geyl Xannikatt (12–14-máwsimler) Vanessa Bomont rolinde, Djeymstiń anası hám J.R.-nıń súyiklisi, keyinirek waqıtsha onıń nekeslesken qızı.

Uzaq waqıt dawamında qatnasqan balalar obrazları: J.R. hám Syu Ellenniń ulı Djon Ross Yuing III (4–6-máwsimlerde Tayler Benks, al 7–14-máwsimlerde Omri Kac oynaǵan); Bobbi hám Pemniń asırap alǵan ulı Kristofer Yuing (6–8-máwsimlerde Erik Farlou, al 9–14-máwsimlerde Djoshua Xarris oynaǵan), hám Djennanıń qızı Sharlotta «Charli» Ueyd (Sheyleyn Makkol, 7–11-máwsimler, sonday-aq 2-máwsimniń bir epizodında Lori Linn Mayers oynaǵan).

Yuingler shańaraǵınıń eń jiyi kórinetuǵın isbilermen sherikleri arasında neft karteli aǵzaları Djordan Li (Don Starr, 2–14-máwsimler), Marili Stoun (Fern Ficdjerald, 2–13-máwsimler) hám Endi Bredli (Pol Sorensen, 2–10-máwsimler); Djoktıń jaqsı dostı Marvin «Pank» Anderson (Morgan Vudvard, 4–11-máwsimler) hám onıń hayalı Mevis (Elis Xirson, 6–7 hám 10–11-máwsimler); hám gúmanlı investiciyalıq bankir Von Liland (Dennis Patrik, 3, 5, hám 7–8-máwsimler) bar. Yuinglerdiń basqa da burınnan kiyatırǵan tanısları: Dallas policiya departamentiniń detektivi Garri MakSvin, ol J.R.-nıń policiyadaǵı xabarshısı bolıp xızmet etedi (Djeyms Braun, 2–12-máwsimler); shańaraq advokatı Xarv Smitfild (Djordj O. Petri, 3–14-máwsimler); hám Donnanıń ógey ulı, AQSH senatorı Deyv Kalver (Tom Fuchello, 3–6, 8, 10–11, hám 13–14-máwsimler).

Sonday-aq, kóplegen epizodlarda birneshe fon qaharmanlar da kórinedi, sonıń ishinde Bobbidiń xatkerleri Konni Bresher (1-máwsimde Donna Bullok, 2-máwsimde Enn Ford hám Nensi Blayer, hám 2–4-máwsimlerde Djanna Maykls oynaǵan) hám Fillis Uopner (Debora Tranelli, 4–14-máwsimler); J.R.-nıń xatkerleri Luella Kereuey Li (Meg Gallexer, 2–4-máwsimler) hám Slay Lavgren (Debora Rennard, 5–14-máwsimler); Klifftiń xatkeri Djeki Dugan (Sherril Linn Rettino, 2–5 hám 7–14-máwsimler); «Yuing Oyl» qabıllawxanasınıń xızmetkeri Kendall Chepmen (Danon Simpson, 6–14-máwsimler); Sautfork xızmetshisi Tereza (Rozanna Kristiansen, 6–14-máwsimler); hám «Neft Baronları Klubı»nıń xızmetkerleri Dora Mey (Pet Kolbert, 7–14-máwsimler), Kessi (Enn S. Lukas, 5–10-máwsimler), hám Debbi (Debora Mari Teylor, 11–14-máwsimler). Keńnen ataqlı qosımsha aktrisa Tina Luiza birinshi eki máwsim dawamında J.R.-nıń xatkeri Djuli Greydi oynaǵan, keyinirek onıń qaharmanı óltiriledi.

### Tiykarǵı quramnan ketkenler
Serial juwmaqlanǵanda, serialdıń dáslepki qaharmanlarınan tek úshewi (J.R., Bobbi hám Kliff) Dallasta qaldı, al qalǵanları qaytıs boldı yamasa qaladan ketken edi.

Djok Yuing serialdan ketken birinshi tiykarǵı qaharman boldı. Djok 5-máwsim dawamında Qubla Amerikada sırlı vertolyot apatında ekran sırtında qaytıs boldı. Djok rolin oynaǵan aktyor Djim Devis 1981-jılı 4-máwsimniń túsiriliwi tamamlanǵannan keyin kóp ótpey qaytıs bolǵan edi.

8-máwsimniń finalında Bobbi Yuingtiń ólimi hám onıń keyingi máwsim dawamında qatnaspaǵanlıǵı 10-máwsimniń basında Pamelanıń túsi dep túsindirildi, usılayınsha 9-máwsim dawamında bolǵan waqıyalardıń hámmesi biykar etildi. Patrik Daffi basqa múmkinshiliklerdi paydalanıw ushın serialdan ketken edi, biraq reytinglerdiń tómenlewi sebepli, onı «Lorimar» prodyuserlik kompaniyası hám de serial juldızı Larri Hegmen serialǵa qaytıwǵa kóndirdi.

Djek Yuing sayaxatların dawam etiw hám J.R.-dan qutılıw ushın 10-máwsimniń ortasında Dallastan ketti hám máwsimniń aqırında eki epizodqa sońǵı ret qaytıp keldi. Aktyor Dek Rembonıń ne ushın Dallastan shıǵarılǵanınıń rásmiy sebebi bolmasa da, Rembonıń ózi keyinirek bunıń sebeplerin óziniń ádetleri yamasa Larri Hegmen menen kelispewshilikleri dep esaplaytuǵının ayttı. Rembonıń aytıwınsha, bul kelispewshilikler onıń serialdaǵı sońǵı máwsiminde (10-máwsim) ásirese kúsheygen. Dallastan aldın Rembo hám Hegmen 1970-jıllardıń aqırında «Ádillik qılıshı» filminde birge islesken. Hegmen keyinirek Rembonıń Dallastan shıǵarılıwına baylanısı bar ekenligin biykarlaǵan.

Pamela 1987-jılı 10-máwsimniń finalında mashinasın neft tasıytuǵın tankerge aydap barıp, dúgisiw nátiyjesinde júz bergen jarılısta qattı kúyip qaldı. 11-máwsim dawamında, onıń ógey qarındası Ketrin emlewxana átirapında kórsetilgennen keyin Pem joǵalıp ketti. Pem óziniń fizikalıq jaqtan mayıp kórinisin Bobbi hám Kristoferge kórsetkisi kelmegenlikten, olardı taslap ketken bolıp kórinedi. Viktoriya Prinsipal 10-máwsimniń finalınan keyin Dallasqa hesh qashan qaytpaǵan bolsa da, Prinsipalǵa uqsaytuǵın Margaret Maykls 12-máwsimniń birinshi epizodında Pem rolin oynadı. Onıń sırtqı kórinisindegi ózgeristi túsindiretuǵın plastikalıq operaciyadan keyin, Pemniń ólim aldındaǵı kesellikke ushıraǵanı anıqlandı, biraq bunı tek ózi hám onıń shıpakeri biledi. Usı epizodtan keyin Pem hesh qashan kórsetilmedi. Is haqı boyınsha kelisimge kele almaǵanlıqtan hám óz biznesin baslawǵa bolǵan qálewi sebepli, 10-máwsimniń finalınan keyin showǵa qaytpaw Prinsipaldıń óziniń sheshimi boldı.

Byudjettiń qısqartılıwı basqa da uzaq múddetli aktyorlardıń jumıstan bosatılıwına alıp keldi. Pamelanıń ketiwinen basqa, Rey hám Donna 10-máwsimniń aqırında ajırastı. Donna Vashingtongqa kóship ketti, ol jerde keyinirek senator Endryu Daulingke (miyman aktyor Djim MakMallan) turmısqa shıqtı hám olar birge Reydiń qızı Margaretti tárbiyaladı. Aktrisa Syuzan Xovard 1987-jılı prodyuserlerdiń oǵan onıń qaharmanınıń roli tawsılǵanın aytqanın bildirdi. 11-máwsim juwmaqlanǵanda, Rey óziniń ranchosın Karter MakKeyge sattı hám Djenna hám Lukas penen birge Dallastan Shveycariyaǵa ketti, Charli ol jerge arnawlı mektepte oqıw ushın aldınnan kóship ketken edi. Rey 12-máwsimniń basında bes epizodqa qaytıp keldi.

8-máwsimniń sońında kúyewi Mitch penen birge ketken Lyusi Yuing 11-máwsimniń sońǵı epizodlarında Sautforkqa qaytıp keldi, biraq eki jıldan keyin Evropaǵa qayta ketti. Eki jaǵdayda da Sharlin Tiltondı jumıstan bosatıw dóretiwshilik toparınıń sheshimi boldı, sebebi olar ushın jańa syujetler jaratıw qıyınshılıqlar tuwdırdı.

Syu Ellen 12-máwsimniń finalında jańa kúyewi, kinorejissyor Don Lokvud (miyman aktyor Ien MakSheyn) penen Londonǵa kóship ketti. Linda Greydiń jumıstan bosatılıwı Stiv Kanalidiń serialdan ketiwine sebep bolǵan byudjet qısqartıwları menen birdey bolsa da, Grey Syu Ellenniń ketiwin ózi hám Leonard Kacman arasında óz-ara kelisilgen sheshim dep táriyipledi, sebebi qaharman «tolıq sheńberinen de ótip ketken» dep kelisildi.

Stefani Rodjers 13-máwsimniń aqırında Klifftiń PR wákili lawazımınan bosatıldı, bul aktrisa Lesli-Enn Daundı turaqlı quramınıń eń qısqa múddetli aǵzasına aylandırdı: ol 8 epizodta payda boldı hám 13 epizodtıń baslanǵısh titrlarında kórsetildi.

Barbara Bel Geddes 1983-jılı 15-martta, 6-máwsimdegi sońǵı kórinislerin tamamlaǵannan birneshe kún ótkennen keyin, júregine tórt tamırlı shuntlaw operaciyasın ótkerdi. Sonnan keyin Bel Geddes operaciyadan keyingi dem alıw hám tikleniw dáwiri sebepli 7-máwsimniń birinshi 11 epizodın ótkizip jiberdi. 7-máwsimniń finalınan keyin, Bel Geddes júrek operaciyasınan keyingi dáwirde jumıs kólemi hám is haqı boyınsha kelispewshiliklerden soń Dallastan tolıǵı menen ketti. Keyin Miss Elli rolin 8-máwsim ushın Donna Rid iyeledi hám Rid 3 jıllıq shártnamaǵa qol qoydı. 9-máwsimniń basında Bel Geddesten qaytıp keliwin soraǵanda, ol kelisti, bul bolsa jámiyetlik qatnaslarında úlken dawǵa alıp keldi hám Ridti qattı ashıwlandırıp, serial prodyuserleri menen sudlasıwına sebep boldı. Aqırında prodyuserler Ridke sudqa shekem 1 million dollar tólep kelisimge keldi. Birneshe aydan soń, 1986-jılı yanvarda Rid kútilmegende asqazan astı bezi ragınan qaytıs boldı. Miss Elli serialda 13-máwsimniń aqırına shekem qaldı, sol waqıtta ol Kleyton menen Dallastan ketti. Olar Uzaq Shıǵıs Aziyanı sayaxat etiwdi, sońınan Evropada Rey hám Djennanıń qasında qonıslawdı sheshti. 1990-jılı Dallastan ketkennen keyin, Bel Geddes aktyorlıq karerasın toqtattı.

Serialdıń 14- hám sońǵı máwsimi baslanǵanda, on aktyor turaqlı quram dárejesine iye boldı. Olardıń yarımı serial finalına shekem serialdan ketken bolsa da, olardıń hámmesi jıl dawamında serialdıń baslanǵısh titrlarında kórsetiliwin dawam etti. Kleyton Farlou tórt epizodta payda bolıp, Sautforktı Bobbige tapsırıw sıyaqlı islerdi juwmaqladı; Eypril Stivens Yuing máwsimniń basında qaytıs boldı, pal ayında onı Xillari Teylor (miyman aktrisa Syuzan Luchchi) urlap ketken; Kelli Xarper Yuing máwsimniń ortasında jańa jigiti hám J.R. menen jańa tuwılǵan ulı menen jańa ómir baslaw ushın ketti; Liz Adams Kliff penen nekesin buzıp, máwsimniń aqırına jaqın ketti; hám Djeyms Bomont serial finalınan birneshe epizod aldın jańadan tabılǵan kishkentay ulı Djimmi hám Djimmiydiń anası Debra Linn (miyman aktrisa Debora Taker) menen shıǵıs jaǵalawında jańa ómir baslaw ushın serialdan ketti.

Serial juwmaqlanǵanda, Karter MakKey burınǵıday qúdiretli bolıp, «VestStar» kompaniyasında qaldı; Mishel Stivens Djeyms penen birge jasawǵa úmit etip MakKeyden satıp alǵan ranchoda jalǵız, júregi jaralanıp qorlandı; Kliff Barns aqırında «Yuing Oyl»dıń jalǵız iyesine aylandı; al endi Sautforktıń iyesi bolǵan Bobbi Yuing Eyprildiń óliminen keyin aqırı ózin tınıshlandıra aldı. Biraq, «Yuing Oyl»dı da, Sautforktı da joǵaltqan, sonday-aq ulları tárepinen taslap ketilgen J.R. tolıq streste edi; serial onıń ózin óltirgeni yamasa óltirmegeni haqqındaǵı belgisiz soraw menen juwmaqlandı.

## Óndiris

### 1–8-máwsimler
1956-jılǵı «Gigant» filmi Dallas serialına ilham bergen dep esaplanadı. Eki óndiris te XX ásirdiń ortasınan aqırına shekem Texas shtatındaǵı bay neftshiler menen sharwalar arasındaǵı gúresti súwretleydi. Sońıń menen bir qatarda, eki óndiriste de «J.R.» dep atalǵan bas qaharman bar.

Serialdıń avtorı Devid Djeykobstıń sherigi Maykl Filerman showdıń atın «Dallas» dep qoyıwdı usınıs etti. Djeykobs bul qala haqqında Kennedidiń óltiriliwi hám «Dallas Kowboyz» komandasınan basqa hesh nárse bilmeytuǵın edi; tek shtatqa barıp, túsiriw jumıslarına tayarlanǵannan keyin ǵana ol showdıń atın «Xyuston» dep qoyıw kerek ekenin túsindi, sebebi ol jerde neft sanaatı ádewir áhmiyetli, al Dallasta bolsa bank hám qamsızlandırıw tarawları rawajlanǵan. Ol dáslepki bes bólimli mini-serialdıń (1-máwsim) birinshi hám sońǵı epizodların jazdı, al qalǵan úsh epizodtı Artur Bernard Lyuis, Kamilla Marketta hám Virdjiniya Oldridj jazdı. Oldridj serialǵa qaytıp kelmegen hám Marketta 4-máwsimde ketken bolsa da, Lyuis «Dallas»tıń eń abıroylı scenaristleriniń birine aylandı.

Leonard Kacman 1-máwsimde prodyuser retinde qatnastı, al 2-máwsimde onıń tásiri kúsheydi, sebebi ol epizodlardı jazıwdı hám rejissyorlıq etiwdi basladı. Serialdıń avtorı Devid Djeykobs 2-máwsimniń aqırında atqarıwshı scenariy máslahátshisi lawazımınan ketti, sebebi ol «Nots Lendiń» óndirisine dıqqatın qarattı. «Dallas»tıń birinshi 3 máwsimindegi atqarıwshı prodyuserleri Filip Kapis hám Li Rich boldı. Showdıń birinshi 8 máwsimi dawamında «Dallas»tıń óndiris toparı tiykarınan ózgerissiz qaldı (tiykarǵı ózgeris 3-máwsimnen keyin Richtiń ketiwi boldı). Li Rich ketkennen keyin, Filip Kapis jalǵız atqarıwshı prodyuser, Leonard Kacman prodyuser hám showdıń basqarıwshısı, Kliff Fenneman prodyuserdiń járdemshisi, al Artur Bernard Lyuis atqarıwshı scenariy redaktorı/baqlawshı prodyuser lawazımların iyeledi. Hám, 25 scenarist scenariyler menen úles qosqan bolsa da, Kacman, Lyuis hám Devid Polsen úshligi usı birinshi segiz máwsim dawamında epizodlardıń derlik úshten ekisin jazdı. Polsen serialǵa 4-máwsimde qosıldı hám 6-máwsimde scenariy redaktorı lawazımına kóterildi. Itibarlısı, olardıń úshewi 7- hám 8-máwsimlerde ekewinen basqa barlıq epizodlardı jazǵan.

### 9-máwsim
Atqarıwshı prodyuser Filip Kapis penen prodyuser Leonard Kacman arasındaǵı dóretiwshilik kelispewshilikler Kacmannıń 8-máwsimniń sońında serialdan ketiwine alıp keldi. Kacman 9-máwsim dawamında show ushın jazıwdı dawam etiwi hám usı máwsimde «dóretiwshilik máslahátshisi» retinde (bul oǵan barlıq scenariylerdiń kóshirmeleri jiberilip, óz pikirin bildiriwi soralǵanın ańlatadı) islegen bolsa da, Kapis jańa óndiris komandasın alıp keliwge sheshim qabılladı: oǵan hám prodyuserdiń járdemshisi Kliff Fennemanǵa prodyuser retinde Djeyms X. Braun hám baqlawshı prodyuser/showranner Piter Dann, atqarıwshı scenariy máslahátshisi Djoel Dj. Feygenbaum, hám scenariy redaktorları Xollas Uayt hám Stefani Garman qosıldı.

Degen menen, óndiris shıǵınlarınıń ósiwi hám reytinglerdiń tómenlewi tuwralı málimleme (onıń durıslıǵı tartıslı bolsa da) «Lorimar» óndiris kompaniyasınıń Patrik Daffi hám Leonard Kacmandı da qaytıwǵa kóndiriwge májbúr etti. 9-máwsim juwmaqlanǵanda, Kacman kelesi máwsim ushın showranner retinde qaytıp keliwge kelisti, al máwsim finalında Patrik Daffi ekranda túsinisiz túrde qayta payda boldı.

### 10-máwsim
10-máwsimniń premyerasınan baslap, syomka komandasında jáne bir úlken ózgeris boldı: Leonard Kacman showdıń prodyuser tárepine qaytıp qoymay, atqarıwshı prodyuser lawazımına da kóterildi. Xabarlarǵa qaraǵanda, bul oǵan show ústinen «tolıq biylikke» iye bolıw shárti menen berilgen, al Filip Kapis hám 9-máwsim xızmetkeriniń kópshiligi óndiristen ketti. Kacman menen birge, Devid Polsen showdıń jańa prodyuseri retinde qaytarıldı, al baqlawshı prodyuser lawazımı jańa kelgen Kelvin Klements-kishige usınıldı, Kliff Fenneman bolsa prodyuserdiń járdemshisi lawazımında qaldı. Prodyuserler menen birge islesiw ushın jańa scenaristler komandası jallandı, sońıń ishinde Kacmannıń ulı Mitchell Ueyn Kacman scenariy redaktorı hám Liya Markus scenariy máslahátshisi retinde boldı. Markus eki jıldan keyin ketti, al qalǵanları showdıń sońında deyin qaldı.

Scenariy boyınsha, Patrik Daffidiń qaytıwı pútkil 9-máwsimdi Viktoriya Prinsipaldıń qaharmanı Pemniń túsi dep túsindirildi, bul Kacmannıń showǵa qatnasıwı minimallasqan dáwirde bolıp ótken waqıyalardı is júzinde tolıǵı menen joq etti.

Hátte aktyorlar quramı da óndiris penen siyasiy gúresten zıyan kórdi. Larri Hegmen (J.R.) Kacmandı qollap-quwatlap, Daffidiń qaytıwında úlken rol oynaǵanı aytılsa da, Syuzan Xovard (Donna), 9-máwsim epizodlarınıń biriniń scenariyin jazǵan, Filip Kapistiń tárepinde bolıp, 9-máwsim waqıyaların biykar etiw ideyasına qarsı shıqtı. Ol 10-máwsim ushın jáne bir epizod jazıwǵa qaytıp kelgen bolsa da, máwsimniń sońında scenarist retinde de, aktyor retinde de serialdan ketti.

### 11–14-máwsimler
Serialdıń sońǵı tórt jılında Leonard Kacman shouranner bolıp qaldı, oǵan serial juldızı Larri Hegmen atqarıwshı prodyuser retinde (12-máwsimnen baslap) hám Ken Xorton birlesken atqarıwshı prodyuser retinde (13-máwsimnen baslap) qosıldı.

Qadaǵalawshı prodyuser Kelvin Klements kishi 10-máwsimnen keyin serialdan ketti hám onıń ornın 11 hám 12-máwsimlerde qaytıp kelgen Artur Bernard Lyuis iyeledi, ol serialdıń aqırına shekem scenarist bolıp qaldı. Usılayınsha Lyuis Leonard Kacman hám Devid Polsen menen qayta birlesti. Biraq, Polsen 11-máwsimniń sońında Dallastan ketti (básekiles «Dinastiya» serialına qosılıw ushın), hám onıń prodyuserlik lawazımın dáslep 12-máwsim ushın Xovard Lakin, keyin sońǵı eki jıl dawamında kóp jıllıq járdemshi prodyuser Kliff Fenneman iyeledi. Lakin 13 hám 14-máwsimlerde baqlawshı prodyuser bolıp isledi.

Mitchell Ueyn Kacman 12-máwsimnen baslap birlesken prodyuser lawazımına kóterildi, al Frenk Kacman (Leonard Kacmannıń ekinshi ulı) hám Djon Rettino (Leonard Kacmannıń kúyew balası) 13 hám 14-máwsimlerde járdemshi prodyuserler bolıp xızmet etti. Sonıń menen bir qatarda, Kacmannıń jeke járdemshisi Luella Li Kereuey sońǵı úsh máwsimde atqarıwshı koordinator retinde kórsetildi. Xızmetkerler quramına qosılǵan sońǵı áhmiyetli adam Liza Seydman boldı, ol sońǵı eki máwsimde atqarıwshı syujet keńesshisi retinde serialǵa qosıldı.

### Syomka orınları
Pilot máwsim tolıǵı menen Texas shtatınıń Dallas qalasında hám Frisko qalasındaǵı Kloys Boks ranchosında túsirildi. Keyinirek, serialdıń ishki kórinisleriniń kópshiligi Kaliforniya shtatınıń Kalver-Siti qalasındaǵı MGM studiyalarında túsirildi (bul studiyanı Lorimar 1986-jılı tolıq satıp alǵan), al sırtqı kórinislerdiń bir bólegi Texas shtatınıń Parker qalasındaǵı Sautfork ranchosında hám Dallas qalasınıń basqa jerlerinde túsirildi. 13-máwsimde óndirislik shıǵınlardıń ósiwi barlıq syomka jumıslarınıń Kaliforniyaǵa kóshiriliwine alıp keldi. Ádette aktyorlar hám túsiriw toparı máwsim baslanıwınan aldın jazda Dallas aymaǵında altı-segiz háptesin sırtqı kórinislerdi túsiriwge jumsap, keyin máwsimniń qalǵan bólegin Los-Andjeles aymaǵında túsiretuǵın edi; berilgen bir máwsimdegi epizodlardıń yarımınan azıraǵınıń sırtqı kórinisleri Dallasta túsirilgen. MGM óziniń pavilyonlarınıń birinde Sautfork ranchosınıń arqa háwlisi menen basseyniniń tolıq ólshemli kóshirmesin qurıp, máwsimniń keyingi bóleginde «sırtqı» kórinislerdi túsiriwge múmkinshilik berdi.

### Rejissyorlar
Leonard Kacman — bul showdıń eń kórnekli rejissyorı bolıp, 1, 9 hám 12-máwsimlerden basqa barlıq máwsimlerdegi epizodlardı túsirgen. Kacmannan keyin, Maykl Pris «Dallas» serialınıń eń kóp epizodın túsirgen rejissyor bolıp, ol 4-máwsimde serialǵa qosılıp, aqırına shekem islegen. Dáslepki mini-serialǵa qosılǵan eki rejissyordıń biri, Robert Dey, keyingi máwsimlerge qaytıp kelmedi, al Irving Dj. Mur 5-máwsimge shekem serialda qaldı, keyin sońǵı úsh máwsimge qaytıp keldi.

Serial juldızlarınıń besewi de epizodlardı túsirgen: Larri Hegmen (3–14-máwsimler), Patrik Daffi (4–8 hám 10–14-máwsimler), Linda Grey (9–12-máwsimler), Stiv Kanali (10–12-máwsimler) hám Ken Kercheval (13–14-máwsimler).

## Epizodlar

## Reytingler
Dallas dáslep turaqlı serial retinde shıqqanda shembi kúni keshte kórsetildi. Bir aydıń ishinde serial ekshembi kúni keshte kórsetilip, máwsimniń ortasına shekem, yaǵnıy juma kúni keshki waqıtta kórsetiletuǵın boldı. Dallas 1991-jılı serial juwmaqlanǵanǵa shekem juma kúnleri efirge shıǵıp, 21:00 hám 22:00 waqıtları arasında kórsetildi.

Dallas serialınıń J.R.-nı kim atqanın ashıp bergen «Kim isledi?» epizodı, 1980-jılǵı ataqlı intrigalı waqıya, sol waqıtta eń joqarı ishki reytinglerge iye boldı. 90 millionnan aslam amerikalı tamashagóyler (bul 1980-jıl 21-noyabrdegi AQSH úy xojalıqlarınıń 53%-ten aslamın hám Amerika televideniesi auditoriyasınıń 76%-in quraydı) juwaptı biliw ushın televizorǵa qosıldı. Bul epizod 1967-jılı avgust ayında kórsetilgen «Qashqın» serialınıń sońǵı epizodınıń reyting rekordınan ozıp ketti, biraq «Dallas»tıń rekordı tek 1983-jılı «M*A8*S*H» serialınıń sońǵı epizodı tárepinen jańalandı. Bul epizod J.R.-nı kim atqanın kóriw ushın dúnya júziniń 57-den aslam elindegi 360 millionǵa jaqın tamashagóydi jıynap, xalıqaralıq kólemde eń kóp tamasha etilgen ekinshi amerikalı televidenie epizodına aylandı.

Serialdıń auditoriyası 1980-jılǵı «Kim isledi?» epizodınan keyin turaqlı túrde azayıp barǵanına qaramastan, «Dallas» serialınıń juwmaqlawshı epizodı, «Jumbaq», 1991-jıldıń 3-may kúni saat 21:00-den 23:00-ge shekem 33 million tamashagóy hám 22 úy reytingin jıynap, mámlekettiń eń kóp kórilgen 14-televiziyalıq serial finalı boldı. Onıń básekilesi, «Ańshı» (NBC kanalında), tek 9.8 reytingin jıynay aldı.

### Filmler/arnawlı baǵdarlamalar
Sánesi / Ataması / Telekanal / Úy xojalıǵı reytingi / Úles / Tamashagóyler / Waqıt
* 1996-jıl 15-noyabr / Dallas: J.R. -nıń qaytıwı / CBS / 13.4 / 23 / 18.1 / Keshki 9–11 (aldınǵı «Arıslannıń maqtanıshı» baǵdarlaması 6.3 reytingin jıynadı)
* 1998-jıl 24-aprel / Dallas: Yuingler urısı / CBS / 7.8 / 14 (aldınǵı «Jasırın kamera» baǵdarlaması 6.8 reytingin jıynadı)
* 2004-jıl 7-noyabr / Dallas birigiwi: Sautforkqa qaytıw / CBS / 8.5 / 14 / 12.7 / Keshki 9:30–11:30

### Kórsetiw translyaciyası tariyxı

#### [[CBS]]
* 1978-jıl 2–30-aprel: Ekshembi, keshki 10:00 (ET/PT)/9:00 (CT/MT)
* 1978-jıl 23-sentyabr – 14-oktyabr: Shembi, keshki 10:00/9:00
* 1978-jıl 15-oktyabr – 1979-jıl 14-yanvar: Ekshembi, keshki 10:00/9:00
* 1979-jıl 26-yanvar – 1981-jıl 27-noyabr: Juma, keshki 10:00/9:00
* 1981-jıl 4-dekabr – 1990-jıl 16-mart: Juma, keshki 9:00/8:00
* 1990-jıl 30-mart – 21-dekabr: Juma, keshki 10:00/9:00
* 1991-jıl 4-yanvar – 3-may: Juma, keshki 9:00/8:00

#### Sindikaciya
1984-jıldıń gúzinen baslap, Dallas serialı «Lorimar» kompaniyası tárepinen jergilikli stanciyalarǵa tarmaqtan tıs sindikaciya ushın paketlendi; baǵdarlamanı dáslep satıp alǵan stanciyalar arasında Dallas-Fort-Uerttiń ABC filialı, WFAA-TV da boldı. Sindikaciya paketine tek dáslepki 222 epizod (1-den 9-máwsimge shekem) kirdi. Biraq, Dallas jergilikli bazarlarda CBS kanalında praym-taymdaǵıday reyting jetiskenligine erise almadı.

1990-jıllarda show TNT kanalında qısqa múddetke kórsetildi (1992-jıldıń sentyabrinen 1993-jıldıń avgustına shekem, taǵı da tek birinshi toǵız máwsim), sonnan keyin 1996-jıldıń gúzinen baslap TNN kanalında kórsetildi (bul original serialdıń barlıq 357 epizodın efirge bergen birinshi tarmaq boldı, biraq epizodlar waqıt ushın qattı redakciyalanǵan edi), al 2003-jıldan 2008-jılǵa shekem pútkil serial melodrama temalı «SoapNet» kabel telekanalında, dáslepki translyaciya etilgenindey, qısqartılmaǵan hám redakciyalanbay kórsetildi. 2011-jılı 1-yanvarda CMT kanalı serialdı bir kún dawamında efirde kórsetti hám 2012-jılǵı dawamınıń premyerasınan aldın, ayırım epizodlar CMT kanalında hám onıń veb-saytında kórsetildi.

1981-jılı Silvio Berluskonige tiyisli Italiyanıń media konglomeratı «Mediaset» «Dallas» serialın awdarıp, Italiya praym-taymında kórsetti hám ol pútkil Italiya boylap ataqlı bolıp ketti. Serial Yaponiyada TV Asahi kanalında kórsetildi, biraq 1982-jıldıń basında onıń reytingleri tómen bolǵanlıqtan, serial keyingi waqıtqa (burın keshki saat 10-da, keyin piyshembi kúnleri keshki saat 11-ge) kóshirildi.

#### Ullı Britaniyadaǵı translyaciyalar
Ullı Britaniyada Dallas serialın kórsetiw huqıqların BBC satıp aldı hám ol tez arada 20 millionnan aslam tamashagóydi jıynap, reytingler jeńimpazına aylandı. Biraq, 1985-jılı korporaciya toǵızınshı máwsim ushın hár bir epizodına soralǵan 60 000 dollar tólewden bas tarttı. Kelesi máwsimdi alıw ushın distribyutor menen kelisimler alıp barıp atırǵan waqıtta, olardıń kommerciyalıq básekilesi, ITV franshizasınıń iyesi «Thames Television» kútilmegende aralasıp, sol bahanı qabıl etti. BBC bul jaǵdayǵa qattı ashıwlanıp, aǵımdaǵı máwsimdi yarımında toqtattı hám sol jıldıń noyabr ayında «Thames Television»nıń jobalastırǵan kórsetiw waqtı menen bir waqıtta qalǵan epizodlardı kórsetiw menen qorqıttı. Bul baspasózde úlken narazılıqlarǵa sebep boldı hám bul másele boyınsha hátte Parlamentte de soraw berildi. BBC bas tartıp, 27-mart kúni aǵımdaǵı máwsimniń translyaciyasın qayta basladı. Aqırında, basqa kóplegen ITV franshizaları, atap aytqanda «Granada Television» hám «Yorkshire Television», bul kelisimge qanaatlanbadı hám sonlıqtan qadaǵalawshı Ǵárezsiz Translyaciya Basqarmasına (IBA) shaǵım etti. IBA hám basqa ITV franshiza iyeleriniń birneshe aylıq basımınan keyin, «Thames Television» óz jobalarınan bas tarttı hám toǵızınshı máwsimdi zıyanına BBC-ge qaytarıp sattı. Máseleniń sheshiliwi ushın 1986-jıldıń yanvarına shekem waqıt ketti. «Dallas» serialı 1991-jılı juwmaqlanǵanǵa shekem BBC1 kanalında kórsetiliwin dawam etti.

## Intrigalı juwmaqlar
Dallas óziniń intrigalı juwmaqları menen belgili. Serialdıń kórsetiliwi barısında hár máwsim jıldıń keyingi bólegindegi máwsim premyerası ushın reytinglerdi kóteriw maqsetinde qanday da bir intrigalı juwmaq penen tamamlanatuǵın edi.

* **Mini-serialdıń intrigalı juwmaǵı**: Bul shınında da intrigalı juwmaq bolmasa da, dáslepki «Dallas» mini-serialınıń besinshi epizodınıń sońında J.R. (Larri Hegmen) Yuinglerdiń barbekyu keshesinde Diggerdiń (Devid Ueyn) iship alǵanınan keyin, óziniń atalas aǵası Djimmidi (Djeyms Kenning) izlew ushın saraydıń tóbesine kóterilgen Pem (Viktoriya Prinsipal) menen sóylesiw ushın sol jerge baradı. Más bolǵan J.R. onı Bobbige (Patrik Daffi) ranchodan ketpewin aytıwǵa kóndiriwge háreket etedi. Biraq, ol oǵan aralasıwdı qálemeydi hám J.R.-dan qashıwǵa urınıp atırıp, tóbeden qarnı menen qulap túsedi. Ekiqabat bolǵan Pem tuwılmaǵan balasınan ayırıladı. Keyin, Syu Ellen (Linda Grey) J.R.-dan bul shınında da tosınnan bolǵan ba, yamasa ol Pemniń qasaqana qulawın qálegen be dep soraydı. J.R. «Men olay islemedim» dep juwap beredi. Syu Ellen J.R.-dan Pemniń balasınan ayırılǵanına qayǵırasań ba dep soraǵanda, J.R. oǵan juwap bermeydi, bul sheshimdi tamashagóydiń ózine qaldıradı.
* **2-máwsimniń intrigalı juwmaǵı**: Syu Ellenniń maskúnemlikke beriliwi onı sanatoriyaǵa alıp keldi, ol jerde ol Klifftiń (Ken Kercheval) balası dep esaplaǵan perzentine ekiqabat edi. Ol sanatoriyadan qashadı, más boladı, sońınan qattı avtomobil apatına ushırap, óziniń hám balasınıń ómirin qáwip astına qoyadı. Shıpakerler Djon Ross Yuing III dep atalǵan balanı tuwdıradı, biraq ol tuwılǵanda júdá kishkene edi hám ele qáwipten qutılmaǵan; Syu Ellen de solay, ol epizod sońında ómir ushın gúresip atır. Uwayım shekken J.R. epizod sońında kóz jasları menen hayalına qarap, onıń «tek jasawı kerek» ekenin aytadı.
* **3-máwsimniń intrigalı juwmaǵı**: J.R. Texasta kóp adamlardıń ózin jekkóriwine sebepshi boldı: ol bizneste aldaǵan erkekler, qarım-qatnasta aldaǵan hayallar, ashıwlandırǵan shańaraq aǵzaları hám Marili Stoun (Fern Ficdjerald) bar edi, onıń kúyewi ásirese sátsiz biznes kelisiminen keyin ózin-ózi óltirgen edi. Usılardıń hámmesinen keyin, birew J.R.-nıń «Yuing Oyl» keńsesiniń sırtında keshki waqıtta kútip turadı, hám J.R. dawıstı esitip, bul kim dep sorap esikke qaray júrgende, birew onıń qarnına eki ret oq atadı. Bul epizodtıń intrigalı juwmaǵı házirgi kúnde ataqlı bolǵan «J.R.-nı kim attı?» talqılawlarına hám boljawlarına, sonday-aq J.R.-nıń atıwdan aman qalıwı yamasa óltiriliwi haqqındaǵı boljawlarǵa alıp keldi.
* **4-máwsimniń intrigalı juwmaǵı**: Syu Ellen ulı Djon Rosstı Sautforktan jasırın alıp ketiwge urınadı, biraq onı J.R. uslap aladı hám ranchodan quwıp jiberedi. Keyin Pem aralasıp, J.R. joq waqtında Djon Rosstı anasına alıp baradı, bul J.R.-nı qattı ashıwlandıradı. Kristin (Meri Krosbi) qaytıp kelip, J.R.-dan kóbirek aqsha talap etedi, al ol oǵan onı atqanı ushın qılmıslıq juwapkershilikke tartıw ele kesh emes ekenin aytadı. Bobbi menen túngi biznes ushırasıwına baratırıp, Kliff Sautfork basseyninde qalqıp júrgen qońır shashlı hayaldıń denesin tabadı. Ol kim ekenin kóriw ushın basseynge sekiredi, al artına qarasa, basseyn ústindegi balkonda turǵan J.R.-nı kóredi. J.R.-nı ayıplı dep esaplaǵan Kliff óziniń qarsılasına: «Ol óldi. Hásseniy» deydi. Dene júzi kórsetilmegen, bul Syu Ellen be, Pem be, Kristin be yamasa basqa birew me degen boljawlarǵa alıp keldi. Bul showdıń eń joqarı reytingli máwsim juwmaqlawshı epizodı boldı.  
* **5-máwsimniń intrigalı juwmaǵı**: Máwsimniń basında, J.R.-nıń Farloulardıń 5 million barrel shiyki neftin jıynaw arqalı Djon Rosstı qaytarıp alıwǵa májbúrlew jobası, nefttiń bazar bahası tómenlep baslaǵanda, ózine keri tásir etip, Kliff J.R.-nı úlken finanslıq mashqalaǵa ushıratqan edi. Farloulardıń neftin jıynaw ushın, J.R. 200 million dollar kredit alıp, oǵan kepillik retinde «Yuing Oyl»dıń 50 million dollarlıq aktivlerin qoyǵan edi. Kliff, Djordan Li (Don Starr), Endi Bredli (Pol Sorensen) hám Ueyd Lyus (Robert Akerman) penen birge, J.R.-nıń qarızların satıp alıw ushın Von Liland (Dennis Patrik) penen islesip, onı bankrot dep járiyalawdı jobalastırdı. Kliff J.R.-nı jeńip atırǵanday kórinetuǵın bir waqıtta, Miss Elli (Barbara Bel Geddes) Kleyton (Xovard Kil) menen kelisim dúzip, «Yuing Oyl»dı bul mashqaladan qutqarıp qaldı. Kelisimge muwapıq, Kleyton neft jıynalǵan waqıttaǵı bahanı tóleytuǵın boldı. Máwsimniń aqırına kelip, J.R. hám Klifftiń jaǵdayları ádewir ózgerdi, sebebi Kliff penen waqıtsha qarım-qatnasta bolǵan Syu Ellen, J.R.-ǵa qaytıp, oǵan qayta turmısqa shıǵıwdı jobalastırdı. Sonıń menen birge, J.R. Kliffke qaqpan qurıp, jalǵan geologiyalıq esabat arqalı Kliffti haqıyqatında qurǵaq bolǵan, biraq neftke bay delingen jerge millionlaǵan dollar investiciya etiwge isendirdi. Keyin Kliffti anası Rebekka Barns Ventvort (Priscilla Poynter) kompaniya qarjıların urlaǵanı ushın «Ventvort Tul & Day» kompaniyasın basqarıwdan bosatıldı. Kliff kóp muǵdarda tabletka iship, ózin-ózi óltiriwge háreket etedi, hám ayıplılıq seziminen qıynalǵan Syu Ellen komada jatqan Klifftiń qasına asıǵadı. J.R. Syu Ellendi bolǵan waqıyaǵa Klifftiń ózinen basqa hesh kim ayıplı emesligine isendiriwge háreket etedi, biraq Syu Ellen onıń menen kelispeydi hám eger Kliff ólse, J.R.-ǵa qayta turmısqa shıǵa alıw-almawın bilmeytuǵının aytadı. Máwsim Klifftiń ómiri qáwipli bolǵan jaǵdayda juwmaqlanadı.
* **6-máwsimniń intrigalı juwmaǵı**: Máwsimniń basında Syu Ellen J.R.-nı Xolli Xarvud (Luis Chaylz) penen tósekte kórgennen keyin, más bolıp qaladı. Ol mashinaǵa minedi, al Rey Krebbs (Stiv Kanali)tiń atalas aǵası Mikki Trotter (Timoti Patrik Myorfi) onı toqtatıwǵa háreket etedi hám olar J.R.-ǵa tiyisli mashinada, Sautforktıń sırtında avtoapatqa ushıraydı. Syu Ellen jeńil kógergen jerlerinen basqa zıyan kórmeydi, biraq Mikki moynınan tómengi jaǵı paralizaciyalanıp, komaǵa túsedi. Máwsimniń sońǵı epizodında Rey ekinshi mashinanıń aydawshısı Uolt Driskoll (Ben Piacca) ekenin anıqlaydı, ol J.R.-ǵa burınǵı bir hiylede járdemlesken edi. Ol sonday-aq Driskolldıń J.R. mashinanı aydap atır dep oylap, sol jıldıń basında J.R. tárepinen qamaqqa alınǵanı ushın ósh alıw maqsetinde apatqa qasaqana sebep bolǵanın biledi. Ashıwlanǵan Rey túnde Sautforkqa kelip, onı kóriwdi kútpegen J.R.-dan juwap talap etedi. J.R. onnan ne bolıp atırǵanın soraydı, al Rey bolǵan waqıya ushın J.R.-nı óltiretuǵının aytadı. J.R. Reyge qaray sham uslaǵısh ılaqtıradı, biraq oǵan tiymeydi hám janıp turǵan shamları bar basqa bir sham qoyǵıshqa tiyedi. Ekewi tóbelesip atırǵanda, shamlar órtti alıstırıp jiberedi hám tútin uyqılap atırǵan Djon Ross hám Syu Ellenniń bólmelerine kire baslaydı. Syu Ellenge sol kúni erterek shıpaker tınıshlandırıwshı dári bergen edi, sonlıqtan ol oyanbaydı. J.R. órtti bayqap, Reyden qutılıwǵa háreket etedi, aqırında onı telefon menen urıp esinen ayıradı hám hayalı menen ulın qutqarıw ushın joqarıǵa juwıradı. Rey ózine kelip, J.R.-nıń artınan juwıradı, biraq tútinge tunshıǵıp qulaydı. J.R. joqarıǵa shıǵıp atırǵanda basına aǵash túsip ketedi hám Sautfork janıp atırǵanda ekewi de esin joǵaltadı.
* **7-máwsimniń intrigalı juwmaǵı**: Úshinshi máwsimniń intrigalı juwmaǵın esletetuǵın sırlı bir adam bir kúni túnde «Yuing Oyl» imaratına kiredi. J.R.-nıń keńsesine barıp, tapansha shıǵaradı hám otırǵan orınlıqqa úsh márte atadı. Qurban orınlıqtan jerge qulaǵanda, oq tiygen adam Bobbi Yuing ekeni kórinedi.
* **8-máwsimniń intrigalı juwmaǵ**ı: Bir jıldan aslam waqıt Pem menen ajırasqan hám házir Djenna Ueyd (Priskilla Bole Presli) penen úyleniwge kelisken Bobbi, onıń ornına burınǵı hayalına qayta úyleniwdi sheshedi hám Pem oǵan kelisedi. Kelesi kúni tańda, Bobbi Pemniń úyinen shıǵıp baratırǵanda, birew Pemge qaray úlken tezlikte mashina aydap keledi. Bobbi Pemdı soqlıǵısıwdan aldın iyterip jiberedi, biraq ózi mashinadan qutıla almaydı. Mashinanı aydaǵan Ketrin (Morgan Brittani) ekeni hám ol Bobbidi basıp ótkennen keyin mashinası apatqa ushırap ólgeni kórinedi. Bobbi tez járdem menen emlewxanaǵa jetkerilip, Pem, Djenna, J.R., Miss Elli, Kleyton, Rey hám Donna (Syuzan Xovard)nıń qasında qaytıs boladı.
* **9-máwsimniń intrigalı juwmaǵı**: Jawız isbilermen hayal Andjelika Nero (Barbara Karrera) onı aldaǵanı ushın J.R. hám onıń atalas aǵası Djek (Dek Rembo)ti óltirmekshi boladı, biraq J.R. onı policiya arqalı uslatadı. Tilekke qarsı, Andjelika Djektiń mashinasına bomba qoydırıp qoyǵan edi, onıń ishinde Djeymi (Djenili Xarrison) bar waqıtta jarıladı. Bunı telefonda esitken J.R., Djektiń kvartirasına barıw ushın keńsesinen juwırıp shıǵadı. Ol keńseden shıǵıp baratırǵanda, onı izlep ekinshi liftte Syu Ellen keledi. Ol J.R.-nıń keńsesine kirgen gezde, Andjelika qaldırǵan ekinshi bomba jarılıp, «Yuing Oyl» jaylasqan pútkil qabat jarıladı hám sınıqlar tómendegi kóshege shashıladı. Kórinis keyin Mark Greyson (Djon Bek) menen úylengennen keyingi kúni tósekte jatırǵan Pemge awısadı. Pem oyanıp, dushtan suwdıń aǵıp atırǵan dawısın esitedi. Bul Mark dep oylap, ol dushtıń qapısın ashadı, biraq ol jerde Bobbi Yuingtiń aman-esen turǵanın kóredi. (Onınshı máwsimniń premyerasında Bobbidiń ólimi hám toǵızınshı máwsimniń barlıǵı Pemniń túsi bolıp shıǵadı).
* **10-máwsimniń intrigalı juwmaǵı**: Yuingler úlken joǵaltıwǵa ushıraydı, sebebi «Yuing Oyl» J.R.-nıń xalıqaralıq kelispewshilikke alıp kelgen nadurıs isleri ushın AQSH Ádillik Departamenti tárepinen jawıladı. Pem, aqırında bala kótere alatuǵının bilip, shıpaker qabıllawınan Bobbidiń úyine qaytıp kiyatırǵanda, janarmay tasıytuǵın kólikke soqlıǵısadı hám ol jarılıp ketedi.
* **11-máwsimniń intrigalı juwmaǵı**: J.R. hám Nikolas Pirs (Djek Skaliya), Syu Ellenniń jańa jigiti, J.R.-nıń pentxaus miymanxanasındaǵı bólmesinde tóbelesedi. Tóbeles ekewiniń de balkonda bolıwı menen juwmaqlanadı hám Pirs balkondan qulap, qaytıs boladı. Jańa ǵana kórgenine hayran qalǵan Syu Ellen, poldan tapanshanı alıp, J.R.-ǵa úsh márte oq atadı. Sonnan keyin ol telefondı alıp, policiyaǵa eki adamnıń óltirilgeni haqqında xabar bermekshi ekenin aytadı.
* **12-máwsimniń intrigalı juwmaǵı**: Syu Ellen Dallastan máńgige ketiwge tayarlanadı, biraq J.R. ushın sońǵı syurpriz tayarlaǵan: jańa súyiklisi Don Lokvud (Ien Maksheyn) járdeminde Syu Ellen J.R. menen nekeleri haqqında biografiyalıq film islegen (aktyorlar olardı hám basqa Yuinglerdi sáwlelendiredi) hám onı J.R.-ǵa kórsetip, onı hayran qaldırıp, qorqıtadı. Syu Ellen J.R.-ǵa Dallastan ketip atırǵanın, biraq eger ol keleshekte oǵan jáne qarsı shıqsa - yamasa hátte bir kúni jaman keyipte oyansa - filmdi járiyalap, J.R.-nı «pútkil Texastıń kúlkisine» aylandıratuǵının aytıp, aqırında jeńimpaz retinde ketedi.
* **13-máwsimniń intrigalı juwmaǵı**: J.R. Kleytonnıń qarındası Djesika Montfordtı (Aleksis Smit) «VestStar Oyl» kompaniyasındaǵı kópshilik dawısın beriwge kóndiriw ushın qasaqana psixiatriyalıq emlewxanaǵa jatadı, biraq onıń jobası keri nátiyje beredi: Kalli (Keti Podevell) hám Djeyms (Sasha Mitchell) onı shıǵarıwdan aldın múlkinen bas tartıw qaǵazına qol qoyıwǵa májbúrleydi. Ol qol qoyǵannan soń, Djeyms J.R.-nıń emlewxanadan shıǵıw qaǵazların jırtıp taslaydı hám onı qashıp shıǵıw múmkinshiligisiz emlewxanada qaldıradı.
* **14-máwsimniń intrigalı juwmaǵı**: Aqırında «Yuing Oyl»dı Kliff Barnsqa, Sautforktıń basqarıwın Bobbige joǵaltıp, hayalı hám balaları tárepinen taslap ketilgennen keyin, más hám kewilsiz J.R. qolına oqlanǵan tapansha alıp, «hesh qashan tuwılmaǵanımda edi» degen oy menen rancho átirapında jalǵız aylanıp júredi. Keyin, Bobbi Sautforkqa qaytıp kelgende, J.R.-nıń bólmesinen oq dawısı esitiledi. Ol J.R.-nıń bólmesine entigip juwırıp barıp: «O, Qudayım!» deydi hám serial juwmaqlanadı.

## Sıńar seriallar, dawamları hám adaptaciyaları

### ''Nots Lending''
Dallas serialınıń premyerasınan aldın, avtor Djeykobs Ingmar Bergmannıń «Neke saxnaları» filminen ilhamlanıp, nekeniń hár túrli basqıshlarındaǵı tórt erli-zayıplı jup haqqında dramalıq serial ideyasın oylap tapqan edi. Biraq, CBS «dástanǵa uqsas» showdı qáledi, nátiyjesinde Djeykobs «Dallas»tı dóretti. Serial úlken tabısqa eriskende, CBS Djeykobstıń dáslepki ideyasın qayta kórip shıqtı, bul ideya «Dallas»tıń sıńar serialı «Nots Lending»ke aylandı hám 1979-jıldıń sóńında premyerası boldı.

«Nots Lending» serialı Lyusidiń ata-anası Geri (Ted Sheklford) hám Valen (Djoan Van Ark)niń 1979-jılı ekinshi nekesinen keyin jańa ómir baslaw ushın Kaliforniyaǵa kóship barǵannan keyingi ómirin sáwlelendirdi. «Nots Lending»niń dáslepki máwsimlerinde birneshe «Dallas» aktyorları (Larri Hegmen, Patrik Daffi, Sharlin Tilton hám Meri Krosbi) jańa serialda miyman retinde qatnastı, al Sheklford hám Van Ark «Dallas»ta anda-sanda kóriniwin dawam etti. Bunnan tısqarı, Djok Yuingtiń násiyatın oqıw sıyaqlı ayırım syujet sızıqları da bir-birine baylanıslı boldı hám waqıyalar eki serialdıń da qaharmanlarına tásir etti.

Eki serial arasındaǵı úziliksiz baylanıs 1986-jılı, Dallastıń onınshı máwsiminiń premyerasında Bobbidiń bıltırǵı ólimi tús dep járiyalanǵanda, úzildi. Bobbidiń qaytıs bolıwı «Nots Lending» syujetlerine de aytarlıqtay tásir etken edi: Geri ólgen inisi ushın qayǵırsa, onıń hayalı Ebbi (Donna Mills), birneshe jıl aldın óz inisi Sidden (Don Myurrey) ayırılǵan, oǵan kewil aytıp otırdı. Keyin Ebbi hám Greg Samner (Uilyam Devan) Geridiń qayǵısınan hám Bobbidiń jerlewi ushın Dallasqa barıwınan paydalanıp, «Empayr Velli»de siyasiy jeńiske eristi. Valen de Geriden tuwılǵan ulın ólgen ájaǵasınıń húrmetine «Bobbi» dep atadı. «Dallas» prodyuserlerinen ózgeshe, «Nots Lending» prodyuserleri óz serialın qayta baslawǵa tayar emes edi, bul bolsa prodyuserlerdiń eki show arasındaǵı baylanıstı úziwine alıp keldi. Nátiyjede, basqa kesilispe epizodlar yamasa syujetler bolmadı; Bobbidiń qaytıp keliwi «Nots Lending»de heshqashan aytılmadı, ol haqqında qaytıp aytılmadı da (bir qızıǵı, «Dallas»ta, kerisinshe, Geri tuwralı kóbirek aytılıp, 12-máwsimde Djoan Van Arktıń arxiv kórinisleri paydalanıldı). Degen menen, Sheklford hám Van Ark 1991-jılı Dallastıń «Jumbaq» atlı juwmaqlawshı epizodında óz rollerin qayta oynadı, bul epizodta eger J.R. hesh qashan bolmaǵanda, olardıń qaharmanlarınıń ómirine ne bolatuǵını kórsetildi.

### Filmler hám ushırasıwlar
Serialǵa shekemgi waqıyalardı súwretleytuǵın «Dallas: Dáslepki jıllar» atlı arnawlı telefilm 1986-jılı 23-martta, teleserialdıń 9-máwsimi waqtında CBS telekanalında kórsetildi. Filmde Digger Barns rolinde Devid Grant, Djok Yuing rolinde Deyl Midkiff, Miss Elli Sautvort Yuing rolinde Molli Xagan, Djeyson Yuing rolinde Devid Uilson hám Aaron Sautvort rolinde Xoyt Ekston oynaǵan, al filmdi J.R. Yuing rolindegi Larri Hegmen tanıstırǵan. Barns-Yuing shańaraqları arasındaǵı dushpanlıqtıń kelip shıǵıwın hám «Yuing Oyl» kompaniyasınıń dúziliwin, sonday-aq 1933-jıldan 1951-jılǵa shekemgi dáwirdi qamtıǵan bul filmniń scenariyin serialdıń avtorı Devid Djeykobs jazǵan.

Serial juwmaqlanǵannan birneshe jıl ótkennen keyin CBS telekanalında efirge shıqqan eki arnawlı birigiw filmi de boldı: «Dallas: J.R.-nıń qaytıwı» (1996), ol serial finalındaǵı sheshilmey qalǵan waqıyanı sheshti; hám 20 jıllıq yubiley filmi «Dallas: Yuingler urısı» (1998). Qaytıp kelgen serial juldızları (Patrik Daffi, Larri Hegmen, Linda Grey, Djordj Kennedi, Ken Kercheval hám Stiv Kanali) hám turaqlı aktyorlar (Omri Kac, Odri Lenders, Debora Rennard hám Djordj O. Petri) menen birge, bul eki telefilmde jańa qaharmanlar da tanıstırıldı - ásirese Treysi Skoggins oynaǵan jańa advokat Anita Smitfild. Jas qaharmanlar Kristofer Yuing hám Kliff penen Aftonnıń qızı Pamela Rebekka obrazların Kris Demetral hám Debora Kellner almastırdı.

2003-jıldıń noyabr ayında SOAPnet kanalı «Dallas» epizodların qayta kórsetiw huqıqın alıwı menen baylanıslı «Soap Talk» baǵdarlamasında «Dallas» ushırasıwın efirge shıǵardı. Larri Hegmen, Patrik Daffi, Linda Grey hám Sharlin Tilton ushırasıwǵa qatnastı, oǵan ótken epizodlardan úzindiler de kirgizildi. SOAPnet «Dallas» ushırasıwı «Dallas»tıń 1 hám 2-máwsimleriniń DVD jıynaǵınıń arnawlı qosımshalarına kirgizildi.

2004-jıldıń 7-noyabrinde CBS kanalı «Dallas birigiwi: Sautforkqa qaytıw» atlı praym-taym arnawlı baǵdarlamasın kórsetti, onda juldızlar serialdaǵı jumısları haqqında estelikleri menen bólisken (tosınnan, Kleyton Farlou rolin oynaǵan aktyor Xovard Kil dál sol kúni qaytıs boldı).

2008-jıldıń 8-noyabrinde Texas shtatınıń Parker qalasındaǵı Sautfork ranchosında Dallas serialınıń 30 jıllıq yubileyine arnalǵan ushırasıw ótkerildi. Oǵan dáslepki aktyorlar quramınan Larri Hegmen, Patrik Daffi, Linda Grey, Ken Kercheval, Stiv Kanali hám Sharlin Tilton qatnastı; basqa qatnasqan aktyorlar arasında Syuzan Xovard, Odri Lenders, Meri Krosbi hám Sheri Dj. Uilson boldı. Oydan shıǵarılǵan Yuingler shańaraǵınıń úyiniń aldıńǵı hám arqa háwlisi Dallas aymaǵınan, AQSHtan hám dúnyanıń hár túpkirinen kelgen (1000 dollarǵa shekem tólegen) adamlar menen tolǵan úlken barbekyuge miyman boldı. Olar serialdı eske alıw hám bayramlaw, sonday-aq aktyorlar menen ushırasıw ushın kelgen edi. Ilaj dawamında Kercheval serial sońǵı ret efirge shıqqanınan 17 jıl ótkennen keyin de onıń turaqlı túrde qollap-quwatlanıwınan tańqalǵanın ayttı: «Men túsinbeymen. Bul dawamlılıqtı. Kim biledi?». Linda Grey de serialdaǵı waqtın jaqsı esleydi: «Menińshe, bul ayrıqsha dáwir edi. Bul júz millionlaǵan kanallar, Internet hám basqa da payda bolǵan nárseler joq dáwir edi» dedi.

2017-jıldıń 23-martında Dallas qalasındaǵı AT&T Atqarıwshılıq Kórkem óner Orayınıń Uinspier Opera Úyinde bir kúnlik «Dallas Retrospektivası: J.R. Ewing Bourbonı Linda Grey hám Patrik Daffidi usınadı» atamasındaǵı ilaj ótkerildi. Onda Daffi hám Grey ózleriniń kareraları hám «Dallas»taǵı waqıtları haqqında estelikleri menen bólisken. Bul ilaj mámleket boylap tarqatılǵan J.R. Yuing Burbon tárepinen qáwenderlik etildi hám «The Dallas Morning News» gazetasınıń sholıwshısı Robert Vilonskiy tárepinen alıp barıldı.

2018-jıldıń 30–31-mart kúnleri Parker qalasındaǵı Sautfork ranchosında hám Dallas qalasındaǵı Longhorn Ballroomda 40 jıllıq yubileyge arnalǵan ushırasıw ótkerildi. Bayramǵa aktyorlar Patrik Daffi, Linda Grey, Sharlin Tilton hám Stiv Kanali qatnastı. Bayram ilajları Sautforkqa sayaxatlar, aktyorlar menen ushırasıw, «Dallas Ápsanaları» kórgizbesindegi «Dallas»qa baylanıslı estelik zatlar toplamı hám tariyxıy Longhorn Ballroomdaǵı kesh penen juwmaqlandı.

Serialdıń 45 jıllıq yubileyi húrmetine 2023-jıldıń 13-iyunında Kaliforniya shtatınıń Palm-Springs qalasındaǵı «Oscar's» restoranında jáne bir ushırasıw ótkerildi. Oǵan Patrik Daffi, Linda Grey, Stiv Kanali, Sharlin Tilton, Odri Lenders hám Djoan Van Ark qatnastı. Aktyorlar CBS moderatorı Sendi Nyuton menen birge «Dallas» jılları, sonday-aq ózleriniń jeke ómiri hám sonnan berli kareraları haqqında sóylesti.

### Jańalanǵan serial
2010-jılı kabel telekanalı TNT «Dallas» serialınıń dawamı ushın pilotlıq epizodqa buyırtpa bergenin járiyaladı. Tayar bolǵan pilot epizodtı kórgennen keyin, TNT 10 epizodtan ibarat tolıq máwsimge buyırtpa berdi.

2012-jıldıń 13-iyunında premyerası bolǵan jańa serial, tiykarınan, J.R. hám Bobbidiń ulları, házir er jetken Djon Ross hám Kristofer Yuingke baǵdarlanǵan edi. Larri Hegmen, Patrik Daffi hám Linda Grey ózleriniń dáslepki rollerin qayta atqarıp, tolıq waqıtlı quramǵa qayttı. Serialdı «Warner Horizon Television» islep shıǵardı, bul «Warner Bros.» kompaniyasınıń sıńar kompaniyası bolıp, «Lorimar Television»dı satıp alıw arqalı «Dallas» franshizası huqıqlarına iyelik etedi hám «Time Warner» quramındaǵı TNT telekanalınıń tuwısqan kompaniyası bolıp tabıladı.

Jańa serial eski serialdıń dawamı bolıp, waqıyalar 20 jıllıq úzilisten keyin dawam etedi. Ol 1990-jıllardaǵı «Dallas: J.R.-nıń qaytıwı» yamasa «Dallas: Yuingler urısı» telefilmlerindegi waqıyalardı esapqa almaydı. Onıń ornına biz qaharmanlardı 14-máwsimniń intrigalı juwmaǵınan 20 jıl ótkennen keyingi jaǵdayda kóremiz. UltimateDallas.com saytına bergen intervyuda scenarist/prodyuser Sintiya Sidreden jańa «Dallas»tı súwretlep beriwdi soraǵanda, ol bılay dep juwap berdi: «Men dáslepki «Dallas»qa shın mánisinde júdá húrmet penen qarawǵa háreket ettim, sebebi «Dallas»tı jaqsı kóretuǵın adamlardıń [«Trekkiler» sıyaqlı] bul showǵa shın júrekten berilgen ekenligi maǵan anıq boldı hám men bunı aldın túsine almaytuǵın edim, sonlıqtan men ótmishte bolǵan hesh nársege qarsı shıǵıwdı qálemedim. Ekinshi tárepten, bul ótmish edi, jigirma jıl ótti, sonlıqtan men Bobbi Yuing, J.R. hám Syu Ellenniń qaharmanları arasında durıs teńsalmaqlılıqtı saqladıq dep oylayman. Meniń quramımda jańa aktyorlar da bar, olar Bobbi hám J.R.-nıń balaları Djon Ross hám Kristofer, hám olardıń muhabbat gúrrińleri. Tolıq húrmet hám eski menen jańanıń teńsalmaqlılıǵı.».

Serialdıń ekinshi máwsiminde J.R. Yuing óltirildi (bul 2012-jıldıń noyabr ayında aktyor Larri Hegmenniń qaytıs bolıwınan keyin boldı), bul máwsimniń qalǵan bólegi dawamında «kim isledi?» degen jańa bir syujet sızıǵın payda etti. Dáslepki serialdıń hár túrli aktyorları onıń ekrandaǵı jerlewine qatnastı.

Dáslepki kúshli kórsetkishlerge qaramastan, jańa «Dallas» serialınıń reytingleri úsh máwsim dawamında tómenledi hám TNT onı 2014-jılı toqtattı.

### Kitaplar hám basqa media
Serialdıń gúlleniw dáwirinde birneshe jurnallar, kitaplar hám tovarlar islep shıǵarıldı:

*1980-jılı Li Reyntri tárepinen jazılǵan dáslepki bes epizodlı mini-serialǵa tiykarlanǵan «Dallas» atlı roman «Dell Publishing» baspası tárepinen basıp shıǵarıldı.
* 1980–81-jılları keyingi máwsimlerge tiykarlanǵan jáne úsh roman – «Dallastıń Yuingleri», «Dallastıń er adamları» hám «Dallastıń hayal-qızları» – Bert Xirshfeld tárepinen jazılıp, «Bantam Books» baspası tárepinen basıp shıǵarıldı.
* 1980-jılı Robert Massello tárepinen jazılǵan «Dallas shańaraq albomı» «Bantam Books» baspası tárepinen jarıq kórdi.
*1980-jılı «Sautvort baylanısı» atlı rásmiy emes jurnal gúrrińi «Phoenix Publications» tárepinen basıp shıǵarılıp, onda Brennigan Sautvorttıń J.R. Yuingti atıwǵa háreketi súwretlengen.
*1980-jılı «Dallas: Televiziyalıq rollik oyın» «Simulations Publications, Inc. (SPI)» tárepinen shıǵarıldı.
*1981–84-jılları «Los Angeles Times Syndicate» gazetalar ushın Djim Lourens tárepinen jazılǵan hám Ron Xarris, Tomas Uorkentin, Padraik Shigettani, Deril Skelton hám basqalar tárepinen súwretlengen «Dallas» komiksin islep shıǵardı.
*1984-jılı «Datasoft» kompaniyası «Tandy Color Computer» hám «Commodore 64» ushın «The Dallas Quest» atlı video oyının shıǵardı.
*1985-jılı Robert Tayn tárepinen jazılǵan «Djok Yuingti kim óltirdi?» kitabı «Arrow» baspası tárepinen J.R., Bobbi hám Reydiń ákesiniń ólimin tekseriw boyınsha úlken kim óltirdi jarısınıń bir bólegi retinde shıǵarıldı.
*1985-jılı Laura Van Uormerdiń «Dallas: Yuingler shańaraǵınıń tolıq dástanı» «Doubleday» baspası tárepinen shıǵarıldı.
*1986-jılı Syuzi Kalterdiń «Dallas haqqında tolıq kitap: Dúnyanıń eń súyikli praym-taym teleshowınıń perde artında» atlı kitabı «Harry N. Abrams» baspası tárepinen shıǵarıldı.
*1986–87-jılları «Pioneer Communications Network» tárepinen qosımsha «Dallas» romanları basıp shıǵarıldı. «Melodramalar & Seriallar» seriyasında 14 kitap boldı: «Muhabbat qorqınıshtı jeńedi», «Qızǵın estelikler», «Muhabbat sınaǵı», «Qumarlıqtıń kúshi», «Qáwipli qálew», «Eki júzlilik», «Tutqın júrek», «Bul qádirli jer», «Quwat oyını», «Jeńimpaz barlıǵın aladı», «Haqıyqat soqqısı», «Sınǵan ármanlar», «Túngi qıshqırıw» hám «Shańaraq sırları».
*2004-jılı Barbara A. Karran tárepinen jazılǵan «Dallastıń 25 jılı: Dúnyanıń eń súyikli praym-taym melodramasınıń tolıq tariyxı» atlı kitap «Cumberland House Publishing» baspası tárepinen shıǵarıldı. Ol hár máwsimniń qısqasha mazmunın, óndiris boyınsha keń kólemli izertlewlerdi hám dáslepki aktyorlar quramınıń kópshiligi menen intervyulardı óz ishine aladı, sonıń menen birge Viktoriya Prinsipaldıń alǵı sózi hám Devid Djeykobstıń kirisiw sózi menen birge berilgen.

### Basqalar
2007-jılı britaniyalı komik Djastin Li Kollinz «Dallas»tıń barlıq juldızların izlep, olardı qayta ushırasıw keshesine jıynawǵa háreket etti. Show 2007-jıldıń 27-mayında Ullı Britaniyanıń «Channel 4» telekanalında «Qaytarıp ákel...» serialınıń bir bólegi retinde kórsetildi. Aktyorlar arasında Larri Hegmen, Linda Grey, Patrik Daffi, Ken Kercheval, Sharlin Tilton, Syuzan Xovard hám Meri Krosbi qatnastı. 2011-jılǵı intervyuda Sharlin Tilton bul show onıń hám quramnıń eń jaman tájiriybeleriniń biri bolǵanın ayttı.

2011-jıldıń mart ayında Dallastaǵı Texas teatrı hár ekshembi kúni úlken ekranda «Dallas»tıń eki epizodın kórsete basladı; hár háptede 100-den aslam tamashagóy, ayırımları súyikli qaharmanlarınıń kostyumlarında, biypul kórsetiwlerge kelip turdı. Biraq, 2011-jıldıń may ayında «Warner Bros.» kompaniyası ruqsatsız kórsetiwler ushın Texas teatrına qarsı toqtatıw hám bas tartıw haqqında tıyım salıw jibergennen keyin, kórsetiwler kútilmegende toqtatıldı. Kompaniya showdıń islep shıǵarılıwına qatnasqan adamlardıń bul saxnalıq kórinislerden aqsha almaǵanın yamasa payda kórmegenin sebep etip kórsetti.

J.R. Yuingtiń shlyapası, serialdıń dúnya júzilik kólemde tamashagóylerdi ózine tartıwına járdemlesken onıń «amerikalı» eń kórnekli simvolı, házirgi waqıtta Smitson institutınıń Amerika tariyxı milliy muzeyiniń kollekciyalarında saqlanadı.

Serial shveciyalı pop-topar ABBA nıń 1982-jılǵı «The Day Before You Came» qosıǵınıń tekstinde sóz etilgen: «Menińshe, men kórmegen Dallastıń bir de bir epizodı qalmaǵan shıǵar».

Kantri qosıqshısı Xen Uilyams-kishi óziniń hám hayalınıń turmısın J.R. hám Syu Ellenniń turmısı menen salıstırǵan «Bul Dallas emes» atlı qosıǵı menen xit boldı.

Serialdıń «J.R.-nı kim attı?» syujeti basqa drama seriallarında, ásirese BBC-diń «IstEnderler» serialında «Fildi kim attı?» Mitchell syujeti menen, al sońǵı waqıtlarda «Lyusi Bildi kim óltirdi?» syujeti menen úlken tásir qaldırdı. 1995-jılı «Simpsonlar» multserialında da «Mister Byornsti kim attı?» syujeti boldı.

2013-jılı «TV Guide» jurnalı «Dallas» serialın óziniń barlıq waqıtlardıń eń jaqsı 60 serialı diziminde 47-orınǵa qoydı.

«Dallas» serialınan aldın Patrik Daffi de, Larri Hegmen de 1974-jılı túsirilgen «Dúbeley» telefilminde oynaǵan, biraq olar hesh qashan bir saxnada kórsetilmegen.

Britaniyanıń «Spitting Image» satiralıq serialınıń bir epizodında Korollik shańaraǵınıń aǵzaların «Dallas» qaharmanları sıyaqlı etip kórsetetuǵın «Pallas» atlı saxna kórsetilgen.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__