Viktoriya Amelina

**Viktoriya Yurevna Amelina** (; 1986-jıl 1-yanvar — 2023-jıl 1-iyul) — **Viktoriya Amelina** atı menen tanılǵan ukrainalı jazıwshı. Ol eki roman hám balalar ushın kitap jazǵan, Jozef Konrad atındaǵı ádebiyat sıylıǵınıń laureatı hám Evropa Awqamı ádebiyat sıylıǵınıń finalshısı bolǵan.

## Ómiriniń dáslepki dáwiri hám bilim alıwı
Viktoriya Amelina 1986-jılı 1-yanvarda Lvov qalasında tuwılǵan. On tórt jasında óziniń shańaraǵı menen Kanadaǵa kóship bardı hám kóp ótpey Ukrainaǵa qaytıp keldi. Lvov qalasında informatika boyınsha qánigelikti tamamlaǵannan soń, óziniń dóretiwshilik jumısın 2015-jılı IT tarawında baslap, keyin tolıqlay jazıwshı hám shayır boldı.

## Jazıwları
2015-jılı onıń dáslepki kitabı «Синдром листопаду, або Homo Compatiens» () basıp shıǵarılǵanda, ol óz waqtın tolıq jazıwǵa baǵıshladı. Onıń dáslepki romanı 2014-jılı maydanda júz bergen waqıyalardı sáwlelendiredi; sózbası Yuriy Izdrik tárepinen jazılǵan. Roman bir neshe ádebiy sıylıqlardı qolǵa kirgizdi, Ukraina hám Evropanıń kóplegen sınshıları hám ilimpazları tárepinen unamlı kútip alındı.

Amelina 2016-jılı balalar ushın «Хтось, або водяне серце» () atlı kitaptı basıp shıǵardı.

2017-jılı 1990-jıllarda polshalı yahudiy jazıwshısı Stanislav Lemniń kvartirasında jasaytuǵın sovet polkovniginiń shańaraǵı haqqında «Дім для Дома» () romanın basıp shıǵardı. Roman 2017-jılı LitAkcent ádebiyatı sıylıǵı hám 2019-jılı Evropa Awqamı ádebiyatı sıylıǵı ushın sqısqa dizimge kirgizilgen.

Amelina PEN International shólkeminiń aǵzası edi. 2018-jılı Hindstanda ótkerilgen 84-Jáhán PEN kongressine Ukrainadan wákil sıpatında qatnasıp, ukrainalı kinoshı hám Rossiyadaǵı siyasiy qamaqqa alınǵan Oleg Sencov haqqında shıǵıp sóyledi.

2022-jılı qosıq jazıwdı da baslaǵan. Ol bunıń sebebin túsindirip, bılay dedi: «Urıstı bizden uzaqlastırıp turǵan nárse de usı. Gápler múmkin bolǵanınsha qısqa, tınıshlıq belgisi kerek emes, tema anıq emes, biraq hárbir sóz júdá kóp mánisti ańlatadı. Bulardıń bári poeziya ushın da, urıs ushın da orınlı». Onıń jazıwları hám qosıqları kóplegen tillerge awdarılǵan.

2023-jıldıń iyun ayında Amelinaǵa da ukrainalı jazıwshılar ushın Parijde bir jıllıq jasaw ruxsatnaması berildi. Ol qánigelik dáwirinde «Urıstı tamasha etken hayallarǵa bir názer» atlı kitabın jazıp pitkermekshi edi. Ol qánigelik boyınsha oqıwdı baslamastan burın óltirilgen.

### Shıǵarmaları
* «Синдром листопаду, або Homo Compatiens, The Fall Syndrome or Homo Compatiens» (Discursus, 2014) 
* «Синдром листопаду, або Homo Compatiens, The Fall Syndrome or Homo Compatiens» (Віват, 2015) 
* «Хтось, Або Водяне Серце, Somebody or Waterheart» (Видавництво Старого Лева, 2016) 
* «Дім для Дома, Dom's Dream Kingdom» (Видавництво Старого Лева, 2017) 
* «Е-е-есторії екскаватора Еки, Stories of Eka the Excavator» [Архівовано 28 липня 2021 у Wayback Machine.] (Львів: Видавництво Старого Лева, 2021) .

#### Antologiyalar
* «Це зробила вона, She Did It» (Видавництво «Видавництво», 2017)
* «Лялька, Doll» (Видавництво Старого Лева, 2018)
* «Мости замість стін, Bridges Instead of Walls» (Видавництво Старого Лева, 2020)
* «Що дасть нам силу?, What Gives Us Strength» (Дух і літера, 2020)
* «Ковчег «Титанік». 20 есеїв про людство зразка 2020–го, The Arc Called Titanic. 20 Essays on Humanity of 2020» (онлайн-антологія 27 Bookforum, 2020)

## Izertlew jumısı
Rossiyanıń Ukrainaǵa basqınshılıǵı baslanǵannan keyin urıs jınayatları boyınsha tergewshi lawazımında islegen. Ol 2022-jıl sentyabr ayında Izyum wálayatında izertlew alıp barıp atırǵan waqıtta basqınshı kúshler tárepinen óltirilgen ukrainalı jazıwshı dosı Vladimir Vakulenkonıń urıs kúndeligin ashıp berdi.

## Ólimi

Amelina 2022-jıldan Kievte jasaǵan. 2023-jıl 27-iyun kúni Kramatorskte kolumbiyalı jazıwshı hám jurnalistlerden ibarat delegaciyaǵa awdarmashı hám gid sıpatında járdem bergen Viktoriya Amelina «RIA Pizza» restoranında awqatlanıp atırǵan waqtında Rossiya tárepinen ámelge asırılǵan raketa hújimi waqtında jaraqatlandı. Temir bólegi onıń bas súyegine zıyan jetkergen hám ol júdá tez esinen ayrılǵan. Amelina alǵan jaraqatları sebepli 1-iyul kúni Dnepr qalasındaǵı Mechnikov emlewxanasında qaytıs boldı. 4-iyul kúni Kievtegi St. Maykl Altın Gúmbezli soborında ólim máresimi ótkerildi. 5-iyul kúni Lychakiv qoyımshılıǵına jerlengen.

## Derekler

## Sırtqı siıtemeler

* Amelina's essay at Eurozine.com: «Cancel culture vs. execute culture. Why Russian manuscripts don't burn, but Ukrainian manuscripts burn all too well», 31-mart 2022.
* «Under the Sign of Peace». An excerpt from the novel *The Fall Syndrome* by Amelina in *Apofenie* literary magazine.
* Amelina's column in *Arrowsmith* about Russian-Ukrainian war in Donbas affecting her family]
* «Nothing bad has ever happened: a tale of two genocides, the Holocaust and the Holodomor», *Irish Times*, 19 may 2022. Amelina's essay reflecting on the dramatic history of Ukraine including the Holocaust and Holodomor.