open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Muqaddes Rim imperiyası

**Muqaddes Rim imperiyası**, 1512-jıldan — **German Milletiniń Muqaddes Rim imperiyası** (, ) — 844 jıl dawamında jasaǵan nemis, italyan, balkan, frank hám batıs slavyan mámlekletleri hám xalıqlarınıń mámleketler ústinen birlespesı bolǵan: 962-jıldan, Germaniya patshası Otton I Ullı Rim Papası Ioann XII tárepinen qayta tiklengen Rim imperiyasınıń birinshi imperatorı etip taxǵa otırǵızılıp, imperiya jariyalanǵan waqıttan baslap, 1806-jılǵa deyin, imperator Napoleon I Bonapart tárepinen imperiya rásmiy túrde joq etilip, Birinshi Francuz imperiyasınıń Úshinshi Antifrancuz koaliciyası Urısındaǵı úlken jeńisleri nátiyjelerınen soń Reyn awqamı dúzilgen waqıtqa shekem.

XV ásir aqırı — XVI ásir baslarında imperiya reforması procesi imperiyanı ózgertip, XIX ásirde pútkilley joq bolıwına shekem saqlanıp qalǵan institutlar toplamın jarattı. 1806-jıl 6-avgustta Franciya imperatorı Napoleon tárepinen Franciyaǵa sadıq bolǵan nemec klient mámleketlerinen Reyn konfederaciyası dúzilgennen keyin, imperator Francisk II taxttan bas tarttı hám imperiyanı rásmiy túrde tarqatıp jiberdi.

Imperiya óz tariyxınıń kópshilik bóliminde házirgi Chexiya, Niderlandiya, Shveycariya, Lyuksemburg, Lixtenshteyn hám Monako mámleketlerin, Germaniyanıń derlik barlıq bólimin, Avstriya hám Sloveniyanı, Belgiyanıń kópshilik bólimin, Italiyanıń arqa hám oraylıq bólimlerin, házirgi Franciyanıń shıǵısı hám Polshanıń batıs bólimlerin óz ishine algan.

## Derekler
Tınıq-Suw

**Tınıq-Suw** — Qırǵızstannıń Batken wálayatı Batken rayonındaǵı awıl. Awıl Dárya awıl okrugına qaraydı.

## Xalqı
2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına bola, aymaq xalqı 217adamdı quraydı.

## Derekler
Bay Qara-Baǵ

**Bay Qara-Baǵ** — Qırǵızstannıń Batken wálayatı Batken rayonındaǵı awıl. Awıl Qara-Baǵ awıl okrugına qaraydı.

## Derekler
Mıń-Órik (Batken rayonı)

**Mıń-Órik** — Qırǵızstannıń Batken wálayatı Batken rayonındaǵı awıl. Awıl Samarqandek awıl okrugına qaraydı.

## Derekler
BigQuery

BigQuery – bul Google tárepinen basqarılatuǵın, serversiz maǵlıwmatlar saqlaǵıshı ónimi bolıp, úlken kólemdegi maǵlıwmatlardı masshtablı analizlewdi usınadı. Bul SQL dialektin qollanıp sorawlar jiberiwdi qollaytuǵın Platforma sıpatında xızmet kórsetiw (PaaS) bolıp tabıladı. Sonday-aq, onıń mashinalıq oqıtıw múmkinshilikleri de bar. BigQuery 2010-jıldıń may ayında járiyalanıp, 2011-jıldıń noyabr ayında ulıwma qollanıwǵa berildi.

## Tariyxı
BigQuery Google kompaniyasınıń ishki Dremel texnologiyasınan kelip shıqqan bolıp, bul texnologiya trillionlaǵan qatar maǵlıwmatlar arasında tez sorawlar jiberiwge múmkinshilik bergen. Ónim dáslep 2010-jıldıń may ayında Google I/O konferenciyasında járiyalanǵan. Dáslebinde, API sheklewleri sebepli, onı tek sheklengen sandaǵı sırtqı erte qollanıwshılar ǵana paydalana alatuǵın edi. Biraq, ónim óz potencialın kórsetkennen keyin, 2011-jılı sheklengen qollanıwǵa hám 2012-jılı ulıwma qollanıwǵa shıǵarıldı. Ulıwma qollanıwǵa shıqqannan soń, BigQuery aviakompaniyalar, qamsızlandırıw hám usaqlap satıw shólkemleri sıyaqlı keń kólemdegi tutınıwshılar arasında tabısqa eristi. 

## Dizaynı
BigQuery barlıq sorawlardı autentifikaciyadan ótkeriwdi talap etedi, bunda Google kompaniyasına tiyisli bir qatar mexanizmler menen birge OAuth ta qollanıladı.

## Ózgeshelikleri

* Maǵlıwmatlardı basqarıw - Kesteler, kórinisler hám paydalanıwshı tárepinen anıqlanǵan funkciyalar sıyaqlı obektlerdi jaratıw hám óshiriw. Google Storage xızmetinen CSV, Parquet, Avro yamasa JSON formatlarındaǵı maǵlıwmatlardı importlaw.
* Soraw - Sorawlar SQL dialektinde jazıladı hám nátiyjeler JSON formatında qaytarıladı, bunda juwaptıń maksimal uzınlıǵı shama menen 128 MB boladı, yamasa úlken soraw nátiyjeleri qosılǵanda sheksiz ólshemde bolıwı múmkin.
* Integraciya - BigQuery di Google Apps Script ten (mısalı, Google Docs taǵı baylanısqan skript sıpatında) yamasa onıń REST API yaki klient kitapxanaları menen isley alatuǵın hár qanday tilden paydalanıwǵa boladı.
* Kiriwdi basqarıw - Maǵlıwmatlar jıynaqların qálegen jeke adamlar, toparlar yamasa pútkil dúnya júzi menen bólisiw.
* Mashinalıq oqıtıw - SQL sorawların paydalanıp mashinalıq oqıtıw modellerin jaratıw hám orınlaw.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Area 120

**Area 120** – bul Google kompaniyasınıń ishki inkubatorı bolıp, onda xızmetkerler 20% Waqıt joybarları ónim ideyaları ústinde isleydi. Ol Gmail, AdSense, Google News, Call Center AI hám YouTube ushın awdarma hám dublyaj quralı Aloud sıyaqlı ónimlerdi islep shıǵıwǵa járdem berdi.

Area 120 bólimi 2016-jılı mart ayında Sundar Pichai tárepinen shólkemlestirilgen hám sol waqıttan berli 200 den aslam joybardı dúnyaǵa keltirdi. Area 120 baǵdarlamasınıń maqseti - Google kompaniyasına «qaytatuǵın» ónimlerdi jetilistiriw bolıp tabıladı.

2021-jılı noyabr ayında bul bólim Google Labs (sol at penen jumıs islewin toqtatqan xızmet penen baylanıslı emes) dep atalǵan jańa bólimniń quramına qayta shólkemlestirildi.

Area 120 Google kompaniyasınıń 2023-jıl yanvar ayındaǵı xızmetkerlerdi qısqartıwınıń bir bólegi sıpatında áhmiyetli dárejede qısqartıldı.

## Belgili ónimler
Baǵdarlama Google xızmetkerleriniń 200 den aslam túrli ideyaların qarjılandırdı. Area 120 dan shıqqan belgili ónim eksperimentlerine mınalar kiredi:

* **Tables** – Airtable menen salıstırıwǵa bolatuǵın birge islesiwshi maǵlıwmatlar bazası baǵdarlaması. Google Cloud qatarına ótti.
* **Reply** – Android ushın qosımsha bolıp, paydalanıwshılarǵa telefonlarındaǵı xabar almasıw qosımshalarındaǵı sáwbetlerge aldın-ala belgilengen juwaplardı («Aqıllı juwaplar» dep ataladı) kirgiziwge imkaniyat beredi.
* **Stack** – jeke hújjetlerdi cifrlı formatqa ótkeretuǵın hám tiykarǵı informaciyanı shıǵarıp alatuǵın Android qosımshası.
* **Gamesnacks** – mobil veb-saytlar ushın HTML5 oyınlar platforması.
* **Keen** – Pinterest ke básekiles.
* **Byteboard** – programmalıq támiynat injenerligine talabanlardı sáwbetten ótkeretuǵın ónim. 2021-jılı oktyabr ayında óz aldına kompaniya bolıp bólinip shıqtı.
* **ThreadIt** – qısqa formatlı video baylanıs xızmeti.
* **Orion Wifi** – bizneske sımsız baylanıs operatorlarına Wi-Fi sıyımlılıǵın satıwǵa imkaniyat beretuǵın ónim.
* **Shoploop** – video arqalı sawda platforması.
* **Touring Bird** – iri qalalardaǵı tájiriybelerdi izlew quralı. Google Travel qatarına ótti.
* **Tangi** – qısqa formatlı video saytı.
* **AdVR** – VR (virtual reallıq) ortalıǵında reklamalardı usınatuǵın ónim.
* **Chatbase** – klientlerge xızmet kórsetiwshi chat-botlardı qurıw hám analizlew ushın sáwbetlesiwshi jasalma intellekt platforması. Google Cloud qatarına ótti.
* **AdLingo** – sáwbetlesiwshi járdemshilerdi displey reklamasına kirgiziw ushın marketing platforması. Google Workspace qatarına ótti.

## Byteboardtıń bólinip shıǵıwı
Byteboard joybarı Google kompaniyasınıń xızmetkerlerin Googledıń básekilesleri ushın talabanlardı bahalawshı adam sıpatında paydalanǵanı sebepli, bul etikalıq máselelerdi keltirip shıǵarǵanlıqtan, 2021-jılı oktyabr ayında Googledan óz aldına kompaniya bolıp bólinip shıqtı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Shawvay (Qadamjay rayonı, Shawvay awıl okrugı)

**** — Qırǵızstannıń Batken wálayatı Qadamjay rayonındaǵı awıl. Awıl Shawvay awıl okrugına qaraydı.

## Xalqı
2009-jılǵı xalıqtı dizimge alıw maǵlıwmatlarına bola, aymaq xalqı 2 051 adamdı quraydı.

## Derekler
Blackle

**Blackle** – bul «Google Programmable Search Engine» tárepinen isleytuǵın internet izlew sisteması. Ol Avstraliyalı Heap Media kompaniyasınan Tony Heap tárepinen dúzilgen bolıp, izlew nátiyjelerin qara fonda kúlreń-aq tekst reńi menen kórsetiw arqalı energiyanı únemlew maqsetinde jaratılǵan. 2023-jıldıń iyul ayına kelip, Blackle 10.07 MVt saat elektr energiyasın únemlegenin málimlegen.

## Koncepciyası
Blackle tıń artındaǵı koncepciya - kompyuter monitorları qarańǵıraq reńlerdi kórsetiw arqalı az energiya jumsay aladı. Blackle dıń dizaynı hár qıylı CRT hám LCD monitorların sınaǵan izertlewge tiykarlanǵan. Degen menen, energiyanı únemlew boyınsha talaplar, ásirese turaqlı artqı jaqtılıǵı bar LCD ekranların paydalanıwshılar ushın, dawlı másele bolıp qalmaqta.

Bul koncepciya Heap Media dıqqatına bir blog jazbası arqalı jetkerilgen, onda Google bul usıldı CRT ekranları ushın qollansa, jılına 750 megavatt saat únemley alatuǵını boljanǵan. Blackle tıń bas betinde usı koncepciyanı qollanıw arqalı únemlengen vatt-saatlar sanı kórsetilgen.

## Tariyxı
Blackle 2007-jıldıń yanvar ayında iske qosıldı, sol waqıtta keń tarqalıp, bir qansha iri ǵalaba xabar qurallarında sóz etildi.

Blackle di portugal, francuz, chex, italyan hám golland tillerine awdarǵan Blackle International 2019-jılı jabıldı. International beti ele de bar, biraq onda kórsetilgen hárbir silteme eskirip qalǵan. 2021-jılǵa kelip, sayt tek ǵana inglis tilinde jumıs isleydi.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Google Business Groups

**Google Biznes Toparları (GBG)** – biznes tabısqa erisiw ushın veb-texnologiyalar haqqında bilimlerin bólisetuǵın biznes qánigeleriniń kommerciyalıq emes jámiyeti. Ol dúnya boyınsha 30 mámlekette 150 den aslam jergilikli jámiyetlerge yaki bólimlerge iye, sonıń ishinde: Mumbai, Bangalor, Belgaum, Chandigarx, Djaypur, Piura, Chennai, Buenos-Ayres, Davao, Keyptaun, Rio-de-Janeyro, Yaba, Lekki, Ikedja, Peshavar, Laxor, Djos, Ado-Ekiti, Uyo, Akkra hám GBG FCT - Abudja hám t.b. Bul baslama Google tárepinen baslanǵan hám qollap-quwatlanǵan, biraq jergilikli bólim basqarıwshıları hám jámiyet aǵzaları tárepinen baylanısıw, úyreniw hám olardıń biznesleriniń ulıwma tabısına tásir etiw ushın ámelge asırıladı.

## BIZFEST
2019-jılı Google Biznes Toparı óziniń Biznes festivalin, BIZFEST-ti, 30 mámlekette, derlik barlıq 150 jergilikli bóliminde ótkerdi.

Fayl:Global_Summit_in_Singapore.jpg|Singapurdaǵı Global Sammit
Fayl:Summit_Attractions_1.jpg|Global Sammit Tartımlılıqları
Fayl:Summit_Attractions_2.jpg|Global Sammit Tartımlılıqları
Fayl:Community_Leads.jpg|Jámiyet Aǵzaları hám Basshıları
Fayl:Other_Community_Leads.jpg|Basqa Jámiyet Basshıları
Fayl:Outstanding_Community_Leads.jpg|Kózge Túsken Jámiyet Basshıları

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Carbon (programmalastırıw tili)

**Carbon** — C++ penen baylanısıw ushın tayarlanǵan eksperimental programmalastırıw tili. Joybar ashıq kodlı bolıp, Google-de baslanǵan. Google baǵdarlamashısı Chandler Karrut Carbon-dı birinshi ret 2022-jıldıń iyul ayında Torontodaǵı CppNorth konferenciyasında tanıstırdı. Ol Carbon-nıń C++ miyrasxorı sıpatında jaratılǵanın ayttı. Tildiń eksperimental MVP 0.1 versiyası eń erte 2026-jıldıń aqırında, al óndiriske tayar 1.0 versiyası 2028-jıldan keyin shıǵıwı kútilmekte.

Bul til C++-tiń bir qatar kemshiliklerin dúzetiwge qaratılǵan, biraq basqa jaǵınan uqsas funkciyalar toplamın usınadı. Tildiń tiykarǵı maqsetleri - oqıwǵa qolaylılıq hám «eki tárepleme úylesimlilik» (bul paydalanıwshıǵa Carbon faylına C++ kodın qosıwǵa múmkinshilik beredi). Bul C++-ten tásirlengen, biraq C++ programmaları menen eki tárepleme úylesimli bolmaǵan Rust sıyaqlı jańa tildi paydalanıwǵa qarama-qarsı. Tilge kirgiziletuǵın ózgerisler Carbon basshıları tárepinen sheshiledi.

Carbon-nıń hújjetleri, dizaynı, ámelge asırılıwı hám baylanıslı quralları GitHub-ta Apache-2.0 licenziyası astında LLVM qosımshaları menen jaylastırılǵan.

## Mısal
Tómende programmanıń Carbon hám C++ tillerinde qalay jazılıwı múmkin ekenligi kórsetilgen:

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Catull

Catull – 1982-jılı Gustav Eger tárepinen Berthold Type Foundry kompaniyası ushın jaratılǵan serif qálemindegi shrift.

1999-jıl 31-may hám 2015-jıl 1-sentyabr aralıǵında, ol Google tárepinen óziniń logotipi ushın qollanıldı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Ismayıl Saǵitov

**Ismayıl Saǵitov** *(Исмайыл Сағитов; [[1908]]-[[1993]])* — folklorist alım hám ádebiyat izertlewshisi. Berdaq atındaǵı mámleketlik sıylıqtıń laureatı (1978).

## Ómir hám miynet jolı
I. Saǵitov 1908-jılı Xojeli rayonında tuwılǵan. Tórtkúldegi balalar úyinde tárbiyalanǵan.

Ol dáslepki jılları jaslar shólkeminde, oblastlıq jaslar komitetinde, Qıpshaq hám Kegeyli rayonlarında partiya jumıslarında islegen. Pútkil awqamlıq jurnalistika institutında oqıydı, Qazaq mámleketlik universitetiniń jurnalistika fakultetin sırttan oqıp pitkeredi, «Qızıl Qaraqalpaqstan» gazetasınıń bólim baslıǵı, sońınan bas redaktor, Qaraqalpaq mámleketlik baspasınıń direktorı, Qaraqalpaqstan Ministrler Keńesinde mádeniyat isleri basqarmasınıń baslıǵı, al 1948-jıldan baslap N. Dáwqaraev atındaǵı Tariyx, til hám ádebiyat institutında aǵa ilimiy xızmetker, bólim baslıǵı bolıp isleydi.

I. Saǵitov 1942-jıldan Jazıwshılar awqamınıń aǵzası.

## Dóretiwshiligi
### Ádebiy dóretiwshiligi
I. Saǵıtov 1957-jılı «Berdaqtıń tvorchestvosı» degen temada kandidatlıq, al 1963-jılı «Qaraqalpaq qaharmanlıq eposın túrk tilles xalıqlardıń eposları menen salıstırıp izertlew tájiriybesi» degen temada doktorlıq dissertaciyaların jaqladı.

Ol Ózbekstan Ilimler Akademiyasınıń xabarshı-aǵzası edi. Alımnıń ádebiy sın maqalaları, izertlewleri 30-jıllardan baslap járiyalandı.

Onıń «Berdaq — ullı patriot shayır» (1943), «Berdaqtıń tvorchestvosı» (1958), «Qaraqalpaq qaharmanlıq eposı» (1963), «Ádebiyat hám dáwir» (1968), «Saxra búlbili» (1974), «Qaraqalpaq ádebiyatınıń rawajlanıw jolları» (1979) degen hám basqa da kitapları basılıp shıqtı.

I. Saǵitov mektepler, joqarı hám orta arnawlı oqıw orınları ushın sabaqlıqlar hám oqıw kitapların dúzdi.

### Awdarmashılıǵı
Alım bulardan tısqarı A. Pushkin, M. Saltıkov-Shedrin, A.Chexov, I. Turgenev, M. Gorkiy, M. Sholoxov hám basqa da bir qatar jazıwshılardıń shıǵarmaların qaraqalpaq tiline awdardı. Ádebiyatshı alımnıń óziniń geypara miynetleri de rus hám basqa da tuwısqan tillerde basılıp shıqtı.

## Jetiskenlikleri
I. Saǵitov Húrmet belgisi ordeni hám medallar, Ózbekstan xám Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesleriniń Húrmet jarlıqları menen sıylıqlanǵan.

Ol Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen ilim ǵayratkeri (1969), Ózbekstan Respublikasına miyneti sińgen ilim ǵayratkeri (1979) hám Qaraqalpaqstan Respublikası Berdaq atındaǵı mámleketlik sıylıǵınıń laureatı (1978) boldı.

## Ádebiyatlar
* Қарақалпақстан Республикасы жазыўшылары (библиографиялық мағлыўмат) / нашрга тайёрловчи 3. Бекбергенова -T .: Extremum press , 2011. 240 бет. ISBN 978-9943-356-45-0

## Derekler
Karl VII (Muqaddes Rim imperiyası imperatorı)

**Karl VII Albrext** (; 1697-jıl 6-avgust, Bryussel — 1745-jıl 20-yanvar, Myunxen) — 1726-jıl 26-fevraldan baslap Bavariya kurfyurstı (**Karl Albrext** atı menen). Avstriya miyrasxorlıǵı ushın urıs dáwirinde Chexiya patshası (1741-jıl 7-dekabrden) hám Muqaddes Rim imperiyası imperatorı (1742-jıl 24-yanvardan).
Leopold I (Muqaddes Rim imperiyası imperatorı)

**Leopold I** (; 1640-jıl 9-iyun — 1705-jıl 5-may) — 1658-jıl 18-iyuldan Muqaddes Rim imperiyası imperatorı, 1655-jıl 27-iyunnan Vengriya patshası, 1656-jıl 14-sentyabrdan Chexiya patshası, imperator Ferdinand III hám Mariya Anna Ispaniyalınıń ekinshi balası.

Leopold I nıń húkimdarlıq dáwiri Lyudovik XIV penen Evropada gegemonlıq ushın keskin qarsılaslıq menen belgilenedi. Onıń húkimdarlıǵı dáwirinde túrkler Venanı qamal etpesten, Vengriyanı olardan azat etiw baslandı. Uliwma alǵanda, Leopold Vestfal pitiminen keyin qulaw aldında turǵan imperiyanı bekkemlewge eristi.
Erkin transfer (futbol)

Kásiplik associaciyalıq futbolda, **erkin transfer**, sonday-aq **Bosman transferi** dep te ataladı, bunda kásiplik futbol klubı oyınshınıń shártnaması tamamlanǵanda yamasa shártnama pitiwine az qalǵanda oyınshını bosatadı. Sońınan oyınshı ózine shártnama usınǵan hár qanday klubqa ótiwi múmkin.

## Bul qalay isleydi
Oyınshını alıp atırǵan klub onıń shártnaması boyınsha tólenbegen hesh nárse qalmaǵanlıqtan, onı bosatıw ushın hesh qanday kompensaciya tólewi kerek emes, sonlıqtan bunı erkin transfer dep ataydı. Ayırım ligalarda akademiyalardı qorǵaw ushın sheklewler bar. Mısalı, Ullıbritaniyada, 24 jastan kishi hám shártnaması tamamlanǵan oyınshılar tek oyınshınıń licenziyasın uslap turǵan klub tárepinen bosatılǵan jaǵdayda ǵana erkin transferde bola aladı.

Erkin transferdiń jáne bir túri - bul oyınshınıń bir klubtan ekinshi klubqa hesh qanday bahasız ótiwi, geyde nominal baha menen transfer de erkin transfer dep esaplanadı.

23 jas hám onnan úlken oyınshılardıń bar bolǵan shártnamasınıń altı ay yamasa onnan az waqıtı qalǵanda, olar basqa klublar menen sóylesiwge hám aldın ala shártnama dúziwge erkin boladı. Bul olardıń kelesi transfer aynası ashılǵanda ózleri qálegen klubqa Bosman transferi arqalı ótiw múmkinshiligin kórsetedi.

## Qollanılıwı
Erkin transferler futboldıń barlıq dárejelerinde keń tarqalǵan. Bul klublardıń transfer bahasına jumsawǵa qarjısı az bolǵan ligalarda da, sonday-aq oyınshılardıń bay klublardan erkin transfer arqalı ketiwi ushın da, ásirese tómengi ligalardaǵı klublarǵa ótkende, eger klub birinshi komanda futbolın usına almasa, qollanıladı.

Kóbinese, oyınshı bir klub penen shártnamasın «pitiriwdi» tańlaydı, sońınan basqa klubqa erkin ótiw ushın. Bul olardı oyınshı qosılıwdı qálegen klub ushın júdá tartımlı etedi, hám qabıllawshı klub tárepinen transfer bahasınıń tólenbewi kóbinese oyınshınıń aylıǵınıń joqarılawında kórinedi, eger olar satıp alınǵanda bolatuǵın aylıqqa salıstırǵanda. Buǵan jaqsı mısal - Sol Kempbelldiń Tottenxem Xotspurdan arqa Londonlı básekilesi Arsenalǵa ótiwi boladı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Eski tártip

**Eski tártip**; jáne de **Eski rejim** (, ) — Franciyada shama menen XVI ásirdıń aqırı — XVII ásirdıń baslarınan baslap Ullı francuz revolyuciyasına shekem bolǵan dáwirdegi siyasiy hám sociallıq-ekonomikalıq rejimdi xarakterlewshi publicistikalıq hám istoriografiyalıq termin. Francuz tariyxshısı P.Guberdıń jazıwınsha, «Eski tártip monarxiyası XVI ásirdıń ekinshi yarımında Franciyanı qulawǵa alıp kelgen puqaralar urıslarında tuwılǵan.» Biraq, onıń ayırım belgileri onnan da aldın, XV-XVI ásirlerde payda bolǵan. Eski tártiptıń ózgeshelikleri Ullı francuz revolyuciyasın hám onıń xarakterın kóp tárepleme aldınnan belgilep bergen.

## Derekler
CrossCheck (joybar)

**CrossCheck** – bul 2017-jılı Google Labs hám First Draft tárepinen ǵalaba xabar qurallarında haqıyqatlıqtı hám tekseriwdi qollap-quwatlaw ushın baslama baǵdarlaması. Ol Parij qalasındaǵı News Impact Summit konferenciyasında járiyalandı. Onıń maqseti Franciya puqaralarına jaqın aylarda sociallıq tarmaqlardaǵı jazıwlar, veb-izlewler hám ulıwma internettegi jańalıqlardı tutınıwda ne hám kimge iseniw kerekligin túsiniwge járdem beriw boldı. 

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Google Labs

**Google Labs** – bul Google tárepinen jańa joybarlardı sınaw hám jámiyetshilikke kórsetiw ushın dúzilgen inkubator.

Dáslepki versiyası 2002-jıldıń basınan 2011-jıldıń ortasına shekem onlayn boldı. Google Labs tı «biziń eń márt paydalanıwshılarımız biziń túrli hám qızıq ideyalarımızdıń prototipleri menen oynap kóriwi hám olardı islep shıqqan injenerlerge tikkeley pikir bildiriwi múmkin bolǵan oyın maydanshası» dep táriyiplegen.

2023-jılı Google jıllıq Google I/O ilajında Labs tı qayta tiklegen.

## Tariyxı

Google sonday-aq Gmail, Google Calendar hám Google Wave sıyaqlı Labs ónimlerin sınaw ushın mirát etiw úlgisin qollanǵan, hám bulardıń kópshiliginiń ózleriniń «Labs» eksperimental múmkinshilikleri hám aldın ala kóriw versiyaları bar. Keyinirek Labs Google Calendar dan alıp taslandı.

2006-jılı barlıq Google Labs ónimleri bir qálipte, kolba ikonkası hám kúlreńli atama menen usınıldı, bul Google News hám Google Maps sıyaqlı basqa reńli Google ónimlerinen ayrıqsha edi.

## Toqtatılıwı hám qayta tikleniwi
2011-jıldıń iyul ayında Google, Google Labs tı toqtatatuǵının járiyaladı.

Eksperimentlerdiń kópshiligi toqtatılǵan bolsa da, ayırımları tiykarǵı izlew betlerine kóshirilgen yamasa basqa ónimlerge integraciyalanǵan. Google házirgi waqıtta da óziniń islemey atırǵan «Labs» qurallarına Google bloglarında kóp sіltemeler berip atır, olardı Google izlewi arqalı ańsat tabıwǵa boladı.

2021-jıldıń noyabr ayında Google Labs brendi Google daǵı ishki top ushın qayta tiklendi, ol Google dıń AR hám VR jumısların, Area 120 di, sonday-aq Project Starline di óz ishine aladı.

2024-jıldıń iyul ayına kelip, Google Labs Search labs tı, yaǵnıy Google izlew sistemasınıń eksperimental jasalma intellekt járdemindegi ulıwma sholıwın usındı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Google maǵlıwmatlar protokolı

**GData** (Google Maǵlıwmatlar Protokolı) – bul Google tárepinen internette maǵlıwmatlardı oqıw hám jazıw ushın islep shıǵılǵan ápiwayı protokol. GData ulıwma qollanılatuǵın XML-ge tiykarlanǵan sindikaciya formatların (Atom hám RSS) Atom Járiyalaw Protokolına tiykarlanǵan lentanı-járiyalaw sisteması menen biriktiredi, sonıń menen birge sorawlardı basqarıw ushın qosımsha keńeytiwlerdi de óz ishine aladı. Ol maǵlıwmat formatı sıpatında XML yamasa JSON ǵa súyenedi.

Google Baǵdarlamashılar portalına sáykes, «Google Maǵlıwmatlar Protokolı - bul vebte informaciyanı oqıw, jazıw hám ózgertiw ushın REST-ten ilhamlanǵan texnologiya. Ol ayırım eski Google API larında qollanıladı.» Biraq, «Kópshilik Google API ları Google Maǵlıwmat API ları emes.»

Google GData ushın Java, JavaScript, .NET, PHP, Python, hám Objective-C tillerinde klient kitapxanaların usınadı.

## Ámelge asırıwlar
C tilinde jazılǵan libgdata dep atalatuǵın ámelge asırıw LGPL licenziyası astında jetkilikli.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Data Transfer Project

**Data Transfer Project (DTP)** – bul bir neshe onlayn platformalar arasında maǵlıwmatlardı kóshiriw imkaniyatın beretuǵın ashıq kodlı baslama. Joybar 2018-jıl 20-iyul kúni Google tárepinen iske qosıldı hám usınıldı, hám házirgi waqıtta Facebook, Microsoft, Twitter, hám Apple menen birgelikte jumıs islep atır.

## Tariyxı
Joybar 2017-jılı Google Data Liberation Front tárepinen shólkemlestirilgen bolıp, jeke adamlarǵa ózleriniń onlayn maǵlıwmatların júklep alıw hám qayta júklewdi talap etpesten, hár túrli platformalar arasında kóshiriwge imkaniyat beretuǵın platformanı usınıwǵa maqset etken. Ekosistema onlayn platformalar tárepinen járiyalanǵan hár túrli API-lar arqalı hár túrli fayllardı shıǵarıp alıw hám basqa platformalar menen úylesimli bolıwı ushın usınday kodlardı awdarıw arqalı ámelge asırıladı. Oǵan uqsas, Data Transfer Project házirgi waqıtta Google Takeout hám Facebook-taǵı uqsas programma (bunı «Access your information» dep ataydı) sheńberinde qollanılıp, eki jeke maǵlıwmatlardı júklep alıw xızmetleriniń bir-biri menen úylesimli bolıwına imkaniyat beredi. Bul maǵlıwmatlardı eki platformadan ańsatlıq penen kóshiriwge múmkinshilik beredi.

2018-jıl 20-iyul kúni qospa joybar járiyalandı. GitHub-qa júklengen derek kodı tiykarınan Google hám Microsoft injenerleri tárepinen jazılǵan.

2019-jıl 30-iyul kúni Apple joybarǵa qosılatuǵının járiyaladı, bul iCloud-ta maǵlıwmatlardı kóshiriw imkaniyatın beredi.

## Ámelge asırıwlar
2019-jıl 2-dekabr kúni Facebook paydalanıwshılarǵa foto hám videolardı Google Photos-qa kóshiriw imkaniyatın járiyaladı, bul dáslep tek ǵana ayırım ellerde ashıq bolǵan. Bul keyingi aylarda keńeydi, hám 2020-jıl 4-iyun kúni Facebook bul funkciyanıń tolıq globallıq isley baslaǵanın járiyaladı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Google maǵlıwmatlar toplamın izlew

**Google maǵlıwmatlar toplamın izlew** (Google Dataset Search) – bul Google kompaniyasınıń izertlewshilerge erkin paydalanıwǵa bolatuǵın onlayn maǵlıwmatlardı tabıwǵa járdem beriwshi izlew sisteması. Kompaniya bul xızmetti 2018-jıldıń 5-sentyabrinde iske qostı hám ónimniń ilimpazlar hám maǵlıwmat jurnalistlerine baǵdarlanǵanın málimledi. 2020-jıldıń 23-yanvarınan baslap xızmet beta-sınawdan shıqtı.

Google Dataset Search kompaniyanıń akademiyalıq izertlewler hám esabatlardı izlewge arnalǵan Google Scholar xızmetin tolıqtıradı.

## Ózgeshelikleri
Maǵlıwmatlar toplamın izlew qálegen maǵlıwmat túrine (mısalı, súwretler yamasa tekstke dıqqat awdarıp) tiykarlanıp nátiyjelerdi filtrley aladı. Ol jáne mobil qurılmalarda da jumıs isleydi.

## Texnologiya
Maǵlıwmatlar toplamın izlew kóbinese maǵlıwmatlar toplamı jetkerip beriwshilerdiń schema.org konsorciumı tárepinen belgilengen standartlarǵa sáykes metamaǵlıwmatlardı qollanıwına tiykarlanǵan. Google AI blogına sáykes,

*Google izlew sisteması schema.org/Dataset belgilewi bar veb-betti qayta islegende, sol jerde maǵlıwmatlar toplamınıń metamaǵlıwmatları bar ekenin túsinedi hám bul strukturalanǵan metamaǵlıwmatlardı qayta islep, bettegi hárbir belgilengen maǵlıwmat toplamın súwretleytuǵın «jazbalar» dúzedi. Schema.org qollanılıwı baǵdarlamashılarǵa bul strukturalanǵan informaciyanı HTML ishine jaylastırıwǵa múmkinshilik beredi, bul bettiń kórinisine tásir etpey, informaciyanıń semantikasın barlıq izlew sistemalarına kórinetuǵın etedi.*

## Versiyaları
Maǵlıwmatlar toplamın izlew dáslep 2018-jıldıń 5-sentyabrinde beta-versiya sıpatında shıǵarıldı. 2020-jıldıń 23-yanvarında ol beta-versiyadan shıqtı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Google Developers Live

**Google Developers Live** – bul baǵdarlamashılar hám Google baǵdarlamashıları ushın Google platformalarınıń kópshiliginde tikkeley translyaciya etiletuǵın kontent. Ol translyaciya videosı hám Google+ Hangouts-tan paydalanıw arqalı, Google tárepinen dúnya júzinde shólkemlestiriledi. Google Developers Live joqarı texnikalıq, tereń temalardı qamtıp, Android, HTML5, Chrome, ChromeOS, Google API-leri, Google Web Toolkit, App Engine, Cloud, Google Maps, YouTube hám basqalar sıyaqlı Google hám ashıq veb-texnologiyalar járdeminde veb, mobil hám kárxanalıq qosımshalardı islep shıǵıwǵa baǵdarlanǵan. Ol qatnasıwshılarǵa Google baǵdarlamashı ónimleri haqqında úyreniw, sonday-aq olardı islep shıǵatuǵın injenerler menen ushırasıw ushın úlken múmkinshilik beredi.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Google Developer Expert

**Google Developer Expert (GDE)** – bul Google Developer hám ashıq kodlı texnologiyalar hám ónimler boyınsha úlgili tájiriybege iye dep Google tárepinen tán alınǵan adam. GDE-lar Google tárepinen shólkemlestirilgen hám basqarılatuǵın Google Developers Experts baǵdarlamasına aǵzalıq arqalı beriledi. GDE-lar bir jıllıq múddetke iye bolıp, bul múddet ónimniń baǵdarlamashı hám ashıq kodlı jámiyetke úziliksiz aktiv úles qosıw arqalı uzaytılıwı múmkin. Google Developers Expert baǵdarlamanıń aǵzası bolıp turıp Google xızmetkeri bola almaydı. GDE-larǵa «Google yamasa qandayda bir Google kompaniyası atınan hesh qanday málimleme beriwge» ruqsat etilmeydi hám hár qanday pikirlerdiń Google-dıń pikiri emesligin anıq kórsetiwi kerek.

2023-jıl iyun ayında, GDE baǵdarlamasınıń veb-saytına sáykes, bul atamaǵa iye 1000-nan aslam adam bolǵan.

2023-jılı Google GDE baǵdarlamasın keńeytip, Google Assistant hám Google Pay sıyaqlı arnawlı baǵdarlamalardı qamtıp aldı, bul jańadan payda bolıp atırǵan Google texnologiyaları boyınsha ekspertlerdi tanıw ushın. 2024-jılı GDE jámiyeti globallıq jaqtan ádewir ápiwayı boldı, baǵdarlamaǵa Aziya, Afrika hám Latın Amerikasınan ekspertlerdiń sanı artıp barmaqta.

## Qollap-quwatlanatuǵın ónimler

* Android
* Angular
* Dart
* Flutter
* Firebase
* Go
* Google Assistant
* Google Cloud Platform
* Google Earth Engine
* Google Glass (US only)
* Google Maps
* Google Payments
* Google Workspace
* Google Workspace Products
* Zatlar interneti
* Kotlin
* Mashinalıq oqıtıw (TensorFlow, Keras)
* Veb texnologiyalar

## Tariyxı
Google Developer Experts baǵdarlaması dáslep Yaponiyada Google Developer API Expert baǵdarlaması sıpatında baslandı. 2012-jıl iyul ayında Google onı Google Developers Expert baǵdarlaması dep atadı hám onı dúnya júzindegi baǵdarlamashılar ushın qoljetimli etti. 2014-jılı rásmiy Google Developers Expert saytı baǵdarlamanı Google Developer Experts dep atadı.

## Dúnya júzindegi ekspertler direktoriyası
Tómendegi direktoriya barlıq Google Developer Experts dizimin qamtıydı. Bul adamlar Google tárepinen ózleriniń texnikalıq bilimi hám kónlikpeleri ushın tanılǵan.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Leopold I (Belgiya patshası)

**Leopold I** (; 1790-jıl 16-dekabr — 1865-jıl 10-dekabr) — 1831-jıldan 1865-jılǵa shekem Sakson-Koburg-Gota dinastiyasınan bolǵan Belgiyanıń birinshi patshası.

Leopold I húkimdarlıǵınıń dáslepki kúnlerinen baslap Gollandiya menen urıs júrgiziwine tuwra keldi.

## Balalıǵı
Ol Saksen-Koburg gercogları násilinen bolıp, Saksen-Koburg-Zaalfeld ullı gercogı Franctıń hám Avgusta-Karolina Reyss fon Ebersdorf segizinshi balası hám úshinshi ul balası edi. Leopold on bir jasqa shekem ájesı Sofiya Antoniya Braunshveyg-Volfembyuttellı tárepinen tárbiyalanǵan. Botanika hám astronomiyaǵa qızıǵatuǵın Leopoldtıń ákesi ulında tábiyiy pánlerge muhabbat qáliplestirdi. Shahzadanıń muǵallimi matematikadan, áyyemgi tiller - grek hám latın tillerinen sabaq bergen pastor K.T.Xoflender edi.

## Derekler
Uteuliev Nietbay

**Uteuliev Nietbay Uteulievich** (1953-jıl 1-aprel, Qońırat rayonı) ― Fizika, matematika ilimleri doktorı, professor, Muhammad al-Xorezmiy atındaǵı Tashkent informaciyalıq texnologiyaları universiteti Nókis filialı professorı. Ol matematikalıq modellestiriw, informaciya texnologiyaları hám ekologiyalıq, ekonomikalıq mashqalalardı sheshiw boyınsha alıp barǵan ilimiy izertlewleri menen belgili.

## Ómiri
Nietbay Uteuliev 1953-jıl 1-aprelde Qaraqalpaqstan Respublikasınıń Qońırat rayonında tuwılǵan. 1970-jılda 2-sanlı orta mektepti tamamlaǵan. Keyinirek joqarı tálim hám ilimiy izertlewlerin dawam ettirip, texnika pánleri doktorı ilimiy dárejesine iye bolǵan.

## Ilimiy jumısı
Professor Uteulievich matematikalıq modellestiriw, informaciya texnologiyaları hám ekologiyalıq mashqalalardı sheshiwge arnalǵan bir qatar ilimiy izertlewlerdiń avtorı esaplanadı. Onıń ilimiy jumısları arasında:
* Pataslanǵan suwdı tazalaw processlerin modellestiriw hám optimallastırıw;
* Awıl xojalıǵı óndirisindegi ekologiyalıq-ekonomikalıq: mashqalalardı sheshiw ushın algoritmler islep shıǵıw;
* Mektep informatika kurslarında informaciya texnologiyaların qollaw sıyaqlı temalar bar.

## Konferenciyalar hám tańlawlar
1982-1984-jıllar dawamında Kiev mámleketlik universiteti stajyor ― izleniwshisi. 1984-1987-jılları Kiev mámleketlik universiteti aspirantı. 1987-jılı Kiev mámleketlik universiteti janındaǵı ilimiy dárejeler beretuǵın D068.18.10-sanlı ilimiy keńesinde 01.01.09 matematikalıq kibernetika qánigeligi boyınsha «Operatorlıq sheklewlerge iye stoxastikalıq programmalastırıwdıń bazı bir máseleleri ushın qosarlılıq qatnasları hám optimallıq shártleri» temasındaǵı kandidatlıq dissertaciyasın jaqlaǵan.

2023-jıl may ayında Nókis qalasında ótkerilgen «Matematikalıq modellestiriw hám informaciya texnologiyalarınıń aktual máseleleri» xalıq aralıq ilimiy-ámeliy konferensiyası professor Ótewlievtiń 70 jıllıq yubeleyine baǵıshlap islengen.

## Redakciya iskerligi
Uteuliev Nietbay Uteulievich «Science Algorithm» baspasınıń «Journal of Advances ın Engineering Technology» jurnalınıń redakciya komissiyası aǵzası retinde de iskerlik júrgizedi.

## Derekler
Gracie Abrams

**Gracie Madigan Abrams** (1999-jıl 7-sentyabr) — amerikalı popmqosıqshı hám qosıq jazıwshı, kinoda hám ózin aktrisa sıpatında sınap kórgen.

## Diskografiya
* «Mean It» (2019)
* «Stay» (2019)
* «21» (2020)
* «I Miss You, I'm Sorry» (2020)
* «Long Sleeves» (2020)
* «Friend» (2020)
* «Brush Fire» (2020)
* «Unlearn» (2021)
* «Mess It Up» (2021)
* «Amelie» (2023)
* «Everywhere, Everything» (2023)
* «Risk» (2024)
* «Close to You» (2024)
* «I Love You, I'm Sorry» (2024)
* «That's So True» (2024)
* «Call Me When You Break Up» (2025)

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
Mariya Tereziya

**Mariya Tereziya** (; 1717-jıl 13-may, Vena — 1780-jıl 29-noyabr, Vena) — 1740-jıldan 1780-jılı ólimine shekem Gabsburglar monarxiyasınıń húkimdarı hám óz huqıqı menen lawazımdı iyelegen birden-bir hayal. Ol Avstriya, Vengriya, Xorvatiya, Chexiya, Transilvaniya, Slavoniya, Mantuya, Milan, Moraviya, Galiciya hám Lodomeriya, Dalmaciya, Avstriya Niderlandiyası, Karintiya, Karniola, Goriciya hám Gradiska, Avstriya Sileziyası, Tirol, Shtiriya hám Parma mámleketleriniń húkimdarı edi. Turmısqa shıqqanda ol Lotaringiya gercoginyası, Toskaniya ullı gercoginyası hám Muqaddes Rim imperiyası imperator hayalı edi.
DigiKavach

**DigiKavach** – bul Hindistanda onlayn finanslıq aldawshılıqlardıń aldın alıwǵa arnalǵan, onlayn aldawshılıqlardı anıqlaw programması.

## Alǵı sóz
Ol Google tárepinen 2023-jılı Hindistan paydalanıwshıların onlayn aldawshılıqlardan qorǵaw hám aldawshılardıń Hindistanda qalay jumıs isleytuǵınlıǵın úyreniw ushın iske qosıldı. Bul informaciyaǵa tiykarlanıp, Google jańadan payda bolǵan aldawshılıqlardıń aldın alıw ilajların jaratıw hám ámelge asırıw ushın sheriklik etti.

Programma insapsız fintex hám jırtqıshlıq kredit-qosımsha kompaniyalarınan qorǵaw ushın Fintech Association for Consumer Empowerment (FACE) menen sheriklikti óz ishine aladı. Bunnan aldın DigiKavach sheńberinde, Google Cyberpeace Foundation-ǵa Hindistanda cifrlı sawatlılıq hám onlayn qáwipsizlik haqqında xabardarlıqtı arttırıw ushın 4 million dollar ajırattı. Ol Ishki Isler Ministrligi menen islesedi.

**Ámelge asırıw**

Indian Cyber Crime Coordination Centre, Cyber Crime Helpline (1930) hám DigiKavach finanslıq aldawshılıq qurbanlarına informaciya hám járdem kórsetiw, sonday-aq qáwip-qáterlerge tez juwap beriw ushın birgelikte islesedi. Óziniń aldawshılıqqa qarsı programması DigiKavachqa tiykarlanıp, Google ózininiń Qáwipsizlik Injenerlik Sistemasın 2025-jılǵa shekem engiziwdi maqset etedi.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
DreamBooth

**DreamBooth** – bul bar bolǵan tekstten súwretke modellerin názik sazlaw arqalı jekeletistiriw ushın qollanılatuǵın tereń oqıtıw generativ modeli. Ol 2022-jılı Google Research hám Boston Universiteti izertlewshileri tárepinen islep shıǵıldı. Dáslep Googledıń óz Imagen tekstten súwretke modeli járdeminde islep shıǵılǵan DreamBooth ámelge asırıwları basqa tekstten súwretke modellerine qollanılıwı múmkin, bul jerde ol modelge bir obyektiń úsh-bes súwretinde oqıtılǵannan keyin dálirek sazlanǵan hám jekelestirilgen nátiyjeler jaratıwǵa múmkinshilik beredi.

## Texnologiya
Aldınnan oqıtılǵan tekstten súwretke diffuziya modelleri, kóbinese túrli súwret shıǵarıw tipleriniń keń túrliligin usına alatuǵın bolsa da, azǵana belgili obektlerdiń súwretlerin jaratıw ushın talap etiletuǵın anıqlıqqa iye emes, hám belgili obektlerdi túrli jaǵdaylarda hám kontekstlerde súwretlew qábileti sheklengen. DreamBooth ámelge asırıwların iske qosıw ushın qollanılatuǵın metodologiya diffuziya modeliniń tolıq UNet komponentin belgili bir obyektti súwretleytuǵın birneshe súwret (ádette 3-5) járdeminde dál sazlawdı óz ishine aladı. Súwretler obyektiń tiyisli bolǵan klassınıń atın, sonday-aq unikal identifikatorı bar tekstli usınıslar menen juplastırıladı. Mısalı, [Nissan R34 GTR] avtomobiliniń fotosúwreti, bunda «avtomobil» klass bolıp tabıladı; modeldiń dáslepki klass ushın aldınnan oqıtılǵan maǵlıwmatlarına tiykarlanıp obyektiń túrli nusqaların jaratıwın xoshametlew ushın klassqa tán aldınǵı saqlaw joǵaltıwı qollanıladı. Kiris súwretler toplamınan alınǵan tómen anıqlıqtaǵı hám joqarı anıqlıqtaǵı súwretler juplıǵı super-anıqlıq komponentlerin dál sazlaw ushın qollanıladı, bul obyektiń mayda detallarınıń saqlanıwına múmkinshilik beredi.

## Qollanıw
DreamBooth Stable Diffusion sıyaqlı modellerdi dál sazlaw ushın qollanılıwı múmkin, bunda ol Stable Diffusionniń belgili jeke adamlardıń súwretlerin jetkilikli dárejede jarata almawı sıyaqlı ulıwma kemshilikti jeńilletiwi múmkin. Biraq, bunday qollanıw jaǵdayı VRAM-ǵa júdá talapshań bolǵanlıqtan, hobbist paydalanıwshılar ushın qımbatqa túsedi. Ásirese, DreamBoothtıń Stable Diffusion ushın beyimlesiwi 2022-jılı Ruis hám basqalar tárepinen járiyalanǵan dáslepki maqalada kórsetilgen texnologiyaǵa tiykarlanǵan biypul hám ashıq kodlı proekt retinde shıǵarıldı. Jaman niyetli adamlar DreamBoothtı zıyanlı maqsetlerde adastırıwshı súwretler jaratıw ushın qollanıwı múmkinligi hám onıń ashıq kodlı tábiyatı hár kimge bul texnologiyanı qollanıwǵa yamasa hátte jetilistiriwler kirgiziwge múmkinshilik bergenligi haqqında alańlawlar bildirildi. Bunnan tısqarı, súwretshiler DreamBoothtı adam súwretshileri menen baylanıslı belgili bir kórkem óner stillerin imitaciya qılıwǵa arnalǵan model tekseriw noqatların oqıtıw etikasınan qáweterlerin bildirdi; sonday sınshılardıń biri – Disney hám Penguin Random House ushın súwretshi bolǵan Holli Mengert, onıń kórkem óner stili DreamBooth arqalı tekseriw noqatı modeline oqıtılǵan hám onıń kelisimisiz onlayn bólisilgen.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Google Digital Garage

**Google Digital Garage** – bul adamlardıń cifrlı kónlikpelerin jaqsılawǵa járdem beriw ushın arnalǵan kommerciyalıq emes programma. Ol onlayn oqıw platforması hám bilimlendiriw sheriklikleri arqalı biypul bilimlendiriw, kurslar hám sertifikatlar usınadı. Google Digital Garage Google tárepinen 2015-jılı jaratılǵan.

## Kurslar
Kurslar modullerge bólingen. Google Digital Garage tómendegi cifrlı marketing hám kodlaw kategoriyaları boyınsha túrli pánler boyınsha 100-den aslam onlayn kurslar usınadı:

* Maǵlıwmat hám Texnologiya
* Cifrlı Marketing
* Kásipti Rawajlandırıw
* Izlew Sistemaların Optimallastırıw

## Baslamalar hám Sheriklikler
2015-jılı Google Digital Garage Arqa Irlandiya Xızmetkerler Departamentiniń DigitalNI Google Garage ilajına qatnastı. Bul ilaj GO ON NI cifrlı sawatlılıq ilajınıń bir bólegi bolıp, Google menen birge BT hám Barclays sıyaqlı sheriklerdi óz ishine aldı. Google Digital Garage 2023-jılı Ullı Britaniya, Northampton qalasında usıǵan uqsas janlı ilaj ótkizdi.

2018-jıl noyabr ayında Ullı Britaniya Xalıqaralıq Sawda Departamenti (DIT) hám Google kishi hám orta isbilermenlik subektleri (KOS) ushın eksport tálim seriyasın jetkizip beriw boyınsha sheriklikti járiyaladı. «Exporting is GREAT» kampaniyasınıń bir bólegi bolǵan bul baslama 2019-jılı seminarlar arqalı 2,000 KOS-qa ózleriniń cifrlı eksport operaciyaların rawajlandırıwǵa járdem beriwdi maqset etti. Googledıń Digital Garage Manchester, Edinburg, hám Ullı Britaniya boyınsha túrli universitet kampuslarında ótkizilgen ilajlar hám bilimlendiriw orayları global imkaniyatlardı tabıwǵa, eksport operaciyaların jolǵa qoyıwǵa hám marketingke qaratılǵan boladı. Edinburgtegi oray 2019-jılı jabıldı.

## Sertifikatlar
Google «Cifrlı Marketing Tiykarları» kursın (Universitet hám Interactive Advertising Bureau Europe tárepinen oqıtılatuǵın) tamamlaǵannan keyin sertifikat beredi.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Fast Pair

**Google Fast Pair xızmeti**, yamasa ápiwayı ǵana **Fast Pair**, bul Googledıń Bluetooth tómen energiya (BLE) arqalı Bluetooth qurılmaları birinshi ret jaqın jerge kelgende olardı tez juplaw ushın menshikli standartı. Ol 2017-jıl oktyabr ayında járiyalandı hám dáslep dinamikler, qulaqlıqlar hám avtomobil komplektleri sıyaqlı dawıs qurılmaların Android operaciyalıq sisteması menen baylanıstırıw ushın proektlestirilgen. 2018-jılı Google ChromeOS qurılmaların qollawdı qostı, al 2019-jılı Google Fast Pair baylanısları endi bir Google Akauntındaǵı basqa Android qurılmaları menen sinxronlastırılıwı múmkinligin járiyaladı, bul funkciyanı Google 2023-jıl dekabr ayında ChromeOS qurılmalarına keńeytti. Google óz SDKlarına Fast Pair qollawın qosıw ushın Qualcomm, Airoha Technology hám BES Technic sıyaqlı Bluetooth SoC dizaynerleri menen sheriklik etti. 2019-jıl may ayında Qualcomm ózleriniń Smart Headset Referens Dizaynin, Qualcomm QCC5100, QCC3024 hám QCC3034 SoC seriyaların Fast Pair hám Google Assistant qollawı menen járiyaladı. 2019-jıl iyul ayında Google Haqıyqıy Sımsız Funkciyalardı (TWF), Qurılmanı Tabıw (Find My Device) hám jetilistirilgen Baylanıslı Qurılma Detalların járiyaladı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Baxtıyar Jumataev

**Baxtıyar Jumataev** *([[1984|1984-jıl]] [[5-avgust]], [[Nókis|Nókis qalası]])* — qaraqalpaq estrada qosıqshısı. «Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen mádeniyat xızmetkeri» (2014).

## Ómiri
Baxtıyar Jumataev 1984-jılı 5-avgustta Nókis qalasında tuwılǵan.

## Dóretiwshiligi
Qosıqshı 2023-jıldan kitaplardı audio formatta tayarlap, sociallıq media ortalıqlarında bólisedi. Búgingi kúnge shekem qaraqalpaq ádebiyatı úlgilerinen K.Sultanovtıń «Aqdárya», T.Qayıpbergenovtıń «Baxıtsızlar», «Tánha ózińe málim sır», J.Aymurzaevtıń «Jetimniń júregi», K.Karimovtıń «Dárwish», K.Raxmanovtıń «Birinshi muhabbatıım», M.Nızanovtıń «Ashıq bolmaǵan kim bar», Sh.Seytovtıń «Jaman shıǵanaqtaǵı Aqtuba», M.Dáribaevtıń «Mıńlardıń biri», jáhán ádebiyatınan Dj.Kleysonnıń «Vavilonnıń eń bay adamı» shıǵarmaların oqıp, audio formatqa aylandırǵan.
Jokey (futbol)

Futbolda **jokey** (sonday-aq «baǵdarlaw» yamasa «jol kórsetiw» dep te ataladı) – qorǵawshınıń hújimshi menen onıń maqsetli noqatı (ádette dárwaza) arasında turıw sheberligi. Bul qorǵawshıdan hújimshini ástelik penen artqa sheginip páseytiw yamasa keshiktiriw, sol waqıtta qátelik etiwge májbúrlew yamasa tabıslı tásir etiwge urınıwdı talap etedi.

Qorǵawshı eki dizesi de búgilgen tómen poziciyada bolıwı kerek, hújimshiden biraz múyeshke burılıp turıwı kerek.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Kipi-appi

Futbolda **Kipi-appi, kip-aps** yamasa **kik-aps** – bul toptı jerge túsirmey ayaqlar, baltırlar, dizeler, kókirek, iyinler hám bas penen jonglyorlıq etiw sheberligi. Bul óner burın Yaponiya imperator sarayında qollanılǵan Kemari oyınına uqsas.

## Dúnya rekordları
Eń uzın kipi-appi rekordı tek ayaqlar, baltırlar, iyinler hám bastı paydalanıp 28 saat dawam etken; Viktor Eriksson bul kórsetkishke 2023-jıldıń iyun ayında Shveciyada eristi. Aldınǵı erler rekordı braziliyalı Martino Eduardo Orige tárepinen ornatılǵan bolıp, ol standart futbol tobın tek bas, ayaqlar hám baltırlardı paydalanıp 19 saat 30 minut hawada uslap turǵan. Bul rekord 2003-jıldıń 2-3-avgustta ámelge asırıldı.

Toptı jonglyorlaw eń tez marafon juwırıw rekordı 2016-jıldıń avgust ayında Meksika qalası marafonında Abraxam Munoz tárepinen orınlandı. Ol 42.195 kilometr (26.219 mi) aralıqtı 5 saat 41 minut 52 sekundta, toptı jerge túsirmey juwırıp ótti.

Eń uzın kipi-appi rekordshısı Den Magness, sonday-aq kipi-appi islew waqtında eń uzın aralıqtı basıp ótken rekordshı bolıp esaplanadı. Ol toptı jerge tiygizbey 30 milya (48 km) basıp ótiwdi basqarǵan. Ol bul jetiskenlikti 2010-jıl 26-yanvarda Londonda orınladı hám sol waqıtta Londondaǵı bes Premer Liga komandasınıń barlıq stadionlarına bardı. Ol óz saparın Fulxem F.K. nıń Kreyven Kottedj stadionınan baslap, Tottenxem Xotspur F.K. nıń Uayt Xart Leyn stadionında juwmaqladı.

Tomas Ruiz bir saatta futbol tobı menen oynaw waqtında basıp ótken eń uzın aralıq boyınsha dúnya rekordın ornattı. Ol bul aralıqtı 2020-jıl 30-avgustta Salin, Michigan, AQSHta orınladı, onda ol toptı jerden kóterip turıp 7.20 kilometr (4.47 mi) aralıqtı basıp ótti.

2020-jılı Imogen Pepvort-Xeydel ózine Ullı Britaniyadaǵı hárbir zárúrli jumısshı ushın birden 7.1 million topqa tiyiw maqsetin qoydı hám qayırqomlıq shólkemleri ushın aqsha jıynaw maqsetinde 195 kún ishinde 1,123,586 ret topqa tiydi. Qalǵan 5,976,414 ret urıwlar Manchester Yunayted F.K. dan professional futbolshılardı qosqanda, shama menen 2,000 adam tárepinen video jiberiw arqalı «qayırqomlıq etildi».

Toptı hawada uslap turıp 60 sekundta futbol tobına eń kóp tiyiw Avstraliyalı Ayzek Vud tárepinen 2017-jıl 25-oktyabrde Melburn, Avstraliyada ornatılǵan 274 tiyiw bolıp tabıladı.

## Futbol oyınlarında
Kipi-appidiń eń belgili kórsetkishleriniń biri 1967-jılǵı Shotlandiya–Angliya futbol matchında boldı, onda Shotlandiya yarım qorǵawshısı Djim Bekster Angliya qorǵanıwı aldında bir neshe waqıt toptı oynap, onı qolında uslap turıw menen mazaqladı. Bul Shotlandiyaǵa toptı ózinde saqlawǵa hám qalǵan bir neshe minutlardı paydalanıwǵa múmkinshilik berdi, nátiyjede Shotlandiya jáhán chempionları ústinen 3–2 esabında jeńiske eristi. «Bul Shotlandiyadaǵı derlik hárbir futbol ıqlasbenti ushın, olardıń klubı qaysı bolıwına qaramastan, áhmiyetli waqıya boldı», – dedi futbol tariyxshısı Bob Krempsi.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__
Google katalogı

**Google katalogı** – bul Google tárepinen jaylastırılǵan hám ashıq kodlı DMOZ joybarına tiykarlanǵan veb-katalog edi. Ol 2011-jıl 20-iyulda toqtatıldı. Degen menen, házirgi waqıtta Google biznes orınları hám usınıs etilgen biznesler ulıwma Google katalogı dep ataladı.

## Informaciya
Google Katalogı 16 tiykarǵı kategoriyaǵa bólingen edi. Katalog óziniń joqarı dárejeli temaları hám kishi kategoriyaları menen ádettegi gilt sóz izlewge qaraǵanda anıǵıraq nátiyjelerdi bere alatuǵın edi.

* Kórkem óner
* Biznes
* Kompyuterler
* Oyınlar
* Densawlıq
* Úy
* Balalar hám jasóspirimler
* Jańalıqlar
* Dem alıw
* Anıqlama
* Aymaqlıq
* Ilim
* Satıp alıw
* Jámiyet
* Sport
* Dúnya

Dúnya siltemesi katalogtı basqa tillerde usındı. Balalar hám jasóspirimler siltemesi balalar hám jasóspirimler ushın ayrıqsha veb-arxiv edi.

Google Katalogı Ashıq Katalog Joybarına tiykarlanǵan edi. Google-dıń gilt sóz izlew funkciyasınan ayırmashılıǵı, katalog shólkemlestiriwi adamlar tárepinen dúzilgen edi.

## Strukturası

### Bas bet
Bas bette 16 tiykarǵı kategoriyaǵa, sonıń menen birge Dúnya hám Balalar hám jasóspirimler siltemelerine siltemeler bar edi. Ústinde paydalanıwshılarǵa Google Katalogınan izlew múmkinshiligin beretuǵın izlew maydanı bar bolǵan. Onıń ústinde jasıl háripler menen jazılǵan uranı bar edi: «Temalar boyınsha kategoriyalarǵa shólkemlestirilgen veb». Onıń ústinde basqa Google xızmetlerine siltemeler bar edi.

### Tiykarǵı kategoriya betleri
Hárbir tiykarǵı kategoriya betinde kishi tiykarǵı kategoriya betlerine alfavit tártibinde siltemeler, sonday-aq ústinde izlew maydanı bar edi. Hárbir kishi kategoriya jazbasınan keyin sol kishi kategoriyadaǵı elementler sanın kórsetetuǵın san keltirilgen. Kishi kategoriyalar kerek bolǵan jaǵdayda dúziletuǵın edi, hám sońında paydalanıwshı basqa kishi kategoriyaları joq betke jetetuǵın edi. Hárbir bette baylanıslı kategoriyalarǵa siltemeler bolıwı múmkin edi. Ayırım siltemeler basqa betlerge qayta baǵdarlanǵan.

### Dúnya siltemesi
Dúnya siltemesinde tillerdiń atları bar edi. Eger paydalanıwshı olardıń birewin bassa, ol sol tildegi katalog nusqasına ótetuǵın edi.

### Balalar hám jasóspirimler
Atınan kórinip turǵanınday, onda balalar hám jasóspirimler ushın betler bar bolǵan. Ol katalogtıń qalǵan bóliminen tolıq ajıratılǵan, sonlıqtan eger siz onı qátelik penen bassańız, veb-brauzerińizdiń artqa qaytıw túymesin basıwıńız kerek bolatuǵın edi.

## Ashıq katalog joybarı menen baylanısı
Google Katalogı tolıǵı menen Ashıq Katalog Joybarına tiykarlanǵan edi. Google óziniń PageRank sistemasın hám izlew sistemasın oǵan biriktirgen edi. Hámmesi jasıl reńde edi. Tómende paydalanıwshınıń oǵan úles qosıwı ushın siltemeler bar edi.

## Qızıqlı maǵlıwmatlar

* Eger izlew nátiyjesi katalogta da bar bolsa, Google tiyisli kategoriyaǵa silteme kirgizgen.
* Eger birew Google Katalogında jaylastırılıwdı qálese, olar Ashıq Katalog Joybarında dizimge alınıwı kerek bolǵan.

## Sırtqı siltemeler

* Katalogtıń arxivlengen nusqası Internet Arxivindegi Wayback Machine-de bar. Usınday jazbalardıń biri mına jerde.
* Basqa tillerdegi dúnya betiniń mısalı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__