open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Bahadır Yangibaev

**Baxadir Yangibaevich Yangibaev** (1960-jıl Qaraqalpaqstan Respublikası Beruniy rayonında tuwılǵan) — Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi baslıǵı (2006-2017).

## Ómiri
### Bilimlendiriwi
Maǵlıwmatı joqarı. Tashkent avtomobil jollar institutın, Tashkent mámleketlik ekonomika universitetin tamamlaǵan. Qánigeligi injener-qurıwshı, ekonomist.

### Miynet iskerligi
2006-jıldan 2017-jılǵa shekem Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler keńesi baslıǵı.
Jumıs iskerligin Beruniy jol ońlaw hám qurılıs basqarması ustasınan baslaǵan. 1982—1993-jıllarda jaslar hám partiya komitetlerinde túrli lawazımlarda iskerlik kórsetken. 1993-jıldan 1995-jılǵa shekem akcionerlik-kommerciyalıq "Isbilermenbankı" Qaraqalpaqstan bóliminiń kadrlar boyınsha inspektorı, ekonomikalıq-analiz bólimi baslıǵı, 1995—1996-jıllarda Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi Baslıǵınıń járdemshisi, 1996-jıldan 1999-jılǵa shekem Ózbekstan Respublikası Oraylıq Banki Qaraqalpaqstan boyınsha bas basqarması baslıǵınıń birinshi orınbasarı, 1999—2002-jıllarda Ózbekstan Respublikası akcionerlik-kommerciyalıq "Ǵállebankı"nıń Qaraqalpaqstan Respublikası aymaqlıq filialı basqarıwshısı, 2002-jıldan 2006-jılǵa shekem Qaraqalpaqstan Respublikası Finans ministri, 2006—2017-jıllarda Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi Baslıǵı wáziypalarında iskerlik alıp barǵan.
2017-jıldan — Shomanay rayonı hákimi.

## Sıylıqları
Baxadir Yangibaev Sadıq xizmetleri ushın medalı menen sıylıqlanǵan.

## Derekler
Fotozametka

**Fotozametka** — turmıstıń sociallıq tárepleriniń jaqsı hám jaman kórinislerin súwretlewshi operativ xarakterdegi jurnalistlik dóretpe. Fotojurnalistikanıń basqa janrlarına qaraǵanda fotozametka erterek kózge taslandı. Gazeta, jurnal betlerinde ol tekstke qosımsha illyustraciya esabında payda bolıp, 20-jıllardan belgili. Biraq, ol dáwirler fotozametka álipbesiniń tuwılǵan jılları sıpatında korinedi. 40-jıllarǵa kelip, ásirese urıs jıllarında fotozametka mekteplik basqıshqa ótti.

Fotozametka házirgi zamannıń jańa faktlerin toplawdı aldına maqset etip qoysa, gazeta, jurnallar fotozametkanıń ishinde usı kúnniń áhmiyetli, jámiyetlik turmıs penen baylanıslı, oqıwshılardı baylanıstıratuǵın qubılıs haqqındaǵı fotozametkanı baspaǵa tayarlawǵa talpınadı. Qanday da sociallıq áhmiyetke iye fakt bolıp, waqtında gazeta betlerine túspese, ol materialdıń tásirsheńlik uqıbı tómenleydi. Fotozametka óziniń boyına shın informaciyanı jámlegen bolıwı kerek. Bul janr mınaday sorawlarǵa juwap izleydi: Kim, ne, qay jerde, qashan. Kúndelikli baspada bul janr jámiyetlik turmıstıń jaqsı hám jaman táreplerin sáwlelendiriw ushın qollanıladı. Óz gezeginde zaman fotozametkasın úsh túrde:
* Túsinik berilmegen;
* Túsinik berilgen;
* Keńeytilgen dep qarawǵa boladı.

# Bazıda gazeta betlerinde oqıwshılar qısqa formada berilgen jańalıqlar menen tanısadı. Fotosúwrette jámiyetlik áhmiyetli fakt sáwlelengen. Bir fotozametkada berilgen súwretlerge avtordıń pikiri, bahası berilmeydi. Mine, bul túsinik berilmegen fotozametkaǵa jatadı.

# úndelikli baspasózde mınaday fotozametkanı ushıratıwǵa boladı. Bunda turmıstıń belgili bir fakti aytılıp, onın basqa faktor arasındaǵı ornı bahalanadı. Avtor óz pikirin bildiredi. Bunday fotozametkanı tusinik berilgen dep qarawǵa boladı. Fotozametkanın sońǵı túri ashıp kórsetilgen fotozametka. Bunda biz jergilikli baspada da baspaǵa túsken sociallıq áhmiyetke iye fakt, detaldı hár tárepleme súwretlewge boladı.

## Derekler
Qaxraman Sariev

**Qaxraman Rahmatulaevich Sariev** (1980-tuwılǵan) — Qaraqalpaqstan màmleket gayratkeri, 2016-jıl 14-oktyabrden, Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keñesiniñ wàkili.

## Ómiri
Qaxraman Sariev 1980-jılı tuwılĝan. 2002-jılda Tashkent mamleketlik Shiĝistanıwshılıq institutın tamamlaĝan.

Qaxraman Sariev Qaraqalpaqstan ekonomika ministri bolıp jumıs islegen. 2016-jıl 14 - oktyabrden Qaxraman Sariyev 2006- jıldan berli usı lawazımdı iyelep kelgen Baxadır Yangibaev ornına Qaraqalpaqstan Ministrler keñesiniñ baslıǵı etip tayınlanĝan.

2020-jılı «Sanaat kàrxanaları iskerligi ekonomika hàm statistikalıq analiz (Qaraqalpaqstan Respublikası mısalında)» temasında doktorlıq dissertatciya jumısın qorĝadı.

## Derekler
Farhad Ermanov

**Ermanov Farhad Orazbaevich** (1958-jıl 30-aprel, Ámiwdárya rayonı, Qaraqalpaqstan ASSR, Ózbekstan SSR, SSSR) — ózbek siyasatshısı, senator. 2022-jıldan Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi baslıǵı, 2018-jıl 21-aprelden 2022-jıl 17-dekabrge shekem Xorezm wálayatı hákimi.

## Ómiri
Farhad Ermanov 1958-jıl 30-aprelde Qaraqalpaqstan ASSRnıń Ámiwdárya rayonında tuwılǵan.

Maǵlıwmatı joqarı. 1981-jılda Tashkent irrigatsiya hám awıl xojalıǵın mexanizaciyalaw injenerligi institutın injener-mexanik qánigeligi boyınsha, 1996-jılda Tashkent mámleketlik ekonomika universitetin ekonomist qánigeligi boyınsha tamamlaǵan.

1975—1976-jıllarda Ámiwdárya rayonı Mańǵıt qalalıq profilaktika hám dezinfekciya bólimi jumısshısı.

1981—1995-jıllarda avtomexanikalıq, bas injener, Ámiwdárya rayonı «Mańǵıt» xojalıǵı direktorı, 1995—1998-jıllarda Ámiwdárya rayonı hákimi, 1998—2002-jıllarda Ámiwdárya wálayatı «Mańǵıt» fermer xojalıǵı baslıǵı.

2002—2004-jıllarda Ámiwdárya rayonı hákiminiń awıl hám suw xojalıǵı máseleleri boyınsha birinshi orınbasarı — awıl hám suw xojalıǵı basqarması baslıǵı wáziypalarında islegen.

2004—2007-jıllarda Qaraqalpaqstan Respublikası awıl hám suw xojalıǵı ministri, 2007-jılda qısqa múddet Tórtkúl rayonı hákimi bolıp isledi.

2007—2010-jıllarda qaytadan Qaraqalpaqstan Respublikası awıl hám sw xojalıǵı ministri.

2010—2018-jıllarda Beruniy rayonı hákimi.

2018-jıl 21-aprelden 2022-jıl 17-dekabrge shekem Xorezm wálayatı hákimi.

2022-jıl 17-dekabrde Qaraqalpaqstan Respublikası Ministrler Keńesi baslıǵı etip tayınlandı.

Farhad Ermanov ShShShne aǵza mámleketler aymaqları basshılarınıń forumı sheńberinde turizmge baylanıslı birqatar jumıslardı ilgeri súrgen.
* ShShShne aǵza mámleketler aymaqlarınıń sayaxatshılıq potencialın kórsetiw hám sayaxatshılıq baǵdarları boylap óz-ara maǵlıwmat hám baspasóz túrlerin shólkemlestiriw;
* Shólkem aymaǵında ámeldegi turistlik potencialdı ilgeri súriw, turizm salasındaǵı qospa investiciya joybarların ámelge asırıw;
* Xorezmde SHSHSH mámleketleri miymanxana tarmaǵı filialın ashıw sıyaqlılar solar qatarınan.

## Sıylıqları
Farhad Ermanov "Bilimlendiriw qáwenderi" kókirek nıshanı menen sıylıqlanǵan

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
* Rásmiy beti Facebookta
* Rásmiy beti Instagramda
Jumabay Qurbanov

**Jumabay Qurbanov** (Жумабай Қурбанов; 1906—1941) — sovet hám qaraqalpaq mámleketlik hám siyasiy iskeri. Ol Qaraqalpaqstan ASSR Xalıq Komissarları Sovetiniń baslıǵı (Húkimet baslıǵı) lawazımında islegen.

## Ómiri hám iskerligi
Jumabay Qurbanov 1906-jılı Tórtkúl qalasında tuwılǵan. 1927-jıldan baslap Kommunistlik partiya aǵzası bolǵan. 

Ol óziniń miynet jolın 1925-jıldan baslap tómendegi juwaplı lawazımlarda dawam ettirdi:
* 1925–1938-jılları: Tórtkúl rayonlıq komsomol komiteti instruktorı hám isler bólimi basqarıwshısı;
* Qaraqalpaqstan komsomol komiteti ekonomika bólimi basqarıwshısı;
* «Qızıl Qaraqalpaqstan» (házirgi Erkin Qaraqalpaqstan) gazetasınıń juwaplı xatkeri hám bas redaktorı;
* Qaraqalpaqstan finans xalıq komissarı (Finans ministri);
* Qaraqalpaqstan ASSR Xalıq Komissarları Sovetiniń baslıǵı.

Ol, sonday-aq, SSSR Joqarǵı Keńesiniń 1-shaqırıq deputatı etip saylanǵan.

## Qataǵan qurbanı
1938-jılı iskerligi toqtatılıp, Stalinlik qataǵan tolqınına ushıradı. 1941-jılı siyasiy sebepler menen sudlanıp, atıp taslanǵan.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
* centrasia.ru — Jumabay Qurbanov haqqında
Damir Jádigerov

**Damir Solihovich Jádigerov** — 1937-jıl 18-fevralda Buxara wálayatı Shofirkon rayonında (ÓzSSR) tuwılǵan. 1985—1988-jıllarda Qaraqalpaqstan SSR Ministrler Keńesi baslıǵı, 1991—1994-jıllarda Buxara wálayatı hákimi bolǵan.

## Ómiri
Damir Salixovich Jádigerov 1937-jıl 18-fevralda agronom hám awıl oqıtıwshısı Solih Jádigerov shańaraǵında ekinshi perzent sıpatında tuwılǵan.

### Bilimi
1960-jılda Tashkent awıl xojalıǵı institutın tamamlaǵan.

### Miynet iskerligi
1985—1988-jıllarda SSSR hám Ózbekistan mámleketlik hám jámiyetlik ǵayratker bolǵan. 1959-jıldan komsomol hám partiya jumıslarında: institut komsomol komiteti xatkeri, komsomoldıń Buxara wálayatlıq komiteti bólimi baslıǵınıń orınbasarı, Buxara wálayat komiteti instruktorı wazıypalarında, 1962—1967-jıllarda Tashkent jer silkiniwinen keyin balalardı evakuaciya qılıw boyınsha komsomol Oraylıq komitetinde jumıs islep baslaǵan. Tashkenttegi tábiyiy apattan keyin 30 mıńnan artıq bala evakuaciya qılınǵan.

1967—1978-jıllarda Ózbekstan Kompartiyası Buxara wálayat komitetiniń awıl xojalıǵı bólimi jumısshısı hám xatkeri, 1978—1984-jıllarda SSSR Suw xojalıǵı wázir orınbasarı, 1984—1985-jıllarda Qaraqalpaqstan qurılıs basqarması baslıǵı, 1985-jıl avgusttan 1988-jıl oktyabrge shekem Qaraqalpaqstan ASSR Ministrler Keńesi baslıǵı, 1988-jıl oktyabrden 1991-jıl sentyabrge shekem Ózbekstan Kompartiyası Buxara wálayat komitetiniń birinshi xatkeri, sol menen birge, 1990—1991-jıllarda Buxara wálayat keńesiniń baslıǵı sıyaqlı wáziypalarda iskerlik júrgizgen.

1988-jıldan 1994-jılǵa shekem bolǵan dáwirde Buxara wálayatında birqatar unamlı ózgerisler júz berdi. Bul adamlar turmıs tárizin sezilerli dárejede jaqsılap, wálayat ekonomikasınıń rawajlanıw dárejesin jańa basqıshqa kóterdi:
* Buxara mámleketlik medicina institutı shólkemlestirildi;
* Buxara neftti qayta islew zavodı qurılısı baslandı;
* Demxoja-Nawayı magistral suw quwırı qurıldı;
* Wálayat hám wálayat orayın ishimlik suwı menen támiynledi.

## Ilimiy iskerligi
Damir Jádigerov ekonomika pánleri kandidatı ilimiy dárejesin alǵan.

## Derekler
Amin Tájiev

**Ámin Hamraevich Tájiev** — Qaraqalpaqstan mámleket ǵayratkeri. 1989-jıl iyuldan 1992-jıl yanvarǵa shekem Qaraqalpaqstan tolıq huqıqlı Sovet Socialistlik Respublikası Ministrler Keńesi baslıǵı.

## Ómiri
Amin Xamrayevich 1983-jıl 23-martta awıl xojalıǵı ministri etip tayinlanǵan.

1989-jıl iyuldan 1992-jıl yanvarǵa shekem Qaraqalpaqstan tolıq huqıqlı Sovet Socialistlik Respublikası Ministrler Keńesi baslıǵı.

Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń 10-sessiyasında «basqa jumısqa ótkenligi múnásibeti menen» iyelep turǵan lawazımınan azat etilgen.

2006-jıl 6-aprelden Qaraqalpaqstan Respublikası Awıl xojalıǵı ministrligi Toǵay xojalıǵı basqarması baslıǵı, muwapıqlastırıwshı komitet aǵzası.

Amin Tájiev «Qaraqalpaqstandaǵı Ámiwdárya deltasında toǵaylardı saqlaw hám qorǵalatuǵın tábiyiy aymaqlar dizimin bekkemlew» joybarın ámelge asırıw boyınsha Muwapıqlastırıwshı komitet birinshi jıynalısında qatnasqan.

## Shańaraǵı
Ulı — Tájiev Erkin Aminovich 2022-jıl 22-iyuldan Qaraqalpaqstan Respublikası prokurorı. Tayınlanıwına shekem Qashqadárya wálayatı prokurorı wáziypasında jumıs islegen.

## Sıylıqları

* «El-jurt húrmeti» ordeni (28.08.2020)

## Derekler
Erejep Aytmuratov

**Erejep Aytmuratov** (1929-jılda tuwılǵan) — sovet ekonomikalıq, mámleketlik hám siyasıy ǵayratkeri.

## Ómiri
1929-jılda tuwılǵan. 1955-jıldan KPSS (b) aǵzası.

1945-jıldan — ekonomikalıq, jámiyetlik hám siyasıy jumıslarda iskerlik kórsetken. 1945-1986-jıllarda Shımbay politexnika bilim jurtı oqıtıwshısı, Ózbekstan SSR Fanlar akademiyasi Energetika instituti kichik ilmiy xodimi, Turkman kanali elektrotexnika muhandisi, Taxiatosh energetika tarmogʻi mexanik taʼmirlash elektrotexnika ustaxonasi baslıǵı, Ózbekstan Kompartiyası Qaraqalpaqstan Respublikalıq komiteti transport bólimi, Qaraqalpaqstan ASSR Ministrler Soveti raisining oʻrinbosari, «Ózselxoztexnika» Qaraqalpaqstan awqamı baslıǵı, Ózbekstan Kompartiyası Xójeli sanaat-islep shıǵarıw komiteti xatkeri, Qaraqalpaqstan ASSR Ministrler Soveti Baslıǵı, Ózbekstan Kompartiyası Oraylıq Komiteti xatkeri.

7-8-shaqırıq SSSR Joqarǵı Soveti, 10-shaqırıq Ózbekstan SSR Joqarǵı Soveti deputatı etip saylanǵan.

## Sırtqı siltemeler
* knowbysight.info
Fotoreportaj

Fotoreportaj belgili bir mánige iye emes. Yaǵnıy házirgi zaman praktikasında bul termin astında túsiriw jolların izertlegenshe, informaciyalıq waqıya yaki qubılıstı kórsetiw ushın birneshe súwretten paydalanıwǵa tuwra keledi. Jeke súwret arqalı sol mezgillik waqıyanıń elementlerin ashıp kórsetiw múmkin emes. Izbe-izlik penen súwretke alınǵan, túsindirmeli sózlikke iye shıǵarmanı fotoreportaj dewge boladı. Fotoreportajdıń tuwılıwı, qáliplesiwi de kúndelikli baspa menen baylanıslı. Fotoreportajdıń birinshi qádemlerin **«Ogonek» jurnalında** kóriwge boladı. Yaǵnıy usı jurnalda **«Qara teńizde burın bolıp kórmegen dawıl»** fotoreportajı berilip, ol altı súwretti qamtıǵan halda qısqasha túsindirmeli tekstten turadı. Fotoreportaj tuwralı 20-30 jılları kúndelikli baspasózde pikirler berip bardı.

Janrdıń maqseti — bizdi qorshaǵan waqıyalardı súwretlew. Eń baslı másele, jámiyetlik turmıstaǵı waqıyanı anıqlaw, ayırıw hám onı kórgizbeli etip oqıwshıǵa jetkeriw bolıp esaplanadı. Fotoreportajǵa tán qásiyet — kóp kadrlılıq. Bul — waqıya haqqında tolıǵıraq maǵlıwmat beriw ushın qollanıladı. Bul janrdıń fotozametkadan ózgesheligi, bunda fabula menen syujetti kóriwge boladı. Usı fabula hám syujettiń baylanısıwı menen janr qáliplesedi. Bul janr da fotozametkanıń kim, ne, qay jerde, qashan degen sorawlarına juwap bere otırıp, qosımsha eń baslı fotoreportajda «qalay» degen sorawın alǵa súredi.

Fotoreportaj oqıwshıǵa bolıp ótken áhmiyetli waqıya haqqında tolıq túrde esap berip, onıń qalay ótkenligin ashıp kórsetedi. Fotopublicistikanıń bunday túrine xronikalı fotoreportaj yamasa fotoreportaj-esap deymiz. Fotoreportajdıń bul túrine avtor hesh qanday pikir qospaydı. Eger avtordıń pikiri, kóz-qarası menen berilgen fotoreportaj bolsa ol ekinshi túrge-túsindirip kórsetiwge negizlengen fotoreportaj deymiz.

Birinshisi, fotoreporter qanday da bir waqıya haqqında informaciya bergende paydalanılsa, ekinshisi ol waqıyanı analizlegende kerek boladı.
Fotokorrespondenciya

Jurnalistika tarawında fotokorrespondenciya janrı keyingi jılları payda boldı. Dáslepki dáwirde fotokorrespondenciyanı fotozametka hám fotoreportajǵa usatıp júrdi. Bunıń fotoreportajdan ózgsheligi, ol qanday da bir waqıyanı sezip, túsindirip baradı. Al, fotozametkadan ayırmashlıǵı — bul janr bir fakt penen sheklenbey, bir neshe fakt dógeregindegi baylanıstı qamtıydı. Oǵan turmıstı súwretlep kórsetiw emes, al dálillep kórsetiw wazıypası júklengen.

Fotojurnalistikanıń basqa fotozametka, fotoreportaj, fotosúwretleme sıyaqlı janrlarında berilgen súwrettiń tek ayırım waqıyalardı ashıp kórsetilse, fotokorrespondenciyada oqıwshılarǵa túsinik berilgen informaciyanı ǵana baspaǵa jiberedi. Fotokorrespondenciyada jámiyetlik turmıs fakti haqqında xabar beriw emes, faktlerdi túsindiriw, ulıwmalastırıw meseleleri janrdıń ózgeshelikleri esaplanadı. Analiz jasaw, tallaw bul janrdıń qásiyetlerine kiredi. Bul janrda da shınlıq hár terepleme ashıladı. Ulıwma aytqanda, fotozametkada óndiriń jetiskenlikleri, fotokorrespondenciyada miynet nátiyjeleleri kózden ótkeriledi.

Fotokorrespondenciyanıń maqseti — sociallıq praktikanıń hár qıylı tájiriybelerin ashıp kórsetiw. Bul janrdıń tiykarǵı maqseti, faktti dálillew emes, al, oqıwshıǵa úlgi bolarlıq faktti táriplew hám súwretlew bolıp esaplanadı. Onıń teması hár qıylı.

Kúndelikli baspada faktke ashıq analiz jasaǵan hem avtordıń óz bahasın bergen fotokorrespondenciyanı kóriwge boladı. Bunday publikaciyalar reportaj túrinde orınlanadı. Belgili temaǵa arnap faktlerdi tallaw, olardı sistemalastırıw, publicistikanıń ideyasın túsindiriw avtordıń oy-pikirin biliwge jerdem beredi. Analiz bunday fotokorrespondenciyada basım. Fotokorrespondenciyanıń bunday túrine **operativlik fotokorrespondenciya** deymiz.

Tiykarında faktler turǵan fotokorrespondenciya operativ signal retinde qollanılıp, jetiskenlikti taratıw, kemshiliklerdi joyıw maqsetinde isletiledi. Turmıstaǵı sheshilmegen sorawlar, problema bolıp qaladı. Sol problemanı ashıp beriw ushın avtor tek faktke súyenbey, onıń baylanısın, áhmiyetin kórsetiwi kerek. Bunday fotopublikaciyalar avtordıń fakt tuwralı oyların, pikirin, bahasın, usılların kóriwge boladı. Fotokorrespondenciyanıń bunday túrlerine **problemalı fotokorrespondenciya** deymiz.

Baspasóz betlerinde adamzat jámiyetiniń, tek ǵana bir tarawında emes, fotokorrespondenciyanıń, hámme temanı qamtıw múmkinshiligine iye. Bunday fotopublikaciyanń súwretlew obiekti etip adamnıń materiallıq, ruwxıy jetiskenlikleri hám waqıt alınadı. Fotokorrespondenciyanıń bunday túrine **sholıw fotokorrespondenciya** deymiz.
Fotosúwretleme

Fotojurnalistikanıń janrları ishinde fotosúwretlemeniń ózgesheligin hám ornın biliw ushın onıń kelip shıǵıwına toqtawımız kerek. Bul janrdın tuwılıwı erte dáwirdegi sociallıq fotografiya menen sheklenbey texnikalıq múmkinshiliklerine qarap turmıstıń sociallıq qarama-qarsılıqların kórsetiwge tırıstı. Ol kúndelikli turmıstı hújjetli súwretlew menen sheklenbedi. Al, fotografiya arqalı óz kewil keshirmelerin bildiriw jolların izledi.

Turmıstıń qısqa epizodların túsiriw arqalı fotosúwretlemeniń fotozametka menen jaqınlıǵı bar. Al, turmıstıń bir emes, bir neshe táreplerin súwretlewi bul janrdıń fotoocherk penen únlesliginen derek beredi. Fotosúwretleme hem fotoocherk janrlarınıń taǵı bir jaqınlıǵı — olardıń poetizaciyalılıǵında. Eki janrda da emocionallıq bar. Fotosúwretleme bul házirgi zamannıń bir yamasa birneshe belgilerin súwretleytuǵın janr. Janrdıń atınan kórinip turǵanday-aq, bul kartina emes, al shtrix, natural sızılma. Bul janr adamnıń ishki dúnyasın súwretlew menen ózgeshelenedi. Sonlıqtan bul janr emocionallıq, intonaciyalıq bayanlaw boyınsha basqa janrlardan ajıralıp turadı. Qısqası, súwretlew fotosúwretlemeniń bir túri.

Óz gezeginde fotosúwretleme de túrlerge ajıraladı. Kúndelikli baspasóz betlerinde avtor sózi az bildirilgen fotosúwretlemeniń ekinshi túrinde avtordıń sezimleri beriledi. Mısalı, toǵaydıń sulıwlıǵı, japıraqlardıń túsiwi, balanıń quwanıshı... Súwrettiń obiekti etip qorshaǵan ortalıq shınlıq emes, al, adamnıń fotoreporterdıń ishki tuyǵıları alınadı. Fotosúwretlemeniń bul túrin lirikalıq dep qarawǵa boladı.
Wanna Be a Bride

***Wanna Be a Bride (Kelin bolıwdı qáleymen)*** (mısır arabshası:عايزة أتجوز; [ˈʕæjzæ (ʔæ)tˈɡæwːez]) — ''Ghada Abdel'' Aaldıń ataqlı kitabı, avtordıń bir neshe (áwmetsiz) turmıs qurıw usınısları haqqındaǵı tap sol atamadaǵı blogına tiykarlanǵan halda jazılǵan. Kitap Egipettiń *Dar al-Shuruq* baspasında 2008-jılı basıp shıǵarılǵan. Dóretpe komediyalıq uyǵınlıqqa iye hám bul onıń ǵalabalıǵına sebep bolǵan. Sonıń menen birge, onda avtordıń hárbir áwmetsiz turmıs qurıw usınısı waqtında júzege kelgen pikirleri hám sezimleri haqqında da sóz baradı. Kitapta Mısırda ekonomikalıq sebeplerge kóre kesh turmıs qurıw menen baylanıslı ayırım máseleler de kórsetilgen.

## Avtorı
Ghada Abdel Aal 1978-jıl 21-dekabrde Egipettiń Mahallat ul-Kubro qalasında tuwılǵan. Dhada Abdel Aal farmacevt bolıp isleytuǵın háwesker jazıwshılardan biri. Sonıń menen birge, ol eki teleserialdıń ssenariyin jazǵan. Ghada Abdel Aal óziniń rásmiy blogında jeke ózin tómendegishe tanıstıradı:.

## Awdarmaları
Ghada Abdel Aaldıń *Wanna be a Bridge* kitabı úsh tilge awdarmalanǵan.

## Qabıl etiliwi
Kitap ta, blog ta Mısırlı jaslar (erkek hám áyeller) arasında júdá ǵalaba tús alǵan. 2010-jılda kitap tiykarında ataqlı kino aktrisa Hend Sabry qatnasıwındaǵı serial da súwretke alınǵan. Kitap unamlı bahalarǵa iye bolǵan, sonıń menen birge, Mısır ǵalaba xabar quralları, ataqlı tok-shoular hám gazetalarında da keń jarıtılǵan (mısalı, Al-Masry Al-Youm, Los Angeles Times, La Repubblica, The Independent).

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

* Kelin bolmaqshıman, arabsha blog
* Che il velo sia da sposa!, Italiya blogı
* Gada Abdel Aal hám onıń kitabı ''Men turmısqa shıqpaqshıman!'': Anonim bloggerden eń kóp satılǵan avtor Qantara.de
Nepos kitabı

Nepos kitabı — Egipetli episkop Arsinoelik Nepos tárepinen jazılǵan III ásirge tiyisli joǵalǵan yahudiy tekstler kompleksi. Múqaddes Kitaptı allegoriyalıq oqıwlarǵa qarsı qatań sózbe-sóz aytılıwdan qorǵalǵan.

Nepos kitabı búgingi kúnge shekem saqlanıp qalınbaǵan, tek tikkeley bolmaǵan Eusebius arqalı málim bolıp, onıń Aleksandriyadaǵı Papa Dionisiydiń Nepostı sın pikir etken shıǵarmasında kóshirip alınǵan halında keltirgen.

Nepos qattı literalist edi (pútkil Injil shın mániste haqıyqat ekenligine isengen). Onıń «***Reputation of the Allegorisers*** (Allegoristlerdi biykarlaw)» (yamasa allegoristlerdi biykar etiw) dep atalatuǵın teksti Bibliyanıń ayırım bólimlerin ápiwayi allegoriya dep esaplaǵanlardıń dálillerin biykarlawǵa qaratılǵan edi. Atap aytqanda, tekst Vahiy kitabın shın mániste emes, bálki allegoriyalıq tárizde aytıw kerekligi haqqında hám de sol waqıttaǵı húkimran poziciyanı abroysızlandırıwǵa qaratılǵan edi.

Teksttegi táliymatlardan birine kóre Isa jer júzine qaytıp, sawaplı insanlar dáwirinde 1000-jıl dawamında monarx sıpatında húkimranlıq etiwine iseniwi aytıladı. Bul isenim dáslepki shirkewde júdá pravoslavlikkagina tán dep esaplanǵan (mısalı, Irenaeus hám Justin sheyitleri tárepinen qabıl etilgen), biraq keyingi dáwir shirkewi Alla tárepinen jiberilgen buyrıq kitapın jáne de allegorik dep esaplay basladı. Nepos menen tartıs, Eusebiusda tabılǵanı sıyaqlı, tiykarınan premillenializmning birinshi biykar etiliwi edi. Rim papasi Dionisiy Nepos ózligin joqarı bahalaǵan hám shaxsan Neposni haqarat etpesten táliymattı sın pikir bıdırdıwǵa urınǵan bolsa da, onıń pikirlerine qarsı tekst (Az waqıt the Promises (wádeler tuwrısında)) jazıwǵa háreket etti.

Nepos kitabı Aleksandriya átirapındaǵı awıllarda oǵada ataqlı edi, Dionisiyunı biykarlaw ushın shaxsan sol jerge barǵan. Neposqa hám qatań sózbe-sózliktiń aldınǵı pravoslav qaǵıydalarına húrmet kórsetip, Nepos táliymatın biykar etiwdi kishi piyillik penen ámelge asırdı, awıldan kelgenler menen shın júrekten sáwbet etti hám awıl xalqı Nepos kitabınan alınǵan dálillerdiń hárbirine qarsı shıǵa basladı.

Dionisiy usınıs etken biykarlaw xabarı, Yahyo Alla tárepinen jiberilgen buyrıq kitapınıń avtorı emesligi haqqındaǵı túsinikke tiykarlanǵan edi, ol xalıq tárepinen jaratılǵan dep esaplanǵan. Bul Ínjıl hám Yuhannoga tiyisli dep esaplanǵan xatlar ortasındaǵı stilistik ayırmashılıqlarǵa tiykarlanǵan edi. Eusebiusning ózi Nepostıń talqinini yaǵnıy Iláhiy Jazıwdı «yahudiyshe pikirlew menen túsiniw» kerekligin targ'ib qılıw kerekligin aytıp ótken.

Nepostıń isin dawamlawshıları nepotiyalılar dep atalǵan.

## Derekler
Qaraqalpaqstan telekanalı

**Qaraqalpaqstan** — Ózbekstan milliy teleradiokompaniyası quramına kiriwshi jergilikli telekanal. Qaraqalpaqstan Respublikası aymaǵında efir júrgizedi. Sutkada 18 saat iskerlik alıp baradı, efir tiykarınan qaraqalpaq tilinde, qosımsha ózbek, qazaq hám rus tillerinde de kórsetiwler berip baradı. Qaraqalpaq tilinde efirge uzatıwshı eń eski hám eń úlken telekanal sanaladı. Telekanaldıń bas imaratı Nókis qalasında jaylasqan.
## Tariyxı
Qaraqalpaq televideniyesiniń dáslepki baǵdarlamaları 1964-jıl 5-noyabr 19:00de Nókis, Taqıyatas, Xojeli qalalarında qaraqalpaq hám rus tillerinde kúnine birneshe minuttan efirge uzatılıwın baslaǵan. Usı kúni qaraqalpaq hám orıs tillerinde «Jańalıqlar» kórsetilgen. Birinshi diktorlar – Orazgúl Óteniyazova menen Svetlana Shapochnikovalar fotosyujetler fonında miynet jámáátleriniń raportları tuwralı aytqan.

Birinshi telejańalıqlardı qaraqalpaq tilinde Ǵalım Seytnazarov hám Qarmıs Dosanov, al orıs tilinde Viktor Kopalovlar tayarlaǵan. 

1965-jıldan bul televideniye háptesine tórt márte 2,5 saattan efirge uzatıw imkániyatına iye bolǵan. Keyingi jıllarda efir saatları hám kúnleri uzaya baslaǵan. Ózbekstan ǵárezsizligi daǵaza etilgeninen soń Qaraqalpaqstan televideniyesi Ózbekstan DTRK (házirgi Ózbekiston MTRK) quramına kirgen. 2002-jıl Qaraqalpaqstan Respublikası Teleradiokompaniyası shólkemlestirilgen.
## Jónelisi
Telekanal jónelisi universal. Telekanal efirinde jámiyet, siyasat, ilim-pán, tárbiyalıq hám rawajlantırıwshı kórsetiwler hám baǵdarlamalar, milliy hám shet el filmleri, seriallar hám multfilmler, jańalıqlar uzatıladı.

## Qosımsha qarań
* Qaraqalpaqstan tеlеvideniesi

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
* Qaraqalpaqstan MTRK
Okçular (Bolu)

**Okçular** - Túrkiyanıń Bolu wálayatı Bolu rayonındaǵı awıl. 2010 -jılda 1069 dana xalıq jasaǵan.

## Derekler
Valliy tili

**Valliy tili**, **uels tili** yamasa **kimr tili** (negizgi atı - *Cymraeg* [kəmˈrɑːɨɡ]) yamasa *y Gymraeg* [ə ɡəmˈrɑːɨɡ]) — kelt tilleriniń briton toparına kiretuǵın, tiykarınan Ullı Britaniyanıń batıs bóleginde - Uelsta ( ), sonıń menen birge, Argentinanıń Patagoniya regionındaǵı valliy-emigrantlardıń koloniyası Chubutta tarqalǵan. Ol Uelsta qáliplesken inglis tiliniń variantınan, yaǵnıy uels-inglis tilinen ayrıqsha bolıp esaplanadı.

Valliy tili - búgingi kúnde eń keń tarqalǵan kelt tili.

## Derekler
Dúnya geosxeması (BMSh)

**Birlesken Milletler Shólkeminiń dúnya geosxeması** — bul dúnyadaǵı 249 mámleket hám aymaqlardı 6 makroregionǵa tiyisli bolǵan 22 subregionǵa bólip kórsetiwshi sistema bolıp tabıladı. 

Geosxema Birlesken Milletler Shólkeminiń (BMSh) M. 49 standartı tiykarında BMSh Statistika bólimi tárepinen islep shıǵılǵan.

BMShnıń mámleketlerdi makroregionlar hám subregionlar boyınsha gruppalaw sisteması, basqa maǵlıwmatlar qatarı, Jáhán mámleketleriniń ulıwma rossiyalıq klassifikaciyasında da qollanıladı.

## Makroregionlar hám subregionlar dizimi

* Evropa
** Batıs Evropa
** Arqa Evropa
** Qubla Evropa
** Shıǵıs Evropa

* Aziya
** Batıs Aziya
** Oraylıq Aziya
** Qubla Aziya
** Arqa Aziya
** Shıǵıs Aziya
** Qubla-shıǵıs Aziya

* Afrika
** Arqa Afrika
** Batıs Afrika
** Oraylıq Afrika
** Shıǵıs Afrika
** Qubla Afrika

* Amerika
** Arqa Amerika
** Oraylıq Amerika
** Karib basseyni
** Qubla Amerika

* Avstraliya hám Okeaniya
** Avstraliya hám Jańa Zelandiya
** Melaneziya
** Mikroneziya
** Polineziya

## Kartalar

Fayl:Africa-regions.svg|Afrika geosxeması (BMSh).     
Fayl:LocationNSAmUNGeoscheme.png|Amerika geosxeması (BMSh).    
Fayl:Asia-UN.png|Aziya geosxeması (BMSh).      
Fayl:Europe subregion map UN geoscheme.svg|Evropa geosxeması (BMSh).    
Fayl:Oceania UN Geoscheme Regions.svg|Okeaniya geosxeması (BMSh).    


## Derekler
* Общероссийский классификатор стран мира (2002)
* UN’s grouping into continents and subregions
* UN Group of Experts on Geographical Names
* UN subregions as used by GeoHive
* www.curlie.org Страны и регионы. Макрорегионы.
Qubla-batıs Aziya

**Qubla-batıs Аziya**, **Batıs Aziya** yaki **Aldınǵı Aziya** — Evropa, Aziya, Afrika kontinentlerіniń shegaralasqan jerindе jaylasqan geografiyalıq region. Qubla-batıs Аziya regionı geografiyalıq kóz-qarastan Kіshi Аziya, Аrabstan yarım atawların hám olarǵa tiyip turǵan Jer Orta teńiziniń shıǵıs qırǵaqların (Levant), Kavkaz (Kavkazartı), Armyan hám Iran jazıq tawlıqların, jáne Mesopotamiya oypatlıǵın óz ishine alsa, geopolitikalıq kóz-qarastan Jaqın Shıǵıs (Afrika bóleginen tısqarı), Orta Shıǵıs hámde Kavkazartı (bólegin) regionların óz ishine qamtıydı. Qubla-batıs Аziya mámleketlerine Túrkiya, Kipr, Iran, Iraq, Awǵanstan, BAÁ, Yemen, Oman, Qatar, Baxreyn, Kuveyt elleri kiredi.

## Derekler
Shıǵıs Aziya

**Shıǵıs Aziya** — Aziyanıń shıǵıs bólegi, dúnyanıń geografiyalıq, politikalıq hám etnomádeniy regionlarınan biri.

## Geografiyası
Shıǵıs Aziya regionınıń jer maydanı — 11 839 074 km².

Shıǵıs Aziya Tınısh okeanı menen tutas bolıp,Yapon teńizi, Arqa Qıtay teńizi hám Qubla Qıtay teńizi menen juwıladı. Region joqarı jer silkingishlik dárejesi menen ajıralıp turadı. Shıǵıs bólegindegi ıqlımı mussonlı, máwsimli-ızǵar bolıp, tez-tez tayfunlar, suw tasqınları baqlanadı. Shıǵıs Aziyanıń Mongoliya hám Tibet sıyaqlı okeannan uzaqta jaylasqan ellerinde hawa-rayı suwıqlaw bolıp, sáykes túrde kontinental hám tawlı klimatqa iye. Regiondaǵı eń iri mámleket Qıtay Xalıq Respublikası bolıp tabıladı.

Shıǵıs Aziya mámleketlerine tómendegiler kiredi:
* 
** , QXRdıń arnawlı hákimshilik aymaǵı
** , QXRdıń arnawlı hákimshilik aymaǵı
* 
* 
* 
* 
*  (Tayvan)

## Xalqı
Region xalqı 1,618 milliard kisiden artıq bolıp, dúnya xalqınıń 21,8 %in yamasa besten bir bóleginen artıǵın quraydı. Sebebi Hindistannan keyin dúnyadaǵı eń xalqı kóp mámleket — Qıtay usı regionda jaylasqan. Sonıń menen birge, regionda xalıq birdey teń tarqalmaǵan. Eń tıǵız jaylasqan aymaqlar — Qıtaydıń qublası-shıǵısı, Tayvan, Koreya yarım atawı, Yaponiya. Kerisinshe, Mongoliya hám Qıtaydıń batıs aymaqlarında shól hám tawlardıń kópligi esabınan tábiyiy sharayatlardıń awırlıǵı sebepli sezilerli dárejede júdá kem xalıq jasaydı.

Shıǵıs Aziya mámleketleriniń xalqı (Mongoliyadan tısqarı) Jer júzilik global qartayıw processinde (Saxaradan qubladaǵı Afrika jerlerinen tısqarı) bolıp, Evropa hám Qubla-shıǵıs Aziyanıń bir qatar mámleketleri (mısalı, Singapur hám Tailand) xalqı menen bir qatarda xalıqtıń eń joqarı ortasha jasına iye. Biraq, Evropa mámleketlerinen parqı, Shıǵıs Aziya mámleketleri kóbinese qatańlaw immigraciya siyasatına iye bolıp, bul olarǵa Evropa mámleketlerindegi sıyaqlı xalıqtıń tábiyiy qartayıw processlerin ásteletiwge múmkinshilik bermeydi.

## Sırtqı siltemeler
* UN’s grouping into continents and subregions
* UN Group of Experts on Geographical Names
* UN subregions as used by GeoHive
* www.curlie.org Страны и регионы. Макрорегионы.

## Derekler
Shıǵıs Afrika

**Shıǵıs Afrika** — Mısırdan baslanatuǵın Nil dáryasınıń shıǵısındaǵı Afrika mámleketlerin óz ishine alatuǵın geografiyalıq aymaq.

Shıǵıs Afrika ushın, tiykarınan, subekvatorial hám tropikalıq klimat tán. Ol Hind okeanına shıǵıw imkaniyatına iye bolǵanlıǵı sebepli,áyyemnen Hindistan hám túrli arab mámleketleri menen sawda baylanısların ornatıp kelgen. Basqa subregionlardan parıqlı túrde bul poyas mineral resurslarǵa salıstırmalı jarlı ekenligi menen ajıralıp turadı. Sol sebepten, ekonomikanı rawajlandırıwda bar bolǵan basqa tábiyiy resurslardan nátiyjeli paydalanıwǵa háreket etedi. 

Tiykarınan, tropikalıq awıl xojalıǵı rawajlanǵan bolıp, dúnya bazarına kofe, shay, kokos palması ónimleri, túrli dám beriwshi kók shópler alıp shıǵadı. Poyastıń ayırım mámleketleri kánshilik sanaatı ónimlerin (mıs) de eksport qıladı. Qayta islewshi sanaat tarmaqları rawajlanıp barmaqta. Shólkemlestirilgen tábiyiy baǵlar hám qorıqxanalar turizmniń rawajlanıwına járdem beredi.
Başarı (Kemaliye)

**Basar** (Túrkiya ) — Túrkiyanıń Erzincan wálayatı Kemaliye rayonına qarasli awıl..

## Derekler
Adıgey tili

**Adigey tili** — Rossiya Federaciyasındaǵı Adigeya hám Qarachay-Cherkasiya Respublikalarında jasawshı adigey xalqınıń tili. Kavkaz (iberiy-kavkaz) tilleriniń abxaz-adigey toparına kiredi. Adigey tili 4 dialektke bólinedi: abadzex, bjedux, temirchay, shapsuch. Dawıssızlardıń kópligi menen ajıralıp turadı. Sózlik quramı tiykarınan bir buwınlı sózlerden shólkemlesken. Jazıwı Kirill grafikası tiykarında.

## Derekler
Tuğlu

**Tuǵlu** — Túrkiyanıń Adıyaman wálayatınıńKahta qalasındaǵı awıl. Awılda kurdlar jasaydı.

## Derekler
Çaldere

**Çaldere (Túrkiya)** — Túrkiyanıń Erzincan wálayatı Kemaliye rayonına qaraslı awıl

## Derekler
Yaka (Başmakçı)

**Yaka** — Afyonkarahisar wálayatınıń Başmakchi qalasına qaraslı awıl.

## Tariyxı
Yakaköy’dan 700 m qubla-batısta jaylasqan Kale tóbeligine Sońǵı Rim hám Vizantiya dáwirine tiyisli arxeologiyalıq qaldıqlar barlıǵı sebepli awıl menen birge aymaqtada áyyemgi dáwirlerden berli turar-jay bolǵanlıǵi belgili. 1478-jılda awılda 3 digirman bar edi. Jazıwlarda 1530-jılda Kechiborlu qalasına tiyisli awıl sıpatında qaraladı.1873-jılǵı Konya wálayatı jılnamasıda Kechiborlu qalasına tiyisli 42 úy hám 107 xojalıǵı bar  awıl ekenligi kórsetilgen.

1912-jıl jazıwlarında **Yakacık** atı menen belgili. Yaka awılı 1945-jılǵa shekem Isparta wálayatınıń Kechiborlu qalasına tiyisli bolǵan bolsa, 1945-jılda Boshmakchi shirkewge aylanǵannan keyin Afyon wálayatı Dinar qalasına,1959-jılda Dazqiri qalasına aylandı.1987-jıl 10-iyunda Yaka 1987-jıl 10-iyunda Boshmakchi qalasına aylandı. Boshmakchi qalasına awıl esabında tutastı. 1998-jıldıń 30-dekabrinde munitsipalitetke aylanǵan awıldıń munitsipalitet ataǵi 2013-jılda xalıq sanı 2000 kisiden kemeyiwi menen juwmaqlanadı.

## Jaylasıwı
Afyonkarahisar qala orayına 140&nbsp;km,Başmakçı qala orayına 5&nbsp;km uzaqlıqta.

## Xalqı

## Basqarıw

## Derekler
Dallıca

Dallıca — Túrkiyanıń Erzincan viloyati Tercan rayonına qarawlı awıl.

## Derekler

# ↑ «Tercan Kaymakamlığı» (Turkish). *tercan.gov.tr*. Qaraldi: 3-aprel 2021-yil.
Darıtepe (Tercan)

**Darıtepe** — Túrkiyanıń Erzincan wálayatı Tercan rayonına qaraslı awıl.

Awıl xalqı 2021-jılda 34 adam edi.

Demirkapi kishi awılı da awılǵa tutasdı.

## Derekler
Beşgöze

**Beşgöze** — Túrkiyaniń Ercincan wálayatı Tercan rayonindaǵi awil

## Derekler

1.(Turkish) tercan.gov.tr.Qaraldi 3-aprel 2021-jil
Kolköy

**Kolköy** — Túrkiyaniń Bolu wálayatı Bolu rayonindaǵi awil. 2010-jilda 86 adam jasaǵan.

## Derekler
Kuzörendağlı

**Kuzörendağlı -** Túrkiyanıń Bolu wálayatı Bolu rayonındaǵı awıl. 2010-jılda 143 xalıq jasaǵan.

## Derekler
Merkeşler

**Merkeşler -** Turkiyaniñ Bolu wàlayatiBolu rayonındaĝi awıl.2010-jılda 319 xalıq jasaĝan 

## Derekler
Çayırdüzü

**Çayırdüzü** —Túrkiyanıń Erzincan wálayatı Tercan rayonına qaraslı awıl .

## Klimatı

## Derekler
Elmalık

**Elmalık -** Tùrkiyaniñ Bolu wàlayati Bolu rayonindaǵi awili. 2010-jilda 420 dana xaliq jasaydi..

## Manbalar
Kuzfındık

**Kuzfındık -** Turkiyaniń Bolu wálayatı Bolu rayonındaǵı awıl. 2010-jilda 89 dana xaliq jasalǵan.

## Manbalar
Turkish Statistical Institute. Аz waqıt 2 May 2012. Retrieved 20 December 2012.
Bürnük

**Bürnük** — Túrkiyaniń Bolu wálayattı Bolu rayonindaǵi awıl. 2010-jılda 314 xaliq jasaǵan.

## Derekler
Ahmetler (Bolu)

**Ahmetler** Túrkiyanıń Bolu wálayatı Bolu rayonındaǵı awıl. 2010-jılda  161 xalıq jasaǵan.

## Derekler
Mesciçele (Bolu)

**Mesciçele -** Túrkiyanin Bolu walayati Bolu rayonindagi awil. 2010-jilda 246 xaliq jasagan.

## Manbalar


## Derekler
Avdan (Bolu)

**Avdan — Turkiyanıń Bolu wálayatı Bolu rayonındaǵı awıl. 2010 -jılda 48 xalıq jasaǵan** .

## Derekler
Bakırlı

**Bakırlı-Tùrkiyanıń Bolu wálayatı Bolu rayonındaǵı awıl. 2010 -jılda 189 dana xalıq jasaǵan**.

## Derekler
Köprücüler (Bolu)

**Köprücüler** Túrkiyanıń Bolu wálayatı Bolu rayonına qaraslı awıl. 2010-jılda 262 xalıq jasaydı.

## Derekler
Túrkiya Statistical Institute. 2-may 2012-jılda tiykarǵı nusqadan arxiblandı. Qaraldı: 20-dekabr 2012-jıl.

Koordinatalariı: 40°42′N 31°35′E﻿ / ﻿40.700°N 31.583°E G O
Kızılkışlacık

**Qizilqishlajik** — Amasiya wálayatınıń Merkez rayonına qaraslı awıl.

## Tariyxı
Awıl 1926-jıl jazıwlarda **Katirji Kishlagi** dep ataladı hám 1928-jıldan berli sol at penen atalǵan.

## Geografiyası
Awıl Amasiya qala orayınan 22&nbsp;km uzaqlıqta jaylasqan.

## Derekler
Estepona

**Estepona** Ispaniyanıń Andalusiya regionında jaylasqan munisipalitet bolıp tabıladı. Málaga provinsiyasi quramına kiredi. Maydanı — 137 km2. Xalqı — 66150 adam (2010 ).

## Sırtqı siltemeler

* Rasmiy sayti
* Puerto Deportivo de Estepona[sayt ishlamaydi]
* Página oficial
* Galería de fotos e información Wayback Machine saytida arxivlandi (2012-07-06).
* ''Callejero fotográfico de Estepona''
* ''Callejero de Estepona''
Almarza de Cameros

**Almarza de Cameros** Ispaniyanıń La Rioja regionında jaylasqan munisipalitet bolıp tabıladı. La Rioja provinciyası quramına kiredi. Maydanı — 28, 11 km2. Xalqı — 25 adam (2010 ).'''&nbsp;

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

* Rasmiy sayti
Çaputlu (Patnos)

**Çaputlu**— Ağrı wálayatı Patnos rayonına qaraslı awıl.

## Tariyxı
Awıl 1928-jıldan berli sol at penen ataladı.

Awılda qala ekenligi boljaw qılınǵan Buyuktosh Tepe hám Shehittepe atlı tariyxıy aymaqlar bar. Buyuktosh Tepe awıldıń shıǵısında jaylasqan bolıp, 145 x 125 metr ólshemdegi tórtmúyeshlikler jobalı qalaǵa iye. Dáslepki bronza dáwirinen orta temir dáwirine shekem  bolǵan dáwirge baylanıslı qazan hám qazanlar tabılǵan, bul dáwirde saraydıń anıq sánesi belgisiz. Jerden dala sıpatında paydalanǵanı ushın qala buzıladı.

Awıl Agʻri qala orayınan 115&nbsp;km, Patnos rayonı orayınan 35&nbsp;km uzaqlıqta jaylasqan.

## Xalqı

## Derekler
Dagestanskaya

Daǵıstan, Daǵıstan Respublikası — Rossiya Federaciyası quramındaǵı respublika. Maydanı 50,3 mıń km². Xalqı 2120 mıń adamnan (1999 ) ibarat. Paytaxtı — Maxachqala bolıp, 41 rayon, 10 qala hám 17 qalasha bar.

Daǵıstan atı tariyxıy jaqtan 1860-jılda Rossiya imperiyasi tárepinen qabıl etilgen hám Daǵıstan wálayatı dep ózgertirilgen bolıp, arqa Kavkazga tiyisli. Daǵıstannıń házirgi tolıq huqıqlı avtonom Respublikası ádewir úlkenlew aymaqtı óz ishine aladı, 1921-jılda Terek wálayatınıń arqa bólegi quramına kiritilip, Daǵıstan Avtonom Sovet Socialistlik Respublikası retinde islengen.

## Derekler
Ibias

Ibias&nbsp;Ispaniyanıń Asturiya regioninda jaylasqan munisipalitet bolıp tabıladı. Asturiya provinsiyasi quramına kiredi. Maydanı — 333, 30 km2. Xalqı — 1698 kisi (2010 ).

## Sırtqı siltemeler

* Rasmiy sayti
* Página del Ayuntamiento
* Federación Asturiana de Concejos Wayback Machine saytida arxivlandi (2012-06-21).
* Web de la fiesta de la campa Wayback Machine saytida arxivlandi (2006-06-14).
Maǵjan Jumabaev

**Maǵjan Jumabayev** (25-iyun 1893-jıl — 19-mart 1938-jıl) — qazaq tiliniń revolyuceneri, qazaq shayırı hám jazıwshısı.

## Ómirbayan
Ol 1893-jılda házirgi Astana qalasında qazaq qusılman shańaraǵında tuwılǵan hám tuwılǵanda Muhammedjan Jumabaev dep atın qoyǵan. Balalıǵınıń kóp bóleginde Muhammedjan islamıy poeziyaǵa dus kelgen, sebebi onıń shańaraǵı tereń dindar edi. Óspirimlik jıllarında ol atın «Muhammedjan»nan «Maǵjan»ǵa qısqartırǵan. 1905-jıldan 1910-jılǵa shekem Muhammedjan (yamasa Maǵjan aqıreti) Jumaboyev Petropavl qalasındaǵı medresede oqıǵan hám ol jerda arab, túrk hám parsı tillerin úyrengen. 1911-jılda ol óz qalasından uzaqlastı hám Ufa qalasındaǵı medresege bardi hám ol jerda Volga tatar klassik jazıwshısı qol astında bilim aldı. 1912-jılda ol jazıwdı basladı. Onıń poeziyası sol waqıtta arab álippesinen paydalanǵan qazaq tilinde jazılǵan. Bir jıl ishinde Maǵjan dóretpeleri qazaq bilimli adamları arasında júdá ataqlı boldı.

1917-jıl jaz hám qıs aylarında ol qazaq «Alash» partiyasın jaratıwda qatnasa basladı hám Alash-Orda, islamdı propagandalawshı hám ózleriniń orıs húkimdarlarınan ǵárezsiz bolǵan jańa milliy húkimetti qálegen qazaq milletshilleri koaliciyasi. Maǵjan eki qazaq Kongressinde Aqmola wálayatı delegati retinde qatnasqan.

Maǵjan Petropavl hám Ufa ortasında aldınǵa hám keyin basıp háreketlenip, aqır-aqıbetde Rossiya paytaxtı Moskvaǵa jaylastı. Ol jerda jasap, Lermontov, Koltsov, Balmont, Merezhkovsky, Ivanov, Mamin-Sibiriak, Maksim Gorky, Aleksandr Blok, Goethe hám basqa shayırlardıń dóretpelerin arab, qazaq, túrk hám parsı tillerine awdarma etken. 1927-jılda joqarı maǵlıwmatlı bolǵannan keyin, ol tuwılǵan qalasına Qazaqstan oqıtıwshısı retinde qaytıp keldi.

### Qamaqqa alıw
Jumabaev Pan-Turkist aǵzasında hám Yapon jasırın tıńshısında ayblanib, Petropavlda qamawǵa alınǵan hám 10 jıllıq azatlıqtan júda qılıw ushın sudlanǵan. Sud kúnine shekem ol Butyrka qamaqxanasında bolǵan hám keyinirek Karelia hám Arxangelsk wálayatina jiberilgen. 1934-jılda Maksim Gorkiy hám Peshkova onnan xat aldılar hám olardıń aralasıwı sebepli Maǵjan Jumabayev belgilengen waqıttan aldın azat etildi. Biraq, yarım jıl ótkennen, ol taǵı Almatida qamawǵa alınǵan hám 19 mart 1938-jilda IJXK (Ishki jumıslar xalıq komissarligi) tárepinen atıw arqalı qatl etilgen.

## Miyras

Astana, Almatı, Kókshetaw hám Petropavldaǵı kósheler shayır húrmetine atalǵan.

28-may 2013-jilda Qazaqstan Milliy Banki Maǵjan Jumabayevtiń 120 jıllıǵı húrmetine estelik teńge shıǵardı.

21-fevral 2018-jılda Ankarada Maǵjan Jumabayev háykeli ashıldı.

24-iyun 2018-jılı Petropavlda ullı jazıwshı, shayır Maǵjan Jumabayevtıń 125 jıllıǵı húrmetine estelik ashıldı. Avtor qazaq músinshisi Edige Raxmadiev.

25-iyun 2018-jılda Kazpost shayırdıń 125 jıllıǵına atap estelik pochta markaların shıǵardı.

## Filmler
# 1990 — «Мағжан» (hújjetli film) «Kazakhtelefilm», film direcktorı Kalila Umarov.

## Hújjetli filmler
# 2019 — «Maǵjan Cumabay» Köklerin izinde (Documentary) TRT Avaz.

## Derekler

## Ádebiyatlar
Ózbekstan qalaları

## [[Ózbekstan]] eń úlken qalaları
(2023-jıl 1-yanvar jaǵdayına kóre)

* Tashkent (2 955 700)
* Namangan (678 200)
* Samarqand (573 200)
* Ándijan (468 100)
* Nókis (334 600)
* Ferǵana (305 600)
* Qarshi (289 600)
* Buxara (289 200)
* Qoʻqon (264 100)
* Margʻilan (246 700)
* Termiz (195 900)
* Angren (188 360)
* Jizzaq (177 447)
* Shırshıq (157 220)
* Nawayı (144 158)
* Úrgenish (143 750)
* Shahrisabz (139 113)
* Almalıq (131 111)
* Bekabad (95 833)
* Quvasay (93 217)

## Ózbekstan tariyxıy turistik qalaları

* Termiz
* Samarqand
* Buxara
* Xiywa
* Shahrisabz
* Tashkent
* Qoqan
* Karmana
* Ándijan
* Qarshi
* Margʻilan

## A

* Ándijan — Ándijan wálayatı
* Asaka — Ándijan wálayatı
* Angren — Tashkent wálayatı
* Almalıq — Tashkent wálayatı

## B

* Bekabad — Tashkent wálayatı
* Buxara — Buxara wálayatı

## D

* Denov — Surxandárya wálayatı

## E

## F

* Ferǵana — Ferǵana wálayatı

## G

* Gúlistan — Sırdárya wálayatı

## I
Ilaji

## J

* Jizzaq — Jizzaq wálayatı

## K

* Kattaqoʻrgʻon — Samarqand wálayatı
* Kogon — Buxara wálayatı

## L

## M

* Marǵılan — Ferǵana wálayatı

## N

* Namangan — Namangan wálayatı
* Nawayı — Navaiy wálayatı
* Nókis — Qaraqalpaqstan Respublikası
* Nurafshan — Tashkent wálayatı

## O

* Ahangaran — Tashkent wálayatı

## P
Pastdargʻom
Paxtakor - Jizzaq wálayatı

## Q

* Qarshi — Qasqadárya wálayatı
* Qoʻqon — Ferǵana wálayatı
* Quvasoy — Ferǵana wálayatı

## R
Rishton qalası - Ferǵana wálayatı aymaǵında jaylasqan áyyemgi dástúrler saqlanıp qalınǵan qala.

## S

* Samarqand — Samarqand wálayatı

## T

* Termiz — Surxandárya wálayatı
* Tashkent — Ózbekstan
* Tóraqórǵon - Namangan wálayatı

## Ú

* Úrgenish — Xorezm wálayatı

## V

## X

* Xiywa — Xorezm wálayatıXorezm wálayatı
* Xonobod — Ándijon wálayatı

## Y

* Yangiyer — Sırdárya wálayatı
* Yangiyoʻl — Tashkent wálayatı
* Yozyovon — Ferǵana wálayatıFerǵana wálayatı

## Z

* Zarafshan — Nawayı wálayatı
* Zarbdor - Jizzaq wálayatı

## Ó

## Ǵ

* Shahrisabz — Qashqadárya wálayatı
* Shirin — Sırdárya wálayatı

## Ch

## Derekler
Buxara mámleketlik medicina institutı

**Buxara mámleketlik medicina institutı** yamasa **[[Abu Ali İbn Sina|Abu Ali Ibn Sina]] atındaǵı Buxara mámleketlik medicina institutı** — Buxara qalasındaǵı joqarı maǵlıwmatlı kadrlardı tayarlaytuǵın joqarı oqıw ornı. 1990-jıl 6-sentyabrde Ózbekstan Respublikası Ministrler Keńesiniń 307-sanlı qararı menen shólkemlestirilgen.

Buxara mámleketlik Medicina institutında 10 fakultet hám 45 kafedra, 13 bakalavr hám 30 magistratura jónelisleri bar bolıp, emlew isi, stomatologiya, joqarı maǵlıwmatlı xamshiralar tayarlaw, pediatriya, xalıq shıpakerlik kásibi fakultetleri bar. 39 kafedra, licey, aspirantura, doktorantura, klinik ordinatura, oraylıq ilimiy izlenisler hám klinik laboratoriya, institut muzeyi hám 2 oqıw muzeyi, test orayı, kitapxana (65 mıńnan artıq dóretpege iye), oqıw zalı bar. Institutta 600 den artıq professor-oqıtıwshılar (sol qatarda 50 pán doktorı hám professor, 221pán kandidatı hám docent) xizmet etedi; 8500 student tálim aladı (2023). Buxara medicina institutı óziniń emlew klinikasına iye. Buxara qalası emlewxanası, wálayat stomatologiya poliklinikası, ulıwma Buxaradaǵı bárshe emlew-profilaktika mekemeleri instituttıń klinik bazaları esaplanadı. Buxara wálayatı emlewxanası institut klinikasına aylandırılǵan. Institut qasında stomatologiya oqıw,emlew ilimiy orayı shólkemlestirilgen (1997). Institut sabaqlıq, ilimiy jıynaq hám metodikalıq qollanbalar baspa etti.

## Tariyxı
Abu Ali Ibn Sina atındaǵı Buxara mámleketlik medicina institutı — Buxara qalasındaǵı joqarı kategoriyalı qánigeli vrachlar tayarlaytuǵın joqarı oqıw ornı sıpatında 1990-jıl 6-sentyabrde Ózbekstan Respublikası Ministrler Keńesiniń 307-sanlı qararı menen shólkemlestirilgen.

Ózbekstan Respublikası Densawlıqtı Saqlaw Ministrliginiń 1990-jıl 11-oktyabrdegi 1052-sanlı buyrıǵına tiykarlanıp Ózbekstanda xızmet kórsetken pán ǵayratkeri, medicina pánleri doktorı, professor Akram Ibragimovich Móminov institutınıń birinshi rektorı etip tayınlanǵan.

## Administraciya
## Fakultetler
Emlew fakultetinde 2020-2021-oqıw jılında 1450 student oqıp atır. Oqıw múddeti 6 jıl bolıp, fakultet quramına tómendegi kafedralar kiredi:
# Gistologiya, sitologiya hám embriologiya
# Patologikalıq fiziologiya
# Psixiatriya, narkologiya hám medicina psixologiya kafedrası
# Ulıwma xirurgiya
# Akusherlik hám ginekologiya
# Ishki kesellikler hám endokrinologiya
# Qálewli hám gospital xirurgiya, urologiya
# Ftiziologiya, pulmonologiya hám dermatovenerologiya

Stomatologiya fakultetinde 2020-2021- oqıw jılında 706 student bilim alıp atır. Oqıw múddeti 5 jıl bolıp, fakultet quramına tómendegi kafedralar kiredi:
# Ortopedik stomatologiya
# Terapevtik stomatologiya
# Bet-jaq xirurgiyası
# Balalar stomatologiyasi
# Medicinalıq ximiya
# Bioximiya
# Patologikalıq anatomiya

## Kafedralar

## Ádebiyatlar
* ÓzME. Birinchi bet. Tashkent, 2000-jıl
Müstakimler

**Müstakimler** — Túrkiyanıń Bolu wálayatı Bolu rayonındaǵı awıl. 2010-jılda 98 xalıq jasaǵan. Ol Bolu qalasınan 15&nbsp;km arqa-shıǵısda jaylasqan.

## Derekler
Social psixologiya

**Social psixologiya** - adamlardıń social toparlarǵa qosılıwın, toparlıq xarakteristikanı, shaxstıń ruwxıy iskerligi hám minez-qulqın, social psixologiyalıq nızamlıqlar, jaǵdaylar, hádiyseler, social ornatılıw sıyaqlılardı izertlewshi psixologiya tarawı. Ilgeri social psixologiyada waqıyalıq filosofiyalıq kóz qarastan úyrenilip kelingen, lekin shaxs, topar, jámiyet múnásebetleri qamtıp alınbaǵan. Social psixologiya pánine ulıwma psixologiya, sociologiya, antropologiya, etiologiya, kriminologiya, filosofiya sıyaqlı pánler tiykar bolıp xızmet etken. XIX ásirdiń ekinshi yarımında social psixologiyanı pán retinde rawajlandırıwǵa dáslepki háreketler baslanǵan. Jáhán jámiyetshiligi tárepinen social psixologiya 1908-jıldan pán retinde tán alınǵan. Ekinshi jáhán urısınan keyingi jıllarda AQSh hám basqa mámleketlerde psixologiya máseleleri boyınsha izertlewler ótkerile baslandı. Ásirese, AQShda Kotordıń ótkergen tájiriybesi, E.Meyonıń izertlewleri social psixologiya tariyxında áhmiyetli ról oynadı. Bul izertlewlerge kishi toparlar tiykarǵı obyekt etip alınǵan tájiriybeler ótkerilgen. Social psixologiya pán retinde baylanıs, qarım-qatnas nızamlıqları, shaxslar ortasındaǵı múnásebet, individual hám toparlıq óz-ara tásir, toparlardıń ishki hám sırtqı dúzilisi, olardıń túrleri, klassifikaciyası, ǵalabalıq jaǵdaylar hám háreketler, social hám milliy sana, mentalitet, milliy tús, xarakter, talǵam, dástúr, úrp-ádet hám basqalardı tekseredi. Social psixologiya bir neshe tarawlardı óz ishine aladı: etnopsixologiya, din psixologiyası, shańaraq psixologiyası, basqarıw (menejment) hám marketing psixologiyası, kishi hám úlken topar psixologiyası, modalar psixologiyası, reklama psixologiyası, insandı insan tárepinen qabıl etiw psixologiyası, ámeliy-social psixologiya sıyaqlılar. Ózbekstanda social psixologiya baǵdarındaǵı izertlewler tiykarınan ǵárezsizlik dáwirinde jolǵa qoyıla baslandı. Bul jumıslar nátiyjesinde social psixologiya tarawlarınan biri — "Shańaraq psixologiyası" ilimiy mektebi payda boldı. Ózbek shańaraǵınıń social, psixologiyalıq, etnopsixologiyalıq qásiyetleri haqqındaǵı maǵlıwmatlardı ózinde sáwlelendirgen "Shańaraq psixologiyası" sabaqlıǵı jaratıldı. Mámlekette "Respublika shańaraq psixologiyası" ilimiy-ámeliy orayı iskerlik kórsete basladı.

## Derekler