Ulıwma biologiya hám fiziologiya kafedrası (QMU)

**Ulıwma biologiya hám fiziologiya kafedrası** — Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik universitetiniń Biologiya fakulteti quramındaǵı kafedra. Házirgi kúnde kafedrada 41 professor-oqıtıwshı islep atır. Olardan 3 ilim doktorı hám professorlar, 9 ilim kandidatı hám docentler, 6 filosofiya ilimleri doktorı (PhD), 1 aǵa oqıtıwshı, 12 assistent-oqıtıwshı 10 stajyor oqıtıwshı jumıs islemekte.

## Kafedra tariyxı
Ulıwma biologiya hám fiziologiya kafedrası Qaraqalpaq mámleketlik pedagogikalıq institutınıń Tábiyattanıw fakulteti quramında 1946-jıldan baslap botanika hám zoologiya kafedrası bolıp ashıldı. Kafedranı belgili ilimpaz biologiya ilimleriniń doktorı S.Osmanov basqardı, al 1956-1961-jılları bul kafedraǵa biologiya ilimleriniń kandidatı V.V.Sedov basshılıq etti. 1961-jılı kafedra botanika hám awıl-xojalıǵı óndirisi tiykarları kafedrası hám zoologiya kafedrası bolıp ekige bólindi.

Botanika hám awıl-xojalıq óndirisi tiykarları kafedrasına 1961-1968-jılları docent O.Doshimov basshılıq etti. Al, 1968-jıldan baslap bul kafedra botanika kafedrası bolıp qayta dúzildi. Sol waqıttan baslap 1993-jılǵa shekem kafedranı Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen ilim ǵayratkeri, professor S. Erejepov basqardı. Bul kafedrada akademik Ch.A.Abdirov, biologiya ilimleriniń doktorı L.G.Konstantinova, docentler O.Doshimov, Q.Aytbaev, K.Abipov, B.Shaniyazov, P.Xalmuratov, G.Sabirov, A.Saytova hám M.Baltabaevlar isledi. 1993-1994-jılları kafedranı docent P.Xalmuratov, 1994-2000-jılları docent K.Abipov basqardı.

1999-jılı biologiya qánigeligi boyınsha magistratura ashıldı. 2000-2005-jılları kafedraǵa docent G.Sabirov basshılıq etip, biologiya kafedrası bolıp qayta dúzildi. Jańadan dúzilgen biologiya kafedrasın biologiya ilimleriniń doktorı, professor A.T.Matchanov basqardı. 2007-jıldıń fevral ayınan baslap burınǵı botanika hám zoologiya kafedrasına tiyisli pánler tiykarında biologiya kafedrası qayta shólkemlestirildi hám kafedraǵa docent A.Saparov basshılıq etti. 2010-jılı mart ayınan baslap biologiya kafedrasına docent M.Jumanov basshılıq etti. 2011-jıldıń sentyabr ayınan baslap burınǵı biologiya kafedrasına tiyisli pánler tiykarında biologiya hám topıraqtanıw kafedrası qayta shólkemlestirildi hám kafedraǵa docent B.Gaipov basshılıq  etti. 2013-2014-jılları kafedraǵa docent A.Saitova basshılıq etti. 2014 jılı sentyabr ayınan baslap biologiya kafedrası bolıp qayta dúzildi hám kafedraǵa biologiya ilimleriniń kandidatı, docent X.Tursunboev basshılıq etti. Kafedraǵa 2015-jıldıń iyun ayınan baslap biologiya ilimleriniń kandidatı, docent V.Davletmuratova basshılıq etti. 2018 jıldan baslap Ulıwma biologiya hám fiziologiya  kafedrası bolıp ataması ózgerdi hám kafedraǵa biologiya ilimleri doktorı, professor A.Matchanov basshılıq etip kiyatır.                                                                                                                            
### Belgili tulǵalar
Biologiya kafedrasınıń pitkeriwshileri ishinde Respublikaǵa belgili, pidayı insanlar, Qaraqalpaqstan Respublikasına miyneti sińgen ilim ǵayratkerleri ósip jetilisti. Olardıń ishinde akademik Amin Baxiev, professorlar Sali Erejepov, Raxman Tleuov, Bauatdin Allamuratov, Mambetali Ajibekov, Maxsud Ibragimov, biologiya ilimleriniń kandidatları hám docentler Perdegul Erjanova, Qurbash Aytbaev, Polat Xalmuratovlardı atap ótsek boladı.

## Ilimiy izertlew jumısları hám joybarlar
2003-2005-jıllar aralıǵında «Túslik Aral zonasında biokóptúrlilikti saqlaw mashqalaları hám suw organizmleriniń sırtqı ortalıq penen bolǵan óz ara baylanısın anıqlaw» temasındaǵı jumıslar orınlandı. Botanika kafedrasında «Baday toǵay qorıqxanasınıń házirgi ekologiyalıq jaǵdayların úyreniw» temasındaǵı xojalıq shártnaması tiykarında ilimiy jumıslar alıp barıldı.2007-jılı biologiya kafedrasında «OTUS» studentler ornitologiyalıq klubı ashılıp, oǵan biologiya ilimleri doktorı (DSc) Arepbaev Islambek basshılıq etip kiyatır. Kafedrada  2012-2014-jıllar aralıǵında ITD 9-42 «Qaraqalpaqstan Respublikasınıń suw jetispewshiligi hám topıraqtıń shorlanıwı sharayatında ovosh-palız eginlerin jetilistiriwde mulchalawdıń usılların islep shıǵıw hám tásirin úyreniw» atamasındaǵı hám 2013-2014-jılları IOT-2013-30 «Qoraqalpoǵistonning tuproq shurlanish sharoitida shirinmiya ekma plantaciyalarini barpo etish uslublari va ildiz xomashyosini yiǵib olish texnologiyasini joriy qilish» atamasındaǵı GNTP fundamental joybarları orınlandı. 2015-2016-jılları IOT-2015-7 «Qoraqalpoǵiston Respublikasida tuproq shwrlanishi sharoitida topinambur osimligining bio-ekologiyasini organish, etishtirish texnologiyasini takomillashtirish va uni ishlab chiqarishga joriy etish» atamasındaǵı ilimiy joybarı orınlandı.

## Derekler