Zehra Say

**Zehra Say** (1906 — 1990) — túrk súwretshisi hám 1926-jılǵı Puqaralıq neke haqqındaǵı nızamǵa góre rásmiy túrde turmısqa shıqqan birinshi túrk áyeli. Ol áyeller teńligi haqqındaǵı zamanagóy qarasları menen Atatúrkke Túrkiyanıń erkin áyellerinen biri sıpatında tanılǵan. Súwretshi sıpatında ol tábiyat, gúller hám miywelerdi salǵan súwretler menen belgili. Onıń tábiyatqa bolǵan ullı muhabbatı onıń súwretlerine óz sáwlesin toptı, sebebi ol Istanbuldı basqasha súwretleydi. Onıń dóretiwshiligi tábiyattıń real belgisi sıpatında sáwlelengen. Ol súwretshi Emel Saydıń anası hám pianinoshı Fazil Saydıń kempir apası.

## Ómiri
Zehra Say 1906-jılda Ankarada tuwılǵan. Oǵan **Fatma Zehra Bilgin** dep at qoyǵan. 1925-jılda Izmir oqıtıwshılar mektebin tamamlaǵan. Orta mektepti tamamlaǵan soń, ol 1926-jıl 18-fevralda matematika oqıtıwshısı Fuat Sayǵa turmısqa shıqtı. Bul birinshi rásmiy toy edi, sonıń ushın Say rásmiy turmısqa shıqqan túrk áyeline aylandı. Olardıń eki perzenti bolǵan: Emel hám Arkan Say. 

Turmısqa shıqqanınan keyin Istanbul Súwretlew óneri Akademiyasında () oqıwdı dawam ettirdi (İDGSA). Akademiyanıń Súwretshilik fakultetiniń Namiq Ismoil atelyesında oqıǵan jáne onı 1929-jılda tamamlaǵan. Sonnan keyin oǵan súwret oqıtıwshı diplomı berildi. Istanbul Caǵaloǵlu qızlar liceyinde súwretshilik páninen sabaq bergeninde, Súwretlew óneri akademiyasınıń Dekorativ kórkem-óner bóliminde de oqıwın dawam ettirdi. Ol 36 jıl dawamında kórkem-ónerden sabaq bergen hám 1960-1970-jıllar arasında bir qansha waqıt AQShına barıp, onda súwret sızıw ústinde isledi.

Say uzaq waqıt dawamında kórgezbe ashpaǵan, onıń birinshi kórgezbesi 1982-jılda Istanbuldaǵı A Galerida bolǵan. Keyinirek ol basqa kórgezbelerdi de ótkerdi. Olar arasında on dana jeke kórgezbeler hám kóplegen aralas kórgezbeler bar.

Altsgeymer keselligi sebepli ol Maui Adası (*Maui atawı*) atlı súwretti tamamlay almadı. Ol qızı Emel Saydan súwretti kimdir tamamlap qoyıwın soradı. Sol waqıtta Emel Say ele súwretshi emes edi, lekin ol súwretti juwmaladı hám ol kórgezbede kórsetildi, onda belgili músinshi Gurdal Duyar tárepinen kórip shıǵıldı hám ol Emeldi qábileti unamlı bahalanǵan. Solay etip qızı da dóretiwshiligin súwretshilikten baslaǵan.

Zehra Say 1990-jılda qaytıs bolǵan. Ol pianinochi Fazil Saydıń ákesi tárepinen kempir apası edi.

## Nekesi
20 jasta bolǵan Zehra oqıtıwshı bolıp islep júrgende, ol oqıtıwshı bolǵan kúyewi Fuat Saydı ushırattı. 1926-jıl 18-fevralda oǵan turmısqa shıqtı. Neke tuwrısındaǵı Túrkiya puqaralıq nızamı olardıń nekesinen bir kún aldın 1926-jıl 17-fevralda qabıl etilgen. Olardıń neke gúwalıǵı eski túrk tilinde jazılǵan. Atatúrk 1928-jılda jańa álipbeni engizedi. Neke gúwalıǵı Bolu deputatı hám Geweklıdere sharabınıń iyesi Tunali Hilmi hám Erzurum ózgeshesi (*Erzurum Mebusu*) Mahmut Bey tárepinen bul neke Túrkiya Respublikası tariyxındaǵı birinshi rásmiy neke retinde belgili.

Jańa Puqaralıq Nızamındaǵı rásmiy toylar haqqındaǵı maqala (túrkshe: resmi «nikahla evlenilmesi») Túrkiyanıń birinshi Ádillik ministri Mahmut Bolsat Bozkurt tárepinen tayarlanǵan.

Izmir xalıqaralıq yarmarkasındaǵı Neke mákemesi kirseberisinde eki kepter súwretlengen háykel 2002-jılda Izmir qala hákimiyat tárepinen Zehra hám Fuat Say húrmetine birinshi rásmiy turmıs qurǵan juplıq bolǵanı ushın ornatılǵan. Aq marmar tiykarǵı ornatılǵan háykel quyma bronzadan jasalǵan bolıp, sonıń menen birge, nekedegi hayal hám er adamnıń birligin ańlatıwshı bir-birine baylanısqan eki neke júziklerin súwretleydi. Háykel Izmirda tuwılǵan músinshi Bihrat Mavitan tárepinen jaratılǵan.

## Súwret

Say Istanbuldń tábiyat kózqarasınan súwretlewi menen ataqlı. Onıń ataqlı kórgizbeleri, atap aytqanda, tiykarlanıp natyurmort hám landshaft súwretleri tábiyattıń real talqını retinde súwretlengen. Sol sıyaqlı talqın salasında basqa túúrk súwretshileri arasında Shukriye Dikmen, Adnan varınca Naile Akınji, Şeref Bigalı, Jemil Eren, Kainat Barkan Pajonk, Muammer Öner, Ibrahim Bozkush, Oya Kınıkli, Fahrettin Baykal hám Aysu Kochak bar.

## Sıylıqları
Avni Akyol Túrkiya jaslar hám sport ministri bolǵan dáwirde Saydı túrk kórkem-ónerindegi 50 jıllıq xizmetleri ushın eń húrmetli jarlıqpenen sıylıqladı.

Tarik Akannıń 2016-jılǵı hújjetli filmi, *Otaturkün Alev Chichekleri*, Túrkiya Respublikasınıń dúziliwi dáwirinde áyeller menen baylanıslı reformalar haqqında bolıp, Túrkiya Respublikası áyelleriniń birinshi áwladınıń gúrrińlerin ańlatadı. Respublikanıń dáslepki jıllarında Sabiha Gókchen, Muazzez İlmiye Chig, Nuzhet Gokdóǵan, Jale Inan, Halet Chambel hám Afet İnan sıyaqlı basqa áyeller qatarında Zehra Saydıń gúrrińin kórsetip beredi.

## Kórgezbeler

### Jeke

* A Galeri, Istanbul (1982)
* Tawıq hám bódeneden basqa quslardıń mákiyeni Deniz Kulübü Kórkem-oner Galerisi (1985-jıl 2-fevral) 
* Hobi kórkem-óner galereyası, Istanbul (1985-jıl 18-oktyabr — 7-noyabr) (5) 
* Denek kórkem-óner galereyası, Istanbul, (1986-jıl 23-aprel — 10 -may) 
* Muhabbat hám tábiyat Muhabbat hám tábiyat, Denek kórkem-óner galereyası (1989-jıl dekabr)
* Kórkem oneryapıṃ Atölye & Galeri, Ankara

### Sheriklik

* *Jaratıcı Türk Kadınından Esintiler* Dóretiwshi túrk áyeller samalı, Atatúrk mádeniyat orayı (1987-jıl 8-11-aprel) 
* *20. Yüzyılında İlk Yarısında Türk Kadın Ressamlarından* 20-ásirdiń birinshi yarımındaǵı túrk hayal súwretshileri, Juldız universiteti Yuksel Sabanji kórkem-óner orayı (1992-jıl 21-aprel) 

## Derekler