WebM

**WebM** audiovizual mediafayl format. Ol tiykarınan HTML video hám HTML audio elementlerinde paydalanıw ushın royaltisiz alternativa usınıwǵa arnalǵan. Onıń súwretlerge arnalǵan WebP atlı sıńar joybarı bar. Formattı islep shıǵıwǵa Google qáwenderlik etedi, al tiyisli programmalıq támiynat BSD licenziyası tiykarında tarqatıladı.

WebM konteyneri Matroska profiline tiykarlanǵan. WebM dáslepki waqıtta VP8 video hám Vorbis audio aǵımların qollap-quwatladı. 2013-jılı ol VP9 video hám Opus audiosın ornalastırıw ushın jańartıldı. Ol sonday-aq AV1 kodegin de qollap-quwatlaydı.

## Satıwshını qollap-quwatlaw

### Programmalıq támiynat
Mozilla Firefox, Opera, hám Google Chrome tárepinen WebMdi tábiyiy túrde qollap-quwatlawı 2010-jılǵı Google I/O konferenciyasında járiyalandı. Internet Explorer 9 ushın úshinshi tárep WebM programmalıq támiynatı talap etiledi. 2021-jılı Apple macOS ushın Safari 14.1 di shıǵardı, bul brauzerge tábiyiy WebM qollap-quwatlawın qostı. 2019-jılǵı maǵlıwmatlarına sáykes, QuickTime WebMdi qollap-quwatlamaydı, biraq sáykes úshinshi tárep plagini arqalı isleydi. 2011-jılı Google WebM Project Team standart HTML5 `<video>` tegi arqalı WebM faylların oynatıwǵa múmkinshilik beriwshi Internet Explorer hám Safari ushın plaginlerdi shıǵardı. 2012-jıl 9-iyun jaǵdayına, Internet Explorer 9 hám onnan keyingi versiyaları Windows Vista hám onnan keyingi nusqalar ushın plagindi qollap-quwatladı.

VLC media oynatqıshı, MPlayer, K-Multimedia Player hám JRiver Media Center WebM faylların oynatıw ushın tábiyiy qollap-quwatlawǵa iye. FFmpeg, WebM joybarınıń VP8/VP9 kodek kitapxanası bolǵan libvpx qollap-quwatlawı menen qurılǵanda, VP8 videoların kodlaw hám dekodlay aladı, sonday-aq WebMge sáykes fayllardı multipleksley aladı/demultipleksley aladı. 2010-jıl 23-iyulde FFmpeg toparınan Fiona Gleyzer, Ronald Bulte hám Devid Konrad ffvp8 dekoderin járiyaladı. Olardıń sınaqları ffvp8 diń Googledıń menshikli libvpx dekoderinen tezirek ekenin anıqladı. Ataqlı Matroska jaratıw quralları bolǵan MKVToolNix, WebMge sáykes fayllardı multiplekslew/demultiplekslew ushın qollap-quwatlawdı ámelge asırdı. Haali Media Splitter da WebMdi multiplekslew/demultiplekslew ushın qollap-quwatlawdı járiyaladı. 1.4.9 nusqasınan baslap, LiVES video redaktorı ffmpeg kitapxanaların qollanıp, anıq waqıt rejiminde dekodlaw hám WebM formatına kodlaw ushın qollap-quwatlawǵa iye.

MPC-HC, SVN 2071 dúzilisinen baslap, FFmpeg kodına tiykarlanǵan ishki VP8 dekoderi menen WebM oynatıwdı qollap-quwatlaydı. WebM ushın tolıq dekodlaw qollap-quwatlawı MPC-HCda 1.4.2499.0 nusqasınan baslap ámelge asırılǵan.

Android 2.3 Gingerbread nusqasınan baslap WebMdi qollap-quwatlaydı, ol birinshi ret Nexus S smartfonı arqalı usınılǵan hám Android 4.0 Ice Cream Sandwichten baslap aǵım menen jiberiwge boladı.

Microsoft Edge brauzeri 2016-jıl aprel ayınan baslap WebMdi qollap-quwatlaydı.

2019-jıl 30-iyulde Blender 2.80 WebM qollap-quwatlawı menen shıǵarıldı.

iOS dáslepki waqıtta WebMdi oynatpadı, biraq iOS 15 diń bir bólegi sıpatında Safari 15 te WebMdi qollap-quwatlaw qosıldı.

Sony PlayStation 5, WebM formatında 1080p hám 2160p kórinislerin jazıp alıwdı qollap-quwatlaydı.

ChromeOStaǵı ekran jazbaları WebM faylı sıpatında saqlanadı.

### Apparatlıq támiynat
WebM joybarı yarım ótkizgish kompaniyalarǵa 1080p formatın biypul kodlaw hám dekodlaw ushın VP8 apparatlıq tezletkishlerin (RTL IP) licenziyalaydı. AMD, ARM hám Broadcom WebM formatınıń apparatlıq tezletiliwin qollap-quwatlaytuǵının járiyaladı. Intel da, eger format ataqlı bolatuǵın bolsa, óziniń Atom tiykarındaǵı televizor chiplerinde WebM ushın apparatlıq támiynatqa tiykarlanǵan tezletiwdi kórip shıqpaqta. Qualcomm hám Texas Instruments qollap-quwatlawdı járiyaladı. TI OMAP processorına qollap-quwatlawdıń keliwi menen. Chips&Media sekundına 60 kadr menen full HD (1080p) VP8 aǵımların dekodlay alatuǵın tolıq apparatlıq VP8 dekoderin járiyaladı.

Nvidia VP8di qollap-quwatlaydı hám Tegra 4 hám Tegra 4i SoClarında apparatlıq dekodlawdı da, kodlawdı da támiyinleydi. Nvidia, HTML5 hám óziniń Nvidia 3D Vision texnologiyası arqalı WebM ushın 3D videonı qollap-quwatlaytuǵının járiyaladı.

2011-jıl 7-yanvarda Rockchip 1080p VP8 dekodlawın tolıq apparatlıq ámelge asıratuǵın dúnyadaǵı birinshi chipti shıǵardı. RK29xx chipindegi videonı tezletiw WebM joybarınıń G-Series 1 apparatlıq dekoder IPsı tárepinen basqarıladı.

2011-jıl iyun ayında ZiiLABS ZMS-20 processorında isleytuǵın 1080p VP8 dekoderin ámelge asırıwın kórsetti. Chiptiń programmalastırılatuǵın media-processing toparı VP8 tezletiwin támiyinlew ushın qollanıladı.

ST-Ericsson hám Huaweidiń de óz kompyuter chiplerinde apparatlıq ámelge asırıwları boldı.

### Aǵım (striming) múmkinshilikleri
2017-jıldan baslap Icecast — dástúrli túrde audio aǵımı ushın qollanılatuǵın aǵımlı media server — WebM formatın (Vorbis/Opus audio kodekleri menen VP8/VP9 video kodekleri) qollanıp, tikkeley efirde video aǵımın qollap-quwatladı. Bul joqarı sapalı, royaltisiz, ashıq standartlı video aǵımların tarqatıwǵa imkaniyat beredi, olar menshikli plaginlerdi yamasa oynatqıshlardı talap etpesten, brauzerlerde tikkeley oynatılıwı múmkin.

Arxivlengen aǵımlar hám server dizimleri Icecast arqalı tikkeley efirde aǵım ushın WebMniń ómirsheńligin kórsetedi, sonıń ishinde 1080p VP9 aǵımlarınıń mısalları da bar. 

*

## Licenziyalaw
Dáslepki WebM licenziyası, eger patentti buzıw boyınsha sud isi qozǵalsa, patentlik grantlardı da, avtorlıq huqıqtı qayta tarqatıw shártlerin de biykar etetuǵın edi, bul GPLge úylesimlilikke baylanıslı táshwishlerdi payda etti. Sol táshwishlerge juwap retinde, WebM joybarı patentlik granttı avtorlıq huqıq grantınan ajırattı, derek kodın standart BSD licenziyası boyınsha, al patentlerdi óz aldına grant boyınsha usındı. «Erkin programmalıq támiynat anıqlamasın» alıp barıwshı Erkin programmalıq támiynat fondı (Free Software Foundation) WebM hám VP8 ushın óz maqullawın berdi ] hám programmalıq támiynat licenziyasın GNU General Public License (GNU ulıwma jámiyetlik licenziyası) menen úylesimli dep esaplaydı. 2011-jıl 19-yanvarda Erkin programmalıq támiynat fondı WebM joybarın rásmiy túrde qollap-quwatlaytuǵının járiyaladı. 2011-jıl fevral ayında Microsofttıń Internet Explorer boyınsha vice-prezidenti Googledı patentlik shaǵımlardan qorǵaw ushın kepillik beriwge shaqırdı.

Google óziniń VP8ge baylanıslı barlıq patentlerin royaltisiz format sıpatında qaytarıp alınbaytuǵın etip shıqarǵan bolsa da, H.264 patent aqshasınıń licenziarları MPEG LA, VP8 ushın patent aqshasın jaratıwǵa qızıǵıwshılıq bildirdi. Kerisinshe, basqa izertlewshiler On2niń hár qanday MPEG LA patentlerinen qashıw ushın ayrıqsha háreket etkenin dálilleytuǵın maǵlıwmatlardı keltiredi. Usı qáwip nátiyjesinde, 2011-jıl mart ayında Amerika Qurama Shtatlarınıń Ádillik departamenti (DOJ) básekini tunshıqtırıwǵa háreket etiwi múmkin bolǵan roli ushın MPEG LAǵa qarata tergew basladı. 2013-jıl mart ayında MPEG LA, VP8 kodegin ámelge asırıw ushın «áhmiyetli bolıwı múmkin» bolǵan patentlerdi licenziyalaw boyınsha Google menen kelisimge kelgenin járiyaladı hám Googleǵa usı patentlerdi VP8 yamasa VP9dıń hár qanday úshinshi tárep paydalanıwshısına sublicenziyalaw huqıqın berdi.

2013-jıl mart ayında Nokia, Googledıń VP8 kodegin WebMniń tiykarǵı bólegi etiw usınısı boyınsha Internet injenerlik wazıypalar toparına (Internet Engineering Task Force) qarsılıq bildirdi, onda VP8di ámelge asırıw ushın zárúr patentler bar ekenin aytıp. Nokia 64 patent hám 22 kútip turǵan ótinishti dizimge kirgizdi hám olardıń hesh birin VP8 ushın licenziyalawǵa tayar emesligin qosımsha etti. 2013-jıl 5-avgustta Germaniyanıń Mangeym qalasındaǵı sud, VP8 Nokiaǵa tiyisli bolǵan hám shaǵım etilgen patentti buzbaydı dep sheshim shıǵardı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__