Bigtable

**Bigtable** – Google Cloud portfeliniń bir bólegi sıpatında úlken analitikalıq hám operaciyalıq jumıslar ushın tolıq basqarılatuǵın keń baǵanalı hám gilt-mánisli NoSQL maǵlıwmatlar bazası xızmeti.

## Tariyxı
Bigtable di islep shıǵıw 2004-jılı baslandı. Házirgi waqıtta ol Google Analytics, veb indekslew, Bigtable de saqlanǵan maǵlıwmatlardı jaratıw hám ózgertiw ushın kóbinese qollanılatuǵın MapReduce, Google Maps, Google Books izlew, «Meniń izlew tariyxım», Google Earth, Blogger.com, Google Code xostingi, YouTube, hám Gmail sıyaqlı bir qatar Google qollanbaları tárepinen paydalanıladı. Google diń óz maǵlıwmatlar bazasın rawajlandırıwdaǵı sebepleri masshtablanıw hám ónimlilik sıpatlamaların jaqsıraq basqarıwdı óz ishine aladı.

Apache HBase hám Cassandra - Bigtable tiykarında modellestirilgen eń belgili ashıq kodlı joybarlardıń geyparaları. Bigtable HBase hám Cassandra menen úylesimli API lerdi usınadı.

2015-jıl 6-mayda Bigtable diń jámiyetlik versiyası Cloud Bigtable atı menen Google Cloud quramında járiyalandı.

2024-jıldıń aprel ayına kelip, Bigtable 10 ekzabayttan aslam maǵlıwmattı basqaradı hám sekundına 7 milliardtan aslam sorawdı qayta isleydi. Onıń iske qosılǵanınan berli, Google Bigtable ǵa bir qatar jańalanıwlardı járiyaladı, sonıń ishinde SQL qollaw, materiallasqan kórinisler (ekinshi dárejeli indeks jaǵdayların sheshedi) hám avtomatlastırılǵan masshtablanıw.

## Dizaynı
Bigtable - keń baǵanalı saqlawdıń eń tiykarǵı mısallarınıń biri. Ol eki ıqtıyarlı qatar mánisin (qatar gilti hám baǵana gilti) hám waqıt belgisin (demek, úsh ólshemli kartalastırıw) baylanıslı ıqtıyarlı bayt massivine sáykeslestiredi. Bul relyaciyalıq maǵlıwmatlar bazası emes hám onı siyrek, tarqatılǵan kóp ólshemli sáykestendirilgen karta sıpatında anıqlaw múmkin. Ol Colossus (Google fayl sisteması), Chubby Lock Service, SSTable (LevelDB sıyaqlı jurnal-strukturalı saqlaw) hám basqa da bir neshe Google texnologiyalarına tiykarlanǵan. Bigtable «júzlegen yamasa mıńlaǵan mashinalar» arqalı petabayt kólemine deyin masshtablanıwǵa hám «sistemaǵa kóbirek mashinalardı qosıwdı ańsatlastırıwǵa hám hesh qanday qayta konfiguraciyasız avtomat túrde usı resurslardan paydalanıwdı baslawǵa» arnalǵan. Mısalı, Google dıń veb kóshirmesi big-kestede saqlanıwı múmkin, onda qatar gilti domeni keri aylandırılǵan URL bolıp, al baǵanalar veb bettiń hár qıylı qásiyetlerin súwretleydi, bir ayrıqsha baǵana bettiń ózin saqlaydı. Bet baǵanasında veb bettiń hár qıylı kóshirmeleriniń bir neshe waqıt belgili nusqaları bolıwı múmkin, olar alıp taslanǵan waqıtqa qaray waqıt belgisi menen belgilenedi. Big-kesteniń hárbir yacheykasında maǵlıwmatlardıń nol yamasa bir neshe waqıt belgili nusqaları bolıwı múmkin. Waqıt belgisiniń jáne bir funkciyası - hám versiyalastırıwǵa, hám múddeti ótken maǵlıwmatlardı joq etiwge múmkinshilik beriw.

Kesteler bir neshe tabletkalarǵa bólinedi – kesteniń bólimleri belgili qatar giltleri boyınsha bólinedi, sonlıqtan hárbir tabletka bir neshe júz megabayt yamasa bir neshe gigabayt kólemde boladı. Big-keste bir qansha mapreduce jumısshı toparına uqsaydı, óytkeni mıńlaǵan yamasa júz mıńlaǵan tabletka bólekleri júzlegen yamasa mıńlaǵan BigTable serverleri tárepinen xızmet kórsetiliwi múmkin. Keste kólemi belgilengen shamadan asıp ketiw qáwpi tuwılǵanda, tabletkalar BMDiff algoritmi hám Zippy qısıw algoritmi járdeminde qısılıwı múmkin, bul algoritm ashıq túrde Snappy dep belgili, ol LZ77 ge qaraǵanda keńislik jaǵınan optimallıraq emes, biraq esaplaw waqıtı jaǵınan nátiyjelirek. Tabletkalardıń GFS daǵa jaylasıwı bir neshe arnawlı tabletkalarda maǵlıwmatlar bazası jazbaları sıpatında jazıladı, olar «META1» tabletkaları dep ataladı. META1 tabletkaları jalǵız «META0» tabletkasın soraw arqalı tabıladı, ol ádette óz aldına servere jaylasadı, sebebi klientler onı «META1» tabletkasınıń jaylasıwın anıqlaw ushın jiyi soraydı, al «META1» tabletkası ózi haqıyqıy maǵlıwmatlardıń qay jerde jaylasqanı haqqındaǵı sorawǵa juwap beredi. GFS tıń tiykarǵı serveri sıyaqlı, META0 serveri ulıwma qıyın bolıp esaplanbaydı, sebebi META1 orınların tabıw hám jiberiw ushın zárúr bolǵan processor waqıtı hám ótkiziw qábileti minimal, al klientler sorawlardı azaytıw ushın orınlardı belsendi túrde keshleydi.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__