Katalogqa tiykarlanǵan úylesimlik

**Katalogqa tiykarlanǵan úylesimlik** — bul tarqatılatuǵın bólisilgen yad (DSM), basqasha aytqanda, birdey emes yadqa kiriwde (NUMA) kesh úylesimligi máselesin sheshiw mexanizmi. Jáne bir ataqlı usıl – bul barlıq túyinler arasında «bólisilgen shina» (sistema shinası dep te ataladı) retinde arnawlı kompyuter shinası túrin paydalanıw. Katalogqa tiykarlanǵan úylesimlik shinaǵa tiykarlanǵan úylesimlik protokollarındaǵı ulıwma shina ornına xızmet etiw ushın arnawlı katalogtı paydalanadı. Bul eki dizayn da sáykes ortalıqtı (yaǵnıy katalog yamasa shina) hár túrli túyinler arasındaǵı baylanıstı jeńillestiriw hám úylesimlik protokolınıń barlıq baylanısatuǵın túyinler boyınsha durıs islewin kepillew ushın qural retinde paydalanadı. Katalogqa tiykarlanǵan kesh úylesimliginde, bul barlıq kesh bloklarınıń jaǵdayın baqlaw ushın usı katalogtı paydalanıw arqalı ámelge asırıladı, hárbir bloktıń jaǵdayı sol bloktıń qaysı kesh úylesimligi «jaǵdayında» ekenin hám sol waqıtta qaysı túyinlerdiń sol bloktı bólisip atırǵanın óz ishine aladı, bul barlıq signallardı barlıq túyinlerge tarqatıw mútájligin joq etiw ushın hám onı tek usı bir blokqa qızıqqan túyinlerge ǵana jiberiw ushın paydalanılıwı múmkin.

Tómende katalogqa tiykarlanǵan kesh úylesimligi protokolınıń bir neshe artıqmashılıqları hám kemshilikleri keltirilgen:

* Masshtablanıwshılıq: Bul katalogqa tiykarlanǵan dizaynlarǵa ótiwdiń eń kúshli motivaciyalarınıń biri. Masshtablanıwshılıq, qısqasha aytqanda, belgili bir sistemanıń ózi juwapker bolǵan ósiwshi jumıs kólemin qanshelli jaqsı basqarıp atırǵanın kórsetedi. Bul kriterya ushın, shinaǵa tiykarlanǵan sistemalar barlıq túyinlerdiń bir waqıtta paydalanatuǵın ulıwma shinası bar bolǵan sheklewler sebepli jaqsı isley almaydı. Salıstırmalı túrde az sanlı túyinler ushın, shina sistemaları jaqsı isley aladı. Biraq, túyinler sanı óskende, bul jaǵdayda ayırım máseleler payda bolıwı múmkin. Ásirese bir waqıtta tek bir túyindiń shinanı paydalanıwına ruqsat etilgenlikten, bul ulıwma sistemanıń ónimliligine aytarlıqtay zıyan keltiredi. Ekinshi tárepten, katalogqa tiykarlanǵan sistemalardı paydalanıp, sistemanıń masshtablanıwın shekleytuǵın bunday tıǵılıs bolmaydı.
* Ápiwayılıq: Bul shina sistemasınıń artıqmashılıqqa iye bolǵan noqatlarınıń biri. Shina strukturasınıń ózi sistema arqalı ótetuǵın barlıq trafiktiń shólkemlestiriwshisi retinde xızmet ete alatuǵınlıǵı hám ótkizilgen barlıq signallardıń atomlıǵın kepilleytuǵınlıǵı sebepli, katalogqa tiykarlanǵan sistemalardaǵıday signallar arasında atomlıqtı hám tártipti támiyinlewge kóbirek kúsh jumsawdıń keregi bolmaydı, bul sońǵı sistema dizaynında izbe-izlik sıyaqlı máseleler menen isleskende bir qatar qosımsha shıǵınlarǵa alıp keledi.

Joqarıdaǵı talqılawdan kelip shıǵadı, shinaǵa tiykarlanǵan sistemalardı paydalanıw salıstırmalı túrde kishi sistemalar ushın kóbirek tartımlı kórinedi. Biraq, sistema úlkeygen sayın hám túyinler sanı óskende, katalogqa tiykarlanǵan sistemalar zárúr bolıp qaladı. Solay etip, shinaǵa tiykarlanǵan hám katalogqa tiykarlanǵan kesh úylesimligi dizaynların salıstırǵanda ápiwayılılıq penen masshtablanıwshılıq arasında bir túrli kelisim bar.

## Tariyxı
Katalogqa tiykarlanǵan kesh úylesimligi sistemaları ideyası erterekten baslanǵan. DASH (Bólisilgen yad ushın katalog arxitekturası) ideyası birinshi ret 1970-jıllardıń ortasında C.K. Tang tárepinen usınılǵan. Biraq, onı kesh úylesimligine qollanıw bir neshe jıldan soń 1978-jılı usınıldı, sol waqıtta Stenford universitetiniń izertlewshileri usı úylesimlik sistemalarınıń birinshi versiyası Stanford DASH dep atalǵan, bir maqalada sistemanı bunday dizaynlar menen baylanıslı qıyınshılıqlar hám jaqsılanıwlar menen súwretlegen. Bul usıldan basqa, masshtablanatuǵın sistemalardı usınıw ushın bir neshe háreketler islendi. Mısalı, 1985-jılı usınılǵan BBN Butterfly hám 1987-jılı usınılǵan IBM PR3 masshtablanatuǵın kóp processorlı sistemalardıń ayırım mısalları bolıp tabıladı. Biraq, bul eki sistemanıń da kemshiligi bar; Mısalı, BBN Butterfly da keshler joq. Tap sonday, IBM PR3 apparatlıq kesh úylesimligin támiyinlemeydi, bul eki dizayn da, ásirese joqarı ónimli processorlardı qollanǵanda, ónimlilikti shekleydi.

Basqa básekileslerdiń sheklewleri kesh úylesimligi sistemaların hám keshke tiykarlanǵan túyinlerde masshtablanıwshılıqqa mútáj basqa sistemalardı dizaynlawda DASHqa tiykarlanǵan sistemalardıń tańlanıwın ańsatlastırdı. 1985-jılı, Vashington universitetinen Djeyms Archibald hám Jan-Lup Baer dizayndaǵı apparatlıq támiynattı paydalanıw boyınsha «global katalog» usılınıń kóbirek ekonomikalıq, keńeytiletuǵın hám modullik variantın usınǵan maqala járiyaladı.

1992-jılı Stenford universitetinen Daniel Lenoski katalogqa tiykarlanǵan sistemalar ushın kesh úylesimligi protokollarındaǵı jetiskenliklerdi usınǵan maqala járiyaladı. 1996-jılǵı maqalada ol SGI Origin 2000 dizaynın tanıstırdı, bul katalogqa tiykarlanǵan kesh úylesimligin qollanatuǵın server kompyuterleri shańaraǵı edi. Keyingi Origin 3000 2000-jıldıń iyul ayında tanıstırıldı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__