Asanáli Áshimov

**Asanáli Áshimulı Áshimov** (8-may 1937-jıl, Jayılma, Sarısıw rayonı, Jambıl wálayatı — 21-dekabr 2025-jıl, Almatı) — burınǵı awqam hám qazaqstanlı kino hám teatr aktyorı, rejissyor, teatr pedagogı, professor, Qazaqstan SSR xalıq artisti (1976), SSSR xalıq artisti (1980), Qazaqstan SSR mámleketlik sıylıǵınıń laureatı (1973), SSSR mámleketlik sıylıǵınıń laureatı (1974), Qazaqstan teatrlar associaciyasınıń prezidenti, Muxtar Áwezov atındaǵı Qazaq mámleketlik akademiyalıq drama teatrınıń kórkemlik jetekshisi, Qazaqstannıń Miynet Qaharmanı (2017).

## Erte jaslıq dáwiri hám bilimi
Áshimov 1937-jılı 8-mayda Jambıl oblastı, Sarısuw rayonı, Jayılma elatında dúnyaǵa kelgen. Bay ulı qáwiminiń Sherkesh ruwınan shıqqan. 

Ekinshi dúnya júzilik urısınıń qatal jıllarındaǵı balalıǵı tuwralı bılay dedi:

*Birinshi qar jawǵansha jalań ayaq júrdim. Bir kúni sabaq waqtında qalıń qar jawǵan edi. Barlıq klaslaslarımdı ata-anaları úylerine alıp ketti. Al men suwıq ılaylı mektepte jalǵız qaldım. Ol gezde toǵız jasta edim. Túni boyı qattı qorıqqanım sonshelli, azanda mektepten on jasqa eseyip shıqqanday boldım.* 

1956–1961 jılları Áshimov Qurmanǵazı atındaǵı Qazaq milliy konservatoriyasınıń teatr fakultetin aktyor qánigeligi boyınsha pitkergen.

1961-jıldan soń Qazaqfilm kinostudiyasına aktyorlıq shtatqa qabıllandı. 1964-jıldan baslap Muxtar Áwezov atındaǵı Qazaq milliy drama teatrınıń aktyorlıq quramında islegen.

## Saxna
Muxtar Áwezov atındaǵı Qazaq mámleketlik akademiyalıq drama teatrı saxnasında: Muxtar Áwezovtıń «Abayında» Kerim, «Eńlik-Kebeginde» Kebek, «Qara qıpshaq Qobılandısında» Ayshuwaq, «Tańǵı jańǵırıǵında» Jarasbay, Ǵabit Músirepovtıń «Qozı Kórpesh-Bayan sulıwında» Qodar, Qaltay Muxammedjanov, Shıńǵıs Aytmatovtıń «Kóktóbedegi ushırasıwında» Iosif Tataevich, Uilyam Shekspirdiń «Yuliy Cezarında» Yuliy Cezar, Maks Frishtiń «Don Juannıń dumanında» Don Juan, Ábdijámil Nurpeyisovtıń «Qan men terinde» Elaman, Igor Vovnyankonıń «Apatında» bas qaharman, taǵı da basqa kóplegen qoyılımlarda kórnekli aktyordıń ayqın úlgisi hám órnekli izi bar. Al, Áshimovtıń qara shańaraq saxnasındaǵı sońǵı mashaqatlı jumısı Gerxart Gauptmannıń «Ímırttaǵı muhabbat» dramasındaǵı doktor Klauzen hám t.b. kóplegen obrazlardı oynadı. 

## Kino
Áshimov qazaq kinosın dúnya júzilik dárejege kótergen aktyorlardıń biri. Onıń kinodaǵı Bekejan (Qız Jibek, 1971), Shadiyarov (Atamannıń aqırı, 1971), Mámbet (Sarqırama, 1973), Qasımxanov (Transibir ekspresi, 1977), Kemel (Nan dámi), Nurǵazı (Alatawdıń ay múyizi), Qarajal (Jawshı, 1980), Shıńǵısxan (Bulǵar dalasınan esken jıllı samal, 1998) rolleri menen belgili boldı.

Áshimov rejissyor retinde de keń tanıldı. Ol saxnalastırǵan Nikolay Gogoldıń «Revizor» (1979, ózi Duanbasınıń rolin oynadı), Ǵabit Músirepovtıń «Amangeldi», I. Orazbaevtiń «Men ishpegen uw bar ma?!» (ekewi de 1987), S. Vanustıń «Sultan bolsam eger men» (1988), Júsipbek Aymawıtovtıń «Aqbilek» (1989) spektaklleri menen ol túsirgen «Jılan jılı» (1981, Coy Guk In menen birge; 1982-jılı Tallinde ótkerilgen pútkil awqamlıq 15-kinofestivalınıń diplomına iye boldı), «Shoqan Wáliyxanov» (1984; 4 serialı telefilm, ózi Shıńǵısxan rolin oynadı), «Qozı Kórpesh - Bayan Sulıw» (1995) filmler Áshimovtıń rejissyorlıq dóretiwshiliginiń de keń kólemin kórsetedi. Áshimov kórkem ónerine arnalǵan «Asanáli» hújjetli filmi (1986, rej. I.A. Vovnyanko) túsirildi.

Áshimov — Jambıl hám Shımkent universitetleriniń húrmetli professorı. 1979–1982 jılları ol pedagogikalıq xızmet penen shuǵıllandı. 1990-jıldan ol — «Elim-ay» kinostudiyasınıń prezidenti. Parasat ordeni menen sıylıqlanǵan. 

## Kitapları

* «Mayranıń qosıǵı»
* «Jan bólek»
* «Alashtıń Asanálisi»
* «Meniń janrım - kúndelik»
* «Ómir-dárya»

## Shańaraǵı

Áshimovtıń tuńǵısh hayalı — Sháken Kenjetayulı Aymanovtıń qızı, operashı Mayra Aymanova (1938-1993) edi. Ekewi student gezinde úylengen edi. Nekesi 35 jılǵa, yaǵnıy Aymanovanıń qaytıs bolǵanına shekem sozıldı. Ulları: arxitektor Mádi (1959-1999) hám aktyor Saǵıy (1961-1999).

Ekinshi hayalı — Gúlbanıw, onnan tuwılǵan ulı - Oljas (1980-jılı tuwılǵan). 

Úshinshi hayalı — Marjan, turmısı 2 jılǵa sozıldı. Onnan tuwılǵan qızı - Saǵıyna (2001-jılı tuwılǵan). 

Tórtinshi hayalı — Baǵdat Muqashqızı Áshimova (Qudaybergenova) (1971-jılı tuwılǵan). Baǵdat onıń shıpakeri bolǵan edi. 2002-jıldan baslap sońǵı kúnine shekem birge jasap, 2008-jılı yanvarda 70 jasında taǵı áke boldı. Genje balasın óziniń húrmetine Asanáli dep atadı. 

## Sıylıqları

### Qazaqstandaǵı sıylıqları

#### Mámleketlik hám húkimetlik sıylıqları

* Qazaqstannıń Miynet Qaharmanı Altın juldızı (2017-jıl 18-may, Aqorda) - qazaq kino ónerine sińgen ayrıqsha zor miynetleri ushın, hám 80 jas yubiley toyı qarsańında;
* Watan ordeni (2001);
* Parasat ordeni (2007);
* 1-dárejeli Doslıq ordeni (2014, Aqorda) - qazaq teatrı hám kino ónerindegi xızmetleri ushın;
* Húrmet ordeni (2007) - 70 jas yubiley toyı qarsańında;
* Astanaǵa 10 jıl medalı (2008);
* «Mádeniyat salasınıń aǵlası» kókirek belgisi (2012);
* Qazaqstan ǵárezsizligine 25 jıl medalı (2016);
* «Qazaqstan Respublikası Bilim beriw isiniń húrmetli xızmetkeri» húrmetli kókirek belgisi;

#### Jergilikli, aymaqlıq sıylıqları

* Jambıl wálayatınıń húrmetli azamatı (2002)
* Almatı qalasınıń húrmetli azamatı (2015)
* Túrkistan wálayatınıń húrmetli azamatı (2017)
* Sarısuw rayonınıń húrmetli azamatı

#### Basqa sıylıqları

* Platindı Tarlan ǵárezsiz sıylıǵı (2000)
* «Sháken juldızları» festivalınıń tuńǵısh sıylıǵı (2003)
* Qazaqstannıń birinshi prezidentiniń stipendiyası (birneshe márte)
* Qazaqstan mádeniyat hám kórkem óner salasındaǵı mámleketlik stipendiyası (birneshe ret)
* Qazaqstannıń birneshe joqarı oqıw orınlarınıń húrmetli professorı
* 2015-jılı Qızlar universitetiniń «Ulaǵat» altın medalı
* Qazaqstan Teatrlar Associaciyasınıń «Saxnager - 2017» milliy teatr sıylıǵınıń «Qazaq teatrınıń rawajlanıwına ayrıqsha úles qosqanı ushın» arnawlı atalıw (2017-jıl 27-mart, Astana)

### Awqamlıq waqıttaǵı sıylıqları

#### Qazaqstan SSR sıylıqları

* Qazaqstan SSR Miyneti sińgen artist
* Qazaqstan SSR Mámleketlik sıylıǵınıń laureatı (1973)
* Qazaqstan SSR xalıq artisti (1976)

#### SSSR sıylıqları

* SSSR Mámleketlik sıylıǵınıń laureatı (1974)
* SSSR xalıq artisti (1980)
* Miynet veteranı medalı
* birneshe márte kinofestivallar sıylıqları

### Xalıqaralıq sıylıqları

* Rossiyanıń Lomonosov atındaǵı altın ordeni (2007)
* ǴMDAnıń «Doslıq juldızı» xalıqaralıq sıylıǵınıń laureatı hám Doslıq awqamı ordeni (2011)
* «Ańız Adam» milliy sıylıǵı (2013)
* Dúnya júzilik kinodaǵı ayrıqsha úlesi ushın YUNESKO xalıqaralıq akademiyasınıń «Altın Qıran» ordeni (2007)
* Almatıda jeke juldızlı alleyası ashılǵan. 

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__