Eki oylılıq

**Eki oylılıq** — bul qandayda bir obyektke qatnaslı bir waqıttaǵı qarama-qarsı reakciyalar, isenimler yamasa sezimler jaǵdayı. Basqasha aytqanda, eki oylılıq — birewge yamasa bir nársege qatnaslı unamlı hám unamsız komponentlerdi óz ishine alatuǵın qatnastı seziniw. Bul termin sonday-aq ulıwma túrdegi «aralas sezimler» sezilgen yamasa adam belgisizlik yamasa sheshimsizlikti sezingen jaǵdaylardı da bildiredi.

Qatnaslar qarım-qatnasqa baylanıslı minez-qulıqtı basqarıwǵa beyim bolsa da, eki oylılıq penen uslanǵan qatnaslar bunı azıraq dárejede isleydi. Jeke adam óz qatnasına qanshelli az isenimli bolsa, ol sonshelli tásirlengish boladı, sonıń nátiyjesinde keleshektegi háreketlerdi boljaw qıyınıraq hám/yamasa az sheshiwshi boladı. Eki oylı qatnaslar sonday-aq waqıtsha informaciyaǵa (mısalı, keyipke) kóbirek beyim bolıp, bul ózgeriwi bahalawǵa alıp keliwi múmkin. Degen menen, eki oylı adamlar qatnasqa baylanıslı informaciya haqqında kóbirek oylanǵanlıqtan, olar sonday-aq eki oylı emes adamlarǵa qaraǵanda (isendiretuǵın) qatnasqa baylanıslı informaciyaǵa kóbirek iseniwge beyim boladı.

Ashıq-aydın eki oylılıq adamnıń sanasında bir waqıtta subyekttiń unamlı hám unamsız tárepleri bolǵan waqıtta psixologiyalıq jaqtan jaǵımsız bolıp seziliwi yamasa sezilmewi múmkin. Psixologiyalıq jaqtan qolaysız eki oylılıq, sonıń menen birge kognitiv dissonans dep te ataladı, qashıwǵa, keyinge qaldırıwǵa yamasa eki oylılıqtı sheshiwge baǵdarlanǵan sanalı háreketlerge alıp keliwi múmkin. Adamlar óz eki oylılıǵınan jaǵday sheshim qabıl etiwdi talap etken waqıtta eń úlken qolaysızlıqtı sezinedi. Adamlar ózleriniń eki oylılıǵın hár túrli dárejede biledi, sonlıqtan eki oylı jaǵdaydıń tásirleri jeke adamlar hám jaǵdaylar arasında ózgerip turadı. Sol sebepli, izertlewshiler eki oylılıqtıń eki túrin qarastırǵan, olardıń tek birewi subyektiv túrde qarama-qarsılıq jaǵdayı retinde seziledi.

## Qatnas eki oylılıǵınıń túrleri

### Sezilgen eki oylılıq
Psixologiyalıq ádebiyat eki oylılıqtıń bir neshe hár túrli formaların ajıratqan. Birewi, kóbinese **subyektiv eki oylılıq** yamasa sezilgen eki oylılıq dep ataladı, geypara obyektti bahalawdaǵı qarama-qarsılıqtıń psixologiyalıq tájiriybesin (affektiv kórinis), aralas sezimlerdi, aralas reakciyalardı (kognitiv kórinis) hám sheshimsizlikti (minez-qulıq kórinisi) bildiredi. Eki oylılıq onı sezinip atırǵan adam tárepinen hár waqıt ta moyınlanbaydı. Degen menen, adam onı hár túrli dárejede sezgen waqıtta, belgili bir stimul haqqında qarama-qarsı qatnaslar tárepinen payda etilgen qolaysızlıqtı sezedi.

Subyektiv eki oylılıq ádette qızıqlı tema boyınsha qarama-qarsılıq tájiriybesine tiyisli tikkeley ózin-ózi xabarlaw ólshemleri arqalı bahalanadı. Subyektiv eki oylılıq baslawısh bahalawdıń ekinshi dárejeli bahası bolǵanlıqtan, ol metakognitiv bolıp esaplanadı. Bul ólshemlerdiń maqseti - adamnıń belgili bir bahalawda qanshelli eki oylılıqtı sezinetuǵının biliw. Olardıń esabatı bir qatar jollar menen beriliwi múmkin.

Mısalı, Prister hám Petti subyektlerden olar sezinip atırǵan qarama-qarsılıq dárejesin 0 den (subyekt «hesh qanday qarama-qarsılıqtı sezbegen» jaǵdayda) 10 ǵa (subyekt «maksimal qarama-qarsılıqtı sezgen» jaǵdayda) shekemgi shkalada bahalawın talap etken bahalaw sistemasın qollanǵan. Degen menen, adamlar eki oylılıq penen baylanıslı unamsız emociyalardı seziniwdi unatpaydı hám sonlıqtan ózleriniń qarama-qarsılıq dárejesin ilajı bolǵanınsha anıq moyınlamawı yamasa xabarlamawı múmkin. Bul sezilgen eki oylılıq ólshemin izertlewshi qálegeninen azıraq isenimli etedi.

### Potencial eki oylılıq
Eki oylılıqtıń basqa bir ólshemi — **obyektiv eki oylılıq** yamasa potencial eki oylılıq dep ataladı, ol belgili bir stimulǵa qatnaslı unamlı hám unamsız bahalawlardıń bir waqıtta moyınlanıwın bildiredi. Obyektiv eki oylılıq — bul qatnas qarama-qarsılıǵınıń janapay ólshemi bolıp, ol jeke adamlarǵa óz qatnasınıń qoljetimlirek táreplerine tiykarlanıp sorawlarǵa juwap beriwge múmkinshilik beredi hám sonlıqtan ádette qolaylı ólshew quralı retinde qaraladı. Bul janapay ólshem jeke adamnıń óziniń qatnas qarama-qarsılıǵı haqqında tolıq bilimine hám/yamasa túsinigine iye dep boljamaydı hám olardıń qatnasına tásir etiwi múmkin bolǵan shatastırıwshı faktorlardı joq qılıwǵa járdem beredi.

Obyektiv eki oylılıq ádette dáslep Kaplan tárepinen islep shıǵılǵan usıl arqalı bahalanadı, onda standart bipolyarlı qatnas shkalası (mısalı, júdá unamsızdan júdá unamlıǵa shekem) eki bólek shkalaǵa bólinedi, hárqaysısı bir valentliliktiń shamasın ǵárezsiz túrde bahalaydı (mısalı, ulıwma unamsız emesten júdá unamsızǵa shekem). Eger adam bir obyektke unamlı hám unamsız reakciyalardı qollasa, onda keminde biraz obyektiv eki oylılıq bar.

Kaplan dáslebinde eki oylılıqtı ulıwma tásir (unamlı hám unamsız reakciyalardıń qosındısı) minus polyarlıq (unamlı hám unamsız reakciyalar arasındaǵı absolyut ayırmashılıq) retinde anıqlaǵan. Mısalı, eger shınıǵıwǵa degen obyektiv eki oylılıq eki bólek 6 upaylı shkala arqalı bahalansa, hám adam óziniń bahasın azıraq unamsız (mısalı, 6 upaylı shkalada 2) hám júdá unamlı (mısalı, 6 upaylı shkalada 6) dep kórsetse, bul adamnıń eki oylılıǵı usı eki bahadan kishisiniń 2 esesi menen (yaǵnıy, bul mısalda 4) ólshenedi.

Kaplannıń ólshemi mına formulanı beredi: Ambivalence = L+S - (L-S)=2S

Bul jerde, S kishirek bahanı yamasa reakciyanı (Prister hám Petti tárepinen jazılǵan tiykarǵı maqalada «qarama-qarsı» reakciya dep atalǵan) bildiredi, al L úlkenirek bahanı yamasa dominant reakciyanı bildiredi.

Degen menen, Kaplannıń ólshemi is júzinde Tompson hám basqalar tárepinen usınılǵan ólshem menen almastırıldı. Tompsonnıń formulası Brekler usınǵan eki oylılıqtı ólsheytuǵın hár qanday shkala ushın úsh zárúrli shártti qanaatlandıradı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__