Itimallıq logikalıq programmalastırıw

**Itimallıq logikalıq programmalastırıw** — bul logikalıq programmalastırıwdı itimallıqlar menen biriktiretuǵın programmalastırıw paradigması. 

Itimallıq logikalıq programmalastırıwǵa kópshilik usıllar programmanı itimallıq faktler toplamına hám logikalıq programmaǵa bóletuǵın tarqatıw semantikasına tiykarlanǵan. Ol programmanıń Gerbrand áleminiń interpretaciyalarında itimallıq tarqalıwın anıqlaydı.

## Tiller
Itimallıq logikalıq programmalastırıwǵa kópshilik usıllar Itimallıq Xorn Abdukciyası, PRISM, Ǵárezsiz Tańlaw Logikası, itimallıq Datalog, Annotaciyalanǵan Dizyunkciyalı Logikalıq Programmalar, ProbLog, P-log hám CP-logika sıyaqlı kóp tillerdiń tiykarında jatatuǵın tarqatıw semantikasına tiykarlanǵan. Tillerdiń sanı kóp bolsa da, kópshiligi birdey ulıwma usıldı bólisedi, solay etip bir tildi ekinshisine awdara alatuǵın sızıqlı quramalılıqtaǵı transformaciyalar bar.

## Semantika
Tarqatıw semantikası boyınsha, itimallıq logikalıq programma ǵárezsiz itimallıq faktler toplamı (itimallıq penen annotaciyalanǵan tiykarǵı atomlı formulalar) hám óziniń klauzalarınıń denelerinde itimallıq faktlerdi paydalana alatuǵın logikalıq programma retinde interpretaciyalanadı. Itimallıq faktler menen baylanıslı formulalardıń tiykarlarına haqıyqat mánislerin beriwdiń hár qanday tapsırmasınıń itimallıǵı olardıń itimallıqlarınıń kóbeymesi menen beriledi; bul itimallıq faktlerdiń tańlawın ǵárezsiz tosınarlı ózgeriwshiler dep esaplawǵa ekvivalent.

### Stratifikaciyalanǵan programmalar
Eger itimallıq faktler ushın haqıyqıylıq mánisleriniń qálegen tańlawı ushın nátiyjedegi logikalıq programma stratifikaciyalanǵan bolsa, onıń sol haqıyqıylıq mánisleri tańlawı menen baylanıslı jalǵız interpretaciya retinde qaralıwı múmkin bolǵan jalǵız minimal Gerbrand modeli bar.

Stratifikaciyalanǵan programmalardıń áhmiyetli kishi klassları — oń programmalar, olar biykarlawdı paydalanbaydı, biraq rekursiv bolıwı múmkin, hám ciklsiz programmalar, olar biykarlawdı paydalanıwı múmkin, biraq rekursiv ǵárezlilikleri joq.

### Juwaplar toplamı programmaları
Juwaplar toplamın programmalastırıwdıń tiykarında jatatuǵın turaqlı model semantikası itimallıq faktlerdiń hárbir haqıyqıylıq mánisi tapsırmasına birden artıq juwaplar toplamın tayınlaw arqalı stratifikaciyalanbaǵan programmalarǵa mánis beredi. Bul itimallıq massasın juwaplar toplamları arasında qalay bólistiriw kerek degen sorawdı payda etedi.

Itimallıq logikalıq programmalastırıw tili P-Log bunı ayırmashılıq principine sáykes, itimallıq massasın juwaplar toplamları arasında teń bólistiriw arqalı sheshedi.

Alternativ túrde, isenim semantikası astındaǵı itimallıq juwaplar toplamın programmalastırıw hárbir sorawǵa bir isenim toplamın tayınlaydı. Onıń tómen itimallıq shegarası tek sorawdıń nátiyjedegi programmanıń hárbir juwaplar toplamında durıs bolǵan itimallıq faktlerdiń haqıyqıylıq mánisi tapsırmaların ǵana esapqa alıw arqalı anıqlanadı (abaylı pikirlew); onıń joqarı itimallıq shegarası sorawdıń geypara juwaplar toplamında durıs bolǵan tapsırmalardı esapqa alıw arqalı anıqlanadı (batıl pikirlew).

## Inferenciya
Tarqatıw semantikası boyınsha, itimallıq logikalıq programma óziniń Gerbrand álemindegi predikatlarınıń interpretaciyaları boyınsha bir itimallıq tarqalıwın anıqlaydı. Tiykarǵı sorawdıń itimallıǵı sonnan keyin soraw menen álemlerdiń birlesken tarqalıwınan alınadı: bul soraw durıs bolǵan álemlerdiń itimallıǵınıń toplamı.

Sorawlardıń itimallıǵın esaplaw máselesi (marginal) inferenciya dep ataladı. Onı barlıq álemlerdi esaplap, sońınan sorawdıń durıs ekenin bildiretuǵınlardı anıqlaw arqalı sheshiw ámelge asırıw múmkin emes, sebebi múmkin bolǵan álemler sanı tiykarǵı itimallıq faktler sanına eksponencial túrde ǵárezli. Shınında da, álleqashan ciklsiz programmalar hám atomlıq sorawlar ushın, dálil retinde atomlar konyunkciyası berilgen sorawdıń shártli itimallıǵın esaplaw #P-tolıq bolıp tabıladı.

### Anıq inferenciya
Ádette, anıq inferenciya bilimlerdi kompilyaciyalawǵa súyeniw arqalı orınlanadı: buǵan sáykes, propoziciyalıq teoriya hám soraw «maqsetli tilge» kompilyaciyalanadı, ol keyin sorawlarǵa polinomial waqıtta juwap beriw ushın paydalanıladı. Kompilyaciya tiykarǵı esaplaw tosqınlıǵına aylanadı, biraq nátiyjeli kompilyatorlardı islep shıǵıwǵa úlken kúsh jumsaldı. Kompilyaciya usılları maqsetli tildiń ıqshamlıǵı hám polinomial waqıtta qollap-quwatlaytuǵın sorawlar menen transformaciyalar klası boyınsha ayırmashılıq etedi.

### Shama menen alınǵan juwmaq shıǵarıw
Inferenciya bahasınıń júdá joqarı bolıwı múmkin bolǵanlıqtan, shama menen alınǵan algoritmler islep shıǵılǵan. Olar yamasa múmkin bolǵan tolıq emes túsindirmelerdiń kishi toplamların esaplaydı yamasa tosınarlı úlgi alıwdı paydalanadı. Birinshi usılda, túsindirmelerdiń bir kishi toplamı tómen shegaranı, al bólek keńeytilgen túsindirmeler toplamı joqarı shegaranı beredi. Ekinshi usılda, sorawdıń durıslıǵı itimallıq programmasınan úlgi alınǵan ádettegi logikalıq programmada qayta-qayta tekseriledi. Sorawdıń itimallıǵı sonnan keyin tabıslar bólimi menen beriledi.

## Úyreniw
Itimallıq induktiv logikalıq programmalastırıw maǵlıwmatlardan itimallıq logikalıq programmalardı úyreniwdi maqset etedi. Bul parametrlerdi úyreniwdi, yaǵnıy klauzalar paydalanıwshı tárepinen berilgende programmanıń itimallıq annotaciyaların bahalawdı, hám strukturanı úyreniwdi óz ishine aladı, bunda klauzalardıń ózi itimallıq induktiv logikalıq programmalastırıw sisteması tárepinen indukciyalanadı.

Parametrlerdi úyreniwge ulıwma usıllar kútiliw-maksimallastırıwǵa yamasa gradient túsiriwine tiykarlanǵan, al strukturanı úyreniw hár túrli evristikalar astında múmkin bolǵan klauzalar keńisligin izlew arqalı orınlanıwı múmkin.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__