Futbol video járdemi

**Futbol video járdemi** (FVS) — futbolda tóreshilerge belgili bir waqıyalardı trenerdiń talabı boyınsha qayta kórip shıǵıw arqalı qararlardı dúzetiwge járdem beriw ushın dúzilgen sistema. Bul video járdemshi tóreshi (VAR) tárepinen turaqlı baqlawdıń ornına qollanıladı. Bul sistema birinshi ret rásmiy túrde 2021-jılǵı FIFA Futzal Jáhán Kubogında Litvada qollanıldı. Video járdem VAR-ǵa ápiwayılastırılǵan alternativa usınadı.

## Procedura
Qayta kórip shıǵılıwı múmkin bolǵan tórt kategoriyadaǵı qararlar bar:

* **Gol/gol emes** - hújimshi komanda tárepinen jasalǵan qaǵıyda buzıwshılıq, toptıń oyın maydanınan shıǵıp ketiwi, toptıń dárwazaǵa kiriwi, ofsayd, qol menen oynaw, penalti soqqıları waqtında islengen qaǵıyda buzıwshılıqlar hám maydanǵa ruqsatsız kiriw.
* **Penalti/penalti emes** - hújim etiwshi komanda tárepinen ámelge asırılǵan qaǵıyda buzıwshılıq, toptıń oyın maydanınan shıǵıp ketiwi, qaǵıyda buzıwshılıq ornı, nadurıs penalti beriw, jazalanbaǵan qaǵıyda buzıwshılıq.
* **Tikkeley qızıl kartochka** - anıq gol urıw múmkinshiligin bermew, awır qaǵıyda buzıwshılıq, zorlıq-zombılıq/tislew/túpiriw, topılatuǵın/mazaqlaytuǵın/ádepsiz sózler yamasa ım-belgilerdi qollanıw.
* Qızıl yamasa sarı kartochka beriwde oyınshını **shatastırıw**.

### Tekseriw
Video járdem procedurası bir neshe basqıshlardı óz ishine aladı:

# Qayta kóriw talabı: VAR-dan ayırmashılıǵı, onda sheshimler avtomat túrde Video járdemshi tóreshi tárepinen qayta kórip shıǵıladı, al VS tek trener qayta kóriw talap kartasın kórsetip, sheshimge qarsılıq bildirgende ǵana baslanadı. Trenerlerge tiykarǵı oyın waqtında eki ret qayta kóriwdi talap etiw múmkinshiligi beriledi, qosımsha waqıtta jáne bir márte qayta kóriwdi talap etiw múmkin.
# Qayta kóriw processi: Tóreshi waqıyanı maydan shetindegi monitorda kóredi, hár qıylı kamera rakursları hám tezliklerin paydalanıp, dáslepki sheshimniń durıs bolǵanın anıqlaydı.
# Aqırǵı sheshim: Tóreshi video dáliller tiykarında aqırǵı sheshim qabıl etedi. Eger qarsılıq tabıslı bolsa, komanda jáne bir márte qarsılıq bildiriw huqıqın saqlap qaladı; eger tabıssız bolsa, trener sol taymnıń yamasa qosımsha waqıttıń qalǵan bóliminde qarsılıq bildiriw múmkinshiliginen ayırıladı.

## Tariyxı
Video járdem Ispaniya futzal ligasında sınaqtan ótkerilgennen keyin, ol 2021-jılǵı Futzal boyınsha jáhán chempionatında FIFA turnirindegi dáslepki ret qollanıldı. Futzalda sátli engizilgennen soń, bul sistema Futbol video járdemi dep qayta ataldı hám hár qıylı FIFA associaciyalıq futbol turnirlerinde sınaqtan ótkerildi. Milliy federaciyalar tez arada bul texnologiyanı óz jarıslarına engiziwge qızıǵıwshılıq bildirdi.

### Futzal
Futbol video járdemi futzalda birinshi ret 2021-jılı Litvada ótkerilgen FIFA Futzal boyınsha jáhán chempionatında qollanıldı. Onıń qollanılıwınıń aytarlıqtay mısalı Portugaliya hám Argentina arasındaǵı final oyınında boldı, onda Argentina oyınshısı Kristian Borruto Portugaliya komandasınıń tabıslı qarsılıǵınan keyin maydannan shıǵarıldı. Burın video járdem Ispaniya Futzal Premer-Divizionında hám Korollik Ispaniya Futbol Federaciyası shólkemlestirgen basqa da futzal jarıslarında sınaqtan ótkerilgen edi. Video járdem 2024-jılǵı FIFA Futzal boyınsha jáhán chempionatında jáne qollanıldı.

### Associaciyalıq futbol
Futzalda tabıslı engizilgennen keyin, FIFA jańa sistemanı 2024-jılı Blue Stars/FIFA Jaslar Kubogında da qollandı, sońınan onı 2024-jılǵı FIFA 20 jasqa shekemgi hayal-qızlar arasındaǵı jáhán chempionatında engiziwdi járiyaladı. 2024-jıldıń oktyabr ayında FIGC Prezidenti Gabriele Gravina IFABqa Italiyanıń S Seriyasında video járdemdi sınap kórgisi keletuǵının bildirdi. DFB Schiri GmbH sport direktorı Knut Kirxer de onı Germaniya ligalarına engiziwge tayar ekenliklerin bildirdi.

## VAR menen ayırmashılıqları
Video járdem hám VAR ekewi de anıq hám kózge kórinip turǵan qátelerdi dúzetiwge baǵdarlanǵan bolsa da, olardı ámelge asırıw hám islew tártibi ádewir ózgeshelenedi:

* Baslaw: VAR avtomat túrde video járdemshi tóreshi tárepinen iske túsiriledi, al video járdem trenerdiń talabı menen baslanadı.
* Aqırǵı sheshim: Eki sistemada da maydandaǵı tóreshi aqırǵı sheshimdi qabıl etedi, biraq VARda bul process oyındı keshiktirmeytuǵın «únsiz tekseriwlerdi» óz ishine alıwı múmkin, al video járdem talabın qarap shıǵıw ushın oyındı májbúriy túrde toqtatıw kerek boladı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__