Svante Pääbo

**Svante Pääbo** *yaki* **Svante Peebo** (Aytılıw|Savante Paabo) (1955-yil 20 -aprel,Stokgolm) shved biologi,genetik alım.Fiziologiya hám medicina boyınsha Nobel sıylıqı bayraqdori (2022). Nobel komitetinde Pääboning dóretpeleri ilimiy jámiyetshilik tárepinen insan evolyutsiyasın jaqsılaw túsiniw ushın ájayıp qóllanba ekenligi ta'kidalb ótildi.

Pääbo Svante Shveciya Korollıǵılıq Pánler Akademiyasi (2000), Leopoldina (2001),AQSh Milliy Pánler Akademiyasi (2004),Fransiya Pánler Akademiyasi (2015) hám London Korollıǵılıq Jámiyetiniń aǵzası esaplanadı (2016).
## Ómirbayanı
Pääbo bioximiyalıq Sune Bergström hám estoniyalik ximik Karin Pääbo(1925-2013) dıń perzenti esaplanadı. Onıń ákesi fiziologiya hám medicina boyınsha Nobel sıylıqi (1982) bayraqdori. Pääbo Bagarmossenda ósińki. Ol anası tárepinen tárbiyalanǵan (onıń anası Sunening laboratoriyasında laborant bolıp islegen), sebebi Sune Bergströmning sol waqıtta basqa shańaraǵı bar edi.

Ol Uppsala qalasındaǵı Awdarma etilmegen 5|Shveciya qurallı kúshler mektep|Shveciya qurallı kúshler mektep|sv|Tolkskolanning dilmashlar klasında rus tilin (1975—1976 ), bir waqtıniń ózinde 1975—1977-jıllarda Uppsala universitetida Egipetologiya,Qibtiy tilini úyrengen. 1980-jılda Uppsala universiteti medicina fakultetin tamamlaǵannan keyin, ol qısqa múddet shıpaker bolıp islegen hám 1981-jılda Uppsala universitetine qaytıp kelgen onda Sitologiya kafedrası aspiranturasına oqıwǵa kirgen. Molekulyar immunologiya boyınsha kandidatlik dissertatsiyasın qorǵaw etken (1986). Keyin Pääbo qısqa múddet Cyurix universitetindegi Molekulyar biologiya orayında hám LondondagiSaraton izertlewleri institutıda islegen. 1987—1990 -jıllarda ol Tuyıqeleydagi Californiya universitetida, Allan Uilson laboratoriyasında doktoranturadan keyingi izertlewler alıp barǵan. Pääbo labaratoriyada zamanagóy dáwirde joǵalıp ketken qaldıqlar hám haywanlardıń genetikalıq materialın ajıratıp alıw menen shuǵıllanǵan. 1990—1997-jıllarda Myunxen universitetida ulıwma biologiya professorı, 1997-jıldan Leipzigdagi Evolyutsion antropologıya institutında genetikalıqa kafedrası direktorı lawazımlarında iskerlik júrgizgen.

2008-jılda ol óziniń kásiplesi, amerikalıq primatolog hám genetikalıq Linda vigilantmenen turmısqa shıqtı, ol menen bir ul hám bir qızı bar.

## Jetiskenlikleri
Pääbo paleogenetika pániniń tiykarlawshilerinen biri bolıp, genetikalıq usıllar járdeminde birinshi adamlar hám gominidlarni úyreniw menen shuǵıllanǵan. Ol bul tarawdaǵı iskerligin 1984-jılda Evropa muzeyleri kolleksiyalaridan áyyemgi Egipet mumiyalarini úyreniwden baslaǵan hám piramidalarǵa Egipetshunoslik kafedrası oqıtıwshı járdeminde kirisiw múmkinshiligine iye bolǵan. 1985-jılda tariyxda birinshi ret mumiyalardan genetikalıq material alınǵan. 2006 -jılda ol neandertal genomini tolıq dekodlash rejesin járiyalaǵan. 2009 -jıl fevral ayında dáslepki nátiyjeler daǵaza etilgen hám 2010 -jıl may ayında olar Science jurnalında baspadan shıǵarılǵan. 2010 -jıl mart ayında Oltoydagi Denisova g'orida tabılǵan suyek bóleginen alınǵan DNKni úyrengen Pääbo toparı áyyemgi dáwirde ilgeri belgisiz bolǵan gominidlar turi — Denisov adamı ámeldegi degen juwmaqqa kelgenler. 2016 -jılda Pääbo toparı dúnya boylap derlik 2000 kisiniń genomlarini salıstırıwiy analiz qılıw tiykarında neandertallar hám homo sapiensning túrli gruppaları ortasında shaǵılıstırıwdıń keminde ush epizodi bolıwı múmkin degen juwmaqqa kelgenler.
2002-jılda Pääbo toparınıń «gen tili» esaplanǵan FOXP2 ning jańalıq ashılıwı haqqındaǵı daǵazası keń jámiyetshilik kelispewshilikine hám ilimiy dodalawlarǵa sebep bolǵan.
## Sıylıqları

## Jazǵan shıǵarması
**Neandertal adam : Joǵalǵan genomlarni izlep**. — Trans. inglis tilinen. E. Naimark. — M.: AST. Korpus — 2018. — 416 b. — ISBN 978-5-17-091066 -3
## Derekler