Meta Platforms

**Meta Platforms, Inc**, **Meta** ataması menen biznes alıp baratuǵın, hám burın **Facebook, Inc.** hám **TheFacebook, Inc.** dep atalǵan, ‒ Kaliforniyanıń Menlo-Park qalasında jaylasqan amerikalı kóp milletli texnologiya konglomeratı. Kompaniya Facebook, Instagram, Threads hám WhatsApp sıyaqlı ónimler hám xızmetlerdi iyeleydi hám basqaradı. Onıń tabısınıń 97.8 procentin reklama quraydı. Dáslep Facebook xızmetiniń bas kompaniyası retinde Facebook, Inc. belgili, ol 2021-jılı "metaverse qurıwǵa baǵdarlanǵanın kórsetiw ushın" házirgi atamasın qayta brendlendi, bul kompaniyanıń ónimleri hám xızmetlerin baylanıstıratuǵın integraciyalanǵan ortalıq bolıp tabıladı.

Meta Alphabet (Google), Amazon, Apple hám Microsoft sıyaqlı basqa Bes Úlken korporaciyalar menen birge eń iri Amerika informaciyalıq texnologiya kompaniyaları qatarına kiredi. Kompaniya 2023-jılı Forbes Global 2000 reytinginde 31-orındı iyeledi. 2022-jılı Meta dúnya júzi boyınsha izertlew hám rawajlandırıwǵa eń kóp qarjı jumsaǵan úshinshi kompaniya boldı, onıń izertlew hám rawajlandırıw shıǵınları 35.3 milliard AQSh dolların quradı. Meta jáne de Oculus (onı Reality Labs quramına kirgizgen), Mapillary, CTRL-Labs kompaniyaların hám Jio Platforms kompaniyasınıń 9.99% úlesin satıp aldı; kompaniya sonday-aq virtual emes qurılmalar, mısalı, óndiriwden shıǵarılǵan Meta Portal aqıllı displeyler qatarı hám Ray-Ban Stories aqıllı kózáynekler seriyası arqalı Luxottica menen birge islesiw boyınsha háreket etti.

## Tariyxı

Facebook 2012-jıldıń 1-yanvarında dáslepki jámiyetlik usınıs (IPO) ushın ótinish berdi. Dáslepki prospektte kompaniya 5 milliard dollar jıynawǵa umtılǵanı, 845 million aylıq aktiv paydalanıwshısı bar ekenligi hám veb-saytta kúnine 2.7 milliard layk hám pikir jıynalatuǵını aytılǵan. IPO-dan keyin Cukerberg Facebook kompaniyasınıń ulıwma akciyalarınıń 22% in hám ulıwma dawıs beriw huqıqınıń 57% in óz qolında saqlap qalatuǵın edi.

Anderrayterler akciyalardı hárbirin 38 dollardan bahaladı, bul kompaniyanı 104 milliard dollarǵa bahalaw degeni bolıp, jańadan jámiyetlik bolǵan kompaniya ushın eń joqarı bahalaw boldı. 16-mayda, IPO-dan bir kún aldın, Facebook joqarı talapqa baylanıslı dáslepki jobalanǵannan 25% kóbirek akciya satatuǵının járiyaladı. IPO 16 milliard dollar jıynadı, bul onı AQSH tariyxındaǵı úshinshi eń iri IPO etti (AT&T Mobility-den sál aldında hám tek General Motors hám Visa-dan keyin). Akciya bahası kompaniyaǵa AQSH-taǵı sanawlı korporaciyalardan keyingi eń joqarı bazar kapitalizaciyasın berdi - Amazon, McDonald's, Disney hám Kraft Foods sıyaqlı gigantlardan da ozıp ketti - hám Cukerbergtiń akciyaların 19 milliard dollarǵa jetkerdi. The New York Times gazetası bul usınıstıń Facebook-tıń reklama beriwshilerdi tartıwdaǵı qıyınshılıqları haqqındaǵı sorawlardı jeńip ótip, kompaniyanı "iyeleniwi shárt bolǵan akciya"ǵa aylandırǵanın ayttı. JPMorgan Chase bankiniń wákili Djimmi Li bunı "kelesi ullı kók fishka" dep táriyiplegen Ekinshi tárepten, TechCrunch saytınıń jazıwshıları gúmanlanıw bildirip, "Bul jasawǵa tuwrı keletuǵın úlken eselik, hám Facebook bul úlken bahalawdı aqlaw ushın jańa táwekelli tabıs aǵımların qosıwı kerek boladı" dep jazdı..

Akciyalar menen sawda 18-mayda baslandı, biraq sol kúni Nasdaq birjasındaǵı texnikalıq mashqalalarǵa baylanıslı keshiktirildi. Akciya bahası kúnniń kóp bóleginde IPO bahasınan joqarı turıwǵa qıynaldı, bul anderrayterlerdi bahanı qollap-quwatlaw ushın akciyalardı qayta satıp alıwǵa májbúr etti. Jabılıw qońırawında akciyalar 38.23 dollardan bahalandı, bul IPO bahasınan tek 0.23 dollar joqarı hám ashılıw qońırawı bahasınan 3.82 dollar tómen edi. Ashılıw finans baspasózi tárepinen keń túrde kewil qalıwshılıq dep sıpatlandı. Soǵan qaramastan, akciya IPO sawda kólemi boyınsha jańa rekord ornattı. 2012-jıldıń 25-mayında akciya óziniń birinshi tolıq sawda háptesin 31.91 dollarda juwmaqladı, bul 16.5% tómenledi.

2012-jıldıń 22-mayında Uoll-strittiń Finans industriyasın qadaǵalaw basqarmasınıń tártip saqlawshıları Facebooktı anderrayting etken banklerdiń informaciyanı tek tańlanǵan klientler menen bólisip, ulıwma xalıqqa bermegenin tekseriwdi baslaǵanın járiyaladı. Massachusec shtatınıń mámleketlik xatkeri Uilyam F. Galvin usı másele boyınsha Morgan Stenlige shaqırıw qaǵazın jiberdi. Bul ayıplawlar ayırım investorlar arasında "ǵázepti" oyattı hám birneshe sudlardıń dárhal ashılıwına alıp keldi, olardıń biri IPO sebepli 2.5 milliard dollardan aslam zıyan keltirilgeni haqqında toparlıq talap arzası edi. Bloomberg bahalawı boyınsha, kishi investorlar Facebook akciyaları debyutinen baslap shama menen 630 million dollar joǵaltqan bolıwı múmkin. S&P Global Ratings 2013-jıldıń 21-dekabrinde Feysbuktı óziniń S&P 500 indeksine qostı.

2014-jıldıń 2-mayında Cukerberg kompaniyanıń ishki uranı "Tez háreket etiń hám zatlardı buzıń" degennen "Bekkem infrastruktura menen tez háreket etiń" degen uranǵa ózgertiletuǵının járiyaladı. Burınǵı uran 2009-jılı Business Insider basılımına bergen intervyusinde Cukerbergtiń "programmistleri hám komandası ushın tiykarǵı nızamı" dep táriyiplengen edi, sonday-aq ol: "Eger siz bir nárseni buzbasańız, onda jetkilikli dárejede tez háreket etpey atırsız" degen edi.

### 2018–2020: Metaversege itibar
Lasso - Facebook-tıń TikTok-ǵa uqsas qısqa video bólisiw qosımshası bolıp, 2018-jılı iOS hám Android platformalarında iske túsirilgen hám jasóspirimlerge baǵdarlanǵan edi. 2020-jıldıń 2-iyulinde Facebook Lasso qosımshasınıń 10-iyulde jabılatuǵının járiyaladı.

2018-jılı Oculus kompaniyasınıń basshısı Djeyson Rubin "Metaverse" dep atalǵan 50 betlik kórinisi haqqındaǵı hújjetti Facebook basshılıǵına jiberdi. Bul hújjette Rubin, dáslepki paydalanıwshılar ushın kontentke júzlegen million dollar jumsalǵanına qaramastan, Facebook kompaniyasınıń virtual reallıq biznesiniń kútilgenindey rawajlanbaǵanın moyınladı. Ol jáne de kompaniyaǵa bul kórinisti tez ámelge asırıwdı hám oǵan úlken investiciya salıwdı, sonday-aq HTC, Apple, Google hám basqa da VR tarawındaǵı básekileslerdi shetletiwdi usınıs etti. Basqa oyınshılardıń metaverse kórinisine qatnasıwı haqqında aytıp, ol kompaniyaǵa "metaverseni" qurıwdı usınıs etti, bul arqalı básekileslerdiń "VR biznesinde ulıwma áhmiyetli dárejede bolıwınıń" aldın alıw múmkin ekenin ayttı.

2019-jılı may ayında Facebook óziniń turaqlı kriptovalyutasın rawajlandırıw maqsetinde Libra Networks kompaniyasın qurdı. Keyinirek, Libra ǵa Visa, Mastercard, PayPal hám Uber sıyaqlı finans kompaniyaları qollaw kórsetip atırǵanı haqqında xabar berildi. Kompaniyalar konsorciumı Libra dep atalǵan kriptovalyuta monetasın iske túsiriw ushın hárbiri 10 million dollardan qosıwı kútilgen edi. Libra Associaciyası 2021-jılı sheklengen formattaǵı kriptovalyutanı iske qosıwdı jobalastırǵan edi, bul Shveycariya Finans bazarı qadaǵalaw basqarmasınan tólem xızmeti sıpatında islew ushın ruqsat alıw waqtına baylanıslı edi. Libra keyinirek Diem dep qayta ataldı, biraq Shveycariya húkimeti regulyatorları hám jámiyetshiliktiń qarsılıǵınan soń 2022-jıldıń yanvar ayında jabılıp, satıldı.

COVID-19 pandemiyası waqtında, Facebook ti qosıp onlayn xızmetlerdiń qollanılıwı dúnya júzi boyınsha ósti. Cukerberg bunıń pandemiyadan keyin de dawam etetuǵın "turaqlı tezlesiw" bolatuǵının boljadı. Facebook agressiv túrde jumısqa aldı, 2020-jıldıń mart ayındaǵı 48,268 xızmetkerden 2022-jıldıń sentyabr ayına kelip 87,000 nan aslam xızmetkerge deyin ósti.

### 2021: Meta retinde qayta brendlew
Kúshli tekseriw hám zıyanlı waqıya ashıwshı aǵıp shıǵıwlar dáwirinen keyin, 2021-jıldıń 21-oktyabrinde Facebook tıń kompaniyanı qayta brendlew hám atın ózgertiw jobası haqqında xabarlar payda bola basladı. 2021-jıldıń 25-oktyabrindegi 3-sherek tabıs tuwralı shaqırıwda Mark Cukerberg kompaniyanıń sociallıq xızmetleri hám onıń jumıs islew usılı haqqındaǵı dawam etip atırǵan sınlar haqqında sóyledi hám metaversti qurıwǵa qaratılǵan háreketlerge itibar qarattı - qayta brendlew hám atın ózgertiw haqqında aytpastan. Metavers kóz-qarası hám Facebook, Inc. tan Meta Platforms ke atın ózgertiw 2021-jıldıń 28-oktyabrinde Facebook Connect te tanıstırıldı. Facebook tıń jámiyetlik baylanıslar kampaniyasına tiykarlanıp, atın ózgertiw kompaniyanıń sociallıq media, virtual reallıq hám tolıqtırılǵan reallıq ózgeshelikleri arqalı fizikalıq dúnyanıń cifrlı keńeytiliwi bolǵan metaversti qurıwǵa baǵdarlanǵan uzaq múddetli fokusın sáwlelendiredi.

"Meta" 2018-jılı Qurama Shtatlarda (2015-jıldaǵı dáslepki ótinishten keyin) marketing, reklama hám kompyuter xızmetleri ushın sawda belgisi sıpatında ilimiy ádebiyatlardı úlken maǵlıwmatlar analizi menen támiyinleytuǵın Kanada kompaniyası tárepinen dizimge alınǵan edi. Bul kompaniya 2017-jılı Cukerberg hám onıń hayalı Priscilla Chan tárepinen qurılǵan Chan Zuckerberg Initiative (CZI) fondı tárepinen satıp alınıp, olardıń joybarlarınıń birine aylandı. Qayta brendlew járiyalanǵannan keyin, CZI burınǵı Meta joybarın áhmiyetsizlendiriw haqqında sheshim qabıl etkenin járiyaladı, sonlıqtan ol bul atqa bolǵan huqıqların Meta Platforms ke ótkeredi hám aldıńǵı joybar 2022-jılı juwmaqlanadı.

### 2022: Paydanıń tómenlewi hám ǵalabalıq jumıstan bosatıwlar
Qayta brendlewden keyin kóp ótpey, 2022-jıldıń fevral ayınıń basında, Meta 2021-jıldıń tórtinshi kvartalında kútilgennen de kóbirek paydanıń tómenlegenin xabarladı. Ol aylıq paydalanıwshılar sanınıń óspegenin xabarladı, hám tabıs ósiminiń toqtap qalıwı múmkinligin kórsetti Sonday-aq, Apple Inc. kompaniyasınıń paydalanıwshılar jeke maǵlıwmatların qorǵaw boyınsha qabıl etken ilajları reklama tabıslarınıń shama menen 10 milliard dollar kóleminde azayıwına alıp keliwi múmkin ekenligin, bul bolsa 2021-jılǵı ulıwma tabısınıń 8% in quraytuǵının bildirdi.. Tabıslar haqqında esabat berilgennen keyingi kúni Meta xızmetkerleri menen ushırasıwda, Cukerberg bunı paydalanıwshılardıń dıqqatın tartıw ushın bolǵan básekilesiw, ásirese TikTok sıyaqlı video qosımshaları menen baylanıstırdı.

Bul jańalıqqa juwap retinde kompaniya akciyalarınıń bahasınıń 27% ke tómenlewi Meta nıń bazar kapitalizaciyasınan shama menen 230 milliard dollar qunın joǵalttı. Bloomberg bul tómenlewdi "óziniń kólemi boyınsha Uoll-strit yamasa Silikon maydanı hesh qashan kórmegen epikalıq qulaw" dep táriyiplegen Cukerbergtiń taza baylıǵı 31 milliard dollarǵa shekem tómenledi.. Cukerberg Meta nıń 13% ine iyelik etedi hám bul onıń baylıǵınıń tiykarǵı bólegin quraydı.

Bloombergtiń 2022-jıl 30-marttaǵı járiyalanǵan esabatları boyınsha, Meta kompaniyası jalǵan hújjetlerden paydalanıp huqıq qorǵaw xızmetkerleri bolıp kóringen xakerlerge telefon nomerleri, fizikalıq mákan jaylar hám IP adresler sıyaqlı maǵlıwmatlardı berip jibergen. Huqıq qorǵaw organlarınıń sorawlarında haqıyqıy yamasa oydan shıǵarılǵan xızmetkerlerdiń ótirik qoltańbaları bolǵan. Bul ayıplawlar boyınsha sorawǵa juwap bergen Meta wákili: "Biz hárbir maǵlıwmat sorawın nızamlılıǵı boyınsha úyrenip shıǵamız hám huqıq qorǵaw organlarınıń sorawların tastıyıqlaw hám asıra paydalanıwdı anıqlaw ushın rawajlanǵan sistemalar hám proceslerden paydalanamız" dedi. 2022-jıldıń iyun ayında, 14 jıl dawamında bas operaciyalıq direktor bolıp islegen Sheril Sendberg sol jılı lawazımınan ketetuǵının járiyaladı. Cukerberg Xaver Olivannıń Sendbergti "dástúrli" rolde bolsa da almastıratuǵının ayttı.

2022-jıldıń mart ayında, Meta (Metaǵa tiyisli WhatsApp-tan basqa) hám Instagram-ǵa Rossiyada tıyım salındı hám Rossiyanıń Ukrainaǵa basıp kiriwine baylanıslı orısfobiya hám jekkóriwshilik (genocidke shaqırıwlarǵa shekem) ushın gúman menen terroristlik hám ekstremistlik shólkemlerdiń dizimine qosıldı. Meta bul biykarlawǵa qarsı shaǵım berdi, biraq sol jıldıń iyun ayında Moskva sudı bunı óz kúshinde qaldırdı.

2022-jıldıń mart ayında hám de Meta hám Italiyanıń kózáynek islep shıǵarıwshı gigantı Luxottica muzıka tıńlaw hám súwretke túsiriw múmkinshiligine iye bolǵan Ray-Ban Stories atlı aqıllı kózáynekler toplamın shıǵardı. 2022-jıldıń sentyabr ayına kelip Meta hám Luxotticanıń bas kompaniyası EssilorLuxottica bul ónimler qatarınıń satılıw kórsetkishlerin járiyalawdan bas tarttı, biraq Meta tutınıwshılardıń pikirlerinen qanaatlanǵanın bildirdi.

2022-jıldıń iyul ayında Meta birinshi ret jıllıq tabısınıń tómenlewin kórdi, ulıwma tabısı 1% ke tómenlep, 28.8 milliard dollardı quradı. Talqılawshılar hám jurnalistler bul joǵaltıwdı onıń reklama biznesine baylanıslı dep esapladı, sebebi ol Apple dıń qosımshalardı qadaǵalaw ashıqlıǵı funkciyası hám Meta qosımshaları tárepinen qadaǵalanbawdı tańlaǵan adamlar sanı menen sheklengen edi. Cukerberg te bul tómenlewdi TikTok penen kúsheyip baratırǵan básekige baylanıslı dep esapladı. 2022-jıldıń 27-oktyabr kúni Meta nıń bazar bahası 268 milliard dollarǵa tústi, bul 2021-jılǵa salıstırǵanda shama menen 700 milliard dollar joǵaltıw edi, al onıń akciyaları 24% ke tómenledi. Ol aldıńǵı jılı joqarı beslikke kirgen bolsa da, bazar kapitalizaciyası boyınsha AQSH tıń joqarı 20 kompaniyası arasındaǵı ornınan ayırıldı.

2022-jıldıń noyabr ayında Meta 11,000 xızmetkerin, yaǵnıy jumıs kúshiniń 13% in jumıstan bosattı. Cukerberg Meta nıń investiciyaların agressiv túrde kóbeytiw haqqındaǵı sheshim qáte bolǵanın ayttı, sebebi ol elektron sawdanıń ósiwi COVID-19 pandemiyasınan keyin de dawam etedi dep qáte boljaǵan edi. Ol sonday-aq tómenlewdi kúsheygen básekelesiwge, global ekonomikalıq páseyiwge hám "reklama signalınıń joǵalıwına" baylanıslı dep esapladı. 2023-jıldıń aprel ayında jáne 10,000 xızmetkerdi jumıstan bosatıw jobaları baslandı. Bul jumıstan bosatıwlar Google, Amazon, Tesla, Snap, Twitter hám Lyft sıyaqlı kompaniyalardıń jumıstan bosatıwları menen birge texnologiya industriyasındaǵı ulıwma páseyiwdiń bir bólegi edi.

2022-jıldan baslap, Meta arnawlı jasalma intellekt apparatlıq hám programmalıq támiynatın qabıllawda basqa texnologiya kompaniyalarına jetip alıwǵa asıqtı. Ol jasalma intellekt jumısları ushın GPU lar ornına arzanıraq CPU lardı paydalanıp kelgen edi, biraq bul usıl kóbirek nátiyjesiz bolıp shıqtı.

### 2023-jıldan baslap: Threads, jasalma intellekt hám hámme waqıtlardaǵı eń joqarı akciya bahası
2023-jılı Irlandiyanıń Maǵlıwmatlardı Qorǵaw Komissarı Meta ǵa Evropa Awqamı puqaraların jeterli qorǵawsız Evropadan Amerika Qurama Shtatlarına maǵlıwmat jibergeni ushın rekordlıq 1.2 milliard evro mólsherinde shtraf saldı.: 250 

2023-jıldıń mart ayında Meta kompaniyanı nátiyjelirek etiw maqsetinde 10,000 xızmetkerdi jumıstan bosatıw hám 5,000 bos orındı jabıw haqqında jańa basqıshtı járiyaladı. Meta nıń tabısı 2023-jıldıń birinshi kvartalında jasalma intellektke itibarın kúsheytetuǵının járiyalaǵannan keyin analitiklerdiń kútkeninen asıp ketti. 6-iyul kúni Meta Twitter ge básekiles bolǵan Threads atlı jańa qosımshasın iske qostı.

Meta 2023-jıldıń iyul ayında Microsoft sıyaqlı iri bult provayderleri arqalı kommerciyalıq paydalanıw ushın qoljetimli bolǵan Llama 2 jasalma intellekt modelin járiyaladı. Bul fevral ayında qurılǵan Meta nıń generativlik jasalma intellekt toparınan birinshi járiyalanǵan joybar boldı. Ol kiriw yamasa paydalanıw ushın haqı talap etpeydi, kerisinshe, Meta ǵa qanday jaqsılanıwlar kerek ekenin anıqlawǵa múmkinshilik beriw ushın ashıq kodlı model menen isleydi. Bul járiyalawdan aldın, Meta Llama 2 ni kommerciyalıq paydalanıw ushın shıǵarıw jobaları joq ekenin aytqan edi. Llama nıń aldıńǵı versiyası ilimpazlarǵa shıǵarılǵan edi.

2023-jıldıń avgust ayında Meta Kanadada Facebook hám Instagram platformalarınan jańalıq kontentin birotala alıp taslaytuǵının járiyaladı. Bul Onlayn Jańalıqlar Nızamına baylanıslı bolıp, ol nızam boyınsha Kanada jańalıq agentlikleri óz platformasında bólisilgen kontent ushın kompensaciya alıwı kerek edi. Onlayn Jańalıqlar Nızamı jıl aqırına shekem kúshke kirdi, biraq Meta bul regulyatorlıq processke qatnaspaydı. 2023-jıldıń oktyabr ayında Cukerberg 2024-jılı jasalma intellekt Meta nıń eń úlken investiciya tarawı bolatuǵının ayttı. Meta 2023-jıldı jıldıń eń jaqsı nátiyjelerge erisken texnologiya kompaniyaları qatarında juwmaqladı, onıń akciya bahası 150 procentke ósti. Onıń akciyaları 2024-jıldıń yanvar ayında hámme waqıtlardaǵı eń joqarı dárejesine jetti, bul Meta nı 1 trillion dollar bazar kapitalizaciyasına jetiwge 2% qaldırdı.

Meta Platforms 2023-jıldıń noyabr ayında Evropada reklamasız xızmet kórsetiwdi basladı, bul arqalı abonentler maqsetli reklama ushın jeke maǵlıwmatlarınıń jıynalıwınan bas tartıw múmkinshiligine iye boldı. Max Schremstiń NOYB jámiyetlik shólkemi, Irlandiyanıń Puqaralıq erkinlikler keńesi, Wikimedia Evrope hám Elektron qupıyalıq boyınsha informaciya orayı kiretuǵın 28 Evropa shólkemi 2024-jılı Evropa maǵlıwmatlardı qorǵaw keńesine (EDPB) xat jollap, bul abonentlik modeli qupıyalıqtı qorǵawdı, atap aytqanda GDPR maǵlıwmatlardı qorǵaw standartların buzıwı múmkin ekenligi boyınsha táshiwishin bildirdi.

Meta 2024-jıldıń fevral ayında Iran Joqarǵı basshısı Ali Xameneydiń Facebook hám Instagram akkauntların óziniń Qáwipli shólkemler hám adamlar siyasatın bir neshe márte buzǵanı sebepli óshirdi. 2024-jıldıń mart ayına kelip, Meta sociallıq tarmaqlarında nızamsız dárilerdiń satılıwına jol qoyǵanı ushın FDA tárepinen tergew astına alındı. 2024-jıldıń 16-may kúni Evropa Komissiyası Meta kompaniyasına qarsı balalar qáwipsizligine baylanıslı máseleler boyınsha tergew baslanǵanın járiyaladı.

2023-jıldıń may ayında Iraqlı sociallıq tarmaq tásirshisi Esaa Axmed-Adnan Instagram tárepinen onıń postları óshirilgende qıyın jaǵdayǵa ushıradı. Onıń kontenti original hám avtorlıq huqıq materiallarınan azat bolsa da, jalǵan avtorlıq huqıq buzılıwları sebep retinde kórsetilgen edi. Ol bul óshiriwlerdiń artında qorqıtıp pul alıwshılar turǵanın anıqladı, olar onıń kontentin 3,000 dollar tólew arqalı qayta tiklewdi yamasa ayına 1,000 dollar tólew arqalı úziliksiz qorǵawdı usınǵan. Metanıń huqıqlardı basqarıw qurallarınan paydalanǵan bul aldaw sxeması Orta Shıǵısta keń tarqalıp, Metanıń rawajlanıp kiyatırǵan aymaqlardaǵı qadaǵalaw sistemasındaǵı kemshiliklerdi ashıp tasladı. Iraqtıń kommerciyalıq emes Tech4Peace shólkeminiń tiykarın salıwshısı Avs ál-Saadi Axmed-Adnan hám basqalarǵa járdem berdi, biraq qayta tiklew processi áste bolıp, Ammar ál-Xakim sıyaqlı belgili adamlardı qosqanda, kóplegen qurbanlar úlken finanslıq joǵaltıwlarǵa ushıradı. Bul jaǵday Metanıń global rawajlanıw menen nátiyjeli kontentti moderaciyalaw hám qorǵaw arasındaǵı teńlikti saqlaw mashqalaların kórsetip berdi.

2024-jılǵı Connect konferenciyasında Meta óziniń birinshi keńeytirilgen reallıq kózáynegi Oriondı, tanıstırdı. Dáslep Oriondı tutınıwshılarǵa satıw rejelestirilgen bolsa da, onı islep shıǵarıw processi júdá quramalı hám qımbat bolıp shıqtı. Sonıń ornına, kompaniya kózáyneklerdiń az muǵdarın tek ishki paydalanıw ushın islep shıǵarıwǵa baǵdar aldı.

2024-jıl 4-oktyabr kúni Meta óziniń Movie Gen dep atalatuǵın jańa jasalma intellekt modelin járiyaladı. Bul model paydalanıwshılardıń sorawları tiykarında real kórinetuǵın video hám audio kliplerdi jaratıw uqıplılıǵına iye. Meta bul Movie Gen modelin ashıq rawajlandırıw ushın járiyalawdan bas tartıp, onıń ornına kontent jaratıwshılar menen birge islesiwdi hám keyingi jılǵa shekem onı óz ónimlerine biriktiriwdi maqul kórdi. Bul model licenziyalanǵan hám jámiyetlik qoljetimli maǵlıwmatlar toplamlarınıń kombinaciyası tiykarında dúzilgen.

## Birlesiw hám satıp alıw
Meta kóplegen kompaniyalardı satıp aldı (kóbinese talantlardı satıp alıw retinde belgili). Onıń dáslepki iri satıp alıwlarınıń biri 2012-jıldıń aprel ayında boldı, ol waqıtta Instagramdı naq aqshaǵa hám akciyalarǵa shama menen 1 milliard AQSh dollarına satıp alındı. 2013-jıldıń oktyabr ayında Facebook, Inc. Izraildiń mobil veb-analitika kompaniyası Onavo-nı satıp aldı. 2014-jıldıń fevral ayında Facebook, Inc. mobil xabar almasıw kompaniyası WhatsApp-tı 19 milliard AQSH dolları naq aqshaǵa hám akciyalar menen satıp alatuǵının járiyaladı. Sol jıldıń sońında Facebook Oculus VR-dı 2,3 milliard AQSH dollarına naq aqsha hám akciyalar menen satıp aldı, ol 2016-jılı óziniń birinshi tutınıwshı virtual reallıq garniturasın shıǵardı. 2019-jıldıń noyabr ayınıń aqırında Facebook, Inc. sol jıldıń eń ataqlı VR oyınlarınıń biri Beat Saber-di islep shıqqan oyın islep shıǵarıwshısı Beat Games-ti satıp alǵanın járiyaladı. 2022-jıldıń aqırında Facebook Inc Meta Platforms Inc dep qayta brendlengennen keyin, Oculus Meta Quest dep qayta brendlendi.

2020-jıldıń may ayında Facebook, Inc. Giphy-di 400 million AQSH dolları naq aqshaǵa satıp alǵanın járiyaladı. Ol Instagram komandası menen birlestiriledi. Biraq, 2021-jıldıń avgust ayında Ulıwma Britaniyanıń Básekilesiw hám Bazarlar Boyınsha Basqarması (CMA) tekseriw nátiyjesinde eki kompaniya arasındaǵı kelisim kórsetiletuǵın reklama bazarındaǵı básekilesiwge zıyan keltiriwi múmkin ekenin anıqlaǵannan keyin, Facebook, Inc. Giphy-di satıwǵa májbúr bolıwı múmkin ekenin bildirdi. Facebook, Inc. satıp alıw hám dawam etip atırǵan antimonopoliyalıq tekseriw haqqında barlıq informaciyanı bilip turıp xabarlamaǵanı ushın CMA tárepinen 70 million AQSH dolları muǵdarında shtraf salındı. 2022-jıldıń oktyabr ayında CMA ekinshi márte Meta-nıń Giphy-den bas tartıwın talap etti, Meta-nıń Ulıwma Britaniyadaǵı reklamanıń yarımın baqlap turǵanın ayttı. Meta satıwǵa kelisti, biraq sheshimniń ózi menen kelispeytuǵının bildirdi. 2023-jıldıń may ayında Giphy 53 million AQSH dollarına Shutterstock-qa satıldı.

2020-jıldıń noyabr ayında Facebook, Inc. kompaniyalardı óz platformasın biznes ushın qollanıwǵa úgitlew maqsetinde klientlerge xızmet kórsetiw platforması hám chatbot qánigesi Kustomer startapın satıp alıwdı jobalastırǵanın járiyaladı. Kustomer kompaniyasınıń bahası 1 milliard AQSH dollarınan sál joqarı ekenligi haqqında xabar berilgen. Bul kelisim 2022-jıldıń fevral ayında regulyatorlıq maqullawdan keyin juwmaqlandı.

2022-jıldıń sentyabr ayında Meta Berlinde jaylasqan gaptikalıq texnologiya startapı Lofelt-ti satıp aldı.

## Strukturası

### Basqarıw
Meta kompaniyasınıń tiykarǵı basqarıw quramı:

* Mark Cukerberg, direktorlar keńesiniń baslıǵı hám bas atqarıwshı direktor
* Xaver Olivan, bas operaciyalıq direktor
* Ser Nik Klegg, global máseleler boyınsha prezident
* Syuzan Li, bas finans direktorı
* Endryu Bosvort, bas texnologiya direktorı
* Devid Vener, bas strategiya direktorı
* Kris Koks, bas ónim direktorı
* Djennifer Nyusted, bas huqıq másláhátshisi

2022-jıldıń oktyabr ayına kelip, Meta kompaniyasınıń dúnya júzi boyınsha 83,553 xızmetkeri bar edi.

### Direktorlar keńesi
2024-jıldıń iyun ayına kelip, Meta kompaniyasınıń direktorlar keńesi tómendegi aǵzalardan ibarat boldı:

* Mark Cukerberg (baslıq, tiykarshı, baqlawshı akcioner hám bas atqarıwshı direktor)
* Peggi Alford (atqarıwshı emes direktor, global satıwlar boyınsha atqarıwshı vice-prezident, PayPal)
* Mark Andrissen (atqarıwshı emes direktor, tiykarshı hám bas sherik, Andreessen Horowitz)
* Dryu Xyuston (atqarıwshı emes direktor, baslıq hám bas atqarıwshı direktor, Dropbox)
* Nensi Killefer (atqarıwshı emes direktor, joqarı dárejeli sherik, McKinsey & Company)
* Robert M. Kimmitt (atqarıwshı emes direktor, xalıqaralıq joqarı dárejeli másláhátshi, WilmerHale)
* Treysi Trevis (atqarıwshı emes direktor, atqarıwshı vice-prezident, bas finans direktorı, Estée Lauder Companies)
* Toni Syu (atqarıwshı emes direktor, baslıq hám bas atqarıwshı direktor, DoorDash)
* Xok Tan (Broadcom kompaniyasınıń bas atqarıwshı direktorı) 
* Djon D. Arnold (burınǵı Enron atqarıwshısı) 

### Kompaniya basqarıwı
Rodjer Maknami, Facebook kompaniyasınıń dáslepki investorı hám Cukerbergtiń burınǵı ustazı, Facebook kompaniyasınıń "men úlken kompaniyalarda kórgen eń oraylasqan sheshim qabıllaw strukturasına" iye ekenligin ayttı.

Facebook kompaniyasınıń birge qurıwshısı Kris Xyuz bas atqarıwshı direktor Mark Cukerbergtiń shekten tıs kúshke iye ekenligin, kompaniyanıń házir monopoliyaǵa aylanǵanın hám nátiyjede onı bir neshe kishi kompaniyalarǵa bóliw kerek ekenligin bildirdi. The New York Times gazetasındaǵı maqalasında Xyuz Cukerbergtiń ózin qorshaǵan komandasınıń oǵan qarsı shıqpaytuǵınınan táshiwishlenetuǵının hám AQSH húkimetiniń onı juwapkershilikke tartıw hám onıń "baqlanbaytuǵın kúshin" sheklew wazıypası ekenligin ayttı. Ol jáne de "Marktiń kúshi mısalı joq hám amerikalı emes" dep ayttı. Bir qansha AQSH siyasatshıları Xyuz penen kelisti. Evropa Awqamınıń básekilesiw boyınsha komissarı Margrete Vestager Facebook kompaniyasın bóliw "eń sońǵı shara" sıpatında ǵana ámelge asırılıwı kerek ekenligin hám bunıń Facebook kompaniyasınıń tiykarǵı mashqalaların sheshpeytuǵının bildirdi.

## Tabıs

Facebook 2020-jılǵı Fortune 500 diziminde túsim boyınsha AQShtıń eń iri korporaciyaları arasında 34-orındı iyeledi, onıń tabısı shama menen 86 milliard dollardı quradı, bunıń kópshilik bólegi reklamadan kelgen. 2017-jılǵı maǵlıwmatlardı talqılaw nátiyjesinde kompaniyanıń hárbir paydalanıwshıdan reklama arqalı 20.21 AQSH dolları tabıs tapqanı anıqlandı.

New York basılımınıń xabarlawınsha, qayta brendlewden keyin Meta kompaniyası Apple hám Google sıyaqlı kompaniyalar tárepinen engizilgen jańa qupıyalıq ilajları sebepli 500 milliard dollar joǵaltqan. Bul ilajlar Meta kompaniyasınıń paydalanıwshılar maǵlıwmatların jıynawına tosqınlıq etedi.

### Reklama beriwshiler sanı
2015-jıldıń fevral ayında Facebook eki million aktiv reklama beriwshige jetkenin járiyaladı, olardıń kópshiligi kishi biznesten kelgen. Aktiv reklama beriwshi dep sońǵı 28 kún ishinde Facebook platformasında reklama bergen subekt esaplanǵan. 2016-jıldıń mart ayında Facebook úsh million aktiv reklama berwshige jetkenin járiyaladı, olardıń 70% nan kóbiregi AQSHtan tısqarı edi. Reklama bahaları reklama orınların aukcion arqalı satıw hám reklamanıń óziniń potencial tartımlılıq dárejesine tiykarlanǵan ózgermeli baha úlgisine boysınadı. Google hám Twitter sıyaqlı basqa onlayn reklama platformalarına uqsas, reklamalardı kózlew dástúriy mediaǵa salıstırǵanda cifrlı reklamanıń tiykarǵı artıqmashılıqlarınıń biri bolıp esaplanadı. Meta da marketing eki usıl arqalı ámelge asırıladı: auditoriyanıń kóriw ádetleri, unatıwları hám bólisiwleri hám satıp alıw maǵlıwmatlarına tiykarlanǵan maqsetli auditoriyalar hám "uqsas" auditoriyalar.

### Salıq máseleleri
AQSH Ishki tabıs xızmeti (IRS) Facebook tıń 2010-jılı AQSHtan Facebook Irlandiyaǵa (házirgi Meta Platforms Ireland) intellektual múlkti ótkergende qollanǵan bahalawına qarsı shıqtı (bunnan soń Facebook Irlandiya onı joqarıraq bahalap, tólem talap etti), sebebi ol óziniń eki irland salıq dúzilisin qurıp atırǵan edi. Bul is ele dawam etpekte hám Meta 3-5 milliard dollar kóleminde shtraf tólewi múmkin.

2017-jılǵı AQSH Salıq kemeytiwleri hám jumıs orınları haqqındaǵı nızamı Facebook tıń global salıq esap-kitapların ózgertti. Meta Platforms Ireland global materiallıq emes paydadan (yaǵnıy, Irlandiya paydasınan) 10.5% kólemindegi AQSH GILTI salıǵına tartıladı. Meta Platforms Ireland Limited kompaniyası bazı bir salıq tólep atırǵanlıǵı sebepli, Facebook Irlandiya ushın minimal AQSH salıǵı shama menen 11% boladı. Buǵan qarama-qarsı, eger Meta Platforms Inc. kompaniyasınıń Irlandiyadaǵı biznesi AQSHqa kóshirilgende, ol 13.125% (FDII stavkası) arnawlı intellektual múlk salıq stavkasına dus keler edi. AQSHtaǵı salıq jeńillikleri (21% ǵa qarsı Irlandiyada GILTI stavkası) hám tezletilgen kapital shıǵınları bul nátiyjeli AQSH stavkasın shama menen 12% ke túsirer edi.

AQSH hám Irlandiya arasındaǵı salıq ayırmashılıǵınıń áhmiyetsizligi Facebook tıń 1.5 milliard EAJ dan tıs esaplardı GDPRǵa tásirdi sheklew ushın AQSHqa kóshirgeninde kórindi.

## Imaratlar

### Keńseler
AQSH hám Kanadadan tısqarı paydalanıwshılar Meta nıń Irlandiyadaǵı filialı, Meta Platforms Ireland Limited (burınǵı Facebook Ireland Limited) penen shártnama dúzedi, bul Meta ǵa Evropa, Aziya, Avstraliya, Afrika hám Qubla Amerikadaǵı barlıq paydalanıwshılar ushın AQSH salıqlarınan qutılıwǵa múmkinshilik beredi. Meta barlıq xalıqaralıq tabıstan 2-3% korporativ salıq tólewge múmkinshilik beretuǵın Eki Irland sxemasınan paydalanbaqta. 2010-jılı Facebook óziniń tórtinshi keńsesin Hindstannıń Xaydarabad qalasında ashtı, bul jerde onlayn reklama hám baǵdarlamashılardı qollaw komandaları jaylasqan hám paydalanıwshılar menen reklamadan paydalanıwshılarǵa járdem kórsetedi. Hindstanda Meta Facebook India Online Services Pvt Ltd. sıpatında dizimnen ótken. Sonday-aq, onıń Chittagong; Dublin; Kaliforniya; Irlandiya; hám Texas shtatınıń Ostin qalasında járdem orayları bar.

Facebook 2017-jılı Londonnıń orayı Ficroviyada óziniń London bas keńsesin ashtı. Facebook 2018-jılı Massachusec shtatınıń Kembridj qalasında keńse ashtı. Bul keńseler dáslep "Baylanıs laboratoriyası"nıń úyi boldı, bul topar internetke kiriw múmkinshiligi bolmaǵanlarǵa internet jetkiziwge baǵdarlanǵan. 2019-jıldıń aprel ayında Facebook Taypeyde óziniń Tayvan bas keńsesin ashtı.

2022-jıldıń mart ayında Meta Dubayda jańa aymaqlıq bas keńsesin ashtı.

2023-jıldıń sentyabr ayında Meta nıń Londondaǵı Triton maydanındaǵı keńsesiniń ijara shártnamasın buzıw ushın British Land kompaniyasına 149 million funt sterling tólegeni haqqında xabar berildi. Xabarlarǵa qaraǵanda, Meta nıń bul jerde jáne 18 jıllıq ijara múddeti qalǵan edi.
### Maǵlıwmat orayları
2023-jılǵa kelip, Facebook 21 maǵlıwmat orayın basqardı. Ol 2020-jılǵa shekem 100% jańartılatuǵın energiya satıp alıwǵa hám óziniń parnik gazları shıǵarılıwın 75% ke kemeytiwge minnetlendi. Onıń maǵlıwmat oray texnologiyaları úlkenirek aymaqlardı hám hár qıylı trafik úlgilerin qamtıytuǵın tarqatılǵan tarmaq sisteması Fabric Aggregator dı óz ishine aladı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__