Arxitekturalıq sheshim

Programalıq injiniring hám programmalıq támiynat arxitekturasın proektlestiriwde, **arxitekturalıq sheshimler** ‒ arxitekturalıq jaqtan áhmiyetli talaplardı qanaatlandıratuǵın proektlestiriw sheshimleri bolıp tabıladı; olar qabıl etiw qıyın hám/yamasa ózgertiw qımbat dep qabıllanadı.

Arxitekturalıq sheshimler sistemanıń funkcional emes xarakteristikalarına tásir etedi hám olardı qáliplestiredi. Hárbir arxitekturalıq sheshim anıq, arxitekturalıq jaqtan áhmiyetli jobalaw máselesin (jobalaw mashqalası, talap etiletuǵın sheshim dep te ataladı) súwretleydi, onıń bir neshe potencial sheshimleri (opciyalar, alternativalar dep te ataladı) bar. Arxitekturalıq sheshim sanalı, kóbinese birge islesiw arqalı opciyanı tańlaw processiniń nátiyjesin saqlaydı hám sheshim qabıllaw nátiyjesi ushın jobalaw tiykarın beredi, mısalı, arxitekturalıq sheshim tárepinen qamtılǵan bir yamasa bir neshe sapa atributlarına silteme beriw hám joba hám opciyanı tańlaw haqqında "ne ushın" degen sorawlarǵa juwap beriw arqalı. Arxitekturalıq sheshimler baǵdarlamalıq támiynat sistemasına tolıǵı menen yamasa usınday sistemanıń bir yamasa bir neshe tiykarǵı komponentlerine tiyisli boladı. Arxitekturalıq sheshimlerdiń túrlerine arxitekturalıq taktika hám úlgilerdi, integraciya texnologiyaların hám aralıq baǵdarlamalıq támiynattı tańlaw, sonday-aq baylanıslı ámelge asırıw strategiyaları hám aktivleri (kommerciyalıq ónimler hám ashıq kodlı proektler) kiredi.

Baǵdarlamalıq támiynat arxitekturasın jobalaw - bul quramalı másele, sonlıqtan arxitekturalıq sheshimlerdi durıs qabıl etiw qıyın. Kóbinese, arxitektura jobalaw máseleleriniń berilgen toplamı ushın bir ǵana optimal sheshim joq. Arxitekturalıq sheshim qabıllaw - baǵdarlamalıq támiynat arxitektorlarınıń tiykarǵı juwapkershiligi; baǵdarlamalıq támiynat arxitekturasında arxitekturalıq sheshimlerdiń birinshi dárejeli koncepciya sıpatında áhmiyetliliginiń qosımsha ilhamlanıwın onlayn tabıwǵa boladı.

## Tariyxı
Racional (tiykar) Perry/Woolf tárepinen baǵdarlamalıq támiynat arxitekturasınıń dáslepki anıqlamasında aytılǵan, biraq 2004-jılǵa shekem kóp izertlenbegen, sol jılı Niderlandiyanıń Groningen qalasında arxitekturalıq sheshimler hám Arxitekturalıq Bilimlerdi Basqarıw boyınsha seminar ótkerilgen. Dáslepki járiyalanıwlardı usı seminarǵa baylanıstırıwǵa boladı,. 2006-jıldan baslap, arxitekturalıq bilimlerdi basqarıw hám arxitekturalıq sheshimlerdi izertlew jámáátleri pát aldı hám bir qatar maqalalar Evropa Baǵdarlamalıq támiynat Arxitekturası Konferenciyası (ECSA), Baǵdarlamalıq támiynat Arxitekturasınıń Sapası (QoSA) hám (Jumıs) Xalıqaralıq Baǵdarlamalıq támiynat Arxitekturası Konferenciyası (ICSA) sıyaqlı iri baǵdarlamalıq támiynat arxitekturası konferenciyalarında járiyalandı. Springer kitabı 2009-jılǵa kelip ilimniń házirgi jaǵdayın juwmaqladı, al 2013-jılǵı sistemalı kartaǵa túsiriw izertlewi kóbirek hám jańaraq izertlew nátiyjelerin jıynaydı hám analizleydi.

Ámeliyatta, durıs sheshimler qabıl etiwdiń áhmiyeti hámme waqıt moyınlanǵan, mısalı, OpenUP sıyaqlı baǵdarlamalıq támiynat islep shıǵarıw processlerinde; sheshimlerdi hújjetlestiriw ushın kóplegen shablonlar hám ámeliyatlar bar. Bul shablonlardıń jetewi de salıstırılǵan. Arxitektura súwretlemeleri ushın eń sońǵı standart bolǵan ISO/IEC/IEEE 42010:2011 arnawlı racional (tiykar) birligine iye hám qaysı arxitekturalıq sheshimlerdi qamtıw hám arxitekturalıq sheshimniń qaysı qásiyetlerin sheshimler jurnalında jazıp alıw kerekligi haqqında tolıq usınıslar beredi.

## Sheshimlerdi basqarıw basqıshları

### Sheshimdi anıqlaw
Sheshim qabıl etilmesinen aldın, sheshim qabıl etiw zárúrligi anıq bolıwı kerek: arxitekturalıq sheshim (ASH) qanshelli tez hám áhmiyetli? Onı házir qabıl etiw kerek pe yamasa talaplar hám qurılıp atırǵan sistema haqqında kóbirek maǵlıwmat alınǵansha kúte turıw múmkin be? Jeke hám jámiyetlik tájiriybe, sonday-aq tanılǵan dizayn usılları hám ámeliyatları sheshimdi anıqlawǵa járdem bere aladı; Agile baǵdarlamalıq támiynat islep shıǵarıw komandası joybardıń ónim rezervin tolıqtırıwshı sheshimler rezervine saqlawı kerek dep usınıs etilgen.

### Sheshim qabıl etiw
Anıqlanǵan sheshimler tek belgili kriteriyalar orınlanǵanda ǵana qabıl etiliwi múmkin, olar ASH qabıl etiwge tayarlıqtıń anıqlamasın quraydı: (1) Mápli tárepler anıqlanǵan, (2) Waqıt durıs, (3) Alternativalar (basqasha aytqanda, variantlar) dizimlengen, (4) Talaplar hám basqa kriteriyler anıqlanǵan, (5) ASHR (Arxitekturalıq Sheshim Reestri) shablonı tańlanǵan. 

Bir qansha sheshim qabıl etiw texnikaları bar, ulıwma da, baǵdarlamalıq támiynat hám baǵdarlamalıq támiynat arxitekturasına tiyisli de, mısalı, dialog kartasın dúziw. Topar bolıp sheshim qabıl etiw aktiv izertlew teması bolıp tabıladı.

### Sheshimlerdi hújjetlestiriw
Sheshimlerdi jazıp alıw ushın kóplegen shablonlar hám qurallar bar, olar hám agile jámiyetlerinde (mısalı, M. Nigardtıń arxitekturalıq sheshim jazbaları), hám baǵdarlamalıq támiynat injeneriyası hám arxitekturalıq dizayn usıllarında (mısalı, IBM UMF hám CapitalOne kompaniyasınan Tayri hám Akerman usınǵan keste dúzilislerin qarań) bar. G. Ferbenks óziniń bir betlik Arxitektura Xaykularına sheshim tiykarın kirgizgen; onıń belgilew usılı keyinirek Y-málimlemelerine rawajlandı. Ilhamlanıw, mısallar, salıstırıwlar ushın ti qarań.

### Sheshimlerdi ámelge asırıw (orınlatıw)
Arxitekturalıq sheshimler baǵdarlamalıq támiynat dizaynında qollanıladı; sonlıqtan olar sistemanı qarjılandıratuǵın, islep shıǵaratuǵın hám paydalanatuǵın mápli táreplerge jetkeriliwi hám olar tárepinen qabıl etiliwi kerek. Arxitekturalıq jaqtan ayqın kodlaw stilleri hám arxitekturalıq máseleler menen sheshimlerge dıqqat awdaratuǵın kod sholıwları - eki baylanıslı ámeliyat.

Arxitekturalıq sheshimlerdi baǵdarlamalıq támiynat evolyuciyasında baǵdarlamalıq támiynat sistemasın jańalaw waqtında da esapqa alıw kerek.

### Sheshimlerdi bólisiw (qosımsha basqısh)
Kóplegen arxitekturalıq sheshimler joybarlar arasında qaytalanadı; sonlıqtan, anıq bilimlerdi basqarıw strategiyasın qollanǵanda, ótken sheshimler boyınsha tájiriybeler, jaqsı da, jaman da, qunlı qayta qollanılatuǵın aktiv bola aladı.

Bir arxitekturalıq sheshimniń qashan tamamlanǵan dep esaplanıwın biliw áhmiyetli. Tamamlanǵanlıqtıń anıqlaması ushın bes element usınılǵan: dálil, kriteriyler, kelisim, hújjetlestiriw, ámelge asırıw/qayta kórip shıǵıw.

## Mısallar
Úlken kólemli proektlerde, qabıl etiliwi kerek bolǵan arxitekturalıq sheshimlerdiń sanı 100 den asıp ketiwi múmkin, sonıń ishinde:

* Arxitekturalıq qatlamlaw sxemasın hám hárbir qatlamnıń juwapkershiliklerin tańlaw ( dan Qatlamlar úlgisin qabıl etkende)
* Hárbir qatlam, komponent hám baylanıstırıwshı ushın ámelge asırıw texnologiyasın tańlaw (mısalı, baǵdarlamalastırıw tili, interfeys kelisim formatı, integraciya interfeyslerin hám xabar almasıwlardı proektlestirgende XML yamasa JSON)
* Klient tárepte (mısalı, JavaScript freymvorkları) hám server tárepte (mısalı, Java hám PHP freymvorkları) prezentaciya qatlamı freymvorkların tańlaw

Kóbirek mısallar ushın Atribut boyınsha basqarılatuǵın dizayn 3.0 degi dizayn koncepciyası kataloglarına hám tarawǵa tiyisli sheshim qabıllaw baǵdarlaw modellerine qarań.

Bul qabıl etilgen sheshimniń mısalı, ol de usınılǵan Y-málimleme úlgisi boyınsha formatlanǵan:

*"Veb-dúkan xızmetiniń kontekstinde, paydalanıwshı sessiya maǵlıwmatların dúkan úlgileri arasında izbe-iz hám aǵımdaǵı saqlaw zárúrligine ushırap, biz bult serpimliligine erisiw ushın Maǵlıwmatlar bazası sessiya jaǵdayı úlgisin tańladıq (Klient sessiya halatı yamasa Server sessiya halatına qarsı), sessiya maǵlıwmatlar bazasın proektlestiriw, ámelge asırıw hám kóbeytiw kerek ekenligin qabıl etip."*

## Shablonlar
Kóplegen úlgiler ámeliyatshı arxitektorlar hám baǵdarlamalıq támiynat arxitekturası izertlewshileri tárepinen usınılǵan. "Arxitektura sheshimlerin jazba etiw (ADR)" hám "Markdown Arxitekturalıq sheshim jazbaları" sıyaqlı GitHub repozitoriyleri olardıń kópshiligin, sonday-aq qurallar hám jazıw boyınsha keńeslerge sіltemelerdi jıynaydı.

## Programmalıq támiynat arxitekturası boyınsha toparlıq sheshim qabıllaw
Baǵdarlamalıq támiynat arxitekturası boyınsha toparlıq sheshim qabıllaw

Hám ámeliyatshılar, hám izertlewshiler baǵdarlamalıq támiynat arxitekturası boyınsha sheshim qabıllawdıń bir neshe mápli táreplerdiń arxitekturalıq sheshimlerdi talqılaw, bahalaw hám dizimge kirgiziwdi óz ishine alatuǵın toparlıq process ekenligin moyınlaydı. Ámeliyatshılar ústinde alıp barılǵan izertlewler  toparlardıń ideal ólshemde bolıwına qaramastan, sheshim qabıllawǵa strukturalıq kózqarastıń kóbinese jetispeytuǵının anıqladı. Atap aytqanda:

* Sheshim qabıllawda strukturalanbaǵan kózqarastıń basımlıǵı bar. Bul topar aǵzalarınıń qatnasıwın shekleydi.
* Arxitektorlarǵa sheshim qabıllaw processinde járdem beriw ushın birge islesiw qural qollawınıń jetispewshiligi bar.
* Arxitektorlar kóbinese strukturalanǵan kózqarastıń joqlıǵı sebepli sheshim qabıllaw processinde keshigiwler hám ótkizip jiberiwlerge ushıraydı.
* Arxitektura dúziwshi toplar toparlıq pikirlew hám toparlıq polyarizaciya sıyaqlı qıyınshılıqlarǵa ushıraydı.

Bul qıyınshılıqlar baǵdarlamalıq támiynat arxitekturası jámiyeti ushın eksperimentler hám izertlewler alıp barıwǵa jaqsı múmkinshilik beredi.

## Derekler