Oyın kúni baǵdarlaması

**Oyın kúni baǵdarlaması** yamasa **match baǵdarlaması** — bul tikkeley sport ilajına baylanıslı bolǵan, usınılǵan baslanǵısh quram hám matchtıń basqa da maǵlıwmatların kórsetetuǵın kishkene kitapsha. Ayırım tamashagóyler ushın Britaniya hám Irlandiyada futbol hám xyorling matchlarına qatnasıw «dástúriniń» bir bólegi oyın kúni baǵdarlamasın satıp alıw bolıp tabıladı. 2018-jılǵa shekem Angliya Futbol Ligası oyınları ushın oyın kúni baǵdarlamaların basıp shıǵarıw májbúriy bolǵan.

Suvenir baǵdarlamaları da sport estelikleri retinde jıynaladı hám siyrek ushıraytuǵın Angliya kubogı finalınıń oyın kúni baǵdarlamaları Sotbis sıyaqlı aukcion úylerinde 35,000 funt sterlingten aslamǵa satılǵan. XX ásirdiń basındaǵı xyorling hám gel futbolı oyınlarınıń oyın kúni baǵdarlamaları da Irlandiyada jıynaladı, hám 1913-jılǵı pútkil Irlandiya úlkenler arasındaǵı xyorling chempionatı finalınıń baǵdarlaması 2018-jılı aukcionda 2,000 evrodan artıq bahaǵa satıldı.

## Futbol
Britaniyada liga yaki kubok futbol matchına qatnasıw dástúrleriniń biri - oyın kúni baǵdarlamasın satıp alıw. Dáslepki waqıtta olardıń bir mártelik (bilet sıyaqlı) bolǵanı sebepli, bul format kollekciya obekti retinde húrmetke erisiwi ushın bir neshe on jıllıqlar kerek boldı. Futbol baǵdarlamaların jıynaw 1960-jıllarda Britaniyada ıqlasbentler arasında keń tarqalǵan xobbige aylandı hám keyinirek bir qatar qánigelesken dilerler payda bola basladı.

### Tariyxı

Dizimge alınǵan eń áyyemgi oyın kúni baǵdarlamalarınıń biri, 1873-jılı Iton kolledji (Angliyada) hám Yel kolledji (AQSHta) pitkeriwshileri wákilleri arasındaǵı futbol matchı ushın bolıp, aytıwlarına qaraǵanda, 2016-jılı 15,000 funt sterlingke satılǵan.

Angliya ligası futbolında oyın kúni baǵdarlamaları 1880-jıllardıń aqırınan baslap sáne, komanda atları, oyınshı poziciyaları hám reklaması bar bir kartochka yaki bet bolǵan esap kartası retinde paydalanılǵan. Batıs Midlands komandası «Aston Villa» baǵdarlamanı birinshilerden bolıp shıǵarǵan klublardan biri boldı, «The Villa News and Record» atlı bul basılım hárbir máwsim hám hápteniń óz nomeri menen tomına iye jurnal túrinde baspadan shıǵarılǵan.

Ullı Britaniya kollekcionerleri ushın Angliya Kubogı Finalınıń baǵdarlaması ayrıqsha qızıǵıwshılıq tuwdıradı. Angliya Kubogı Finalınıń oyın kúni baǵdarlamalarınıń muqabaları dáwirdi sáwlelendiretuǵın dizaynlarǵa iye bolǵan, mısalı 1920-jıllardıń aqırı hám 1930-jıllardaǵı muqabalarda Art Deko stilleri bolǵan. 1940-jıllar hám 1950-jıllardıń basındaǵı baǵdarlamalar urıs háreketleriniń bir bólegi retinde qaǵaz jetispewshiligi sebepli qayta islewge jiberilgenligi hám urıstan keyingi únemlew dáwirleri sebepli siyrek ushırasadı. Baǵdarlamalardıń ólshemi on jıllıqlar dawamında kishi qalta ólsheminen úlkenirek A4 formatına deyin úlkeygen, biraq XXI ásirdiń basında bir qatar klublar qolaylıraq ólshemlerge qayttı. Degen menen, Angliya Kubogı Finalınıń baǵdarlaması óziniń úlken ólshemin saqlap qaldı (usı sebepli ádette paket penen birge satıladı).

1950-jıllarǵa shekem jeke klublar tárepinen shıǵarılǵan baǵdarlamalar ádette komanda dizimi hám reklamalar menen sheklengen bolsa da, ayırım klublar «jetilistirilgen» jurnal formatların engize basladı. Zamanagóy baǵdarlamalar ózleriniń tórt yamasa segiz betlik aldınǵılarınan kóbirek betke iye hám kóbinese tolıq reńli hám jıltıraq boladı. 

2018-jıldıń iyun ayında Angliya Futbol Ligası klubları hárbir oyın ushın baǵdarlama shıǵarıw talabın biykar etiwge dawıs berdi.

### Kórnekli baǵdarlamalar hám kollekciyalaw
Ayırım klublardıń kollekcionerler ushın baǵdarlama dúkanı bar.

Eń kóp izlenetuǵın baǵdarlamalardıń biri - bul 1966-jılǵı FIFA Jáhán Chempionatı Finalı. Onıń keminde eki ret qayta basılıwı bolǵan — originalı 130 gramm salmaq penen qayta basılǵanlarına qaraǵanda awırlaw — hám ishindegi Player's No. 6 reklaması basqasha. Muqabadaǵı Union Flag (Britaniya bayraǵı)nıń kók reńi de qoyıwlaw.

1923-jılı «Uembli»de ótkerilgen eń birinshi Angliya Kubogı Finalınıń baǵdarlaması 1966-jılǵı baǵdarlamadan da siyrek ushırasadı hám ádette 1000 funt sterlingten qımbatqa satıladı. 1924-jılǵı Angliya Kubogı Finalınıń baǵdarlaması da siyrek; oyın nóser jawın astında ótkerilgen hám ıqlasbentler ózlerin hawa-rayınan qorǵaw ushın baǵdarlamaların paydalandı. 2017-jılı aukcionǵa qoyılǵan bir nusqası 3,500 hám 4,500 funt sterling arasında bahalandı.

1958-jıl fevral ayındaǵı Myunxen aviaapatshılıǵınan keyin, «Manchester Yunayted»tiń «Vulverxempton Uonderers»qa qarsı jobalanǵan oyını biykar etildi hám baspadan shıǵarılǵan baǵdarlamalardıń kópshiligi joq etildi. Bul oyın kúngi baǵdarlamasınıń saqlanıp qalǵan siyrek nusqalarınan biri 2024-jılı 7,500 funt sterlingke satıldı. «Manchester Yunayted»tiń jáne bir itibarǵa ılayıq baǵdarlaması - bul 1958-jıl fevralda «Manchester Yunayted» hám «Sheffild Uensdey» arasındaǵı Angliya Kubogı oyını ushın baspadan shıǵarılǵan nusqası. Bul klubtıń Myunxen aviaapatshılıǵınan keyingi birinshi oyını edi hám komanda dizimi bos qaldırılǵan.

1882-jılǵı Angliya Kubogı Finalında «Blekbern Rovers» hám «Old Itonians» arasındaǵı oyınnıń futbol baǵdarlaması aukcionda 35,250 funt sterlinglik dúnya rekordı menen satıldı. Baǵdarlama 2013-jıldıń may ayında Sotbis tárepinen «Old Itonians» futbol klubına satıldı. Futbol baǵdarlaması ushın aldıńǵı rekord 1909-jılǵı Angliya Kubogı Finalına tiyisli bolıp, onda «Manchester Yunayted» hám «Bristol Siti» arasında ótkerilgen. Ol 2012-jılǵı aukcionda 23,500 funt sterlingke satılǵan.

1973-jılǵı Evropa Chempionlar Kubogı Finalında «Ayaks» hám «Yuventus» arasındaǵı oyınnıń baǵdarlaması da siyrek ushırasadı, sebebi onnan tek 400 dana shıǵarılǵan.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__