AppleLink

**AppleLink** — bul Apple Computer kompaniyasınıń dilerler, úshinshi tárep baǵdarlamashıları, sońǵı paydalanıwshılarına onlayn xızmetiniń hám oǵan kiriw ushın qollanılatuǵın klient programmalıq támiynatınıń atı. Internet kommerciyalastırıwdan aldın, AppleLink Mac hám Apple IIGS paydalanıwshıları ushın ataqlı xızmet boldı. Xızmet shama menen 1986-jıldan 1994-jılǵa shekem túrli toparlarǵa usınıldı, keyin onıń ornın qısqa ómirli eWorld hám aqırında búgingi kúndegi bir neshe Apple veb-saytları bastı.

## Dáslepki jıllar
1985-jılı onlaynǵa shıqqan dáslepki AppleLink tek Apple xızmetkerleri hám dilerleri ushın ǵana qoljetimli xızmet edi, hám onnan keyin tez arada Apple Universiteti Konsorciumı aǵzaları ushın da qoljetimli boldı. Appledıń tutınıwshılar ushın 800-nomeri shın mánisinde bul faktti maqtanısh etip, dilerińizdiń AppleLinkke kiriw múmkinshiligine iye bolǵanı ushın járdem alıw orını dep reklama etti. 1980-jıllardıń aqırında xızmet programmalıq támiynat baǵdarlamashıları ushın da ashıldı, olar onı aqırǵı paydalanıwshılardı qollap-quwatlaw sisteması retinde de, sonday-aq Apple rawajlandırıw bólimine sorawlar hám usınıslar jiberiw usılı retinde de paydalana alatuǵın edi.

AppleLink Piter Bernayt/Central Coast Software tárepinen Apple ushın shártnama tiykarında Paskal tilinde jazılǵan klient programmalıq támiynatın paydalandı. Baǵdarlama Macintosh Finderiniń jumıs stolı metaforasın uzaqtaǵı server saytındaǵı aymaqlardı qamtıw ushın keńeytti. Olar jergilikli papkalar hám fayllar sıyaqlı kórsetilgen papkalar hám fayllar retinde kórsetildi. Bunnan tısqarı, jámiyetlik xabarlandırıw taxtaları kompleksi hám xızmet arqalı elektron pochta paydalanıw múmkinshiligi boldı – degen menen, dáslep tek AppleLink paydalanıwshıları arasında ǵana. Drayverler hám sistema programmalıq támiynatı ushın fayl ótkiziw jáne bir áhmiyetli rol oynaǵan, hám bunıń ushın Apple saqlaw hám jiberiw ushın Macintosh faylınıń eki shaqasın biriktiriw hám qısıw ushın AppleLink Package formatın jarattı. Apple sonıń menen birge AppleLink ushın óziniń Communications Control Language (CCL) tilin de islep shıqtı, bul til ele de búgingi kúndegi Macintosh modem skriptleri ushın júdá uqsas formada qollanıladı.

AppleLink sistemasınıń «artqı tárepi» General Electric's Information Services (GEIS) bóliminiń Mark III waqıt bóliwshi meynfreymlerinde hám dúnya júzilik baylanıs tarmaǵında xosting etilgen. AppleLink paydalanıwshınıń GUI háreketlerin meynfreymde isleytuǵın server baǵdarlamasına jiberiletuǵın tranzakciya protokolına awdardı. Baylanıs EF3 dep atalatuǵın menshikli qátesiz jıljımalı ayna protokolın paydalandı. Keyingi versiyalar bul protokoldı GEIS-tiń «EFX» (Error-Free eXtended) protokolına jańaladı. GEIS Appleǵa júdá úlken bahalar qoydı, hám xızmetti saqlaw ushın (jılına shama menen 30 million dollar) hám aqırǵı paydalanıwshılardıń jumıs waqtında saatına shama menen 15 dollar tólemli baylanıs ushın (onı Apple paydalanıwshılarǵa qayta esapladı). Sistema toqtatılǵanǵa shekem bir neshe jıl dawamında, GEIS Appledıń Kupertino, Kaliforniya, keńsesiniń kampusında, Apple On-Line Services shólkemi menen birge jaylasqan bir neshe xızmetkerdi saqlap turdı. Tómen bahalardı kelisiw boyınsha qayta-qayta háreketler sátsiz boldı, hám Apple basqarması anıq ólshenetuǵın tabısı joq xızmet ushın tólewden bas tarttı.

Aqıbetinde Apple Quantum Computer Services kompaniyasınıń Stiv Keysine jaqınladı, ol Commodore 64 paydalanıwshıları ushın biraz uqsas sistema basqaratuǵın edi. Olar Apple hám Quantum jańa AppleLink Personal Edition dep atalatuǵın sistema islep shıǵarıw boyınsha kelisimge keldi, ol barlıq ámeldegi AppleLink kontenti kóshirilip, sistema ózin qollap-quwatlaw xızmetleri ushın jetkilikli turaqlı dep dálillegenge shekem aqırǵı paydalanıwshılar ushın arnalǵan edi. Beta-test paydalanıwshıları ulıwma alǵanda jańa xızmettiń olardı «haqıyqıy» AppleLinkke kirgize almaǵanınan narazı boldı, hám aqıbetinde xızmet onıń ornına America Online dep shıǵarıldı. Aaron Marcus and Associates, Inc., Apple menen shártnama tiykarında hám Apple programmalıq injenerleri menen tıǵız islesip, AppleLink Personal Edition ushın ikonkalardı, dialog aynaların hám ekran jaylasıwın dizayn etti. Bul ikonkalar hám ayırım dialog aynaları America Onlineniń birinshi grafikalıq paydalanıwshı interfeysi dizaynına kirgizildi.

Sol waqıtta, sistemanı basqa klientlerge satıwǵa qızıqqan GEIS, hám DOS hám aqırında Windows tiykarındaǵı klient programmalıq támiynatı versiyaların islep shıǵarıp, sistemanı «DealerTalk» dep atap, 1986-jıldan baslap, óndiriwshilerdiń óz dilerleri menen baylanısıw ushın sistemanı paydalanıwı boyınsha Apple modelin maqsetlige aldı. Barlıq sistemalar, sonıń ishinde AppleLink jámiyeti de, GEIStiń dúnya júzilik Quik-Comm E-mail xızmetiniń bir bólimi retinde perde artında biriktirilgen edi hám bir-biri menen hám barlıq GEIS pochta klientleri menen, MICHAEL@APPLELINK yamasa JOHNDOE@GEIS sıyaqlı adreslerdi paydalanıp xat almasıwı múmkin boldı. Bul keyinirek Internet pochta adreslerin qosıw ushın keńeytildi. Aqır-aqıbetinde, GEIS ónimleri BusinessTalk dep qayta ataldı hám tolıq sistema qayta jazılıp, ózleriniń Macintosh klient baǵdarlamasın jaratqannan keyin (hesh qashan AppleLinkke kirgizilmegen), 1992-jılı jáne BusinessTalk System 2000 dep qayta ataldı. Usı waqıt ishinde sistema, Windows klienti menen birge, Microsofttıń baǵdarlamashılar ushın birinshi onlayn xızmeti, Microsoft Partner Network (MSPN) tiykarına aylandı.

## Kosmostan elektron xat
1991-jılı 9-avgustta, Macintosh Portable kompyuterinde isleytuǵın AppleLink, STS-43 missiyası boyınsha Space Shuttle Atlantis bortınan kosmostan birinshi elektron xattı jiberiw ushın paydalanıldı.

Atlantis astronavtları Shennon Lyusid hám Djeyms C. Adamson, Apple injeneri Deyv Kregonıń járdemi menen, Djonson Kosmos Orayındaǵı shuttl baylanısshısı Marsiya Ivinske xabar jiberdi. Xabarda bılay delingen:«Sálem Jer! STS-43 Ekipajınan sálem. Bul kosmostan birinshi AppleLink. Júdá jaqsı waqıt ótkizip atırmız, siz de usı jerde bolsańız eken,... cryo hám RCS jiberiń! Kóriskenshe, bala...biz qaytamız!»AppleLink programmalıq támiynatı Shuttldıń kosmostan GEIS tarmaǵına qońıraw etiwine múmkinshilik beretuǵın NASAnıń baylanıs sistemasına interfeys bolǵan arnawlı Macintosh Communications ToolBox Connection Tool menen konfiguraciyalanǵan edi. Shuttldıń elektron pochta adresi qupıya edi, biraq GEIStiń elektron pochta tarmaǵına basqa hár qanday AppleLink adresi sıyaqlı ashıq edi. Bul waqıyanıń dańqı sebepli keletuǵın xatlardıń kóp muǵdarınıń aldın alıw ushın, Apple Shuttl ekipajı tárepinen shın mánisinde paydalanılmaǵan bir qatar anıq «pal gúzesi» adreslerin, mısalı STS43@APPLELINK, ornattı. Tilek bildiriwshilerdiń kópshilik xatları haqıyqıy Atlantis mákan jayına emes, sol jerge bardı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__