Avtonom oraylastırılmaǵan sistema

**Avtonom oraylastırılmaǵan sistema** (yamasa **ADS**) — bul jeke jumıs islewge arnalǵan, biraq sistemanıń ulıwma maqsetine erisiw ushın bir-biri menen óz-ara tásir etiwge uqıplı moduller yamasa komponentlerden ibarat oraylastırılmaǵan sistema. Bul dizayn paradigması komponentlerdiń isten shıǵıw jaǵdayında da sistemanıń islew funkciyasın dawam etiwine múmkinshilik beredi. Ol sonday-aq sistema jumıs islep turǵanda texnikalıq xızmet kórsetiwdi hám ońlawdı ámelge asırıwǵa da múmkinshilik beredi. Avtonom oraylastırılmaǵan sistemalardıń bir qatar qollanıwları bar, sonıń ishinde sanaatlıq islep shıǵarıw tarmaqları, temir jol signal beriw hám robototexnika da bar.

ADS jaqınlarda basqarıw qosımshalarınan xızmet qosımshalarına hám integraciyalanǵan sistemalarǵa shekem keńeytildi, usılayınsha avtonom oraylastırılmaǵan xızmet sistemaları hám avtonom oraylastırılmaǵan qurılma sistemaları payda boldı.

## Tariyxı
Avtonom oraylastırılmaǵan sistemalar birinshi ret 1977-jılı usınılǵan.

ADS úlken itibarǵa ılayıq boldı, sebebi bunday sistemalar Yaponiyanıń temir jol sistemalarında kóp jıllar dawamında 7 milliardtan aslam jolawshı tasıw menen qáwipsiz túrde engizildi, bul koncepciyanıń qádirin dálilledi. ADS-ke iye Yaponiya temir jolı sonday-aq úyrenetuǵın bolǵanı ushın aqıllı poezd dep esaplanadı.

Usı ayrıqsha úlesin moyınlaw ushın, Kindji Mori kóplegen sıylıqlardı alǵan, sonıń ishinde 2013-jılǵı IEEE Ómirlik aǵzası, 2012-jılǵı Ajıralıp turatuǵın Xızmet Sıylıǵı, Tokio qala húkimeti, 2012-jılǵı dúnyadaǵı 1000 arasında Ajıralıp turatuǵın Qánige, Qıtay húkimeti, 2008-jılǵı IEICE aǵzası, 1995-jılǵı IEEE aǵzası, 1994-jılǵı Ilim hám Texnologiya Agentliginiń Jetiskenlikler ushın Izertlew hám Rawajlandırıw Sıylıǵı, 1994-jılǵı Ichimura Sanaat Sıylıǵı, 1992-jılǵı Texnologiyalıq Jetiskenlikler Sıylıǵı, Ásbaplar hám Basqarıw Injenerleri Jámiyeti, 1988-jılǵı Milliy Patent Sıylıǵı, Ilim hám Texnologiya Agentligi hám 1988-jılǵı Maynichi Texnologiya Jetiskenlik Sıylıǵı bar. Dr. Mori Ichimura Sanaat Sıylıǵınan alǵan aqshasın IEEE Kanai Sıylıǵın qarjılandırıw ushın IEEE-ge bergen.

1977-jıldan baslap, ADS AQSH, Yaponiya, Germaniya baslı Evropa Awqamı hám Qıtaydı qosqanda, dúnyadaǵı kóplegen izertlewshiler ushın izertlew obekti boldı.

## ADS arxitekturası
ADS – bul hár bir komponent yamasa ishki sistemanıń ulıwma maǵlıwmatlar maydanların paydalanıp xabar almasıw arqalı baylanısatuǵın bólingen arxitektura. ADStiń unikal ózgesheligi – bul oraylıq operaciyalıq sistema yamasa koordinatordıń bolmawı. Onıń ornına hár bir ishki sistema óziniń funkciyasın hám basqa ishki sistemalar menen koordinaciyasın ózi basqaradı. Bir ishki sistema basqa ishki sistemalar menen óz-ara tásir etiw kerek bolǵanda, ol sorawdı óz ishine alǵan ulıwma maǵlıwmatlar maydanların barlıq basqa ishki sistemalarǵa tarqatadı. Bul tarqatıw basqa hár qanday ishki sistemanıń identifikaciyasın yamasa adresin óz ishine almaydı. Kerisinshe, basqa ishki sistemalar ózleriniń maqseti hám funkciyasına baylanıslı, tarqatılǵan xabardı qabıl etedi hám qanday háreket (eger bar bolsa) etiw kerekligi haqqında óz sheshimin qabıl etedi.

ADS xızmetke baǵdarlanǵan arxitekturaǵa (SOA) yamasa ADSS-ke (Avtonom Oraylastırılmaǵan Xızmet Sisteması) ótkende, maǵlıwmat uzatıw ESB (Enterprise Service Bus) arqalı ámelge asırılıwı múmkin, hám hár bir agent ESBden maǵlıwmatlardı qabıl etetuǵın hám xızmet specifikaciyasına sáykes háreket etetuǵın xızmet bola aladı. Nátiyjeler jáne ESB arqalı basqa avtonom agentlerge jiberiledi.

ADS sonıń menen birge jasalma intellektte qollanılatuǵın, agentler toparınıń ulıwma taxtadaǵı hár qanday maǵlıwmat ózgerisin kórgende háreket etetuǵın qara taxta sistemasına da uqsas.

ADS sistema funkciyasın orınlaw ushın hám adam, hám avtonom agentler bir waqıtta birge úyrenetuǵın, adamdıń qatnasıwın óz ishine alıwı múmkin.

Bultlı esaplaw sonıń menen birge avtonom esaplawdı da paydalanadı, biraq onıń arxitekturası hám sheńberi ADS-ten ózgeshelenedi.

## Qosımshalar
ADStiń bir qosımshası – bul programmalıq támiynattı testlew, ásirese kombinatorlıq testlew. AR hám TAnı paydalanıp bir waqıtta kombinatorlıq testlew ushın ADSke tiykarlanǵan sheńber usınılǵan.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__