2024-jılǵı Pútkil jer júzilik kóshpeliler oyınları

**2024-jılǵı Pútkil jer júzilik kóshpeliler oyınları** (qaz. *2024 Дүниежүзілік көшпенділер ойындары*, ing. *2024 World Nomad Games*, rus. *Всемирные игры кочевников 2024*) — etnikalıq sport túrleri boyınsha shólkemlestirilgen xalıqaralıq sport bellesiwiniń besinshisi. Pútkil jer júzilik kóshpeliler oyınları insan civilizaciyasınıń miyrası qatarında hám etno-mádeniy rawajlanıwǵa maqsetlengen.

Kóshpeliler oyınlarında kóshpeli xalıqlar civilizaciyasınıń miyrasxorları bolǵan mámleketler qatnasıwı múmkin. Biraq 2016-jıldan baslap kóplegen mámleketler qızıǵıwshılıq bildiriwdi hám dúnyanıń hár tárepinen, sonday-aq, kóshpeli emes mámleketlerdiń de, keyingi jarıslarda qatnasıwına ruxsat berildi. Búgingi kúnde dúnyadaǵı eń iri milliy sport jarısı.

Bellesiw Qazaqstannıń Astana qalasında «Ullı dala dúbiri» uranı astına 8-13-sentyabr aralıǵında bolıp ótti.

## Logotipi
Rásmiy logotip milliyliktiń mánili elementi bolıp esaplanadı. Oq atıp turǵan adam Pútlik jer júzilik kóshpeliler oyınlarınıń barlıq logotiplerinde bar. Logotipte qızıl reńli elementler qollanıladı. Bul reń yarım qımbat bahalı tastıń ápiwayılıǵı hám shıraylılıǵın sáwlelendiredi. Karnelian óziniń qızǵılt túsi menen qan hám otqa usas zárúrli energiya, júrek hám quyash penen baylanıslı. Úy-ruwzıgershilik buyımlarınan — qamshı, belbew hám milliy zergerlik buyımları qara reńlerde karnelian menen bezelgen.

Logotiptiń teksti VIII-X ásirdegi runikalıq túrk jazıwınıń stillestirilgen shrifti menen islengen.

## Oyınlardıń infradúzilisi
Pútlik jer júzilik kóshpeliler oyınlarına infradúzilisti dúziw ushın «sızıqlı» qurılıstıń eń jaqsı pricipi qollanılǵan, oyınlar ushın belgilengen obyektlerdiń maksimal sanın bir sızıq boyınsha ornalastırıwdan turadı.

5-PJKO infradúlisine 6 oraylıq obyekt bekitilgen: «Astana Arena» stadionı, «Qazanat» at maydanı, J. Úshkempirov jekpe-jek sarayı, «Alaw» muz sarayı, «Qazaqstan» jeńil atletika sport kompleksi, «Duman» kompleksi, «Qazanat» at maydanında hám Etnoawıl aymaǵında at shabıs, milliy oq atıw hám qálpelerge ańshılıqtıń milliy túrleri boyınsha bellesiwler sıyaqlı at arqalı bolıp ótetuǵın jarısları bolıp ótedi. J. Úshkempirov jekpe-jek sarayında hám «Alaw» muz sarayında gúrestiń milliy túrleri, gúres túrleri hám xalıq oyınları, «Duman» kompleksinde milliy intellektuallıq oyınlar ótkeriledi. Akkreditaciya hám komandalıq oraylar «Qazaqstan» jeńil atletika sport kompleksinde ornalasadı.

Mádeniy programmanı iske asırıwdıń negizgi maydanı túslik-batıs tárepinde «Qazanat» at maydanına jańasha 10 gektarlıq maydanda jaylasqan «Kóshpeliler álemi» etnoawıl hám onıń átirapında is-sharalar boladı. Mádeniy programmalar qosımsha túrde Astana qalasınıń hár qıylı obyektlerinde: maydanshalarda, parklerde, basqa jámiyetlik orınlarda, teatrlarda, koncert zallarında, kinoteatrlarda, muzeylerde, kórgizbe pavilionlarında hám t.b. orınlarda ótkeriledi.

Oyınlardıń ilimiy programmasınıń is-sharaları Qazaqstan Respublikasınıń Milliy muzeyinde boladı. Qonaqlardı jayǵastırıw ushın Pútkil jer júzilik kóshpeliler oyınlarınıń infradúzilisine kirgen sport obyektlerdiń janında jaylasqan 23 miymanxana bar.

## Medallar jıynaǵı

## Sport túrleri
*Qawsırmanıń () ishinde rásmiy túrde atalıwı kórsetilgen.* 

* Asıq taslaw (qaz. *Асық ату*)
* Orda
* Arqan tartıs (qaz. *Арқан тартыс*)
* At shabıs (qaz. *Бәйге*)
* Kók bóri/Kókpar
* Awdarıspaq (qaz. *Аударыспақ*)
* Teńge iliw (qaz. *Теңге ілу*)
* Qazaq gúresi (qaz. *Қазақ күресі*)
* Ashırtmalı aba gúreshi
* Kurash
* Gúres
* Mas-Restling
* Kóshpelilerdiń ullı gúresi (Powerful Nomad)
* Toǵız qumalaq (qaz. *Тоғыз қумалак*)
* Mangala
* Ovari
* Jambı atıw (qaz. *Жамбы ату*)
* Milliy oq atıw (qaz. *Дәстүрлі садақ ату*)
* Qusbegilik (qaz. *Құсбегілік*)


## Qosımshalar
{| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%;width:75%;"
|-
|bgcolor=#00cc33| ● ||Ashılıw máresimi || bgcolor=#3399ff|  ● ||Kvalifikaciyalıq bellesiwler || bgcolor=#ffcc00|  ||Final bellesiwleri || bgcolor="#ffdead"| KO ||Kórgizbe oyınlar ||bgcolor=#ee3333| ● ||Jabılıw máresimi
|-

{| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%; line-height:1.25em;width:75%;"
|-
! colspan=2| Sentyabr !!width=4%|8!!width=4%|9!!width=4%|10!!width=4%|11!!width=4%|12!!width=4%|13!!width=4%|14!!Ótkeriletuǵın orın
|-
| colspan=2 | Máresimler ||bgcolor=#00cc33 align=center|●|| || || || ||bgcolor=#ee3333 align=center|●|| ||
|- style="text-align:center;"
|align=left rowspan=3|  At oyınları 
| style="text-align:left;" | Kók bóri (Kókpar) 
|
|bgcolor="#3399ff" |
|bgcolor="#3399ff" |
|bgcolor="#3399ff" |
|bgcolor="#3399ff" |
|bgcolor=#ffcc00 |
| 
|align=left rowspan=1| «Qazanat» at maydanı 
|- align="center"
| style="text-align:left;" |Awdarıspaq 
|
|
|
|bgcolor="#3399ff" |
|bgcolor="#3399ff" |
|bgcolor=#ffcc00 | 
| 
|align=left rowspan=2| Etnoawıl 
|- align="center"
| style="text-align:left;" |Teńge iliw
|
|
|
|bgcolor="#3399ff" |
|bgcolor="#3399ff" |
|bgcolor=#ffcc00 | 
| 
|- style="text-align:center;"
|align=left rowspan=5|  At shabıs 
| style="text-align:left;" | At shabıs(klassikalıq) 
|
|
|
|
|
|bgcolor=#ffcc00 |
| 
| align=left rowspan=5| «Qazanat» at maydanı
|- align="center"
| align="left" colspan=1| Alaman báygi 
|
|
|bgcolor=#ffcc00 |
|
| 
| 
| 
|- align="center"
| align="left" colspan=1|Jorǵa salıw 
|
|
|
|
|bgcolor=#ffcc00 |
|
| 
|- align="center"
| align="left" colspan=1|Qunan shabıs 
|
|
|
|
|
|bgcolor=#ffcc00 |
| 
|- align="center"
| align="left" colspan=1|Top báygi 
|
|
|
|
|bgcolor=#ffcc00 |
|
| 
|- align="center"
| align="left" colspan=2|  Arqan tartıs 
|
|
|bgcolor=#ffcc00 |
|
| 
| 
| 
|align=left rowspan=1| «Alaw» muz sarayı 
|- align="center"
| align="left" colspan=2| Atta oq atıw
|
|
|
|bgcolor="#3399ff" |
| bgcolor=#ffcc00 |
| 
| 
|align=left rowspan=1| Etnoawıl
|- align="center"
|- style="text-align:center;"
| align="left" colspan=2| Oq atıw
|
|
|bgcolor=#ffcc00 |
|
|
|
|
|align=left rowspan=1| «Arǵımaq»
|- align="center"
|- style="text-align:center;"
|align=left rowspan=3|  Qus salıw
| style="text-align:left;" |  Búrkit salıw 
|
|
|bgcolor=#ffcc00 |
|
|
|
| 
|align=left rowspan=3| Etnoawıl
|- align="center" 
| align="left" colspan=1|  Qálpe 
|
|
|bgcolor=#ffcc00 |
|
| 
| 
| 
|- align="center"
| align="left" colspan=1|  Itelgi salıw 
|
|
|bgcolor=#ffcc00 |
|
| 
| 
| 
|- align="center"

|- style="text-align:center;"
|align=left rowspan=3|  Milliy intellektuallıq oyınlar
| style="text-align:left;" |  Toǵız qumalaq 
|bgcolor="#3399ff" |
|bgcolor="#3399ff" |
|bgcolor="#3399ff" |
|bgcolor="#3399ff" |
|bgcolor="#3399ff" |
|bgcolor="#3399ff" |
| bgcolor=#ffcc00 |
|align=left rowspan=3| «Duman» miymanxaası
|- align="center"
| align="left" colspan=1|  Mangala 
|bgcolor="#3399ff" |
|bgcolor="#3399ff" |
|bgcolor="#3399ff" |
|bgcolor="#3399ff" |
| bgcolor="#3399ff" |
| bgcolor="#3399ff" |
| bgcolor=#ffcc00 |
|- align="center"
| align="left" colspan=1|  Ovari 
|bgcolor="#3399ff" |
|bgcolor="#3399ff" |
|bgcolor="#3399ff" |
|bgcolor="#3399ff" |
| bgcolor="#3399ff" |
| bgcolor="#3399ff" |
| bgcolor=#ffcc00 |
|- align="center"

|- style="text-align:center;"
|align=left rowspan=5|  Gúres
| style="text-align:left;" |  Alıs (qırǵız gúresi) 
|
|bgcolor=#ffcc00 |
|
|
|
|
| 
|align=left rowspan=1| J. Úshkempirov atındaǵı gúres sarayı 
|- align="center"
| align="left" colspan=1|  Ashırtmalı aba gúreshi 
|
|
|
|
| bgcolor=#ffcc00 |
|
|
|align=left rowspan=2| «Alaw» sarayı
|- align="center"
| align="left" colspan=1|  Kurash 
|
|
|
|
| 
| bgcolor=#ffcc00 |
| 
|- align="center"
| align="left" colspan=1|  Qazaq gúresi 
|
|
|bgcolor=#ffcc00 |
|
| 
| 
| 
|align=left rowspan=1| J. Úshkempirov atındaǵı gúres sarayı 
|- align="center" 
| align="left" colspan=1|  Kóshpelilerdiń ullı gúresi 
|
|
|
|
| 
| 
| bgcolor=#ffcc00 |
| Etnoawıl
|- align="center"
| colspan=2| **Medallar toplamı**
|
|
|
|
|
|

|-
|-
! colspan=2| Sentyabr !!width=4%|8!!width=4%|9!!width=4%|10!!width=4%|11!!width=4%|12!!width=4%|13!!width=4%|14!!

## Qatnasıwshı mámleketler
 
*  Avstraliya
*  Avstriya
*  Ázerbayjan (54)
*  Angola
*  Antigua hám Barbuda
*  AQSh
*  Argentina
*  BAR
*  Bangladesh
*  Barbados
*  Belorussiya
*  Benin
*  Braziliya
*  Vengriya
*  Venesuela
*  Gana
*  Germaniya
*  Greciya
*  Gruziya
*  Yaponiya
*  Mısr
*  Zimbabve
*  Hindistan
*  Indoneziya
*  Iordaniya
*  Iran
*  Irlandiya
*  Ispaniya
*  Italiya
*  Qazaqstan
*  Kanada
*  Qatar
*  Kipr
*  Qıtay
*  Qırǵızstan (253)
*  Kolumbiya
*  Kot-dIvuar
*  Koreya Respublikası
*  Kuveyt
*  Malayziya
*  Meksika
*  Moldaviya
*  Mongoliya (66)
*  Nigeriya
*  Niderlandiya
*  Norvegiya
*  Oman
*  Rossiya (186)
*  Ózbekstan
*  Pakistan
*  Panama
*  Polsha
*  Ruminiya
*  Saudiya Arabstanı
*  Serbiya
*  Singapur
*  Siriya
*  Slovakiya
*  QAR
*  Tájikstan
*  Tailand
*  Tanzaniya
*  Togo
*  Túrkmenstan
*  Túrkiya
*  Arqa Makedoniya
*  Ullı Britaniya
*  Uganda
*  Urugvay
*  Filippin
*  Franciya
*  Chexiya
*  Chili
*  Shveycariya
*  Shveciya
*  Shri-Lanka
*  Ekvador
*  Estoniya
*  Efiopiya


## Qáwender hám sheriklesler
;Shólkemlestiriwshiler: 
*  Qazaqstan Respublikasınıń turizm hám sport ministrligi 
*  YUNESKO 
*  YUNISEF
* ULTTYQ SPORT QAUYMDASTYGY
*  Astana qalası hákimligi
* World Ethnosport
*  Túrk mámleketler uyımı
;Sheriklesler:
*  Alageum Electric (bas qáwender)
* Xalıq bankı (tiykarǵı sherikles)
*  Air Astana 
*  Turkish Airlines
*  Kceel 5G

## Derekler

## Siltemeler

* Worldnomadgames.kz