Allan Dwan

**Allan Dwan** (tuwılǵandaǵı atı **Joseph Aloysius Dwan**; 1885-jıl 3-aprel — 1981-jıl 28-dekabr) — kanadalı hám amerikalı kino pioneri, rejissyor, prodyuser hám scenarist bolǵan.

## Jaslıq jılları
Joseph Aloysius Dwan Kanadanıń Ontario provinciyasındaǵı Toronto qalasında tuwılǵan. Ol jún kiyimler menen sawda islewshi Joseph Michael Dwan (1857–1917) hám onıń hayalı Mary Jane Dwannıń (qız familiyası Hunt) kishi ulı edi. 1939-jıl avgusttaǵı naturalizaciya haqqındaǵı arzasında kórsetiliwinshe, onıń shańaraǵı 1892-jıl 4-dekabrde, ol jeti jasında bolǵanda Vindzordan Detroytqa parom arqalı ótken hám AQShqa kóship kelgen. Onıń úlken aǵası Leo Garnet Dwan (1883–1964) shıpaker bolǵan.

Allan Dwan Notr-Dam universitetinde injenerlik baǵdarında oqıǵan, soń Chikagodaǵı jaqtılandırıw kompaniyasında islegen. Ol jańadan rawajlanıp kiyatırǵan kino industriyasına úlken qızıǵıwshılıq bildirdi hám «Essanay Studios» oǵan scenarist bolıw imkaniyatın usınǵanda, bul jumıstı qabılladı. Ol waqıtta Shıǵıs jaǵalawdıń ayırım kino xızmetkerleri qıstı Kaliforniyada ótkeriwdi baslaǵan edi, sebebi onıń klımatı jıllı hawa rayın talap etetuǵın jumıslardı dawam ettiriwge imkaniyat beretuǵın edi. Tez arada birneshe kino kompaniyaları ol jerde jıl boyı islewge ótti hám 1911-jılı Dwan Gollivudta yarım stavkada isley basladı. Ele Nyu-Yorkta júrgen waqıtında, 1917-jılı ol Kino rejissyorlar awqamınıń Shıǵıs jaǵalaw bóliminiń tiykarın salıwshı prezidenti boldı.

## Karyerası
Dwan rejissyorlıq karyerasın 1911-jılı tosınnan baslaǵan. Onı jumıs beriwshileri joǵalıp ketken bir kompaniyanı tabıw ushın Kaliforniyaǵa jibergen edi. Dwan kompaniyanı tabıwǵa eristi hám olardıń ishimlikke berilgen rejissyorınıń qaytıwın hám jumıstı dawam ettiriwin kútip otırǵanın bildi. Dwan Chikagodaǵı baslıqlarına jaǵdaydı túsindirip telegramma jiberdi hám kompaniyanı tarqatıwdı usındı. Olar Dwannıń ózine toqtap qalǵan filmniń rejissyorı bolıwdı tapsırdı. Dwan jaǵdaydı hám olardıń jumıssız qalıwı múmkinligin túsindirgende, olar: «Siz biz kórgen eń jaqsı rejissyorsız» dep juwap bergen.

Dwan 1911-jıl avgusttan 1912-jıl iyulǵa shekem La-Mesadaǵı Flying A Studios studiyasın basqardı. «Flying A» Kaliforniya tariyxındaǵı dáslepki kinostudiyalardıń biri edi. 2011-jıl 12-avgustta La-Mesa bulvarında Dwan hám bul studiyanıń esteligi ushın arnawlı taxtasha ornatıldı.

Bir qatar vesternler hám komediyalardan soń, Dwan kanadalı-amerikalı aktrisa Mary Pickford hám onıń kúyewi Douglas Fairbanks qatnasıwında birneshe tabıslı filmler túsirdi, ásirese 1922-jılǵı joqarı bahalanǵan «Robin Gud» filmi menen tanıldı. Sol waqıtta ol Carole Lombardtıń kinodaǵı dáslepki roli bolǵan «Mınasız ayıp» (A Perfect Crime) filmine de rejissyorlıq etti. Dwan Gloria Swanson menen segiz kórkem film hám bir qısqa metrajlı filmde birge isledi.

Dawıslı kinolar payda bolǵannan keyin, Dwan jas juldız Shirley Temple qatnasındaǵı «Xeydi» (1937) hám «Sannibruk fermasınan Rebekka» (1938) filmlerin túsirdi.

Dwan basqa eki ataqlı gollivudlı rejissyor — «Óz eliniń sıyqırshısı» hám «Samal menen ushqanlar» filmlerin túsirgen Victor Fleming hám aktyor, rejissyor hám prodyuser bolǵan Marshall Neilannıń karyerasın baslawǵa kómeklesti. Óziniń derlik 50 jıllıq karyerası dawamında Dwan 125 filmge rejissyorlıq etti, olardıń ayırımları úlken tanımalılıqqa iye boldı, mısalı 1949-jılǵı «Ivodzima qumları» filmi. Ol óziniń aqırǵı filmin 1961-jılı túsirdi.

Kinematografiyanıń aqırǵı tiri qalǵan pionerleriniń biri retinde, ol 1980-jılǵı «Gollivud» hújjetli serialı ushın kóp sanlı sáwbetler bergen.

Ol Los-Andjeleste 96 jasında qaytıs boldı hám San-Fernando missiyası qábirstanına jerlendi.

Dwannıń Gollivud ataqlılar qıyabanında óz juldızı bar.

«Film Journal International» baspasına Daniel Eagan Dwandı kinonıń dáslepki pionerleriniń biri retinde súwretlep, onıń stili «kózge taslanbaytuǵınday ápiwayı, biraq ol óz personajlarına úlken janashırlıq sezimleri menen qaraydı» dep aytqan.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler