IPhone 5s

**iPhone 5s** ‒ bul Apple Inc. tárepinen jaratılǵan hám bazarǵa shıǵarılǵan smartfon. Ol iPhone-nıń jetinshi áwladı bolıp, iPhone 5-ten keyin yaǵnıy 2013-jıldıń sentyabr ayında iPhone 5c menen birge járiyalandı.

iPhone 5s óziniń aldıńǵısı iPhone 5 sıyaqlı derlik birdey sırtqı dizayndı hám sonday 4 dyuymlik ekrandı saqlap qaldı. Degen menen, 5s aq/altın reń sxemasın aq/gúmis hám kosmos kúlreń/qara reńlerine qosımsha retinde aldı. 5s tiykarınan ishki apparatlıq támiynat tárepinen jańalandı; ol Apple A7 64-bitlik eki yadrolı sistema-chipin engizdi, bul smartfonda qollanılǵan birinshi 64-bitlik processor bolıp, oǵan M7 "háreket qosımsha processorı" qosıldı. Sonday-aq, telefondı qulıptan shıǵarıw hám App Store hám iTunes Store satıp alıwların tastıyıqlaw ushın qollanılatuǵın barmaq izin tanıw sisteması Touch ID menen qayta islengen bas túyme de engizildi. Kamera da úlkenirek apertura hám hár túrli reń temperaturalarına beyimlestirilgen eki LED jaqtılandırǵısh penen jańalandı. Aldıńǵı jılı engizilgen hám iPhone 5 penen birge jetkerilgen EarPods naushnikleri qutıǵa kirgizildi.

iPhone 5s dáslep iOS 7 menen shıǵarıldı, bul jańalanǵan vizual kórinisi menen birge basqa da jańa funkciyalardı usındı. Jony Ive tárepinen proektlestirilgen iOS 7, aldıńǵı iOS versiyalarında qollanılǵan skeumorflıq elementlerden bas tartıp, tegis, reńli dizaynǵa ótti. iPhone 5s-ke kirgizilgen jańa baǵdarlama funkciyaları arasında AirDrop (ad-hoc Wi-Fi bólisiw platforması), Control Center (jiyi qollanılatuǵın funkciyalardı óz ishine alǵan basqarıw paneli) hám iTunes Radio (internet radio xızmeti) bar edi. 5s - iOS 7-den iOS 12-ge shekem altı tiykarǵı iOS versiyasın qollaǵan birinshi iPhone boldı, iPhone 6s hám birinshi áwlad iPhone SE menen birge, olar iOS 9-dan iOS 15-ke shekem qollandı, hám altı úlken jańalanıwdı qollaǵan ekinshi iOS qurılması boldı - birinshi bolıp iPad 2 iOS 4-ten 9-ǵa shekem qollaǵan edi.

Qurılmaǵa aytılǵan pikirler unamlı boldı, ayırım derekler onı jańalanǵan apparatı, Touch ID hám iOS 7 arqalı kirgizilgen basqa ózgerisler sebepli bazardaǵı eń jaqsı smartfon dep esapladı. Ayırımlar iPhone 5s-ti iPhone 5-tiń dizaynın hám kishi displeyin saqlap qalǵanı ushın sınǵa aldı, al basqaları Touch ID sistemasınıń qáwipsizligi haqqında táshwish bildirdi. iPhone 5s hám iPhone 5c-niń toǵız million danası olardıń shıǵarılǵan háptesinde satılıp, Apple-dıń iPhone-lar boyınsha satıw rekordın buzdı. iPhone 5s 2013-jıldıń sentyabr ayında AQSHtıń barlıq iri baylanıs operatorlarında eń kóp satılǵan telefon boldı.

2014-jıldıń sentyabr ayında iPhone 5s-tiń ornın Apple-dıń flagman smartfonı sıpatında úlkenirek iPhone 6 iyeledi. 2016-jıldıń 21-martında iPhone 5s-tiń óndirisi iPhone SE-niń shıǵarılıwınan keyin toqtatıldı, ol iPhone 6s-ke uqsas ishki apparattı 5s-tiń kishirek forması hám dizaynı menen birgelikte qamtıǵan edi.

## Tariyxı
Rásmiy járiyalawdan aldın, media boljawlar tiykarınan kelesi iPhone-ǵa barmaq izi skaneri kirgiziletuǵını haqqındaǵı xabarlarǵa tiykarlanǵan edi; oǵan Apple kompaniyasınıń 2013-jılı mobil qáwipsizlik ónimlerin islep shıǵarıwshı AuthenTec kompaniyasın satıp alıwı, iOS 7-niń beta versiyasında úy túymesindegi barmaq izi sensorına siltemeler hám iPhone 5s ushın sızıp alınǵan qaplama, dástúrli úy túymesiniń átirapında endi metall "saqıyna" bar ekenligin kórsetiwi kiredi. Usıǵan uqsas saqıynaǵa tiykarlanǵan súwretler 2013-jıldıń sentyabr ayında Apple-dıń iPhone baspasóz konferenciyasına jiberilgen rásmiy mirátnamada da kóringen, sol jerde jańa qurılma tanıstırılǵan edi. Rásmiy járiyalawdan az waqıt aldın The Wall Street Journalı da usı gáp sózlerdi xabarlaǵan edi.

Apple 2013-jıldıń 10-sentyabr kúni Kupertinodaǵı keńsesinde ótkerilgen media ilajda iPhone 5c hám iPhone 5s-ti járiyaladı. iPhone 5c 2013-jıldıń 13-sentyabrinen baslap aldın ala buyırtpa beriw múmkin bolǵan bolsa da, iPhone 5s ushın aldın ala buyırtpa beriw múmkinshiligi bolmadı. Eki qurılma da 2013-jıldıń 20-sentyabrinde satıwǵa shıǵarıldı. Kópshilik reklama Touch ID-ge itibar qaratqan bolsa da, 64-bitli Apple A7 processorı da ilaj dawamında ayrıqsha atap ótildi.

Keyin Shiller A7 processorınıń quwatın kórsetiw ushın Infinity Blade III oyınınıń demonstraciyasın hám qurılmanıń kamerasın paydalanıp ózgertilmegen súwretlerdi kórsetti. Apple sonday-aq bayanat waqtında iOS 7 operaciyalıq sisteması 2013-jıldıń 18-sentyabrinde jetkilikli bolatuǵının járiyaladı.

2013-jıldıń 20-sentyabrinde iPhone 5s AQSH, Ullıbritaniya, Kanada, Qıtay, Franciya, Germaniya, Avstraliya, Yaponiya, Gonkong hám Singapurda satıwǵa shıqtı. 2013-jıldıń 25-oktyabrinde qosımsha 25 mámlekette hám 2013-jıldıń 1-noyabrinde 12 mámlekette satıwǵa shıqtı. Indoneziya iPhone 5s-ti eń sońǵı bolıp, 2014-jıldıń 26-yanvarında aldı. iPhone 5s 2014-jıldıń 19-sentyabrinde iPhone 6 hám iPhone 6 Plus modelleri menen Apple-dıń flagman smartfonı sıpatında almastırıldı, biraq eski model tómenletilgen bahada satılıwda qaldı, al 64 GB versiyası satıwdan alıp taslandı. iPhone 5s-tiń altın reńli versiyası 2015-jıldıń 9-sentyabrinde Apple iPhone 6s hám iPhone 6s Plus-tı kórsetkende satıwdan alıp taslandı.

iPhone 5s 2016-jıldıń 21-martında satıwdan alıp taslandı hám birinshi áwlad iPhone SE menen almastırıldı, ol sırtqı kórinisi boyınsha sol formada qaldı, biraq ishki quralları flagman iPhone 6s-ke uqsas etip jańalandı. Bul Apple-dıń ónim jaylastırıw baǵdarınan (Arqa Amerika hám Batıs Evropada) sheginiw edi, 2011-jıldıń oktyabrinde shıǵarılǵan iPhone 4s-ten baslap, hár jańa model bir jıl flagman telefon bolıp, ekinshi jılı orta klass telefonǵa aylanıp, úshinshi hám sońǵı jılı satıwdan alıp taslanbastan aldın eń arzan usınıs bolıp qalatuǵın edi. iPhone 5s 2016-jıldıń sentyabrine shekem satılıwı kútilgen bolsa da, onı hám onıń A7 processorın erte almastırıw Apple-dıń "iOS ushın uzaq múddetli chip qollaw múddetin bir jılǵa qısqartqanın" ańlattı. Bunnan tısqarı, jańa iPhone-nıń shıǵarılıwı talaptı kóteriwge baǵdarlanǵan edi, sebebi iPhone 6s h ám 6s Plus 2015-jıldıń sentyabrinen baslap satılıwǵa shıqqannan keyin kútilgendey satılmaǵan edi hám 2016-jılı iPhone shańaraǵınıń tariyxında birinshi ret teris ósiw kvartalı bolıwı kútilgen edi.

## Texnikalıq qásiyetleri

### Dizayn

iPhone 5s, iPhone 5 ke uqsas dizayndı saqlap qaldı, 4 dyuym (10 sm) LCD multi sensorlı Retina displeyi hám 326 ppi da 640×1136 ekran ajıratımlılıǵı menen. Onıń úy túymesi lazer menen kesilgen sapfir qaplama hám metall saqıyna menen qorshalǵan jańa tegis dizayn menen jańartılǵan; túyme endi oyıq emes, sonday-aq aldıńǵı modellerde kóringen tanıs dóńgeleklengen kvadrat belgisin de óz ishine almaydı. Telefonnıń ózi 0.30 dyuym (7.6&nbsp;mm) qalıńlıqta hám salmaǵı 112 gramm (4.0 unciya). Telefon alyuminiy qospa ramkasın paydalanadı. Qurılma úsh túrli reńde jetilistirilgen; "kosmos kúlreń" (iPhone 5 tegi qara menen slanec bezegin almastırıp), aq gúmis bezek penen hám aq altın bezek penen. iPhone 5s altın túste shıǵarılǵan birinshi iPhone boldı; bul sheshim qıtaylı tutınıwshılar arasında altınnıń lyuks ónim belgisi retinde qabıl etiliwi menen baylanıslı boldı.

### Apparatlıq támiynatı

iPhone 5s Apple A7 sistema-chip penen jumıs isleydi, bul smartfonda qollanılǵan birinshi 64-bitli processor. Qurılmanıń operaciyalıq sisteması hám aldın ala júklengen baǵdarlamalıq támiyinatı 64-bitli rejimde islewge optimallastırılǵan, bul ónimliligin arttırıwdı wáde etedi, biraq úshinshi tárep baǵdarlamashıları óz baǵdarlamaların usı jaqsılanǵan múmkinshiliklerden paydalanıw ushın optimallastırıwı kerek boladı. A7 processorı Apple tárepinen proektlestirilgen hám Samsung tárepinen óndirilgen. A7 processorı M7 "háreket qosımsha processorı" menen birge keledi, bul tiykarǵı processordıń dıqqatın talap etpesten, iPhone nıń akselerometri hám giroskoplarınan háreket maǵlıwmatların qayta islewge arnalǵan arnawlı processor bolıp, iOS 7 niń jańa CoreMotion API leri menen integraciyalanadı. Sol A7 SoC hám M7 háreket qosımsha processorı iPad Air hám iPad Mini 2 de de tabıladı, olardıń ekewi de iPhone 5s penen bir kvartalda shıǵarılǵan.

Telefon 1560 mAh batareyasın óz ishine aladı, ol 10 saat sóylesiw waqıtın hám 250 saat kútiw rejimi waqıtın támiyinleydi.

iPhone 5s tiń úy túymesi Touch ID dep atalatuǵın barmaq izin tanıw sistemasın óz ishine aladı, ol Apple kompaniyası 2012-jılı satıp alǵan AuthenTec kompaniyasınıń texnologiyasına tiykarlanǵan. Sensor barmaqlardıń "epidermis astı qatlamların" dyuymine 500 piksel menen anıqlay alatuǵın sıyımlılıq CMOSke-tiykarlanǵan sensordı paydalanadı hám barmaq izin hár qanday múyeshte oqıy alatuǵın 360 graduslı dizayndı qollanadı. Sensordıń ózi túymeni qorshap turǵan sensorlı metall saqıyna arqalı aktivlestiriledi. Touch ID operaciyalıq sistemada qurılmanı qulıptan shıǵarıw yamasa Apple ID paroldıń ornına App Store hám iTunes satıp alıwların tastıyıqlaw sıyaqlı hár túrli autentifikaciya háreketleri ushın qollanılıwı múmkin. Sensor bir neshe barmaqlardıń hám bir neshe paydalanıwshılardıń barmaq izlerin tanıwǵa úyretiliwi múmkin. Barmaq izi maǵlıwmatları A7 chipiniń "qáwipsiz qamalı" ishinde shifrlanǵan formatta saqlanadı hám basqa hesh qanday baǵdarlamalar yamasa serverler (sonıń ishinde iCloud) ushın ashıq emes.

### Kamera

#### Kamera apparatlıq támiyinatı
Kameranıń ajıratımlılıǵı hám súwret túsiriw ólshemi 3264 × 2448 (4:3) bolǵan 8 megapiksel bolıp qalsa da, linzanıń aperturası úlkenirek (f/2.2, aldıńǵı modeldegi f/2.4 ke salıstırǵanda) hám súwret sensorındaǵı piksel ólshemleri aldıńǵı iPhone modellerine qaraǵanda úlkenirek. Jaqtılandırǵısh eki "Haqıyqıy Ton" jaqtılıǵına iye, ol sarı LED hám aq LED den ibarat bolıp, reń úylesimligin jaqsılaw ushın fotosúwrettiń reń temperaturasına baylanıslı túrde qollanıladı.

#### Kamera baǵdarlamalıq támiynatı
Kamera baǵdarlamalıq támiynatı avtomat cifrlı súwret turaqlandırıwdı, dinamikalıq ton kartasın dúziwdi, sekundına 10 kadr rejiminde tez túsiriwdi hám 120 kadr/sekundta áste-aqırın video túsiriwdi óz ishine aladı.

1080p video jazıw waqtında túsirilgen fotosúwretlerdiń ajıratımlılıǵı 720p boladı.

#### Áste-aqırın video
iPhone 5s tiń kamerası eki LED jaqtılandırǵısh penen birge kelip, túngi fotosúwretlerdiń sapasın joqarılatıwǵa múmkinshilik beredi. iOS 7 jańa kamera baǵdarlamasın kirgizdi, bul iPhone 5s ke tez úziliksiz túsiriwlerdi ámelge asırıwǵa hám 720p ajıratımlılıqta sekundına 120 kadr tezliginde audio trek penen áste-aqırın videolar jazıwǵa múmkinshilik berdi, bul onı sekundına 30 kadrdan joqarı tezlikte jazıw múmkin bolǵan birinshi iPhone ǵa aylandırdı.

GSM Arena tárepinen alıp barılǵan analiz 720p dep esaplanǵan áste-aqırın video sapasınıń shama menen 480p ge uqsas ekenligin kórsetedi.

### Aksessuarlar
Apple EarPods dep atalatuǵın qulaqlıqlar iPhone 5s penen birge berildi. Texnologiya kommentatorlarınıń pikirinshe, qulaqlıqlardıń dizaynı hawanıń erkin kiriwi hám shıǵıwı arqalı ses sapasın jaqsılawǵa baǵdarlanǵan. Apple kompaniyası óz qulaqlıqlarınıń dizaynı "bir neshe júz dollar qımbat turǵan joqarı sapalı qulaqlıqlar" menen básekilese alatuǵının málimleydi. Gizmodo hám TechRadar tárepinen alıp barılǵan sholıwlar qulaqlıqlardıń ses sapası aldıńǵı modelge qaraǵanda jaqsıraq ekenin, biraq sholıwshılardıń pikirinshe, shıǵarılǵan ses sapasınıń tómen ekenligin xabarladı. TechRadar jáne EarPods tıń usınday bahadaǵı basqa qulaqlıqlardan tómenirek ekenligin bildirdi.

### Operaciyalıq sistema hám baǵdarlamalıq támiynat
iPhone 5s dáslep 2013-jıldıń 20-sentyabrinde shıǵarılǵan iOS 7 menen támiyinlengen. iOS 7 niń jańa elementlerin dizaynlaǵan Djonatan Ayv bul jańalanıwdı "quramalılıqqa tártip kirgiziw" dep táriyipledi, jaqsılanǵan tipografiya, jańa belgiler, móldirlik, qatlamlaw, fizika hám giroskopqa tiykarlanǵan parallaks sıyaqlı ayırım tiykarǵı dizayn ózgerislerin atap ótti. iOS 7 hám OS X Yosemite (10.10 versiyası) nıń dizaynı Game Center dagi jasıl kiyiz, Newsstand taǵı aǵash hám Calendar daǵı teri sıyaqlı skevomorflıq elementlerden ayrıqsha túrde bas tartıp, tegis, kóp reńli dizaynǵa ótti.

iOS 7 ad-hoc Wi-Fi bólisiw platforması AirDrop tı qosadı. Paydalanıwshılar fayllardı iPhone 5 hám onnan keyingi modeller, iPod Touch (5-áwlad), iPad (4-áwlad) hám onnan keyingi modeller, yamasa iPad Mini (1-áwlad) hám onnan keyingi modeller menen bólise aladı. Operaciyalıq sistema jáne ekrannıń tómengi bóliminen joqarı sıypaw arqalı ashılatuǵın basqarıw paneli Control Center di qosadı. Control Center dawıs hám jaqtılıq basqarıwları sıyaqlı jiyi qollanılatuǵın funkciyalardı, sonday-aq Wi-Fi, Bluetooth, Samolyot rejimin qosıw ushın tumblerlerdi hám artqı kameranıń jaqtılandırǵısh LED in fonar sıpatında paydalanıw múmkinshiligin óz ishine aladı.

iPhone 5s te sonday-aq internet radio xızmeti iTunes Radio kirgizilgen edi. Bul iOS te Siri integraciyası menen barlıq iTunes paydalanıwshıları ushın reklama menen qollanılatuǵın biypul xızmet edi. Paydalanıwshılar trektlerdi ótkizip jibere alatuǵın, stanciyalardı ózlestire alatuǵın hám stanciya qosıqların iTunes Store dan satıp ala alatuǵın edi. Sonday-aq, paydalanıwshılar aldıńǵı qosıqlar tariyxın izley alatuǵın edi.

Apple 2018-jıldıń iyun ayında iPhone 5s tiń iOS 12 jańalanıwın qollap-quwatlaytuǵının járiyaladı. Bul onı iPad 2 menen birge iOS operaciyalıq sistemasınıń altı tiykarǵı versiyasın qollap-quwatlaǵan ekinshi eń uzaq qollap-quwatlanǵan iOS qurılmasına aylandırdı. iPad 2 iOS 4 ten iOS 9 ǵa shekem qollap-quwatladı. Apple kompaniyasınıń maǵlıwmatlarına muwapıq, iPhone 5s sonıń menen qatar 70% ke shekem tezlikti arttıra aladı. Oǵan kamera, klaviatura hám basqa funkciyalar kiredi.

iPhone 5s 2019-jıldıń sentyabr ayında shıǵarılǵan iOS 13 ti almadı.

## Apple aksessuarları
Bayanat waqtında, Apple iPhone 5s ushın korpus járiyaladı, ol ishki tárepinen jumsaq mikrofibradan hám sırtqı tárepinen teriden islengen. Bul jaǵday iPhone 5c korpusı menen birge járiyalandı, ekewi de iPhone 4 bamperlerinen keyin Applediń birinshi ret járiyalaǵan korpusları edi.

iPhone 5s hám 5c ekewi ushın da dok stanciyaları járiyalanǵannan keyin Apple onlayn dúkanında tabıldı. iPhone 5s hám 5c korpuslarınıń ayırmashılıǵı sebepli, olardıń hárbiri ushın arnawlı islengen bólek dok stanciyaları bar.

## Qabıllaw

### Sın pikirler

iPhone 5s recenzentler hám kommentatorlardan jaqsı baha aldı. All Things Digital saytınan Uolt Mossbergi telefonǵa jaqsı pikir bildirip, Touch ID haqqında "bul bir hiyle sıyaqlı kórinedi, biraq bul haqıyqıy alǵa ilgerilew, kúndelikli qurılmalar ushın biometrikalıq autentifikaciya baǵdarında eń úlken adım" dep ayttı hám onı "bazardaǵı eń jaqsı smartfon" dep atadı. The New York Times gazetasınan Devid Pog Touch ID ti maqtadı, biraq smartfon bazarında innovaciyaǵa toyınǵanın aytıp, "bálkim hár jılǵı úlken sekiriwler dáwiri tamamlanǵan shıǵar" dedi. Ol óz sholıwınıń kóp bólimin iOS 7 ge arnadı, onı burınǵı áwladlarǵa salıstırǵanda qurılmadaǵı eń úlken ózgeris dep esaplap, Siri funkciyasındaǵı jańa imkaniyatlardı, Basqarıw orayın hám AirDrop tı maqtadı. Pog óz maqalasında iOS 7 niń iPhone seriyasındaǵı eń úlken ózgeris ekenin aytıp, buǵan tiykarǵı sebep paydalı interfeys ózgerisleri dep kórsetti. CNET jurnalisti Skott Steyn iPhone 5 ke salıstırǵanda dizayn ózgerisiniń joqlıǵın sınǵa aldı hám "iPhone 5s májbúriy jańartıw emes, biraq ol álbette házirgi waqıtqa shekem eń tez hám eń aldıńǵı qatarlı Apple smartfonı" dedi. Onıń kamerası, 64-bitli A7 chipi, M7 qozǵalıs chipi hám barmaq izi skanerlew imkaniyatları maqtalsa da, ayırım investorlar iPhone 5s ti, iPhone 5 ke salıstırǵanda áhmiyetli jaqsılanıw bolsa da, sonda da aldıńǵı modelden ózgermegenin oylap, iPhone qatarınıń toqtap qalǵan, zerigerli ónimge aylanıp qalǵanınan táshwishlendi. Appledıń akciya bahası járiyalanıwdan keyin 5.4% ke túsip, NASDAQ da bir aydıń eń tómen kórsetkishi bolǵan $467.71 de jabıldı.

TechCrunch saytınan Darrell Ezerington iPhone 5s ti eń jaqsı smartfon dep maqtap, "sırtqı kórinisi iPhone 5 ten ózgeshe bolmasa da, ishki komponentleri smartfon paydalanıwshısınıń kúndelikli iskerligine áhmiyetli tásir etedi" dep ayttı hám jaqsılanǵan kamera hám telefon specifikaciyalarınıń tásirin keńnen túsindirdi. Ezerington 64-bitli A7 processorı baǵdarlamashılar onı qollaytuǵın qosımshalardı islep shıqqanǵa shekem tolıq potencialına jetpeytuǵının ayttı. Engadget saytınan Miriam Joir iPhone 5s tiń, eger baǵdarlamashılar 64-bitli processor ushın optimallastırılǵan qosımshalardı dóretse, A7 processorınan anaǵurlım payda kóre alatuǵının taptı. AnandTech saytınan Anand Lal Shimpi telefonnıń A7 processorın "shınında da tásirli" dep maqtadı hám onı "házirgi waqıtqa shekem shıǵarılǵan barlıq iPhone lar arasında eń keleshekke baǵdarlanǵan model" dep atadı. "Keleshekke baǵdarlanǵan degen sózdi qollanıw maǵan qıyınshılıq tuwǵızsa da, eger siz óz qurılmańızdı uzaq waqıt saqlaytuǵın adam bolsańız - iPhone 5s baslanǵısh noqat retinde eń jaqsı variant." IGN saytınan Skott Lou da onıń 64-bitli processorı haqqında joqarı baha berdi, "ol HTC One hám Samsung Galaxy S4 ten processor quwatında ádewir alda, grafikada 32% ke shekem hám CPU testlerinde 38% ke joǵarı kórsetkishlerge iye." Apple dıń 64-bitli A7 processorınıń debyuti básekiles Android smartfon óndiriwshilerin, ásirese Qualcomm kompaniyasın hayran qaldırdı, óytkeni olardıń óz 64-bitli sistema-chipi 2015-jılǵa shekem shıǵarılmaǵan edi.

Kópshilik sınshılar sol waqıtta shıǵarılǵan iPhone 5c ke qaraǵanda iPhone 5s ti usınıs etti. 5c óndiriliwi toqtatılǵan iPhone 5 penen derlik birdey qurılmaǵa iye bolǵanın, iPhone 5s jańa 64-bitli A7 processorı arqasında ádewir jaqsılanǵan ónimlilik/funkciyalarǵa, sonday-aq qosımsha yad ornına iye edi, hámmesi iPhone 5c ke salıstırǵanda salıstırmalı túrde az qosımsha bahaǵa (2014-jıldıń mart ayında $650 hám $550). Bul ásirese iOS 8 shıqqanda hám iPhone 5s hám iPhone 5c ekewi de sáykesinshe iPhone qatarınıń orta hám tómengi segmentine kóshirilgende anıq boldı; iPhone 5s te ele de 16 yamasa 32 GB (14.9 yamasa 29.8 GiB) yad ornı bar edi, al iPhone 5c iOS 8 di ornatqannan keyin paydalanıwshıǵa tek 4.9 GB yad ornı qalatuǵın 8 GB yad penen sheklengen edi. Sonıń menen bir qatarda, 5c diń polikarbonatlı sırtqı korpusı aralas baha aldı hám iPhone 5 tiń alyuminiy/shiyshe korpusına salıstırǵanda bahanı tómenletiw maqsetindegi tómenlew dep qabıl etildi; 5s sońǵı dizayndı saqlap qaldı hám qosımsha altın reńi arqasında jáne de sıpayı kórindi.

2015-16-jıllarǵa kelip, ele de ádewir sandaǵı tutınıwshılar iPhone 5s tiń 4-dyuymlik ekran ólshemin qáleytuǵın edi, ol iPhone 6 dan keyin hám iPhone 6s ten aldın eń kóp tarqalǵan iPhone bolıp qaldı. Apple óz baspasóz jıynalısında 2015-jılı 30 million 4-dyuymlik iPhone satqanın ayttı, hátte bul úlgi 2014-jıldıń sentyabr ayında qayta dizaynlanǵan úlkenirek 4.7/5.5-dyuymlik iPhone 6 hám 6 Plus modelleri tárepinen almastırılǵan bolsa da. Bunnan tısqarı, 5/5s dizaynı "uzaq waqıt dawamında Apple telefon dizaynınıń altın balaları hám ulıwma telefonlar ushın etalon" dep esaplanǵan (5s tiń altın jalatıwı 5 tiń ózi joqarı bahalanǵan kórinisine premium sezim qosqan), al kelesi 6 hám 6S dizaynı sınshılar tárepinen az maqtalǵan óytkeni "azǵana qátelik bar sıyaqlı, tap siz tayǵaq $650 tuwalet sabının uslap turǵanday sezim beredi". iPhone 5 "alyuminiy hám shiysheniń birgelikte islewine tiykarlanǵan náziklik" dep táriyiplengen. "Ol ıqsham, biraq sonda da mazmunlı seziletuǵın edi, bul tek ólshemi menen mazmunlı seziletuǵın iPhone 6 dan ayırmashılıǵı jaǵınan. Onnan basqa, 6 nıń hámme jerde ushırasatuǵın domalaqlanǵan múyeshlerinen ayırmashılı, iPhone 5 sol waqıttaǵı bazardaǵı basqa hesh nársege uqsamaytuǵın edi". Degen menen, iPhone 5/5s dizaynı ólshemin úlkeytiwge qolaysız edi, al iPhone 6/6S bolsa ekran ólshemleriniń úlkeyiwine qarap tutınıwshılar tendenciyasına jaqsı qolaylasa aldı hám 6/6S Plus fablet modellerin payda etti. Apple iPhone 5s ti islep shıǵarıwdan toqtatqanda, onı birinshi áwlad iPhone SE ke almastırdı, ol sırtqı kórinisi jaǵınan 5s ke derlik birdey kórinse de, SE niń ishki apparatlıq támiynatı anaǵurlım jaqsılanǵan edi.

### Kommerciyalıq qabıllaw
iPhone 5s hám 5c birinshi úsh kún ishinde toǵız millionnan aslam danada satıldı, bul birinshi hápte aqırı smartfon satıwları rekordın ornattı, bunda 5s úsh ese kóp satıldı 5c den. Satıwlardıń birinshi kúninen keyin, AQSHdaǵı barlıq iPhonelardıń 1% i iPhone 5S, al 0.3% i iPhone 5C boldı. Piper Jaffray kompaniyasınıń Djin Munsteri Besinshi gúzardaǵı Apple dúkanınıń aldındaǵı qatarda shıǵarılǵan kúni 1,417 adam turǵanın xabarladı, bul 2010-jılı iPhone 4 ushın 1,300 hám 2008-jılı iPhone 3G ushın 549 adamnan kóp boldı. Bul Appledıń eki modeldi bir waqıtta shıǵarǵan birinshi jaǵdayı edi. Qıtayda da birinshi kúngi satıwlar rekordlı nátiyjege úles qostı.

Satıwǵa shıǵarılǵan kúni iPhone 5s dáslep satıw baslanǵan barlıq ellerdegi kópshilik dúkanlarda úlken jetispewshilikler haqqında xabarlar keldi. Pútkil dúnya boyınsha Apple dúkanlarınıń sırtında qatarda turǵan kóp sanlı tutınıwshılar barlıq 5s modelleriniń qattı jetispewshiligi sebepli, ásirese altın model ayrıqsha qıtshılıqta bolǵanlıqtan, qattı qıynaldı. Bul jaǵday AQSHta satıwlar baslanǵan kúnnen keyin jaqsılansa da, basqa ellerde jetkilikli qayta toltırıwlar ámelge asırılmaǵanı haqqında xabarlar berildi. Ayırım kommentatorlar Appledıń dáslepki shıǵarılıwdı qalay basqarǵanına gúman bildirdi, óytkeni iPhone 5s ushın onlayn aldın-ala buyırtpalar usınılmaǵan, bul fizikalıq dúkanlardıń aldında kóp sanlı adamlardıń qatarda turıwına alıp kelgen, al qatardaǵı kópshilik adamlarǵa telefon jetpey qalǵan. AQSHta Apple onlayn rezervaciyalaw sistemasın usındı, solay tutınıwshılar jergilikli Apple dúkanlarında bar modellerdi tekserip, alıp ketiw ushın buyırtpa bere aldı. Satıw baslanǵan kúni onlayn buyırtpalar da jetispeytuǵın edi, barlıq model ólshemleri hám reńleri boyınsha jetkiziw waqtı barlıq ellerde onlayn buyırtpalar baslanǵannan keyin bir neshe saat ishinde "7-10 jumıs kúni"nen "oktyabr ayı"na ózgerdi.

AQSHta 2013-jıldıń sentyabr ayında iPhone 5s AT&T, Sprint, Verizon hám T-Mobile operatorlarında eń kóp satılǵan telefon boldı, iPhone 5c hám Samsung Galaxy S4 ti artta qaldırdı. Consumer Intelligence Research Partners maǵlıwmatlarına muwapıq, iPhone 5s sentyabrdegi shıǵarılıwı waqtında 5c den eki ese kóp satıldı, bul Apple kompaniyasınıń bas direktorı Tim Kuktıń joqarı klass smartfonlar bazarı tolıw noqatına jetpegeni haqqındaǵı pikirin tastıyıqladı. Kommentatorlar 5c di talaptıń tómenlewin bildiretuǵın jetkiziw shınjırınıń qısqarıwı sebepli sátsizlik dep esaplasa da, 5s úlken tabıs dep qabıl etildi. Apple satıw qatnasın aldın-ala boljay almaǵanın moyınladı, bul 5c diń artıqsha zapas jıynalıwına hám 5s tiń jetispewshiligine ákeldi.

iPhone 5s shıqqannan altı ay ótken soń, 2014-jıldıń 25-martında, Apple iPhone brendiniń satıwları 500 million danadan asqanın járiyaladı. 2014-jıldıń may ayına kelip, bazarda segiz ay bolǵanına qaramastan, iPhone 5s jańa shıqqan Samsung Galaxy S5 ti 40% ke ozıp ketti, 7 million iPhone 5s hám 5 million Galaxy S5 satıldı. Galaxy S5 tiń iPhone 5s ti eń kóp satılatuǵın orınnan shıǵara almawı Samsung Mobile ushın úlken qıyınshılıq boldı, óytkeni aldıńǵı Samsung Galaxy SIII hám Samsung Galaxy S4, olardıń shıǵarılıwınıń birinshi kvartalında sáykesinshe iPhone 4s hám iPhone 5 ten kóbirek satılǵan edi.

### Touch ID tásiri
ZDNet jurnalınan Adrian Kingsli-Xyus hám Nyu-Yorkten Kevin Ruz sıyaqlı bir qatar texnologiya jurnalistleri iPhone 5s tiń barmaq izi skanerlew funkciyası ápiwayı paydalanıwshılar arasında bul texnologiyanıń parollerdiń alternativi sıpatında qollanılıwına járdem bere alatuǵının ayttı (ásirese "óz qurılmańızdı alıp keliń" scenariylerinde), sebebi barmaq izine tiykarlanǵan autentifikaciya sistemaları tek kárxana ortalıqlarında keńirek qollanılıp kelgen. Degen menen, biometriya injeneri Djeppi Parcalenıń izertlewlerine tiykarlanıp, Ruz CMOS sensorı waqıt ótiwi menen anıq emes bolıp qalıwı hám tozıwı múmkin ekenin, eger Apple bul jaǵdaydıń aldın alıw ushın sensordı arnawlı jobalamaǵan bolsa, dedi. AQSH Kompyuter avariyalarına tayarlıq komandasınıń izertlewshisi Brent Kennedi paydalanıwshılarǵa sistemanıń aldap islengen barmaq izin durıs qabıl etpey alatuǵınına gúman bolǵanlıqtan, bul texnologiyaǵa dárhal iseniwdi másláhát etpedi.

iPhone 5s shıqqannan keyin, Germaniyanıń Chaos Computer Club toparı 2013-jıldıń 21-sentyabrinde Apple dıń jańa Touch ID barmaq izi sensorın "ápiwayı kúndelikli qurallar" járdeminde aylanıp ótkenin járiyaladı. Topar qáwipsizlik sistemasın shiyshe betinen barmaq izin súwretke túsiriw hám sol alınǵan súwret penen sensorǵa basılıp qurılmaǵa kiriw ushın qollanılatuǵın lateks barmaq modelin islew arqalı jeńgenin túsindirdi. Topardıń sózshisi: "Bizler bul aqırında adamlardıń barmaq izi biometrikası haqqındaǵı illyuziyaların joq qıladı dep úmitleniwdemiz. Ózgerte almaytuǵın hám hár kúni hámme jerde qaldıratuǵın nárseni qáwipsizlik belgisi retinde qollanıw áshkara aqmaqlıq." Degen menen, 2013-jılı Amerikalı smartfon paydalanıwshılarınıń 39% i smartfonın qorǵaw ushın hesh qanday qáwipsizlik ilajların qollanbaǵan. Basqalar da Chaos Computer Club tıń usılın sınap kórgen, biraq paydalanıwshı tolıq barmaq iziniń joqarı sapalı fotokóshirmesin, arnawlı ximiyalıq zatlardı hám qımbat úskenelerdi qollanıwı kerek bolǵanlıqtan hám aldaw procesi belgili waqıt talap etiwi sebepli, bul ápiwayı process emes eken degen juwmaqqa kelgen.

### Mashqalalar
iPhone 5s apparatlıq támiynatında ol shıǵarılǵannan keyin bir neshe mashqalalar ushırastı. Eń keń tarqalǵan mashqala - telefonnıń dárejeligin ólsheytuǵın sensorı tárepinen kórsetilgen múyesh bir neshe gradusqa almasqan, bul giroskop, kompas hám akselerometrdiń anıq emes islewine alıp kelgen. Esabatlar bul apparatlıq támiynatınan kelip shıqqan mashqala ekenin tastıyıqlaǵan. Ayırım adamlar kók ekran menen isten shıǵıw hám qayta baslanıw, telefon silkingende quwat túymesinen shaqıldaǵan dawıs shıǵıwı, qattı qızıp ketiwi, mikrofonnıń islemewi hám iTunes dúkanınan satıp alıwlar ushın Touch ID dıń islemewi sıyaqlı basqa mashqalalarǵa da ushıraǵan. Bul mashqalalardıń ayırımları programmalıq támiynat jańalanıwları arqalı sheshilgen.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__