Abdoulaye Wade

**VAD (Uade) Abdullay** (1926-jıl 29-may, Senegaliipg Sen-Lui sh.) — Senegaldiń úshinshi Prezidenti. 2000-2012-jıllarda islegen Ueyd, sonday-aq, Senegal demokratiyalıq partiyasınıń (Senegalese Democratic Party) bas xatkeri lawazımında da islep kelmekte. 1974-jılı shólkemlestirilgen partiyaǵa Ueyd 1978-jılı qosıldı hám uzaq waqıt oppoziciya jetekshisi boldı. Prezident bolıw ushın 4 márte saylawda qatnasqan, biraq 2000-jılı Abdu Diuftan aldın saylawda jeńip shıǵıp, mámleket basshısı boldı.

## Siyasiy jaǵdayınan aldınǵı ómiri
Ueyd 1926-jılı Kebemer qalasında tuwılǵan. Geypara gáp-sózlerge qaraǵanda, Ueyd 1924-jılı tuwılǵan, biraq rásmiy túrde ol 1926-jılı tuwılǵan. Wade Franciyanıń Condorcet liceyinde huqıqtan tálim alǵan hám oqıtıwshılıq etken. Ueyd huqıq hám ekonomika boyınsha eki doktorant dárejesine iye, sonday-aq, Sengeal, Dakar universiteti huqıq hám ekonomika fakultetiniń dekanı. Vivyan Ueydke turmısqa shıqqan Ueydtiń Sindjely ismli bir qızı hám Karim ismli bir ulı bar. Karim — Islam konferenciyası shólkeminiń milliy agentligi baslıǵı.

## Siyasiy ómiri
1974-jılı Mogadishoda bolıp ótken Afrika awqamı shólkeminiń májilisinde Ueyd Senegal prezidenti Leopold Sedar Sengordan waqıttıń jańa partiya dúziw tilegin soradı hám Sengor oǵan unamlı juwap berdi. Sonnan keyin 1974-jıl 31-iyulde Senegal demokratiyalıq partiyasına tiykar saldı. Dáslep leyboristler partiyası sıpatında dúzilgen Senegal demokratiyalıq partiyası keyin ala liberalizmdi qabıl etti. Ueyd 1978-jılǵı birinshi prezidentlik saylawında Sengorǵa qarsı 17,38% dawıs aldı. Sonday-aq, ol 1978-jılı Senegal Milliy Assambleyasına saylanǵan hám 1980-jılǵa shekem usı jerde bolǵan. Ol 1980 hám 1983-jıllardaǵı saylawlarda qatnasqan hám bárqulla Sengordıń miyrasxorı Diuftan artta qalǵan. 1988-jılǵı saylawlarda bolsa saylaw nátiyjelerine keskin narazılıq bildirgeni ushın qamaqqa alındı, biraq shártli azat etildi. Keyin Franciyaǵa bardı, biraq 1990-jılı qaytıp keldi.

1991-jıl aprelde Ueyd hám onıń basqa 4 partiyalası hákimiyattaǵı Socialistlik partiya menen milliy birleskenlik húkimetin dúzdi, Ueyd bolsa mámleketlik ministr boldı. 1992-jıl oktyabrde Ueyd hám onıń basqa dosları socialistlik partiya mámleketti jeke ózi basqarıp atırǵanın aytıp, májilisti tárk etti. 1993-jılǵı saylawlarda ol 32% dawıs alıp, jáne 58% dawıs alǵan Diuftan keyin ekinshi orındı iyeledi. 1993-jılı may ayında Konstituciyalıq sud baslıǵınıń orınbasarı Babacar Sèye óltirilgende, Ueyd penen birge basqa partiyalasları da policiya tergewine kirgizildi. Ueyd, onıń zayıbı hám Millet májilisindegi eki partiyalası adam óltiriwge sheriklikte ayıplandı. 1994-jıl fevralda bolsa Ueyd basqalar menen birge mámleket qáwipsizligine qáwip salıw ayıbı boyınsha qamaqqa alındı. Ueyd hám basqa ayıplanıwshılar 1994-jılı 4-iyulde azat etildi.

Ueyd 1995-jılı mámleket ministri lawazımında jáne qatnastı. 1998-jılı parlament saylawlarında Millet májilisine saylanǵan bolsa da, ol 1998-jıldıń iyul ayında «meniń islep atırǵan jumısımdı orınlaw ushın jeterli deputat bar» dep octavkaǵa shıqtı.

### 2000-jılǵı saylawlar hám dáslepki saylanıwı
Jumıstan shıqqanna keyingi bir jıldı Franciyada ótkizgen Wade 1999-jıl 27-oktyabrde Senegalǵa qaytıp keldi. 2000-jılǵı prezidentlik saylawlarında 2000-jıl 27-fevralda bolıp ótken birinshi turda 31% dawıs penen jáne Diuftan artta qaldı, biraq bul sapar birinshi márte Diuf birinshi turda jeńimpaz bola almadı hám sonıń ushın 19-martta ekinshi tur saylawları ótkerildi. Wade bul turda 58,49% dawıs penen jeńip shıqtı. 2000-jıl 1-aprelde Ueyd prezident boldı hám prezident bolıwdan kóp ótpey saylawlarda úshinshi orındı iyelegen Mustafa Niasseni Bas ministr etip tayınladı.

2012-jıl 2-aprelde prezidentlik lawazımın Makki Salǵa tapsırdı.

## Derekler