Eyforiya

**Eyforiya** — bul lázzet yamasa tolqınlanıw (yaki tásir etiw) hám aman-esenlik penen baxıt sezimlerin seziniw. Aerobikalıq shınıǵıwlar, kúlki, muzıka tıńlaw yamasa atqarıw hám ayaq oyın oynaw sıyaqlı ayırım tábiyiy sıylıqlar hám sociallıq is-háreketler eyforiya jaǵdayın payda etiwi múmkin. Eyforiya sonday-aq maniya sıyaqlı belgili bir nevrologiyalıq yamasa neyropsixiatriyalıq buzılıwlardıń simptomı bolıp tabıladı. Romantikalıq muhabbat hám adamnıń seksual reakciya cikli komponentleri de eyforiyanıń payda bolıwı menen baylanıslı. 

Gedonikalıq ıssı noqatlar — yaǵnıy miydiń lázzet orayları – funkcionallıq jaqtan baylanısqan. Bir ıssı noqattıń aktivlesiwi basqalarınıń tartılıwına alıp keledi. Bir ıssı noqattıń tormozlanıwı basqa ıssı noqattı aktivlestiriw tásirleriniń tómenlewine alıp keledi. Sonlıqtan, sıylıq sisteması ishindegi hárbir gedonikalıq ıssı noqattıń bir waqıtta aktivlesiwi intensiv eyforiya sezimin payda etiw ushın zárúr dep esaplanadı.

## Tariyxı
«Eyforiya» sózi áyyemgi grek tilindegi εὐφορία: εὖ eu — «jaqsı» hám φέρω pherō «shıdaw» degen mánisti bildiredi. Ol semantikalıq jaqtan disforiyaǵa qarama-qarsı.

1706-jılǵı inglis tili sózliginde eyforiyanı «dáriniń tásirin jaqsı kóteriw, yaǵnıy nawqas ózin jeńil yamasa jaqsılanǵan dep seziniwi» retinde sáwlelengen.

1860-jılları inglis shıpakeri Tomas Leykok eyforiyanı dene sawlıǵınıń jaqsı bolıwı hám úmit sezimi retinde súwretlegen; ol ayırım ólimge alıp keletuǵın keselliklerdiń sońǵı basqıshında onıń orınsız kóriniwin belgilep, bunday eyforiyanı nevrologiyalıq disfunkciyaǵa baylanıstırǵan.

1903-jılı «The Boston Daily Globe» gazetasındaǵı maqalada eyforiya «jaǵımlı tolqınlanıw» hám «jeńillik hám aman-esenlik sezim» dep ataladı. 1920-jılı «Popular Science» jurnalı eyforiyanı «sergek seziniw» degendi bildiretuǵın «joqarı esitiletuǵın atama» dep táriyiplegen. Robert S. Vudvorttıń 1921-jılǵı «Psixologiya: Psixikalıq ómirdi úyreniw» sabaqlıǵında eyforiya sharshawǵa qarama-qarsı bolǵan organikalıq jaǵday dep táriyiplengen hám «jaqsı seziniw menen birdey mánige iye».

1940-jılı «The Journal of Psychology» eyforiyaǵa «ulıwma saw-salamatlıq jaǵdayı ... hám jaǵımlı keyiptegi sezim» dep anıqlama bergen. On jıl ótkennen keyin, normal saw-salamatlıq sezimlerin bahalaw qıyın ekenin anıqlaǵan amerikalı ǵárezlilikti izertlewshi Xarris Isbell eyforiyanı morfinge tán minez-qulıq ózgerisleri hám obektiv belgiler dep qayta anıqlaǵan. Biraq, 1957-jılı britaniyalı farmakolog D. A. Kaxal opioidlı eyforiyanı medicinalıq jaqtan jaǵımsız dep emes, al onı «tiykarǵı awırsınıwdı basatuǵın dáriniń qunlılıǵın arttıratuǵın» tásir dep esaplaǵan. 1977-jılǵı «Psixiatriyanıń qısqasha enciklopediyası» basılımında eyforiya «qanaatlanıw hám aman-esenlik kewil-xosh» dep atalǵan, psixiatriyalıq kontekstte qollanılǵanda patologiyalıq associaciyalarǵa iye. Miy keselliginiń belgisi retinde ol tásirsiz hám kontekstten tıs dep táriyiplengen, unamsız emociyanı basınan keshiriw uqıpsızlıǵın kórsetetuǵın jaǵday retinde súwretlegen.

XXI ásirde eyforiya ádette úlken baxıt, aman-esenlik hám tolqınlanıw jaǵdayı dep anıqlanadı, bul normal bolıwı yamasa psixoaktiv preparatlar, maniakal jaǵdaylar yamasa miy keselligi yamasa jaraqatı menen baylanısqanda normadan tıs hám orınsız bolıwı múmkin.

## Neyropsixologiya
Gedonikalıq noqatlar – (ishki yamasa sırtqı jaǵınan) lázzet sezimlerin payda etetuǵın, funkcionallıq jaǵınan óz-ara baylanısqan neyronlıq substratlar yamasa strukturalar bolıp tabıladı. Bir gedonikalıq ıssı noqattıń aktivlesiwi basqaların xoshametlewdi qamtıydı. Bir gedonikalıq noqattıń tejeliwi basqalardıń aktivlesiwin páseytedi. Sonlıqtan, sıylıqlaw sisteması ishinde hárbir gedonikalıq noqattıń bir waqıtta aktivlesiwi eyforiya sezinimin payda etiw ushın zárúr bolıwı múmkin.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__