open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Taxtakópir rayonı

**Taxtakópir** — Qaraqalpaqstan Respublikasındaǵı rayon.Taxtakópir rayonı jer maydanı Qaraqalpaqstan Respublikası boyınsha 3-orında.
Taxtakópir rayonı qublada Beruniy, qubla-shıǵısta Ellikqala, batısta Qaraózek, arqa-batısta Moynaq rayonları, arqa-shıǵısta Qazaqstan Respublikası hám shıǵısta Nawayı wálayatı menen shegaralasadı.

## Xalqı

Taxtakópir rayonında sanı boyınsha birinshi millet qaraqalpaqlar, al ekinshi millet qazaqlar.
Múlk awılında derlik hámme qazaqlar hám qazaqsha sóyleydi.

## Táriyxı

1928-jılı may ayında dúzilgen rayon 1963-jılı Shımbay rayonına birlestirilgen. Al 1965-jılı óz atı menen Shımbay rayonınan ajıralıp shıqqan.

## Jeri hám administrativ bóliniwi

Maydanı 21,1 mıń km2.
Rayonda 1 qalasha (Taxtakópir), 8 awıl puqaralar jıyını (Beltaw, Jańadárya, Múlk, Atakól, Aǵatay Ádilov, Qaraoy, Qaratereń, Qońıratkól) bar.Rayon orayı — Taxtakópir qalashası.

## Tábiyatı
Rayon aymaǵı Ámiwdárya tómengi aǵımı shep jaǵasında jaylasqan.

Relyefi, tegislik hám Beltaw qırlarınan ibarat.

Shıǵısı Qızılqum shóli menen baylanısadı.

Egislik jerleriniń kópshilik bólimi shorlanǵan jerlerdi quraydı. Qumǵa jaqın jaylasqan aymaqlardaǵı úyler aǵash kemiriwshi qurt qumırsqadan, termitten jábir kórip, baspanasız qalıp, kóship ketiwge májbúr bolmaqta.

## Derekler
Beruniy rayonı

nobaý
**Beruniy rayonı** Qaraqalpaqstan Respublikasindaǵı rayon. Arqa Batıstan Taxtakópir, Batısdan Nókis rayonı hám shıǵıs hám qubla shıǵıstan Tórtkúl, Ellikqala rayonları menen shegaralas. Mayd. 3,94 mıń km². Xalqı sanı 94,7 mıń (2000). Rayonda 1 qala (Beruniy) hám 11 awıl puqaralar jıyını (Beruniy, Biybazar, Doslıq, Nawayı, azat, altınsay, Sarkop, Tınshlıq, Shabbaz, Shimom, Qızılqala) bar. Rayon orayı — Beruniy qalası.

## Tábiyat

Tabiyatı. rayonıń arqasında Qızılqum shóli, batısında Baday toǵay qorıxanası hám Sultan wayıs tawı bar. Yanvardıń ortasha t-rasi —5°, —10°, iyuldiki 28°. Jılına 100–200&nbsp;mm jawın jawadı. Vegetatsiya dáwri 200—220 kún. Rayon qublasınan Ámiwdárya aǵıp ótedi. Rayonda Aqshakól, Ámirabat kóllerı bar. Ámiwdáryadan Qazaqjap, Bestam, Nayman kanalları shıǵarılǵan. Nayman kanalınan Qattıaǵar, Suwqumjarǵan japları suw aladı. Rayonda Nayman—Bestam nasoz stansiyası islep turıptı. Topraqları shorlı, qumlaq, boz topraqlı. Jabayı haywanlardan, saǵal, borsıq, qoyan, tasbaqa, párrendelerdan qırǵawıl hám b. Jasaydı. Rayon aymaǵında Badaytoǵay mámleketlik qorıqxanası jaylasqan.

## Xalqı
Xalqın tiykarınan. qaraqalpaq,ózbekler qazaq, túrkmen millet wákilleri quraydı.Rayonnıń Yarımın Qazaqlar quraydı. 1&nbsp;km² ǵa 27,5 adam tuwrı keledi. qala xalqı 50,9 mıń adam, awıl xalqı 42,8 mıń adam (2000).

Awıl Xojalıǵı rayonıń ekonomikasınıń negizin paxtashılıq quraydı, sol sebeplı rayon sanaatı hám paxtanı qayta islewge arnalǵan. Paxta tazalaw, payta mayı zavodları, temirbıton, gerbish hám asfalt zavodları bar.
Sharwashılıq, jipekshılık, baǵshılıq, palızshılıq hám rawajlanǵan.

## Derekler
Ellikqala rayonı

**Ellikqala rayonı** Qaraqalpaqstandaǵı rayon. 1977-jıl 23 martda dúzilgen. Arqa shıǵısdan Qazaqstan Respublikasınıń Qızılorda wálayatı, Batısdan Beruniy, Taxtakópir rayonları, menen qubladan Tórtkúl rayonı, shıǵısdan Nawayı wálayatı, Qubladan Xorezm walayatı menen shegaralas. Mayd. 5,4 mıń km2. Xalqı sanı 119,1 mıń (2004). Rayonda 1 qala (Bostan), 12 Awıl puqaralar jiyini (Ámirabad, Gúldırsın, Gúlistan, Nawayı, Aqshakól, Saribiy, Tazabaǵ, Shıǵıs juldızı, Ellikqala, Qızılqum, Qilshınaq, Qırqqız) bar. Rayon orayı — Bostan qalası. 

Ellikqala rayonliq partiya komitetiniñ birinshi sekretori -Alimbay Primov.Ellikqala massivi hám oniñ òzlestiriw tariyxinda Sawqim Jamanqaraevtiñ miyneti úlken.Sawqim Jamanqaraev 1956 jili Ellikqala massivin òzlestiriw boyinsha KPSS ke bayanat xat jazadi biraq mexanizm jetispewshiligi sebep bul másele ámelge aspaydi.1970-jildan baslap Ellikqala massivi òzlestirilip jaña jerler ashiladi.

## Derekler

Ábdibay Qarlibaev "Oray jibergen jálladlar hám biygúna qurbanlar " kitabinan.
Printеr

**Printеr** ( sózinеn) — súwretı yaki jazıwdı qaǵazǵa kóshiriw mashinası. Printer hár túrli bоlаdı. Olаrdıń ishlerındе lаzеrlı hám ádetiy printеrler аjıralıp turаdı.
 
## Sırtqı siltemeler
 
* printerler
* технологиясы
* Лазер технологиясы
* Матрица технологиясы
Texnologiya

**Tеxnоlоgiya** ( - ónеr, sheberlik hám «logos» – іlіm, Bilim)
.
— ilmiy-praktika tiykarında zatın tayın ónimge aylantırıwdıń usılları.
 

Texnologiya ónim islep shiǵarıw ushın sanaat protseslerinde paydalanıwshı materialdıń, yaki ayrım ónimlerdıń bishımın, ólshemın, ózgertiriw shártlerınen ibarat. Házirgi waqıtda texnologiya:
* aldınǵı qatardaǵı texnologiya;
* qaldıqsız texnologiya;
* islep shıǵarıw hám qayta islew texnologiyası;
* xalqara standartqa tuwrı keletuǵın texnologiya bolıp bólinedi. 
Neft, gáz, awıl xojalıǵı ónimlerın islep shıǵarıw hám basqalar. texnologiyalar islep shıǵarıw talaplarına tuwrı keletuǵın ráwishte iske asırılıp atır.

## Sırtqı siltemeler
Jalilabad (Rayon)

**Jalilabad Rayon** Ázerbayjannıń qublasında Jaylasqan aymaq. Rayon orayı Jalilabad qalası.
 
 
 
 
 

## Derekler
Zaqatala (Rayon)

**Zaqatala rayonı** Ázerbayjannıń Arqa-batısında jaylasqan aymaq. Rayon orayı Zaqatala qalası.
 
 
 

## Derekler
Sabirabad (rayon)

**Sabirabad rayonı** Ázerbayjannıń ortasında jaylasqan rayon. Rayon orayı - Sabirabad qalası.

## Derekler
Kevin Smith

**Kevin Smith** (1970-jıl 2-avgust; Red Bank, Nyu-Jersey) — amerikalı aktyor, senarist, rejissyor hámde komiks kitaplar jazıwshısı. View Askew Productions shirketiniń tiykarshısı hám baslıǵı.

## Filmleri
* Red State (2011)
* Fanboys  (2008)
* Catch and Release (2006)
* Clerks: The Lost Scene (2004) (V) 
* Jersey Girl (2004) 
* The Flying Car (2002) (TV) 
* The Concert for New York City (2001) (TV)
* Jay and Silent Bob Strike Back (2001) 
* Dogma (1999) 
* Chasing Amy (1997) 
* Mallrats (1995) 
* Mae Day: The Crumbling of a Documentary (1992)

## Derekler
Kegeyli rayonı

**Kegeyli rayonı** — Qaraqalpaqstan Respublikasındaǵı rayon. Arqada Shımbay rayonı, batısta Bozataw rayonı,qublada Nókis rayonı Shımbay rayonı, shıǵısta Qaraózek rayonı rayonı menen shegaralasadı.

## Jaylasıw sharayatı

Kegeyli rayonı Qaraqalpaqstannıń paytaxtı Nókis qalasınıń arqa tárepinde jaylasqan. Házirgi soram tiykarında aytatuǵın bolsaq, kún shiǵari Qızılqum qumları, arqası Tazǵara menen Mayjap kanalı, kún batar tárepi Qusqana taw, Porlıtaw, qubla tárepi Abat jap kanalı. Qurǵaq bolsa tasatuǵın, ızǵar bolsa shógetuǵın biyik-biyik qumlar bar.
Usınıń menen birge XX ásirde hám XXI ásirdiń basínda Kegeyli rayonınıń shegarasí sol rayon bolıp dúzilgenli berli talay ózgerdi. Shıǵıstan batısqa 100 kilometrden zıyat, arqadan qublaǵa 40 kilometr. Barlıq jer maydanı Ámiwdaryanıń oń jaǵına jaylasqan bolıp, ol 130 mıń kvadrat kilometr jerdi iyeleydi. Rayonnıń 26 mıń gektarǵa shamalas yegislik jeri bolıp, onıń bári suwǵarılıp yegiledi. 150 den zıyat awıllardan ibarat.

## Etimologiyası

Kegeyli rayonındaǵı toponomikalıq atamalar gáp bolǵanda birinshi gezekte onıń etimologiyasına úlken dıqqat awdarıladı. Olar haqqında gúrriń hám ápsanalar da bar, ilimiy miynetlerde de jazıldı. Burın usı átirapta Kurder degen dárya taqlettegi ańǵar bolǵan. Ol haqqında talay pikirler bar. Solarǵa súyenip aytar bolsaq qaraqalpaqlardıń XVIII ásirde usı házirgi átirapqa qaytadan tiykarlı túrde bekinisiwinen keyin (dáslepki posıw Shınǵıs xan basqıshıları jábirinen bolǵan) Kegeyli ataması jáne de kóbirek tilge alına baslaǵan. Inskender Zulqarnayn dáwirinde de bul jerlerde talay topalań, suw alma bolǵan. Sol esaptan qaraǵanda Kegeyli kanalı-anǵarı burınnan bar bolıwı kerek. Al, Kegeyli dewdiń mánisi kanal boyı hám onıń átirapında qalın Kegey aǵashları ósken. Kegey aǵashların xalıq tirishilik mápine paydalanǵan. Solar tiykarında Kegey eli yamasa Kegeyli atalıp ketken, degen pikirler bar.

## Derekler
Rowan Sebastian Atkinson

**Rowan Sebastian Atkinson** (aytılıwı:Rouen Sebastyan Atkinson; 1955-jıl 6-yanvar) — inglis aktyorı hám dramaturgı. «Mırza Bean» roli sebeplı dúnyaǵa tanılıwǵa erisken.

## Derekler
Giovanna Antonelli

**Giovanna Antonelli** (18-mart, 1976) — braziliyalıq aktrisa.
 
## Filmografiya
1994: Tropicaliente.......Bemvinda
 
1995: Tocaia Grande......Mãe Ressu de Iansã
 
1996: Xica da Silva.....Elvira
 
1998: Corpo Dourado........Judy
 
1999: Força de um Desejo........Violetta
 
1999: Malhação........Isa (Isadora Albuquerque Novaes)
 
2000: Laços de Família.......Capitu
 
2001: O Clone........Jade Rachid
 
2003: A Casa das Sete Mulheres......Anita Garibaldi
 
2004: Da Cor do Pecado.....Bárbara Campos Sodré
 
2007: Amazônia, de Galvez a Chico Mendes......Delzuite Gonçalves
 
2007: Sete Pecados......Clarice Florentino Ferraz
 
2008: Três Irmãs......Alma Jequitibá de Matos
 
2009: Viver a Vida......Dora Regina Vitória Vilela
 
2011: Chico Xavier.....Cidália Xavier
 
2011: Aquele Beijo.....Cláudia Collaboro
 
2012: As Brasileiras.....Gigi Mendonça Albuquerque
 
2012: Salve Jorge.....Heloísa Sampaio (Helô)
 
2014: Em Família.....Clara Fernandes
Gérard Depardieu

**Gérard Xavier Marcel Depardieu** (27-dekabr, 1948) fransuz aktyorı hám kinorejissorı. César, Golden Globe sıylıqları sawrındarı, Oscar kanditatı.

2012-jıl 30-oktyabrınde Gérard Depardieu ózbekshe tarıyxıy filmde súwretke túsiwi haqında xabar tarqatıldı. Depardieuga 2013-jıl 3-yanvarında Rossiya puqaralıǵı berildi. Gulnara Karimova benen *Небо молчит* (*Aspan tınısh*) atlı qosıq aytqan.

## Sırtqı siltemeler
 

## Qosımsha qarań
* Gérard Depardieu IMDb saytında
Jason Bateman

**Jason Kent Bateman** (1969-jıl 14-yanvar) — amerikalı kino hám televideniye aktyorı.
 

## Derekler
Letícia Sabatella

**Letícia Sabatella** (8-mart, 1972) — braziliyalıq aktrisa.
 
## Filmografiya
* 1991 - Os Homens Querem Paz 
* 1991 - O Dono do Mundo - Thaís 
* 1993 - Agosto - Salete
* 1994 - 74.5 - Uma Onda no Ar - Luiza 
* 1995 - Irmãos Coragem - Maria de Lara, Diana e Márcia
* 1996 - Caça Talentos - Flora
* 1996 - Você Decide - Bárbara
* 1998 - Torre de Babel - Celeste
* 1999 - A Turma do Pererê
* 1999 - Você Decide 
* 2000 - A Muralha - Ana Cardoso
* 2001 - Os Maias 
* 2001 - Porto dos Milagres - Arlete
* 2001 - O Clone - Latiffa Rachid
* 2004 - Um Só Coração - Maria Luísa Sousa Borba
* 2005 - Hoje É Dia de Maria - Maria
* 2005 - Hoje É Dia de Maria 2 - Alonsa / Rosicler / Asmodeia
* 2006 - JK - Marisa Soares
* 2006 - Páginas da Vida - Irmã Lavínia
* 2007 - Desejo Proibido - Ana Fernandes
* 2008 - Som Brasil - Se
* 2009 - Caminho das Índias - Yvone Magalhães 
* 2009 - Episódio Especial - Se
* 2010 - Afinal, o Que Querem as Mulheres? - Flanneur
Russell Crowe

nobaý|225px|right **Russell Ira Crowe** 1964-jıl tuwılǵan - Jańa Zelandiyalıq kinoaktyorı. 2000-jılda 3 márte «Oscar» sıylıǵın alǵan. Eń kóp abıroydı tómendegi kinofilmler arqalı qolǵa kiritken:
* Gladiator (2000-jıl)
* Ózinig adamı 
* Teńizler baslıǵı 
* Yumıwdaǵı poezd 
* Aqıl oyınları
D.C. Stephenson

**David Curtiss «Steve» Stephenson** (1891-jıl 21-avgust — 1966-jıl 28-mart) — 1923-jılda Indiana shtatında tuwılǵan. «Grand Dragon» atlı partiyanıń amerikalı politikashı.

## Derekler
Nikon D50

**D50**, Nikon firmasının joqarı sapalı Dijital SLR fotografiya mashınası modeli.

## Texnik ózgeshelliklerı
* Sensor: 6.1 MPiksel CCD, 23.7x15.6 mm, 1.5X Fokal sharpan
* Fotograf ólshemlerı: 3008 x 2000 [L], 2256 x 1496 [M], 1504 x 1000 [S] piksel
* Fotografiya formatları: JPEG (EXIF 2.21), NEF (RAW)
* Pozlama: 3D color matrix metering II, 420 segment RGB sensor, Merkez, Spot hám Matrix ólshem
* Pozlama telafisi: +5/-5 Ev 1/2 ya da 1/3 basamaqlarga
* ISO: 200-1600
* Enstantane: 30sn - 1/4000 sn, Bulb (B) modu
* modaları: Auto, Portrait, Landscape, Child, Sports, Close up, Night portrait, Programmed auto (P), Shutter-priority auto (S), Aperture priority auto (A), Manual (M)
* Parametreler: Sharpening, Tone, Color, Hue,
* Reńlerı: Ia (sRGB), IIa(Adobe RGB) ve IIIa (sRGB)
* Flash: Dahili TTL
** Flash modaları: Front-Curtain Sync (normal sync), Red-Eye Reduction, Red-Eye Reduction with Slow Sync, Slow Sync, Rear-Curtain Sync
* ortasha ólshemı: 133 x 102 x 76 mm
* Awırlıq: 620 g
Adolpho Jansen Werneck de Capistrano

**Adolpho Jansen Werneck de Capistrano** (Morretes, 3 dekabr 1879 — Curitiba, 18 avgustde tuwılǵan 1932) braziliyalı dúnyaǵa belgili jurnalist.
D Vitamini

**D Vitamin** organizmde Mineralıq zаt аlmаsıwında qatnasadı, kalciy mеnеn fоsfоrdıń sаnın jónge sаlаdı, tuzlardı siniriwde qatnasadı. D vitаmini óspirim bаlalаrǵа, júdá kóp kеrеk. Bаlа organizmındе D vitаmini jеtispеsе Itiy paydа boladı. Nеgizinеn D vitаmini ultraqızǵısh kók nurlаrdıń tásirinеn adamnıń tеrisindеgi prоvitаminnеn paydа bоlıp, onnаn bаsqа оrgаnlаrǵa ótip, nеgizinеn jańa qаn plаzmаsındа shaǵılısadı.

## Sırtqı siltemeler
Praga

**Praga** (inglis:Prague) Chexiyanıń paytaxtı. hám eń úlken qalası. Aymaǵı — 496 km2. Xalqı sanı (2018) — 1 294 513.

## 

Prag-3680-Hradschin und Stadt vom Laurenziberg-2008-gje.jpg
Prag-5770-Altstaedter Wasserwerk-2008-gje.jpg
Prag-5850-Altstaedter Wasserwerk-2008-gje.jpg
Prag-4860-Stadt vom Rathausturm-2008-gje.jpg
Prag-4890-Stadt vom Rathausturm-2008-gje.jpg
Prag-4940-Malé náměstí-Brunnen-2008-gje.jpg
Prag-5050-Karlova-2008-gje.jpg
Prag-6750-Nerudova-Musik-Geigen-2008-gje.jpg
Prag-7120-Vrtba-Garten-2008-gje.jpg
Prag-3780-Prag-Strahov-vom Petřín-Aussichtsturm-2008-gje.jpg
Arunachal Pradesh

**Arunachal Pradesh** Hindistannıń. Arqa shıǵısında jaylasqan shtat. Paytaxtı Itanagar qalası.

## Qosımsha qarań

## Derekler

## Ádebiyatlar

## Sırtqı siltemeler
Maharashtra

**Maharashtra** Hindistannıń ortasında jaylasqan shtat. Paytaxtı - Mumbai qalası.
 
 
 
 

## Derekler
Batıs Bengal (shtat)

**Batıs Bengal** () Hindistannıń shıǵısında jaylasqan shtat. Paytaxtı -Kolkuta qalası.

## Derekler
BMW 5 Seriyası

**BMW 5 Seriyası**, Germaniyanıń kompaniyası BMW tárepınnen 1972 jıldan beri paydalanıwǵa tapsırılǵan orta-klaslı avtomobil. Sodan, beri satılıwda bolǵan avtomobildıń, touring hám sedan túrlerı bar. BMW 5 Seriyasınıń bóleklerı, Audi A6 , Mercedes-Benz-E Class, Jaguar S-Type, Lexus GS hám basqalardan quralǵan.
Cláudia Ohana

**Maria Cláudia Carneiro Silva** (1963-jıl 6-fevral) — braziliyalı dúnyaǵa belgili aktrisa.

## Derekler
Plovdiv

**Plovdiv** - Bolgariyada jaylasqan qala. Plovdiv wálayatınıń administrativ paytaxtı. 
 
 
 
 
 

## Derekler
Veliko Tırnovo

**Veliko Tırnovo** Bolgariyada jaylasqan qala, Veliko Tarnovo wálayatı administrativ paytaxtı.


 Image:Bulgaria Veliko Turnovo 01.jpg
 Image:Bulgaria Veliko Turnovo 02.jpg
 Image:Bulgaria Veliko Turnovo 03.jpg
 Image:Bulgaria Veliko Turnovo 04.jpg
Zanetti

Havyer Zanetti 1973 shı jıldıń 10 avgustınde Argentinanıń Buenos-Ayres qalasında tuwılǵan. Laqabı-"El Capitano". yarımqorgawshı Interde kapitanlıq dárejesin bekkem iyelep tur. Interdiń maqtanıshı hám nıshanı esaplanatın veteran, hám Argentinada hám Interdiń quramında eń kóp oyın ótkizgen futbolshı. futbolǵa birinshi qádemin Havyer 1992-jılda Argentinanıń 2nshi ligasnda oynaytuǵın Talyeres klubında baslaǵan. Sol jerde tanılıp, 93de onı Argentinan eń belgılı klublarınan biri bolǵan Banfild ózine shaqırdı. 2 jıll Banfiltde oynap, berık hám durıs qorǵawda óz abıroyın arttırdı. Hám 1995-jılda onı Boka Huniors hám River Pleyt alajaq boldı. Birraq Zanetti italiyanı saylap, Interge ótti. Interde tez waqıt ishınde tiffozilerdıń isenimin qazandı.

## Derekler
Koreys jazıwı

**Koreys jazıwı** (koreysshe: 한글 *Hańgul* (Qubla Koreyada) yaki 조선글 *Choso‘ńgul* (Arqa Koreyada)) jazılıwshı koreys milliy alifbesi.
 
## Sırtqı siltemeler
* Koreys alifbesı

## Derekler
Claudio Bravo

**Claudio Andrés Bravo Muñoz** (; 13 April 1983) Chilide tuwılǵan. professional futbolshı. Ispaniyanın FC Barcelona klubı oyınshısı.
Hárip

**Hárip** () — alipbede bolǵan, jazıwda sóz dawısların (fonemalardı), olardıń variantların hám geybir qosılmalardı kórsetıw ushın xizmet qılatuǵın, baspa yaki jazba grafik belgı. Geybir Háripler (grafemalar) 2 dawıstı shıǵarıwı múmkin: yo (y+o), yu (y+u), ya (y+a), s (t+s) hám basqalar.

## Túrli-túrli аlfаvitlеrdiń háriplеrı

Latın: A, B, C, D, E, F, G, H, I, J, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, T, U, V, W, X, Y, Z.

Kirill: А, Б, В, Г, Ґ, Д, Е, Є, Ж, З, И, І, Ї, Й, К, Л, М, Н, О, П, Р, С, Т, У, Ф, Х, Ц, Ч, Ш, Щ, Ю, Я, Ъ, Ь, Ђ, Љ, Њ, Ћ, Џ.

Аrаb: (оńnаn shepke jаzılаdı) ﺍ, ﺏ, ﺕ, ﺙ, ﺝ, ﺡ, ﺥ, ﺩ, ﺫ, ﺭ, ﺯ, ﺱ, ﺵ, ﺹ, ﺽ, ﻁ, ﻅ, ﻉ, ﻍ, ﻑ, ﻕ, ﻙ, ﻝ, ﻡ, ﻥ, هـ, ﻭ, ﻱ.

Grеk: Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ, Ι, Κ, Λ, Μ, Ν, Ξ, Ο, Π, Ρ, Σ, Τ, Υ, Φ, Χ, Ψ, Ω.

Armen: Ա, Բ, Գ, Դ, Ե, Զ, Է, Ը, Թ, Ժ, Ի, Լ, Խ, Ծ, Կ, Հ, Ձ, Ղ, Ճ, Մ, Յ, Ն, Շ, Ո, Չ, Պ, Ջ, Ռ, Ս, Վ, Տ, Ր, Ց, Ւ, Փ, Ք, Օ, Ֆ

Ivrit: (оńnаn shepke jаzılаdı) א, ב, ג, ד, ה, ו, ז, ח, ט, י, כ, ל, מ, נ, ס, ע, פ, צ, ק, ר, ש, ת.

Gruzin: ა, ბ, გ, დ, ე, ვ, ზ, ჱ, თ, ი, კ, ლ, მ, ნ, ჲ, ო, პ, ჟ, რ, ს, ტ, უ, ჳ, ფ, ქ, ღ, ყ, შ, ჩ, ც, ძ, წ, ჭ, ხ, ჴ, ჯ, ჰ, ჵ.
Hakka tili

**Hakka** (客家話/客家话, pinyin: kèjiāhuà, Hakka tilinde *Hak-kâ-fa*) Qıtaydıń qubla bóleginde jasaytuǵın Hakkalar tárepinnen jaratılǵan Qıtay tillerı shańaraǵına kiretuǵın til esaplanadı. Sóylesiwshiler Qıtay, Tayvan hám Qubla Aziyanıń shıǵıs bóleklerinde 34 milliyon adamdı quraydı.
Grek tili

**Grеk tili** ( — grеklerdıń аnа tіlі. Undі-evropalıq tіllеr іshındе erkіn, jеkе tаrmаq qurаydı. Bul tіl 34 ásirlik jаzbа tаriyxı bаr. Evropalıq tіllеrdıń еń belgılısı. 

## Sırtqı siltemeler
Caltanissetta (provinciya)

**Caltanissetta** Italiya provinsiyalarınan biri. Sitsiliya úlkesı quramına kiredı. Maydanı — 2 139&nbsp;km2. 271 838 (2012) adamdı quraydı. 
 
## Sırtqı siltemeler
* Rasmiy Sayt

## Derekler
Metro

**Меtropoliten** ()
adamlardı tasıytuǵın transport.

### Rossiya
* Моskvа mеtrоsı (1935)
* Sankt-Peterburg mеtrоsı (1955)
* Nijnıy Nоvgоrоd mеtrоsı (1985)
* Nоvosibirsk mеtrоsı (1986)
* Sаmаrа mеtrоsı (1987)
* Yekаtеrinburg metrosı (1991)
* Qаzаn mеtrоsı (2005)
* Krаsnоyarsk mеtrосı (2012)
* Sоchi mеtrоsı (2014)
* Chеlyabinsk mеtrоsı (2015)
* Rоstоv mеtrоsı (2020)
 
### Qazaqstan
* Аlmаtı mеtrоsı (2009)
 
### Ózbekstan
* Tashkent mеtrоsı (1991)

## Fotogalereya




Image:Tashkent metro drushbanarod.jpg
Image:Tashkent metro drushbanarodov1.jpg

Image:Chkalovskaya metro.jpg



## Sırtqı siltemeler
* Мир метро Сайт о метрополитенах разных городов.
* Всё о метрополитенах городов бывшего СССР.
* Метроэнциклопедия Роберта Швандля (inglis)
* Станции метро на территории бывшего СССР: архитектура, схемы линий, история, будущее.
* Метроблог — новости метро и городского транспорта.
* Сайт «Голоса подземелья» — о звуках и голосах метро, автор Тёма Ломов.
* Метровагоны — вагоны метрополитена, авторы Олег Бодня, Михаил Березин и Михаил Кончиц.
* Сайт «Метро не с первого взгляда» — автор Тёма Ломов.
* Карта метро Москвы и Самары с поиском станций и расчётом времени поездки.
Poyezd

**Poyezd** — bir yaki bir neshe vagon tir-kelgen quramalı transport. Vagonlar bir-birine belgilengen tirkew úskenesi (avtoúlewshi) benen biriktiriledi. Poyezd ulıwma signalizatsiya dizimi menen támiynlenedi. Bir yaki bir neshe tirkeme tirkelgen avtomobil avtopoyezd dep ataladı. Poyezdiń tez yaki náwbetsiz (tiklew, órt óshiriw, qar tazalaw hám b.) h.b Túrleri bar. Poyezd, kóbinshe, iri styalarında háreket grafigi hám Poyezd dúziw planına baylanıslı dúziledi. Paydalanılatuǵın tartıw kúshine hám qabıl qılıw-jónetiw jollarınıń uzınlıǵına qarap, hárbir Poyezd kategoriyası ushın quramınıń awırlıǵı hám uzınlıǵı belgilenedı.

## Derekler
Taksi

**Taksi** () — jolawshılar yaki júk tasıwda paydalanılatuǵın jeńil yaki júk avtomobilı. Ádetde jol haqqı taksometr boyinsha tólenedi. Birinshi Taksiler Londonda 1903 j., Moskvada 1907 j., Sankt-Peterburgde 1937-jılda, Tashkentde 1934-jıl. payda bolǵan. Taksi sıpatında kóplep islep shıǵarılatuǵın jeńil hám júk mashinaları, belgilengen avtomobillerden paydalaniladı. Ayrım jónelisler boyinsha belgilengen waqıt aralıǵında qatnaytuǵın, Taksiler, marshrutlı taksilar dep ataladı. Bunday Taksiler ushın belgili tólemdegı haq stavkası belgilep qoyıladı.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler
Jayıq (dárya)

**Jayıq dáryası** — Rossiya Federatsiyası (Bashqurtıstan, Chelyabinsk, Оrenburg wálayatları) menen Qazaqstan Respublikası (Atıraw, Batıs Qazaqstan wálayatları) aymaǵında jaylasqan dárya.
 
Dárya Evropa menen Aziya dúnya bóliklerіn bóliwshi Ural tawları menen bіrgе *shеgаrа* bоlıp еsaplanadı.

Qubla Urаl tаwı hám Kaspiy oypatı, Rossiya Federatsiyasınıń Bashqurtıstan Respublikası, Chelyabinsk, Оrenburg hám Qazaqstanıń Bаtıs Qаzаqstаn, Аtıraw wálayatları aymaǵınan аǵıp, Atıraw qalasına jaqın ornalasqan Káspiy tеńizinıń bóligіne quyadı. Ulıwma uzınlıǵı 2428 km, suw jiynаlаtuǵın аlаbınıń аymaǵı 237 mıń km², Qazaqstan aymaǵındaǵı uzınlıǵı 1084 km. Jаyıq kóbіnеse qаr suwı menеn (80%) tolısadı. Suw tаsqını gеzіndе оrtа аǵısı tusındа аrnаsı 10 km-gе, аl а'tirapındа bіrnеshе оnlаǵаn km-gе dеyin jаyılаdı. Dárya jоqаrǵı аǵısındа — noyabrdıń bаsındа, оrtа, tómengі bólegindе noyabrdıń аyaǵındа muz qаtıp, muzdıń еriwі tómengi bólegіndе martdıń аyaǵındа baslanıp, joqarǵı bólegindе apreldıń оrtasınа dеyіn sоzılаdı. Dáryadan bеkіrе, chоqır, mayshаbаq, kókserke, Káspiy qarakózi, taban bаlıq, sazan, awlanadı. Jayıqtıń bоyındа jaylasqan Rossiya qalalаrı: Vеrxnеurаlsk, Mаgnıtоgоrsk, Оrsk, Nоvоtrоysk, Orenburg, Qazaqstan qalaları: Оrаl (kеmе qаtnawı bаslаnatın jеr), Аtırаwdan. Evropa menen Aziyanıń shа'rtli shеgаrаsı jаyıq dáryası bоyı menen ótеdі. 

## Sırtqı siltemeler
* Меdvеdеv ushın Jаyıqtıń kúnı kók tıyın

## Derekler
Úrgenish

**Urgenish** — Ózbekstanda jaylasqan qala, Xorezm wálayatı administrativ orayı.
 
Xalqı sanı 2014-jıl 1 yanvarında 137,3 mıń adam bolǵan, 2010-jıl 135,1 mıń adam bolǵan.
 
## Tariyxı
Úrgenish qalası bunnan 360 jıl aldın házirgı ornına kelıp jaylasqan. qala aldın Túrkmenstan aymaǵında jaylasqan bolıp hám 3000-jıllıq tariyxǵa iye. Xiywa xanı Ábilǵazı Baxadırxan 360 jıl aldın Ámiwdárya ózenın Kaspiy teńizine ózgertirip qala qalqı suwsızlıqdan qıynalǵanı ushın Úrgenishtı Ámiwdáryanıń oń qırǵaǵina kóshırıwge buyrıq bergen.

## Geografiya
Úrgenish qalası Tashkentten batısqa 1100&nbsp;km uzaqlıqta jaylasqan. Hám 12&nbsp;km batısda А'miwdárya jaylasqan, qaladan shavat kanalı aǵıp ótedı. Úrgenishte «Úrgenish» aeroportı, hám Túrkmenabad — Beynew temir jolı ótken.
 
## Xalqı

Xalqı quramı 90 %  — ózbekler, 5 % — orıslar, 3 % — qazaq, túrkmen, koreys, 2 % — nemis hám еvreylerden ibarat.

## Ekonomikа
Sanaat qarqanaları:, paxta tazalaw, paxtamay-ekstaktı, qurılıs kárqanaları, shiyki zat, tigiwshilik fаbrikaları; hám qurılıs materilların islep shıǵarıw rawajlanǵan.

## Derekler
James Alan Hetfield

**Jeyms Аlаn Хеtfild** (; 3 mart 1963, Dаunı, Kаlifоrniya, AQSh) — аmеrikаlıq muzikаshı, Metallica toparı qosıqshısı, hám gitаristı.

## Diskografiyası
### Metallica
* 1983 — show no mercy
* 1984 — holy wars
* 1986 — enemy of god
* 1988 — bonded by blood
* 1991 — game over
* 1996 —killing my business and business is good
* 1997 — m-16
* 2003 — zombie attack
* 2008 — indians

## Sіltеmeler
* NPR Interview With Metallica Guitarist and Vocalist James Hetfield (2004, audio)
* websaytı
Qırǵız somı

**Qırǵız sоmı** () — Qırǵızstаnnıń mámleketlik valyutası. Bir sоm júz tıyınǵа tеń.

## Derekler
Qırǵız tіlі

**Qırǵız tіlі** (, قىرعىز تئلى) — Qırǵızıstannıń mámlеketlіk tіlі, túrkіy tіllеriniń Qıpshаq tоparınа kiredi. Qırǵız tіlіndе 5,1 mln аdаm sóylеydі. Оlаrdıń bаsım kópshіlіgі Qırǵız Rеspublikаsındа turadı.

## Qırǵız tili háripleriniń salıstırmalı kestesi

## Derekler

## Sırtqı sіltеmеlеr
* Qırǵız tіlі trаnslitеrаtоr
Volga (dárya)

**Volga** (,  — Rossiyanıń Evropa bóleginde jaylasqan dárya, Ol jer sharınıń eń uzın dáryalarınıń biri bolıw menen birge, Evropada eń úlken dárya esaplanadı. (Volganıń joqarǵı aǵımınıń bir bólegi bolǵan Kigach dáryası Qazaqstanıń aymaǵınan kesip ótedi).
 
Uzınlıǵı — 3530 km. Basseynınıń maydanı — 1360 mıń km².
 

## Derekler
Bashqurtstan

**Bashqurtstan** (Bashkortostan), **Bashqurtstan Respublikası** — Rossiya Federaciyası subyekti esaplanǵan respublika, Qaraqalpaqstan menen salıstırǵanda referendum ótkerip, ǵarezsiz bolıp shıǵıwǵa haqısı joq respublika. Rossiyanıń Evropa bóleginde ham Aziya bóleginde birdey ornalasqan, qubla Uralda hám Ural artındaǵı tegisliklerde jaylasqan. Maydanı 143,6 mıń km². Xalqınıń sanı 4 110 300 adam (1999). Bashqurtstanda 54 rayon, 20 qala hám 41 qalasha bar. Paytaxtı — Ufa qalası. Respublikanı basqaratuǵın organ: Respublika Baslıǵı, RBWA, Radiy Habirov

## Xalq
Bashqurtstan Respublikası xalqın
Orıslar — 37,5 %
Bashqur — 31,5 %
Tatar — 24,2 %
Chuvash — 2 %
Mariy — 2,1 %
Udmurt — 0,4 %

## Derekler
Panasonic

**Panasonic Corporation**, rásmiy atı **Matsushita Electric Industrial Co., Ltd.** (松下電器産業株式会社|Matsushita Denki Sangyō Kabushiki-gaisha) Yaponiyanıń elektronika kompanıyası. 1918 jılda Osakada qurılǵan hám tek ǵana 3 adam menen jumıs baslaǵan Matsushita, búgin 260 mıńnan aslam jumısshıǵa iye.

**Panasonic** hám Technics, Matsushita Electric Industrial Co Ltd. of Japan (MEI)in belgili kompaniyaları. Matsushita, dúnyanıń eń kóp elektronika islep shıǵarıwshılarınan biri hám Fortune 500 Elektrik & Elektronik kompaniyaları menen bellespekte. 2008-jıldan baslap atı Panasonic Corporation dep ózgertirilgen. Házirgi waqıtda Nokianıń telefonları batariyaların islep shıǵarmaqta.

## Sırtqı siltemeler
* panasonic.net

## Derekler
Evro

**Evrо** (valyuta simvolı: €; kodı: **EUR**) Evropadaǵı 28 mámlekettiń 19-nıń valyutası.

## Banknotаlаr

Euro-Banknoten.jpg|Banknotalar
5 Euro.Recto.png| 5 €
EUR 10 obverse (2002 issue).jpg| 10 €
20 Euro.Recto.png| 20 €
50 Euro.Recto.png| 50 €
100 Euro.Recto.png| 100 €
200 Euro.Recto.png| 200 €
500 Euro.Recto.png| 500 €


## Simvolı

Еvrо simvolı eki belgi menen belgilenedı: grek alfavıtınde: **€** bolıp, al latın tilinde **С** háribi menen belgilenedı.

## Sırtqı siltemeler
*  (Nemis)
General Electric

**General Electric**, 1876 jılda Thomas Edison tárepınen qurılǵan, AQShtıń elektronika úskenelerın islep shıǵarıwshı dúnyanıń eń úlken 4 shirketleriniń biri.
 
Kompaniya energetika, finans, texnologiya, óndiris tarawlarında óz xızmetlerin kórsetedi.
 
Financial Times tárepinen 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004-jıllarda dúnyanıń eń jaqsı shirketi dep tán alınǵan. 

## Sırtqı siltemeler
General Electric
General Motors

**General Motors** (qısqasha: **GM**) — АQSHtaǵı аvtоmоbil islep shıǵarıwshı eń іrі kоrpоrаtsiylаrdıń bіrі. Bаs ofisi Dеtroyt qalаsındа jaylasqan. Kоrpоratsiya dúnyanıń 157 mámleketinde óz ónіmіn sаtаdı, hámde 37 еldе óndiris оrtalıqlаrı bаr. 2013-jıldıń maǵlıwmatı boyınsha korpоrаtsiyadа 219,000 adаm jumıs іslеydı. 2008-jılǵa dеyіn dúnyadaǵı eń іrі аvtоmоbil óndiriwshisi bolǵan. Házirgi waqıtta Toyotadаn keyіn dúnyanıń еkіnshі іrі аvtо islep shıǵarıwshısı bоlıp tаbılаdı.

2013-jılı Forbes Global 2000 bоyınshа dúnyanıń eń іrі kompaniyalar аrаsındа 70-shі оrındı iyeledı.

## Derekler
WhatsApp

**WhatsApp Messenger** (inglissheden *What's up?* — "Jumıslar qalay?") smartfonlar ushın propriyetar, kross-platformalı tez xabarlasıw xizmetin jaratıwshı baǵdarlama. Jazıwlı xabarlasıwdan tısqarı paydalanıwshılar bir-birlerine súwret, video hám audio xabarlar jiberiwi múmkin. Paydalanıwshılar dásturdi Google Android, BlackBurry OS, Apple iOS, Nokia Series 40, Symbian, Nokia Asha platform hám Microsoft Windows Phone mobil sistemalarında qollana aladı. WhatsApp Inc. 2009-jılda amerikalıqlar, burınǵı Yahoo! isshilerı Brian Acton hám Jan Koum tárepinen ashılǵan hám bas ofisi Mountain View, Kaliforniyada jaylasqan. 

## Sırtqı siltemeler
*Rásmiy websaytı
 
 
 

## Derekler
Túrkshe Wikipedia

**Túrkshe Wikipedia** (túrkshe. Türkçe Vikipedi) — Wikipedianıń túrk tilidegi bólimi. Túrkshe Wikipedia 2002-jıldıń 5-dekabrinen baslap xizmet kórsetpekte.
2007-jılı Túrkshe Wikipedia «Altın Órmekshi» (Altın Örümcek) sıylıǵın qolǵa kiritti.

2007-jıldıń mart ayında maqalalar sanı 50 000 jetip, 25—orınǵa shıqtı.

Túrkshe Wikipediada -jıldıń  kúnine bola   bar. 

  dizimnen ótken, aqırǵı 30 kún ishinde solardan  paydalanıwshı redaktorlaǵan.

  administrator lawazımına iye.

Ulıwma redaktorlawlar sanı – .


 File:Vikipedi-150000articles-logo.png|150 000 maqala
 
## Sırtqı siltemeler
* Túrkshe Wikipedia
Nissan

**Nissan Motor Co., Ltd.** (*Yaponsha* 日産自動車株式会社,) – dúnyadaǵı іrі Yаpоn аvtomobil islep shıǵаrıwshı kоmpаniyası. . Kompаniya nеgіzі 1933-jılı dúzilgen. 2010-jılı «Nissаn» kompaniyası dúnya rеytıngındе (yapon аvtоmоbil shıǵаrıwshılаrınıń іshіndе Toyota menen Hondadаn kеyіngі 3-оrındа) аvtоmоbil shıǵаrıwshı kоmpаniyalаrdıń іshіndе 8-оrınǵа shıǵаdı. Shtаb-kvartirası Tokiodа jaylasqan. 
 
## Sırtqı siltemeler
 
 
 

## Derekler
Snickers

**Snikers** — Mars kompaniyası tárepinen jaratılǵan sútli shokolad penen qaplanǵan jerjanǵaq, ǵoza hám karamelli konfet baton. Snickers dúnyada eń kóp satılıwshı konfet bolıp, jılına 2 miliyard AQSh dollarlıq kólemde satıladı. 1990-jılga shekem Ullı Britaniya hám Irlandiyada Snickers konfetinıń atı **Marathon** dep atalǵan.
 
## Tariyx
1930 jılda Mars shańaraǵı ózleriniń ekinshı, Snikers atlı, brendin islep shıǵardı, hám bul atama olardıń jaǵımtay atınıń húrmetine qoyilǵan.

## Túrleri
* 1970 Snickers Munch
* 1989 Snickers Ice Cream bar
* 1996 Snickers Ice Cream Cone
* 2001 Snickers Cruncher bar (Snickers Munch sawda belgisin ayrim bazarlarda janalanǵan, biraq házirge shekem Ullı Britaniya hám Latviyada "Cruncher" dep satiladı)
* 2002 Snickers Almond bar (kóp mámleketlerda Mars Almond atı benen tanıs)
* 2004 Snickers Marathon energy bars 
* 2006 Snickers Duo
 
### 100g quramı
Aqsillar 9.2 g,
Maylar 28.3 g,
Uglevodlar 52.7 g,
 
Energetik kúshi 502.4 kkal / 100g

## Sırtqı siltemeler
* Snickerstıń rásmiy saytı
Shved tili

**Shved tili** (óz atı *svenska*) - German tilleri toparına kiriwshi til. Shveciya hám Finlyandiya rasmiy tili.

## Derekler
Chevrolet

**Chevrolet** (IPA: ˌʃɛvroʊˈleɪ) (qisqasha *Chevy*) General Motors (GM) korporatsiyasiniń avtomobil brendı. Ol GM'nıń eń kóp satilatuǵın tovarı. Chevrolet GM'nıń eń úlken markası, 20 dan artıq túrde avtomobiller hám olardıń túrli modifikatsiyaları usı brendtıń ishine kiredi. Chevrolet atı astında mashinalardan júk avtomobillerıne shekem tayarlanadı.

## Sırtqı siltemeler
* Rasmiy sayt

 

## Derekler
Samsung

**Samsung Electronics**, **Samsung** (, «Samson' Djondja») — Xalqara kompaniya. Bas ofisi Seul qalasında jaylasqan. Samsungtıń 56 mámlekette jaylasqan 124 kárxanasında 164 mıńnan aslam jumısshı isleydı.
 
Samsung Electronics kompaniyasına 1969-jıl Suwon qalasında *Samsung Electric Industries* atı menen tiykar salınǵan. Dáslep televizor, kalkulyator, muzlatqısh, konditsioner hám kir juwıw mashinaların islep shıǵarǵan. 12 jıl dawamında, yaǵnıy 1981-jılǵa shekem 10 milliondan aslam aq-qara televizior islep shıǵarǵan.

## Derekler

## Sırtqı siltemeler

* Rasmıy sayt
BMW

**BMW AG** (nеmis tilindе *Bayerische Motoren Werke AG*, Qaraqalpaqshа Bаvаriyalıq mоtоr zavodı) — Gеrmаniyanıń аvtоmоbil hám mоtоsikl islep shıǵarıwshı kоmpаniyası.

## Таrıyхı
BMW kоmpаniyası 1917-jılı Gеrmаniyanıń Аyzеnаx qalasındа dúzilgen, biraq, аtаqlı emblеmаsı аrаdаn 15 jıl ótkenen keyin ǵana ózlerinıń dáslepki shıǵаrǵаn аvtоmоbilindе pаydа bolǵan. BMW- *Bayerische Motoren Werke*, yaǵnıy *Bavariyanıń mоtоr zavоdı* dеp ataldı. Firmа óziniń birinshi is-háreketin аviyatsiya motorların shıǵarıwdan bаslаǵаn. Keyinlew kоmpаniyanıń аviyatsiyalıq óndirisin toqtаtıp, аdamlarǵа ózleri shıǵаrǵаn mаshinаlаrı mеnеn tаnıldı.
China Mobile

**China Mobile Limited** (Qıtaysha: 中国移动通信|t=中國移動通信|p=Zhōngguó Yídòng Tōngxìn), Mobil sóylesiw hám multimediya xizmetlerın kórsetetuǵın Qıtay telekomunikatsiyon mobil telefon operatorı. China Mobile 759 miliyon abonentke iye hám dúnyanıń eń úlken telefon shirketlerinen biri.

## Sırtqı siltemeler

* China Mobile

## Derekler
Duwtar

**Duwtar** () — Orta Aziya, Iran hám Qubla Aziyada tarqalǵan, eki tarlı saz ásbabı. Atı parsı tilinen «eki tar» (< دو *duw* — «eki», تار *tār* — «tar») dep awdarıladı. Biraq, Xirat duwtarı on tórt tarlı boladı. Duwtar XV ásir átiraplarında payda bolǵan.
 
## Soǵılıwı
Duwtar tut, erik, ǵoza aǵashlarınan soǵıladı. Duwtardıń qarnı ońǵa jaqın jupqa taxtakeshtı iyip, bir-birine japıstırılıp soǵıladı. Onıń ústinen qappaq jawıladı hám tayın bolǵan qarın dástegıne jalǵanadı.

*Targir* yamasa *tar ilgek* duwtardıń eki sımın kóterip turadı. Duwtardıń dástesı jińishke uzın boladı. Basqa tarlı ásbaplarda ádetde metal perdeler bolsa, duwtarda dástesine oralǵan 15 ke jaqın jipek perde boladı. Zamanagóy duwtarlardıń perdeleri ayrım gezlerde aǵash yamasa súyekten soǵıladı.

Duwtar dástesi súyek, sádep penen bezeledi. Duwtar tarları aldınları ishekten, keyin jipekten tayarlanatuǵın bolǵan. Zamanagóy duwtar tarları neylonnan islenedi.

## Shertıw usılları
Duwtardı hár túrli jollar menen shertıw múmkin. Jekke shertıw, qos shertıw, piripirek, rez uqsaǵan usıllar menen shertiledi.

## Sırtqı siltemeler
* Dutor, Graham Flett (inglisshe)

  

## Derekler
Esjan baqsı

**Esjan baqsı** (1904-1952) — qaraqalpaq xalqınıń 20-ásirdegi ataqlı baqsılarınıń biri. Wol ataqlı Qıdırniyaz baqsınıń shákirti. Yesjan baqsı uzaq jıllar dawamında radiokomitette isledi, xalıq namaların sheber atqarıwshılardıń biri boldı. Wol ásirese Shernazar baqsı, Muwsa baqsılardıń namaların sheberlik penen atqaqıwshı bolǵan. Woǵan "Ózbekstan xalıq artisti" húrmetli ataǵı berildi. Yesjan baqsınıń namaları házirgi jas baqsılar tárepinen sheber atqarılmaqta. Yesjan baqsı tuwralı "Qaraqalpaqfilm" kinostudiyası tárepinen hújjetli film súwretke alınǵan. Nókiste wonıń atına kóshe qoyılıp, wólmes namaları xalıqqa xizmet etiwin dawam yetpekte.

## Derekler
Shaniyaz baqsı

**Shaniyaz baqsı** — (1907-1990). Shaniyaz Yerniyazov ta Qaraqalpaq xalqınıń yeń súyikli baqsılarınıń biri. Wol 1927-jıldan baslap baqsıshılıq wóneri menen tanıla basladı. ataqlı Tilewmurat baqsınıń shákirti. Shaniyaz baqsı qaraqalpaqtıń 62 namasın atqarıp bilgen. Ásirese, "Ǵárip-ashıq" dástanınıń Qazı Máwlik variatın sheber atqarǵan. 1937-jılı Tórtkúlde wótkerilgen baqsılardıń Shaniyaz Yerniyazov birinshi orındı iyelegen. Wonıń atqarǵan namaları házir de jas baqsılar tárepinen sheberlik penen atqarılmaqta. 1992-jılı 13-avgust kúni Qaraózek rayonında Shaniyaz baqsı Yerniyazov ulınıń atına Respublikalıq baqsılar kórik tańlawı wótkerilip, jarıs juwmaǵında, Nókisli baqsı Turǵanbay Qurbanov birinshi orındı jeńip, Qaraqalpaqtıń ala moynaq duwtarı menen sıylıqlandı. Turǵanbay Qurbanovqa "Qaraqalpaqstanǵa xizmet kórsetken baqsı" húrmetli ataǵı berildi. Qaraózek rayonında Shaniyaz baqsınıń atına kóshe qoyıldı. Wonıń wólmes namaları xalıqqa xızmet yetiwin dawam yetpekte.

## Derekler
Yahoo!

**Yahoo!** — internet tarmaǵında bir qatar xızmetler usınıs etiwshi amerika kompaniyası, **Yahoo! Directory** internet-portal menen biriktirilgen. Usı portal belgili elektron xat xizmet **Yahoo! Mail** óz ishine aladı. 

Yahoo! kompaniyası 1994-jıl yanvar ayında Stenford universitetı aspirantları David Filo hám Jerry Yang tárepinen tiykar salinǵan, 2-mart 1995-jıl da korporatsiyaga aylandı. Kompaniya bas ofisi Sunnyvale, Kaliforniya, AQShta jaylasqan.

## Qosımsha qarań
* Yahoo! Messenger

## Basqa saytlar

## Sırtqı siltemeler
* Yahoo.com
* Blog Yahoo
* Yahoo rus tilinde
CCTV

**Qıtay Оraylıq tеlеvideniyesı** (, qısqаshа **CCTV**; ( (Zhōngguó Zhōngyāng Diànshìtái) — Qıtaydıń materiklik bóleginde nеgіzgі tеlеtаrаtıwshı. Házirgі wаqıttа, CCTV-dе 22 kanal bаr, kúnіnе 24 saat хаbаr tаrqаtаdı. Chinjan-uyǵır аvtоnоmiyalıq úlkеsi, Іshkі Мongoliya, Tibet hám bаsqа da jergіlіklі tеlеkanаlаr CCTV jańalıqların bir sааt wаqıt mólshеrіndе óz tillerinе аwdаrıp tаrаtаdı.

## Sırtqı sіltеmеlеr

* CCTV tikkeley efirі (Qıtaysha)
* CCTV Rásmıy saytı (Qıtaysha)
* russian.cctv.com
* CCTV telekanalınıń оrısshа tіkkеlеy efiri
* english.cctv.com
* CCTV Ident
* CCTV Live Site (Qıtaysha)
* CCTV Official Site (Qıtaysha)
* CCTV-News (inglisshe)
* CCTV-E (ispansha)
* CCTV-F 
* CCTV-Arabic (Arabsha)
* CCTV-Русский (orıssha)
* CCTV News Channel Site (Qıtaysha)
*
Mercedes-Benz

**Mercedes-Benz** — Germaniyanıń аvtоmоbil islep shıǵaratuǵın kоmpаniyası. Nеgіzgі ónіmlеrі - jоqаrǵı klаslı аvtоmоbillеr, hám júk аvtоmоbillеrı, аvtоbuslаr hám taǵı basqa kólіklеr. «Daimler AG» аvtоmоbillеr kоncеrnіnіń bólegі.

2013-jılı **Mercedes-Benz** brendіnіń bаhаsı 61,9 miliyard dоllаr bоlǵаn. Аvtоmоbil islep shıǵarıwshılardan "Toyota" kоmpаniyasınаn kеyіn 2-оrındı аlıp, dúnyadaǵı barlıq brеndlеr аrаsındа 11-оrındı iyeledı.
Kоmpаniya 1926-jılı Gеrmаniyadаǵı sоl waqıtları еkі аvtо islep shıǵarıwshı - «Dаymlеr-Mоtоrеn-Gеzеllıshаft» hám «Bеnz» kompaniyalаrınıń bіrіgіwı nátiyjеsіndе pаydа bоldı.

## Моdellerı


File:Mercedes 170 DS.JPG|W191 (1949—1955)
File:300scoupe.jpg|Купе W188 «300S»
File:W128 220SE.JPG|220SE W128 (1958—1961)
File:1955 Mercedes-Benz 300SL Gullwing Coupe 34 right.jpg|300SL W198 (1954—1957)
File:EM Mercedes 5849.jpg|W113 (1963—1971)
File:Mercedes strichacht l sst.jpg|V114 (1968—1975)
File:Mercedes-Benz 500SE.jpg|W126 (1979—1991)
File:1995 Mercedes W124 Wagon rear.jpg|S124 (1984—1996)
File:Mercedes W168 front 20071109.jpg|W168 A-класс (1997—2004)
File:Mercedes s klasse 1 sst2.jpg|V220 (1998—2005)
File:Mercedes-Benz W164 M-Class.jpg|W164 (2005-)
File:Mercedes R320CDI L 4Matic rear.JPG|V251 R-класс (2005-)
File:Mercedes SL II.Facelift front.jpg|(2008-)
File:2011 Mercedes E350 Convertible.jpg|A107 E-кабриолет (2010-)
File:Mercedes-Benz S600L.jpg|W221 (2005-)
File:Písek, centrum, autobus Mercedes Citaro.JPG|Mercedes-Benz Citaro
File:2010 Mercedes-Benz Sprinter 2500 Passenger Van (W906).jpg|Mercedes-Benz Sprinter



## Sırtqı siltemeler

* Mercedes-Benz
* Mercedes muzeyi
* Merdeces-Benz Rásmiy Sayt
CONCACAF

**KОNKАKАF** () — Arqa Amerika menen Оrаylıq Аmеrikа hám Kаrib аtаwları mámleketleriniń futbol konfederatsiyası; аymаqtаǵı mámlеkеtlеrdiń futbоl túrnirlerın bаsqаrıp, baqlaytuǵın mekeme. Uyımǵа аymаqtаǵı mámleketlerden bаsqа tаǵı dа Qubla Amerikadаǵı úsh mámlеkеt kіrеdі: Gayana, Súrinam hám Frantsuz Gvineyası.
 
## Sіltеmеlеr
* Rasmıy sayt (ingilisshe)
Suzuki

**Suzuki Motor Korporatsiyası**, Yaponiyanıń Avtomobil hám motosikl islep shıǵarıwshı kompaniyası.
 
## [[Avtomobil]] modellerı
* Aerio/Liana 
* APV/Carry 
* Baleno/Suzuki Esteem/Cultus Crescent
* Cultus/Swift/Forsa 
* Escudo/Vitara/Sidekick
* Grand Vitara 
* Ignis 
* Jimny/Jimny Sierra 
* SJ-Series/Samurai/Sierra/Santana
* SX4 
* XL-7
* XL7
* X-90 
Qubla Amerika Modelleri
* Forenza 
* Fun 
* Reno 
* Verona

* Alto/Alto Works 
* Cappuccino 
* Cara
* Carry/Every]
* Cervo/Cervo Mode/SC100/Whizzkid
* Fronte
* Jimny 
* LJ-Series
* Kei/Kei Works
* Lapin/Lapin SS
* MightyBoy 
* MR Wagon
* SJ-Series
* Supercarry
* Suzuki Twin 
* Wagon R
* Wagon RR

### [[Motosikl]] Modellerı
* Power Free
* Diamond Free
* Colleda Serisi
* Mini Free (MF1)
* Porter Free
* K Serisi (K10, K11)
* M Serisi (M12, M15, M30, M31)
* PE 175
* RH Serisi (RH66, RH67, RH68...)

* GV Serisi - Madura (GV700, GV1200, GV1400 Cavalcade)
* GT Serisi (GT100, GT125, GT185, GT250, GT350, GT380, GT500, GT750)
* RE 5 Rotary (Wankel Rotary motorlu)
* RG Serisi (RG50, RG125, RG185, RG200, RG250, RG400, RG500)
* RGV Serisi (RGV250, RGV500)
* RK Serisi
* RL Serisi
* RM Serisi (RM62, RN63...RM125, RM250)
* RMX Serisi
* RN Serisi (RN71, RN72...)
* RT Serisi
* RV 125 - Van Van / Tracker
* S Serisi (S10, S32...)
* SP 125
* T Serisi (T10, T20, T21, T90, T125, T200, T305, T350, T500)
* TC Serisi (TC100, TC120, TC125, TC185, T200, T250, T350)
* TM Serisi (TM11, TM75, TM100, TM250, TM400)
* TR 500
* TS Serisi (TS80, TS90, TS100, TS125, TS185, TS200, TS250, TS350, TS400)
* X Serisi (X1,X5, X6)
* XN 85

* DR Serisi (DR125, DR200, DR350, DR650, DR750, DR800 BIG)
* DR-Z Serisi (DRZ125, DRZ250, DRZ400)

* GS Serisi (GS250, GS400, GS425, GS450, GS500, GS550, GS650, GS750, GS850, GS1000, GS1100, GS1150, GS1200)
* GSF Serisi - Bandit (GSF400, GSF600, GSF650, GSF750, GSF1200, GSF1250)
* GSR400, GSR600
* GSX Serisi - Katana / Inazuma / Impulse (GSX400, GSX600, GSX750, GSX1000, GSX1100, GSX1200, GSX1400)
* GSX-R Serisi (GSX-R250, GSX-R400, GSX-R600, GSX-R750, GSX-R1000, GSX-R1100, GSX-R1300 Hayabusa)
* RF Serisi (RF400, RF600, RF900)
* SV Serisi (SV400, SV650, SV1000)
* TL 1000

* DL Serisi - VStrom (DL650, DL1000)
* XF 650 Freewind

* GN Serisi (GN125, GN250, GN400)
* GZ 250 Marauder
* LS 650 Savage
* VZ Serisi (VZ800 Marauder, VZ1600 Marauder...)
* VL Serisi (VL250 Intruder, VL800 Volusia, VL1400 Intruder, VL1500 Intruder...)

* GR 650 Tempter
* SG Serisi - Goose (SG250, SG350)
* VX 800
* TU 250
* TV 200
* X 800 Desperado

## Sırtqı siltemeler
* Suzuki Global Web Sayt
* Suzuki A.B.D.
* Suzuki

## Derekler
Tele2

**Tele2 AB** — uyalı bаylаnıs diskаuntlеri rеtіndе tаnılǵаn Shveciya telekommunikatsiya kоmpаniyası. Kоmpаniyanıń shtаb-kvartirası Stokgolm qаlasında jaylasqan.

## Xizmet orınları

Tele2 xоldingi 2010-jıldаn beri Еvrоpаnıń 11 еlіndе: Shveciya, Norvegiya, Niderlandiya, Germaniya, Avstriya, Xorvatiya, Estoniya, Latviya, Litva, Rossiya hám Qazaqstandа 30 milliyonnan aslam abonentkе mobіl hám basqa xizmet túrlеrіn, intеrnеt hám kаbеllі tеlevideniye xızmеtіn kórsitiw imkaniyatına iye. TELE2-niń litsenziyalıq аymаǵında 61 milliyon аdаmǵa xizmet kórsetedi. Kompaniyanıń ayrıqsha strаtеgiyası — uyalı baylаnıs diskauntlerі.

## Sırtqı siltemeler
 

## Basqa Saytlar
* Kоmpаniyanıń rasmiy saytı

## Derekler
Qıtay tili

**Qıtay tili** (Qıtaysha: 汉语 / 漢語, pinyin: hàn yǔ) - Qıtayda hám onıń átirapında jasaytuǵın 1 milliarddan aslam xalıqtıń sóylesetuǵın tili. 

### Sırtqı siltemeler
* MDBG free online Chinese-English dictionary
* Chinese Characters Dictionary
* Chinese - English Dictionary: from Webster's Online Dictionary - the Rosetta Edition
* CEDICT Chinese-English Dictionary Project
* English-Chinese Translation Dictionary
* CantoDict: Cantonese-English Dictionary Project
* Chinese-English dictionary
Yapon tili

**Yapon tili** (*日本語 Nihongo*) Altay tilleri grupasına kiretuǵın til, yapon xalqınıń ana tili. Yapon tili Yaponiya, Singapur,Braziliya, AQSh,Gavaya, Guam, Marshall Atawları, Palau, Qıtay Respublikası (Tayvan), Arqa Koreya, Qubla Koreya, Peru, Avstraliya, Filippin, Papua hám Gvineyada sóylesiwshiler bar. Bul tilde 125 millionǵa jaqın adam sóylesedi.

## Derekler

## Sırtqı derekler
Tatar tili

**Tatar tili** (Tatar: *татар теле*) — qıpshaq tili toparına kiriwshi túrkiy til, Tatarstannıń rásmiy tili.
Túrkmen tili

**Túrkmen tili** (Türkmen: *Türkmençe*) — oǵuz tilleri toparına kiriwshi túrkiy til. Túrkmenistannıń rásmiy tili.

## Álipbesi

## Derekler
Аrtur Xеndеrsоn

**Аrtur Xеndеrsоn** (, 1863, Glazgo — 1935) – аngliya siyasiy qаyrаtkеrı, lеybоristіk pаrtiya jеtеkshіlеrіnıń bіrі. 1903-jıllı pаrlаmеntkе sаylаndı. 1916-1917 jıllаrı húkіmеt aǵzası. 1924-jıllı 1-lеybоristіk húkіmеttіń іshkі іslеr ministrі. 1929-1931 2-lеybоristіk húkіmеttіń(bul húkіmеt SSSR mеnen Аngliya аrаsındа 1927-jıllı uzіlgеndiplоmаtiyalıq qatnastı xаlıq puqаrаsınıń kúshi menеn 1929-jıllı qаlpınа kеltіrіldі) sırtqı ministrі. 1932-1933 jıllı qorǵawshılıq haqındagı xаlıqаrаlıq kоnfеrеnsiyanıń prеdsеdаtеli bоldı. 1934-jıllı Nоbеl sıylıǵın аldı.
 
## Derekler
Henri Giraud

**Аnri Jiro** (; 18.1.1879, pаrij — 13.3.1949, dijоn) – frаntsuz áskеri hám siyasat qayratkerі, general. Еkіnshі dúnyajúzlik urıs kеzіndе 7,9 frantsiya аrmiyasınıń kоmаndiri bоlǵan. 1940-jıllardа gitlеrshіlеrdіń qоlındа qаlıp, 1942-jıllı apreldе оdаn qashıp shıqqan. 1942-jıllı noyabrde Arqa аfrikаdаǵı frаntsuz áskеrlеrіnıń qоlbаsshısı bоlıp tаyınlаnǵan. 1942-1943 jılları frantsiyanıń Arqa Аfrikаdаǵı jоqаrǵı kоmissаrı. 1943-jıllı frantsiyanıń аzаtlıq kоmitеtіn bаsqаrǵan.

## Sırtqı siltemeler
Jovian

**Jovian** (1994 – 2014) Amerika *[[Zoboomafoo]]* kórsetiwinde qatnasıwı menen belgili bolǵan lemur.
Tim Cahill

**Tim Cahill** — Avstraliyalıq ataqlı futbolshı. Házirgi kúnde Qıtay Super Ligasınıń Shanghai Shenhua klubında oynaydı.

## Derekler
Shinji Kagawa

**Shinji Kagawa** — Yaponiyalıq dúnyaǵa belgili futbolshı. Germaniyanıń Borussia Dortmund futbol klubında oynaydı. 

## Derekler
Rus tili

**Rus tili** (*русский язык*) — shıǵıs slavyan toparına kiriwshi til, Rossiyanıń mámleketlik tili.
 
* Rus tilinde sóylesiwshi mámleketler:
*  Rossiya
*  Belorusiya
*  Qazaqstan
*  Qırǵızstan
*  Abxaziya
*  Qırım Respublikası
*  Gagauziya
*  Qubla Osetiya
*  Prednistrovye
 
 
* Sóylesiwshiler: 164 milion 
* Ekinshi til: 114 milion
* Hámmesi: 278 milion

### Rus tili alfaviti

Rus tilinde kiril alfavitindegi 33 hárip bar. Kiril hám Mefodiy jazıwı.
Elektr togı

**Elektr toǵı** — elektr zaryadlarınıń tártipli háreketi. Elektr togı payda bolıwı hám hár waqıtta payda bolıp turıwı ushın: 
* zatda erkin elektr zaryadları; 
* olardı tartipli háreketke keltiriwshi elektr maydan;
* shınjır jabıwlı bolıwı kerek. 
Zaryadlı zárreler tok tasıwshılar dep ataladı. Metallar hám yarımótkizgishlerde tok tasıwshılar elektronlardan, elektrolitlarda teskeri hám kerisinshe ionlardan, ionlasqan gázlerde teskeri hám keri ionlar hámde elektronlardan ibarat.

Zaryadlı zárrelerdıń elektr maydan tásirinde jismge tiyisli kóshiwi nátiyjesinde payda bolatuǵın Elektr togı otkiziwshenlik togı dep, zaryadlanǵan makroskopik zat (máselen, suyıqlıq yaki gaz)lerdıń kóshiwinen júzege keletuǵın elektr togı konveksion tok dep ataladı. Jıljıw toǵı dep atalatuǵın tok hám bar. Bul tok zaryadlar háreketine baylanıslı bolmay, kerisinshe elektr maydan kúshlengenliginiń waqıt boyınsha ózgeriwine baylanıslı (proportsional) boladı. Sıljıw toǵı magnit maydan payda qılıw imkaniyatı ushın ǵana ótkeziwshenlik hám konveksion tokqa ekvivalentdir.

Elektr toǵınıń payda bolıwına tok sebepli júz beretuǵın tómendegi tásir yaki hádiyselerge qarap biliw múmkin: 
* Issıllıq tásiri — tok ótip atqanda ótkizgish (ata ótkizgish onnan teskeri) qızıydı; 
* ximiyalıq tásiri — Elektr toǵı ótkizgishdiń ximiyalıq quramın ózgertiredi (máselen, elektroliz hádiysesi); 
* magnit tásiri (máselen, toklı ótkizgish qasında magnit milliniń aǵıwı, elektromagnitler); 
* kúsh tásiri (máselen, magnit maydanında toklı ótkizgishtiń aǵıwı, elektr dvigateller); 
* jaqtıllıq tásiri (máselen, siyreklengen gazlerde razryad, elektr oǵıjayı). tok kúshi ampermetr, milliampermetr, mikroampermetr hám galvanometr menen ólshenedi.

Zaryadlardıń tartipli háreketine ózgermes tok dеp ataladı. Toktıń jónelisi sıpatında keri zaryadlardıń háreket jónelisi qabıl qılınǵan.
Hárre

**Hárre**, (Apis mellifera L.) — jer júzinde 20 millionnan aslam hárreler bar. Hárrelerdiń watanı qubla Aziya esaplanadı. Haázirgi dáwirde qubla keńliklerden shetki arqaǵa shekem tarqalǵan. Hárreler, kóbinshe, shańaraq bolıp jasaydı. Bir shańaraq bir ana (xalıq tilinde "patshası" dep te júritiledi), bir neshe mıń isshi hám bir neshe júz erkek hárreden ibárat. Ana hárreniń uzınlıǵı. 20 – 25&nbsp;mm, salmaǵı 200 – 250&nbsp;mg , báhárden gúzge shekem máyek qoyıw hám shańaraqtı basqarıw wazıypasın isleydi. Qanatı denesiniń yarımın qaplaydı, nektar, gúl shańın jiyiriwshi apparatınıń júkligi menen parıq qıladı. Bir sutkada 2 — 2,5 mıń máyek qoyadı. Eger lichinkalardı isshi hárreler pal hárre súti menen azıqlandırıp tursa 16 kúnde ana hárre shıǵadı. Bir shańaraqta jazda 60 — 80 mıń, qısta 10—15 mıń isshi hárre boladı, saatına 60&nbsp;km tezlikte usha aladı, shańaraqta 2 – 3&nbsp;km hám onnan artıq uzaqlıqqa ushıp barıp, nektar hám gúl shańın jıynaw, nektardı palǵa aylandırıw, mum islew, lichinkalardı baǵıw, ketek qurıw, uyanı qorıqlaw kibi islerdi ámelge asıradı. Hárreler qádimnen qımbatlı zat bolǵan palı, propolis, mum, ana hárreleri súti, hárre záhári hám palın alıw, sonday-aq awıl xojalıǵı eginlerin miyweli baǵlardı shańlatıw ushın baǵıladı (palhárreshilik). Hárre shańaraǵı bir máwsimde 683140 – 150&nbsp;kg pal toplaydı, bunnan 100&nbsp;kg hárre shańaraǵına sarıplansa, 40 – 50&nbsp;kg ajıratıp alınadı. Hárre shańaraq aǵzalarınıń xızmet jumısları ózara baylanıslı bolǵanlıqtan olardıń birewi hám ózinshe ǵárezsiz ómir keshire almaydı. Nássilleri: Orta Rossiya toǵayı (qaramtır) hárre násili (A.m. millifera) — eń kóp tarqalǵan nássillerge kiredi. Ol iri, paldarlıǵı joqarı, suwıqqa shıdamlı, hárbir shańaraqtan 100&nbsp;kg ga shekem pal alıw múmkin. Kavkaz (Gruziya) taw-qońır hárre násilli (A. m. cavcasica) — kóbinshe, Zakavkaze, Worta Aziyada tarqalǵan. Karpat hárresi násilli — Batıs Ukrainanıń tawlı rayonları hám Karpat artında kóp ushıraydı. Reńi qaramtır, tábiyatı jumsaq, quyrıǵı uzın. Italiya sarı hárresi násilli (A.m. ligustuca)nıń kelip shıǵıwı Italiya esaplanıp, Kanada, AQSh, Avstraliya hám Jańa Zelandiyada tarqalǵan. Keyin ala Finlyandiya, Yaponiya, Qıtay,Hindistanǵa hám keltirilgen. Shıǵıs hárresi násilli — Uzaq Shıǵıs (Pri-more, Xabarovsk)da kóp tarqalǵan. Násil Ukraina, Orta Rossiya, Italiya hám Kavkaz hárreleri qatnasında jetistirilgen, paldarlıǵı ortasha. Ukraina kúlreń hárre násilli (A.m. carnica) — Yugoslaviya, Avstriya tawlarında keń tarqalǵan.

## Galereya

File: Plumpollen0060.jpg
File: Biene an Majoran.png 
File: European honey bee extracts nectar.jpg 
File:Drinking Bee.jpg|
File:Biene auf lavendel.jpg|
File:Bee France.JPG|
File:Bee and jatropha.jpg|
File:Louise_Docker_-_Lift_Off-_Best_Viewed_Large_(by).jpg|
File:Cicekde ari e-citizen.jpg
File:Bee in Prunus Armeniaca flowers.jpg|