Programmalıq támiynat arxitekturalıq modeli

**Arxitekturalıq model** (programmalıq támiynatta) islep shıǵılıp atırǵan programmalıq támiynattıń statikalıq yamasa dinamikalıq (minez qulqına baylanıslı) qásiyetlerin kórsetetuǵın bir neshe diagrammalardı óz ishine aladı. Diagrammalar sistemanıń hár qıylı kóz-qarasların analizdiń sáykes kóleminde kórsetedi. Diagrammalar bar bolǵan standartlardı qollanıp dúziledi, olardıń tiykarǵı maqseti sistema yamasa ekosistemanıń strukturası hám proektine tiykarlanǵan belgili bir kompromissler toplamın súwretlew bolıp tabıladı. Programmalıq támiynat arxitektorları arxitekturalıq modellerdegi kommunikaciyanı ańsatlastırıw hám kásipleslerden pikir alıw ushın paydalanadı.

Programmalıq támiynattıń arxitekturalıq modelindegi ayırım tiykarǵı elementler:

* **Bay**: Qarap shıǵılıp atırǵan kóz-qaras ushın, tarawdı tolıq táriyiplew ushın jetkilikli informaciya bolıwı kerek. Informaciya jetispeytuǵın yamasa anıq emes bolmawı kerek. Maqset - qáte túsinispewshiliklerdi azaytıw, olardı dawam ettiriw emes. 'Tiykarǵı itibar' haqqında tómendegi eskertpelerdi kóriń.
* **Qatań**: Arxitektor usı belgili modeldi jaratıw ushın belgili bir metodologiyanı qollanǵan, hám nátiyjedegi model belgili bir túrde 'kórinedi'. Qatańlıqtıń testi, eger eki arxitektor, túrli qalalarda, birdey nárseni táriyiplep atırǵan bolsa, nátiyjedegi diagrammalar derlik birdey bolıwı kerek dep aytıwı múmkin (vizual jaylasıwdıń múmkin bolǵan ayırmashılıǵın esapqa almaǵanda).
* **Diagramma**: Ulıwma alǵanda, model belgili bir kóz-qarastı sheshiw ushın bir nárseni ápiwayılastıratuǵın hár qanday abstrakciyaǵa tiyisli bolıwı múmkin. Bul anıqlama 'arxitekturalıq modellerdi' diagrammalar túrinde kórsetilgen model táriyipleriniń kishi toplamına arnawlı bóledi.
* **Standartlar**: Standartlar hámme olardı bilgende hám hámme olardı qollanǵanda isleydi. Bul hárbir diagramma bir-birinen anaǵurlım parıq qılǵanda erisiw múmkin bolmaǵan baylanıs dárejesine jol ashadı. Birgelki Modellestiriw Tili (UML) eń kóp keltirilgen standart bolıp esaplanadı.
* **Tiykarǵı qáweter:** Bir diagrammaǵa kóp túrli mútájliklerdi kirgiziw arqalı dım detallı bolıw ańsat. Bunnan qashıw kerek. Mazmunǵa dım bay «mega diagrammanı» sızıwdan góre, hárbir kózqaras ushın birden kóp diagramma sızǵan jaqsıraq. Bunı eslep qoyıń: úylerdi qurıwda arxitektor kóp túrli diagrammalardı usınadı. Hárbiri túrlishe paydalanıladı. Kóbinese joybarlardıń juwmaqlawshı paketi esik-ayna planı kóp ret súwretlengen diagrammalardı óz ishine aladı: karkas planı, elektr planı, jılıtıw planı, santexnika hám t.b. Olar támiyinlengen informaciyanıń tek keregi ekenligin támiyinleydi. Mısalı, santexnika podryadchigine elektrik biliwi kerek bolǵan detallar kerekli emes.
* **Illyustraciyalaw**: Model dúziwdiń artındaǵı ideya - baylanısıw hám bahalı keri baylanıs alıw. Diagrammanıń maqseti belgili bir sorawǵa juwap beriw hám sol juwaptı basqalar menen bólisiw bolıwı kerek: 
*# olardıń kelisetuǵının kóriw ushın
*# olardıń jumısın baǵdarlaw ushın.
* **Ámeliy qaǵıyda**: ne aytqıńız keletuǵının hám onıń menen kimniń jumısına tásir etpekshi ekenińizdi biliń.
* **Belgili treyd-offlar toplamı**: Arxitektura treyd-off analizi metodı (ATAM) metodologiyası baǵdarlama arxitekturasınıń sáykesligin qatarlaslar tárepinen qayta kórip shıǵıw processin táriyipleydi. ATAM bunı tiykarǵı túsinikten baslaydı: barlıq jaǵdaylar ushın bir dizayn joq. Adamlar ulıwma dizayn dúze aladı, biraq keyin onı biznes talaplarına tiykarlanıp, belgili jaǵdaylarǵa ózgertiwi kerek. Shınında da, adamlar treyd-offlar isleydi. Diagramma usı belgili treyd-offlardı kórnekli etiwi kerek. Sonlıqtan, arxitektor diagramma dúziwden aldın, sóz benen qaysı treyd-offlardı usı modelde súwretlemekshi ekenin táriyiplewge tayar bolıwı kerek.
* **Struktura hám dizaynǵa tán treyd-offlar**: Komponent treyd-off emes. Treyd-offlar siyrek jaǵdaylarda diagrammadaǵı súwretke aylanadı. Treyd-offlar - dizayn modellerin payda etetuǵın tiykarǵı principler. Arxitektor belgili bir treyd-offtı táriyiplemekshi yamasa qorǵamaqshı bolǵanda, diagramma poziciyanı qorǵaw ushın qollanılıwı múmkin.
* **Sistema yaki ekosistema**: Ulıwma modellestiriw abstrakciyanıń hár túrli dárejelerinde isleniwi múmkin. Komponentler hám óz-ara tásirler menen birge belgili bir qosımshanıń arxitekturasın modellestiriw paydalı. Tolıq biznes processin (mısalı, buyırtpadan tólemge deyin) jetkerip beriw ushın kerek bolǵan qosımshalar sistemasın modellestiriw de orınlı. Biraq, bir komponenttiń hám onıń klasslarinıń modelin baǵdarlama arxitekturası sıpatında kóriw ádette paydalı emes. Bul dárejede model, óz aldına qunlı bolsa da, arxitekturadan góre dizayndı kóbirek súwretleydi.

## Derekler