Abstrakciya qatlamı

Esaplaw texnikasında **abstrakciya qatlamı** yamasa **abstrakciya dárejesi** — bul ishki sistemanıń islew tártibin jasırıwdıń bir usılı. Qatlamlı abstrakciyanı qollanatuǵın programmalıq támiynat modellerine mısallar: tarmaq protokolları ushın OSI modeli, OpenGL hám basqa grafikalıq kitapxanalar, olar óz-ara islesiwdi hám platformaǵa ǵárezsizlikti jeńillestiriw ushın máselelerdi bóliwge múmkinshilik beredi.

Kompyuter iliminde abstrakciya qatlamı - bul konceptual model yamasa algoritmniń qálegen anıq ámelge asırıwdan ulıwmalastırılıwı. Bul ulıwmalastırıwlar hár túrli anıq ámelge asırıwlarda bar uqsaslıqlardı ańlatatuǵın modeller menen eń jaqsı túrde qamtıp alınatuǵın keń uqsaslıqlardan kelip shıǵadı. Jaqsı abstrakciya qatlamı tárepinen beriletuǵın ápiwayılastırıw paydalı koncepciya yamasa dizayn úlgisin tazalaw arqalı ańsat qayta qollanıwǵa múmkinshilik beredi, solay etip onı dál qollanıwǵa bolatuǵın jaǵdaylardı tez anıqlawǵa boladı. Tómengi dárejeli elementlerdi bir qurılısqa birlestiriw, eger ol paydalanıwshılardı onıń astındaǵı quramalılıqtan qorǵamasa, abstrakciya qatlamı bolıp esaplanbaydı.

Eger bir qatlam ekinshisine ǵárezli bolsa, ol onıń ústinde dep esaplanadı. Hár bir qatlam óziniń ústindegi qatlamlarsız bar bola aladı hám islewi ushın astındaǵı qatlamlardı talap etedi. Kóbinese abstrakciya qatlamların abstrakciya dárejeleriniń ierarxiyasına birlestiriwge boladı. OSI modeli jeti abstrakciya qatlamınan ibarat. Modeldiń hár bir qatlamı cifrlı baylanıstıń zárúrlikleriniń hár qıylı bólimin qamtıydı hám sheshedi, sol arqalı baylanıslı injenerlik sheshimlerdiń quramalılıǵın kemeytedi.

Devid Uilerdiń ataqlı aforizmi: «Kompyuter ilimindegi barlıq máselelerdi indirekciyanıń jáne bir dárejesi menen sheshiwge boladı.» Bul kóbinese qasaqana túrde «indirekciya» sózin «abstrakciya» sózi menen almastırıp, nadurıs keltiriledi. Onı geyde Batler Lempsonǵa da qáte túrde tiyisli etedi. Kevlin Xennidiń oǵan qosımshası: «...tek indirekciya qatlamlarınıń júdá kóp bolıwı máselesinen basqa.»

## Kompyuter arxitekturası
Kompyuter arxitekturasında kompyuter sisteması ádette bir neshe abstrakciya dárejelerinen turatuǵın etip kórsetiledi, mısalı:

* programmalıq támiynat
* programmalastırılatuǵın logika
* apparatlıq támiynat

Programmalastırılatuǵın logika kóbinese apparatlıq támiynattıń bir bólegi dep esaplanadı, al logikalıq anıqlamalar geyde qurılmanıń programmalıq támiynatı yaki mikrobaǵdarlamasınıń bir bólegi retinde de qaraladı. Mikrobaǵdarlama tek tómengi dárejeli programmalıq támiynattı ǵana emes, al operaciyalıq sistema hám qosımshalardı da óz ishine alıwı múmkin. Programmalıq támiynat qatlamların jáne de apparatlıq abstrakciya qatlamları, fizikalıq hám logikalıq qurılma drayverleri, fayl sistemaları sıyaqlı saqlaw orınları, operaciyalıq sistema yadroları, aralıq programmalıq támiynat, qosımshalar hám basqalarǵa bóliwge boladı. Sonday-aq, VHDL sıyaqlı tómengi dárejeli programmalastırıw tillerinen mashina tili, assembler tili, kompilyaciyalanǵan til, interpretator hám skript tiline shekem ayırmashılıq etiwge boladı.

## Kirgiziw hám shıǵarıw
Unix operaciyalıq sistemasında, kirgiziw hám shıǵarıw operaciyalarınıń kópshiligi qurılmadan oqılatuǵın yaki qurılmaǵa jazılatuǵın bayt aǵımları retinde qaraladı. Bul bayt aǵımı modeli qurılmaǵa ǵárezsizlikti támiyinlew ushın fayl kirgiziw/shıǵarıw, soket kirgiziw/shıǵarıw hám terminal kirgiziw/shıǵarıw ushın qollanıladı. Qosımsha dárejesinde qurılmadan oqıw hám jazıw ushın, programma qurılmanı ashıw ushın funkciyanı shaqıradı, bul qurılma terminal sıyaqlı haqıyqıy qurılma yamasa tarmaq portı yaki fayl sistemasındaǵı fayl sıyaqlı virtual qurılma bolıwı múmkin. Qurılmanıń fizikalıq ózgeshelikleri operaciyalıq sistema arqalı basqarıladı, ol óz gezeginde baǵdarlamashıǵa qurılmadan/qurılmaǵa baytlardı oqıw hám jazıw imkaniyatın beretuǵın abstrakt interfeysti usınadı. Sońınan operaciyalıq sistema bayt aǵımın qurılmaǵa oqıw hám jazıw ushın kerek bolǵan haqıyqıy transformaciyanı orınlaydı.

## Grafika
OpenGL sıyaqlı kópshilik grafikalıq kitapxanalar interfeys retinde abstrakt grafikalıq qurılma modelin usınadı. Kitapxana baǵdarlamashı tárepinen berilgen buyrıqlardı grafikalıq elementler hám obektlerdi sızıw ushın kerek bolǵan arnawlı qurılma buyrıqlarına awdarıw ushın juwapker. Plotter ushın arnawlı qurılma buyrıqları CRT monitor ushın qurılma buyrıqlarınan ózgeshe, biraq grafikalıq kitapxana ámelge asırıw hám qurılmaǵa baylanıslı táreplerdi jasırıp, grafikalıq obektlerdi sızıw ushın ulıwma paydalı bolǵan bir qatar dáslepki elementlerdi usınatuǵın abstrakt interfeysti támiyinleydi.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__