Úyde jalǵız

**Úyde jalǵız** *([[Inglis tili|ingl]]. Home Alone )* ‒ 1990-jılı Djon Xyuzdıń scenariyi boyınsha túsirilgen amerikalı komediya. Rejissyorı Kris Kolambus, scenariy avtorı hám prodyuseri Djon Xyuz. "Úyde jalǵız" franshizasınıń birinshi filmi bolıp, bas rolde Makoley Kalkin - Kevin MakKallister rolinde oynaydı. Ol segiz jasar bala, shańaraǵı Parijge Rojdestvo demalısına ketip, onı abaysızda úyde jalǵız qaldırıp ketkennen keyin, Chikagodaǵı úyin eki urıdan qorǵaydı. Filmde jáne Djo Peshi, Deniel Stern, Djon Xyord hám Ketrin O'Xara sıyaqlı aktyorlar oynaǵan.

Xyuz "Úyde jalǵız" filminiń ideyasın demalısta dóretken, dáslep Warner Bros. kompaniyası filmdi qarjılandırıw hám tarqatıwdı jobalastırǵan edi. Biraq, Warner Bros. belgilengen byudjetten asıp ketkennen keyin óndiristi toqtattı. 20th Century Fox Xyuz benen ushırasıwlardan soń juwapkershilikti óz moynına aldı. Kolambus hám Kalkin aradan kóp ótpesten jumısqa alındı. Syomka 1990-jıldıń fevral ayınan may ayına shekem Illinoys shtatınıń hár túrli jerlerinde ótti.

"Úyde jalǵız" filmi 1990-jıl 10-noyabrde 1000 kinoteatrda aldınnan kórsetildi hám 16-noyabrde AQSHta úlken ekranlarǵa shıqtı. Dáslepki waqıtta filmge bolǵan pikirler hár qıylı bolǵanına qaramastan, keyingi jılları ulıwma unamlı baha berilip, onıń aktyorlar quramı, yumorı hám muzıkası maqtawǵa ılayıq dep tabıldı. "Úyde jalǵız" pútkil dúnya boyınsha 476.7 million dollar tabıs tawıp, 1990-jıldaǵı ekinshi eń kóp tabıs tapqan film boldı. Bul Kalkindi bala juldızǵa aylandırdı hám jigirma jıl dawamında eń kóp tabıs tapqan haqıyqıy waqıyalar tiykarındaǵı komediya bolıp qaldı. Ol eki Oskar sıylıǵına hám eki Altın globus sıylıǵına usınıldı. Sońınan "Úyde jalǵız" eń jaqsı rojdestvolıq filmlerdiń biri dep esaplandı. 2023-jılı "Úyde jalǵız" filmi Kongress kitapxanası tárepinen "mádeniy, tariyxıy yaki estetikalıq áhmiyetke iye" dep tanılıp, Milliy film reestrine saqlaw ushın tańlandı. 1992-jılı onıń dawamı "Úyde jalǵız 2: Nyu-Yorkte joǵalǵan" ekranǵa shıqtı.

## Syujet
Makkallister shańaraǵı Rojdestvonı Parijde ótkeriwge tayarlanıp, saparǵa shıǵıwdan aldıńǵı kúni keshte Keyt hám Piterdiń Chikago qalasınıń shetindegi úyinde jıynaladı. Keyt hám Piterdiń eń kishi ulı Kevin óziniń jetilmegenligi sebepli ájaǵaları hám tuwısqanları tárepinen mazaq etiledi. Kevin úlken ájaǵası Bazz benen tóbelesip, shańaraq keshki awqatın buzadı, nátiyjede Keyt onı sharbaqqa jiberedi. Kevin anasın shańaraqtıń qalǵan aǵzalarınıń ózin qıynawına jol bergeni ushın ayıplaydı hám shańaraǵınıń joq bolıp ketiwin tileydi. Túnde kúshli samal elektr togın úzip taslaydı, oyatıwshı saatlar islemey qalıp, shańaraq uyqıdan kesh oyanadı. Asıǵıslıq penen hám áwpildep aeroportqa jetiw barısında Kevin tosınnan úyde qalıp ketedi.

Kevin oyanǵanda úydiń bos ekenin hám shańaraq mashinalarınıń ele de garajda turǵanın kóredi, olardıń aeroportqa barıw ushın mashina ijaraǵa alǵanınan biyxabar edi. Óz tileginiń orınlanǵanın oylap, jańadan payda bolǵan erkinligine quwanadı. Keyinirek, Kevin óziniń ájayıp qońsısı "Ǵarrı" Marliden qorqadı, ol óz shańaraǵın óltirgen "Saus-Bend gúrek óltiriwshisi" laqabı menen atalǵan bir qatar jawızlıq islewshi dep gúman etiledi. Makkallisterlerdiń úyin tez arada "Íǵal qaraqshıları" Garri hám Marv ańlıy baslaydı, olar aymaqtaǵı basqa bos úylerge urlıq islep júrgen urılar jubı edi. Kevin olardı shańaraǵı ele úyde dep oylap, Makkallisterlerdiń úyin tonaw jobasın keyinge qaldırıwǵa májbúrleydi.

Keyt ushıw barısında Kevinniń úyde qalıp ketkenin túsinedi, al Parijge kelgennen keyin shańaraq kelesi eki kún ishinde barlıq reyslerdiń tolı ekenin hám Chikagodaǵı úylerinde telefon baylanısınıń ele joq ekenin bilip aladı. Piter hám shańaraqtıń qalǵan aǵzaları onıń ájaǵası Robtıń Parijdegi kvartirasında qaladı, al Keyt aeroportta qaladı. Chikagoǵa ushatuǵın reys taba almay, Keyt bir jas jubaylar jubın ózi menen biletlerin almastırıwǵa kóndiredi. Aqır-aqıbetinde AQSHqa kelgende, ol sayaxatlawshı polka ansambliniń jetekshisi Gas Polinskiydi ushıratadı, ol Keytke Miluokige baratırıp, ózleriniń júk mashinasında Chikagoǵa birge barıwdı usınıs etedi.

Rojdestvo keshesinde Garri hám Marv aqırı MakKallisterlerdiń úyinde tek Kevinniń jalǵız ózi ekenin túsinedi, al Kevin olardıń sol túni úyge urlıqqa kiriw jobaların talqılap atırǵanın esitip qaladı. Kevin shańaraǵın saǵına baslaydı hám jergilikli Ayaz atanı oynawshıdan olardı Rojdestvoǵa qaytarıp ákeliwin soraydı. Ol shirkewge barıp, xordıń ónerin tamashalaydı hám aqırı Marli menen jáne ushırasadı, ol Marli haqqındaǵı gáp-sózlerdiń jalǵan ekenin dálilleydi. Marli xorda óziniń aqlıǵın kórsetedi hám onıń óziniń uzaqlasqan ulınıń qızı ekenin, sonlıqtan onı hesh kórmegenin aytadı. Kevin Marlige ulı menen jarasıwdı usınıs etedi.

Kevin úyine qaytıp keledi hám úydi óz qolı menen islengen duzaqlar menen ornatadı. Garri hám Marv úyge kiredi, duzaqlarǵa túsedi hám hár túrli jaraqatlar aladı. Kevin policiyaǵa qońıraw etedi hám eki urını burın urlıqqa kirgen bos qońsı úyge aldap kirgizedi. Garri hám Marv Kevindi qolǵa túsirip, ósh alıwǵa tayarlanadı, biraq Marli aralasıp, olardı qar gúregi menen esinen ayıradı. Policiya kelip, Garri hám Marvtı qamaqqa aladı, sebebi olar urlıqqa kirgen barlıq úylerdi suw basqan ádeti arqalı anıqlaǵan edi.

Rojdestvo kúni Kevin dáslep shańaraǵınıń ele joq ekenin kórip kewli qaladı. Biraq, Keyt úyge keledi hám olar jarasadı. Shańaraqtıń qalǵan aǵzaları Parijde Chikagoǵa tuwrı reys kútip, sońınan qaytıp keledi. Kevin Garri hám Marv penen bolǵan ushırasıwı haqqında úndemeydi, biraq Piter Garriydiń túsip qalǵan altın tisin tawıp aladı. Keyin Kevin Marlidiń óz ulı, kelini hám aqlıǵı menen qayta ushırasqanın quwanısh penen baqlaydı.

## Roller dizimi:

* Makoley Kalkin - Kevin rolinde, zıyanlı oylap tabıwlardı dóretiwge qızıqqan segiz jaslı bala
* Djo Peschi - Garri rolinde, Marv penen birge MakKallisterlerdiń úyin baǵdarǵa alǵan urı
* Deniel Stern - Marv rolinde, Garri menen birge MakKallisterlerdiń úyin baǵdarǵa alǵan urı rolinde
* Djon Xerd - Piter rolinde, Kevinniń ákesi
* Roberts Blossom - Ǵarrı Marli rolinde, Kevinniń qońsı ǵarrısı
* Ketrin O'Xara - Keyt rolinde, Kevinniń anası
* Andjela Getals - Linni rolinde, Kevinniń úlken qarındası
* Devin Ratrey - Bazz rolinde, Kevindi bárqulla qıyınshılıqqa ushıratatuǵın úlken ájaǵası
* Djerri Bemman - Frenk aǵa rolinde, Piterdiń qopal, qatal, tártipsiz, sıqmar hám ózimshil úlken ájaǵası hám Kevinniń aǵası
* Xillari Vulf - Megan rolinde, Kevinniń eń úlken ájapası
* Djon Kendi - Gas Polinski rolinde, Keytke járdem beretuǵın kewli keń polka muzıkantı
* Larri Xenkin - Oficer Balzak rolinde
* Maykl S. Maronna - Djeff rolinde, Kevinniń úlken ájaǵası
* Kristin Minter - Xizer rolinde, Kevinniń eń úlken ájapası
* Dayana Kampeanu - Sondra rolinde, Kevinniń úlken ájapası
* Djedidia Koen - Rod rolinde, Kevinniń úlken ájaǵası hám Frenk aǵa hám Lesli jeńge menen jasaytuǵın Robtıń úlken ulı
* Kiran Kalkin - Fuller rolinde, Kevinniń eń kishi ájaǵası
* Senta Mozes - Treysi rolinde, Kevinniń úlken ájapası
* Anna Slotki - Bruk rolinde, Kevinniń kishi ájapası
* Terri Snell - Lesli jeńge rolinde, Frenk aǵanıń hayalı hám Kevinniń jeńgesi
* Djeffri Uayzman - Mitch Merfi rolinde, MakKallisterlerdiń segiz jaslı qońsısı, Xizer onı sanaw waqtında Kevin dep qátelesedi
* Rey Toler - Rob aǵa rolinde, Kevinniń aǵası, Piter hám Frenk aǵanıń inisi, Xizer, Rod hám Steffannıń ákesi
* Virdjiniya Smit - Djordjett rolinde, Kevinniń jeńgesi, Rob aǵanıń hayalı, Xizer, Rod hám Steffannıń anası
* Mett Dogerti - Steffan rolinde, Kevinniń úlken ájaǵası hám Rob penen Djordjettiń ulı
* Ralf Fudi - Gangster #1 (Djonni) rolinde, "Pás perishteler" filmindegi qaharman
* Maykl Guido - Gangster #2 (Sneyks) rolinde, "Pás perishteler" filmindegi qaharman
* Billi Byord - Aeroporttaǵı hayal (Ayrin) rolinde, Keytke Dallasqa bilet satqan
* Bill Ervin - Aeroporttaǵı erkek (Ed) rolinde, Ayrinniń kúyewi, bilet satıwǵa qarsı bolsa da kelisim bergen
* Djerri Beker - Oficer #1 rolinde
* Alan Uaylder - Skrenton bilet agenti rolinde
* Xoup Devis - Francuz bilet agenti rolinde
* Kennet Xadson Kempbell - Kevin ushırasqan Santa Klaus kiyimin kiygen adam rolinde
* Djim Ortlib - Dárixanashı Gerb rolin atqaradı

Amerika Kino Institutınan alınǵan.

## Óndiris

### Rawajlandırıw
Scenarist hám prodyuser Djon Xyuz dem alısqa ketip baratırǵanda "Úyde jalǵız" filminiń ideyasın oylap tapqan. Ol bılay degen: "Men dem alısqa ketip baratır edim hám umıtqım kelmeytuǵın barlıq nárselerdiń dizimin dúzip atır edim. Men: "Balalarımdı umıtıp ketpegenim jaqsı bolar edi", dep oyladım. Soń: "Eger men 10 jasar ulımdı úyde qaldırıp ketsem ne isleydi?", dep oyladım". Xyuz scenariyge aylanǵan segiz betlik jazba jazǵan. Balalardıń tábiyǵıy túrde eń qattı qorqatuǵın nársesi qaraqshılar dep elesletip, Xyuz bul aspektti film syujetine de kirgizgen.

Dáslebinde Warner Bros. tárepinen qarjılandırılıwı hám tarqatılıwı kerek edi. Xyuz filmdi sol dáwirdegi kópshilik kórkem filmlerdiń islep shıǵarıw byudjetinen ájeptáwir az, 10 million dollardan kemge túsire alatuǵının wáde etken. Film bul summadan asıp ketiwi múmkin dep qáweterlenip, Xyuz Warner iykemsiz bolıp shıqsa, olardıń joybardı qarjılandıra alama-joq pa dep kóriw ushın islep shıǵarıw baslanıwınan aldın 20th Century Fox penen jasırın túrde ushırasqan. Atqarıwshı prodyuser Skott Rozenfeldtiń aytıwınsha, scenariydiń bir versiyası Fox-qa "jasırın túrde" jetkizilgen, bul ádette joybar aylanısqa túskenshe Fox-tıń onı kóriwine tosqınlıq etetuǵın nızam sheklewlerin aylanıp ótken. Islep shıǵarıwdıń basında byudjet 14,7 million dollarǵa jetken. Warner onı 1,2 million dollarǵa qısqartıwdı talap etken; prodyuserler byudjetti bunnan bılay qısqartıp bolmaytuǵının dálilleytuǵın memorandum menen juwap bergen. Warner kónbegen soń, erteńine islep shıǵarıwdı toqtatqan, biraq Fox Xyuzdiń usınısın qabıl etkennen keyin ol tez arada qayta baslanǵan. Aqırǵı byudjet 18 million dollarǵa jetken.

Xyuz Patrik Rid Djonsonnan rejissyor bolıwın soraǵan, biraq ol "Kosmos basqınshıları" (1990) filmin rejissyorlewge kelisim dúzgen edi. Ol Kris Kolumbusqa júzlengen, ol "Milliy lampanıń Rojdestvolıq dem alısı" (1989) filmin túsiriw baslanıwınan aldın bas roldegi aktyor Chevi Cheyz benen bolǵan jeke qarım-qatnasınıń buzılıwı sebepli taslap ketken edi, Kolumbus onıń ózine "kir juwıp taslaǵanday" qarım-qatnasta bolǵanın aytqan. Xyuz oǵan "Úyde jalǵız" hám "Tasqa jet" (1998) filmleriniń scenariylerin bergen; Kolumbus "Úyde jalǵız" filmine rejissyor bolıwdı tańlaǵan, sebebi onı kúlkilirek dep tapqan hám Rojdestvolıq teması unaǵan. Kolumbus scenariydiń atı atalmaǵan qayta jazılıwın ámelge asırǵan; onıń qosqan úlesleriniń arasında áńgimege anaǵurlım orınlı qabat, sonday-aq anaǵurlım emocional, baxıtlı aqırı beriw ushın ol jaratqan Ǵarrı Marli qaharmanı bar.

### Kasting

Xyuz Kolumbusqa "Bak aǵa" (1989) filmin túsiriw tájiriybesi sebepli Kevin roline Makoley Kalkindi alıwdı usındı. Kolumbus bul rol ushın 200 den aslam aktyor menen ushırastı, óytkeni bunı óziniń "rejissyorlıq juwapkershiligim" dep esapladı. Djon Mulanige balalar sketch-komediya toparında kózge túskennen soń Kevin roline kastingke qatnasıw usınıldı, biraq ata-anası bul imkaniyattan bas tarttı. Aqırında Kolumbus Kalkin menen ushırasıp, onıń durıs tańlaw ekenine isendi.

Robert De Niro hám Djon Lovic Garri rolinen bas tartqannan soń, Djo Peshi bul roldi qabıl etti. Frenk aǵa roli Kelsi Gremmer ushın jazılǵan edi, biraq ol bos emes bolǵanlıqtan, rol Djerri Bemmanǵa berildi.

"Deniel Stern Marv roline tańlanǵan edi, biraq túsiriw baslanıwınan aldın oǵan islep shıǵarıw kestesi altı hápteden segiz háptege uzaytılǵanı aytılǵan. Ol uzaytılǵan keste ushın kóbirek tólenbeytuǵınlıǵı sebepli joybardan shıǵıp ketken. Deniel Robak onıń ornına jallanǵan, biraq eki kúnlik repeticiyadan keyin Kolumbus onıń Peschi menen ximiyası jetkilikli emes dep oylap, Sterndi qaytarıp alǵan. Robak keyin islep shıǵarıwdan bosatılǵanına renjigenin aytqanı menen, endi bul tájiriybeni "áhmiyetsiz kishkene nárse" dep esaplaytuǵının aytqan. Kris Farli Santa Klaus eliklewshi adamnıń roline tıńlawdan ótken, biraq ol Kolumbustı tásirlendire almaǵan.

Djon Kendi óz saxnaların túsiriw ushın tek bir kúnge bos bolǵan, bul 23 saattı alǵan. Ol filmdi Xyuzǵa jaqsılıq retinde iske asırǵanı ushın oǵan tek 414 dollar tólengen. Onıń ornına ol Xyuzdıń scenariyden tısqarı ketiwge ruqsat etken jalǵız aktyorı bolǵan; Kolumbustıń aytıwınsha, onıń barlıq dialogları improvizaciyalanǵan.

### Syomka barısı

Tiykarǵı syomka 1990-jıldıń 14-fevralınan 1990-jıldıń 8-mayına deyin 83 kún dawamında 18,3 million dollar byudjet penen ótken. Úydiń sırtqı kórinisleri Illinoys shtatınıń Uinnetka qalasınıń Arqa tárepindegi awılındaǵı 671 Linkoln avenyusında jaylasqan úsh qabatlı jeke úyde túsirilgen, Xyuzdıń aldınǵı filmleriniń kóbi de basqa úyde túsirilgen. Filmge kirgen úyde túsirilgen ishki kórinisler tek tiykarǵı basqısh, shatır hám birinshi qabattıń kóp bólegi bolǵan, al úydegi barlıq basqa ishki kórinisler ásbap-úskeneler hám syomka toparı ushın kóbirek orın beriw ushın dawıs pavilonında qaytalanǵan. Bul dekoraciyalar sol waqıtta paydalanılmaytuǵın Nyu Trir joqarı mektebiniń batıs kampusınıń sport zalında qurılǵan, burın Xyuz tárepinen "Bak aǵa" hám "Ferris Byullerdiń dem alıs kúni" ushın paydalanılǵan jerde islep shıǵarıw kompaniyası óz keńselerin ornatqan edi. 671 Linkoln avenyu keyinnen turistlerdiń dıqqat orayına aylanǵan. Artqı baǵdaǵı aǵash úy film ushın arnawlı qurılǵan hám túsiriw juwmaqlanǵannan keyin buzıp taslandı.

"Kevin Uinnetkadaǵı Xabbard Vuds parkında Marli menen ushırasıwınan qashıp ketedi. Oǵan qosımsha, Kevinniń qońsısınıń suw basqan podvalında júzetuǵın kórinisi joqarıda aytılǵan Nyu Trir joqarı mektebiniń bos basseynde, al American Airlines DC-10 birinshi klass kabinasınıń ishki kórinisleri basketbol maydanshalarında túsirilgen. Shirkewdiń sırtqı kórinisleri Illinoys shtatınıń Uilmett qalasındaǵı Triniti Birlesken Metodist Shirkewinde, al ishki kórinisleri Illinoys shtatınıń Ouk Park qalasındaǵı Greys Episkopal Shirkewinde túsirilgen. Túsiriw sonday-aq O'Xare xalıqaralıq aeroportında on altı saatlıq tórt kún dawamında bolǵan, ol ózi hám Parijdegi Orli aeroportı ushın xızmet etken. Djon Kendi filmdegi kameo kórinisin bir kún dawamında Meygs Fildte túsirgen.

"Kino ishindegi kino" ushın, "Kir júzli perishteler" (onıń ataması 1938-jılǵı "Kir betli perishteler" kriminal filmin parodiyalaydı), syomka tiykarǵı túsiriwdiń rásmiy baslanıwınan aldın aqırǵı "sınaq kúni"nde tek bir kúndi alǵan. Filmniń haqıyqıy 1940-jıllar gangsterlik filmi bolǵanday illyuziya jaratıw ushın, kórinis aq-qara negativ plyonkaǵa túsirilgen hám Djonnidiń kabinetinde sol dáwirge tiyisli rekvizitler bolǵan. Filmniń kóp bólegi sıyaqlı, kórinislerdiń kópshiligi jurnalist Darrin Kingtiń aytıwınsha, "háreketti bala qabıllaǵanday" etip kórsetetuǵın tómen, keń burshaqlar menen túsirilgen. Dáslebinde Ralf Fudi Jılan, al Maykl Guido Djonnidi oynawı kerek edi, biraq Fudi jaqında dize almastırıw operaciyasın basınan ótkergenlikten, Jılan dize búgip jıǵılatuǵın ólim kórinisin isley almaǵanlıqtan, roller almastırılǵan.

Kinematografist Xulio Makat Peschi menen Kalkinge qaraǵanda islesiw qıyınıraq bolǵanın eslegen. Úlken jastaǵı aktyor ayırım dialoglar onıń aktyorlıq sheberligine say emes dep isengen. Ol sonday-aq erte shaqırıw waqıtlarına narazı bolǵan, sebebi olar oǵan ádette isleytuǵın toǵız tesik golf oynawdan baslawǵa tosqınlıq etken. Bir kúni ol bul haqqında shaǵım etiw ushın rejissyor járdemshisiniń jaǵasınan alǵannan keyin, kúndelikli shaqırıw waqıtları onıń golf oyınlarına sáykes keliwi ushın tańǵı saat 7 den 9 ǵa kóshirilgen.  Kesteniń ekinshi shetinde, syomka toparınıń kóp túngi kórinislerdi túsiriwge waqıtı sheklengen edi, sebebi Kalkin jası sebepli keshki saat 10 nan keyin isley almaytuǵın edi.

"Peshi 2022-jılı People jurnalına bergen intervyusında Kalkin menen islesiw haqqında bılay degen: "Men dinamikanı saqlap qalıw ushın onıń menen bolǵan óz-ara qatnasıqlarımdı bilip turıp shekledim" hám "dushpanlıq qatnasıqlarınıń pákligin saqlap qalıw" ushın "ekranda biziń qanday da bir dárejede dos ekenimizdi kórsetip qoymawǵa" itibar berdim.

Syomka maydanında Peshi hám Stern ekewi de ǵarǵıs aytıwda qıyınshılıq kórgen, bul Kalkin de maydanshada bolǵanı ushın Peshidiń ashıwın keltirgen. Haqıyqatında, filmge kirgen jalǵız ǵarǵıs sózleri "shit" bolǵan, onı Deniel Stern ayaq kiyimi úy haywanlarınıń esiginen túsip ketkende bayqamay aytıp qoyǵan, hám "hell" bolǵan, onı Kevinniń qaqpanlarınan ótkennen keyin óz personajları bir-birine jolıqqannan keyin Peshi hám Stern ekewi de hám "Kir júzli perishteler" filminde Djonni Jılan qaharmanına aytqan. Peshidiń "multfilm ǵarǵawı" yamasa qorqınıshlı mánisiz sózleri Looney Tunes personajı Yosemit Sem menen salıstırıwlarǵa sebep bolǵan.

Filmniń tryukleri de túsiriw waqtında syomka toparı ushın qıyınshılıq tuwdırǵan. Kolumbus bılay degen: "Tryukshılar bul tryuklerdiń birin iske asırǵan sayın bul kúlkili emes edi. Biz onı kórer edik hám men jigitlerdiń tiri qalıwın tiler edim." Tryukler baslanǵısh qáwipsizlik belbewleri menen tayarlanǵan, biraq olardıń kamerada kórinip qalıwı sebepli, filmniń aqırǵı tryukleri olarsız orınlanǵan Troy Braun hám Leon Delani sáykesinshe Peshi hám Stern ushın tryukshı bolǵan. Garri Kevinniń barmaǵın tislep úzip almaqshı bolǵan kórinistiń repeticiyalarınıń birinde Peshi hám Kalkinniń arasında jaraqat alǵan jaǵday júz bergen; Kalkinde ele de tırtıq bar.. Sternniń betinde júretuǵın tarantul haqıyqıy bolǵan.

Treysidi oynaǵan Senta Mozes 2020-jılı túsiriw eń qıyın kórinislerdiń biri shańaraqtıń óz reyslerine jetisiw ushın O'Xare xalıqaralıq aeroportı arqalı juwırıwı bolǵanın eslegen. Uzaqqa sozılmasa da, onı túsiriw bir neshe kúndi talap etken. "Mıńlaǵan ekstralar bar edi, hámmemizdiń American Airlines terminalı arqalı tolıq tezlikte juwırǵanımızda qáwipte bolmawımız ushın barlıǵı sheberlik penen xoreografiyalanǵan edi", - dep ayttı ol The Hollywood Reporter jurnalına. "Hám biz tolıq tezlikte juwırdı. Geyde biz bir-birimizge soǵılısıp keter edik, avtomagistraldaǵı kóp mashinalı avariya sıyaqlı, hám kúlip jiberer edik ... Kóp dekoraciyalar hám apattıń azǵana qalıp ketken waqıyaları bar edi, biraq meniń biliwimshe, heshkim jaraqat almadı."

## Muzıka
Kolumbus dáslep filmge Bryus Brotonnıń muzıka jazıwın qálegen hám dáslepki plakatlarda ol kompozitor sıpatında kórsetilgen. Biraq, Broton "The Rescuers Down Under" (1990) filmi menen bánt bolǵan hám ol aqırǵı minutta bas tartıwǵa májbúr bolǵan. Keyin Kolumbus Stiven Spilberg penen baylanısqa shıǵıwǵa eristi, ol oǵan aqırǵı muzıkanı jazıw ushın Djon Uilyams penen baylanısıwǵa járdem bergen "O Holy Night" hám "Qońırawlar karoli" sıyaqlı dástúrli rojdestvolıq qosıqlar, sonday-aq filmniń "Somewhere in My Memory" atlı baslı muzıkası filmde keńnen qollanılǵan. Saundtrek Sony Classical Records tárepinen 1990-jıldıń 4-dekabr kúni kassetada,. al 2015-jıl 27-mayda CD diskte shıǵarılǵan.

## Shıǵarılıwı

### Kinoteatrlarda
"Úyde jalǵız" 1990-jılı 10-noyabrde 1000 ǵa shamalas kinoteatr ushın aldınnan kóriw kórsetiwin ótkergen. Aldınnan kórsetіliw tabıslı boldı, aldın ala kóriw auditoriyasınıń 5% i keyingi háptedegi rásmiy shıǵarılıwı ushın qaytıp kelgen. Dáslebinde Raxmet aytıw bayramında shıǵarılıwı rejelestirilgen edi, onıń ashılıw sánesi "Three Men and a Little Lady" menen tikkeley básekilesiwden qashıw ushın aldınǵa jılıstırıldı. Ol 1990-jıldı 16-noyabrde prokatqa shıǵarıldı.

### Úy videosı
"Úyde jalǵız" birinshi ret Fox Video tárepinen AQSHta 1991-jılı 22-avgustta VHS hám LaserDisc formatında shıǵarılǵan, olardıń birinshi videosı bazarǵa aldınnan video prokatqa beriwden góre tikkeley satılıwǵa shıqqan.Ol 11 million nusqa satqan hám Fox-qa 150 million dollar tabıs keltirgen, bul onı sol waqıtta "E.T. bóten planetalıq" penen bir qatarda barlıq waqıttıń eń kóp satılǵan videosına aylandırǵan. Satılıwlar sebepli, film prokat bazarında onsha jaqsı nátiyje kórsetpegen.

Ol keyinnen 1999-jılı 5-oktyabrde DVD-de ápiwayı paket retinde shıǵarılǵan. Film 2008-jılı 2-dekabrde Blu-ray-de "Shańaraqlıq oyın-zawıq basılımı" degen at penen shıǵarılǵan, hám 2010-jıldıń 5-oktyabrinde "Úyde jalǵız 2: Nyu-Yorkte joǵalǵan" menen birge kollekciyalıq pakette shıǵarılǵan. Film 2015-jıldıń 6-oktyabrinde barlıq tórt dawamı menen birge "Úyde jalǵız: 25 jıllıq yubileylik aqırǵı kollekcionerdiń rojdestvolıq basılımı" degen toplamda qayta shıǵarılǵan.

2020-jılı 15-sentyabrde Walt Disney Studios Home Entertainment hám 20th Century Studios Home Entertainment AQSHta 30 jıllıq yubileyine baylanıslı "Úyde jalǵız" filmin Ultra HD Blu-ray formatında shıǵardı.

## Qabıllaw

### Kassa
Úyde jalǵız Amerika Qurama Shtatları hám Kanadada 285,8 million dollar hám basqa ellerde 190,9 million dollar toplap, islep shıǵarıw byudjeti 18 million dollar bolǵanda, dúnya júzi boyınsha barlıǵı 476,7 million dollarǵa jetken. Ashılıw háptesinde "Úyde jalǵız" 1202 kinoteatrdan 17 million dollar toplap, hárbir orınǵa orta esap penen 14 211 dollardan kelgen hám aqırǵı hámmesiniń tek 6% in quraǵan hám keyingi altı hápte ishinde ekranlar qosılǵan, 1991-jıldıń yanvar basında segizinshi háptesinde ekran sanı eń joqarı 2174 ke jetken.

Úyde jalǵız 1990-jıldıń 16-18-noyabr kúnleri ashılıw háptesinen baslap 1991-jıldıń 1-3-fevral háptesine deyin 12 hápte qatarınan kassada birinshi orında bolǵan. "Jaw menen birge uyqılaw" 13 million dollar menen ashılǵanda, ol joqarı orınnan alınǵan Ol Pasxa háptesiniń artınan 26-aprel háptesine deyin eń jaqsı onlıqta qalǵan. Ol eń jaqsı onlıqta jáne eki ret payda bolǵan (31-may – 2-iyun hám 14-16-iyun hápteleri) hám aqırı eń jaqsı onlıqtan shıǵıp ketkenge deyin.. Prokatqa shıqqanına toǵız aydan aslam waqıt ótkennen keyin, film debyut háptesinen 16 ese kóp tabıs tapqan hám sońǵı ulıwma 285 761 243 dollarǵa jetken, Bul Arqa Amerikadaǵı sol jıldıń eń kóp tabıs keltirgen filmi bolǵan. Film Ginnesstiń rekordlar kitabında eń kóp tabıs keltirgen janlı komediya sıpatında dizimge alınǵan hám 2011-jılı "Bakalavr keshi II bólim" onı ozıp ketkenshe rekordtı uslap turǵan.

Film teatrlarda prokatqa shıǵarılǵan waqıtta, "Úyde jalǵız" dúnya júzi boyınsha, sonday-aq Amerika Qurama Shtatları hám Kanadada barlıq waqıttıń eń kóp kiris keltirgen úshinshi filmi bolǵan, tek "Juldızlar juldızı" (sol waqıtta 322 million dollar) hám "E.T. bóten planetalıq" (sol waqıtta 399 million dollar) dan keyin, úy video toplamına muwapıq. Box Office Mojo filmniń Amerika Qurama Shtatlarında 67,7 millionnan aslam bilet satqanın esaplaydı. Ol sonday-aq 2018-jılı "Doktor Syusstıń Grinchi" onı ozıp ketkenshe eń kóp kiris keltirgen rojdestvolıq filmi bolǵan. Film Kalkindi bala juldızǵa aylandırǵan.

### Sın pikirler
"Sın-pikirler agregatorı Rotten Tomatoes saytında Úyde jalǵız 116 sın-pikirge tiykarlanıp, ortasha bahası 10 nan 5,9 bolǵan 66% maqullaw reytingine iye. Sayttıń sın pikirleri boyınsha konsensus mınaday: "Úyde jalǵızdıń tegis emes, biraq kóp jaǵdayda kúlkili ideyası Makoley Kalkinniń súykimli oyını hám kúshli qollap-quwatlawshı juldızları menen bekkemlengen". Metacritic saytında film toǵız sınshıǵa tiykarlanıp 100 den 63 ortasha bahaǵa iye, bul "ulıwmasınan jaqsı sın-pikirlerdi" bildiredi". CinemaScore tárepinen soraw etilgen tamashagóyler filmge A+ dan F shkalası boyınsha ortasha "A" bahasın bergen.

Variety jurnalı filmdi aktyorler toparı ushın maqtaǵan. The Washington Post jurnalınan Janna Kuper filmdiń komediyalıq usılı ushın maqtaǵan. Sonday-aq The Washington Post jurnalınan Xel Xinson Kolumbustıń rejissyorlıǵın hám Kalkinniń oyının maqtaǵan. The New York Times jurnalınan Kerin Djeyms filmniń birinshi yarımı "onıń súykimli kishkene ideyası usınǵanday tegis hám tańqalarlıq emes" dep shaǵım etkeni menen, ol ekinshi yarımın onıń kúlkili yumorı ushın maqtaǵan. Ol sonday-aq Kevin hám Marliniń arasındaǵı dialogtı, sonday-aq filmniń aqırǵı kórinislerin maqtaǵan. Chicago Sun-Times jurnalınan Rodjer Ebert filmge 4 juldızdan baha bergen. Ol filmdegi islep shıǵarılǵan qaqpanlardı Rub Goldberg mashinaları menen salıstırıp, "olar qanday da bir 8 jasar bala on mıńlaǵan dollar byudjetke hám kino arnawlı effektleri toparınıń járdemine iye bolsa, oylap taba alatuǵın qaqpanlardıń túrleri" dep jazǵan hám syujetti "sonshelli isenimsiz bolǵanı ushın [oǵan] bala [Kevin] niń basına túsken qıyınshılıqqa haqıyqatında itibar beriwdi qıyınlastıradı" dep sınǵa alǵan. Biraq, ol Kalkinniń oyının maqtaǵan.

Entertainment Weekly jurnalınan Ouen Gleyberman filmge "D" bahasın berip, filmdi "ullılardıń jawızlıq festivalı" ushın sınǵa alǵan. Gleyberman Djon Xyuz "basqa hesh nárse islewdi úyrenbegendey biziń jiplerimizdi tartadı" degen. The Guardian jurnalınan Piter Bredshou filmge bes juldızdan úshewin bergen hám Kalkinniń "ózine isenim menen jarqıraǵanday, ayqın ekrandaǵı qatnasıwın" maqtaǵan. Biraq, ol onıń aktyorlıǵın sınǵa alıp, onı "biraz keń hám jasalma" dep ataǵan. BBC dan Ali Barklay "Kalkin film dawamında ashıwlandırıw hám súykimlilik arasındaǵı názik sızıq boylap júredi" dep jazǵan. Ol sonday-aq "Úyde jalǵız" filmin "Rojdestvonıń eń jaqsı qásiyetleriniń bir bólegin áyne kórsete alǵan film" dep ataǵan.

Naomi Barnuell Roobla jurnalınan Úyde jalǵız filminde "balalar filmin jaqsı etetuǵın barlıq ingredientler bar" degen. Radio Times jurnalınan Edrian Tyorner bul filmdi "planetadaǵı hárbir balanıń júregin hám jamanlıǵın qamtıp alǵan isbilermenniń toyı" dep ataǵan. TV Guide jurnalına góre, "[Úyde jalǵız] filminiń kúlkili háreketleri nátiyjesiz hám tek awırsınıw ǵana qaladı". Vocal jurnalınan Mariel Sabbag "[Úyde jalǵız] haqqındaǵı hámme nárse ájayıp hám realistik sapaǵa iye" dep jazǵan. Los Angeles Times jurnalınan Piter Rayner kúlkilerdi sınǵa alıp, olar "jaǵımsız dám" qaldıradı dep jazǵan. Ol qosımshalap: "Bul film tolıq metrajlı filmnen góre treyler retinde jaqsıraq oynaladı", sebebi treyler tamashagóylerge olardı "kóp alańlatıw associaciyalar menen gúrespesten bahalawǵa" imkaniyat beredi.

Úyde jalǵız bara-bara rojdestvo klassikasına aylandı. Ol kóp aytılatuǵın sózleri, qaqpanları, hám bas qaharmanı ushın maqtalǵan. Stylist jurnalınan Xanna-Rouz Yi juwmaqlanıwın "júdá súykimli" dep atap, Djon Uilyamstıń muzıkasın "ájayıp" dep maqtaǵan. The Independent jurnalınan Kristofer Xutton da filmdi maqtap, film ishindegi "Kir júzliler menen perishteler" filmin "kino tariyxındaǵı jaqsı esletpe" dep ataǵan. Simcoe.com saytınan Mett Talbot "Íǵal banditler"diń "ájayıp" ekenin hám "qayta-qayta kórgende" "heshqashan eskirmeytuǵının" aytqan. Nerdist saytınan Maykl Uolsh shіrkew kórinisin "filmdegi eń jaqsı, eń tásirli kórinislerdiń biri" dep atap ótken.

Úyde jalǵız Polshada júdá tanımalı rojdestvolıq film bolmaqta, ol hár rojdestvo keshesinde Polsat telekanalında kórsetiledi. 2010-jılı Polsat Úyde jalǵızdı kórsetpegen, bul Facebook-ta 90 000 nan aslam adamnıń narazılıq bildiriwine sebep bolǵan. 2016-jılı 4,44 millionnan aslam polyak Úyde jalǵızdı kóriw ushın Polsat-qa qosılǵan. 2010-jıllardan baslap, onıń tele-treylerlerinde hátte bul ataqlılıqtı moyınlaytuǵın sóz bar: "Olsız Rojdestvo? Bul ulıwma múmkin emes!" Bul film Rumıniyada da júdá ataqlı, 1995-jıldan baslap Pro TV tárepinen kórsetiledi, 2021-jıldan tısqarı, sol jılı film Antena 1 tárepinen kórsetilgen. 2014-jılı 2,7 millionnan aslam rumın Pro TV-da filmdi kórgen.

Film operatorı Xulio Makat "Úyde jalǵız" filmin ózi túsirgen barlıq joybarlar ishinde eń súyikli filmi dep esaplaydı. Bul film AQSHtıń burınǵı prezidenti Djerald Fordtıń da súyikli filmi bolǵan..

### Sıylıqlar
12-Jaslar kino sıylıqlarında Makaley Kalkin "Kino filmdegi eń jaqsı jas aktyor" nominaciyasında jeńimpaz boldı. Film eki Oskar sıylıǵına usınıldı: Djon Uilyams jazǵan "Eń jaqsı original saz" hám Uilyams muzıkası menen Lesli Brikyus sózlerin jazǵan "Somewhere in My Memory" qosıǵı ushın "Eń jaqsı original qosıq" nominaciyaları.

### Plagiat ayıplawları
1989-jılǵı francuz qorqınıshlı triller filmi "3615 kod Ayaz ata", jas balanıń qartayǵan atası menen úyde jalǵız qalıp, Ayaz ata kiyimin kiygen úyge kirgen adamnan qorǵanıwı haqqında bolıp, onıń syujeti "Úyde jalǵız" filmine uqsaslıǵı atap ótilgen. "3615 kod Ayaz ata" filminiń rejissyorı Rene Manzor "Úyde jalǵız" filminiń prodyuserlerin plagiat tiykarında nızamlı is-háreket penen qorqıtqan, "Úyde jalǵız" filmi óziniń filminiń qayta isleniwi ekenin aytqan. "3615 kod Ayaz ata" filmi 1990-jıldıń yanvar ayındaǵı dáslepki teatr kórsetiwleri waqtında AQSHta kórsetilmegen hám sol jerde 2018-jılǵa shekem keń jámáátshilikke tarqatılmaǵan.

## Mediada qollanılıwı
Snup Dogtıń 1994-jılǵı "Gin and Juice" qosıǵınıń klipi jasóspirim Snuptıń ata-anası úydi qarawǵa taslap ketkennen keyin, ol qolların betine qoyıp, birinshi filmdegi Kevin MakKallister sıyaqlı baqırıwı menen baslanatuǵın házil menen baslanadı, sol waqıtta ekranda "Úyde jalǵız bala" degen jazıw payda boladı. 2015-jıldıń dekabr ayında Kalkin Djek Disheldiń DRYVRS veb-seriyasınıń birinshi bóliminde úlken Kevin MakKallister rolin qayta oynadı, onda kózge kórinerli tınıshsızlanǵan MakKallister birinshi filmdegi waqıyalardı eske túsiredi hám keyin óziniń belgili taktikaların qurallanǵan adamǵa qarsı qollanadı. Oǵan juwap retinde Daniel Stern Marv rolin qayta oynap, qısqa video járiyaladı, ol Sternniń Reddit AMA-sı menen birge shıǵarılıp, onda MakKallisterdiń duzaqlarına (qaqpanlarına) qarsı Garriden járdem soraydı.

2016-jılǵı Rojdestvo máwsiminde ótetuǵın "Jaqsıraq qarań" atlı qorqınıshlı filmde "Úyde jalǵız" filmlerine júdá qızıqqan bir qaharman, haqıyqıy ómirde adamnıń betine uzaqtan silkinip turǵan boyaw bankası tiyse, ólimge alıp keliwi múmkin ekenligin kórsetetuǵın saxna bar. "It's Always Sunny in Philadelphia" serialınıń 13-máwsimindegi "Charlidiń úyde jalǵız qalıwı" bólimi birinshi "Úyde jalǵız" filmine tikkeley parodiya bolıwı názerde tutılǵan. Bul bólimde Charli Kelli basqa "topar" aǵzaları Super Bowl LII oyınına ketkende tosınnan umıtıp qaldırıladı. Charli qátelik penen bardı qorǵawı kerek dep oylap, duzaqlar quradı, biraq ózi bayqamay usı duzaqlardı iske túsirip, Super Bowl "dástúrlerin" orınlawına kesent etedi.

2018-jıl 15-dekabrde Kalkin "Ashıwlı video oyın fanatı" epizodında ózi bolıp qonaqqa keldi hám birinshi eki "Úyde jalǵız" filminiń bir neshe video oyın versiyalarına, sonday-aq sol epizod shıqqannan keyingi kúnlerde Djeyms Rolf hám Mayk Matey menen "Pagemaster" oyınınıń geympley sessiyasına sın-pikir jazdı. 2018-jıl 19-dekabrde Kalkin Google Assistant ushın "Qaytadan jalǵız úyde" dep atalǵan 60 sekundlıq reklamada Makkallister roline jáne qayttı, ol dáslepki filmdi parodiyalaydı. Reklamada Makkallister ónimniń bir neshe funkciyasın qollanatuǵın filmdegi bir neshe kórinistiń kadr boyınsha kadr remeykleri bar. Juwmaqlawshı kóriniste úydi aktiv kórsetiwge arnalǵan komandalar dizbegi bar, ol dáslepki "Rojdestvo tereginiń átirapında terbeliw" kórinisin parodiyalaydı.

2022-jılǵı "Violent Night" atlı ekshn komediya filmi "Úyde jalǵız" filmine bir neshe márte silteme beredi. Onda Trudi Laytston atlı qaharman, "Úyde jalǵız" filminiń ıqlasbenti bolıp, onıń shańaraǵın tutqınǵa alǵan urılarǵa qarsı gúresiwde Kevin MakKallisterdiń taktikasına elikleydi.

## Polshada qollanılıwı
"Úyde jalǵız" hám "Qattı jan" (1988) sıyaqlı filmler Polshada Rojdestvo máwsiminde júdá keń tarqalǵan, sebebi olar kommunistlik basqarıwdıń aqırınan keyin Polshada kórsetilgen dáslepki Batıs filmleriniń biri bolǵan. Degen menen, "Úyde jalǵız" filminiń Polshadaǵı premerası Rojdestvo máwsiminde emes, al 1992-jıldıń 22-may kúni bolıp ótken. Úsh jıldan soń, 1995-jıl 25-dekabrde, Oraylıq Evropa waqtı menen 20:10 da TVP1 kanalında filmniń Polsha televideniesindegi premerası boldı. Keyin 1997-jıl 26-dekabrde hám 1999-jıl 24 hám 25-dekabr kúnleri film TVN telekanalında úsh márte kórsetildi.
2000-jıldıń dekabr ayında 8.9 million polyak Rojdestvo qarsańında "Úyde jalǵız" filmin kórdi; 2017-jılǵa kelip, shama menen tórt million adam (Polsha xalqınıń 11.6 procenti) onı Rojdestvo qarsańında kórdi, al 2018-jılı jáne sol kúni film eń joqarı kóriwshilik dárejesin kórsetti - 4.51 million kóriwshi.

## Basqa mediada

### Roman túrindegi versiyası
"Úyde jalǵız" () Todd Strasser tárepinen roman túrine keltirilip, 1990-jılı film menen bir waqıtta Scholastic baspası tárepinen shıǵarıldı. 2015-jıl 6-oktyabrde, filmniń 25 jıllıǵın bayramlaw múnásibeti menen, Kim Smit hám Quirk Books tárepinen illyustraciyalanǵan kitap () shıǵarıldı.

### [[Úyde jalǵız (franshiza)|Dawamları hám franshiza]]
Filmniń izinen 1992-jılı kommerciyalıq jaqtan tabıslı bolǵan dawamı - "Úyde jalǵız 2: Nyu-Yorkte joǵalǵan" shıqtı, onda birinshi filmniń aktyorlar quramınıń kópshiligi qayta túsirildi. Kalkinge dawamında oynaǵanı ushın 4.5 million dollar tólendi, al dáslepki filmde ol 110,000 dollar alǵan edi. Film ishindegi film "Patas janlı perishteler" de "Úyde jalǵız 2" de "Onnan da patasıraq janlı perishteler" degen dawamǵa iye boldı. Eki "Perishteler" meta-filminde de Ralf Fudi stereotiplik 1930-jıllardaǵı mafiya aǵzası Djonni obrazın jarattı. Úshinshi film, "Úyde jalǵız 3", 1997-jılı shıǵarıldı; onda pútkilley basqa aktyorlar hám qaharmanlar, sonday-aq basqa syujet tarmaǵı bar, al scenariydi Xyuz jazǵan.

2002-jılı televizion film jarıqqa shıqtı: "Úyde jalǵız 4: Úydi qaytarıp alıw". Bul filmde dáslepki eki filmdegi qaharmanlardıń bir bólegi bar, biraq jańa aktyorlar quramı hám jańa syujet penen. Besinshi film, "Bayram tonawı", 2012-jıl 25-noyabrde ABC Family kanalınıń "Rojdestvonıń 25 kúnine sanaq" baǵdarlaması sheńberinde premerasın ótkerdi. Úshinshi film sıyaqlı, bul da Makkallisterler shańaraǵına tiyisli emes. Kris Kolambus keyinirek Kevinniń ulı haqqındaǵı dawamı boyınsha talqılawlar bolǵanın ayttı: "Bul haqqında shama menen 10 jıl burın sóylesken edik – bilmeymen, bizler tek qızıq ushın aytqan edik – hám bılay dedik: 'Eger Kevin úlken adam bolsa hám onıń balası bolsa ne boladı?' Biraq báribir Peshi hám Stern – Peshi hám Stern ele de bul balaǵa jin urǵanday. Olar bul balanı qolǵa túsirmekshi boladı." Bir waqıtları talqılanǵan jáne bir ideya úlkeygen Kevinniń Garri hám Marvtan ósh alıwǵa urınıwın súwretleytuǵın edi, olar sońǵı ushırasqannan berli ózgergen. Kolambus hám Kalkinniń bul ideyaǵa qızıǵıwshılıǵına qaramastan, studiya filmdi túsiriwden bas tarttı.

Altınshı film 2021-jıl 12-noyabrde Disney+ platformasında cifrlı túrde jarıqqa shıqtı, onıń atı "Úyde jalǵız: Mazalı úy". Dáslepki eki filmde Bazz Makkallister obrazın jaratqan Devin Ratrey bul filmde de óz rolin qaytaladı.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__