Waqıtsha menedjer

Futbol terminologiyasında, **waqıtsha menedjer** yamasa **aralıq menedjer** – bul futbol komandasınıń basqarıwın waqıtsha óz moynına alatuǵın adam. Ádette bul turaqlı menedjer jumıstan bosatılǵanda yamasa basqa klubqa ketkende boladı. Biraq, waqıtsha menedjer turaqlı menedjer jumıstan shetletilgende, awırǵanda, COVID-19 gúmanı bolǵanda yamasa óz wazıypaların atqara almaytuǵın jaǵdaylarda da tayınlanıwı múmkin. Waqıtsha menedjerlerge mısal retinde – Xordi Roura, Anjelo Alessio, Massimo Karrera, German Burgos, Davide Anchelotti, Rob Peydj hám Xorxe Masieldi keltiriwge boladı. Waqıtsha menedjerler ádette klub ishinen qısqa múddette tayınlanadı, kóbinese bas menedjerdiń járdemshisi, tájiriybeli trener yamasa tájiriybeli oyınshı boladı.

## Shıǵıs Evropadaǵı waqıtsha menedjerler
Shıǵıs Evropadaǵı waqıtsha menedjerler - bul wazıypalardı atqarıwshı yamasa geyde waqıtsha wazıypalardı atqarıwshı degen aldınǵı atamaǵa iye bas trenerler. Bul menedjerlerde tolıq bas trener (menedjer) bolıw ushın zárúr licenziya (UEFA Pro Licenziyası) joq hám kóbinese UEFA A licenziyasına iye boladı.

Ádette, waqıtsha menedjer wazıypaların klub tárepinen maqullanǵannan keyin bas trenerdiń járdemshisi, geyde aǵa trener dep atalatuǵın adam atqaradı. Eger pútkil bas trenerlik keńsesi bosatılǵan jaǵdayda, waqıtsha menedjer yamasa waqıtsha basqarıwshı klubtan tısqarı tayınlanıwı múmkin. Sırtqı waqıtsha menedjer jáne de burınnan jumıs islep atırǵan bas trener járdemshisi yamasa aǵa trenerdiń ornına da tayınlanıwı múmkin.

## Ámeliyatta waqıtsha menedjerler
Ataqlı mısallar arasında Arsenaldıń uzaq jıllar xızmet etken járdemshi menedjeri Styuart Xyuston bar, ol 1994-95-máwsimniń ortasında Djordj Grem tosattan jumıstan bosatılǵannan keyin ornın bastı hám klubtı 1995-jılǵı Evropa Kubogı jeńimpazları Kubogınıń finalına shekem alıp keldi. Toni Barton Ron Sonderstiń ketiwinen soń Aston Villanıń menedjeri etip tayınlandı hám tek úsh ay basshılıq etkennen keyin klubtı 1982-jılǵı Evropa Chempionlar Kubogın jeńiwge alıp bardı. Klub direktorı Trevor Bruking 2002-03-máwsimniń aqırında Glenn Rouderdiń awırıwınan keyin Vest Xem Yunaytedtiń waqıtsha menedjeri etip tayınlandı, sońınan 2003-04-máwsimniń basında onıń bosatılıwınan keyin jáne de sol lawazımǵa tayınlandı. Járdemshi menedjer Xorxe Masel Brest ústinen 2-1 esabı menen úydegi jeńisten keyin Paulo Fonseka Benua Millo menen agressiv túrde júzleskennen soń Lionnıń waqıtsha menedjeri sıpatında xızmet etti, ol maydannan shıǵarıldı hám 30-noyabrge shekem diskvalifikaciya aldı, buǵan 15-sentyabrge shekem óz komandasınıń otırǵıshında otırıw yamasa kiyim almastırıw bólmesine kiriw múmkinshiligi bolmawı da kiredi.

## Turaqlı tayınlawlar
Eger waqıtsha menedjer óz wazıypasın atqarıw dawamında ayrıqsha jetiskenlikke erise, olarǵa geyde menedjer lawazımı turaqlı túrde beriledi. Glenn Rouder 2006-jılı Grem Sunesstiń bosatılıwınan keyin waqıtsha menedjer sıpatında basqarıwdı qolǵa alǵannan soń Nyukasl Yunaytedtiń turaqlı menedjeri etip tayınlandı. Bul jaǵday Riki Sbragiya 2008-jıldıń noyabr ayında Roy Kinnіń jumıstan ketiwinen keyin Sanderlend jumısın turaqlı alǵanda da júz berdi, biraq ol da 2008-09-máwsimniń aqırında jumıstan ketti. Bul 2010-11-jılǵı Premer-ligada da boldı; 2011-jıldıń 8-yanvarında Roy Xodjson nátiyjelerdiń tómen bolıwı sebepli Liverpul tárepinen bosatıldı hám Liverpul 12-orında turǵanda, Kenni Dalglish máwsimniń qalǵan bólimine Liverpuldiń waqıtsha menedjeri etip tayınlandı. Liverpuldı kestede altınshı orınǵa kótergen tásirli nátiyjeler izbe-izliginen keyin, Dalglish úsh jıllıq shártnama menen Liverpuldiń turaqlı menedjeri etip tayınlandı. 2018-19-jılǵı Premer-ligada; 2018-jıldıń 18-dekabrında Joze Mourinyu Liverpuldan 3-1 esabında jeńilisten keyin Manchester Yunayted tárepinen bosatıldı hám Manchester Yunayted altınshı orında turǵanda, burınǵı oyınshı Ule Gunnar Sulsher máwsimniń qalǵan bólimine Manchester Yunaytedtiń waqıtsha menedjeri etip tayınlandı. Tásirli nátiyjeler izbe-izliginen keyin, Manchester Yunaytedti kestede tórtinshi orınǵa kótergen hám UEFA Chempionlar Ligasınıń sherek finalına jollamanı qolǵa kirgizgen Sulsher 2019-jıldıń 28-martında úsh jıllıq shártnama menen Manchester Yunaytedtiń turaqlı menedjeri etip tayınlandı.

Norvegiyada, 2006-jılı Rozenborg BK treneri Per-Matias Xyogmo máwsim ortasında densawlıq máselelerin sebep etip kórsetip, demalıs alatuǵının járiyalaǵanda, itibarǵa ılayıq mısal júz berdi. Sol waqıtta Rozenborg lider SK Brannan on upay artta edi. Onıń járdemshisi Knut Tyorum waqıtsha tiykarda tayınlandı hám Rozenborgtı qızǵın qaytıw ushın basqarıp, bir oyın qalǵanda liga chempionlıǵın jeńip aldı. Xyogmo Rozenborg chempionlıqtı qolǵa kirgizgennen eki kún ótkennen keyin jumıstan ketiwin járiyaladı, al Tyorum máwsimnen keyin turaqlı trener etip tayınlandı.

Irlandiyada Charli Makgiver eki on jıllıqta (1984-85 hám 1995-96) Finn Xarpstıń waqıtsha menedjeri etip eki márte tayınlandı, keyin bul lawazım oǵan turaqlı tiykarda berildi; turaqlı menedjer sıpatında ol klubtı 1999-jılǵı FAI Kubogı finalına alıp bardı, onda olar úsh oyınlıq marafonnan keyin qosımsha waqıttaǵı penaltiden qayta soǵılǵan toptan keyin az parıq penen jeńiliske ushıradı.

Italiyada, 2008-09 máwsiminde Yuventus jeti liga oyınında jeńiske erise almaǵannan keyin Klaudio Ranerini jumıstan bosatqannan soń, Chiro Ferrara 2009-jıldıń 18-mayında máwsimniń qalǵan eki háptesine Yuventustıń waqıtsha bas treneri etip tayınlandı. Onıń maqseti kestede ekinshi orındı saqlap qalıw hám uzaǵıraq múddetke tolıq stavkaǵa tayınlanıw múmkinshiligi edi. Waqıtsha trener sıpatında eki oyında ol Yuventustı Siena hám Lacioǵa qarsı 3-0 hám 2-0 esabındaǵı jeńislerge baslap bardı, usılayınsha básekiles Milannan joqarı ekinshi orındı támiyinledi. Bul nátiyjelerden keyin, ol kelesi máwsimge turaqlı lawazımǵa kúshli kandidat bolıp shıqtı. 2009-jıldıń 5-iyunında Yuventus onı 2009-10 máwsimine bas trener etip tayınlaǵanın rásmiy túrde járiyaladı. Dáslepki tórt liga oyınında jeńiske eriskennen keyin, Ferraranıń baxtı ózgerdi, sebebi Yuventus 2009-10 UEFA Chempionlar Ligasınıń pley-off basqıshına shıǵa almadı. Bul kampaniyanıń úmitli baslanıwına qaramastan, Bavariya Myunxenge qarsı úydegi oyında 4-1 esabında jeńiliske ushıradı, al teń oyın Yuventusqa keyingi basqıshqa ótiwdi támiyinlegen bolar edi. Derbi d'Italiya básekilesi Interge qarsı jeńiske eriskenine qaramastan, Yuventus qısta, ásirese Siciliyalıq Kataniya hám jaqında joqarı ligaǵa kóterilgen Bari sıyaqlı kishi komandalarǵa qarsı jeńilisler izbe-izligin basladı. Altı kúnnen soń, Yuventus Koppa Italiyadan San-Sirodaǵı Interge 2-1 esabında jeńilip shıǵıp qaldı, bul onıń lawazımı boyınsha bir neshe hápte dawam etken gúmanlardan keyin direktorlar keńesin Ferraranı jumıstan bosatıwǵa hám onıń ornına máwsim aqırına shekem Alberto Dzakkeronini tayınlawǵa májbúr etti. 2011-12 máwsiminde Inter Klaudio Ranerini bas trener lawazımınan bosattı hám Andrea Stramachchioni birinshi komandaǵa waqıtsha trener etip kóterildi. Ol Interdi altınshı orınǵa hám Milanǵa qarsı Derbi della Madonninada jeńiske erisiwge baslap bardı, bul Interdiń qala básekilesine Seriya A chempionlıǵına tústi; onıń nátiyjeleri klub iyesi Massimo Morattidi onı 2012-13 máwsimine de bas trener etip tastıyıqlawǵa alıp keldi. FIGC Stramachchionidiń 2013-jıldıń iyuninde licenziya alıw ushın 2012-13 trenerlik kursına qabıl etilgeni sebepli, UEFA Pro licenziyasısız shártnama dúziwine ruqsat berdi. 2012-jıldıń 7-oktyabrinde Stramachchioni Interdi Milanǵa qarsı 1-0 esabındaǵı jeńiske baslap bardı. 2012-jıldıń 3-noyabrinde Stramachchioni Interdi ótken máwsimniń chempionı Yuventusqa qarsı sırtqı maydanda 3-1 esabındaǵı jeńiske erisiwge baslap bardı. Interde 14 ay jumıs islegennen keyin hám 2012-13 Seriya A máwsiminde qıyın awhalǵa túsip, 9-orındı iyelep, 15 máwsim ishinde birinshi ret Evropa turnirlerine qatnasıw huqıqınan ayırılǵannan soń, klub 2013-jıldıń 24-mayında Stramachchionidiń jumıstan bosatılǵanın hám onıń ornına Valter Maccarridiń tayınlanǵanın járiyaladı.

Ispaniyada, 2018-jıldıń 30-oktyabrinde Xulen Lopetegi nátiyjeleriniń tómenligi sebepli Real Madrid treneri lawazımınan bosatıldı hám Santyago Solari waqıtsha trener etip tayınlandı. 14 kúnnen soń, Solariga turaqlı shártnama berildi, óytkeni Ispaniyada hesh bir klubqa eki hápteden artıq waqıtsha trenerge iye bolıwǵa ruqsat etilmeydi. Keyinirek ol jumıstan bosatıldı hám onıń ornına ekinshi márte burınǵı komandalası Zinedin Zidan tayınlandı.

Germaniyada, 2019-jıldıń 3-noyabrinde Niko Kovach Ayntraxt Frankfurttan 5-1 esabında jeńilgennen keyin Bavariya Myunxennen óz ara kelisim boyınsha ketti, onıń járdemshisi Xansi Flik waqıtsha trener etip tayınlandı. Ol basqarǵan birinshi oyında, Bavariya 2019-jıldıń 6-noyabrinde UEFA Chempionlar Ligasınıń topar basqıshında Olimpiakostı 2-0 esabında jeńdi. 2020-jıldıń aprel ayında Bavariya Myunxen Flikti 2023-jılǵa shekem shártnama menen turaqlı trener etip tayınladı. Flik tabıslı túrde Bavariyanı Bundesliga, DFB-Pokal hám UEFA Chempionlar Ligasın utıwǵa alıp bardı, usılayınsha klub tariyxında ekinshi ret kontinental úshlikti qolǵa kirgizdi, kelesi máwsimde ol Bavariyanı 2020-jılǵı UEFA Super Kubogında Sevilyaǵa qarsı jeńiske alıp keldi. Ol jáne de 2021-jıldıń fevral ayında Meksika komandası Tigrestı jeńip, Klublar arasındaǵı jáhán chempionatın utıw arqalı Bavariyanıń tariyxındaǵı birinshi altılıqtı utıwına basshılıq etti.

Rob Peydj 2020-jılı Rayan Giggz qamawǵa alınǵannan keyin Uels milliy komandasınıń waqıtsha treneri etip tayınlandı. Keyinirek, 2022-jılı ol Uelstiń turaqlı treneri etip belgilendi.

Basqa tárepten, Toni Parks 1986-jıldan 2004-jılǵa shekem altı márte Blekbern Roverstiń waqıtsha treneri etip tayınlandı, biraq hesh qashan turaqlı lawazımǵa iye bolmadı. Ol ele de turaqlı trenerlik lawazımına tayınlanbaǵan, sonday-aq Voro da jeti márte Valensiyanıń waqıtsha treneri etip tayınlandı, biraq 2016-jılı máwsim aqırına shekem turaqlı bas trener etip tayınlandı. Visente del Boske de 1994 hám 1996-jılları eki márte Real Madridtiń waqıtsha treneri boldı.

## Áhmiyetli tabıslar:
2007-jıldıń noyabr ayında Sendi Styuart Sent-Djonstondı Shotlandiya Chellendj Kubogınıń finalında jeńiske alıp keldi, bul onıń waqıtsha trener sıpatında basqarǵan jalǵız oyını edi.

2007-08 máwsiminde Jevat Gyuler Galatasaraydıń waqıtsha treneri sıpatında Super Liganı uttı. Ol Karl Xaync Feldkampnıń jumıstan ketiwine baylanıslı máwsimniń sońǵı bes oyınında komandanı basqardı.

2007-jılǵı Xazfi Kubogınıń finalında Sepaxannıń bas treneri Luka Bonachich jeke sebepler menen óz eli Xorvatiyaǵa ketken edi hám ekinshi oyında komandanı basqara almadı. Bonachichtiń járdemshisi Mansur Ibragimzade sol oyında waqıtsha trener xızmetin atqardı. Sepaxan oyındı hám tituldı jeńip aldı.

Gus Xiddink 2009-jılı Chelsidiń waqıtsha treneri boldı, ol óz komandasın UEFA Chempionlar Ligasınıń yarım finalına alıp bardı, onda olar Kamp Nouda Barselonanı toqtattı hám Stemford Bridjde teń oynadı. Sońǵı oyın keyin qattı dawlı oyın dep ataldı, ásirese tóreshi Tom Xenning Óvrebyoniń sheshimlerine baylanıslı. Chelsi keyin miymandaǵı gollar qaǵıydası boyınsha jarıstan shıǵıp qaldı. Ol óz xızmetin komanda menen FA Kubogın utıw menen juwmaqladı. Xabarlarǵa qaraǵanda, klub Xiddinkti waqıtsha bolsa da trener sıpatında qabıl etiwden quwanıshlı bolǵan.

Roberto Di Matteo 2012-jılı Chelsidiń waqıtsha treneri sıpatında Chempionlar Ligası hám FA Kubogın uttı, bul onıń eki jıllıq shártnama menen turaqlı trener etip tayınlanıwına alıp keldi. Ol jańa máwsimniń bir neshe ayınan soń jumıstan bosatıldı, onıń ornına waqıtsha trener Rafael Benites keldi, ol óz komandasın Evropa Ligasında jeńiske alıp keldi, sonday-aq komandanı ligada úshinshi orınǵa jetkerdi, usılayınsha kelesi jılǵı Chempionlar Ligasına tuwrıdan-tuwrı qatnasıw huqıqın támiyinledi. Beniteske turaqlı trener sıpatında shártnama usınıs etilmedi, onıń ornına Chelsige ekinshi márte qaytıp kelgen Joze Mourinyu tayınlandı.

Massimo Karrera Yuventustıń waqıtsha treneri sıpatında Superkoppa Italiyanı uttı, Antonio Konte hám Anjelo Alessio 2011–12-jıllardaǵı Italiya futbolındaǵı oyın nátiyjelerin satıp alıw haqqındaǵı dawǵa baylanıslı 10 ayǵa shetletilgennen keyin.

2016-jıldıń sentyabr ayında, Sem Allardays Angliya quramasınıń treneri lawazımınan nızamsız háreketler haqqındaǵı ayıplawlardan keyin jumıstan shıǵarǵannan soń, Angliyanıń 21 jasqa shekemgi komandasınıń treneri Garet Sautgeyt tórt oyınǵa waqıtsha trener etip tayınlandı. Sautgeyt usı dáwirdiń aqırında Angliya komandasınıń turaqlı treneri etip tayınlandı hám keyin «Úsh arıslanlar»dı 2018-jılǵı Jáhán chempionatında 4-orınǵa hám Evropa chempionatınıń 2020 hám 2024-jıllardaǵı basqıshlarında izbe-iz ekinshi orınlarǵa alıp keldi.

Atletiko Madridtiń járdemshi treneri German Burgos 2018-jılǵı UEFA Evropa Ligası hám 2018-jılǵı UEFA Super Kubogın uttı, Diego Simeone 2017–18-jıllardaǵı UEFA Evropa Ligasınıń yarım finalınıń birinshi oyınınan keyin UEFA jarıslarında tórt oyınǵa shetletilgennen soń trener sıpatında xızmet etti.

2018-jılǵı Jáhán chempionatınan shıǵıp qalǵannan keyin, járdemshi trener Lionel Skaloni Argentina milliy futbol komandasınıń waqıtsha treneri etip tayınlandı, óz watanlası Xorxe Sampaoliniń ornına, ol óz ara kelisim boyınsha ketken edi. Óz xızmeti dawamında ol milliy komandanı 2019-jılǵı Kopa Amerikada 3-orınǵa alıp keldi hám 2021-jılǵı Kopa Amerika, 2022-jılǵı Finalissima, 2022-jılǵı Jáhán chempionatı hám 2024-jılǵı Kopa Amerika jarıslarında jeńiske erisiwge basshılıq etti.

2020–21-máwsiminde Edin Terzich Borussiya Dortmundtıń waqıtsha treneri sıpatında DFB-Pokal kubogın uttı. Keyinirek ol 2022–23-máwsiminde Borussiya Dortmundtıń turaqlı treneri etip tayınlandı.

2023–24-máwsiminde Osian Roberts Komo 1907 klubın waqıtsha trener sıpatında basqarıp, Serie B chempionatında 2-orındı iyelep, Serie A-ǵa kóteriliwge erisiwge múmkinshilik berdi.

## Derekler

__BÖLİDİMÖNDEMEW__