Jasalma intellekt sistemaların integraciyalaw

**Jasalma intellekt sistemaların integraciyalawdıń** tiykarǵı ideyası - úlkenirek, keńirek hám qábiletlirek jasalma intellekt sistemaların jaratıw ushın sóylew sintezatorları sıyaqlı ayırım programmalıq támiynat komponentlerdi ulıwma intellektual bilimler bazası sıyaqlı basqa komponentler menen birgelikte isleytuǵın etiw bolıp tabıladı. Integraciya ushın usınılǵan tiykarǵı usıllar - xabar jiberiw yamasa programmalıq támiynat komponentlerdiń bir-biri menen baylanısıw ushın qollanatuǵın kommunikaciya protokolları bolıp, olar kóbinese ortalıq qara taxta sisteması arqalı ámelge asırıladı.

Kópshilik jasalma intellekt sistemaları qanday da bir integraciyalanǵan texnologiyalardı óz ishine aladı, mısalı, sóylew sintezi texnologiyalarınıń sóylewdi tanıw texnologiyaları menen integraciyası. Biraq, sońǵı jılları sistemalıq integraciyanıń óz aldına bir taraw retinde áhmiyetliligi haqqında kóbirek gáp bolmaqta. Bul kózqarastıń tárepdarları Marvin Minskiy, Aaron Sloman, Deb Roy, Kristinn R. Torison hám Maykl A. Arbib sıyaqlı izertlewshiler. Jasalma intellekt integraciyasına sońǵı waqıtta dıqqat awdarılıwınıń sebebi - belgili másele tarawları ushın (kompyuter kóriwi, sóylew sintezi hám t.b.) bir qansha (salıstırmalı túrde) ápiwayı jasalma intellekt sistemaları jaratılǵan, hám bar bolǵanlardı integraciyalaw keń kólemli jasalma intellektke qaray jolda monolit sistemalardı nolden baslap qurıwǵa qaraǵanda kóbirek logikalıq kózqaras bolıp esaplanadı.

## Integraciya fokusı
Sistemalar integraciyasına, ásirese modulli kózqaraslarǵa baylanıslı fokus, áhmiyetli kólemdegi kópshilik intellektlerdiń kóp sanlı processlerden quralǵanlıǵınan yamasa kóp modallı kiris hám shıǵıs maǵlıwmatların paydalanıwınan kelip shıǵadı. Mısalı, adam sıyaqlı intellekt sóylew sintezi arqalı sóylew, sóylewdi tanıw arqalı esitiw, logikalıq (yamasa basqa belgisiz) mexanizm arqalı túsiniw hám t.b. uqıplılıqlarǵa iye bolıwı kerek. Keńirek intellektke iye jasalma intellektual programmalıq támiynattı islep shıǵıw ushın usı modallıqlardı integraciyalaw zárúr.

## Qıyınshılıqlar hám sheshimler

Programmalıq támiynattı islep shıǵıw kompaniyalarınıń hám olardıń programmalıq támiynat bólimleriniń kóleminen kórinip turǵanınday, birge islesiw programmalıq támiynattı islep shıǵıwdıń ajıralmas bólegi bolıp tabıladı. Programmalıq támiynat boyınsha birge islesiwdi ańsatlastırıw qurallarına baǵdarlamashılardıń sapanı, isenimlilikti támiyinlew hám ózleriniń programmalıq támiynatınıń basqalar tárepinen jaratılǵan programmalıq támiynat penen úylesimli bolıwın támiyinlew ushın ámel ete alatuǵın túrli proceduralar hám standartlar kiredi (mısalı, veb-betlerdi islep shıǵıw ushın W3C standartları). Degen menen, jasalma intellekt tarawlarında birge islesiw jetkilikli bolmadı, kóbinese húrmetli mektepler, kafedralar yamasa ilim-izertlew institutlarınan tısqarı kórinbegen (hám geyde olardıń ishinde de). Bul jasalma intellekt sistemaların integraciyalaw menen shuǵıllanıwshılarǵa úlken mashqala tuwdıradı hám kóbinese jasalma intellekt izertlewshilerin óz programmalıq támiynatları menen islewi ushın belgili bir funkcionallıqtı qálegen sayın "dóńgelekti qayta oylap tabıwǵa" májbúr etedi. Bunnan da zıyanlıraǵı, "bul jerde oylap tabılmaǵan" sindromı, ol jasalma intellekt izertlewshileriniń basqalardıń jumısına tiykarlanıwǵa kúshli qarsılıǵında kórinedi.

Jasalma intellektti rawajlandırıwda bunıń nátiyjesi "sheshim aralıqları"nıń úlken toplamı bolıp tabıladı: Jasalma intellekt izertlewleri intellekttiń túrli bólimleri menen bólek-bólek shuǵıllanatuǵın kóplegen izolyaciyalanǵan programmalıq támiynat komponentler hám mexanizmlerdi islep shıqtı. Mısallar keltiretuǵın bolsaq:

* Sóylewdi sintezlew
** CMU dan FreeTTS
* Sóylewdi tanıw
** CMU dan Sphinx
* Logikalıq pikirlew
** Cycorp tan OpenCyc
** MIT ten Open Mind Common Sense Net

Biypul programmalıq támiynat háreketiniń keńnen tarqalıwı menen, jasalma intellekt sistemaların qosqanda, jaratılıp atırǵan programmalıq támiynatlardıń kópshiligi jámiyetshilik paydalanıwı ushın jetkilikli bolıp atır. Kelesi tábiyiy basqısh - bul ayırım programmalıq támiynat komponentlerdi keńirek tábiyatı birdey, aqıllı sistemalarǵa biriktiriw bolıp tabıladı. Jámiyetshilik tárepinen álleqashan kóp sanlı komponentler (kóbinese birdey maqsetke xızmet etetuǵın) dóretilgenlikten, integraciyanıń eń jetkilikli usılı - bul hárbir komponentke bir-biri menen ańsat baylanısıw imkaniyatın beriw. Usılay etip, hárbir komponent óz aldına modul bolıp, sońınan úlkenirek arxitekturalardıń túrli ortalıqları hám konfiguraciyalarında sınalıwı múmkin. Jasalma intellekt programmalıq támiynatın qollanıwdıń ayırım qıyınshılıqları hám sheklewleri - bul baqlanbaytuǵın qáwipke alıp baratuǵın qáteler. Mısalı, adam onkologiyası sıyaqlı júdá anıq tarawlarda da úlken hám qáwipke alıp baratuǵın qáteler anıqlanǵan, máselen, "Oral Oncology Reports" jurnalında járiyalanǵan "Jasalma intellekt nadurıs islegende: onkologiyalıq izertlewlerdi kórip shıǵıwǵa járdemlesiwdegi qáwipke alıp baratuǵın qáteler" atlı maqalada. Maqalada biofizika tarawındaǵı GBT tiykarlanǵan jasalma intellekttegi úlken qáte kórsetip ótilgen.

Jasalma intellekt baǵdarlamashıları ushın kóp sanlı onlayn jámiyetshilikler bar, olardaǵı sabaqlıqlar, mısallar hám forumlar hám jańadan baslawshılarǵa, hám tájiriybeli qánigelerge aqıllı sistemalardı dúziwge járdem beriwge baǵdarlanǵan. Biraq, az ǵana jámiyetshilikler belgili bir standarttı yamasa minez-qulıq kodeksin keń tarqalǵan etiwge erisip, túrli sistemalardıń úlken toplamın ańsat integraciyalaw imkaniyatın bergen.

## Metodologiyalar

### Konstruktiv dizayn metodologiyası
Konstruktiv dizayn metodologiyası (KDM, yamasa ' Konstruktiv jasalma intellekt') - bul 2004-jılı usınılǵan formal metodologiya bolıp, ol kognitiv robototexnika, kommunikativ gumanoidler hám keń kólemli jasalma intellekt sistemaların islep shıǵıwda qollanıladı. Bunday sistemalardı jaratıw úlken sanlı funkcionallıqlardı integraciyalawdı talap etedi, olar sistemanıń birdey háreketine erisiw ushın itibar menen muwapıqlastırılıwı kerek. KDM atlı usı moduller tarmaǵın jaratıwǵa alıp keletuǵın iterativ dizayn basqıshlarına tiykarlanǵan, olar anıq túrde tiplengen aǵımlar hám ayırım xabarlar arqalı baylanısadı. OpenAIR xabar protokolı (tómende qarań) KDM tásirinen ilhamlanǵan hám kóbinese KDM di qollanıp aqıllı sistemalardı islep shıǵıwǵa járdem beriw ushın qollanılǵan.

## Derekler