Anatoliy Sobchak

**Anatoliy Aleksandrovich Sobchak** (; 1937-jıl 10-avgust — 2000-jıl 19-fevral) — rossiyalı siyasatshı hám huqıqtanıwshı, Rossiya Federaciyası Konstituciyasınıń járdemshi avtorı, Sankt-Peterburgtıń birinshi demokratiyalıq saylanǵan Gubernatorı.

## Biografiya

### Sovet yuristi
Anatoliy Sobchak 1937-jılı 10-avgustta Rossiya SFSR, Sovet Awqamınıń Chitasında tuwılǵan. Onıń ákesi Aleksandr Antonovich kelip shıǵıwı polyak hám chex bolgan temir jol injeneri, anası Nadejda Andreevna Litvinova bolsa kelip shıǵıwı rus hám ukrain bolgan buxgalter edi. Anatoly was one of four brothers. 1939-jılı shańaraq Ózbekstanǵa kóship keldi, ol jerde Anatoliy 1953-jılǵa shekem jasap Stavropol yuridikalıq kolledjine oqıwǵa kirdi. 1954-jılı Leningrad mámleketlik universitetine oqıwın kóshiredi. 1958-jılı ol Gerzen muǵallimler kolledjiniń studenti Nonna Gandzyuk penen turmıs quradı. 1965-jılı tuwılǵan Mariya Sobchak ismli házirgi St. Peterburg advokatı, onıń 1983-jılı tuwılǵan ulı Gleb Sobchak bolsa Sankt-Peterburg qalasındaǵı yuridika fakultetin pitkergen. Peterburg mámleketlik universiteti.

Leningrad mámleketlik universitetin tamamlap, úsh jıl Stavropolda yurist lawazımında islep, keyin Leningrad mámleketlik universiteti magistraturasına qaytıp keldi (1962-1965). Ol Fan kandidatı (Ph.D teń) dárejesin alǵannan soń Leningrad miliciya mektebi hám Leningrad kletchatka hám qaǵaz sanaatı texnologiyası institutında huqıqtan sabaq bergen (1965-1973), 1973-1990-jılları [Leningrad mámleketlik universiteti yuridika fakultetinde oqıtıwshılıq etken. 1980-jılı ol Lyudmila Narusovaǵa úylendi, sol waqıtta Leningrad Sovet mádeniyatı akademiyasınıń tariyx fakultetiniń studenti, sońınan belgili deputat. Olardıń Kseniya Sobchak ismli qızı bar edi.

1982-jılı ilim doktorı (abilitaciya) dárejesin alǵannan soń, ol professor hám socialistlik ekonomikada kommerciyalıq huqıq kafedrasınıń baslıǵı etip tayınlandı. Ol yurist-studentler arasında, ásirese, húkimetke qarsı áste-aqırın pikirleri menen oǵada belgili edi. Ol Leningrad mámleketlik universitetindegi jumısı dawamında Vladimir Putin menen tanısqan.

Sobchak 1991-1996-jılları Sankt-Peterburg qalasınıń hákimi bolgan. Onıń dáwirinde qala kórkem mádeniy hám sport ilajlarınıń ornına aylandı. Qala dúzilisiniń kúndelikli qadaǵalawınıń kópshilik bólegi qala hákiminiń eki orınbasarı — Vladimir Yakovlev hám Vladimir Putin tárepinen ámelge asırıldı; sınshılar bul waqıtta qala infrastrukturasınıń buzılıwı, korrupciya hám jınayachılıqtıń ósiwin dálilledi.

1996-jilgi merlik saylawlarında Sobchakqa burınǵı birinshi orınbasarı Vladimir Yakovlev qarsı shiqqan hám 1,2% pariq penen jeńilgen edi. Yakovlev kompaniyasınıń tiykarǵı jeri sol boldı, Sobchaktıń kórkem ónerge (qala pulı menen) qáwenderligi hám federal siyasatna qatnasıwı onıń qalanıń haqıyqıy mashqalaların sheshiwge tosqınlıq etti.

=== Emigraciya hám qaytıw ===
1997-jılı Sobchakka qarsı jınayıy tergew baslandı. Ol óziniń kvartirasın, úlken qızınıń kvartirasın hám hayalınıń súwretlew ustaxanasın menshiklestiriwdegi nızamsızlıqlarda ayıplandı. Rossiyada 1990-jıllar standartları boyınsha ayıplawlar salıstırmalı túrde az edi (bálkim, qalalar finansı ushın kórilgen joǵaltıwlar ele bir neshe on mıń dollarǵa teń edi). Solay etip, Sobchak tárepdarları jınayat procesin siyasiy repressiya sıpatında kórdi. Kseniya Sobchaktıń aytıwınsha, bul kampaniya 1995-jılı Moskvadan baslanıp, onıń ákesiniń keleshektegi prezidentlik saylawlarda qatnasıwına tosqınlıq qılıw maqsetinde baslanǵan.

1997-jılı 7-noyabrde Sobchak Rossiya tárepinen pasporttı rásmiylestirmesten jeke samolyotta [Parijge ushtı. Onıń ketiwine Parij emlewxanasında júrek keselligi menen emlenip atırǵanı rásmiy sebep bolǵan, biraq Sobchak emlewxanaǵa barıp kórmegen. 1997-1999-jılları Parijde ádettegidey siyasiy emigrant dárejesinde jasadı.

1999-jıldıń iyun ayında onıń dostı Vladimir Putin siyasiy jaqtan ádewir kúsheydi (bir neshe háptede ol Rossiya Bas ministri boldı) hám ol prokurorlardı Sobchakka qarsı qoyılǵan ayıplawlardı alıp taslawǵa eristi. 1999-jil 12-iyunda Sobchak Rossiyaga qaytıp keldi. Ol qaytıp kelgennen keyin Sobchak Putinniń Rossiya prezidentligi ushin umtılıwında júdá aktiv tárepdarına aylandı.

### Ólim
2000-jıl 17-fevralda Putin Sobchak penen ushırasıp, onı óziniń saylaw kampaniyasın qollap-quwatlaw ushın Kaliningradqa barıwǵa shaqırdı. Sobchak oǵan eki járdemshisi menen birge sayaxat etti, olar onıń tán qorǵawshıları bolıp xızmet etti. Roman Sepov basshılıǵındaǵı Baltik-Eskort () kompaniyası Sankt-Peterburg hámeldarları, sonıń ishinde Sobchak hám Vladimir Putin ushın tán qorǵawshıları menen támiyinledi. Baltık-Eskort tek Anatoliy ushın emes, al onıń hayalı Lyudmila Narusova hám qızı Kseniya Sobchak ushın tán qorǵawshıları menen támiyinlegen. Viktor Zolotov Sobchaktıń Sankt-Peterburg qalasınıń hákimi waqtında onıń tán qorǵawshısı bolǵan. Peterburg.Aradan úsh ay ótkennen soń tergew juwmaqlanbadı. Valeriya Novodvorskaya basshılıǵındaǵı Demokratiyalıq Awqam partiyası tek ǵana Sobchak emes, al onıń eki járdemshisi de bir waqıttıń ózinde júrek xurujına ushıraǵanı haqqında rásmiy málimleme berdi, bul bolsa zaharlanıwdan derek beredi. Sobchak ólim Arkadiy Vaksberg tárepinen ótkerilgen ǵárezsiz tergewge kóre, Sobchaktıń eki dene qorǵawshısı da Sobchaktıń óliminen keyin záhárleniw simptomları menen emlengen hám bul záhárlew arqalı itimallı shártnama boyınsha óltiriliwdi kórsetedi. Sobchaktıń jesiri Lyudmila kúewiniń denesin ózi ashtırıp kórgen, biraq nátiyjelerdi hesh qashan járiyalamaǵan; ol BBCge tabılmalardı Rossiyadan tısqarıdaǵı qáwipsiz jerde saqlaytuǵının aytqan. Ol Sankt-Peterburg qalasındaǵı Aleksandr Nevskiy monastırındaǵı Nikolskiy qoyımshılıǵına jerlengen. Peterburg, okolo mogilı Galina Starovoitova.

## Derekler