open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Roket Qassam

[thumb|Sisa rokèt Qassam ingkang sampun njeblug ing [Israèl lan dipuntémbakaken saking Lurung Gaza]]
**Roket Qassam** (utawi **Kassam**) inggih punika rokèt rakitan kaisi bahan peledak ingkang dipundamel déning kelompok Hamas ing Palestina. Nami "Qassam" dipunpendhet saking tokoh Islam Palestina ing wiwit abad ke-20 Syekh Izzuddin al-Qassam. Qassam punika roket artileri ingkang botèn gadhah sistem pemandu, lan kawiwitan dipunginaakèn ing Oktober 2001 kaliyan pemukiman Yahudi ing Jalur Gaza (Gush Katif).

## Sajarah 
Miturut Hamas, roket Qassam kawiwitan lan ngèrèmbag déning Nidal Fat'hi Rabah Farahat, lan dipunproduksi manawi perintah Adnan al-Ghoul, ingkang dipunjuluki "Bapak al-Qassam" lan dipunbunuh bala Israèl ing wulan Oktober 2004. Versi wiwit saking Qassam kawiwitan ing ditembakkan ing wulan Oktober 2001. Ing wanci punika, roket Qassam gadhah jangkauan ingkang amat cendhèk ngantos namung saged dipuntembakaken ing wewengkon Gaza, kathah ingkang ngenai blok pemukiman Yahudi. Roket Qassam-2, ingkang gadhah jangkauan 10–12&nbsp;km, kawiwitan lan dipuntembakaken ing wewengkon Israèl ing 10 Fèbruari 2002. Kota Israèl kawiwitan ingkang kena tembakan Qassam inggih punika Sderot, ing 5 Maret 2002. Serangan Qassam wiwit mundhak kanthi drastis ngantos April 2006.
Mitur Kutementerian Luar Negeri Israèl, langkung saking 2000 roket Qassam sampun dipuntembakaken ing Israèl, lan nyebapaken 13 tiyang tewas. hingga Juli 2007. Kota Israèl ingkang asring dipunserang roket Qassam inggih punika Sderot lan Ashkelon, ing Israèl Selatan. ing kutha-kutha punika Militer Israèl (IDF) telah memasang sistem peringatan awal, untuk mengurangi bahaya yang ditimbulkan déning roket punika. IDF percaya keakuratan lan jangkauan roket punika badhé ningkataken saking wekdal ing wekdal.
Jumlah kurban terbesar saking suatu serangan Qassam kadadosan ing 11 September 2007, saat sebuah roket Qassam ndarat ing markas bala Israèl, nglukai sawatawis 63 tiyang 
## Keefektifan 
amargi boten wonten akurasi saking roket punika, berbagai pihak nganggep roket punika kanthi taktis boten efektif. sapunika dipunsebabaken kathah roket punika dipuntembakaken ing populasi sipil, lan berdampak kanthi psikologis, mliginipun kanggé anak-anak ing Sderot. *BBC* nyebut roket Qassam "menakutkan nanging boten efektif", lan sanjang kakuwatan roket punika asring dipunlangkungaken déning kalih belah pihak demi alasannya masing-masing. Hamas bade mamerkan kakuwatan militeripun, lan Israèl ngginakaken Qassam dados alasan kanggé serangan-serangan mereka ing Gaza lan penangkapan anggota Hamas.
## Spesifikasi 
thumb|right|Beberapa roket Qassam, setelah meledak

## Cathetan suku 
## Pranala njaba 
* Gaza's rocket threat to Israèl-*BBC News*
* Qassam-2 rocket: Fearsome yet ineffective-*BBC News*
Delta Air Lines

[thumb|250px|left|Kantor Pusat Delta Air Lines ing [Atlanta, Georgia]]
**Delta Air Lines**, Inc. () (IATA: **DL**, ICAO: **DAL**), ya iku salah sijiné maskapé pamaburan kang pusaté ing Atlanta, Georgia. Delta Air Lines nglayani penerbangan domestik lan uga internasional, kalebu Amérika Utara, Amérika Selatan, Éropa, Asia, Timur Tengah lan Kepuloan Karibia. Nalika wulan Dhésèmber 2006, Delta Air Lines bakal dadi siji-sijiné perusahaan penerbangan Amérika Sarékat kang mabur saka utawa marang bawana Afrika.

## Armada 
Delta mengoperasikan jinis pesawat kaya mengkéné:

## Cthetan sikil 
## Pranala njaba 
* Delta Air Lines
* Opini Penumpang Delta Air Lines dalam Basa Inggris
Wong Karo

**Wong Karo** inggih punika suku ingkang mapan ing Dataran Tinggi Karo, Sumatera Utara, Indonésia. Suku punika minangka salah satunggaling suku ingkang paling ageng ing Sumatera Utara. Nama suku punika dipundadosaken salah satunggaling nama Kabupatèn ing salah satunggaling wewengkon ingkang dados papan dunungipun (dataran tinggi Karo) inggih punika Tanah Karo. Suku punika gadhah basa piyambak ingkang dipunsebut kaliyan Basa Karo utawi **Cakap Karo**. Ageman adat suku Karo dipundominasi kaliyan warni abrit sarta cemeng lan kebak kaliyan perhiasan emas.

## Eksistensi Karajan Haru-Karo 
Karajan Haru-Karo (Karajan Aru) wiwit dados karajan ingkang ageng ing Sumatera, nanging boten dipunmangertosi kanthi pesthi kapan madegipun. Nanging makaten, Brahma Putra, wonten ing bukunipun "Karo dari Zaman ke Zaman" mratelakaken bilih nalika abad 1 Masehi sampun wonten karajan ing Sumatera Utara ingkang rajanipun gadhah nama "Pa Lagan". Mirsani saking nama mau minangka nama ingkang basanipun asal saking suku Karo. Punapa nalika punika karajan haru sampun wonten?, bab punika taksih mbetahaken panalitén ingkang langkung.(Darwan Prinst, SH:2004)

Wonten suku Karo ing Acèh Besar ingkang salebeting basa Acèh dipunsebut "Karee". Kawontenan suku Haru-Karo ing Acèh punika dipunakuni déning H. Muhammad Said ing bukunipun "Acèh Sepanjang Abad", (1981). Piyambakipun nengenaken bilih penduduk asli Acèh Besar minangka keturunan mirib Wong Batak. Nanging boten dipunandharaken keturunan saking Wong Batak ingkang pundi penduduk asli mau. Déné, H. M. Zainuddin ing bukunipun "Tarich Atjeh dan Nusantara" (1961) ngandharaken bilih ing lembah Acèh Besar kejawi wonten karajan Islam wonten ugi karajan Karo. Salajengipun dipunsebutaken bilih penduduk asli utawi bumi putera saking ke-20 mbok manawi kacampur kaliyan suku Karo. Brahma Putra, ing bukunipun "Karo Sepanjang Zaman" ngandharaken bilih raja pungkasan suku Karo ing Acèh Besar inggih punika Manang Ginting Suka.

Kelompok karo ing Acèh lajeng gantos nama dados "Kaum Lhee Reutoih" utawi "Kaum Tiga Ratus". Penamaan punika gegayutan kaliyan prastawa antawisipun suku Karo kaliyan suku Hindhu ing mrika ingkang dipunsarujiku dipunpungkasi kaliyan prang tandhing. Tigangatus (300) tiyang  suku Karo badhé prang kaliyan kawanatus (400) tiyang suku Hindhu ing sawijining lapangan. Prang tandhing punika saged dipundamekaken lan wiwit punika suku Karo dipunsebut minangka kaum tigangatus lan kaum Hindhu dipunsebut kaum kawanatus.

## Cathetan suku 
* photo photo karo tempoe doeloe
* Perangin-angin, Martin. (2004). Orang Karo Diantara Orang Batak. Pustaka Sora Mido
Wong Alas

thumb|Suku Alas, salah siji Suku ing Acèh

**Wong Alas** minangka salah siji suku ingkang papan dunungipun ing Kabupatèn Acèh Tenggara, Provinsi Acèh (ingkang ugi asring dipunsebut Tanah Alas). Tembung "alas" ing basa Alas ateges "tiker". Bab punika wonten gegayutanipun kaliyan kaanan wewengkon ing wekdal punika ingkang papanipun mbentang rata kados déné tiker ing sela-sela Bukit Barisan. Laladan Tanah Alas dipunlangkungi kathah kali, salah satunggalipun inggih punika Lawe Alas (Kali Alas).

Sapérangan ageng Suku Alas dumunung ing désa lan gesang saking tetanén lan ternak. Tanah Alas minangka lumbung pari kanggé wewengkon Acèh. Nanging kejawi punika, Suku Alas ugi ngandhelaken kasil saking kebon karèt, kopi, lan kemiri, sarta pados manéka jinis kasil alas, kados ta kayu, rotan, damar lan kemenyan. Déné kéwan ingkang dipunternak inggih punika turangga, menda, kebo, lan sapi.

Suku Alas 100% minangka penganut agama Islam. nanging taksih ingkang wonten pitados kaliyan praktik perdhukunan kados ta ing kegiyatan tetanén. Suku Alas nindakaken upacara-upacara kanthi latar belakang kepercayaan tartamtu supados tetanenipun gadhah kasil ingkang saé ugi boten kénging hama.

## Marga 
Miturut buku (Sanksi dan Denda Tindak Pidana Adat Alas, Dr Thalib Akbar MSC 2004) wonten marga–marga ètnis Alas inggih punika: Bangko, Deski, Keling, Kepale Dese, Keruas, Pagan, lan Selian lajeng wonten malih marga Acih, Beruh, Gale, Kekaro, Mahe, Menalu, Mencawan, Munthe, Pase, Pelis, Pinim, Ramin, Ramud, Sambo, Sekedang, Sugihen, Sepayung, Sebayang lan marga Terigan.

## Seni Jogèd 
Wonten kesenian saking ètnis suku Alas (Musyawarah Adat Alas dan Gayo, 2003):

1. Jogèd Mesekat
2. Pelabat
3. Landok Alun
4. Vokal Suku Alas
5. Canang Situ
6. Canang Buluh
7. Genggong
8. Oloi-olio
9. Keketuk layakh

## Kerajinan 
Punika minangka kasiling kerajinan tradhisional saking ètnis alas kados ta:

1. Nemet (ngayam godhong rumbia)
2. Mbayu amak (tiker pandan)
3. Bordir ageman adat
4. Pande besi (pisau bekhemu)

## Tetedhan Tradisonal 
Punika jinising tetedhan tradhisional saking suku alas:

1. Manuk labakh
2. Ikan labakh
3. Puket Megaukh
4. Lepat bekhas
5. Gelame
6. Puket Megaluh
7. Buah Khum-khum
8. Ikan pacik kule
9. Teukh Mandi
10. Puket mekuah
11. Tumpi
12. godekhr
13. puket sekuning
14. cimpe
15. getuk

## Cathetan suku
Woh abang

**Woh abang** ya iku sawijining jinis tuwuhan woh tradhisional saka Papua. Déning masarakat Wamena, Papua, woh iki karan *kuansu*. Jeneng elmiahe *Pandanus Conoideus Lam* amarga woh abang kalebu tuwuhan sajeroning kulawarga pandan-pandanan kanthi wit kang wujud pandan, nanging dhuwur tuwuhan iki bisa nganti 16 mèter.
Gowok

**Gowok**, **kupa**, utawa **kepa** yaiku siji wit woh anggota suku jambu-jambuan utawa Myrtaceae kang asalé Indonesia, khususé Jawa lan Kalimantan. Jeneng-jenengé ing basa laladan yaiku *gohok* (Btw.), *kupa, kupa beunyeur* (Sd.), *gowok, dompyong* (Jw.).

## Pranala njaba 
* Gowok, ing Database Prohati

## Cathetan sikil
Kepel

Tuwuhan **kepel** utawa **burahol** (*Stelechocarpus burahol*) ya iku wit kang ngasilaké woh hidangan méja kang dadi flora identitas Dhaérah Istiméwa Yogyakarta. Woh kepel disenengi déning puteri karaton-karaton ing Jawa amarga dipercaya bisa gawé kringet duwé ambu kang sedhep lan banyu uyuh kang ora mambu. Ing Jawa wetan ana uga sing ngarani simpol lan kecindhul. Ing Sunda uga ana sing ngarani turalak.

## Wedharan 
Kepel iku kalebu ing kulawarga *Annonaceae*. Wit kepel bisa tuwuh nganti dhuwur 25 mèter lan dhiamèteré 40 sèntimèter. Galihé benjol pratandha tilas kembang lan godhong. Godhong tunggal kanthi ukuran 2-6 cm ngelonjong. Godhongé ijo tuwa lancip. Kembangé tunggal lan arum gandané. Kembang lanang ana ing bageyan dhuwur lan nggerombol 8-16. Kembang wadon ana ing ngisor. Wohé soklat klawunan. Wohé uga arum lan rasané legi. Wijiné werna ireng lan ana 4-6 saben woh. 

## Ékologi 
Wit kepel kasebar ing Asia kidul wetan nganti kepuloan Solomon. Kepel bisa tuwuh ing alasa sekundhèr utamané ing lemah teles. Tetanduran iki bisa tuwuh ing lemah 600 mèter ing dhuwur samodra. Kepel bisa tuwuh kanthi wiji.

## Piguna 
Wit iki bisa dadi tetuwuhan hias. Ana ing pekarangan bisa kanggo éyup-éyup. Kayuné bisa kanggo prabot omah lan piranti wangunan. Wohé bisa dipangan langsung utawa dadi jus. Kepel bisa kanggo obat lan kosmètik. Buah iki uga bisa nyepetaké regenerasi sèl lan nggawé awèt enom.

## Rujukan
Gran Turismo

|EU|May 8, 1998. Gambar-gambar uga didamel karo Kazunori Yamauchi, déning tèknologi dolanane didamel kaliyan Sony Computer Entertsintment. Polyphony Digital iku gadhah urun rembug babagan désain 3D saka gambar lan efek saka dolanan balapan iki. Nalika didhamel, dolanan iku uga kanggo simulasi nyetir balapan, nanging banjur 5 taun sabanjuré rilis, dadi dolanan ingkang apik ing Amérikah Sarékat lan Jepang piyambak . Gran Turismo iku isinè ana 140 mobil manéka macem merk, lan uga ana 11 trak balapan ingkang ana ing donya.
Pratélan mobil ing sajeroning dolanan iki, uga sampun gadhah ijin cethak marang pabrikane.

### Cathetan suku 
### Pranala njaba 
* 
* The Greatest Games of All Time: *Gran Turismo* saka GameSpot
*  saka Wikia
Sudan Airways

**Sudan Airways** (Basa Arab;الخطوط الجوية السوداني) inggih punika nama maskapé pamiberan nasional Sudan. Sudan Airways gadhah kodè IATA **SD** lan kodè ICAO **SUD**. Pangkalan utamanipun inggih punika Papan Anggegana Internasional Khartoum lan bermarkas besar ing Khartoum.

## Sajarah 
[thumb|right|Sudan Airways [Douglas DC-3|Douglas C-47B in 1971]]
Maskapé penerbangan punika dipundiriakèn ing taun 1947 déning Perusahaan Perkeretaapian Sudan kanggé nglayani daerah ingkang botèn dipunjangkau kereta api. Armada Sudan Airways ing wanci punika gadhah jumlah 4 pesawat de Havilland Dove. Taun 1952, maskapé punika tumbas pesawat Douglas DC-3, ingkang dipunginaakèn kanggé penerbangan ing Aden, Asmara, Beirut, Cairo lan Jeddah. Taun 1959 punika salah satunggaling taun ingkang wigatos maskapé punika, inggih punika tumbas pesawat Vickers Viscount lan maskapé punika gegayutan kaliyan IATA. Ing taun 1962, Sudan Airways tumbas pesawat jet pertamanya, inggih punika kalih buah de Havilland Comet. Taun 1967, DC-3 dipunpensiunaken, dipun-gantos kaliyan Fokker F-27.Maskapé punika dimodernisasi kaliyan Boeing 707, Boeing 737, Airbus A300 lan A310 sarta Fokker 50 lan taun 2007 kapengker, maskapé punika naté nyewa 3 Airbus A320.
Nanging, Perang Sipil Sudan, ingkang kalangsungan ngantos wekdal punika, ngaruhi performa maskapé punika, njalari kawatesan penerbangan. Kondisi punika dipunperparah kaliyan sanksi PBB kaliyan Sudan, njalari 2 Fokker 50nipun kapeksa dipunsade.
Ing taun 2007 pamaréntah Sudan menswastakan masakpai penerbangan mau kaliyan namung nyisakan sawatawis 30% nggadahanipun kaliyan perusahaan mau. Tim manajemen énggal gadhah rencana memodernisasi maskapé punika, kaliyan investasi ing sistem reservasi lan check-in terkomputerisasi. Sudan ugi gadhah rencana ningkataken armadanipun ngantos gayuh 12 pesawat. Ing masa punika, maskapé punika ugi naté bermarkas ing SDC Building.
[thumb|left|A Sudan Airways Comet 4C at [London Heathrow Airport in 1972.]]
## Larangan terbang ing Uni Éropah lan performa keamanan 
Tanggal 21 Juni 2008, otoritas penerbangan Sudan nglarang sadaya pesawat Sudan Airways kanggé terbang, nyusul jatuhnya 1 pesawat Airbus A310 ing Khartoum.
Taun 2010, otoritas penerbangan Uni Éropah mlebetaken Sudan Airways ing salebeting pratélan ireng (larangan terbang) ing Uni Éropah, pramila maskapé punika boten saged malih terbang ing Éropah. Amargi pelarangan mau antawisipun pengawasan ingkang lemah saking otoritas lokal, ingkang ngaruhi performa keamanan lan keselamatan maskapé punika.

## Kota tujuan 
[thumb|A Sudan Airways [Boeing 707-320C on final approach to Sharjah International Airport in 2006.]]

## Armada 
Kaitung wulan November 2010.

### Kargo 
1 Boeing 707-300C

## Cathetan suku 
## Pranala njaba 
* Situs web resmi
Wong Mandailing

**Wong Mandailing** minangka nama salah satunggaling suku bangsa ingkang papan dunungipun ing Kabupatèn Mandailing Natal, Kabupatèn Padang Lawas, Kabupatèn Padang Lawas Lor, lan sapérangan ing Kabupatèn Tapanuli Kidul, Sumatra Lor. Sapérangan pihak ngandharaken bilih Mandailing minangka péranganing Suku Batak. Nanging pihak sanèsipun gadhah pamanggih bilih Mandailing minangka golongan masarakat ingkang bènten. Bab punika katingal saking bedanipun sistem sosial, asal usul, lan kapitadosan.

Ing masarakat Minangkabau, *Mandailing utawi Mandahiliang* dados salah satunggaling nama suku ingkang wopnten ing masarakat mau. Wonten ing Basa Minangkabau, Mandailing gadhah teges minangka *mande hilang* ingkang ateges "ibu ingkang ical". Amargi makaten wonten ugi pamanggih ingkang ngandharaken bilih masarakat Mandailing asalipun saking Karajan Pagaruyung ing Minangkabau.

## Adat Istiadat 
Adat istiadat suku Mandailing dipunatur wonten ing *Surat Tumbaga Holing* (*Serat Tembaga Kalinga*), ingkang pesthi dipunwaosaken ing saben upacara-upacara adat. Tiyang Mandailing ngenal tulisan ingkang dipunsebat *Aksara Tulak-Tulak*, ingkang minangka wujud sanès saking aksara Proto-Sumatera, ingkang asalipun saking aksara Pallawa, bentukipun boten bènten sanget kaliyan Aksara Minangkabau, Aksara Rencong saking Acèh, *Aksara Sunda Kuna*, lan Aksara Nusantara sanèsipun. Ewadene Suku Mandailing gadhah aksara ingkang dipunsukani nama *aksara tulak-tulak* lan dipun-ginakaken saperlu nyerat ing kitab-kitab kuna ingkang dipunsebut *pustaha* (pustaka). Nanging awrat sanget manggihaken cathetan sajarah ingkang gegayutan kaliyan Mandailing sadèrèngipun abad angka 19. Umumipun pustaangka pustaka punika wosipun ngemu babagan cathetan usada tradhisional, ngèlmu-ngèlmu gaib, ramalan-ramalan babagan wekdal ingkang becik lan ala, sarta ramalan impen.

## Kekerabatan 
Suku Mandailing piyambak ngenal paham kekerabatan, inggih patrilineal punapa déné matrilineal. Wonten ing sistem patrilineal, tiyang Mandailing ngenal marga. Wonten ing Mandailing namung kaloka welasan marga kemawon, antawisipun inggih punika Lubis, Nasution, Harahap, Pulungan, Batubara, Parinduri, Lintang, Hasibuan, Rambe, Dalimunthe, Rangkuti, Tanjung, Mardia, Daulay, Matondang, lan Hutasuhut.

Marga-marga ing Mandailing Julu lan Pakantan, kados ta: Lubis ingkang kapérang dados Lubis Huta Nopan lan Lubis Singa Soro, Nasution, Parinduri, Batu Bara, Matondang, Daulay, Nai Monte, Hasibuan, Pulungan.Wonten ing Mandailing Godang: Nasution ingkang kapérang dados Nasution Panyabungan, Tambangan, Borotan, Lancat, Jior, Tonga, Dolok, Maga, Pidoli, lan sanès-sanèsipun. Lubis, Hasibuan, Harahap, Batu Bara, Matondang (keturunan Hasibuan), Rangkuti, Mardia, Parinduri, Batu na Bolon, Pulungan, Rambe, Mangintir, Nai Monte, Panggabean, Tangga Ambeng, lan Margara.

## Cathetan suku 
## Rujukan sanès 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Pranala njaba 
*  Situs Mandailing.org
Ai Haibara

**Shiho Miyano** (宮野志保, Miyano Shiho), utama misuwur minangka  **Ai Haibara**, ya iku salah sijiné watak utawa ulat ing sajeroning serial manga/anime *Detektif Conan*.Kaya ta Shinichi Kudo, panjenengané uga ngalami ubah wujud dadi cilik amarga APTX 4869 banjur netep ana ing omah Prof. Hiroshi Agasa. Prof. Agasa ngganti jeneng dadi Ai Haibara (灰原哀 Haibara Ai).

Shiho ya iku sadulur Akemi Miyano.
Waru

**Waru** (*Hibiscus tiliaceus*, suku kapas-kapasan utawa Malvaceae), uga kaloka déning **waru laut** kaloka dadi wit kangu eyupan ing pinggir dalan utawa ing pinggir kali, galengan utawa ing pasisir. Kamangka ora pati ketel waru disenengi amarga oyote ora jero saéngga ora ngrusak dalan lan wangunan ing saubenge. Waru bisa dibudidayaake kanri cara stek.

Tuwuhan waru asli saka laladan tropis Pasifik kulon nanging sakiki wis kasebar ing kabèh wewengkon Pasifik lan kaloka kanthi manéka warna jeneng: *hau* (basa Hawaii), *purau* (basa Tahiti), *beach Hibiscus*, *Tewalpin*, *Sea Hibiscus*, utawa *Coastal Cottonwood* sajeroning basa Inggris.

Ing Indonésia tuwuhan waru duwé jeneng kaya ta: *baru* (Gayo, Belitung, Md., Mak., Sumba, Hal.); *baru dowongi* (Ternate, Tidore); *waru* (Sd., Jw., Bal., Bug., Flores); *haru, halu, faru, fanu* (aneka basa ing Maluku); lan liya-liyané.

## Morfologi 
Wit cilik, dhuwur watara 5–15 m. Sajeroning lemah kang subur urip luwih lurus kanthi tajuk kang luwih sempit dibandingake karo wit kang urip ing lemah garing.

Kembang ngadek dhéwé utawa sajeroning tandang kang kaisi watara 2–5 kuntum. godhong kelopak tambahan duwé taju 8–11, punjul separone nempel. Kelopake dawane watara 2,5&nbsp;cm,cangap 5. Makutha wujud kipas, duwé kuku cendhek lan amba, 5–7,5&nbsp;cm, kuning, jingga, pungkasané semu abang, kanthi warna ungu ing bonggole. Buah kotak wujud endhog.

## Ekologi lan panyebaran 
bisa urip ing kaanan kang garing lan teles. tuwuhan waru urip apik ing laladan kanthi curah udan 800 nganti 2.000 mm. Waru biyasa ditemoni ing pasisir pasisir kang akèh wedhine, alas bakau, uga ing wewengkon riparian.

*H. tiliaceus* urip alami ing pasisir-pasisir Asia Tenggara, Oceania lan Australia lor lan wétan. Diintroduksi marang Australia barat daya, Afrika pérangan kidul, lanHawaii.

## Manfaat 
kayu waru bisa digunaake dadi bahan yasan utawa perahu, roda gerobak, gagang perkakas, ukiran, lan kayu bakar. saka kuloit watange, sawisé dikum lan dithuthuki, bisa ngasilaké serat kang ingaran *lulup waru*. serat iki bisa didadeake tali.

Godhonge bisa didadeake pakan raja-kaya, utawa kang isih enom bisa didadeake janganan. godhong kang diperes bidsa didadeake obat wudun. Godhong enom bisa kanggé penyubur rambut. Yèn digodhog karo gula watu bisa kanggo nyuwerake riak nalika watuk. kuncup godhonge bisa kanggo obat diare kang metu getihe.

Godhonge uga bisa digunaake kanggo mbungkus iwak déning pedhagang ing pasar.
 
Kembang waru bisa didadeake jam biologi. Kembange mekar ing dina ésuk kanthi makutha warna kuning. ing dina awan wernane malih dadi jingga lan nalika sore malih dadi abang, sadurungé palastra.

Legenda masarakat jawa ya iku kuntilanak seneng wit waru kang miring (*waru doyong*) kanggo panggonan omahé.

## Cathetan sikil 
## Pranala njaba 
* Wild Singapore: Sea hibiscus, *Hibiscus tiliaceus*
* Farmasi UGM: Waru (*Hibiscus tiliaceus*)
* Prohati: Waru (*Hibiscus tiliaceus*) 
* Pacific Island Agroforestry: Beach Hibiscus
* Florida Plant Atlas: *Talipariti tiliaceum*
Kapibara

**Kapibara** (*Hydrochaeris hydrochaeris*) ya iku sawijining jinis kéwan pengerat gedhé dhéwé kang isih ana ing donya (kéwan pengerat gedhé dhéwé kang wis cures ya iku *Phoberomys pattersoni*). Kapibara minangka kéwan asli saka laladan tropis lan lembap ing Amérika kidul. Kapibara uga bisa tinemu ing laladan wétan Andes saka wewengkon Kanal Panama nganti laladan lor Kolombia lan Venezuala, Uruguay, lan Provinsi Buenos Aires ing Argentina. Siji-sijine spesies kapibara liyane yaiku kapibara cilik. Spesies iki minangka spesies sosial sing dhuwur banget lan bisa ditemokake ing klompok nganti 100 individu, nanging biasane manggon ing klompok 10-20 individu.

## Katrangan 
Kapibara nduweni awak sing abot, bentuke tong lan endhas cendhak, kanthi wulu coklat abang ing sisih ndhuwur awak sing dadi kuning-coklat ing ngisor. Dawa awak Kapibara diwasa tekan 1-1,35 m, dhuwur ing withers yaiku 50-60 cm, lanang bobote 34-63 kg, lan wadon - 36-65,5 kg (pangukuran dijupuk ing Venezuelan llanos). Badhak wadon biasane luwih gedhe tinimbang lanang. Kapibara diwasa bisa bobote antara 35 lan 66 kg (77 lan 146 lb). Badhak wadon rada luwih abot tinimbang lanang. Bobot maksimum Kapibara wadon liar sing kacathet yaiku 91 kg (201 lb) saka Brasil, lan bobot maksimum Kapibara lanang liar sing kacathet yaiku 73,5 kg (162 lb) saka Uruguay.

## Diet 
Kapibara mangan campuran vegetasi samudra, suket, kulit, umbi, teken gula, lan oyod tanduran. Padha kudu mangan ton amarga padha duwe kapasitas diwatesi kanggo nyimpen lemak ing awak. Dheweke minangka feeder khusus lan mangan godhong siji klompok kewan lan ngilangi spesies sing kalebu. Dheweke mangan macem-macem tanduran sing luwih misuwur nalika musim kemarau, amarga luwih sithik tanduran sing bisa diakses. Nalika padha mangan suket ing mangsa udan, padha kudu ngganti menyang alang-alang tambahan ing mangsa garing.

## Pranala njaba 
* Capybara photo and natural history
Guti Hernandez

**José María Gutiérrez** (dipuntèpang kaliyan asma **Guti**; ) punika mantan juru main bal-balan Spanyol. Piyambakipun gadhah posisi dados glandhang serang. Kapungkasan piyambakipun bermain kanggé klub Turki, Beşiktaş lan natè ugi main kanggé  .
## Karier 
### Klub 
Guti naté maèn kanggé Real Madrid C, Real Madrid B, lan Real Madrid wiwit taun 1994 ngantos 2010, sadèrèngipun kappungkasan main kanggé Beşiktaş.
#### Real Madrid 
Debut kawiwitan Guti ing Real Madrid ingih punika manawi ngalahakèn Sevilla 4–1, ing tanggal 2 Dhésèmber 1995. Kesetiaanipun ing Real Madrid dipunbuktiakèn kaliyan rela nempati panggènan ingkang botèn pasti, wiwit saking glandhang bertahan, glandhang nyerang, ngantos penyerang murni. Ing wanci main ing Real Madrid, piyambakipun naté dados kapten kaping kalih Real Madrid. Nomor punggung ingkang dipunagem inggih punika nomer 14.
### Pensiun 
Guti ngumumaken pensiun saking sepakbola ing tanggal 21 September 2012, sasampunipun boten gadhah klub wiwit ninggalaken Beşiktaş ing wulan November 2011. Salajengipun piyambakipun ngendikan manawi “Piyambakipun badhé sinau dados direktur ulah raga utawi pelatih, lan piyambakipun remen ngekatih pemain mudha. Piyambakipun gadhah kapinginan sanget nangani tim mudha Real Madrid. punika impian piyambakipun.”
### Internasional 
Guti sampun main 14 kali kanggé , lan sampun nyetak 3 gol. piyambakipun ugi naté maen kanggé tim nasional  lan  Spanyol.

#### Gol internasional 
## Statistik 
### Klub 
:1Kalebet Liga Champions UEFA lan Liga Éropah UEFA.
:2 kalebet kompetisi kompetitif sanèsipun, kalebet Piala Super Spanyol, Piala Super UEFA, Piala Interkontinental, Piala Dunia Antarklub FIFA.
### Internasional 
|-
|1999||1||0
|-
|2000||2||0
|-
|2001||0||0
|-
|2002||3||1
|-
|2003||4||1
|-
|2004||3||0
|-
|2005||1||1
|-
!Total||14||3
|}

## Cathetan suku 
## Pranala njaba 
* 
* Profil padha situs web resmi Real Madrid.
* Entri padha situs web National-Football-Teams.com
* Entri padha situs web TransferMarkt.co.uk
* Entri padha situs web BDFutbol.com
* Entri  padha situs web Futbal.Sportec.es
Gut (ritual)

thumb|right|200px|Persiapan ritual gut.
**Gut** (굿) inggih punika ritual upacara ingkang dipunlampahi déning tiyang mudang (dukun) kanggé nyuwun berkat lan kasajahteraan manungsa dateng déwa ing Shamanisme Koréa, kapitadosan asli masarakat Koréa. Ing wanci punika, gut dipunlampahi manawi dados ritual lan pertunjukkan kesenian ingkang mèmadukan permainan musik, nyanyi lan bèksa. Seratan Cina kino saking Dinasti Tang nyerataken masarakat Silla lan Baekje nglampahi ritual-ritual kanggé muja déwa-déwa gunung. *Seratan Sajarah Tiga Karajan* (Samguk Yusa) nyerataken manawi Dangun, tokoh ingkang madegaken kraton pertama bangsa Koréa, menjelma dados déwa gunung saat punika pejah.
Ritual gut nglampahi pasang surut kaliyan sajarah Shamanisme ing Koréa. Pada masa Dinasti Joseon (1397-1910), Shamanisme dipuntekan déning pamaréntah lan dukun manggeni status sosial ingkang paling ngandap. Ing masa penjajahan Jepang (1910-1945), praktik gut dipunlarang. Ing taun 1960-an, manawi pamaréntah Koréa Kidul gencar lestantunaken bentuk-bentuk kabudayan daerah kados ta jogèd lan musik tradhisional dados warisan budaya nasional, Shamanisme lan praktik gut wiwit malih ngerembag. Ing wanci punika, kathah 12 gut ingkang kapérang saking ritual jogèd lan musik sampun dipundadosaken Warisan Budaya Nonbendawi Koréa Kidul.
Penelitian pamaréntah Koréa Kidul ing taun 1993 nedahaken manawi rakyat Koréa, limrahipun ingkang manggèn ing pedésaan, ngelaksanaaken 500 jinis gut. Sebagian ageng gut punika dipunlampahi kanggé muja déwa pelindung désa, ingkang ing saben-saben wewengkon gadhah asma-asma ingkang bènten-bènten. Jumlah déwa ingkang dipunsembah gadhah jumlah langkung saking 500 ingkang kapérang saking 114 déwa gunung (*sansin*), 109 déwa penjaga désa, 68 déwa pelindung (*tangsansin*), gabungan 23 déwa gunung lan sungai (*sancheonjonsin*), 23 déwa nenek moyang, 11 déwa pohon, 11 déwa tanah (*tangsantojisin*), lan 164 déwa-déwa sanèsipun.
## Prosesi 
thumb|right|Upacara gut

Wonten tiga faktor ingkang wigati ing salebeting prosesi gut, inggih punika déwa ingkang dados objek kepercayaan, para peserta ingkang mohon, sarta mudang piyambakipun ingkang dados penghubung antawis kalihipun.
Prosesi gut dipunwiwiti kaliyan ritual ngundang déwa, maringi persembahan, berdoa, prosès kerasukan ingkang dipundereaken jogèd lan nyanyian. Upacara punika limrahipun dipunwontenaken kanthi gedhé-gedhenan. kawiwitan, tuan rumah badhé ngeresiki rumah, ngundang lan njamu para tamu. Piyambakipun badhé nyiapaken makanan lan minuman lan nangleti kapinginan para tamunipun. Gegayutan persahabatan dijalin saat punika saling berbagi panganan lan minuman, sami-sami menari lan nyekaraken ngantos karaméan pungkasan. Tamu badhé dipunantar pulang saksampun acara purna.

## Pranala njaba 
* Jeju Rites for Goddess of Wind
* (video) Jeju Chilmeoridang Yeongdeung-gut

## Cathetan suku
Sotong

**Sotong** utawa *iwak nus* ya iku kéwan kang urip ing banyu, khususé ing kali, sagara, utawa tlaga. Sotong bisa tinemu ingmaneka warna jinis banyu kang ukurane gedhé ing banyu anta, banyu payau, utawa banyu asin kang jerone variasi saka cedhak dhuwur nganti ewunan mèter ing ngisor sagara. Akèh wong kang nganggep sotong iku padha karo nus. Kamangka sotong lan nus iku béda, sotong awake tipis dene nus awake gilig. Saliyané iku, thothok sotong kasusun saka kapur kang atos, déné thothok nus empuk.

## Pranala njaba 
* Scientific Database with photos and videos of cuttlefish and other cephalopods
* TONMO.com offers articles and forum discussion on cuttlefish care
* Amazing cuttlefish - Cephalopods with natural camouflage and sepia ink
Alga abang

**Alga abang** utawa **Rhodophyta** ya iku salah sawijining filum saka alga dhedhasar dat warna utawa pigmentasiné. Werna abang ing alga abang disebabaké déning pigmen fikoeritrin kang luwih akèh tinimbang pigmen klorofil, karoten, lan xantofil.
Paduraksa

thumb|200px|Paduraksa

**Paduraksa** ya iku wewangunan *(yasan)* kang dhapuré gapura lan ndarbèni payon. Payon kang nutupi gapura ngubungaké rong sisih batesing wewangunan. Wangunan iki padatan tinemu ing gerbang lumebu wewangunan-wewangunan lawas ing Jawa. Sanadyan ing jaman saiki uga akèh omah kang nggunakaké gapura sing kaya iki. Padatan paduraksa dijangkepi lawang. Kagunan saka paduraksa iki ya iku minangka bates antara laladan utawa *kompleks* ing wewangunan tartamtu.

## Cathetan suku
Musiyum Gunung Merapi

thumb|300px|Musiyum Gunung Merapi

**Musiyum Gunung Merapi** punika musiyum ingkang ngandharaken babagan informasi, rèplika, lan paninggalan-paningalan saking gunung berapi ing Indonésia, mliginipun Gunung Merapi. Musiyum punika mapan wonten ing kutha Sléman, mliginipun ing Jln. Boyong, Dhusun Banteng, Désa Harjobinangun, Kacamatan Pakem, Kabupatèn Sléman, Yogyakarta , kirang langkung 5 kilomèter saking kawasan objek wisata Kaliurang .

Musiyum Gunung Merapi punika dipunyasa kanthi ancas supados dados geo-wisata Yogyakarta ingkang saged dados wahana pendidikan konservasi ingkang kelajengan sarta pangembangan ngèlmu kabencanaan gunungapi, lindhu, lan bencana sanèsipun. Musiyum punika resmi tanggal 01 Oktober 2009, lan dipunresmekaken déning Mantri Energi lan Sumber Daya Mineral (ESDM), Purnomo Yusgiantoro .

Kanthi wiyaring yasan kirang langkung 4.470 mèter pasagi ingkang jumeneng wonten ing sanginggiling siti kanthi wiyar 3,5 hektar , musiyum punika gadhah semboyan *Merapi Jendela Bumi*. Musiyum Gunung Merapi kapérang dados kalih lantai. Lantai kapisan punika isinipun barang-barang kolèksi musiyum ingkang kapérang malih dados ruangan-ruangan kanthi tema *Volcano World*, *On The Merapi Volcano Trail*, *Manusia dan Gunung Api*, *Bencana Lindhu lan Tsunami*, *Bencana Gerakan Tanah*, * Diorama*, *Peralatan Survey*, *Extra-terestrial Volcano*, lan fasilitas penunjang sanèsipun. Déné ingkang kantai nomer kalih punika dados gedung pamutaran filem babagan Gunung Merapi ingkang sapunika nembé ing prosès penggarapan .

## Kawruh ing Musiyum Gunung Merapi 
Musiyum Gunung Merapi punika saged dados sarana pendidikan, pawiyaran informasi aspek kegunungan khususipun lan kebencanaan géologi sanèsipun ingkang asipat rekreatif-edukatif kanggé masarakat umum kanthi ancas paring wawasan babagan aspek ilmiah, ugi sosial-budaya lan sanèsipun ingkang gegayutan kaliyan gunungapi lan sumber bencana géologi sanèsipun. Kajawi punika Muséeum Gunung Merapi punika paring informasi ingkang kados ing ngandhap makaten:
# Informasi ngèlmiah babagan gunung, lindhu, lan geraking lemah ingkang kalebet prosès dinamika géologi.
# Informasi fenomena Gunung Merapi minangka kasiling prosès géologi ingkang katingal ing bumi.
# Informasi migitasi bencana gunungapi, lindhu, tsunami, geraking lemah ingkang dipuntedahaken awujud sistem monitoring, panalitèn, lan pengamatan.
# Informasi sumber daya gunungapi minangka potensi ingkang saged dipun-ginakaken kanggé makmuring rakyat.
# Informasi aspek sosial budaya kados ta budaya, tradisi, mitos lan sanèsipun .

## Cathetan suku
Dardanelles

thumb|250px|Letak Dardanelles.
**Dardanelles** (, , ), wiwitanipun dipuntepang minangka *Hellespontos* (basa Yunani: , *Hellespontos* (), kanthi barès gadhah teges "sagara Helle", inggih punika selat ciyut ing Turki pérangan kilèn-kidul ingkang nyambungake Sagara Aigea kaliyan Sagara Marmara. Selat punika inggih punika salah satunggaling Selat Turki, sareng kaliyan Selat Bosporus. Manggenipun wonten . Selat punika dawanipun ngantos 61 kilomèter (38&nbsp;mi) nanging jembaripun namung 1.2 ngantos 6 kilomèter (0.75 to 3.7&nbsp;mi), lan jeronipun rata-rata inggih punika 55 mèter (180&nbsp;ft) kanthi kedalaman maksimum ngantos 82 mèter (300&nbsp;ft). Banyu mili marang kalih arah ing selat punika, saking Sagara Marmara dhateng Sagara Aigea medal arus lumah lan mili dhateng arah ingkang lawanan medal arus andhap sagara.

Kados Selat Bosporus, Dardanelles misahaken bawana Éropah (ujung Gallipoli) saking bawana Asia. Selat punika minangka perairan internasional, lan sareng kaliyan Bosporus, selat punika nyambungken Sagara Hitam kaliyan Sagara Tengah. Selat punika strategis sanget amargi dados penghubung Éropah lan Asia. Kacathet sajeroning sajarah laladan punika dados laladan pertempuran antawisipun inggih punika perang troya ing jaman yunani kuna sarta Kampanye Gallipoli nalika Perang Dunia I.

Satunggaling kreteg gantung badhé dipunyasa ngliwati selat punika, lan badhé nyambungaken Saricay (satunggaling distrik ing Çanakkale) ing Asia kaliyan Kilitbahir ing Éropah.t.

## Cathetan suku 
## Pranala njaba 
* Pictures of the city of Çanakkale
* Canakkale Onsekiz Mart University 
* Map of Hellespont
* izmir escort 
monuments and memorials of the gallipoli campaign along the Dardanelles http://www.gallipoli.com.tr/if_stones_could_speak/18th_march_etching.htm
Berang-berang

**Berang-berang** ya iku mamalia semi-akuatik (utawa akuatik, ing sawijining jinisé) mangan iwak. Berang-berang ana pirang-pirang marga anggota anak-suku **Lutrinae**, kang padha karo jinis sigung (*badger*), biul, lan pulusan (*weasel*) kang mbentuk suku Mustelidae. ana telulas spésies sajeroning pitu génus, berang-berang nyebar ing kabèh wewengkon donya kajaba Australasia. Berang-berang racaké mangan kéwan-kéwan akuatik, mligi iwak lan kerang-kerangan, uga kéwan-kéwan invertebrata liyané; nanging uga mangan amfibi, manuk, lan mamalia cilik.

## Spesies 

Kladogram, menurut Koepfli *et al.* 2008 dan Bininda-Emonds *et al.* 1999

Genus *Lutra *
* Berang-berang pasisir (*Lutra lutra*)
* Berang-berang sumatra (*Lutra sumatrana*)
Genus *Hydrictis* 
* Berang-berang leher-totol (*Hydrictis maculicollis*)
Genus *Lutrogale* 
* Berang-berang wregul (*Lutrogale perspicillata*)
Genus *Lontra* 
* Berang-berang kanada (*Lontra canadensis*)
* Berang-berang amerika (*Lontra provocax*)
* Berang-berang neotropis (*Lontra longicaudis*)
* Berang-berang laut kecil (*Lontra felina*)
Genus *Pteronura* 
* Berang-berang raksasa (*Pteronura brasiliensis*)
Genus *Aonyx* 
* Berang-berang afrika (*Aonyx capensis*)
* Berang-berang cakar-kecil (*Aonyx cinerea*)
Genus *Enhydra* 
* Berang-berang laut (*Enhydra lutris*)

## Gladri foto 

File:Will do tricks for fish...O).jpg|berang-berang
File:Aonyx cinerea - Zoo Frankfurt 1.jpg|Berang-berang cakar cilik
File:Enhydra lutris asleep 3.jpg|Berang-berang laut nalika turu ing
File:Lfelina.jpg|Berang-berang laut cilik
File:Otter Reutemuehle.jpg|Berang-berang pasisir
File:Smooth-coated Otter (Lutrogale perspicillata).jpg|Berang-berang wregul
File:Pteronura brasiliensis zoo Brasilia 02.jpg|Berang-berang raksasa
Image:Pair of Otters.jpg|Sepasang berang-berang

## Pranala njaba 
* IUCN/SSC Otter Specialist Group
* Supportive Environments for the Region's Otters (SERO)  minangka sawijining jaringan nirlaba profésional kang madek ing babagan konservasi berang-berang.
* ARKive  Foto lan video berang-berang pasisir (*Lutra lutra*). sajeroning situs kang padha ana uga foto lan video berang-berang laut cilik (*Lontra felina*), berang-berang laut (*Enhydra lutris*), berang-berang wregul (*Lutrogale perspicillata*) lan berang-berang raksasa (*Pteronura brasiliensis*). 
* The Otter Trust 
* International Otter Survival Fund
* Otternet 
* Carita lan gambar berang-berang
* Blog: Saving Otters 
* Berang-berang pasisir (European Otter)

## Cathetan sikil
be-tarask:Выдра

zh-min-nan:Chúi-thoah
Wong Batak Pakpak

thumb|Suku Pakpak

**Wong Batak Pakpak** inggih punika salah satunggaling bebrayan ingkang dumunung ing Pulo Sumatera Indonésia. Kasebar ing manéka kabupatèn/kutha ing Sumatera Utara lan Acèh, inggih punika ing Kabupatèn Dairi, Kabupatèn Pakpak Bharat, Kabupatèn Humbang Hasundutan, Tapanuli Tengah (Sumatera Utara), Kabupatèn Acèh Singkil lan Kota Subulussalam (Provinsi Acèh)

Wonten ing administrasi papréntahan, suku Pakpak kathah dumunung ing wewengkon Kabupatèn Dairi ing Sumatera Utara ingkang lajeng dipunmekarkan nalika taun 2003 dados kalih kabupatèn, inggih punika:
# Kabupatèn Dairi (kutha krajan: Sidikalang)
# Kabupatèn Pakpak Bharat (kutha krajan: Salak)

## Marga Pakpak 
* Anakampun
* Angkat
* Bako
* Bancin
* Banurea 
* Berampu
* Berasa
* Beringin 
* Berutu
* Bintang
* Boang Manalu
* Capah
* Cibro
* Gajah Manik
* Gajah
* Kabeaken 
* Kesogihen 
* Kaloko
* Kombih
* Kudadiri
* Lingga
* Maha
* Maharaja
* Manik kecupak
* Manik Kt.usang
* Matanari
* Meka
* Maibang
* Padang
* Padang Batanghari (BTH)
* Pasi
* Penarik Pinayungan
* Perdosi
* Sambo
* Saraan
* Sikettang 
* Sinamo
* Sitakar
* Solin
* Saing
* Tendang
* Tinambunan
* Tinendung
* Tumangger 
* Turutan
* Ujung

Suku bangsa Pakpak dipuniket déning struktur sosial ingkang wonten ing istilah setempat dipunsebut minangka sulang silima. Sulang silima kasungsung saking gangsal unsur inggih punika: 
1. Sinina tertua (Perisang-isang (keturunan utawi génerasi ingkang paling)
2. Sinina penengah (Pertulan tengah (keturunan utawi génerasi ingkang wonten ing tengah)
3. Sinina terbungsu (perekur-ekur = keturunan paling ragil)
4. Berru (kerabat panampa kenya)
5. Puang (kerabat pangaweh kenya)

Gangsal unsur punika peranipun kathah sanget ing prosès pamendhetan putusan ing manéka aspek pagesangan mliginipun ing sistem kekerabatan, upacara adat punapa déné ing konteks komunitas lebbuh utawi kuta. Tegesipun gangsal unsur punika kedah ndhèrèk supados putusan ingkang dipunpendhet dados sah saking hukum adat.

Tuladha kerja baik inggih punika: merbayo (upacara perkawinan), menanda taun (upacara nanem pantun), merkottas (upacara kanggé miwiti sawijining pakaryan ingkang gadhah resiko) lan sanèsipun. Tuladha kerja jahat inggih punika mengrumbang lan upacara mate ncayur ntua (upacara lelayu).

## Cathetan suku
Sèl Saraf

thumb|200px|Sèl Saraf

**Sèl saraf** utawa **neuron** yaiku pérangan paling cilik kang nyusun sistem saraf manungsa kang ndarbèni sipat béda saka sèl-sèl awak liyané. Kagunan saka sèl saraf yaiku ngirimaké pesen *(impuls)* kang wujud rangsang utawa tanggapan.

## Ciri-ciri 
Jaringan saraf kawangun saka sèl-sèl saraf (neuron) kang ndarbèni ciri kusus, yaiku ndarbèni ploloran sitoplasma kang dawa. Ing invertebrata, awak sèl padatan ndarbèni ukuran cilik (dhiamèter < 0,1&nbsp;mm) lan kandelé srabut saraf < 0,01&nbsp;mm.

## Struktur 
Saben neuron kawangun saka siji awak sèl kang ing jeroné ana sitoplasma lan inti sèl. Saka awak sèl metu rong jijis srabut saraf, yaiku dendrit lan akson *(neurit)*. Kagunan awak sél yaiku dadi papan kanggo sintésis neurotransmitter, yaiku senyawa kimia kang wigati kanggo mbiyantu *penjalaran impuls* kang ngliwati *sinaps*. Saka awak sèl katon sawatara brenjolan sitoplasmik tumuju njaba lan mbentuk struktur kang diarani dendrit lan akson. Dendrit yaiku brenjolan sitoplasmik kang methungul saka awak sèl saraf, ukurané cendhak udakara 1&nbsp;mm. Gunggungé dendrit akèh lan nyabang. Kagunan saka dendrit yaiku nampa rangsang lan nggawa rangsang mau tumuju awal sèl. Déné akson yaiku brenjolan sitoplasmik kang methungul uga saka awak sèl kang ndarbèni kagunan nerusaké rangsang tumuju bongkot akson. Ukuran akson paling dawa kanthi bongkot nyabang banget. Akson ana kang digubeti slubung meielin lan ana sing ora kagubet.

## Pérangan sistem kerja sèl saraf 
# **Sèl reseptor**: saraf kang nampa rangsang, padatan wujud piranti indra.
# **Sèl efektor**: sèl saraf kang nanggapi rangsang wujud otot lan klanjer.
# **Sèl saraf sensoris**: srabut saraf kang nggawa rangsang tumuju utek.
# **Sèl saraf motorik**: srabut saraf kang nggawa rangsang saka utek.
# ** Sèl saraf konèktor**: sèl saraf motorik utawa sèl saraf siji karo sèl saraf liyané.

## Cara kerja sèl saraf 
Rangsang kang ditampa déning sèl saraf résèptor banjur ditampa déning sel saraf sènsoris kanggo diterusaké tumuju utek. Pawarta *(informasi)* kang wis tekan utek banjur diolah, *diinterpretasi* banjur mènèhi wangsulan marang pawarta kang ditampa mau. Nalika mènèhi wangsulan kang wis ditampa, lakuné pawarta mau digawa saka utek tumuju sèl-sèl saraf motorik banjur kadadèn rèspon wujud obahé awak. Ing obah rèflèks, impuls liwat dalan cendhak utawa dalan jujugan, Diwiwiti saka rèsèptor panampa rangsang, banjur diterusaké déning saraf sènsoris tumuju saraf pusat. Rangsang mau ditampa déning sèl saraf panggandhèng (konèktor) tanpa diolah ing jero utek langsung dikirim tumuju saraf motorik kanggo dikirim menyang èfèktor, yaiku otot lan klanjer. Tuladahané obah rèflèks yaiku nalika mripat kedhèp.

## Cathetan sikil
Musiyum Biologi

thumb|250 px|Musiyum Biologi Universitas Gadjah Mada

**Musiyum Biologi Universitas Gadjah Mada** punika musiyum ingkang mapan wonten ing Jl. Sultan Agung 22, Kacamatan Mergangsan, Yogyakarta. Musiyum punika kalebet musiyum kanggé pambelajaran alam kanthi koleksi langkung saking 4.000 spésimèn kalebet koleksi awetan kéwan lan tuwuhan. Musiyum ingkang dipunkelola déning Fakultas Biologi UGM punika kabikak kanggé umum lan dipunkepyakaken ing tanggal 20 September 1969. Sapunika, Musiyum Biologi UGM punika dipunpimpin déning Ludmilla Fitri Untari, S.Si, M.Si lan dipunbiyantu déning tigang staf inggih punika: Subakir, Ratgiyanto, SE, saha Ida Suryani, SS 
.

Musiyum Biologi punika dipunrintis awit saking wontenipun Musiyum Zooligicum nalika taun 1964 mapan wonten salah satunggaling ruwang ing Sekip, Sléman, Yogyakarta ing jero kampus UGM lan dipunpimpin déning Prof. drg. R. G. Indrojono. Ugi koleksi herbarium ingkang ngenggeni sapérangan gedung ing Jl. Sultan Agung 22, Yogyakarta kapimpin déning Pro. Ir. Moeso Suryowinoto. Pangelolaan musiyum kekalih punika dipuntangani déning Fakultas Biologi ingkang kala punika mapa wonten Dalem Mangkubumen, Ngasem, Yogyakarta lan kawéntar kanthi nama fakultas-fakultas *kompkes Ngasem*. Kolèksi kéwan lan tuwuhan kala punika asalipun saking Seski Zoologi lan Anatomi Fakultas Kedhokteran UGM lan Seksi Botani Fakultas Pertanian UGM .

## Kolèksi 
Wonten ing Musiyum Biologi punika wonten èwunan kolèksi musiyum ingkang wujud koleksi herbarium utawi awet-awetan ingkang teles lan garing saking manéka fauna lan flora. Cacahing kolèksi ing musiyum punika kirang langkung dumugi 3.700 spésies kanthi rincian 70% punika kalebet preparat tuwuhan, déné ingkang 30% preparat kéwan . Koleksi ingkang wonten ing musiyum punika dipun-ginakaken dados sarana pasinaon kanggé para dhosèn, mahasiswa, pelajar, lan umum.

## Cathetan suku
Wong Damal

thumb|Suku Damal

**Suku Damal** utawi **Wong Damal** inggih punika salah sawijining suku ingkang dumunung ing pagunungan Papua. Basa Damal inggih punika médhia komunikasi antawisipun sesami tiyang damal. Tiyang Damal jaman rumiyin sampun masak migunakaken geni.

Geni dipundamel kanthi “Hagan” inggih punika kayu alit garing ingkang dipunbelah tengah lan migunakaken tali rotan ingkang garing, tali rotan dipunjepit kanthi kayu garing ingkang tengahipun dipunbelah punika, lajeng kekalih pucuk tali rotanipun dipungesekaken terus ngantos antawising tali rotan lan kayu dados panas, lajeng panas punika medalaken kukus dumugi tali [rotan punika pedhot lan ngasilaken latu.

Honai minangka rumah adat suku damal ingkang turun-temuruan dumugi sapunika. Honai kadamel saking alang-alang punika boten ateges sedayanipun saking alang-alang, nanging atapipun kemawon ingkang kadamel saking alang-alang, manawi sanèsipun kadamel saking kayu-kayu tartamtu ingkang saged tahan dumugi puluhan taun.
## Dhémografi 
Penduduk asli laladan Ilaga lan Beoga inggih punika tiyang Damal. Pambageyan miturut marga Damal ingkang gadhah hak ulayat ing laladan Ilaga inggih punika Magai. Magai ingkang dumunung wiwit laladan kali Kungnomun dumugi Owinomun.
Marga Alom mapan ing laladan wiwit saking Namungku Wanin dumugi Towengki. Marga Murib (mom) dumunung ing laladan Towengki lan pérangan muara kali Ilogong dipunpapani déning Hagabal, Dang, lan Dewelek. Wiwit saking Tagaloan dumugi Kelebet dipundunungi déning marga Kiwak. Laladan ingkang pisanan dipundunungi tiyang Damal inggih punika Ilaga lan Beoga ingkang minangka punjer perkembangan tiyang Damal.

Masarakat Damal manunggal kaliyan alam, tiyang Damal boten sami ngrantau ing laladan suku kerabat sanèsipun. Tiyang Damal remen sanget kaliyan papan dunungipun piyambak minangka pamaringan saking Gusti ingkang kathah sumber daya alam lan ugi nyimpen mutiara pagesangan.

[Gunung-gunung lan lembah-lembah nyimpen sumber day alam kados ta tambang, emas, pérak, tembaga, lenga bumi, kayu gaharu, kéwan-kéwan lan tetuwuhan. Alam papan dunugipun sampun nyawisaken manéka bahan sandang lan pangan kanggé nyambung pagesangan.

## Cathetan suku 
* Teppy Komekson Komangal, my honai dec, 21, 2009
* Kabupatèn Pucuk Papua [1]
Duyung

**Duyung**, **Iwak Duyung** utawa **Dugong** (*Dugong dugon*) ya iku sawijining jinis kéwan sagara kang kalebu salah siji saka papat spésies Sirenia utawa lembu sagara kang isih urip kajaba manatee, iwak duyung ora kalebu sajeroning bangsa iwak. Duyung minngka siji-sijiné kéwan kang duwé kulawarga *Dugongidae*. Duyung uga siji-sijiné sirenia kang bisa ditemoni ing kawasan banyu ing watara 37 nagara wewengkon Indo-Pasifik, sanajan akèhé duyug ditemoni ing wewengkon banyunan sisih lor Australia.

## Cathetan sikil
## Pranala njaba
Wong Bawéan

thumb|Pulo Bawean ing laladan Gresik, Jawa Wétan

**Suku Bawean** kalebat ing sub wong Jawa miturut sensus BPS taun 2010. Masarakat Malayu Malaka lan Malaysia langkung ngenal kanthi sebutan Boyan katimbang Bawean lan wonten ing pamanggihipun *Boyan* ateges sopir lan tukang kebun (*kephun* wonten ing basa Bawean), amargi pakaryan sapérangan ageng masarakat asal Bawean inggih punika makarya ing kebun utawi dados sopir. Tiyang-tiyang Bawean minangka sawijining golongan alit saking masarakat Malayu ingkang asalipun saking Pulo Bawean ingkang dumunung ing Laut Jawa antawis kalih pulo ageng inggih punika Pulo Kalimantan ing lèr lan Pulo Jawa ing sisih kidul. Pulo Bawean dumunung ing antawis 80 mil arah lèr Surabaya, lan mlebet ing kabupatèn Gresik. Pulo Bawean kasungsun saking kalih kacamatan, inggih punika kacamatan Sangkapura lan kacamatan Tambak. Diponggo minangka salah satunggaling kalurahan saking 30 kalurahan ing pulo Bawean ingkang basanipun bènten sanget kaliyan désa-désa sanèsipun. Masarakat Diponggo basanipun semi Jawa, ing pundi minangka warisan saking sawijining ulama wanita ingkang naté mapan ing désa punika, inggih punika waliyah Zainab, ingkang taksih keturunan Sunan Ampel.

Awrat saperlu nemtokaken wekdal ingkang pas rawuhipun tiyang-tiyang Bawean ing Malaka amargi boten wonten bukti lan dokumentasi sajarah babagan karawuhanipun. Boten wonten cathetan resmi babagan rawuhipun ing Malaka. Maneka pamanggih ingkang wonten boten saged nedahaken wekdal ingkang pas. Pamanggih kapisan ngandharaken bilih wonten tiyang ingkang nama Tok Ayar rawuh ing Malaka nalika taun 1819. Pamanggih kaping kalih nedahaken bilih tiyang Bawean rawuh nalika taun 1824, kinten-kinten nalika penjajahan Inggris ing Malaka. Pamanggih ingkang kaping tiga nedahaken bilih tiyang Bawean sampun wonten ing Malaka sadèrèngipun taun 1900 lan nalika taun punika sampun kathah tiyangn Bawean ing Malaka.

Kajawi ing Malaka, tiyang Bawean ugi kasebar ing Lembah Klang, kados ta ing wewengkon Ampang, Gombak, Balakong lan ugi Shah Alam. Tiyang Bawean tumbas lemah lan yasa omah kanthi golongan. Ing Gelugor, Pulo Pinang wonten kirang langkung 2 kulawarga ageng tiyang Bawean, ingkang migunakaken basa Malayu dhialèk Pulo Pinang saperlu bertutur kaliyan tiyang sanèsipun.

Lare-laré ingkang lair ing Malaysia sampun dados warga nagara Malaysia. Perantau-perantau ingkang rawuh saking taun 1990-an wonten ingkang sampun nampi status penduduk tetap. Tiyang Bawean misuwur kanthi keahlian damel yasan lan omah. Wonten ugi ingkang dados usahawan alit kados ta sub-kontraktor pembersih yasan lan peniaga runcit.

## Cathetan suku