open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Adat Banyumasan

## Upacara Adat
Ing tlatah Banyumasan ana manéka warna wangun upacara tradhisional sing unik lan khas gegandhéngan kaliyan sistém kapercayan lan pandhangan urip masarakaté ing antarané: 
* Unggah-Unggahan
* Udhun-Udhunan
* Baritan
* Ujungan
* Cowongan
* Penjamasan Pusaka
* Rajaban & Pager Jaro
* Suran
* Sadranan

## Klambi Adat 
Dhaérah Banyumasan nduwé klambi tradhisional sing khas banget. Ing kalangan wong cilik ditemoni klambi kaya lancingan, bebed wala, pinjungan, iketan, nempean lan liya-liyané. Sauntara ing kalangan priyayi ditemoni klambi beskap kanggo kaum priya lan nyamping kanggo kaum wanita. Yèn klambi adat iki diberdayaké kanthi maksimal kanggo kapentingan wisata mesthi waé bakal bisa dadi *daya tarik* dhéwé kanggo wisatawan.

50px|none|Wikipedia
***Banyumasan language edition*** of Wikipedia
Sastra Banyumasan

Ing tlatah Banyumasan ngrembaka Basa Jawa kanthi cara tutur Banyumasan. Akèh pawongan kang duwé panemu yèn Basa Banyumasan iku luwih tuwa tinimbang basa Jawa kang sumrambah saiki. Ora kaya basa Jawa ing tlatah liyané, ing kéné pangucapan vokal lan konsonan kaya ing basa Jawa Kuna. Huruf-huruf mau diwaca wantah kaya déné maca tulisan Basa Indonesia.

Umpamane, "tiba" diucap "tiba" ora "tibò" kaya ing tlatah Jawa liyané. *Jeruk* diucap *jeruk* ora *jerok*. Mula saka iku, pangucapane dianggep cedhak marang basa Jawa Kuna. Seka kosa-kata, ana sawatara basa Kawi kang isih ana. Umpamane, *inyong* (Banyumas) karo *ingong* (Kawi). *Rika* karo *rika*

Tembung "rika" iki uga isih tinemu ing Basa Using ing tlatah Banyuwangi. Sawetara tembung ing basa osing uga akèh tinemu sing padha karo basa Kawi.

Sastra ing basa Banyumasan naté ditulis déning Ahmad Tohari. Ing koran Suara Merdeka, pujangga saka tlatah Banyumas iki nyalin basa novèl anggitane dhéwé, Ronggeng Dukuh Paruk, kanthi basa Banyumasan. Carita iku tinulis dadi carita sambung.

Ing sawatara Majalah Basa Jawa, rata-rata ana rubrik kanggo basa Banyumasan iki.

***Banyumasan language edition*** of Wikipedia
Angguk

**Angguk** iku kasenian wujud jogèd-jogèd kanthi nafas Islam. Paraga jogèd-jogèd ana wolung wong lan ing akir tontonan para paragané padha mendem utawa *intrance*.
Bégalan

**Bégalan** inggih punika seni tutur tradhisional ingkang dipun-ginakaken kanggé sarana upacara penganténan, ubarampénipun kados ta pirantos dhapur, antawisipun inggih punika ilir, ian, cething, kukusan, saringan ampas, tampah, sorokan, cénthong, siwur, irus, kendhil lan wangkring. Pirantos punika gadhah teges ingkang ngewrat falsafah jawa lan migunani kanggé para pinangantén. Kesenian begalan punika kesenian tradhisional ingkang awujud drama, amargi ngemot unsur dialog, ulah raga, jogèd, iringan. Seni bégalan dipunparagani kalih tiyang, ingkang satunggal dados tiyang pambégal ingkang kawastanan Rékaguna lan ingkang satunggal malih dados tiyang ingkang dipunbégal kawastanan Gunaréka. Seni bégalan punika dipuniringi gendhing. Bégalan minangka kombinasi antawisipun seni jogèd lan seni tutur.
Busana ingkang dipun-ginakaken déning paraga limrahipun ngagem busana Jawa. Prekawis-prekawis ingkang kedah dipun-gantos inggih punika:
1.	Iringan ingkang dipun-ginakaken inggih punika kanthi instrumen gamelan jawa, manawi obahan jogèd dipunjumbuhaken kanthi wirama gamelan.
2.	Jogèd begalan dipunparagani kalih paraga tiyang kakung ingkang maragakaken Gunareka lan Rekaguna.
3.	Gunemanipun kanthi gaya janaka ingkang wosipun babagan pitutur ingkang wigati kanggé penganten kekalih lan para pamiarsa.
4.	Wekdal kaleksanakaken ing siyang utawi sonten lan wekdal ingkang betahaken kanggé pagelaran kirang langkungipun satunggal jam.
5.	Papan panggènan ingkang dipun-ginakaken limrahipun wonten ing plataran omah penganten putri.

Jogèd Bégalan adhedhasaripun minangka jogèd rakyat ingkang migunakaken pirantos-pirantos ingkang gadhah teges simbolis ingkang migunani kanggé pagesangan wonten ing bebrayan. Guneman kanthi gaya jenaka gadhah ancas kanggé panglipur.

## Cathetan suku
Bongkel

**Bongkel** iku musik tradhisional kang memper anglung. Bongkel iki mung ana sa instrumen kanthi patang wilahan laras Slendro sing mung nganggo swara 2,3,5,lan 6. Ing pagelarane nganggo gendhing-gendhing mirunggan bongkel.
Buncis

thumb|250px|Polong buncis

**Buncis** (asalé saka basa Walanda, *boontjes*, **Phaseolus vulgaris L**.) ya iku tuwuhan polong-polongan sing bisa dipangan.. Woh, wiji, lan godhongé bisa digawé jangan. Pang buncis wernané ijo, jejeg, bunder, empuk lan mrambat. Godhongé iku godhong majemuk, dhapuré lonjong, dawané watara 8–13&nbsp;cm lan ambané 5–9&nbsp;cm, ana rambuté lan mucuk, bongkoté mbunder, pinggiré rata, rangka godhongé nyirip, gagang pesagi, duwé anak godhong cacahé telu, wernané dudu ijo tuwa.

## Cathetan sikil
Sintrèn

thumb|left|Kesenian tradhisional Sintren atau Lais
**Sintren**' inggih punika salah satunggaling kesenian tradhisional Jawi. Sintren punika tembungipun saking tembung “Si” lan “tren”. Si inggih punika tegesipun “dhèwèkè” utawi “Si”, kaliyan tren ingkang tegesipun “Tri” utawi saking tembung “putri”. Dados sintren tegesipun “Si Putri” ingkang dados lakon wonten ing kesenian punika. Sintren ugi sebatan kanggelakon wonten ing salah satunggaling kasenian. Nanging sapunika dados sebatan kanggé kesenian jogèd punika. Sintren saking tembung sesantrian ingkang tegesipun niru santri do0lanan lais, debus, rudat, utawi ubrug ngginakaken ngèlmu ghaib.
**Sintren** iku kagunan tradhisional kang ana ing pasisir Jawa Tengah lan Jawa Kulon. Asline, sing dadi penariné wong wadon kang isih suci (prawan), nanging ana kalané dipandhégani déning sawijining priya kang nganggo busana wanita.

Kaping pindho ya iku calon pengantin sintren dilokake ing kurungan pitik. Tegesipun mangké boten wonten wates antawisipun penari kaliyan pamiarsa lan ugi ingkang nyengkuyung ‘’’Sintrèn’’’ punika.

## Cathetan suku
Barzanji

**Barzanji** utawa Perjanjen iku sejatine salawatan sing diiringi seni musik kanthi nafas Islam sing nganggo saperangkat piranti tabuh sing ingaran *terbang* utawa *trebang*. Ing kéné, lagu-lagune dijupuk saka kitab Barzanji. Ing tanah Jawa, Barzanji iki asring dienggo ing sadengah upacara, upamané kelairan bayi utawa ngantenan.

Kitab iki isiné sajarah Muhammad, kang nyakup silsilah keturunan, jaman cilik, pemudha, nganti diangkat dadi rasul. Kitab iki ngunggulake Muhammad supaya dadi tuladha kanggo sapa waé.

Kitab Barzanji dijupuk saka jeneng pujanggane, ya iku Syekh Ja'far al-Barzanji bin Husin bin Abdul Karim. Asline, kitab iki jenenge *Iqd al-Jawahir* (Kalung Berlian). Syeh Barzanji lair ing Madinah taun 1690 lan séda taun 19766. Dhèwèké asliné keturunan saka panggonan ing Kurdistan, Barzinj.
Wayang Kulit Gagrag Banyumasan

**Wayang Kulit Gagrag Banyumasan**, ya iku pagelaran wayang kanthi napas Banyumasan. Ing tlatah iki ana 2 (rong) gagrag, ya iku *gagrak kidul gunung* lan *gagrag lor gunung*. Wayang kulit gagrag Banyumasan iki kenthel karakyatane ing pagelaran.

Lumrahé critane ora béda adoh karo panggonan liyané ing tanah Jawa. Bedane kang paling ketara ya iku ing paraga Bawor. Bawor iki kaya Bagong. Awake lemu, cendhek, lan lucu. Yèn cara Gagrag Wetanan (Sala, Yogya) Bagong iku putra ragile Semar saka pérangan Punakawan, Yèn cara Gagrag Banyumasan, Bawor iku pembarep saka pérangan Punakawan.

Dhalang-dhalang kang nggelar gagrag iki antarané: Ki Sugito Purbacarito, Ki Sugino Siswacarito, lan Ki Suwarjono.
Calung

**Calung** iku perangkat gamelan kaya Gamelan Jawa kang digawé saka pring wulung. Calung sumrambah ing Banyumas lan sakupenge, sarta Jawa Kulon. Calung karakit saka: gambang barung, gambang panerus, dhendhem, kenong, gong, lan kendhang. Ing pagelarane, calung dikanteni déning sindhen. Aransemen lagune nganggo gendhing-gendhing Banyumasan, gendhing gaya Banyumas, Surakarta-Jogjakarta, lagu-lagu Sundha, gendhing Sundha, lan uga lagu pop.
Ebeg

thumb|225px|Ebleg
**Ebeg** utawi **Ebleg** punika salah satunggaling tarian tradhisional ingkang khas saking tlatah Banyumas kanthi migunaken *ebeg* utawi jaran kepang. Kesenian punika nglambangaken kegagahenipun para prajurit wadyabala jaran saha kagem atraksi-atraksi ingkang ngemu kaperwiraan. Lumrahipun, wonten ing pagelaran ebeg punika ugi dipunjangkepi kaliyan atraksi barongan, penthul, saha rikat. Ing ngriki, pagelaran punika diiringi dening gendhing gamelan ingkang sinebut *bendhé*.

## Piranti iringan 
Ebeg asring dipuniringi dening piranti ingkang sinebat bendhe. Bendhe punika piranti kados gong, nanging ukurannya langkung cilik. Suarane bendhe ngecak lan ngetrok, njalari swasana langkung rame lan semangat nalika pagelaran Ebeg lumampah. Piranti punika dados pangiring utama ing sajroning acara budaya, ngambahaken rasa harmoni antawis para penari lan pawongan ingkang nyumurupi. Mboten namung minangka alat musik, bendhe ugi nggadhahi makna filosofis minangka pangiket rasa guyub lan kabersamaan.

## Uga delengen 
* Barongan
* Réyog

## Rujukan 
## Pranala njaba 
* Ebeg Banyumasan Youtube
Tlatah Banyumasan

**Tlatah Banyumasan** iku ana 3 pérangan:
## Wewengkon Lor
*Kabupatèn Brebes
*Kabupatèn Tegal
*Kutha Tegal
*Kabupatèn Pemalang
Umum diarani wewengkon Tegalan. Budaya sing urip ing wewengkon Tegalan iki umum diarani budaya Tegalan utawa budaya Tegal. Budaya Tegalan iki ya iku pérangan utawa sub saking budaya Banyumasan.

## Wewengkon Kidul
*Kabupatèn Cilacap
*Kabupatèn Banyumas
*Kabupatèn Purbalingga
*Kabupatèn Banjarnegara
*Kabupatèn Kebumen
Umum diarani wewengkon Banyumas utawa Eks. Karasidenan Banyumas. Kebumen iku kalebu eks. Karasidenan Kedu ning amargi budaya ingkang urip wonten ing Kebumen ya iku budaya Banyumasan dadi biyasa dianggep kalebu wewengkon Banyumasan.

Wonten ing Banyumas Kidul ugi boten sadaya ngagem basa Banyumasan kados Majenang, Cilacap, Dayeuhluhur, Cilacap lan Salem, Brebes ndhèrèk wewengkon Eks. Karasidenan Banyumas nanging ngagem basa Sundha.

Wikipedia sing nganggé ***Basa Banyumasan***
Unggah-Unggahan

**Unggah-Unggahan** yaiku upacara slametan sing dileksanaaké saben dina jemuwah kliwon wulan Ruwah kanthi papan ing Pasaréan Bonokeling, désa Pekuncen, kecamatan Jatilawang.
Omah ngibadah

thumb|Masjid Sultan Iskandar ing Johor, Malaysia
thumb|Greja Santo Petrus ing Vatikan

thumb|Klenthèng Sampokong Semarang

**Omah ngibadah** utawa **papan ngibadah** iku panggonan suci kanggo nindakaké ritual ngibadah agama. Panggonan sing dianggep suci iki wis ana wiwit jaman prasajarah. Istilah kabuyutan utawa mandala ing tlatah Sundha iku wis ana wiwit jaman kraton Tarumanagara lan dilanjutaken ing kraton Kendan uga kraton Galuh.

Budaya iki dilanjut wektu agama Hindhu lan Buda lumebu ing Nusantara terus uga agama Kristen lan Islam.

## Jinis
### Masjid
Masjid iku omah ngibadah kanggo umat penganut agama Islam. Ing laladan-laladan tinentu jeneng omah ngibadah iki nganggo jeneng liya ning nduwé fungsi padha, ana Langgar uga ana Mushalla. Tembung Masjid iku saka basa Arab ya iku "Masjad" sing tegesé panggonan kanggo sujud. Omah-omah ing Indonésia umum nduwé ruwang mirunggan sing biyasa kanggi ngibadah utawa kadhang ana siji ruwang tinentu sing kerep kanggo njalanake ngibadah ing omah.

***Kanggo tulisan luwih gamblang, pirsani Masjid***

### Gréja
Greja iku omah ngibadah kanggo umat Katulik lan Protèstan. Yasan Greja sing paling megah ing Indonésia ya iku Greja Katedral ing lapangan Banteng, Jakarta uga Greja Immanuel ing gambir Jakarta Pusat.

***Kanggo tulisan luwih gamblang, pirsani Greja***

### Pura
Pura iku omah ngibadah kanggo umat Hindhu. Umat Hindhu ing Indonésia cacahé akèh ing pulo Bali.

***Kanggo tulisan luwih gamblang, pirsani Pura***

### Wiyara
Wiyara utawa Wiyara iku omah ngibadah kanggo umat Buda. Sedurung jaman reformasi makna omah ngibadah iki dicampuraduk karo Klenthèng, iku amarga ana masalah-masalah politis sing diskriminatif, ning saiki masalah diskriminatif iku wis dihapus.

***Kanggo tulisan luwih gamblang, pirsani Wiyara***

### Klenthèng
Klenthèng iku omah ngibadah kanggo umat Kong Hu Cu utawa Konfusianisme. Yasan Klenthèng lumrahé nganggo ornamen-ornamen Cinten lan didominasi warna abang.

***Kanggo tulisan luwih gamblang, pirsani Klenthèng***

## Liyane 
*Kuil
*Candhi
*Biara
*Mushalla
*Langgar
*Toa Pekong
Baritan

**Baritan**, ya iku salah sawijiné upacara adat Jawa. Ana ing tlatah Kacamatan Ajibarang baritan wujud upacara slametan sawernaning kéwan ingon-ingon kang diadani ing wulan sura kanthi nggelar kesenian lengger.

Manawa ing kabupatèn Kulon Praga, mligi tlatah sisih lor, (Kacamatan Kalibawang, Kacamatan Samigaluh, Kacamatan Nanggulan) lan sak kiwa tengené, baritan ya iku sawijiné upacara slametan kang diadani ing dina Selasa Kliwon sadurungé mangsa tandur pari. Baritan cekakané tembung saka nye***bar*** u***ritan***.

Purwakané upacara iki kanthi jiarah kubur ing pasaréan ing dina Senèn Wagé, banjur njupuk banyu saka sumber-sumber kang ana ing désa. Dina Selasa Kliwon dadi pucuking adicara, para warga padha kumpul anèng sawah kanthi nggawa manéka warna panganan lan sawernaning kéwan ingon-ingon, kéwan-kéwan mau lumrahé padha dikalungi kupat, banjur sesepuh mandhégani ndedonga nyuwun marang Gusti Kang Kuwasa supaya anggoné tetanèn bisa subur lan ngasilaké panén kang ngrembaka, kéwan ingon-ingon bisa anak-pianak, warga tentrem lan aman. Sak rampungé banyu saka sumber mau rampung didongani nuli dicuraké ana ing kalèn kang ngoncori sawahing warga, lan para warga kang padha mèlu kendhuri banjur kembul bujana bebarengan.

## Réferènsi 
* Baritan di Dukuh Karang, Samigaluh 
* Warga Kanoman Gelar Tradisi Baritan
Ujungan

**Ujungan**, ya iku upacara njaluk udan sing ditindakaké kanthi cara adu manungsa mawa piranti sawatang rotan sing dipigunaaké kanggo menthung mungsuhé. Ujungan ditindakaké ing mangsa kapapat lab kalima ing wewengkon kacamatan Somagedhé, Banyumas.
Cowongan

**Cowongan**, iku upacara njaluk udan kanthi piranti irus utawa siwur sing dipacaki kaya manungsa minangka srana mlebuné "indhang"/ roh arwah para leluhur. Cowongan dileksanaaké ing mangsa kapapat lan kalima ing tlatah kecamatan Somagedhé, Banyumas.
Penjamasan Pusaka

**Penjamasan Pusaka**, ing tlatah Banyumas ana rong papan sing nindakaké upacara penjamasan pusaka, ya iku ing désa Kalibening kacamatan Banyumas, lan désa Kalisalak kacamatan Kebasen. Penjamasan Pusaka ditindakaké saben 12 Mulud ing pètungan aboge.
Rajaban & Pager Jaro

**Rajaban lan Panggawéan Pager Jaro** ing masjid Saka Tunggal désa Cikakak, kecamatan Wangon, dilakokaké prosèsi panggawéan pager jaro sing ngilingi kabèh kompleks masjid, ditindakaké saben tanggal 27 Rajab ing pètungan aboge, mundur sadina saka pètungan taun Hijriyah.
Suran

**Suran**, mèh kabèh masarakat Banyumas ngenal upacara Suran, ya iku upacara sedhekah bumi sing ditujokaké kanggo tolak bala kanthi cara manéka warna kaya ruwat bumi, upacara slametan ing pasaréan leluhur lan liya-liyané.
Sadranan

**Sadranan**, kaya déné Suran mèh kabèh masarakat Banyumas ngenal Sadranan, ya iku prosèsi reresik kuburan kang diterusaké kendurèn. Sadranan iku sawijining wangun upacara ngenang arwah leluhur kanthi cara ngresiki pasaréané sadurungé pangleksanan pasa ing wulan Ramelan.

Ing daerah sakiwa-tengené Gunung Merapi lan Merbabu, sadranan dianakaké sacara gedhén. Iki malah ngungkuli riayaya bakda. Lumrahé ing wektu iki kabèh sanak kadang lan sadulur pada teka ing omahé wong tuwa utawa sing dituwaké lan ngicipi jajanan sarta mangan ngombé bebarengan apa sing wis dicépakake déning sing duwé omah.

## Sajarah 
Ing désa Kenthèng kacamatan Susukan kabupatèn Semarang, Sadranan dianakaken setahun pindho. Sadranan ing sasi ruwah dianakaké kabèh masarakat désa nganggé tradhisi agama Islam. Ing sasi Sura, sadranan dianakake manèh nganggo tradhisi agama Budha. Iki diarani Patidana utawa mbagi kabecikan sing wis ditindakaké marang sanak kulawarga sing wis tilar donya lan kanggo kabèh titah supaya ngrasakake kabungan lan kabecikan sing ditindakake marang sanak kulawarga sing isih urip.

Sabanjuré sandranan  ing satengahing  masarakat  Jawa  dadi kegiyatan sing asipat turun-tumurun, dianakaké saben taun. Tradhisi  nyadran  utawa sadranan ditindakaké sadurungé wulan Ramelan teka lan tibané ing wulan Sya'ban (miturut penanggalan Hijriyah) utawa wulan Ruwah (penanggalan  Jawa) kanggo tandha panuwun sokur sarana sowan menyang kuburané simbah-simbah. Tujuan nyadran yaiku ngulukake donga kanggo para leluhur sing wis seda lan kanggo pangeling-eling yèn kabèh wong ing pungkasan bakal mati. Kajaba iku, sadranan uga dadi sarana kanggo njaga budaya gotong-royong ing satengahing urip bebrayatan.

Ing sawetara papan, sadranan ana gegayutané karo tembung nyekar. Nyekar iku tegesé nyebar kembang ing pasareyan. Tradhisi iki satemené campuran tradhisi Islam lan kapitayan Jawa (Hindu, Budha, animisme, lan dinamisme). Nanging nyekar iki lumrahé ditindakaké kanggo wong mati anyar, umpamané sawisé telung ndinan, pitung ndinan, utawa saben malem Jumat. Yèn wis klewat 100 dina, lumrahé wong-wong bakal nyekar setahun sepisan, umpamané sawisé salat riyaya bakda.

Ewasemono, tradhisi iki sangsaya suwe sangsaya ilang amarga jaman wis malih. Sangsaya akèh wong sing ora nindakaké nyadran utawa nyekar kaya adaté masarakat biyen.

## Rujukan
Kabupatèn Banyumas

**Kabupatèn Banyumas** (Carakan: , Pegon: كَبُڤَتَينْ بَڽُمَسْ), iku kabupatèn ing Jawa Tengah sing pernahé ing sisih kidul Gunung Slamet, Kutha Purwokerto iku kutha krajan kabupatèné, kutha-kutha liyané: Wangon, Ajibarang, Banyumas, Sokaraja, Patikraja, Tambak lan liya-liyané. Jembar wewengkon kabupatèn iki ± 1,329.02 Km²
Cacahe Penduduk: 1,578,129 jiwa.

## Sajarah 
## Géografi 
108 0 ‘ 17 ”-109 0 27’15” Bujur wétan lan 7 0 15 ‘05” – 7 0 37 ‘10” Lintang kidul.

## Bates Wewengkon 
Sisi wétan berbatesan kalih Kabupatèn Purbalingga, Kabupatèn Banjarnegara lan Kabupatèn Kebumèn, sisih kidul berbatesan kalih Kabupatèn Cilacap, sisih kulon berbatesan kalih Kabupatèn Cilacap, Kabupatèn Brebes lan sisih lor berbatesan kalih Kabupatèn Tegal lan Kabupatèn Pemalang.

## Jarak kutha 
Jarak Kabupatèn Banyumas kaliyan kutha-kutha sakiteré ing wewengkon Banyumasan yaiku:

* Kutha Tegal: 114 Km
* Pemalang: 144 Km
* Brebes: 127 Km
* Purbalingga: 20 Km
* Banjarnegara: 65 Km
* Kebumèn: 85 Km
* Cilacap: 53 Km

## Papréntahan 
Kabupatèn Banyumas ketata saking 27 kacamatan, kalurahan lan désa. Kacamatan-Kacamatan ing Kabupatèn Banyumas yaiku:
* Lumbir
* Wangon
* Jatilawang
* Rawalo
* Kebasèn
* Kemranjèn
* Sumpyuh
* Tambak
* Somagedhé
* Kalibagor
* Banyumas
* Patikraja
* Purwajati
* Ajibarang
* Gumelar
* Pekuncèn
* Cilongok
* Karanglewas
* Sokaraja
* Kembaran
* Sumbang
* Baturadèn
* Kedhungbanthèng
* Purwakerta Kidul
* Purwakerta Kulon
* Purwakerta Wétan
* Purwakerta Lor

## Ékonomi & Sosial 
## Plesiran 
## Deleng uga 
* Pratélan Daerah Tingkat II
* Gethuk goreng
* Lambang Kabupatèn Banyumas

## Deleng uga 
* Curug Cipendok
* Jawa Tengah

## Pranala njaba 
* Situs Web Resmi 
* Situs Banyumas basa Inggeris 
* Milis Banyumasan 
* Dinas Pariwisata Pemkab Banyumas
Wayang Révolusi

**Wayang Révolusi** iku wayang kang njupuk carita jaman kamardhikan Indonésia. Jaman mbiyen, wayang iki kanggo awèh panyuluhan marang warga apa pentinge urip tanpa dijajah. Saiki, wayang iki wis arang digelar manèh.

Wayang iki wiwitane digawé déning Raden Mas Sayid saka Pura Mangkunagaran, Surakarta. Nalika  Kongres Pemuda ing Madiun, Jawa Wétan, 1947, para aktivis kamardhikan sarujuk supaya nganggo wayang kanggo sesuluh. Pisanane, wayang-wayang iku nganggo kertas karton kang ditempeli gambar-gambar tokoh nasional saka guntingan, kaya ta Soekarno lan Mohammad Hatta. Gandheng iki uga magepokan kalawan Walanda, mula ana uga wayang-wayang saka bangsa Walanda. Wayang iki banjur digawé kaya déné wayang lumrahe, ya iku nganggo kulit kéwan.

Ing taun 1960, saperangkat wayang mau dituku déning Museum voor Volkenkunde, Rotterdam, Walanda. Wayang-wayang mau bisa mulih manèh ing Indonésia taun 1995. Wayang-wayang mau saiki dadi koleksine Museum Wayang ing Jakarta. Museum iki uga nggawé salinan sawatara wayang kang naté ana.
Udhun-Udhunan

**Udhun-Udhunan**, ya iku upacara selametan kang dileksanaake ing wulan Syawal ing Makam Bonokeling, désa Pekuncen, Kacamatan Jatilawang.
Kabupatèn Banjarnegara

**Kabupatèn Banjarnegara** (Carakan: , Pegon: كَبُڤَتَينْ بَنْجَرْنٚݢَرَ), iku kabupatèn ing Provinsi Jawa Tengah, Indonésia, pernahé ing wewengkon Tengah, kutha Banjarnegara iku kutha krajan kabupatèné, kutha-kutha liyané: Khuta **Mandiraja**, Purwanagara, Wanadadi, Klampok, Karangkobar, Wanayasa lan liya-liyané. Wiyaripun wewengkon kabupatèn iki ± 1,064,52&nbsp;km² utawa 106.970,997 ha lan 3,10 % saking wiyaripun Provinsi Jawa Tengah, Indonésia.

## Sajarah 
Amarga lelabuhané marang Pamaréntah Mataram sajeroning Perang Diponegoro, R. Tumenggung Dipayudha IV banjur diusulaké déning Pakubuwono VII dadi Bupati Banjar ing tanggal 22 Agustus 1831 (sadurungé status Bupati Banjar wis dibusak). Wektu semana kutha krajan kabupatèn dumunung ing Banjarmangu. Mudalé Kali Serayu dianggep kendala transportasi karo kutha krajan Kasunanan Surakarta, saéngga kutha krajan kabupatèn wusanané dipindhah menyang lokasi sing anyar ing sisih kidul kali, kanthi jeneng *Banjarnegara* (*Banjar*: sawah; *Nagara*: kutha).

Tumenggung Dipayudha mengku kalungguhan minangka bupati nganti taun 1846, lan pengganti Bupati Banjarnegara sabanjuré yaiku:

* R. Adipati Dipadiningrat (1846-1878)
* Mas Ngabehi Atmodipuro (1878-1896)
* Radèn Mas Jayamisena (1896-1927)
* Radèn Sumitro Kolopaking Purbonegoro (1927-1949)
* R. Sumitro (1949-1960)
* R. Mas Soedjirno (1960-1967)
* R. Soedibjo (1967-1973)
* Drs. Soewardji (1973-1980)
* Drs. H. Winarno Surya Adisubrata (1980-1986)
* H. Endro Soewarjo (1986-1991)
* Drs. H. Nurachmad (1991-2001)
* Drs. H. Djasri, MM-Drs. Hadi Supeno. MSi(2001-2006)
* Drs. H. Djasri, MM-Drs. Soehardjo (2006-2011) minangka pasangan bupati-wakil bupati banjarnegara sing kapilih sepisanan liwat Pilkada langsung.

## Géografi 
Miturut Astronomis, Kabupatèn Banjarnegara wonten ing sawatawis 7° 12'-7° 31' Lintang Selatan lan 109° 29'-109° 45'50" Bujur Timur.Wonten ing iring lèr kabupatèn punika jejeran kaliyan Kabupatèn Pekalongan lan Kabupatèn Batang, Kabupatèn Wonosobo wonteng ing iring wétan, Kabupatèn Kebumèn wonten ing iring kidul lan wonmten ing iring kilèn wonten Kabupatèn Banyumas lan Kabupatèn Purbalingga.

## Papréntahan 
Kabupatèn Banjarnegara ketata saking 20 Kacamatan, 5 Kalurahan lan 273 désa. Kacamatan-Kacamatan ing Kabupatèn Banjarnegara yaiku:
* Susukan
* Purwareja Klampok
* **Mandiraja**
* Purwanegara
* Bawang
* Banjarnegara
* Sigaluh
* Madukara
* Banjarmangu
* Wanadadi
* Rakit
* Punggelan
* Karangkobar
* Pagenthan
* Pejawaran
* Batur
* Wanayasa
* Kalibening
* Pandhanarum
* Pagedhongan

## Pendhidhikan 
## Plesiran 
* Bukit watu sodong Ing Mandiraja
* Arum jeram
* Curug Jurug Pitu
* Gunung Lawe
* Taman satwa Serulingmas
* Dataran dhuwur Dieng
* Waduk Mrican

## Deleng uga 
* Pratélan Daerah Tingkat II

## Pranala njaba 
* Situs Web Resmi 

Jawa Tengah

## Cathetan suku
Kalawarta basa Jawa

**Majalah** utawa **kalawarti Basa Jawa** wis ana sadurungé Indonésia mardhika. Akèh sing wis mati nanging ana uga kang isih terbit tekan dina iki. Ing antarané médhia-médhia iku antarané:
* Majalah Panjebar Semangat
* Majalah Damarjati
* Majalah Jaya Baya
* Majalah Djaka Lodhang
* Parikesit
* Tabloid Mekar Sari
Kabupatèn Kebumèn

**Kabupatèn Kebumèn** (Carakan: , Pegon: كَبُڤَتَينْ کٚبُمَينْ), inggih punika salah satunggaling Kabupatèn wonten ing Jawa Tengah. Papanipun wonten ing sisih kidul Pulo Jawa. Ambanipun wewengkon Kabupatèn Kebumèn punika kirang langkung 1.581,11&nbsp;km².

**Visi** **Kabupatèn Kebumèn** tahun 2005-2025 iku “**Kebumen Kang Mandiri lan Sejahtera Berbasis Agrobisnis”**.

Pada tataran kang luweh profesional, iku visi Pembangunan Daerah Kebumen meniko perlu ditempuh lalui 5 Misi Pembangunan Daerah Kebumen yaiku:

A. Ningkataken kualitas Sumber Daya Menungso

B. Ngirangi Tingkat Kemiskinan warga

C. Ningkataken kualitas dan Kuantitas Panggonan nglayani ing Wilayah Strategis

D. Ngembangken Agrobisnis lan Usaha alit, lan Menengah kangge wujudaken Ekonomi Kerakyatan,

E. Nerapaken prinsip-prinsip toto Kepapréntahan kang sae (*Good Governance*) ing Penyelenggaraan Pemerintahan lan Pembangunan lan ing Sedanten Elemen masyarakat.
kiri|jmpl|Alun-alun Kebumen

## Sajarah 
Jeneng Kabupatèn Kebumèn inggih punika asalipun saking Kabumian ingkang ateges papan panggènipun Kyai Bumi sasampunipun dipundadosaken papan inggatan Pangeran Bumidirja utawi Pangeran Mangkubumi wanci 26 Juni 1677, nalika Sunan Amangkurat 1 taksih dados panguwasa. Kebumèn punika naté kaserat wonten ing petha sajarah nasional dumados salah satunggaling tonggak patriotik wonten ing panyerbuan prajurit Mataram ing jaman Sultan Agung tumuju beteng pertahanan Walanda wonten ing Batavia. Wekdal punika jeneng kebumen taksih Panjer. 
Salah sawijining wayahipun Pangeran Senapati inggih punika Bagus Bodronolo ingkang dipunlairaken wonten ing Dusun Karanglo, Panjer. Andhedhasar panyuwunipun Ki Suwarno, utusanipun Mataram ingkang gadhah tugas dumados punggawa ingkang ngawontenaken logistik utawa bahan pangan, saged ngumpulake bahan pangan saking laladan punika kanthi dalan tumbas.Kasagedanipun damel lumbung pari ingkang ageng ateges kanggé prajurit Mataram, kanggé pangaji-aji Sultan Agung, Ki Suwarno salajengipun dipunangkat dumados Bupati Panjer, lan Bagus Bodronolo ndhèrèk dipunkintun wonten ing Bativia dumados prajurit pengawal pangan.

## Géografi 
Miturutipun géografis, Kabupatèn Kebumèn wonten ing 7°27'-7°50' Lintang Selatan dan 109°22'-109°50' Bujur Timur. Sisih kidul Kabupatèn Kebumèn inggih punika dataran cendhèk. Sisih lor punika awujud pagunungan, ingkang bagianipun saking rerangkènipun Pegunungan Serayu. Ing Kidulipun Gombong, wonten rerangkèn pagunungan kapur, ingkang ambujur dumugi Laut Kidul. Ing laladan punika wonten guwa ingkang gadhah stalagtit lan stalagmit.

## Papréntahan 
Kabupatèn Kebumèn ketata saking 26 kacamatan, 11 kalurahan lan 449 désa. Punjer papréntahanipun wonten ing Kacamatan Kebumèn. Kacamatan-Kacamatan ing Kabupatèn Kebumèn, inggih punika:
* Ayah
* Buwayan
* Puring
* Petanahan
* Klirong
* Buluspesantrèn
* Ambal
* Mirit
* Prembun
* Kuthawinangun
* Alian
* Kebumèn
* Pejagoan
* Sruweng
* Adimulya
* Kuwarasan
* Rawakelé
* Sémpor
* Gombong
* Karanganyar
* Karanggayam
* Sadhang
* Banarawa
* Paduresa
* Pancawarna
* Karangsambung

## Uga delengen 
* Pratélan Daerah Tingkat II

## Cathetan suku 
## Pranala njaba 
* Situs Web Resmi
Ngèlmu étung

**Ngèlmu étung** utawa **Aritmatika** iku saka basa Yunani *αριθμός* sing tegesé wilangan/angka. Sajeroning basa Arab sok diarani karan jeneng ngèlmu *al-Hisab*. Dadi pangertèn dhasar ngèlmu étung ya iku èlmu wilangan utawa angka sing dhasaré saka wilangan-wilangan bulat 0, 1, -1, 2, - 2,..., lan seterusé, liwat operasi dhasar pètungan:

## Sajarah
Ngèlmu étung kanthi wilangan desimal, kang ora bisa ilang ana saka carita menangé bangsa Arab sawisé nguwasani Alexandria ing taun 641 M.Sajeroning nguwasani Alexandria bangsa Arab tetep nganggokake lan ngembangaké ngèlmu étung (aritmatika) Yunani lan mumpangaté Yunani bisa ngawa ana ing Éropah Kulon sawisé nguwasani Spanyol ing taun 747 M. Ing mangsa iku praja-praja kulon isih taun-tahunan ing masa péteng kang sok diarani *the dark age*. Bangsa Arab akèh diprabawai karo nagara-nagara saubengé kaya ta prabawa ing ngèlmu éetung ana ing ilmuwan Hindhu  lan  India ya iku  Brahmagupta (598-660 M) lan Arya-Bhata (475-550 M). Saka prabawa Yunani lan India mau, lan bangsa Arab duwé warisan ya iku simbol saka 1 (siji) nganti 9 (songo)kang mumpangaté biisa kanggo ètung-ètungan ana ing sajeroning urip sadina-dina. Sajeroning para ilmuwan muslim nguwasani ngèlmu étung (aritmatika)ngalamipangowahan kang akèh, kaya ta kanggo ngitung jumlah kang akèh tuladha:sak yuta, sak milyar lan sapituruté. Ilmuwan Islam ngusahake lan nyipta wilangan kang bisa mumpangati kanggo ngitung wilangan cacahan kang akèh.Lan metu wilangan 0 (nol) utawa *sifr* kanggo mumpangate tandha wilangan desimal kalipatan sepuloh, sewu lan sapituruté. Kang nemu wilangan 0 (nol) jénengngè Abu Abdullah Muhammad bin Musa al-Khwarizmi (780-850M) ya iku ilmuwan saka umat muslim kalahiran saka Khwarizm Kheva, kuta kang ana ing kidul kali Oxus Uzbekistan sajeroning ana ing karyané kanthi judhul *Al-Maqala fi Hisab al-Jabr wa al-Muqabalah* Sajeroning siji sistem kang ana wilangan desimal anyaré kang dipirantèni karan simbol o (nol). Ngèlmu étung, sabanjuré duwé panggonan kang jembar ing para filsuf utawi ilmuwan muslim.

* tambah (lan) / (+)
* suda (-)
* ping (x)
* para (:)

## Uga delengen 
* Matématika
Cébol nggayuh lintang

jmpl|220x220px|Cébol.
**Cébol nggayuh lintang** iku tegesé nduwé kekarepan sing mokal bisané kalakon.
Garang garing

jmpl|250x250px|Kacingkrangan.
**Gagak garing** iku tegesé umuk sugih nanging sejatiné kacingkrangan.

## Ugi pirsani 
* Paribasa Jawa
* Sanepa
* Saloka
Kutuk nggèndhong kemiri

Paribasan **kutuk nggèndhong kemiri** iku tegesé nyandhang kang sarwa aji ngambah dalan kang gawat.

## Uga delengen 
* Sanepa
* Saloka
Baladéwa ilang gapité

Paribasan **Baladéwa ilang gapité** iku tegesé wong kang ilang kaluhurané.

## Wedharan
Baladéwa iku paraga saka wiracarita Mahabarata sing uga populèr dadi paraga wayang ing Tanah Jawa. Baladéwa iku paraga sing gagah pideksa, nanging wayang yèn ilang gapité ora bisa dienggo déning dhalang. Gapit iku kayu utawa lulang penyu sing kanggo njepit wayang supaya bisa ditancepké ing debog lan bisa jejeg.

## Delenga uga
* Paribasa lan Saloka Jawa
Becik katitik, ala katara

jmpl|220x220px|Kabecikan.
**Becik ketitik, ala ketara** iku paribasa Jawa sing tegesé tumandang apa waé, mengko bakal bisa ketitik (dimangertèni) endi sing becik endi sing ala (ora becik). Paribasan iki uga asring dienggo kanggo ngelingaké supaya ora susah was sumelang yèn tumindak bener, amarga ala-beciké bakal dimangertèni utawa katon.

## Delenga uga
* Paribasa lan Saloka Jawa
Kabupatèn Cilacap

**Kabupatèn Cilacap** (Carakan: , Pegon: كَابُوڤَاتَينْ چِيلَاچَاڤْ), iku salah sawijiné kabupatèn ing Jawa Tengah, pernahé ing pasisir kidul, kutha Cilacap iku kutha krajan kabupatèné, kutha-kutha liyané:, lan liya-liyané. Jembar wewengkon kabupatèn iki ± 2.142,59&nbsp;km² utawa  hèktar.

## Sajarah 
## Géografi 
Kabupatèn Cilacap panggonane ana antarané 108o4’30” garis ujur wétan lan 7o30’-7°45’20” garis lintang kidul. Iklime iklim tropis, curah udan paling dhuwur ana ing sasi November lan ngisor dhéwé ing sasi Mèi. Temperatur maksimum 32,6o lan minimum 24,2 o.

## Papréntahan 
Kabupatèn Cilacap ketata saking 24 kacamatan, 269 désa lan 15 kalurahan. Pratélan kacamatan ing Kabupatèn Cilacap yaiku:
* Kedhungreja
* Kesugihan
* Adipala
* Binangun
* Nusawungu
* Kroya
* Maos
* Jeruklegi
* Kawunganten
* Gandrungmangu
* Sidareja
* Karangpucung
* Cimanggu
* Majenang
* Wanareja
* Dayeuhluhur
* Sampang
* Cipari
* Patimuan
* Bantarsari
* Cilacap Kidul
* Cilacap Tengah
* Cilacap Lor
* Kampung Laut

## Plesiran 
## Deleng uga 
* Pratélan kabupatèn lan kutha ing Indonésia

## Cathetan suku 
## Pranala njaba 
* Situs Web Resmi
Saint-Dié-des-Vosges

**Saint-Dié-des-Vosges**

100px
Lambang Kota

Sesanti: "--" 
(Makna): "--"Sesanti: 
centre|200px|thumb|Lokasi Saint-Dié-des-Vosges ing Prancis
Dina Dadi:669
Walikota:Christian Pierret
Jembar:49,15&nbsp;km²
Penduduk:Kepadatan:22 569 (1999)  +/- 489 / km² 
Kode Tilpun:(-)
Situs web resmi:http://www.ville-saintdie.fr 

right|thumb|180 px|Museum Pierre-Noël
**Saint-Dié-des-Vosges** iku kutha gedhé ing Vosges *département* ya iku ing *région* Lorraine dumunung ana ing Prancis kidul. 
## Géografi 
## Ékonomi 
## Sajarah 
180 px|thumb|left|Universalis Cosmographia 
1507 : *Universalis Cosmographia* (Martin Waldseemüller)

## Budaya 
## Universitas 
left|180 px|thumb|Universitas
Institut universitaire de technologie :
* Elektronik
* Informatika
* Komunikasi
* Internèt

## Pranala njaba 
* Portal resmi Saint-Dié-des-Vosges  
* Situs Universitas
Tunggak jarak mrajak tunggak jati mati

Paribasan **tunggak jarak mrajak, tunggak jati mati** iku tegesé turunané wong cilik dadi wong gedhé, turuné wong gedhé dadi wong cilik. Paribasan iki nggambaraké yèn akèh kadadéan anaké wong gedhé (sugih utawa pangkat dhuwur) sing lumrahé diugung, banjur dadi kesèd sinau saéngga tembé mburiné malah urip kesrakat. Suwaliké, anaké wong sing urip ana ing kaanan prihatin nanging sregep sinau lan temen nyambut gawé, tembé mburiné malah bisa suksès utawa dadi wong gedhè.

## Uga delengen 
* Paribasa lan Saloka Jawa
Kendel ngringkel, dhadhag ora godhag

Paribasan **kendel ngringkel, dhadhag ora godhag** iku tegesé ngakuné (katoné) kendel lan pinter, jebulé jirih tur bodho.

## Uga delengen
* Sanepa
* Saloka
Kebo bulé mati sétra

Paribasan **kebo bule mati setra** iku tegesé wong pinter nanging ora ana sing nganggokaké.

## Uga delengen
* Sanepa
* Saloka
Kebo ilang, tombok kandhang

Paribasan **kebo ilang, tombok kandhang** iku tegesé wis kélangan, malah kudu ngetokaké wragad manèh.

## Uga delengen
* Sanepa
* Saloka
Durèn monthong

**Durèn monthong** iku jinis durèn saka Thailand sing regané pancèn larang banget ning rasané ugo nikmat banget lan ponggéné cilik.
Durèn petruk

**Durèn pétruk** iku jinis durèn saka laladan Kendhal lan Welèri ing tlatah cedhak Semarang Jawa Tengah sing rasané ugo ora kalah énak, nanging ponggéné isih gedhé, dadi yo kurang marem.
Tetanduran jamu lan bumbu

## Pratélan jinising tetuwuhan jamu lan bumbu
* Adas
* Bawang
* Bawang prei
* Bawang bombay
* Brambang
* Godhong kare
* Godhong salam
* Jahe
* Jeruk purut
* Kapulaga
* Kencur
* Kunci
* Kunir
* Kunir putih
* Laos
* Miri
* Mrica
* Pala
* Pekak
* Temugiring
* Temuireng
* Temulawak
* Tumbar

## Uga delengen 
* Bumbon crakèn
Kutuk marani sunduk

jmpl|260x260px|Kutuk marani sunduk.
**Kutuk marani sunduk** iku siji saloka sing tegesé wong sing malah nyedhaki bebaya. Saloka iki ana gegandhèngané utawa mèmper tegesé karo bebasan liya sing uniné: ula marani gebug utawa ula marani gepuk.

## Uga delengen
* Sanepa
* Paribasan
Kembang

right|300px|thumb|Sawijining poster kanthi rolas spésies kembang kang béda-béda familiné
jmpl|303x303px|Salah sawijining Jinis kembang|al=|kiri
**Kembang** (***flos***) (Krama: **sekar**, Kawi: **wunga**) iku struktur reprodhuksi sèksual tetuwuhan ngembang (divisio **Magnoliophyta** utawa **Angiospermae**, "tetuwuhan wiji katutup"). Ing kembang ana organ reprodhuksi (benang sari lan putik). Kembang sadina-dina uga dianggo nyebut struktur kang kanthi botani diarani **kembang majemuk** utawa *inflorescence*. Kembang majemuk iku kumpulan kembang-kembang kang ngumpul ing sakroncèn. Ing kontèks iki, ékan kembang kang nyusun kembang majemuk diarani *floret*.

## Fungsi kembang 
Kembang fungsi mligi ngasilaké wiji. Penyerbukan lan pembuahan dumadi ing kembang. Sawisé pembuahan, kembang bakal dadi woh. Woh iku struktur kang nggawa wiji.

Fungsi biologi kembang yaiku minangka wadhah manunggalé gamet lanang (mikrospora) lan wadon (makrospora) kanggo ngasilaké wiji. Prosès diwiwiti kanthi panyerbukan, banjur pambuahan, lan diterusaké karo pambentukan wiji.

Sapérangan kembang duwé warna kang ngejrèng kang duwé fungsi minangka panarik kéwan pambiyantu panyerbukan. Sapérangan kembang liyané ngasilaké panas utawa aroma kang khas, uga kanggo narik kéwan kanggo ngrewangi panyerbukan.

Manungsa kawit biyèn seneng karo kembang, mligi kang manéka warna. Kembang dadi salah sawijiné panentu pangaji siji tetuwuhan minangka tetuwuhan hias.

## Morfologi kembang 
[thumb|right|300px|Pérangan-pérangan kembang sampurna. 1. kembang sampurna, 2. ndhas [putik (*stigma*), 3. gagang putik (*stilus*), 4. gagang sari (*filament*, péranganing benang sari), 5. sumbu kembang (axis), 6. artikulasi, 7. gagang kembang (*pedicel*), 8.kelenjar nektar, 9. Benang sari (*stamen*), 10. Bakal woh (*ovum*), 11. Bakal wiji (*ovulum*), 12., 13. serbuk sari (*pollen*), 14. ndhas sari (*anther*), 15. rerenggan kembang (periantheum), 16. makutha kembang (*corolla*), 17. kelopak|kèlopak kembang (calyx)]]

Kembang iku batang lan godhong kang kamodhifikasi. Modhifikasi iki disebabaké déning pangasilan siji enzim kang dirangsang déning sapérangan fitohormon tinentu. Pambentukan kembang dikendhalèkaké kanthi genetik lan ing akèh jinis diindhuksi déning owah-owahan lingkungan tinentu, kaya ta suhu asor, suwéné kena cahya, lan sumadiyané banyu (deleng artikel Pambentukan kembang).

Kembang mèh mesthi duwé wujud simètris, kang asring bisa digunakaké minangka panyiri siji takson. Ana loro wujud kembang dhedhasar simetri dhapuré: **aktinomorf** ("duwé wujud lintang", simètri radhial) lan **zigomorf** (simètri kaca pengilon). Wujud aktinomorf luwih akèh ditemoni.

## Pratélan jinising Kembang 
* Kembang Anggrek
* Kembang Arumdalu
* Kembang Bakung
* Kembang Flamboyan
* Kembang Kana 
* Kembang Kecubung
* Kembang Kemboja
* Kembang Kertas
* Kembang Mawar
* Kembang Matahari
* Kembang Mlathi
* Kembang Nusa Indah
* Kembang Puring
* Kembang Sedep Malem
* Kembang Sepatu
* Kembang Sruni
* Kembang Tembelek
* Kembang Thelekan
* Kembang Trompet
* Kembang Tulip
* Kembang Wijayakusuma
Hobi

**Hobi** utawa kesenengan iku kabèh kang disenengi masing-masing manungsa kang racaké dudu pagawéan utama/pokok ning pagawéan sambilan.

## Werna-Werna hobi 
* Maca, iki hobi kang paling apik kanggo nambah ngèlmu
* Mlaku-mlaku utawa traveling ing nggon plesiran lan liya-liyané
* Kebon utawa nandur tetuwuhan upamané kembang, uwoh.
* Otomotif
* Musik
* lan liya-liyané

## Kagunaan 
Kagunaan hobi iku antarané kanggo nyalurke kesenengan utawa kanggo ngilangke stress
Organisme

Ing èlmu biologi lan ékologi, **organisme** (basa Yunani *organon* kang tegesé **piranti/piranti**) iku sajatiné bandha kang urip utawa kanthi èlmiah yaiku kumpulan sèl kang silih prabawa nganti duwé fungsi kang stabil lan duwé sipat urip. Mila organisme asring uga ingaran

Diarani **organisme kompleks** yèn kasusun saka akèh sèl.

## Titikan 
Titikan umum kang ana ing organisme yaiku:
* Perlu panganan
* Ambegan
* Obah
* Tuwuh
* Tangkar-tumangkar
* Peka

Nanging titikan iku ora universal. Mikroorganisme upamané baktèri ora ambegan, nanging ngganggo jalur kimiawi liya. Akèh organisme kang ora obah, uga akèh organisme kang ora tangkar-tumangkar, sanajan spésiesé bisa tangkar-tumangkar.
Plesir Alam

## Obyek Plesir Pasisir 
*Parangtritis
*Logending
*Pasisir Baron
*Pasisir Krakal
*Pelabuhan Ratu
*Ancol
*lyy

## Obyek Plesir Gunung 
*Baturaden
*Kopeng
*Kaliurang
*Moga
*Lyy

## Obyek Plesir Liya 
*Goa Lawa
*Gembira Loka
*Lyy
Plesir

**Pariwisata**, utawa uga sok-sokan diarani **Turisme**, iku aktivitas rékréasi manungsa karo dolan ing papan liya. Anging uga bisa tegesé indhustri sing njurung aktivitas iki.

**Plesir** utawa rekreasi iku dadi salah siji kebutuhan manungsa. Kabèh kagiyatan ing ana kaitane ing plesir iki uga warna-warna dhimènsi upamané: dhimènsi ékonomi, dhimènsi budaya lan liya-liyané.

## Obyek Plesir 
* Plesir Alam iku ana hubungane ing keindahan alam
* Plesir Sajarah iku ana hubungane ing tilas-tilas sajarah
* Plesir Budaya

## Sarana Plesir 
* Hotèl
* Biro Perjalanan

## Mangga Pirsani 
* Museum
* Kebon Kewan
* Kebon Raya
Buwana

thumb|200px|5 Buwana
**Buwana** yaiku dharatan amba kang pérangan tengahé asipat garing amarga ora kena prabawa saka angin laut kang lembab. Buwana iku dharatan ing lumah bumi kang jembar banget, umum diarani kontinèn. Jaman saiki ana 5 buwana ing lumah bumi yaiku: Asia, Afrika, Amérika, Australia lan Éropah. Ananging pamérangan iku raket kaitane kaliyan pasebaran padunung, kamangka yèn dideleng saka fisiké, buwana Amérika iku ana Amérika Kidul lan Amérika Lor, uga ana buwana Antartika.

## Sajarah 
Miturut Alfred Wagner, ilmuwan saka Jerman kang nemu téyori babagan pembentukan buwana, sadurungé jaman Karbon (+- 300 juta taun kapungkur), kabèh buwana kang ana saiki nggabung dadi siji kang sinebut *Buwana Pangea*. Buwana Pangea banjur pecah dadi 2, yaiku *Buwana Laurasia* lan *Buwana Gondwana*. Pecahé buwana Pangea iki kedadeyan sawatara 135 juta taun kapungkur. Banjur Buwana Laurasia pérangan kulon obah ngadoh mangalor, ngadohi buwana Gondwana kang akhiré dadi *Buwana Amérika Utara*. Déné buwana Gondwana ning kidul pecah dadi patang pérangan, yaiku:

Pérangan kulon terus geser mengulon dadi Buwana Amérika Kidul.

Pérangan wétan terus geser mengètan dadi Buwana Afrika.

Pérangan paling cilik kang pérangan wétan terus obah ning lor wétan lan dadi India.

Sing sapérangan manèh pecah dadi loro.

## Cathetan sikil 
## Pirsani 
* Buwana Atlantis
Kebon Kewan

**Kebon Kéwan** iku enggon kéwan-kéwan sing dipelihara ing lingkungan buatan kanggo tontonan masarakat umum.
*Gembira Loka
*Ragunan

## Mangga Pirsani 
*Taman Safari
*Suaka Margasatwa
Kebon Raya

**Kebon Raya** (utawa uga diarani **kebon botani**, **taman botani**) iku kebon sing mirunggan ditandhuri warna-warna tetuwuhan kanggo kagunaan panalitèn lan uga bisa kanggo obyek plesiran.

Kebon raya ing Indonésia antarané:
*Kebon Raya Bogor
*Kebon Raya Cibodas
*Kebon Botani Puspiptek Serpong.

## Mangga Pirsani 
*Suaka Alam
Gembira Loka

**Gembira Loka** iku arané kebon raja (*kebon binatang*) ing kutha Yogyakarta, dunungé ana ing gisiking Kali Gajahwong. Jembar wewengkon kebon iki watara 20 hèktar lan separoné dumadi saka alas lindhung. Ing kebon iki dikolèksi punjul 100 spésies Sato kéwan lan 61 spésies tetuwuhan
## Kéwan 
Kebon Binatang Gembira Loka iki duwé manéka warna jinising spésies kang diadopsi saka luar nagari.
### Mamalia 
* Gajah Sumatera
* Harimau Sumatera
* Kuda Nil
* Rusa Tutul
* Unta
* Simpanse 
* Orangutan
* Beruang Madu
* Wallaby
* Singa
### Reptil 
* Buaya Muara
* Kura-kura Radiata
* Kura-kura Terapin
* Kura-kura Sulkata
* Kura-kura Kepala Ceri
* Biawak Naga
* Iguana Merah
* Kaiman Kerdil Cuvier
* lan sapanunggalé
### Manuk 
* Kakaktua
* Nuri Bayan 
* Manuk Mbok
* Garudha Brontok 
* Garudha Bondol
* Pinguin Jackass
* lan sapanunggalé
Suaka Alam

## Prakata 
**Suaka Alam** iku yalah alas utawa belantara sing dikelola kanggo ngelindungi kekayaan keanekaragaman hayati utawa keindahan alam ing kawasan suaka iku. Istilah liyané yalah kawasan konservasi.

## Jinis-Jinis 
*Cagar Alam
*Suaka Margasatwa

## Mangga Pirsani 
*Taman Nasional
*Cagar Biosfer
Baturradèn

thumb|200px|Baturraden
**Baturradèn** iku obyèk plesir ana ing Wewengkon Kabupatén Banyumas. Baturadèn manggon ana ing *léréng* gunung Slamet.
## Wanawisata Baturradèn 
Wanawisata Baturradèn dohé antarané 2&nbsp;km saka lokawisata Baturadèn. Pancuran iki awujud tuk banyu panas bumi kang duwé suhu antarané 60°-70&nbsp;°C kang langsung mili saka léréng Gunung Slamet. Panggon Plesiran iki awujud telaga kang banyuné adem. Kang ana ing désa wisata iki ya iku:
* Curug gedhé
* Curug Kembar
* Curug Kabayan
* Omah Putih
* lori

## Cathetan suku
Sugih tanpa bandha, digdaya tanpa aji, nglurug tanpa bala, menang tanpa ngasoraké

Paribasan **sugih tanpa bandha, digdaya tanpa aji, nglurug tanpa bala, menang tanpa ngasoraké** iku tegesé manungsa kang sugih ing budi. Pakarti kang becik luwih larang regané tinimbang bandha pira baé, luwih guna tinimbang kadigdayan apa baé. Wong kang sugih pakarti lan becik budiné uga bisa menang tanpa kudu ngasoraké lan wani ngadhepi sapa baé amarga mbela bebener.

## Uga delengen
* Paribasa lan Saloka Jawa
Arané wong

* Jaka: Bocah lanang kang wis diwasa ning urung rabi
* Jaka jebug: Jaka kang wis tua ning urung rabi
* Perawan: Bocah wedo' kang wis diwasa ning urung rabi
* Perawan gendhor/kasèp: Perawan kang wis tua ning urung rabi
* Perawan sunthi: Perawan kencur utawa perawan cilik
* Randha tanggung: Randha kang esih enom
* Dhudha kawuk: dhudha kang wis tua
* Nini-nini: Wong wedo' kang wis tua banget
* Randha kisi: randha kang duwé anak lanang
* Randha Keringan: randha kang sugih bandha
* Randha kasihan: randha mlarat anke akèh
* Nyai, nyi: wong wadon kang diajeni
Ambu

**Ambu** utawa **ganda** iku saka anané dat kimia, lumrahé wujud wujud gas kanthi konsèntrasi èncèr (*cendhèk*), kang ketampa liwat indra pangambu. Ambu bisa wujud ambu kang sedhep utawa ambu kang kurang énak. Aroma kang énak asring dianggo sajeroning panganan, pewangi ruangan, parfum, bumbu masakan lsp.

## Rupa-rupa ambu 
* Apek: Kringet, pakeyan kotor
* Arum utawa wangi: Kembang, parfum
* Amis: Iwak mentah, getih
* Bacin utawa basin: Iwak bosok, paceran
* Langu: Mbako
* Pesing: Ompol
* Prengus: Daging wedhus mentah
* Sengak: Kandhang kéwan
* Tengik: Pacitan kang wis kadaluwarsa, kaya ta: wajik, klethikan, lsp.

## Pranala njaba 
* Odors categorized by main chemical constituent and organized by odor class, percept, etc.
* Odors can be quantified for applications in industry such as a manufacturer wanting to control emissions to reduce complaints from neighbors and to conform with governmental environmental regulations 
* research into odors
Tembang bocah

**Tembang bocah** ing tlatah Jawa, lumrahé ditembang sambi dolanan nanging ana tembang bocah sing nembang iku biyungé kanggo nimang putra/putriné, tembangé: *Tak Lelo Lelo Lelo Ledung*.

## Tembang bocah liya 
*Dhondhong Apa Salak
*Sluku Sluku Bathok
*Cublak Cublak Suweng

## Mangga pirsani 
*Tembang Dolanan
Tak Lelo Lelo Lelo Ledung

## Tak Lela Lela Lela Ledhung 
tak lela lela lela ledhung

cup menenga aja pijer nangis

anakku kang ayu rupané

yèn nangis ndhak ilang ayune

tak gadhang bisa urip mulyo

dadiya wanita utama

ngluhurke asmane wong tuwa

dadiya pendhekaring bangsa

wis cup menenga anakku

kae mbulane ndadari

kaya buta nggegilani

lagi nggoleki cah nangis

tak lela lela lela ledhung

énggal menenga ya cah ayu

tak emban slendhang bathik kawung

yèn nangis mundak ibu bingung

tak lela lela ledhung

## Maknane 
Tembang punika salah satunggalipun tembang kanggé bocah ingkang kondhang wonten in tanah Jawi. 'Tak lela lela ledhung' biyasa ditembangaken kaliyan ibu ingkang nggendhong putra utawi putrinipun ingkang taksih timur.

Tembang punika tegesipun bapak utawi ibu nglela-lela putranipun supados énggal tilem, supados boten rewel.
Dhondhong apa Salak

dhondhong apa salak

dhuku cilik cilik

ngandhong apa mbecak

lumaku thimik thimik

adhik ndhèrèk ibu

tindak menyang pasar

ora pareng rewel

ora pareng nakal

mengko ibu mesthi

mundhut olèh-olèh

kacang karo roti

adhik diparingi
Timang

**Timang** utawa **nimang** iku kabiasaan wong tuwa nggendong bocah, racaké nganggo jarit. Bocah sing ditimang racaké bocah sing arep bobok, turu utawa bocah sing lagi rewel.
Ladak kecengklak

Paribasan agawe **ladak kecengklak** iku tegesé wong angkuh nemahi kacilakan amarga kalakuané dhéwé.

## Uga delengen
* Sanepa
* Saloka
Radèn Ngabèi

**Radèn Ngabèi** iku salah sawijiné gelar saka kraton Jawa, mligi Kraton Surakarta. Lumrahé, priyayi kang nyandhang gelar iki wong njaba kraton kang olèh kanugrahan saka labuh-labeting marang wong akèh utawa pinunjul ing sawijining prakara.

## Tokoh-tokoh kang duwé gelar iki
*Ranggawarsita
*Duddy Roesmara Donna, S.E, M.Si (PSEKP UGM)
*Poerbatjaraka
*Yasadipura I
*Yasadipura II

## Uga delengen 
* Sesebutan bangsawan Jawa
Bathari Kamaratih

**Bathari Kamaratih** utawa **Gèwi Ratuh** iku paraga wayang garwané Bathara Kamajaya. Pasangan iki dadi wewujudaning déwa-dèwi asmara. Ing versi Indhia, Kamaratih karan uga *Rati*. Ing pedhalangan Jawa, Kamaratih asring karan Dewi Ratih waé.

## Uga delengen 
* Wayang
* Pratélan paraga wayang
Apel

jmpl|Apel
**Apel** iku wohe bunder-bunder, kélir kulité ana sing ijo enom, abang (enom karo tuwa), ana uga sing campuran.

## Klasifikasi 
* Divisio: Spermatophyta
* Subdivisio: Angiospermae
* Klas: Dicotyledonae
* Ordo: Rosales
* Famili: Rosaceae
* Genus: Malus
* Spesies: Malus sylvestris Mill
Ana warna-warna variétas saka *Malus sylvestris Mill* iki.

Apel sing kaloka ing Indonésia iku apel saking Malang, jenengé apel manalagi.
Apel bisa dimasak dadi puding.

Tuwuhan apel mbutuhaké sinar srengéngé kang cukup kanggo urip subur yaiku anatarané 50-60% saben dinané, luwih-luwih yèn wayah ngembang. Déné kalembaban udara kang dibutuhaké apel kanggo urip subur yaiku75-85%.

## Cathetan suku 
## Gladri 

Gambar:Red Delicious.jpg|apel merah
Gambar:GreenApple.png|apel ijo
Gambar:Golden delicious apple.jpg|apel kuning
Gambar:Apples.jpg|apel
Gambar:Dark apple.png|apel énak
Gambar:Granny smith closeup.jpg|apel granny
Gambar:McIntosh with sticker by Lars Zapf 2006-03-30 cropped.jpg|apel intosh
Gambar:Malus-Ananasrenette.jpg|apel malus
Gambar:Apple 03.jpg|woh apel
Gambar:Lobo cultivar.jpg|apel *Lobo cultivar*
Gambar:Sampion cultivar.jpg|apel *Sampion cultivar*
Gambar:Assorted Red and Green Apples 2120px.jpg|Apel abang lan ijo
Gambar:Yellow Transparent.jpg|apel kang wernane ijo transparan

## Pranala njaba 
* Pirsanana daftar luwih saka 700 varietas apel-ing AllAboutApples.com
* Scintro fruit book-Kabèh bab woh-wohan