Ephitumia

**Epithumia** utawa **Epithumos** yaiku babagan kawruh babagan batin, hawa nepsu sing paling asor. Lumrah, Epithumia iki isine ana telung werna: nepsu mangan, nepsu ngombe, lan nepsu srawung. Urusan kakuwatan lan kasugihan kuwi pungkasane uga marang babagan iki: nyukupi weteng lan sing ana ing ngisor weteng.

Miturut tulisan Plato, weteng lan sak ngisorane kuwi adoh saka sirah. Amarga adoh, kuwi dadi angel dikendhalekake. Wateke Epithumia iki asring ora nganggo akal sehat lan sipate mortal, tegese winates. Karepe mung golek seneng saiki, saiki banget; yen wis entek, golek maneh, ngono terus ora ana enteke. Mula, yen wong wis ketekan hawa nepsu sing magepokan karo weteng apa wae kuwi, mangan, ngombe, utawa srawung biasane akal sehat ora bisa mlaku.

## Nasihat Plato babagan jiwa lan raga 
Plato nduweni pitutur sing padha karo para sufi, yaiku menawa panjenengan kepengin dadi filsuf sing sejati, panjenengan kudu "mati" utawa "sekarat". Tegese, panjenengan kudu misahake jiwa saka raga. Iki minangka kutipan saka buku *Phaidros*. Panjenengan kudu njupuk jarak karo hawa nepsu asor utawa Epithumia sak adoh-adohe.

Njupuk jarak ing kene dudu tegese mbuwang kabeh babagan hawa nepsu. Nanging, tegese aja cedhak-cedhak, apamaneh mung mandheg ing babagan kuwi. Yen ora, urip kita mung dadi urip jasmaniah utawa materi, sing ora nduweni mutu, padha karo uripe kewan. Kewan kuwi pakaryane mung telu: mangan, ngombe, lan srawung. Dadi, pikirane mung babagan kuwi lan ora tau metu saka kono. Mula, panjenengan bisa ngevaluasi dhewe urip panjenengan.

Coba sholat Tahajud, senajan mung sapisan-pindho, syukur-syukur bisa ajeg. Pikiraken sedina muput mau, apa wae sing wis dipikirake? Pira persene kanggo babagan naluri, pira persene kanggo srawung, pira persene kanggo sinau utawa golek kawruh? Endi sing luwih gawe panik: ora ngerti materi kuliyah sing diterangake dosen, utawa ora duwe dhuwit kanggo mangan? Sing mesthi, sing luwih gawe panik yaiku babagan mangan. Kadang-kadang, nalika duwe dhuwit, panjenengan mikir suwe banget arep mangan ing warung endi, nanging mikir ujian ora suwe. Iki nuduhake yen panjenengan luwih nggunakake pikiran kanggo babagan sing ora penting, sing sakjane ora perlu dipikir suwe-suwe.

## Nepsu lan jiwa 
Asline, hawa nepsu iku dudu asale saka raga, nanging saka batin utawa jiwa. Raga mung minangka pratandha utawa lambang saka jiwa. Kepinginan sing ana ing jero kaya ta kepengin mangan terus, kepengin ngombe terus, lan sapanunggalane kuwi asale saka batin. Apa sing katon saka njaba (eksternal) kuwi manut karo prentah saka batin (internal).

Contone, sanajan panjenengan ndeleng wong wadon sing ora nganggo sandhangan, nanging yen batin panjenengan ora mrentah, mula ora bakal ana kedadean apa-apa. Kosok baline, sanajan wong wadon wis nganggo jilbab utawa cadar kanthi rapet, yen batin panjenengan mrentah, panjenengan tetep bakal obah. Iki nuduhake menawa raga iku mung dikendalekake utawa diarahake dening panjenengan. Dadi, sumbering nepsu iku dudu raga, nanging batin.

Yen ana sing ngarani yen hawa nepsu iku nepsu jasmani, kuwi salah. Amarga hawa nepsu ora gumantung ing raga, nanging gumantung ing jiwa. Hawa nepsu kuwi bisa dikendhalekake. Nanging kenapa kok diarani nepsu jasmani, Amarga wujude pancen katon ing jasmani. Yen wong mung mikir lan fokus ing babagan fisik wae, mula deweke bakal dadi manungsa sing mung gumantung ing raga, dudu ing batin. Urip panjenengan mung bakal ana ing babagan fisik.

## Nepsu lan watake 
jmpl|*Wajangpop mogelijk voorstellend Rahwana*
Hydra kuwi kewan sing endhase akeh, lan Hydra iki dadi pralambang saka hawa nepsu. Amarga endhase akeh, yen dipateni siji, isih ana endhas liyane. Ing pagelaran wayang, pralambange yaiku Rahwana Dasamuka sing nduweni sepuluh endhas. Sanajan siji endhase dipenggal, isih ana sanga liyane sing bisa tuwuh maneh. Kaya ngono kuwi watake hawa nepsu.

Contone, panjenengan lagi wae ngombe banyu lan matur "Alhamdulillah", kaya wis rampung. Nanging ora suwe, kepingin ngombe maneh, lan ngono terus. Babagan mangan uga padha. Sawise mangan, weteng krasa luwe maneh, banjur mangan maneh, banjur luwe maneh, kaya-kaya ora ana enteke. Dadi, yen pikiran panjenengan mung seputar mangan, ngombe, lan srawung, wektu panjenengan bakal entek lan urip panjenengan ora duwe mutu.

Mula, aja nganti panjenengan nduweni prinsip "urip kanggo mangan" utawa "urip kanggo srawung." Kuwi bakal gawe urip panjenengan ora ana mutune. Cukup lakoni wae sing dadi kabutuhan. Yen ngelak ya ngombe. Yen luwe ya mangan. Yen kepingin srawung ya nikah. Yen durung nikah, ya wudhu banjur shalat. Babagan kasebut ora perlu dipikir kanthi jero. Kuwi kalebu naluri. Ora usah ribet mikir, "Sesuk yen aku nikah, kepiye ya?" Babagan kuwi urusan naluri sing ora perlu dikuwatirake. Lakoni wae, penuhi kanthi wates-watese.

## Nepsu lan akal 
Yen lagi ngelak, panjenengan ora bakal peduli karo sinau Filsafat, amarga sing paling penting yaiku golek banyu kanggo ngombe. Babagan luwe uga padha. Miturut Sigmund Freud, manungsa kuwi pungkasane bakal bali marang hawa nepsu. Mula, Epithumia (nafsu) dadi prakara sing angel dikalahake dening akal sehat. Nalika hawa nepsu ora keturutan, angel banget dikendhalekake. Akal sehat asring ora bisa apa-apa. Babagan iki katon gampang, nanging kudu diati-ati.

Yen kepinginan iki ora kecukupan, pikiran bisa buntu lan ora bisa dijak kerja sama maneh. Akal sehat dadi ora mlaku. Nanging, hawa nepsu iki aja dipateni. Yen dipateni, bisa dadi gawat: kita ora bakal mangan, ora ngombe, lan ora srawung. Kuwi padha wae kiamat. Ing buku Plato, telung unsur jiwa disimbolke kanthi macem-macem, salah sijine yaiku jaran ireng ing buku *Phaedrus*.

Ing buku *Gorgias*, Plato nduweni lambang liya kanggo Epithumia, yaiku gentong utawa ember sing bocor. Ember sing bocor senajan diisi banyu pirang-pirang, ora bakal kebak. Yen ing crita Jawa, ana jeneng Petruk "Petruk kantong bolong." Sak akehe barang sing dilebokake ing kantong, ora bakal cukup lan ora bakal puas.

## Sitiran