Gunung Sangay

**Sangay** (uga misuwur minangka **Macas**, **Sangay**, utawa **Sangai**) ya iku gunung vulkanik strato kang isih aktif ing Ékuadhor tengah. Gunung iki minangka gunung geni paling aktif ing Ékuadhor, sanajan ta sajroning sajarah namung tau njeblug ping 3, nanging panjeblugan wiwit taun 1934 isih kadadèn nganti saiki. Kaya mangkéné iki nuduhaké manawa sapérangan gedhé aktivitas strombolian. Sacara géologis, Sangay dadi tenger watesing Zona Vulkanik Lor, lan pernahé ngapit rong pérangan utama saka lapis intip jalaran aktivitasé kang dhuwur. Sajarahé Sangay kang umuré wus 500.000 taun ya iku instabilitas; rong pérangané gunung sadurungé iku wus ambyar nalika ambroling sisih ngiringan kang gedhé, sisa-sisa ambrol iku isih ana ing sakiwa-tengené gunung nganti saiki.

Jalaran prenahé kang blusuk, Sangay dadi papan kanggoné sawenèh komunitas biologis kang akèh cacahé. Saka kang awujud kéwan kaya ta tapir gunung, lingsang buta, lan manuk Andes. Wiwit taun 1983, komunitas ékologis ing papan iki wus kareksa minangka pérangané Taman Nasional Sangay. Uwong-uwong padha kerep munggah gunung iki, sanajan wong kang arep munggah gunung iku kandheg jalaran papané kang blusuk, kahanan langit kang ora apik, banjir, lan risiko ketiban remukan watu. Wong kang sapisanan munggah gunung Sangay ya iku Robert T. Moore nalika taun 1929.

## Tatanan géologis 
Mapan ing sisih wétan ranté pagunungan Andean, Sangay kabentuk saka prosès vulkanik kang sesambungan karo subdhuksi Lèmpèng Nazca ing ngisor Lèmpèng Amérika Kidul ing legokan Péru-Cilé. Gunung iki minangka gunung geni paling kidul ing Zona Vulkanik Lor, sawijining sub-klompok gunung geni Andean kang wates sisih loré ya iku Nevado del Ruiz ing Kolombia.

Gunung geni aktif sabanjuré ing sambungan sak ranté ya iku gunung Sabancaya ing Péru kang adohé 1.600 km (990 mil) ing sisih kidul. Sangay mapan ing sandhuwuré lèmpèngan téktonik séismogènik kang mapan ing udakara 130 km (80 mil) sangisoré Sabancaya. Awit saka iku nggambaraké prabédan karakter térmal antarané intiping samodra kang tumungkul, antarané watu tuwa ing sangisoré Ékuadhor lan Péru (umuré luwih saka 32 yuta taun), lan watu-watu kang luwih enom ing sangisoré Ékuadhor lor lan Kolombia (umuré kurang saka 22 yuta taun). Watu sisih kidul kang luwih tuwa iku sacara térmal luwih ajeg tinimbang watu sisih lor, jalaran lèrèné aktivitas vulkanik kang suwé ing Andes. Déné Sangay iku mapan ing wates antarané rong pérangan iki. Banjur gunung geni iki njeblug manèh ing taun 1728.

## Pariwisata 
Ing kala sapisané kang bisa munggah menyang Sangay ya iku Robert T. Moore ing taun 1929, peneré ya iku sadurungé panjeblugan ing taun 1934. Nanging kahanan aktifé gunung geni kang saiki iku mbebayani kanggoné wong kang arepé munggah gunung. Ing taun 1976, rong anggota ékspédhisi mati jalaran ketiban reremukan watu kang ambrol. Saliyané iku, papan gunung iki kang blusuk kanthi dalan kang angèl diliwati, mangsa udan kang njalari banjir lan longsor, saéngga dalan kanggo menyang pucak iku angèl diliwati. Sanajan kaya mangkono, Instituto Ecuatoriano Forestal y de Naturales Area panggah mrenahaké kantoré ing saceraké gunung iku, awèh fasilitas pamasita wisata lan kamar kanggo para plancong kang wisata ing papan iku. Suwéné munggah gunung iki ya iku udakara antarané 7 nganti 10 dina saka Quito. Kahanan ing gunung adaté jenes lan katutup pedhut saéngga nutupi pandelengan sasuwéné anggoné munggah gunung.

## Rujukan