Jawa Tengah

**Jawa Tengah** iku provinsi ing Indonésia. Kutha krajané ya iku Semarang. Jawa Tengah iku salah siji saka enem provinsi kang ana ing pulo Jawa. Kajaba jeneng sawijining provinsi, Jawa Tengah iku uga jeneng tlatah budaya ing Pulo Jawa. Dadi sajatiné Ngayogyakarta iku uga pérangan saka Jawa Tengah, yèn ditilik saka sajarah ya pancèn mangkono. Kosok baliné, tlatah Surakarta sawisé Indonésia mardika dadi pérangan provinsi Jawa Tengah. Tlatah Jawa Tengah iku papan kang wong Jawané manggon akèh dhéwé kanthi kwantitatif. Sesanti provinsi iki uga nuduhaké yèn Jawa Tengah iku "Punjer Budaya Jawa".

Provinsi Jawa Tengah ambané 32,548.20&nbsp;km²; kurang luwih saprapat saka gunggung ambané pulo Jawa. Sing ndunungi cacahé 31.820.000 jiwa (2005), dadi provinsi iki nomer telu kang gedhé dhéwé ing Indonésia sawisé Jawa Kulon lan Jawa Wétan, lan kurang luwih saprapat saka gunggung cacah jiwa ing Pulo Jawa manggon ing provinsi iki.

## Géografi 
[thumb|left|[Gunung Merbabu cedhak Salatiga-akèh sesawangan padésan Jawa Tengah didhominasi déning sawah lan pucuk gunung mageni]]
Jawa Tengah iku papané ana ing satengahé Pulo Jawa lan kaapit déning provinsi Jawa Kulon lan Jawa Wétan. Ana pérangan cilik ing sisih kidul dadi *Daerah Istimewa Yogyakarta* kang kanthi sakabèhané diubengi déning Jawa Tengah. Ngayogyakarta iku yèn ditilik saka sajarah lan budaya sajatiné pérangan saka Jawa Tengah sanadyan saiki ngadeg dadi provinsi dhéwé. Ing sisih lor, Jawa Tengah winatesan déning Sagara Jawa lan ing sisih kidul déning Samodra Hindia. Provinsi Jawa Tengah uga ngambah sawatara pulo-pulo lepas pasisir: Karimun Jawa ing lor lan Nusakambangan ing kidul-kulon.

Témperatur ing Jawa Tengah iku antara 18–28 drajat celsius lan kadar lembab rélatif antara 73–94 persèn. Sawetawis kadar lembab dhuwur ana ing tlatah ngisor provinsi iki, curah udan cukup gedhé ing tlatah pagunungan..

Saiki Jawa Tengah (tanpa Ngayogyakarta) dipérang dadi 29 kabupatèn lan 6 kutha otonom (sadurungé diarani *kotamadya* lan *kutha pradja* ing basa Indonésia). Ing ngisor kabèh kabupatèn lan kutha dipacakaké:

* **Kabupatèn:** Kabupatèn Banjarnegara, Kabupatèn Banyumas, Kabupatèn Batang, Kabupatèn Blora, Kabupatèn Boyalali, Kabupatèn Brebes, Kabupatèn Cilacap, Kabupatèn Demak, Kabupatèn Grobogan, Kabupatèn Jepara, Kabupatèn Karanganyar, Kabupatèn Kebumèn, Kabupatèn Kendhal, Kabupatèn Klathèn, Kabupatèn Kudus, Kabupatèn Magelang, Kabupatèn Pathi, Kabupatèn Pekalongan, Kabupatèn Pemalang, Kabupatèn Purbalingga, Kabupatèn Purwareja, Kabupatèn Rembang, Kabupatèn Semarang, Kabupatèn Sragèn, Kabupatèn Sukaharja, Kabupatèn Tegal, Kabupatèn Temanggung, Kabupatèn Wanagiri, Kabupatèn Wanasaba
* **Kutha otonom:** Kutha Magelang, Kutha Surakarta, Kutha Salatiga, Kutha Semarang, Kutha Pekalongan, Kutha Tegal

Kabupatèn lan kutha iki bisa dipérang manèh dadi 565 kacamatan. Banjur kacamatan iki bisa dipérang dadi 7.804 désa lan 764 kalurahan Dadi kang ndunungi Jawa Tengah munggah kurang luwih 11,6% ing 15 taun.

Kabupatèn/kutha kang paling padhet ya iku Kabupatèn Brebes (1,767 yuta jiwa), Kabupatèn Cilacap (1,644 yuta jiwa), lan Kabupatèn Banyumas (1,603 yuta jiwa). Suku mayoritas ing Jawa Tengah iku Wong Jawa. Séntra populasi urban kang gedhé iku laladan Semarang Raya, laladan Surakarta Raya lan laladan Brebes-Tegal-Slawi.

### Agama 
[thumb|Sawijining masjid kas Jawa karo atep wujud [Meru (Masjid Sholihin ing Surakarta)]]
Resminé, ing 1990 mayoritas populasi Jawa Tengah utawa kurang luwih 96%, iku agamané Islam. Sing gedhé dhéwé kapindho iku agama Kristen Protèstan kang dilakoni déning 2% kang ndunungi Jawa Tengah. Sisané manut agama Katulik, Hindhu utawa Buda.

Sanadyan mayoritas kang ndunungi Jawa iku wong Muslim, uga akèh kang manut kapracayan Kajawèn. Clifford Geertz, ing bukuné bab agama Jawa mbédakaké apa kang diarani wong santri lan abangan. Geertz nganggep yèn kaum santri iku wong Muslim tangat lan wong abangan iku wong Jawa kang nominal kang uga nglakoni tradhisi asli luwih akèh.

Wong-wong Walanda uga nyebaraké agama Protèstan lan umaté lumayan akèh. Banjur misionaris Walanda Katulik saka ordho Yésuit, F.G.C. van Lith uga olèh kasil lumayan suksès, mligi ing tlatah Jawa Tengah kidul lan Ngayogyakarta ing awalé abad angka 20. Van Lith disarèkaké ing pasaréan Yésuit ing Munthilan.

Sawisé prastawa G-30-S PKI ing taun 1965, warganagara Indonésia diwajibaké nganut agama supaya ora dicap kuminis déning pamaréntah. Mulané sawisé iku agama Hindhu lan Buda tumuwuh manèh ing Jawa Tengah. Banjur agama Kong Hu Cu uga lumrah ing antarané komunitas Tiong Hoa. Wiwit taun 2006, agama iki uga diakoni dadi agama resmi.

### Ètnisitas 
: *Uga pirsana Wong Jawa*

Mayoritas populasi ing Jawa Tengah iku wong Jawa. Cacahé kurang luwih 98% saka penduduk total. Banjur saliyané wong Jawa, uga ana kanthong-kanthong komunitas Sundha ing Kabupatèn Brebes lan Cilacap. Toponimi Sundha ing tlatah kéné lumrah tinemu, kaya ta Dayeuhluhur ing Cilacap, Ciputih lan Citimbang ing Brebes lan malahan uga Cilongok kang papané wis cukup adoh ing Banyumas.

Ing punjer-punjer urban, kaum minoritas kaya ta bangsa Tiong Hoa-Indonésia lan Arab-Indonésia uga akèh tinemu. Laladan panggonané wong Tiong Hoa diarani pecinan lan wong Arab akèh manggon ing Kampung Arab. Kampung Arab kang misuwur contoné ing Pasar Kliwon, Surakarta, kutha Surakarta.

### Basa 
: *Uga pirsana basa Jawa*
thumb|Basa-basa ing Jawa
Amarga penduduk kang paling akèh ing Jawa Tengah iku wong Jawa, mula basa kang utama ya iku basa Jawa. Ing Jawa Tengah ana sawatara dhialèk kang dicaturaké. Ana rong dhialèk utama: "basa Jawa Kulonan" utawa "basa Ngapak" (antarané basa Banyumasan) lan "basa Jawa Tengahan".

Basa Sundha uga dipigunakaké ing tlatah pawatesan provinsi Jawa Kulon, mligi ing Brebes lan Cilacap. Malahan miturut sawatara sumber, basa Sundha dhek mbiyèn dipigunakaké nganti tekan Dièng. Manawa tenan, mantan wates basa Sundha iki kurang luwih sarujuk karo wates isoglos kang mbédakaké dhialèk Jawa Tengahan karo Jawa Wétanan.

Ing tlatah kutha-kutha utawa urban, basa Indonésia lumrah dipigunakaké.

## Ékonomi 
Pertanian minangka sèktor utama perékonomian Jawa Tengah, dadi panguripan mèh saparo saka penduduk Jawa Tengah.

Kawasan alas nyakup 20% wewengkon provinsi, mligi ing tlatah lor lan kidul. Laladan Blora-Grobogan minangka pangasil kayu jati. Ing Jawa Tengah uga ana sawatara indhustri gedhé lan menengah. Laladan Semarang-Ungaran-Demak-Kudus minangka kawasan indhustri utama ing Jawa Tengah. Kudus kaloka minangka punjer indhustri rokok. Cilacap dadi tlatah indhustri semen. indhustri logam ana ing Ceper lan Tegal.

Blok Cepu ing pinggiran Kabupatèn Blora (tapel wates Jawa Wétan lan Jawa Tengah) ana cadhangan lenga patra kang cukup gedhé, lan kawasan iki wiwit jaman Walanda wis kaloka minangka laladan tambang lenga.

Pusat dagang tekstil kang kondhang mligi bathik ana ing Pasar Klewer Surakarta, uga ana bathik corak pasisir ya iku ing Pekalongan lan Lasem.

Pusat jajanan lan panganan kas Jawa Tengah kang rasané mak nyus meh kabèh kuta ing Jawa Tengah duwé ciri dhéwé-dhéwé. Kaya ta thengkleng Sala, jenang Kudus, sate Tegal, soto Pekalongan lan soto Bangkong ing Semarang.

## Budaya 
: *Uga pirsanana Budaya Jawa*

Jawa Tengah dianggep dadi jantungé Budaya Jawa.

## Pendhidhikan 
Ing provinsi Jawa Tengah akèh pawiyatan luhur kang misuwur, mligi ing kutha Semarang lan Surakarta. Pawiyatan luhur nagari antarané: Universitas Diponegoro (Undip), Universitas Negeri Semarang (Unnes), lan Universitas Islam Negeri Walisongo ing Semarang; Universitas Negeri Surakarta (UNS) ing kutha Sala, uga Universitas Jenderal Soedirman (Unsoed) ing Purwokerto.

Universitas swasta kang misuwur antarané Universitas Kristen Satya Wacana (UKSW) ing Salatiga, Universitas Islam Sultan Agung (Unissula) lan Unika Soegijapranata ing Semarang, Universitas Muhammadiyah Surakarta, uga Universitas Panca Sakti ing Tegal.

## Plesiran 
* Candhi Barabudhur
* Candhi Prambanan
* Baturaden

## Cathetan suku