open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kitab Para Hakim

Kitab **Para Hakim**, sing asalé saka Alkitab, Prajanjian Lawas, ing basa Yunani sajeroning septuaginta diarani: “ì tôn kritôn bíblos" utawa "tôn kritôn". Banjur ing basa Latin diarani "liber Judicum" utawa "Judicum".

Kitab iki isiné kandha-kandha saka jaman pra-sajarah Israèl  sadurungé bangsa iku awujud karaton tunggal. Yaiku diarani jaman pangrebutaning Kanaan lan ngadhegé karaton Israèl. Kandha-kandha iku bab prakara barang-barang sing dilakoni para pahlawan satriya bangsa. Kabèh padha diarani hakim, nanging sajatiné – kabèh iku dudu hakim kaya pangertèn jaman saiki nanging para sénapati perang. Salah sijining para pahlawan iki sing misuwur, jenengé Simson. Kandha caritané ana ing pasal 13–16.
Rut

Rut utawa **Ruth** (רות, basa Ibrani "welas asih") iku wong wadhon saka bangsa Moab. Dhèwèké ibu Obed, mbahé èstriné Raja Dawud. Miturut Kitab Prajanjian Anyar, dhèwèké salah sijining leluhur Gusti Yesus (Injil Maties 1:5).

Caritan bab Rut kahanané dumadi nalika satengahing jaman perang kang kaya dicaritaake sajeroning kitab Hakim-Hakim. Sanadyan garwané wong Israèl wis séda, dhèwèké tetep nuduhaké kasatyané marang ibu maratuwané kang warganagara Israèl, lan tansah sembahyang marah Allah umat Israèl. Ing wusanané carita iki, Rut olèh bojo anyar, sanak saduluré garwané swargi. Liwat garwané kang énggal iki, Rut dadi mbah buyuté ratu Dawud, ratu Israèl kang gedhé dhéwé.

Kandha-kandha carita kang ana ing kitab Hakim-hakim nuduhaké angèlé kaanan amarga umat-E Allah nilaraké sang hyang Pangèran. Kitab Rut iku pawalikané, ing kitab iki dituduhaké yèn Gusti Allahé wong Israèl uga maringi berkah marang wong asing kang setya lan banjur percaya marang Gusti Allahé wong Israèl. Amarga pratingkahé Rut iki, mula dhèwèké diangkat dadi umating Allah.
  
## Isi 
* Naomi bali menyang Betlehem karo Rut 1:1-22 
* Rut ketemu karo Boas 2:1--3:18 
* Boas omah-omah karo Rut 4:1-22
II Babad

**Kitab II Babad** iki péranganing kitab Prajanjian Lawas utawa Tanakh.

Kitab iki terusané I Babad. Kitab iki wiwitané nyritaaké pangadheg pamarèntahé sang Ratu Suleman nganti sédané. Sawisé nyritaaké kandha pangamuké bebrayan ing tlatah lor sing kabawah Yerobeam nglawan Raja Rehabeam, kitab iki mung nyritaaké sajarahé Yudea, yaiku karaton kidul, nganti dibedhahé Yerusalem ing taun 586 SM.
Ezra

**Ezra** (basa Ibrani עזרא *Ezra* utawa *‘Ezrā’*) iku sang nabi kang mimpin wong-wong buwangan kang padha bali saka Babel menyang Yerusalem ing taun 459 SM.

Kitab Ezra iku terusané kitab Babad, lan bisa dibagi kaya mengkéné:

# Grup ping pisan iku wong-wong buwangan Yahudi kang mulih saka Babel menyang Yerusalem, ngestokaké dhawuhé Kores, raja Pèrsi.
# Baitallah (Dalem Gusti) ing Yerusalem dibangun manèh lan dislameti. Banjur dienggo nglakoni ibadat manèh.
# Pirang taun manèh, ana grup ping pindho wong Yahudi liyané kang bali menyang Yerusalem. Grup iki digiring déning Imam Ezra, siji ahli hukum Gusti. Ezra ngrewangi nata manèh kauripaning wong cilik ing babagan agama lan sosial, supaya bisa ngreksa warisan rohani Israèl.
Kitab Nehemia

Kitab **Nehemia** bisa kaanggep lanjutané kitab Ezra. Katoné kitab iki ditulis antara taun 431 SM – 430 SM nalika Nehemia bali kanggo kaping pindho menyang Yerusalem sawisé lunga menyang Pèrsi.

Kitab iki kasusun saka patang pérangan:
# Carita bab dibanguné manèh Tembok Yerusalem, lan pratélan wong-wong sing teka saka Babilonia (bab 1-7). 
# Laporan bab kahananing agama kaum Yahudi rikala iku itu (bab 8-10). 
# Cacah jiwa sing dunungi lanang diwasa in Yerusalem, lan jeneng-jeneng para sesepuh, sarta pratélan para imam lan kaum Lewi (bab 11-12:1-26).
# Slametan Tembok Yerusalem, palantikan pegawé Dalem Gusti (Bait Allah) kaping pindho lan reformasi sing dilakoni déning Nehemia (bab 12:27 - 13).

Sawisé kitab ini, carita saka Prajanjian Lawas wis puput.
Kitab Ester

jmpl
Kitab **Ester** iku carita legèndha sekular, nanging tanpa réferènsi rohani lan settingé ing Susa, kutha krajan Pèrsi. Kamungkinan gedhé kitab iki uga ditulis ing Pèrsi, sawisé abad angka 5 SM.

Kandhaning kitab iki bab siji pahlawan wadhon kang ngarané Ester, saduluré Mordekhai, uga siji pahlawan. Wanita iki bisa nylametaké bangsa Yahudi ing Karaton Pèrsi kang bakal dipatèni entèk-entèkan déning Haman, siji wong kang gething karo bangsa Yahudi. Carita kang ana sajeroning kitab iki dihubungaké karo pista gedhé Yahudi Purim.

## Uga delengen 
* Tambahan Kitab Ester (Deuterokanonika)
Kidung Agung

**Kidung Agung** (ing basa Ibrani: *Shir-HaShirim*) iku kelumpukan tetembangan asmara lan malahan ana sing erotis. Amarga iku, kerep diarteake siji gegayutan antara Allah karo umat-E.

Biasane kitab Prajanjian Lawas sing kaping-22 iki dianggep ditulis déning nabi Suleman utawa Salomo. Mulané ing basa Inggris diarani "The Song of Solomon".
Kitab Yéhèzkièl

**Kitab Yéhèzkièl** (Ibrani ספר יחזקאל *Sefer Yekhezkel*) iku asmaning siji kitab ing Alkitab Prajanjian Lawas. Sing nulis iki dianggep sang nabi Yéhèzkièl. Ing Al-Qur'an, nabi iki uga ana lan diarani Zulkifli.

Miturut Alkitab, nabi Yehezkiel manggon ing papan pambuwangan ing Babel, sadurungé lan sawisé Yerusalem dibedhah ing taun 586 SM. Welingané diwènèhaké marang wong-wong kang dibuwang ing Babel lan kang wis padha manggon ing Yerusalem.

## Isi 
Kitab Yéhèzkièl bisa dipérang dadi patang pérangan wigati, yakuwi: 
# Paringatan marang umat Israèl yèn Allah bakal dumendha kabèh wong lan Yerusalem bakal dibedhah rusak. 
# Weling saka Allah yèn Sampéyan Dalem kersa dumendha bangsa-bangsa liya kang nyiya-nyiya lan nasaraké umat Gusti.
# Panglipur kanggo Israèl sawisé Yerusalem binedhah, lan janji bab masa ngarep kang luwih padhang. 
# Gambaran Yéhèzkièl bab Baitallah lan bangsa kang wis dibangun anyar manèh. Yéhèzkièl iku wong kang teguh imané lan hébat daya imajinasiné. Sapérangan gedhé wewelingé olèhé wruh amarga pinaringan wangsit-wangsit wahyu, lan kabèh dikandhakaké marang wong Israèl awujud pakaryan kang dadi lambang kang cetha kanggo bangsa Israèl. Yéhèzkièl wanti-wanti perluné dianakaké pambangunan anyar ati lan jiwa, sarta tanggung-jawabing kabèh wong marang dosa-dosané dhéwé. Ing jawatané dadi nabi, Yehezkiel mènèhi pawigatèn kusus marang Baitallah lan wigatiné urip miturut kersaning Gusti.

## Uga delengen 
* Merkabah
Kitab Obaja

Kitab **Obaja** sing cekak iki olèhé nulis ora dingertèni kapan sawisé kutha Yerusalem dibedhah ing taun 586 SM. Edom musuh bebuyutan bangsa Yehuda, senang banget; kabèh padha ngréwangi musuh lan ngrampok Yerusalem.

Nabi Obaja ngramal yèn bangsa Edom bakal didendha ing Gusti lan direbut tanahé kaya bangsa-bangsa liyané sing mungsuhi Israèl.
Kitab Danièl

**Kitab Danièl** iki bisa kaanggep kitab sing menarik amarga pirang pérangan kitab iki, yaiku sakai pasal 2:4a nganti 7 ditulis nganggo basa Aram. Kamangka pérangan liyané nganggo basa Ibrani. Prakara iki rada anèh, marga kitab iki sajatiné kabèh sing nulis wongé padha.

Ana kamungkinan gedhé yèn kitab iki ditulis sakiwa-tengené taun 165 SM.
Mikha

Katoné kitab nabi **Mikha**, uga ditulis déning nabi kang asmané padha. Mikha olèhé sugeng sajaman karo nabi Yesaya lan asalé saka siji désa ing Yehuda, ing karaton kidul. Dhèwèké yakin tenan yèn Yehuda bakal ngadhěpi mala pataka kaya kang diumumaké déning Amos bab karaton lor. Mikha uga ngandhani yèn Allah mesthi ya bakal ndendha bangsa Yehuda amarga kejem banget lan ora adil marang wong liya, Nanging ing kotbahing Mikha ya katon ana tandha-tandha kang luwih cetha bab pangarepan ing mangsa ngarep.

Pérangan-pérangan kang menarik digatèaké sajeroning buku iki yaiku: gambaran adem tentrem ing sawewengkoning bumi ing ngisor pimpinaning Allah (Mikha 4:1-4); banjur ana ramalan bab siji Ratu Agung kang bakal muncul saka trahing Dawud lan bakal ngasta pangayeman ing bangsa Yehuda (5:2-4); lan, ing siji padha (6:8), ana ringkesan saka apa kang bakal diomongaké déning para nabi-nabi Israèl, yaiku: "Sing dituntut Allah saka awake dhéwé iku supaya tumindhak adil, tansah ngamalaké sih-tresna, lan andhap asor urip manunggal karo Gusti."
Kitab Yunus

Kitab **Yunus** iku buku sing séjé dhéwé karo buku-buku nabi liyané ing jero Alkitab. Amarga buku iki isiné dudu weling sang nabi, nanging nyritaaké pangalaman Nabi Yunus, nalika dhèwé nyoba sumingkir saka dhawuhing Gusti.

Ing basa Ibrani, Yunus diarani **Jonah** sing tegesé “mrepati”.

Gusti dhawuh Yunus nekani kutha Niniwe, kutha krajané karaton Asuriah, mungsuh Israèl. Nanging Yunus ora gelem lunga menyang kutha iku kanggo mènèhaké welinging Gusti, amarga dhèwèké percaya yèn wong-wong Niniwe mandheg olèhé tumindhak dosa, banjur Gusti ora bakal nindhakaké kersané mbesmi kutha iki.

Wusanané, sawisé pirang-pirang kadadéan sing ninggal kesan, Yunus ngèstoakŕ dhawuhing Gusti. Nanging dhèwèké ngrasa ndongkol, amarga Niniwe ora sida dibesmi.

Amanating kitab iki, yaiku yèn Gusti Allah iku Sarwa Ngampuni lan Sarwa Sayang marang wong-wong ing donya. Gusti luwih seneng ngampuni tinimbang ngrusak siji bangsa, sanadyan bangsa iku mungsuhé bangsa umat-E dhéwé.

Katonané kitab Yunus ditulis déning Yunus dhéwé. Kitab Yunus dirujuk déning Gusti Yesus sajeroning Prajanjian Anyar (Injil Matius 12:39, 40; Injil Lukas 11:29).
Kitab Nahum

Kitab Nabi **Nahum** ditulis kanggo mèngeti olèhé kutha Niniwe, kutha krajan bangsa Asuriah, musuh bebuyutan Israèl dibedhah. Kadadéan iki anané kira-kira ing wusanané abad kaping-7 SM lan bisa kaanggep dendhaning Gusti marang bangsa sing kejem lan angkuh iki.
Kitab Hagai

Kitab **Hagai** iku kumpulaning wewekasing Allah sing disampèaké déning Nabi Hagai ing taun 520 SM. Wektu iku wong Israèl durung bali saka pambuwangan ing Babel.

Anging sanadyan wus manggon pirang-pirang taun ing Yerusalem, Dalem Gusti (Baitallah) isih tetep awujud puing-puing waé. Ing wewekas lan wejangan iku, Allah ndhesek kaum pimpinaning bangsa Israèl supaya yasa manèh Dalem Gusti. Allah uga janji yèn bakal maringi karejan lan kasajahtraning umat Israèl sing wis dianyarake lan disucèake.
Kitab Zakharia

Kitab **Zakharia** kaserat saka rong pérangan kang séjé:
# Pasal 1-8 isiné ramalan-ramalan Nabi Zakharia kang inucapake antara taun 520 lan taun 518 SM. Ramalan-ramalan iku akèhé dinyatakake mawujud wahyu-wahyu lan ngomongake renovasi Yerusalem, Dalem Gusti (Baitallah), lan panyucen umat Gusti. Zakharia uga ngramalake wektu tekane Raja kang dijanjekake Allah marang umat-E.
# Pasal 9-14 iku awujud kumpulan wewekas kang inucapan ing wayah kang luwih mengkéné. Ing kéné diomongaké Juru Slamet kang bakal mara ing donya lan panghakiman dina pungkasan.
Zefanya

**Zefanya** iku nabi kang ngaturaké wewelingé ing taun-taun pungkasan saka dari abad angka 7 SM, kira-kira kiwa-tengené dasawarsa sadurungé Raja Yosia ngayasa nganaaké pambecikan-pambecikan ing babagan agama ing taun 621 SM.

Intisari buku iki mèmper karo buku-buku nabi liyané yaiku: bab ancaman satekané malapetaka lan pangrusakan gedhé, wujuding dendha kaukumaning olèhé mamuja ing déwa-déwa déning bangsa Yehuda. Bangsa-bangsa liya uga bakal diukum déning Allah. Nanging sanadyan Yerusalem mèlu dirusak, bakal teka manèh wanci kapan kutha iku bakal dienggoni wong-wong kang jujur lan tangat marang Gusti.
Injil Mateus

**Injil Mateus** kuwi kitab kapisan saka Prajanjian Anyar Alkitab Kristen lan sawijining saka telu Injil Sinoptik. Kitab punika nyariosaken Mésiasipun (utawa Kristusipun) Israél, yaiku Yésus, wungunipun Panjenengan, lan misinipun dhateng donya. Ing kitab punika, sarasilahipun Gusti Yesus minangka satunggaling priyayi saking trah Dawud ugi dipunpratélakaken.

## Rujukan
Injil Markus

**Injil Markus** (Yunani: κατὰ Μᾶρκον εὐαγγέλιον, τὸ εὐαγγέλιον κατὰ Μᾶρκον, *to euangelion kata Markon*) iku kitab kapindho Injil Prajanjian Anyar. Kaya wis katon saka jenengé, Injil iki ditulis déning Markus. Kitab iki kitab Injil sing lawas dhéwé lan wis ditulis ing sakiwa-tengené taun 70 Masehi. Kitab iki yèn dipadhakaké Injil sing liya-liyané kagolong cekak dhéwé lan kalebu Injil Sinoptik.
Injil Yohanes

thumb|Injil Yohanes bab 1 ayat 1-5
thumb|Injil Yohanes bab 3 ayat 16
**Injil Yohanes** utawi **Yokanan**, iku kitab Injil sing kaping papat. Injil iki béda dhéwé karo telung Injil liyané sing padha-padha diarani Injil sinoptis (ringkesan carita). Injil Yohanes sipaté ora sinoptis nanging falsafi. Gusti Yesus dipadhaaké karo "Sabdaning Gusti sing wis dadi daging".
Layang Paulus Roma

**Layang Paulus Roma**, iku pakumpulané layang rasul Paulus marang para jumuwah ing kutha Roma. Kitab iki péranganing Prajanjian Anyar lan kitab nomer ping enem serta layangé kang dawa dhéwé. Tulisan iki dipracayani minangka tulisan asli Paulus. Sajroning layang iki ana kesan menawa tugas Paulus ing kawasan wétan Kakaisaran Romawi kanggo golèk dana kanggo para jumuwah ing Yérusalèm wus rampung. Katoné layang iki kang pungkasan ditulis Paulus ing tlatah Yunani. Perkara iki déné kaanan jiwa Paulus kang luwih réflèktif nalika nulis layang iki tinimbang nalika nulis Galatia utawa layang Korintus. Layang iki ora ditulis déning Paulus dhéwé, nanging déning sawijining sékretaris kang jenengé Tèrtius lan nyatakaké awaké dhéwé ing ayat Roma 16:22. Paulus dudu kang ngedegaké jemuwah ing Roma, dadi dhèwèké ora mangerti kaanan jemuwah iki kanthi langsung, nanging olèh informasi saka wong-wong Kristen kang teka saka Roma menyang Koritus, papané layang iki ditulis.

Kapénginané Paulus dadi sangsaya gedhé nalika awaké ngalami wèsthi ing Yérusalèm lan krasa uripé saksat bakal sigra entèk, rikala iku awaké olèh panalika yèn Gusti Allah ngadeg ing sisihé lan nguwataké awaké dadi Paulus bisa mènèhi panyeksèn ing Roma. Panemu liya ngira-ngira antawa taun 53-54, utawa antara taun 53-56. atau tahun 53-56.

Rencana Paulus dhéwé owah, awit ana anceman saka wong Yahudi, dadi Paulus ora sida numpak kapal saka Korintus, nanging wusanané lumaku menyang Makédonia lan lumayar menyang Yérusalèm saka Filipi ing mangsa semi taun sawisé (58 M). Paulus lagi teka ing Roma sawisé dicekel lan diadili ing Yudéa.

## Struktur 
Layang Paulus Roma iku sawijining layang kang magepokan karo akèh aspèk lan kasil saka komposisi kang tliti banget. Kanggo nyakepiné, layang iki bisa kabagi ing patang pérangan:
* Pasal 1-8, ngenani prakara kabeneran
* Pasal 9-11, ngomongaké masalah bangsa Yahudi
* Pasal 12-15, ngomongaké masalah urip kang praktis
* Pasal 16, layang pangiring kanggo Fébé lan pratélan wong-wong kang dikirimi salam déning Paulus

## Réferènsi
Layang Paulus Galatia

**Layang Paulus Galatia**, iku pakumpulané layang rasul Paulus marang para jumuwah ing tlatah Galatia, panggonané bangsa Keltik ing Anatolia (saiki Turki). Kitab iki péranganing Prajanjian Anyar.
Layang Paulus Éfesus

**Layang Paulus Efesus**, iku pakumpulané layang rasul Paulus marang para jumuwah ing kutha Efesus, pasisir kulon Anatolia (saiki Turki).. Kitab iki péranganing Prajanjian Anyar.
Kitab Maleakhi

Kitab pungkasan Prajanjian Lawas iki ditulis déning nabi **Maleakhi** saka abad kaping-5 sadhurunge Masehi, sawisé Baitallah ing Yerusalem diyasa manèh. Buku iki mligi dikarepaké kanggo asung daya para imam lan rakyat supaya nganyaraké kasatyane kabèh ing janjine karo Allah.

Wis cetha yèn mrosote kauripan lan cara ngibadah umat Gusti iku kadadéan tenan. Para imam lan rakyat ngapusi Allah: Kabèh padha ora nyaosi Allah apa-apa sing kudu dicaosaké marang panjenengané lan ora urip manèh manut tatacara sing wis dhawuhané Gusti.

Anging Allah bakal rawuh manèh kanggo ngadili lan nyucèkaké umat-E. Panjenengané kersa ngirimake duta panjenengané kanggo nyiapaké dalan lan ngwartaaké Janji Gusti.
Kidung Pasambat

**Kidung Pasambat** (איכה ʾēḫā(h), Eikha) iku katata cacahé saka limang tembang kang manyambati kutha Yerusalem kang dibedhah para satru, wadya bala Babel ing taun 586 SM, lan sirna rusaking kretaning bumi sarta masa pambuwangan sawisé iku.

Ing basa Ibrani kitab iki diarani *Ekhah*, kang tegesé "Kepriyé?" lan sawijining mantra dienggo miwiti kidung pasambat. Sajeroning Septuaginta ing basa Yunani, kitab iki diarani *threnoi* (saka basa Ibrani *qinoth*, kang tegesé "pasambatan").

Sanadyan kitab iki lumrahé nadané sedih, nanging uga katon segi kapracayan ing Gusti lan pangarepan masa ngarep kang luwih becik. Tetembangan iki kabèh digunaaké wong Yahudi sajeroning ngibadahé ing dina-dina astamiwa kaya dienggo pasa lan *berkabung*. Dina-dina kusus iki dianaaké saben taun kanggo mèngeti malapataka kang nibani bangsa Yahudi ing taun 586 SM.
Roti

jmpl|Roti bakar rasa strawberry lan coklat
**Roti** iku panganan kang digawé saka glepung trigu, banyu lan ragi.

### *French bread/baguette* 
Roti iki uga diarani roti tongkat amarga dhapuré lonjong dawa pada karo tongkat.

### Energi ngluwihi sega 
Roti gandum kalebu sumber ènergi kang luwih apik tinimbang sega lan mi.

## Roti Buaya 
thumb|Roti Buaya
Roti *buaya* utawa roti baya yaiku roti kanggo seserahan ing upacara ngantèn adat Betawi.

## Roti Daging 
Roti daging yaiku roti kang isiné olahan daging.

## Gladri Roti 

Gambar:Roti.jpg|roti rol
Gambar:Roti cane.jpg|roti *cane*
Gambar:Tandoor rotis.jpg|roti tandoor
Gambar:Roti gambang.JPG|roti gambang
Gambar:Porc roti.jpg|roti *porc*
Gambar:Sole roti.jpg|roti sole
Gambar:Roti shiva.jpg|roti shiva
Gambar:Roti Prata Curry Large.JPG|roti prata curry
Gambar:Roti Masala Trafasie.JPG|roti masala trafasie
Gambar:Roti Wrap Trafasie.jpg|roti wrap trafasie
Gambar:Lamb Roti Rolls.jpg|roti isi daging
Gambar:Roti John - preparation.jpg|roti john
Gambar:Roti John - served.jpg|roti panggang
Gambar:Roti Mandarin Orion.JPG|roti mandarin
Gambar:Roti kering.JPG|roti kering

## Cathetan sikil 
## Pranala njaba 
* Cara gawé roti
Kitab Andharaning Torèt

**Kitab Andharaning Torèt** iku kitab kaping lima tanakh lan uga kitab Torèt. Ing basa Ibrani, diarani *Devarim* ("tetembungan"), saka ukara pamulan "Eleh ha-devarim."

Ing sawatara basa ing Éropah, kitab iki diarani Deuteronomium, saka basa Latin kang njupuk saka septuaginta saka basa Yunani: Δευτερουόμιου. Sajatine bab iki siji kaluputan ing alihbasa saka asliné ing basa Ibrani saka pasal 17:18; 
“Yèn wong dikukuhaké dadi ratu, wong mau kudu diwènèhi Kitab Angger-anggeré Allah **kang isi dhawuh-dhawuh lan piwulangé Allah**, kang diturun saka kitab asli, kang disimpen déning para Imam Lèwi.”
Déning para panulis septuaginta ukara iki dipretalaké dadi: “nulis kanggo awaké dhéwé salinan kukum iki”. Nanging kalepatan iki ora patiya parah.

Kitab **Andharaning Torèt** iki kabangun saka sarèntènging khotbah-khotbah kang diucapaké déning Nabi Musa ing ngarepé bangsa Israèl nalika kabèh ana ing tanah Moab. Kabèh padha mandheg ing kono sawisé ngrampungaké lelungan dawa ngliwati ara-ara samun amba lan sadhurunge lumebu tanah Kanaan kanggo ngepèk nagara iki.

## Isi 
Sawetara prakara wigati saka kitab iki iku:
# Musa ngélingaké bangsa Israèl kadadéan-kadadéan gedhé salawasé 40 taun pungkasan. Panjenengané njaluk marang bangsa Israèl supaya kabèh éling kepriyé Allah tau mimpin kabèh ngliwati tegal wedhi. Mula iku kabèh dijaluk padha setyaa marang Gustine.
# Musa mbalèni isining Sepuluh Perintah Allah, lan *menekankan* tegesing Paréntah kang pisan. Panjenengané dhawuh supaya wong Israèl ngibadah marang Allah waé. Banjur mbalèni manèh isining sawatara kukum lan paréntah kang nata kahuripaning bangsa Israèl ing tanah kang wis dijanjeaké.
# Musa ngélingaké bangsa Israèl prakara tegesing 'Iketan Janji Gusti karo wong-wong Israèl. Musa dhawuh bangsa Israèl supaya nganyaraké kasadyané kanggo netepi kawajibané kabèh.
# Yosua diangkat dadi gantiné nabi Musa kanggo mimpin umat Gusti. Sawisé ngidungaké tembang pepujèn kanggo kasetyaning Allah, lan mangucap berkah kanggo bangsa Israèl, Musa séda ing Moab, ing sisih wétan kali Yordan.

Amanat kitab iki Allah wis nylametaké lan maringi berkah umat pilihan-É, bangsa kang ditresnani. Dadi bangsa Israèl ora olèh nglalèkaké bab iku. Kabèh kudu tundhuk lan ngestokaké dhawuhing Gusti, supaya urip terus lan diparingi berkah.
Srimulat

**Srimulat** punika priyantun èstri ingkang mandhégani kelompok lawak Srimulat. Kelompok Lawak Srimulat punika kondhang boten namung wonten tlatah Sala nanging ugi wonten laladan sanès, kados ta: Jakarta lan Surabaya.
Pelawak-pelawak ingkang kondhang sapunika, limrahipun jebolan Srimulat. Contonipun: Mamik Slamet, Polo, Tarzan lan sanèsipun.
Srimulat sampun tilar donya lan kasarekaken wonten pasarean Bonoloyo, Sala.

Kelompok lawak Srimulat:
* Asmuni
* Bambang Gentolet
* Basuki 
* Bendot (alm)
* Betet
* Blontang
* Didik Mangkuprojo
* Djudjuk Djuariah 
* Doyok 
* Eko Handai-Taulan
* Eko Srimulat
* George Sapulete
* Gepeng (alm)
* Gogon
* Isye
* Kadir
* Kardjo ACDC
* Leysus
* Mamiek Prakoso
* Nunuk Murdono
* Nunung
* Nurbuat
* Paul
* Pete (alm)
* Polo 
* Rohana
* Subur  (alm)
* Suroto Suroboyo
* Susi (Sunaryo)
* Sofiah
* Tarzan 
* Teguh Srimulat
* Tessy 
* Timbul Suhardi
* Topan
* Triman
* Tukul
Korawa

Para **Korawa** (utawi rikala-kala Kurawa) punika para paraga antagonis salebeting wiracarita Mahabharata. Sedaya punika para mengsah bebuyutaning para Pandhawa. Cacahipun wonten satunggal atus kaliyan sadaya punika, putranipun prabu Dertarastra ingkang wuta boten saged ningali kaliyan garwanipun, sang pramèswari, Dewi Gandari.

## Tegesipun nami
Korawa utawi *Kaurava* ing basa Sangskreta, tegesipun “tiyang saking trah Kuru”. Kuru punika leluhuripun para panguwasa ing nagari Hastina. korawa punika putra saking Destarastra kaliyan dewi gendari. cacahipun wonten satus.Sajatinipun para Pandhawa ugi saking trah Kuru, nanging namung para Korawa kémawon ingkang dipunsebat kados punika.

## Para Korawa
Ing andhap punika inggih namanipun para Korawa. Kalihipun Korawa utama inggih punika Suyodana/Duryodana kaliyan Duhsasana dipunsebat langkung riyin. Lajeng sanèsipun dipunsebat miturut urutanipun abjad Latin:

#Suyodana/Duryodana
#Duhsasana
#Abaswa
#Adityaketu
#Alobha
#Anadhresya
#Anudhara
#Anuradha
#Anuwinda
#Aparajita
#Aswaketu
#Bahwasi
#Balawardana
#Bhagadatta
#Bhima (Korawa)
#Bhimabala
#Bhimadewa
#Bhimaratha
#Carucitra
#Citradharma
#Citrakala
#Citraksa
#Citrakunda
#Citralaksya
#Citrangga
#Citrasanda
#Citrasraya
#Citrawarman
#Dharpasandha
#Dhreksetra
#Dirgaroma
#Dirghabahu
#Dirghacitra
#Dredhahasta
#Dredhawarman
#Dredhayuda
#Dretapara
#Duhpradharsana
#Duhsa
#Duhsah
#Durbalaki
#Durbharata
#Durdharsa
#Durmada
#Durmarsana
#Durmukha
#Durwimocana
#Duskarna
#Dusparajaya
#Duspramana
#Hayabahu
#Jalasandha
#Jarasanda
#Jayawikata
#Kanakadhwaja
#Kanakayu
#Karna (Korawa)
#Kawacin
#Krathana
#Kundabhedi
#Kundadhara
#Mahabahu
#Mahacitra
#Nandaka (Korawa)
#Pandikunda
#Prabhata
#Pramathi
#Rodrakarma
#Sala (Korawa)
#Sama (Korawa)
#Satwa (Korawa)
#Satyasanda
#Senani
#Sokarti
#Subahu
#Sudatra
#Suddha (Korawa)
#Sugrama
#Suhasta
#Sukasananda
#Sulokacitra
#Surasakti
#Tandasraya
#Ugra
#Ugrasena
#Ugrasrayi
#Ugrayudha
#Upacitra
#Upanandaka
#Urnanaba
#Wedha
#Wicitrihatana
#Wikala
#Wikatanana
#Winda
#Wirabahu
#Wirada
#Wisakti
#Wiwitsu
#Wyudoru

Para Korawa wusananipun tiwas sadaya ing perang Bratayuda. Sang Korawa ingkang tiwasipun pungkasan punika Suyodana. Piyambakipun pupunipun dipunpupuh mawi gadha sakemengipun déning Wrekodara ngantos tiwas.

## Sadhèrèk para Korawa
Para Korawa cacahipun satus, nanging taksih gadhah sadhèrèk èstri kaliyan jaler. Inggih punika Yuyutsu, putra prabu Dertarastra nanging bènten ibu, ibunipun wanita wesya. Lajeng saking Dewi Gandari, wonten malih putra namanipun Duskampana kaliyan putri Duhsala (utawi Duśśala).

## Kapurih mangga ugi dipunpriksani
*Bratayuda
*Pratélan Tokoh Wayang
*Mahabharata
*Sastra Jawa Kuna

## Rujukan
* I Gusti Putu Phalgunadi, 1990, *Âdi Parva. The First Book.* New Delhi: International Academy of Indian Culture and Aditya Prakashan, kaca 186-189.
Abaswa

**Abaśwa** iku, salah sijining para Korawa satus. Jenengé diarani ing layang gancaran Adiparwa, kitab pratamané Mahabharata.

## Uga delengen 
* Korawa
* Pandhawa
* Adiparwa
* Mahabharata

## Pranala njaba
Adityaketu

thumb|200px|Adityaketu
**Adityaketu** utawa Ādityaketu ing basa Sansekreta iku, salah sijining para Korawa satus. Jenengé tegesé “Tandha sang Srengengé”.

## Uga delengen 
* Korawa
* Pandhawa
* Adiparwa
* Mahabharata
Linus Torvalds

thumb|Linus Torvalds

**Linus Benedict Torvalds** (lair ing 28 Dhésèmber 1969) inggih punika tiyang ingkang ngawiwiti pengembanganipun Linux, inggih punika kernel ipun sistem operasi, kaliyan sapunika, gadhah ndamel supados koordinator proyek punika.

Dipun gagasi saking Minix, (kernel kaliyan sistem operasi ingkang dikembangaken déning Andrew Tanenbaum), piyambakipun ngeraos betah sistem operasi Unix ingkang saged mlampah dhateng komputer ing ngriyonipun. Torvalds ndamel pengembanganipun kernel Linux ing wayah selanipun kaliyan ngagem alatipun piyambak.

Linus krama kaliyan Tove Torvalds (lair Monni) – satunggaling jawara karaté Finlan ingkang naté menang kaping enem. Linus kapanggih piyambakipun kapisan ing taun 1993 nalika kuliah komputer. Linus ngajari para siswa nyerat e-mail. Lajeng Linus angsal e-mail isinipun panyuwunan kekencan. Sapuniki Linus kaliyan Tove pinaringan putri tiga: Patricia, Daniela, lan Celeste.
Citrangga

**Citrangga** iku, salah sijining para Korawa satus. Jenengé iku tegesé “kang nduwé awak citra”.

## Uga delengen 
* Korawa
* Pandhawa
* Adiparwa
* Mahabharata
Albert Einstein

**Albert Einstein** (Ulm, Württemberg, Jerman, 14 Maret 1879–18 April 1955) punika saged dipunanggep ngèlmuwan fisika teoretis ingkang ageng piyambak ing abad ka-20. Piyambakipun ingkang nyiptakaken téyori relativitas kaliyan ugi kathah nyumbang ing babagan pangembangan téyori mekanika kuantum, mekanika statistik, kaliyan kosmologi. Ing warsa 1921 piyambakipun angsal panganugrahan Nobel ing Fisika kanggé wedaranipun prakawis efek fotoelektrik kaliyan "pengabdenipun marang Fisika Teoretis".

Satelasipun téyori relativitas umum dipunrumusaken, Einstein dados misuwur saubenging donya. Prakawis punika boten biyasa kanggé para ngèlmuwan. Ing wayah sepuhipun, anggènipun misuwur nglangkungi sadaya ngèlmuwan ing sajarah fisika. Ing budaya populèr Einstein kaanggep sinonim kaliyan kapinteran utawi malahan kaliyan jenius. Pasuryanipun dados ingkang salah satunggaling ingkang dipuntepangi sadonya. Ing warsa 1999, Einstein "Tiyang Abad Sapunika" déning majalah *Time*. Kapopulèranipun ugi ndamel nama "Einstein" wiyar dipun-gunakaken ing donya iklan saha barang dagangan sanès. Wusananipun nama "Albert Einstein" dipundaftaraken dados merk dagang.

Kanggé miwiti, satunggiling unit fotokimia dipunwastani *einstein*, satunggaling unsur kimia dipunwastani einsteinium, saha satunggaling asteroid dipunwastani 2001 Einstein.

Rumus Einstein ingkang misuwur piyambak:
: ** E = mc^2 \!**

## Babad slira 
Einstein miyos ing Ulm, Württemberg, Jerman; kirang langkung 100&nbsp;km sisih wétan Stuttgart. Bapanipun namanipun Hermann Einstein, satunggiling bakul kranjang wulu ingkang lajeng nyambut damel ing babagan elektrokimia, saha ibu namanipun Pauline. Kakalihipun émah-émah ing Stuttgart-Bad Cannstatt kaliyan taksih turunan Yahudi. Albert sekolah wonten sekolah Katulik kaliyan déning kapénginan ibunipun lajeng sinau main biolah.

Nalika yuswanipun gangsal, bapanipun nedahi kompas kanthong, kaliyan Einstein lajeng rumaos manawi wonten prakwis ing kamar "suwung" punika ingkang saged ngobahaken dom kompas punika. Piyambakipun lajeng medaraken manawi pangalaman punika dados salah satunggaling wanci sagesangipun ingkang *berkesan* piyambak.

Einstein émah-émah kaliyan Mileva Marić, tiyang èstri saking Serbia.

Amarga wonten Jerman tiyang Yahudi dipunkuya-kuya ing dasawarsa 1930-an, Einstein sakulawarga dhateng Amérika Sarékat. Wonten ngriku piyambakipun manggèn ngantos sédanipun ing 1955. Sabibaripun Perang Donya II, Einstein dados aktif ing babagan *Bedhamèn Dunia*, amargi rumaos manawi gagasan-gagasanipun dipunsalah-gunakaken kanggé ndamel gaman nuklir ing Perang Donya II punika.

## Deleng uga liyané 
* Pratélan Tokoh Profesi

## Réferènsi
Marco Polo

250px|right|tumb
**Marco Polo** (), punika satunggiling bakul lan panjlajah donya. Piyambakipun sangkanipun saking Venesia, sapunika wonten ing Italia. Marco Polo lajeng saking Éropah késah dhateng ing Cinten manglampahi Jalur Sutra, utawi jalur dharat (1271-1275). Sadhatengipun ing Beijing, rikala punika Cinten dipunkuwasani tiyang Monggolia (Tatar). Marco Polo lajeng ngabdi dhateng ratu Kublai Khan, laminipun 17 warsa. Lajeng wangsul dhateng ing Éropah. Sapunika manglangkungi sagara, langkung tanah Jawi kaliyan pulo Sumatra (1292-1295).

Akeh carita kang misuwur lan aneh saka bangsa Éropah. Ing wektu iku, bangsa Barat ora ngerti donya Timur. Saperangane wong Pinter mènèhi panemu yèn ta marco Polo pancen lunga tekan Cina, nanging ora tekan kabèh panggonan kang digambarake ana bukune (kaya ta Xanadu).

Salah sijiné carita Marco Polo kang nyengsemake bangsa Indonésia ya iku caritane kang aran ’’unicorn’’ utawa jaran kang duwé sungu kang panemune dhèwèké weruh ana ing pulo Sumatra. Nanging Ilmu kawruh kang mbuktekake panemune iku dudu *unicorn* nanging ya iku kang diarani warak Sumatra.

## Marco Polo lan Indonésia 
Saperangane aran panggonan ing Indonésia kang ana ing buku cathetan Marco Polo, antarané:
* Pulo **Jawa Gedhe** (pulo Jawa); kang dikira-kira amba banget amarga pasisir kidule ora sempet dijlajahi dhèwèké. Uja dicaritakake ana èkspèdhisi perang utawa serangan saka Kubilai Khan maring Jawa lan ora kasile.
* Pulo-pulo **Sondur** lan **Condur** (durung cetha); kira-kira iku saperangane pulo-pulo cilik ana ing Laut Cina Selatan kang atu digawé dadi pathokane pelayaran.
* Pulo **Pentam** (pulo Bintan); kang disebutake panggonane saka ing selat Singapura
* Kutha **Malaiur** (Melayu, utawa Palembang?); uga dicaritakake raja-raja Melayu, kaya ta Paramasura.
* Pulo **Jawa Cilik** (pulo Sumatra?); kang kira-kira bisa diarani Sumatra, amarga saka ciri khase ya iku ana komoditas lan kewane (gajah, warak, garudha ireng) kang disebtake.
* Karajan-karajan **Ferlec** (Perlak) lan **Basma** (Pasai?); uga dicaritakake karajan tangga-tanggane sarta suku Battas (Batak) ing jerone alas.
* Karajan-karajan **Samara** (Samodra) lan **Dagroian** (durung cetha); disebutake ana wit klapa (*palem Melayu*) lan legenda kanibalisme famili kang ninggal.
* Karajan-karajan **Lambri** (Lamuri) lan **Fansur** (Barus); uga disebutake kanthi legenda wong manungsa kang duwé wulu lan buntut (orangutan?), kapur barus, lan sagu klapa.

## Cathetan suku 
## Sumber saka njaba 
* Marco Polo Travels
* "Did Marco Polo Go To China?"
*
Krathana

**Krathana** iku salah siji saka Korawa satus. Jenengé kasebut ing layang gancaran Adiparwa, yaiku layang Mahabharata kang kapisan.

## Deleng uga
* Korawa
* Pandhawa
* Adiparwa
* Mahabharata
Sepfy Lia

right|thumb|Sepfy Lia menurut Mekar Sari

**Sepfy Lia** punika nami aslinipun Tan Djoing punika sasalipun saking Blitar, Jawa Timur. Piyambakipun taksih katurunan Tionghoa kang nduwé jeneng liya Sepfy Lia puniki tetèla baud nyindhèn, kaliyan boten tanggung-tanggung ingkang dipunsindhèni Ki Sunaryo, dédé dhalang kelas kampung. Pagelaranipun dipunsiaraken langkung TVRI Stasiun Surabaya. Ugi naté bebarengan kaliyan Kirun Cs, pak Naryo saha sindhèn saking Jepang Hiromi ingkang dipuntanggap Bupati Blitar.
Leif Ericsson

**Leif Eriksson** (basa Èslan kina: **Leifr Eiríksson**) punika satunggiling panjlajah, putra Erik Sang Abrit (Eiríkr rauði). Ibunipun inggih Þjoðhildr. Bapanipun ingkang miwiti kalih koloni Nurwègen, Pakuwon Kulon saha Pakuwon Wétan ing Tanah Ijem (Grunlan) ingkang dipunsukani nama déning piyambakipun..

Rikala wonten ing Nurwègen, Leif mlebet agami Kristen. Lajeng nalika sampun wangsul ing Tanah Ijem, tumbas praunipun Bjarni Herjólfsson kaliyan tindhak nuwèni dharatan ingkang sampun dipunpanggihi déning Bjarni.

Saga Grænlendinga (Cariyos Tanah Ijem) awuwus manawi Leif miwiti panjlajahipun saking kiwa tengenipun warsa 1000 kanggé ngrunut rute Bjarni saking arah sabalikipun. Papan pratami ingkang dipunpanggihi kebek lèmpèngan séla radin (basa Èslan: *hellur*). Amargi makaten, papan punika dipunsukani nama Helluland (siti ingkang kathah séla radinipun). Mbokmenawi ingkang dipunmaksud inggih tlatah ingkang dipunwastani Kapuloan Baffin samangké.

Salajengipun, piyambakipun mamanggihi dharatan ingkang radin saha kathah kajengipun (kayu), mawi pasisir pasisir awedhi pethak ingkang dipunwastani Markland (siti kajeng). Wonten kamungkinan ingkang dipunkarepaken Labrador. Rikala apapanggih dharatan malih, Leif saha awakipun ndharat kaliyan yasa pinten-pinten griya. Sedaya remen dharatan punika: awit kathah ulam salmon ing lèpèn-lèpèn. Lajeng hawanipun eca, ing mangsa asrep boten patiya asrep lajeng ing mangsa panas boten patiya bentèr. Ing mangsa asrep sesuketan ugi taksih ijem-ijem. Sedaya lajeng manggèn wonten riku sadanguning mangsa asrep. Cariyos ingkang sami ugi nyebat satunggiling awak baita anami Tyrkir, bokmanawi tiyang Jerman, ingkang manggihaken anggur. Leif lajeng nyukani nama siti punika Vínland, ingkang tegesipun ‘Siti Anggur’. Rikala wangsul, Leif nulungi satunggiling tiyang Nurwègen, dados piyambakipun dipunwastani 'Leif ingkang Mujur' (basa Nurwègen Kina: "Leifr hinn heppni").

Leif gadhah sedhèrèk jaler kalih Þorvaldur kaliyan Þorsteinn, saha èstri satunggil, Freydís. Leif émah-émah kaliyan Þórgunna, lajeng dipunparingi putra satunggal, Þorkell Leifsson.

## Pranala njawi 
* **Potret** Leif Ericsson kasil rekonstruksi ulang karya Marco Bakker: *Reportret: Leif Ericsson*.
Tandasraya

**Tandâśraya** iku, salah sijining para Korawa satus. Jenengé diarani ing layang gancaran Adiparwa, kitab pratamané Mahabharata.

## Uga delengen
* Korawa
* Pandhawa
* Adiparwa
* Mahabharata
Wirabahu

**Wirabahu** iku salah siji saka Korawa satus. Tegesé ing basa Sansekreta iku, "bau pahlawan". Jenengé disebut ing layang gancaran Adiparwa, kitab Mahabharata kang ping pisan.

## Uga delengen
* Korawa
* Pandhawa
* Adiparwa
* Mahabharata
Johann Sebastian Bach

thumb|175px|Johann Sebastian Bach
**Johann Sebastian Bach** (), punika satunggiling komposer musik saking Jerman. Piyambakipun sajatinipun juru orgèl ing satunggiling gréja ing Arnstadt, lajeng nyambut damel ing Mühlhausen, Weimar kaliyan pungkasanipun ing Leipzig.

Panjenenganipun nggubah musik kanggé piranti musik organ, harpsichord lan clavichord, lan ugi kanggé orkestra. Karyanipun ingkang paling misuwur inggih punika *Brandenburg concerto*.

## Pratélan karya 
* Matthäeus Passion
* ''Mit Fried und Freud ich fahr dahin
* Salah satunggil conto komposisi ingkang dipundamel déning Johann Sebastian Bach: 

## Rujukan
Ludwig van Beethoven

thumb|Ludwig van Beethoven
**Ludwig van Beethoven** (dipunbaptis 17 Dèsèmber 1770–26&nbsp;Maret 1827) inggih punika satunggiling komposer Jerman ingkang mawiyaraken wiraga saha wawasan musik klasik. Piyambakipun dados ‘kreteg’ ingkang saged manyabrangi gaya klasik kaliyan gaya romantik.

Beethoven lair ing kutha Bonn, Jerman nalika taun 1770. Bakat ing babagan musik sampun katingal nalika alit. Serat musik kapisan dipunserat taun 1783. Nalika taksih rumaja, Beethoven késah ing Wina lan kapanggih Mozart, nanging pepanggihan punika namung sakedhap. Taun 1792 Beethoven ngambali dhateng ing Wina lan ngangsu kawruh dhumateng Haydn. Piyambakipun lajeng boten késah malih saking Wina.

Nalika yuswaipun ngancik kalih dasa taun, Beethoven ngraos manawi piyambakipun risak talinganipun lan boten saged mireng. Punika dados panggalihipun Beethoven, piyambakipun ngantos gadhah panemu manawi badhé mrajaya awakipun piyambak. Piyambakipun lajeng boten naté medal lan srawung kaliyan masarakat, nanging karyanipun panggah dipunremeni déning masarakat.

Yuswa sakawan dasa, Beethoven sampun boten saged mireng punapa-punapa malih, nanging piyambakipun panggah ngripta musik kanggé piyambakipun. Beethoven naté ngendika dhumateng saah satunggaling kritikus musik bilih "musikku iki ora kanggo awakmu, nanging kanggo anak putu sapungkurmu".

Kalebet ing karyanipun inggih punika: sangang simfoni, 32 sonata piano, 16 kwartèt, 5 konsèr piano, satunggal konsèr biolah, kalih misa, opera Fidelio (1805) kaliyan musik kor. Beethoven nilar donya ing Wina taun 1827.

## Cathetan suku
Wolfgang Amadeus Mozart

[thumb|Gambar Mozart ing Bologna, [Italia (1777).]]
**Wolfgang Amadeus Mozart** (Salzburg, 27 Januari 1756–Wina, 5 Dhésèmber 1791), punika satunggiling komposer musik saking Ostenrik. Piyambakipun saged kaangep juru musik ingkang jénius. Saking wiwit alit sampun saged manggubah musik klasik. Karyanipun kathah sanget (kirang langkung 700 lagu).

Karya-karyanipun antawis sanès: Pawiwahan Figaro (*Le nozze di Figaro*) (1786), Don Giovanni (1787), kaliyan Sruling Ajaib (*Die Zauberflöte*) (1791). Karyanipun ingkang pungkasan, Requiem, dèrèng bibar awit sampun tilar donya. Lajeng karya punika dipunbibaraken déning Franz Xaver Süssmayr.

## Pratélan komposisi 
Mozart nilaraken warisan komposisi musik kathah sanget. Komposisi-komposisinipun sampun dipunpilah-pilah per *genre* (jinis) ing K.V. (Köchel-Verzeichnis, 1937). Sawijining ringkesan cekak karya Mozarts ugi naté dipunterbitaken ing 1951 mawi judhul *Der kleine Köchel*. Lajeng ugi wonten *Verzeichnüss*, punika cekakan saking *Verzeichnüss aller meiner Werke* (1784-1791), sawijining pratélan komposisi ingkang dipunserat déning Mozart piyambak. Lajeng ugi wonten sistèm AMV (Alte Mozart-Ausgabe) kaliyan NMA (Neue Mozart-Ausgabe) ingkang dipun-ginakaken.

**Pratélan opera Mozart:**

## Requiem 
Ing warsa 1791 Mozart kadhatengan tiyang ingkang boten dipuntepangi. Piyambakipun kajeng pesen satunggiling misa Requiem. Alesan saha jati dhirinipun boten purun dipunbèbèraken. Bésok tibakipun tiyang punika Raden Franz von Walsegg-Stuppach. Priyantun punika panci gadhah kabiasaan pesen komposisi musik lajeng dipunsalin kaliyan dipunakoni piyambak.

Rikala Mozart nampi pesenan punika, Mozart sampun boten saras malih. Amargi gadhah pesenan sanès, Mozart saweg saged nyerat requiem punika rikala sangsaya sakit badanipun ngantos séda. Pungkasanipun karya punika dipunbibaraken déning Franz Xaver Süssmayr. Piyambakipun salah satunggiling siswanipun.
Richard Wagner

thumb|Richard Wagner
**Wilhelm Richard Wagner** () punika satunggiling komposer musik saking Jerman ingkang misuwur, pakar téyori musik, lan panyerat, nanging paling misuwur liwat karya operanipun. Musikipun taksih asring dipunmainaken, ingkang paling misuwur inggih punika "Ride of the Valkyries" saking *Die Walküre* lan "Bridal Chorus" saking *Lohengrin*. Wagner ugi wujud satunggiling tokoh ingkang kontroversial sanget, amargi inovasi musik lan inovasi dramanipun lan ugi amargi panjenenganipun punika satunggiling panyengkuyung pamikiran-pamikiran anti-semitisme. Salebetipun sajarah musik, panjenengaipun dipungolongaken minangka komponis saking Jaman Romantik.

Karya-karyanipun antawis sanès: Ring von Nibelungen (1876), Tannhäuser (1845, revisi 1861), Tristan und Isolde (1865), kaliyan Parsifal (1882).
Jacques Cartier

**Jacques Cartier** (1491 – 1557), punika satunggiling navigator kaliyan panjlajah Prancis. Piyambakipun ingkang manjlajahi tlatah Kanada. Lajeng mamanggihaken lèpèn ingkang sapunika dipunwastani lèpèn St. Lawrence.
Christopher Columbus

[jmpl|Lukisan **Christopher Columbus** déning Sebastiano del Piombo ([1529–1530)]]

**Christopher Columbus** utawi kala-kala dipunwastani Kolumbus (1451-1506), punika satunggiling juru segantun saha panjlajah ingkang mamanggihaken Donya Ènggal utawi jagad Amérika.

Ing basa Spanyol piyambakipun dipunwastani Cristóbal Colón, lajeng ing basa Italia dipunwastani Cristoforo Colombo. Miturut tradhisi piyambakipun miyos ing Genoa, Italia, saking kulawargi mlarat. Nanging panlitèn ènggal nedahaken manawi sajatosipun katingalipun piyambakipun sangkanipun saking Katalonia. Katalonia sapunika satunggiling laladan otonom ing praja Spanyol. Lajeng piyambakipun sanès saking kulawargi mlarat nanging satunggiling tiyang lebet utawi priyayi. Dados taksih tiyang ningrat. Punapa piyambakipun ndhelikaken idhèntitasipun dèrèng kasumerepan.
James Cook

**James Cook** (27 Oktober 1728 - 1779), punika satunggiling juru layar saha panjlajah saking Britania Raya. Piyambakipun ingkang mangrebat pasisir wétan Australia kanggé Britania Raya lajeng mamanggihaken Sélandia Ènggal kaliyan pinten-pinten pulo ing Samodra Pasifik kaliyan Samodra Atlantik.

Wusananipun piyambakipun dipunpejahi déning tiyang Polinesia amargi nedhah sami mamandhung mèndha.
Hernán Cortés

**Hernán Cortés** (1485-1547) , punika satunggiling panjlajah kaliyan panjajah. Ugi dipunwastani *conquistador* ing basa Spanyol. Piyambakipun saged ngasoraken praja Aztec ing Amérika. Kamangka wadya balanipun sakedhik sanget. Tiyang-tiyang Aztec dèrèng naté ngawruhi tiyang Éropah. Lajeng sadaya ugi dèrèng naté nganggé gaman geni. Tiyang-tiyang Éropah dipunkintun para Déwa.

Piyambakipun satelasipun ngasoraken tiyang Aztec, lajeng saged nguwasani Meksiko. Déning tiyang Spanyol, piyambakipun dipunwastani *hidalgo*, ingkang tegesipun “laré angsal-sangsalan saking kaumpriyayi''.

## Ugi pirsani 
* Fransisco Pizzaro
Francis Drake

thumb|right|Francis Drake
**Francis Drake** (1540 – 1596), punika satunggiling panjlajah ugi parompak ing seganten ingkang sangkanipun saking Inggris. Piyambakipun ugi misuwur awit saged dipunwastani tiyang Inggris ingkang kaping pisan saged mubengi donya (1577-1580). Piyambakipun nalika invasi Armada Spanyol (1588) ing Britania Raya, ugi mimpin baita perang Inggris kaliyan dipunanggep pahlawan.
Vasco da Gama

**Vasco da Gama** (1469-1524), punika satunggiling panjlajah donya. Piyambakipun sangkanipun saking Portugal. Da Gama misuwur amargi mamanggih rute margi palayaran marang Asia mangliwati Tanjung Pangarepan Becik ing kiduling Afrika ing warsa 1498.
Edmund Hillary

thumb|Edmund Hillary (2004)

**Edmund Hillary** (1919 - 2008), punika satunggiling pamènèk redi saking Selandia Ènggal. Piyambakipun ingkang kaping pisan saged mènèk redi agung Himalaya ing 1953. Rikala punika piyambakpun dipunrèncangi sherpa Tenzing Norgay, satunggiling tiyang Nepal.

Ing warsa 1984, piyambakipun dados Duta Ageng Selandia Ènggal ing India.
Ferdinand Magellan

**Ferdinand Magellan** 1480-1521, punika satunggiling panjlajah kaliyan palayar saking nagari Portugal. Naminipun ing basa Portugal *Fernão de Magalhães*. Piyambakipun nyambut damel kanggé praja Spanyol. Lajeng piyambakipun nyobi manglayar dados nahkoda gangsal baita dhumateng ing Asia manglangkungi Donya Anyar, langkung selat ingkang sapunika dipunwastani Selat Magellan (1520). Baita-baitanipun saged dhateng ing Filipina ing 1521. Wonten riku piyambakipun dipunpejahi déning tiyang Filipina.

Nanging salah satunggiling baitanipun saged wangsul dhateng ing Spanyol ing 1522, awit punika dados ingkang kapisan saged mubengi jagad donya.

## Cathetan
## Réferénsi
*
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### Sumber online
* 

## Wacan luwih lanjut
### Sumber primèr
*  (orig. *Primer viaje en torno del globo* Retrieved on 2009-04-08)
* Magellan (Francis Guillemard, Antonio Pigafetta, Francisco Albo, Gaspar Correa) [2008] Viartis ISBN 978-1-906421-00-7
* Maximilianus Transylvanus, *De Moluccis insulis*, 1523, 1542
* 
* *The First Voyage Round the World, by Magellan*, full text, English translation by Lord Stanley of Alderley, London: Hakluyt, [1874] – six contemporary accounts of his voyage

### Sumber sèkundèr
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## Pranala njaba
* 
* 
* Magellan's untimely demise on Cebu in the Philippines  from History House
* EXPEDICIÓN MAGALLANES – JUAN SEBASTIAN ELCANO
* Encyclopaedia Britannica Ferdinand Magellan
Cheng Ho

thumb|Gambar **Cheng Ho**.
thumb|120px|**Cheng Ho** mawi aksara Cinten.

**Cheng Ho**(Hanzi tradhisional:鄭和, Hanzi prasaja: 郑和
, Hanyu Pinyin: *Zhèng Hé*, Wade-Giles: **Cheng Ho**; asma asli: 马三宝 Hanyu Pinyin: Ma Sanbao; asma Arab: **Haji Mahmud Shams**) (1371 - 1433),, punika satunggiling panjalajah Cinten ingkang ngayahi panjlajahan antawis taun 1405 ngantos 1433.
Cheng Ho ugi naté dhateng ing tanah Jawi ngantos dumugi Afrika. Miturut cariyos-cariyos piyambakipun tiyang kedhi muslim, inggih punika tiyang ingkang dipunkebiri, tiyang kaprecadosan Kaisar Yongle saking Tiongkok (ingkang kuwaos taun 1403-1424).

## Panjlajahan 
**Cheng Ho** ngayahi èkspédhisi dhumateng sawatawis laladan ing Asia lan Afrika, antawisipun:
* Vietnam
* Taiwan
* Malaka / péranganing Malaysia
* Palembang, Sumatra/ péranganing Indonésia
* Jawa / péranganing Indonésia
* Sri Lanka
* India pérangan Kidul
* Pèrsi
* Lempongan Pèrsi
* Arab
* Laut Merah, mangalèr dumugi Mesir
* Afrika, mangidul dumugi Selat Mozambik

Amargi nganut agami Islam, para réncangipun sami sumerep manawi Cheng Ho péngin sanget minggah kaji dhateng Mekah sepertos ingkang sampun naté dipunayahi déning swargi ramanipun, nanging para arkéolog lan para ahli sajarah dèrèng gadhah bukti kiyat ngèngingi bab punika. Cheng Ho ngayahi èkspédisi paling sakedhik kaping pitu nganggé kapal armadanipun.

## Pelayaran 
[thumb|300px|[Peta Kangnido  (1402) seadèrèngipun Pelayaran Cheng Ho lan dipunkinten piyambakipun gadhah informasi géografi detail ing sapérangan ageng Donya Lawas.]]

Cheng Ho mimpin pitu èkspédisi dhumateng panggénan ingkang kasebat déning tiyang Cinten ***Samodra Kilèn*** (Samodra Indonésia). Cheng Ho ngasta kathah bebungah lan langkung saking 30 utusan karajan rawuh ing Cinten - kalebet Raja Alagonakkara saking Sri Lanka, ingkang rawuh saperlu nyuwun pangapunten dhumateng Kaisar.

## Armada 
Armada iki terdiri saka 27.000 anak buah kapal an 307 (armada) kapal laut.

## Rujukan
Arkhimédès

**Arkhimédès** **saka Sirakusa** ( ; ) ya iku sawijining ahli matématika, fisika, insinyur, lan astronomi saka kutha kuna Sirakusa ing Sisilia. Senajan mung sethithik rerincèn uripé, dhèwèké dadi salah siji ilmuwan paling wigati ing jaman klasik lan kalebu salah siji matématikawan paling misuwur, adhedhasar cipta riptané kang isèh lestari.

## Kapustakan 
* 
*
Roald Amundsen

thumb|Roald Amundsen
**Roald Amundsen** (1872 – 1928), punika juru jlajah saking Nurwègen ingkang pratami dhateng ing kutub kidul ing 1911. Kanggé mulèni piyambakipun, satunggiling segantun dipunnamèni Segantun Amundsen ing Antarktika.

Rikala njlajah ing tlatah Antarktika, piyambakipun riyin-riyinan kaliyan Sir Robert Falcon Scott saking Britania Raya. Amundsen ingkang menang, sawatawis Sir Scott tiwas nalika sampun dhumateng ing kutub kidul ing 18 Januari 1912.
Nicolaus Copernicus

thumb|150px|right|Nicolaus Copernicus
**Nicolaus Copernicus** (basa Polen: *Mikolaj Kopernik*, 19 Fèbruari 1473 – 24 Mèi 1543), punika satunggiling ahli astronomi saking Polen. Piyambakipun misuwur amargi mamanggihaken manawi jagad raya punika boten mangubengi bumi, nanging malahan bumi ingkang mangubengi ing srengéngé. Bukunipun dipunwedalaken ing warsa 1543, amargi ajrih kaliyan institusi Gréja ingkang saged mejahi piyambakipun kala sapunika.

## Uga delengen liyané 
* Pratélan Tokoh Profesi
Charles Darwin

**Charles Darwin** (12 Fèbruari 1809 – 19 April 1882), punika satunggiling ngèlmuwan ing widhang biologi saking Britania Raya. Piyambakipun misuwur sanget amargi ingkang kaping pisan mamanggihaken téyori ngèlmu Evolusi. Piyambakipun mangembangaken téyorinipun satelasipun numpak baita *The Beagle* kanggé panlitèn ing kapuloan Galapagós.

Karyanipun ingkang misuwur asesirah *On the Origin of Species* (1859) saha *The Descent of Man*, (1871).

## Cathetan 
Charles Darwin dipunwiyosaken ing dinten ingkang sami kaliyan Abraham Lincoln

## Deleng uga sanèsipun 
* Pratélan Tokoh Profesi
* Harriet-bulus Galápagos, dipunkinten naté dados kagunganipun Darwin, mati tanggal 24 Juni 2006 watara umur 176 taun
* Patrick Matthew
* Charles Darwin
Marie Curie

**Marie Salomea Curie** (basa Polen: *Maria Curie*, 7 November 1867 – 4 Juli 1934), punika satunggiling ngèlmuwati saking Prancis, nanging sangkaning saking Polen. Piyambakipun ingkang kapisan saged mamanggihaken kawontenaning sunar radhiasi thorium mawi sèmahipun, Pierre Curie. Lajeng piyambakipun saged ngisolasi saha mamanggihaken radium kaliyan polonium.

Ing warsa 1903, sami kaliyan sèmahipun saha Henri Becquerel, piyambakipun menang Pamulèn Nobel kanggé Fisika. Lajeng piyambakipun dhawak angsal pamulèn Nobel malih ing warsa 1911 kanggé widhang Kimia.

## Deleng uga liyané 
* Pratélan Tokoh Profesi
Johannes Gutenberg

**Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg** (basa Inggris: yoh-Hahn-UHS goot-n-Burg) (kirang langkung 1398-3 Fèbruari 1468), punika satunggiling pandhé logam waja lan emas kaliyan pancipta Jerman, ingkang misuwur déning sumbanganipun ing tèknologi cithak ing kiwa tengening taun 1450-an. Piyambakipun dianggep ingkang ndamel mesin pangecapan buku ingkang kaping pisan.

Panciptanipun punika wiwiting révolusi informasi ing Éropa ingkang saged njalari jaman Renaisans. Jaman Renaisans (saking basa Prancis: *Renaissance*, lair malih), punika jaman pambangun ing Éropa nalika budaya-budaya kina dipunsinaoni malih.

Gutenberg punika tiyang Éropa sepisanan ingkang migunakaken pancithakan tipe *movable*, watara taun 1439, lan panemu pancithakan *Global*.

## Deleng uga liyané 
* Pratélan Tokoh Profesi