Patapan Santa Maria Rawaseneng

**Patapan Santa Maria Rawaseneng** ya iku sawijiné wiyara para rahib Gréja Katulik Roma saka Ordho Trapis (O.C.S.O.) kang dumunung ing Désa Ngemplak, Kandangan, Kabupatèn Temanggung, Jawa Tengah. Patapan iki didegake tanggal 1 April 1953 minangka wiyara cawang saka Wiyara Koeningshoeven ing Tilburg, Walanda. Saliyané wiyara, patapan iki uga minangka griyané para rahib, ing sajeroné komplèk patapan iku mau uga ana gréja, taman donga, wisma *retret*, kebon kopi lan pamiyara sapi puhan sarta indhustri-indhustri kang kanggo ngolah. Ronald Bell, salah sijiné pejiarah saka Amérikah Sarékat, ngaturaké pamuji anané patapan. Dhèwèké mratèlaké, "Panjenengan bakal nemoni kabèh tahapané ya iku ndedonga, méditasi, maos wacan suci, lan makarya. Kabèh iki minangka pérangan kang ora bisa kapisahaké saka lelakon pribadi." Ora adoh saka komplèk patapan, dumunung Gréja Santa Maria lan Yoseph Rawaseneng minangka teleng Paroki Rawaseneng, lan TK-SD Fatima Rawaseneng kang dikemunah déning para suster saka Ordho Dominikan.

Kayadéné para rahib ing wiyara Trapis liyané, rahib-rahib kang nglenggahi Patapan Rawaseneng nglakoni urip kanthi misi ndedonga lan makarya nyata. Kasilé pakaryan tangan ing kebon kopi, pamiyara sapi puhan, lan indhustri roti/kuwé dadi sumber nafkah pokok para rahib ing Patapan Rawaseneng, Mgr. Willekens kuwatir anané asore pandelengan masarakat ngenani "karya tangan" kang ndadèkaké anané "kurban pemerasan lintah darat". Mula saka iku, panjenengané nyuwun kerawuhane para rahib Trapis bisa nyukupi kabutuhane dhéwé kanti makarya makarya tangan lan bisa dadi tuladha kang apik kanggone masarakat.

Ing Dhusun Rawaseneng, para bruder Budi Mulia (Bruder Santa Maria saka Lourdes) ngedekke Sekolah Pertanian "Helderweirdt" ing taun 1936. "Helderweirdt" kepeksa tutup ing jaman tekané Jepang lan dadi "kamp makarya paksa"; terus ing taun 1948 sekolah, sarta asrama, biara lan yasan gerejane, remuk jalaran anané ribut-ribut. Ing taun 1950, Pater Bavo van der Ham, OCSO saka Biara Koningshoeven, Tilburg, Landa diutus mara ing Indonésia déning Kapitel Umum OCSO saperlu njajaki bisa lan orane didekake sawijiné biara cabang ing Indonésia. Sawisé mirsani sapérangan panggonan, Kongregrasi Bruder Budi Mulia maringake kompleks yasan kang ambané 3 hèktar iku. kang katetepake minangka tanggal ngadeke Pertapaan Santa Maria Rawaseneng lan pambukane minangka cabang saka biara induk ing Tilburg. Ing tanggal 3 November 1953, biara ing kompleks kono diresmekke, lan Pater Bavo kapilih minangka pimpinan Pertapaan Rawaseneng.

Minangka pahargyan Pista Pérak, pertapaan iki sabanjuré diwènèhi status *keabbasan* (*abbacy*) ing tanggal 23 April 1978, saingga awit wektu kuwi pemimpine mau ingaran "abbas" (kang tegesé "bapa rohani") lan Romo Frans Harjawiyata, OCSO dadi abbas kang kapisan. Sawisé disarujuki déning Kapitel Umum OCSO ing wulan September 2011, komunitas rintisan para rubiah Gedono ing Makau kanthi resmi didekke tanggal 15 April 2012. Pertapaan Rawaseneng dadi biara Trapis kapisan ing Indonésia, lan ing wiwitan taun 1996 duwé 47 rahib kang padha nglenggahi pertapaan iki. Ing taun 2015, anggota komunitas Pertapaan Rawaseneng cacahé 35 wong. kira-kira 14 kilomèter ing sisih elore Kutha Temanggung kang akèh pedhute. Pertapaan Rawaseneng dumunung persis ing sisih wétané TK-SD Fatima, kang digulawenthah déning Yeyasan Santo Dominikus lan sapérangan muride ndhèrèk agama Islam.

Sakabehe kompleks Pertapaan Rawaseneng mau ambané nganti 178 hèktar; saliyané ana peternakan babi lan sapi perah, sapérangan tlatah kompleks pertapaan kanti amba 137 – 150 hèktar wujud pakebonan kopi robusta. Ora suwé iki, lahan mau uga ditanduri wit-witan liyané kaya déné pisang ratu, ketumbar, dilem (nilam jawa), lan wit-wit pangeyup kang dienggo kayune. Ing kompleks pertapaan uga duwé pembangkit listrik rong turbin kang digawé saka iline air sakaa alas ing kompleks pertapaan.

## Kauripan monastik 
### Aktivitas relijius 
Kanti nuladhani cara uripé Santo Benediktus, para rahib ing Pertapaan Rawaseneng nglakoni pakaryan tangan lan uga ngladeni wong-wong kang teka, kang nyuwun bimbingan rohani. Para rahib matesi bagan ing wicara, saingga wong Jawa nyebut yèn panjenengané kuwi "ngendika ing sajerone ati" (*mbatin*). Cita-citane ya iku: "nggoleki Allah ana ing 'kerasulan kang ora katingal', urip ing sajerone paseduluran, askesis (matiraga) monastik, ndedonga tanpa mandheg (ofisi lan pribadi), karya tangan". Para rahib iki mau uga inangka *senobit* amarga cara uripé ing sajerone paseduluran kaya ta kang dilakokke,  béda  karo para *eremit* (istilah "pertapa" umumnye ana gandheng cenenge karo cara uripé para eremit) kang uripé sarwa dhéwé-dhéwé. Saliyané nglakoni prayaan Ekaristi (dina biyasa jam 06.30, dina karaméan/Minggu jam 10.00), saben dinane para rahib mau nglakoke Ibadat Harian cacahé ping 7 ya iku:
* 03.30: Ibadah Bacaan (Officium lectionis)
* 06.00: Ibadah Esuk (Laudes)
* 08.15: Ibadah Awan I (Tertia)
* 12.00: Ibadah Awan II (Sexta), padha hari raya/Minggu setelah Misa pukul 10.00
* 14.30: Ibadah Awan III (Nona)
* 17.30: Ibadah Sore (Vesper), padha hari raya/Minggu dilanjutkan dengan Adorasi Ekaristi
* 19.45: Ibadah Panutupan (Completorium)

Sakabehe reroncen ngibadah ing dhuwur mau dilakokke saben dina kanggo "njaga pangelingan  tumrap Allah". Para rahib Rawaseneng kang wis kaul religius ngagem skapulir ireng Ordho Trapis minangka pratanda anané pangayoman saka Bunda Maria, lan tudung sirah biyasa dienggo yèn lagi nglakoni meditasi.

### *Ora et labora* 
Sanajak pakaryan mligi para para rahib mau ndedonga—ing antarané kanti pujian, wacan rohani, meditasi bebarengan—lan ngadohake saka urip kadonyan, pra rahib mau tansah ora nglalekke urip kaniscayan ing donya iki. Kayadene biara-biara saka Ordho Trapis liyané, para rahib Rawaseneng nglakoni urip miturut *Peraturan Santo Benediktus* kang majibake nglakoni karya tangan minangka panguripan lan sabisane weweh panenan karo masarakat saindhenge, mligi wong sekeng. Para rahib mau mènèhi rejeki wujud ngajak nyengkuyung pakaryan lan mènèhi gaji jumbuh karo kaprigelan ing sajerone indhustri, pakebonan, lan peternakan kang digulawenthah déning para rahib saingga pertapaan duwé kontribusi nyawisake lapangan pakaryan sarta ngunggahake perekonomian para warga.

Sawijine kajian ana ing taun 2008 ing Pertapaan Rawaseneng nyimpulake déné ajaran *monastik* duwé pangaruh gedhé tumrap aktivitas ing pertapaan iku, lan duwé sesambungan raket tumrap etos makarya. Para rahib ndeleng, pakarya tangan jumbuh karo ajaran ing Kitab Suci supaya tansa makarya tuhu, tanpa ndeleng gedhé utawa cilike pakaryan kang dilakoni. Ajaran monastik kang dicekel para rahib mau duwé kotnribusi wujud etos karya kang api, mligi kanggo para anggota-anggota komunitas, sawatara *etos makarya* mau duwé kontribusi tumrap "kemajuan ajaran keagamaan, nyukupi kabutuhan komunitas, piranti-piranti kang ana ing pertapaan, nyawisake lapangan pakaryan, lan ngunggahke kaprigelan". para rahib uga nggulawenthah peternakan babi, wisma retret, indhustri kuwé, pakebonan woh-wohan lan sayuran. Usaha-usaha kang digulawenthah deneng para rahib mau melokke masarakat ing pertapaan, lan ing taun 2015 wis duwé kira-kira 100 pegawe karyawan tetep ing Pertapaan Rawaseneng.

Miturut aturane pamarintah Indonésia, didekke badan usaha PT Naksatra Kejora minangka pangayom pirang-pirang unit usaha kang digulawenthah pertapaan, lan nanggo ketentuan upah minimum saka pamarintah minangka patokan kasejaht'ran karyawan. Pimpinan pertapaan (abbas) uga ngayahi minangka pimpinan badan usaha wujud perseroan terbatas iki.

### Peternakan sapi perah 
Kaum awam uga kacathet mènèhi kontribusi kanggone Pertapaan Rawaseneng nalika para rahib ngrintis peternakan sapi perah. Ing taun 1956, Oma Godee, salah sijina priyayi sepuh umur 83 taun saka Bandung, mènèhi sumbangan kang cukup gedhé kanggo pertapaan; sabanjuré panjenengané ngenalke sepupune saka Semarang kang diwusun mèlu ngembangke peternakan, lan ngirimake suket ing Pertapaan Rawaseneng kanggo pakan sapi perah ing peternakkan.

Wiwitane mung ana 5 induk sapi kang ditekakke saka Landa, lan sabanjuré ditekakke uga sapi saka Australia, saingga cacahé 20 ing taun 1957. Taun 2011 ana kira-kira 130 – 150 sapi, 70 nganti 80 antarané wujud sapi babon kang bisa diperes susune, sisané sapi cilik-cilik sarta 3 sapi lanangan. Kanggo njaga bibit keturunan, sapi-sapi mau diwènèhi aran supaya silsilahe bisa dilacak lan ora kawin sagetih utawa sainduk. Pameresan susu dicakke ing sesuk kira-kira jam setengah lima lan sore kira-kira jam setengah lima; ing wektu kuwi para tamu uga diparengake mèlu meres susu. Kaanan kang tenang ing kompleks pertapaan diwartakake "membantu njaga jiwa sapi" supaya ora kemrangsang, saingga bisa ngasilke susu kang akèh.

Miturut sawijiné cathetan ing taun 2003, peternakan sapi perah ing Pertapaan Rawaseneng bisa gnasilke kira-kira 600 liter susu saben dinane. Sapérangan susu mau—ya iku kira-kira 150 liter saben dina miturut lapuran ing taun 2015—diolah dadi susu segar kanti *métodhe* pasteurisasi kanggo matèni baktèri patogen. Sawisé prosès *pasteurisasi*, susu seger kang dikasilke lumebu ing tahapan pengemasan kang resik lan tanpa *kontaminasi* saka jaba.

### Industri turunan susu 
Sapérangan liyané saka susu sapi kang dikasilke diolah dadi keju kanti prosès pengolahan tradhisional, dadi yogurt, sarta minangka bahan campuran kanggo nggawe roti lan kuwé kering *Trappist Cookies* kanti bahan baku alamiah nanggo piranti kang lumayan modhèren. Diwartaake yèn roti-roti iku ora nganggo bahan pengawet utawa bahan campuran liyané, saingga duwé rasa kang kas tinimbang roti-roti kang didol ing pasaran lumrahé. Carane ngolah keju iku diajarake taun 1958 saka sawijiné warga awam ing Lembang ya iku Tuan Meyer. Keju minangka bahan baku kuwé kastengel disimpan dhisik, kira-kira telung sasi ing suhu minus 10 drajat Celcius sadurungd digunakke. Dingendikake uga yèn kastengel gaweane pertapaan iku tuhu kawentar ing Jawa Tengah.

Industri turunan susu iku dipasarke ing tlatah kono, uga nganti Jakarta, lan nduwenipasar kang tetap inag sapérangan kutha gedhé saindhenge pertapaan. Produk-produk Rawaseneng, karo produk-produk saka Pertapaan Gedono kaya déné kefir, sirup asem, lan selai, uga dipasarke ing pinggr dalam tumuju Guwa Maria Kerep nganggo mobil kang diarani "Rumah Lima Roti & Dua Ikan", darbeke CB Nurjati lan kaluwargane. Frater Maximilianus Slamet Widodo OCSO ngendika yèn wektu iki kuwé kering dadi produk utama pertapaan, kang dipasarake kanti gethok tular lan bisa mènèhi panguripan kanggone para rahib. Sawetara pakebonan lan peternakan tetep dijaga, sanajan mung sithik bathine, amrih bisa njaga panguripan para karyawan. "Karyawan ngerteni yèn usaha iki ora sadrema golèk bathi, nanging duwé tujuan mbiyantu masarakat," ngendikane Frater Amadeus OCSO nalika mangsuli pitakonan, kenangapa usaha kang digulawenthah para rahib tetep bisa dijaga sasuwéné iki.

### Liya-liyané 
Lahan ing kompleks Pertapaan Rawaseneng sejatine dudu lemah kang apik kanggo ditanduri kopi, lan mbutuhake pupuk organik kanggo gawé subur. Pupuk organik digawé dhéwé saka sisa pakan raja-kaya, lan saka kotoran manuk walet sumbangan pengusaha walet saka Jakarta. Pupuk gawéan dheww kuwi ora didol kanggo umum, lan uga digunakke kanggo pembibitan tanaman hias ing lan kang esih ana.

Lahan pakebonan kopi uga ditanduri wit-witan liyané kaya déné sayuran, woh-wohan (contoné pisang ratu), ketumbar, nilam jawa, cengkih, dan lan wit-witan pengayom kan kayune bisa digunakke kanggo usaha pertukangan.

Wisma kanggo nginep tamu ora lumebu petungan minangka panguripan utawa sumber; wisma-wisma mau dianggep ora mènèhi bathi. Anane wisma kang isiné kamar-kamar kanggo tamu pancèn mligi minangka leladosan tumrap para tamu kang rawuh, lan kanggo manuhaké pertapaan tumrape bocah-bocah.

## Pembinaan lan pelayanan masarakat 
Ing mula bukane Pertapaan Rawaseneng, para rahib mbuka *poliklinik* minangka leladenan kesehatan jalaran kabutuhan masarakat sakiwa-tengené ing kono; wektu-wektu iki, para relawan dokter saka Landa uga mèlu mbiyantu. Pater Nicasius, kang kawentar duwé selera humor bisa nyenengke wpmg-wong kang sesrawungan karo dhèwèké, ngayahi jejibahan minangka *Rama Dokter* (Pastor Dokter); lapuran saka taun 1957 mratélakaké yèn saben dina dhèwèké nampa kira-kira sewidak pasien kanti imbalan panenan wujud pisang, gula, lan endhog..

Para rahib Rawaseneng mènèhi leladenan kang "sipaté strategis tumrap kabutuhan dhasar manungsa". Saliyané nyumbangke listrik lan banyu resik kanggo masarakat, para rahib ing kéné uga nyaosi panyilihan modhal wujud raja-kaya lan bibit wit-witan, nyalurke masarakat tumuju kutha minangka tenaga makarya, mbiyantu masarakat kang lagi ketaman musibah, sarta mbiyantu dandan omah sehat. Leladenan liyané ya iku mènèhi beasiswa pendhidhikan, sanajan sapérangan ana kang "ora tuhu ing pawiyatan". Nganti taun 1995 kalaporake, yèn pertapaan wis mènèhi beasiswa kanggo 63 murid.

## Sambung rembug antaragama 
Uripe para para rahib "kapisah saka jaba", nglakoni urip kontemplatif, matesi sesrawungan karo njaban pertapa, lan ora ngecakke leladenan langsung tumrap umat Katulik ing kono. Nanging para rahib ora "nutup rapeti", amarga tetep binuka rumrap masarakat umum, Sawijine kajian ing taun 2015 nglaporke yèn ing rong agama kang sinisihan iku ora naté ana ribut lan ngamalake apa kang mau "dialog aksi"; salah sijiné pangaruh anané Pertapaan Rawaseneng, tradisi nyadran, sarta sesrawungane antarané masarakat Muslim lan Katulik ing sajeroning kagiyatan kang dicakke bebarangan. Pertapaan iku duwé perusahaan kang sapérangan gedhé ya iku kaum Muslim lan Katulik, saingga ngamalake "dialog aksi" ana ing sesrawungan saben dinane ing Rawaseneng; saliyané kuwi, pertapaan duwé peran ngunggahke panguripane masarakat kanti nyaosi lapangan pakaryan, kanggo samubarang agama apa waé.

Minangka pengetan seket taun *Nostra Aetate* kanggo minangka sambung rembug antaragama, lan kanggo nyinaoni *Evangelii gaudium*, Provinsi Gerejawi Semarang ing tanggal 24–25 Oktober 2015 dianakake Temu Fungsionaris Komisi HAK di Pertapaan Rawaseneng. Adicara iki dirawuhi déning Ketua Komisi HAK Keuskupan Agung Semarang RD Aloysius Budi Purnomo, Ketua Komisi HAK Keuskupan Malang RD Ignatius Adam Soencoko, Pengasuh Pondok Pesantren Al Ishlah Meteseh Semarang Kiai Budi Harjono, tokoh agama lan masarakat Temanggung, Haji Asnawi, 99 fungsionaris HAK dari Provinsi Gerejawi Semarang, sarta para rahib Trapis.

## Para pimpinan 
Pimpinan-pimpinan komunitas awit didekke saka taun 1953:
* 1953 – 1958: Bavo van der Ham, OCSO (Superior)
* 1958 – 1963: Bavo van der Ham, OCSO (Prior Tituler)
* 1963 – 1966: Frans Harjawiyata, OCSO (Superior ad nutum)
* 1966 – 1968: Willibrord van Dijk, OCSO (Superior ad nutum)
* 1968 – 1970: Bavo van der Ham, OCSO (Superior ad nutum)
* 1970 – 1976: Bavo van der Ham, OCSO (Prior Tituler)
* 1976 – 1976: Frans Harjawiyata, OCSO (Superior ad nutum)
* 1976 – 1978: Frans Harjawiyata, OCSO (Prior Tituler)
* 1978 – 2006: Frans Harjawiyata, OCSO (Abbas)
* Sejak 2006: Aloysius Gonzaga Rudiyat, OCSO (Abbas)

## Biara cabang 
Pertapaan Rawaseneng wis ngasilke sapérangan biara cabang:
*  Pertapaan Bunda Pemersatu Gedono di Dusun Weru, Désa Jetak, di Getasan, Semarang, Indonésia (rubiah)
*  Pertapaan Trappist Lamanabi di Désa Lamanabi, Tanjung Bunga, Flores Timur, Indonésia (rahib)
*  Biara Trapistin "Our Lady Star of Hope", Makau (rubiah)

## Uga delengen 
* Pratélan guwa Maria di Indonésia
* Keuskupan Agung Semarang
* Tarekat religius tertutup
* Trapis

## Rujukan 
## Sumber kutipan 
* 
* 
* 

## Pranala njaba 
*  
* Cistercian Order Is Growing in Africa and Asia, ZENIT
* Rawaseneng, Trappist monastery, central Java, Indonesia, 16 days as a monk, YouTube
* Pertapaan Santa Maria Rowoseneng, Dialog Kultural Pertapaan Katulik dan Masarakat Muslim, YouTube
* Gereja Katolik St. Maria & Yusuf, Rawaseneng, Jawa Tengah, Foto-foto Gréja Paroki Rawaseneng, facebook