Pakubuwana XII

**Sri Susuhunan Pakubuwana XII** utawi  **Sampéyandalem Ingkang Sinuhun Kangjeng Susuhunan Pakubuwana Ingkang Jumeneng kaping Kalih-welas** (Hanacaraka: ꦯꦩ꧀ꦥꦺꦪꦤ꧀ꦢꦊꦩ꧀ꦲꦶꦁꦏꦁꦯꦶꦤꦸꦲꦸꦤ꧀ꦑꦁꦗꦼꦁꦯꦸꦯꦸꦲꦸꦤ꧀ꦤꦤ꧀ꦦꦑꦸꦨꦸꦮꦟ꧇꧑꧒꧇)  (miyos kanthi asma **Radèn Mas Suryaguritna** ing Surakarta, 14 April 1925 – séda ing Surakarta, 11 Juni 2004 dumugi yuswa 79 taun) inggih punika raja ingkang kaping sewelas wonten ing karaton Kasunanan Surakarta.

## Biografi 
Asma asliipun yaiku **G.R.M. Suryo Guritno**, putra dalem **Sampeyan Dalem Ingkang Sinuhun Kanjeng Susuhunan Pakubuwana XI** saking permaisuri KRAy. Koespariyah (ingkang kagungan gelar GKR. Pakubuwana), lajeng kapundhut lair tanggal 14 April 1925. Panjenenganipun ugi kagungan sadulur estri seibu, inggih punika GRAy. Koes Sapariyam (ingkang pinanggih gelar GKR. Kedaton).

Nalika taksih alit, Suryo Guritno naté sekolah ing ELS (Europeesche Lagere School) Pasar Legi, Surakarta. Ing antawisipun para kanca sekolah, panjenenganipun asring dipunundang kanthi nama Bobby. Ing sekolah ingkang sami punika ugi sinau para pamanipun, para putra Pakubuwana X ingkang sapantaran kaliyan piyambakipun. Suryo Guritno kaanggep minangka bocah ingkang gampil nyawiji, remen nyedhaki kanca-kancanipun tanpa mèmperaken strata sosial. Wiwit alit, piyambakipun remen sinau tari klasik, utamane ingkang dados kasesenganipun yaiku Tari Handaga lan Tari Garuda. Kajawi punika, panjenenganipun ugi remen ngaji dhateng Bapak Pradjawijata lan Bapak Tjandrawijata saking Mambaul Ulum. Kasesengan sanèsipun yaiku olahraga panahan.

Sasampunipun wangsul, panjenenganipun nerusaken pawiyatan ing *Hoogere Burgerschool te Bandoeng* (HBS Bandung) bebarengan kaliyan sawetara pamanipun. Nanging, sawisé sinau kirang langkung setengah taun, Perang Pasifik njeblug, lan pasukan Jepang ngrebut panguwasa saking Sekutu sahingga Hindia Belanda ambruk. Pakubuwana XI lajeng maringi dhawuh supados Suryo Guritno mulih dhateng Surakarta.

Sanadyan wis wonten kesepakatan babagan panguwasa anyar, ora ateges kabèh reribed rampung. *Kooti Jimu Kyoku Tyokan*, pamréntah Gubernur Jepang, maringi panentangan abot. Jepang nyarios boten saged njamin kaslametan calon raja. Nanging, proses penetapan tetep lumampah, lan Suryo Guritno pungkasane tinabuh dados Pakubuwana XII, nglajengake garis trah Mataram Surakarta.

Sasampuné Proklamasi Kamardikan, ing tanggal 1 September 1945, Pakubuwana XII bebarengan kaliyan Mangkunegara VIII kanthi kapisah nerbitaké dekret resmi kraton, kang isiné panyuwunan wilujeng lan dhukungan tumrap Republik Indonesia, lan punika kaping sekawan dinten langkung riyin tinimbang maklumat Hamengkubuwana IX lan Pakualam VIII. Limang dina salajengipun, 6 September 1945, Kesunanan Surakarta lan Praja Mangkunegaran nampi Piagam Penetapan Daerah Istimewa saking Presiden Soekarno.

Nalika perang kamardikan lumaku, Pakubuwana XII nampi pangkat militèr pakurmatan (tituler) Letnan Jenderal saking Presiden Soekarno. Kanthi pangkat punika, piyambakipun asring mèlu ndampingi Presiden Soekarno nyumurupi kahanan perang ing pirang-pirang medan peperangan. Ing tanggal 12–13 Oktober 1945, Pakubuwana XII malah mèlu nyerbu markas Kenpetai ing Kemlayan. Piyambakipun ugi kersa mèlu nyerbu markas Kenpetai ing Timuran. Nalika serbuan tumuju markas Kido Butai ing wewengkon Mangkubumen, piyambakipun bebarengan kaliyan anggota KNI lan saged wangsul kanthi slamet.

Nalika Belanda boten purun nampa kamardikan Indonesia lan nyoba ngrebut bali nagari punika kanthi kekerasan, ing Januari 1946 kutha krajan Indonesia kedah pindhah menyang Yogyakarta amargi Jakarta kasil direbut Belanda. Nalika semana pamrentahan Indonesia dipuncekeli déning Sutan Syahrir minangka perdana menteri, déné Presiden Soekarno tetep dados kepala nagara. Kados pamaréntahan ing negara sanèsé, muncul golongan oposisi kang boten sarujuk sistem pamrintahan Perdana Menteri Syahrir, kalebet kelompok Jenderal Sudirman.

• Cdt. Mil. Kota Surakarta dados satunggalipun instansi resmi kang kagungan hak gegayutan karo kalih raja ing Surakarta babagan urusan politik daerah istimewa.

• Sedaya instansi militèr lan sipil sing badhé gegayutan kaliyan kalih raja punika wajib lumantar lan kanthi kawruh P.T. Cdt. Mil. Kota Surakarta.

Sakbenere, Pakubuwana XII sampun naté ngupaya nglajengaké pamulihan status **Daerah Istimewa Surakarta**. Ing tanggal 15 Januari 1952, Pakubuwana XII maringi katerangan dawa tumrap Dewan Menteri ing Jakarta babagan Wilayah Swapraja Surakarta. Ing kesempatan punika, piyambakipun njlentrehaké bilih Pamaréntah Swapraja boten saged ngendhalèkaké gejolak lan ancaman sing kadangkala kasembadan kanthi tumindak bersenjata, déné Swapraja piyambak ora kagungan piranti kakuwasan kang cekap. Nanging upaya punika lumampah alon lan ora naté manggihi padhang pangarep-arep. Pungkasané, ing taun 1954 Pakubuwana XII mutusaké lunga saking keraton kanggo nglajengaké pendhidhikan ing Jakarta. Piyambakipun maringi mandat dhumateng pamanné, **KGPH Kusumayudha**, minangka wakil sing ngasta pamaréntahan keraton nalika piyambakipun boten wonten. Pakubuwana XII ugi naté mlebet dinas militèr lan lulusan Seskoad ing taun 1963, kanthi pangkat pungkasan **Kolonel**.

Pungkasané, tanggal 5 Februari 1985, Pakubuwana XII nglajengaké laporan dhumateng Presiden Soeharto babagan musibah punika. Presiden Soeharto tumindak kanthi mbentuk **Panitia 13** kanggo ngemban tugas rehabilitasi keraton. Salah siji anggota panitia punika yaiku **KRT Harjanagara**, budayawan nasional lan kanca cedhak Pakubuwana XII. Keraton Surakarta saged pulih sasampuné nampi dana **4 milyar rupiah** saking pamaréntah pusat, lan pambangunan malih kompleks inti keraton rampung lan diresmikaké taun 1987.

## Pungkasan gesang 
Sawisé sedaipun Pakubuwana XII ing tanggal 11 Juni 2004, kadudukan Susuhunan Surakarta mlebu ing masa ketidakpastian. Sawetara putra-putrané, sing asalé saka para permaisuri lan garwa selir, padha ngajokaké klaim marang putraning dalem minangka ahli waris sing layak njupuk tahta Karaton Surakarta Hadiningrat.

Kahanan iki banjur nuwuhaké pecahing pamanggih ing jero kulawarga karaton. Saperangan kalangan maringi dhukungan marang Raden Mas Hangabehi, sing banjur dipunangkat minangka Pakubuwana XIII ing taun 2004 ing kompleks inti Karaton Surakarta. Nanging, kelompok liya sing ndhukung Raden Mas Tedjowulan uga nindakake penobatan kapisah ing papan sing béda, kang ndadèkaké munculé loro pihak sing padha padha ngakoni legitimasi dhéwé-dhéwé.

Kondisi iki ndadèkaké Karaton Surakarta kabagi dadi loro kubu utama, lan nganti saiki perkara kasebut durung bisa dirampungaké kanthi tuntas. Pamaréntah Indonesia, liwat Kementerian Dalam Negeri, wis bola-bali nyoba mediasi supaya kadadeyan iki bisa nemu pamuyanan lan rekonsiliasi sing nguntungaké kaloro pihak.

Sanadyan kedadeyan suksesi iki ora gampang lan kebak polemik, Pakubuwana XII tetep kenging pangajèn minangka sesirah karaton sing bisa njaga kontinuitas budaya Kasunanan Surakarta ing tengahé dinamika pulitik Indonesia abad kaping rongpuluh. Warisan budaya sing kasebut kalebu pelestarian seni karaton, tata arsitektur, lan upacara adat, kang nganti saiki isih lestari lan nambah yasaning kabudayan Jawa ing Surakarta.

## Silsilah 
### Tiyang sepuh 
# Putra kakung pratama saking  Susuhunan Pakubuwana XI kaliyan pramèswari GKR. Pakubuwana, utawi putra ingkang pungkasan saking putra-putrinipun Susuhunan Pakubuwana XI.

### Garwa 
Kagungan garwa cacah enem:

# KRAy. Mandayaningrum
# KRAy. Rogasmara
# KRAy. Pradapaningrum
# KRAy. Kusumaningrum
# KRAy. Retnadiningrum
# KRAy. Pujaningrum

### Putra 
Kagungan putra tigang-dasa gangsal:

# GKR. Alit
# KGPH. Hangabehi (jumeneng nata minangka Susuhunan Pakubuwana XIII)
# KGPH. Hadi Prabowo
# GKR. Galuh Kencono
# KGPH. Puspo Hadikusumo
# GRAy. Koes Rahmaniyah
# GRAy. Koes Saparniyah
# GRAy. Koes Handariyah
# GRAy. Koes Kristiyah
# GRAy. Koes Sapardiyah
# GRAy. Koes Raspiyah
# KGPH. Kusumoyudo
# GRAy. Koes Sutriyah (alm.)
# GRAy. Koes Isbandiyah
# KGPH. Tejowulan
# KGPH. Puger
# GRAy. Koes Partinah
# GPH. Dipo Kusumo
# GRM. Suryo Saroso
# KGPH. Benowo
# GRAy. Koes Niyah
# GPH. Noto Kusumo
# GPH. Madu Kusumo
# GPH. Wijoyo Sudarsono
# GRAy. Koes Murtiyah
# GRAy. Koes Sabandiyah
# GRAy. Koes Triniyah
# GRAy. Koes Indriyah
# GPH. Suryo Wicaksono
# GPH. Cahyaningrat
# GRAy. Koes Suwiyah
# GRAy. Koes Ismaniyah
# GRAy. Koes Samsiyah
# GRAy. Koes Saparsiyah
# GPH. Suryo Mataram

## Priksani ugi 
*Pratélan ratu Mataram Anyar
* Kasunanan Surakarta