open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pamaréntahan Revolusionèr Républik Indonésia

**Pamerentah Revolusi Republik Indonesia** (biasa kasebut **PRRI** ) minangka salah sawijining gerakan penentangan antara pamarentah regional lan papréntahan tengah ( Jakarta ) sing dideklarasikan tanggal 15 Februari 1958 kanthi mbebasake ultimatum saka *Dewan Perjuangan sing* dipimpin dening Letnan Kolonel Ahmad Husein ing Padang, Sumatra Kulon . Indonesia

Gerakan menika disambut wonten daerah Sulawesi Lor lan Sulawesi Tengah, ing tanggal 17 Februari 1958, wilayah kasebut nyatakake dhukungan kanggo PRRI.

Konflik menika dipunpengaruhi sanget kanggo nyuwun otonomi daerah . Ultimatum sanès panyuwun kanggo negara anyar utawi pemberontakan, nanging dados protes babagan konstitusi kasebut ditindakake. Sanalika kondhisi pamrentahan ing Indonesia taksih dereng stabil sawise pasca-agresi Walanda. menika uga mengaruhi hubungan antara pamarentah pusat lan wilayah lan nggawe macem-macem kesenjangan, utamane ing wilayah wonten njaba Jawa .

Winih skaing konflik kasebut wiwit kedadeyan dipunmedalaken Perda No. 50 taun 1950 babagan pambentukan wilayah otonom dening propinsi Sumatra Tengah ing wektu kasebut sing kalebu propinsi Sumatra Kulon, Riau sing wektu iku taksih kalebu wilayah Kepulauan Riau, lan Jambi saiki.

Nanging, perselisihan menika dianggep minangka pemberontakan  Miturut Dr. Mochtar Naim ing bukunipun, Merantau: Pola Migrasi Suku Minangkabau (1984), sadurunge kedadeyan PRRI, jumlah wong Minang ing Jakarta kira-kira kurang satus ewu, nanging sawise kedadeyan kasebut, jumlah kasebut tambah nganti sawetara atus ewu. Nyatane, miturut perkiraan Gubernur Jakarta ing taun 1971 wis ana udakara setengah yuta wong Minang ing Jakarta.

Kajaba iku, uga duwe pengaruh psikologis sing paling gedhe kanggo masarakat Minangkabau nalika iku, yaiku *kelet* stigma *pemberontak* , déné wilayah Minangkabau wiwit jaman Walanda minangka salah siji sing wis ditemtokake kanggo nentang wilayah kolonial lan Indonesia sing setya lan nglairake akeh pimpinan nasionalis penting. sajrone jaman pra-kamardikan. Saliyane sawetara tumindak kekerasan sing dialami masyarakat uga nyuwara harga diri, kamulyan lan kamulyan sing diresmikake lan dikepungake karo mentalitas sing kalah  uga trauma kekalahan PRRI. Nganti dina iki para pelaku PRRI tetep ora gelem katon dadi pemberontak amarga tumindak kasebut.

## Cathetan
Junjungan

**Junjungan** uga bisa diarani 'gerak mengangkat'. Gerakan kombinasi saka sikil lan lengen. Sikil tengen dijunjung, lengen tengen digerak nyilang ing ngarep nganggo sikap *nampa*, pergelangan lengen diubeng kanti metu seka awak. Lengen kiwa ing ngarep bengekan *(mingkis).* Banjur sikil tengen dibuka nyilang ning ngarep nganggo sikap *sangga*. Gerakan iki saged dilakoni nganggo gaya *alusan* lan *gagahan*, kang digawé variasi cilik, lan saged dibalèni ning kiwa lan tengen. Ing komposisi klasik, gerakan iki biasané kanggo sak durungé gerakan mundur (srisig mundur).

## Rujukan
Situs Sanghyang Heuleut

**Situs Sanghyang Heuleut** yaiku situs kang ana ing Désa Kaduhejo, Kecamatan Pulosari, Kabupatèn Pandéglang, Provinsi Banten. Situs Sanghyang Heuleut ana ing tengahing kebon para warga, sisih lor ana Kali Cirahagung lan sisih kidul ana Kali Cisata. Ing ceraké Situs Sanghyang Heuleut uga ana Situs Sanghyang Dengdek.

## Rujukan
Gedhong Tilas Kawedanan Menès

**Gedhong Tilas Kawedanan Menès** (basa Indonésia: *Gedung Bekas Kawedanan Menes*) iku salah siji gedhong kolonial ing Provinsi Banten kang dinuga kayasa ing taun 1848. Gedhong iki kapernah ing Dalan Komplèk Cendana, Kalurahan Purwareja, Kacamatan Menès, Kabupatèn Pandéglang. Arsitèkturé gabungan arsitèktur kolonial wujud témbok-témbok kandel tur dhuwur lan arsitèktur Jawa kang wujud pandhapa. Arsitèktur Jawa katon saka payoné kang dawa utawa limasan. Fasad gedhong iki madhep lor lan ana èmpèr uga *voorrit-*é (yasan mawa payon kang gandheng yasan babon, minangka ruwang alihan antaraning pérangan jaba lan jero kang sinangga cagak wesi cacah papat). Gedhong iki kacathet ing BPCB Banten minangka cagar budaya Banten mawa nomer invèntaris 025.01.02.04.04 lan SK. Bupati Pandéglang 432/Kep.9-Huk/2018.

## Rujukan
Gedhong Tilas Kacamatan Saketi

**Gedhong Tilas Kacamatan Saketi** (basa Indonésia: *Gedung Eks Kecamatan Saketi*) ya iku salah sijine gedhung ing propinsi Banten. Ana ing dalan Raya Saketi-pandeglang, Desa Saketi Pasir, Kecamatan Saketi. Panggonan iki mapan ana ing  pinggir  jalur arep mara ing  Labuan.

## Rujukan
Pilesan

**Pilesan** (basa Indonésia: *gerak meremas*, *memilin*) iku siji solah ing beksa Jawa klasik ing Surakarta. Anggoné pilesan iku diwiwiti gerakan saka tanjak kanan, banjur dilanjutaké sampur kiwa dilebokaké ing lengen kiwa. Tangan kiwa diangkat ing pinggir kiwané badan. 

## Rujukan
Situs Citaman

Situs Citaman yaiku salah sawijning situs tinggalan sejarah. Situs iki mapan ana Desa Sukasari, Kecamatan Pulosari, Kabupaten Pandeglang, Provinsi Banten. Situs iki mapan ana ereng-ereng gunung Pulosari, ingkang ndadekake tambah endahing sesawangan kang bisa disawang nalika tumuju ana situs iki. Gunung Pulosari dadi sawijing bukti Maulana Hasanuddin nakhlukake Kerajaan Banten Girang.
Gedhong Tilas Tangsi Menès

**Gedhong Tilas Tangsi Menès** (basa Indonésia: *Gedung Eks Tangsi Menes*) iku salah siji gedhung kolonial ing Provinsi Banten. Gedhung iki kapernah ing alun-alun kulon Menès, Désa Purwareja, Kacamatan Menès, Kabupatèn Pandéglang. Gedhung iki kacathet ing BPCB Banten minangka cagar budaya Banten mawa nomer invèntaris 033.01.02.04.18.

## Rujukan
Pasir Peutuey

**Petilasan Pasir Peuteuy** kacathet mawa Nomer Inventaris BPCB Banten: 004.01.02.01.94. Petilasan iki mapan ana ing ereng-erenging Gunung Karang, ing lemah duweke Perhutani. Miturut katrangan tinulis ing paprentahan, petilasan Pasir Peuteuy klebu ing laladan Kampung Pasir Peuteuy, Desa Pasir Peuteuy, Kecamatan Cadasari, Kabupaten Pandeglang, Provinsi Banten. Yen miturut tata astronomi (ngelmu babagan tata lintang) sing binabar ing garis lintang lan garis bujur, petilasan Pasir Peuteuy mapan ing koordhinat 06o 15’ 58,2” Lintang Kidul lan 106o 05’ 04,6” Bujur Wetan. Tinggalan warisan kabudayan kang ana ing petilasan iki arupa menhir cacah sanga kanthi tatanan mirunggan adhedhasar  gedhene menhir. Miturut etimologi (ngelmu babagan asal-usul tembung), tembung menhir asal saka basa Breton (ing laladan negara Inggris) sing dumadi saka tembung men kang ateges watu lan  tembung hir kang ateges jejeg. Menhir klebu tinggalan warisan kabudayan kang ngrembaka ing jaman megalitik. Sejatine, tinggalan warisan kabudayan kang asal saka jaman megalitik iki kagawe merga anane piandel bab urip sawise pepaten. Adhedhasar piandel iku, para panggilut tradhisi megalitik nglakoni sembahyangan konjuk para leluhur. 

Menhir kang paling gedhe ing petilasan iki dhuwure wetara 150 sentimeter. Menhir-menhir liyane luwih cilik lan tinumpuk karo watu-watu dadi ngemperi pasarean kanthi menhir-menhir sing cilik mau minangka maejane. Ana tumpukan ngemperi pasarean cacah papat kang siji lan sijine kinanthi menhir cilik loro. Menhir-menhir iki lumrah sinebut Pahoman Pasir Peuteuy. 

Miturut carita kang tinutur turun-temurun, petilasan iki gegayutan karo riwayat Prabu Pucuk Umun lan pandhereke kang sumingkir lan nglakoni tapa ing Pasir Peuteuy sadurunge neruske laku menyang Cibeo. Saperangan wong ngandel menawa Pucuk Umun lan pandhereke dadi cikal-bakal masyarakat Baduy saiki, nanging panggraita iki isih durung dipesthekke.

## Rujukan
ꦮꦺꦴꦠ꧀ꦒꦭꦶ꧈ꦥ꧀ꦭꦺꦫꦺꦢ꧀꧈ꦕꦶꦉꦧꦺꦴꦤ꧀

ꦮꦺꦴꦠ꧀ꦒꦭꦶ ꧌Wotgali꧍ ꦲꦶꦏꦸ ꦢꦺꦱ ꦲꦶꦁ ꦏꦺꦕꦩꦠꦤ꧀ ꦥ꧀ꦭꦺꦫꦺꦢ꧀꧈ ꦏꦧꦸꦥꦠꦺꦤ꧀ ꦕꦶꦫꦼꦧꦺꦴꦤ꧀꧈ ꦗꦮ ꦏꦸꦭꦺꦴꦤ꧀꧉

## ꦫꦺꦥ꦳ꦼꦫꦺꦤ꧀ꦱꦼ
Solatri

**Solatri** (*Calophyllum soulattri* utawa *Calophyllum tetrapetalum*) ya iku wit taunan saka kulawarga *Clusiaceae*. Wit iki dhuwuré 30 mèter lan dhiamèter galihé 70 séntimèter. Galihé lurus silindhris lunyu wernané klawu. Godhongé ijo lan nyirip. Kembangé kaususun ing tandhan wernané putih. Wohé ndaging wernané ireng.

## Biologi lan Ékologi 
Solatri iku wohé diprodhuksi saben mangsa rendheng lan panyerbukan direwangi dening manuk lan kalong. Wit iki tuwuh 1.700 méter ing sadhuwuring samodra kang iklimé adhem ananging bisa uga urip ing alas bakau. Pasebaran wit iki ing Kamboja, Andaman, Thailand, Solomon lan Indonésia.

## Piguna 
al=|jmpl|Woh Solatri
Kayu bisa digunakaké kanggo nggawé prabot omah, piranti gawé wangunan, lan prau. Tlutuhé bisa kanggo tamba boyok éncok. Wohé bisa dipangan sanadyan rasané rada kecut.

## Rujukan
Tèks Calon Arang

Tèks Calon Arang yaiku kalebu salah sawijining karya sastra Bali. Miturut lumakuné sejarah Sastra Bali jumedhul pirang-pirang tèks kang sumberè saka Calon Arang. ANa kang tinulis kanthi ngugemi keaslianè, ana uga kang digubah menyang karya kang beda yang dijumbuhakè karo *genre* lan pandangan urip pujangga ing jaman lairé karya sastra kasebut. Akibaté akeh tinemu karya sastra turunan utawa sadhuran ngennai Calon Arang. Ana tèks Calon Arang kang awujud gancaran, ana uga kang awujud tembang, yaiku kidung dan geguritan utawa parikan.

## Sejarah 
Tèks Calon Arang  senadyan tuwuh lestari ing bebrayan Bali, jebul akèh kang diperbawani saka Jawa Kuna. Karya sastra Jawa Kuna kang mekar ing pulo Jawa, utamanè ing punjeré kraton Hindhu, yaiku sadurunge jaman Kedhiri, Singasari, lan Majapahit. Ing wektu semono kasusastran Jawa Kuna akèh banget gunggunge kang diripta lan disebaraké ing satengahing bebrayan Jawa Kuna. Tèks Calon Arang duwèni gegayutan kalawan sejarah Jawa- Bali. Tinemu peninggalan-peninggalan kang kenceng gandhèng cènèngé karo téma Calon Arang, yaiku praktèk kapitayan kang memuja marang Bathari Durga lan wewujudané sarta unsur Tantrayana.

## Kahanan saiki 
Ing saterusé jalaran anane sesambungan dhiplomatik antara Jawa lan Bali, Calon Arang dadi salah sawijining bukti. Jumedhulé carita Calon Arang sajeroning bebrayan Bali ing pirang-pirang tèks kasebut, bebrayan Bali ngupaya kanggo ngurip-uripi carita kasebut kanthi cara dadèkaké minangka beksan kang bisa dipéntasaké, dhasaring gawé rèlièf ing pura-pura, patung lan lukisan. Tèks Calon Arang ngrembaka ing tradhisi lisan, tèks kasebut uga dianggo minangka dhasar seni wayang Bali, *sendratari*, lan beksan Barong Rangda yang dadi tradhisi turun-tumurun.

## Kapustakan
Istana Djoen Eng

**Istana Djoen Eng** awujud bangunan ing Salatiga duwèké pengusaha Taiwan Kwik Djoeng Eng kang disita Javaassche Bank nalika krisis ekonomi taun 1930 kang nyebabaké Kwik Djoeng Eng bangkrut. Ing sasi April 1940 bangunan kasebut ditawakaké Javaasche Bank kanthi rega murah, ing Mei 1940 bangunan kasebut didadèkaké pakunjaran. Ing taun 1942, tentara Jepang ndadèkaké bangunan kasebut *kamp interniran*. Ing taun 1945, bangunan kasebut digunakaké minangka markas polisi lan tentara Indonésia pirang-pirang sasi. Wiwit taun 1946 nganti 1949, gedhung kasebut digunakaké minangka *barak* Walanda. 

## Rujukan
Candhi Klero

al=|jmpl|280x280px| Candi Klero utawa Candi Tengaran
**Candhi Klero** utawa **CandhiTengaran**  yaiku candhi kang manggon ana Desa Klero, Kecamatan Tengaran, Kabupaten Semarang, Provinsi Jawa Tengah . Sepisanan ditemokaké menèh taun1995 , kahanan nalika semana candhi klero ambruk. Ananging, saiki candhi kang ambruk kuwi mau kasil diowahi lan didadèkaké candhi menèh déning BP3 ( Balai Pelestarian Peninggalan Purbakala ) dhaérah Provinsi Jawa Tengah sing saiki diganti dadi BPCB (Balai Pelestarian Cagar Budaya) Jawa Tengah. Candhi Klero uga diarani Candhi Tengaran déning para warga. Diwènèhi jeneng Candhi Klero utawa Candhi Tengaran amarga candhi kasebut ditemokaké ing jaman saiki. Papaning Candhi Klero udakara 500 m  saka Jalan Raya Solo-Semarang. Bab keamanan, sakupengé Candhi Klero wis dipasangi témbok permanèn. 

Wujud Candhi Klero iki *unik*. *Morfologi* Candhi Klero kapérang dadi pérangan sikil, awak, lan sirah. Pérangan sikil Candhi Klero awujud pesagi ukuran 14 meter x 14 meter x 1,4 meter.   Ing sisih dhuwur téras ana *benjolan-benjolan* ing saubengé candhi. *Benjolan* kasebut dinuga minangka umpak kang digunakaké kanggo nyangga cagak. Para wisatawan bisa bisa munggah ing téras kanthi cara liwat untu andha kang katon durung rampung didandani. Ing sisih pojok sawijining témbok teras ana prasasti cendhèk katulis mawi aksara Kawi utawa Jawa Kuna. 

Pérangan awak ing Candhi Klero duwé ruangan (*grbagrha*) kang ana yoni ing jeroné. Ing ngisor pérangan cerat saka yoni Candhi Klero ana ornamen ula kang lagi nyunggi kura. Miturut informasi, arca Déwa Siwa uga ditemokaké ing Candhi Klero , nanging arca Siwa kasebut uwis dipindhahaké déning Dinas Purbakala kanthi alesan keamanan. 

## Rujukan 
## Pranala jaba 
* Situs Desa Klero  .
Pusaka Purwa Maugena

Nalika krungu tembung pusaka, bokmanawa ana ing angen-angen banjur bayangke manèka warna pusaka kaya ta cundrik, keris, trisula, tumbak lan sapanunggalané. Panemu kuwi ora luput, awit jenengé pusaka adaté pancèn awujud gegaman landhep. Keris Brongot Setan Kober upamané minangka pusaka Adipati Jipang Panolan iya pusakané Arya Penangsang, nanging anggep pusaka kuwi amung winates gegaman mesthi waé ora sawutuhé bener, jalaran ana pusaka kang awujud piwulang. Contoné waé pusaka purwa maugena yaiku tilarané Kanjeng Susuhunan Pakubuwana Ingkang Kaping IX ing praja Surakarta .

**Pusaka purwa maugena** iku digambaraké kanthi lambang waringin sungsang, mula banjur sinebut piwulang waringin sungsang kanggo wewarah gesang tumuju urip sing laras, leres, lan lurus. Tembung waringin sungsang iku asal tembung "waringin" sing bisa ditegesi kepéngin mring wewarah, déné sungsang tegesé nyungsung gesang, mula wong urip kang kepengin slamet, teguh, rahayu, lan wilujeng tur uga kepéngin kepanggonan begja kudu tansah ngupadi wewarah gesang, aja mung urip sekarepé dhéwé. Déné godhongé waringin iku mujudake janma, oyot-oyoté munggah kuwi gambaraké para leluhur, tegesé uripé janma iku gumantung mring leluhur kang wus jalari lair ing madyapada.

Sabdatama kang diwènèhaké dening para sepuh iku nyata bakal mènèhi pituduh urip, awit bisa nggayuh tentreming ati, padhanging budi, lan paraning dedunung. Nalika ngadhepi godha rencananing urip, utawa kang aboté tanpa pepindhan, wong bisa nyinau sabdatama saka wong tuwa. Yèn ketemu pituduh mula ati goreh dadi tentrem, pikir peteng dadi padhang, nalar bingung dadi dunung. Kanthi anané sabdatama wong tumindak ora ngawur, dalujur tanpa ubur, mula sabdatama lan pituduh wong tuwa iku wigati banget digatèkaké .

Kanggo ngamalaké piwulang purwa maugena iku, wong kudu  ngawuningani dhasaré budi limang perkara, yaiku:

1. Wit budi: Wit budi iku digambaraké kaya déné witing klapa. Supaya bisa mènèk wong kudu sabar saka tataran ngisor nganti tumekèng pucak, iki mènèhi piwulang kanggo nglakoni piwulangé para luhur nyata butuhaké wektu, ora banjur ujug-ujug tumekèng pucuké wit budi.

2. Prau ombak samodra: gambaraké lamun urip ing bebrayan iku tansah kaserang ombak kaya déné lumakuning baita ing tengahing samodra. Ombak iku nggambaraké omongané wong akeh kang asring agawé gonjing supaya bisa lumaku jejeg tumuju gisiking kamulyan.

3. Galihing kangkung: wis mesthi angèl ngupadi, awit jeneng wit kangkung pancèn ora duwé galih, yèn bakal ngupadi galihing kangkung ketemuné mung kosong utawa bolong. Iki duwèni teges menawa pitutur wong tuwa iku tanpa pamrih utawa bolong mlompong.

4. Layanganing kuntul: iku nuduhaké yèn wong kang wis nguwasani kawruh kudu budidaya amrih ora ngétok-ngétokaké, becik tumindak prasaja.

5. Payung: saka tembung bapa biyung, tegesé amrih weruh dalaning urip. Wong iku butuh dalaning pepadhang, kang kagungan dalaning pepadhang yaiku Gusti Kang Maha Wikan, mula  manawa nampa karuwetaning urip, sabdatama lan pituduh prayoga saka bapa biyung kang wus dadi lantaraning urip ing alam donya
Désa Nelayan

jmpl|200x200px| Sawijining omah jerit abad pertengahan ing désa kang warganipun kathah ingkang dados nelayan utawi nyambut damel pados ulam Walraversijde, dipunbangun ing abad kaping 15
[ka|jmpl|200x200px| Kampung Nelayan ngambang ing [Lempongan Hạ Long|Teluk Halong, Vietnam .  ]]
[jmpl|200x200px| [Reine minangka salah satunggaling désa ingkang kathah ngasilaken ulam arupi kod ingkang sampun lumampah kirang luwih 1000 taun, ing Lofoten, Norway ]]
**Désa Nelayan** inggih menika désa ingkang celak kalihan tlatah pinangkapan ulam kanthi ékonomi berbasis kalihan tinangkapan ulam saha pangolahan ulam.

## Watak 
Désa  ingkang wonten ing pesisir umumipun boten gampil dipundugini, saha papanipun wonten ing sakiwa tengenipun garis pesisir utawi tlaga ingkang ngidinaken kapal-kapal jangkar labuh kanthi aman (" pelabuhan alam"). Kajaba saka fitur jangkar, shoreliné utawa tlaga kaya ta iki ngidinaken kapal kasebut dipunrumat kanthi aman nalika boten dipunginakaken. Désa Nelayan saged dipunoperasikaken wonten ing pesisir utawa tlaga. Ing Malawi, Tlaga Malawi minangka papan wonten ing désa Nelayan tuwuh lan dhaérah wilayah piyambak-piyambak. Nelayan saka désa utawi banyu sanèsipun saged nginep lan biasanipun mbayar pajak kanthi cara nyekel. Bentuk lan fungsi kapal fishing tradisional langkung ngrembaka miturut kabutuhan saha wujud geografis ing wilayah kasebut. Sawetara désa Nelayan dados ombak lan dados désa ngambang. kanthi bantuan apungan saka kayu utawa bahan liyané.

Pangolahan ulam saha peken ulam dados kepala dagang lan tukar barang lan jasa ing desa Nelayan. Sasanèsipun menika wonten ing industri mancing, désa nelayan uga nyengkuyung kagiatan ékonomi sanèsipun kadosta *wrecking* boat, layanan transportasi, menyang wonten ing pariwisata laut sing mènèhi layanan rèkréasi ulam . Kegiatan dukungan urip kadosta sekolah saha klinik uga kawujud. Kanthi langkung akeh désa Nelayan saha sempit papan kerjanipun, kegiatan golek kapal lan nglumpukaké barang kang gadhah rega saged dados pendudukan alternatif.

## Rujukan
Askar Perang Sabil

**Askar Perang Sabil** yaiku salah sawijining organisasi awujud kelaskaran kang kabentuk saka gagasan para ulama ing Yogyakarta, Muhammadiyah bisa diarani organisasi kang mbentuk APS, amarga para ulama kang duwéni gagasan kasebut umumé saka organisasi Muhammadiyah. 

## Rujukan 
* 
*
ꦏꦺꦂꦱꦼꦤ꧀

**ꦏꦺꦂꦱꦼꦤ꧀**​ ꦪꦲꦶꦏꦸ ꦧꦸꦮꦃ ꦕꦶꦭꦶꦏ꧀ ꦏꦁ ꦩꦤꦶꦱ꧀꧈ꦢꦸꦮꦺꦧꦱꦭꦠꦶꦤ꧀ *Muntingia calabura L*꧈ ꦲꦶꦁꦮꦺꦮꦺꦁꦏꦺꦴꦤ꧀ꦭꦶꦪꦲꦸꦒꦢꦶꦪꦫꦤꦶꦠꦭꦺꦴꦏ꧀꧉.  ꦲꦶꦁ​ꦱꦝꦺꦔꦃ​ꦥꦥꦤ꧀​ꦲꦶꦁ​ꦗꦏꦂꦠ꧈​​ꦮꦺꦴꦃ​ꦲꦶꦏꦶ​ꦲꦸꦒ​ꦢꦶꦪꦫꦤꦶ​ꦕꦺꦫꦶ. ꦗꦼꦤꦼꦁ ꦭꦶꦪꦤꦺ ꦪꦲꦶꦏꦸ  *datiles* (ꦥ꦳ꦶꦭꦶꦥꦶꦤ) ꦭꦤ꧀ *kerukup siam* (ꦩꦭꦪ꧀ꦱꦶꦪ). ꦲꦸꦒ ꦩꦶꦱꦸꦮꦸꦂ ꦩꦶꦤꦁꦏ *Singapore cherry* (ꦆꦁꦒꦿꦶꦱ꧀) ꦭꦤ꧀ *Japanse kers* (ꦮꦭꦤ꧀ꦢ) ꦪꦲꦶꦏꦸ ꦤꦒꦫ ꦲꦱꦭ꧀ ꦗꦼꦤꦼꦁ ꦏꦺꦂꦱꦼꦤ꧀ ꦲꦶꦏꦶ꧉ ꦲꦶꦁ ꦱꦿꦶꦭꦁꦏ꧈ ꦏꦺꦂꦱꦼꦤ꧀ ꦥꦢꦠꦤ꧀ ꦢꦶꦲꦮꦺꦠꦏꦼ ꦭꦤ꧀ ꦢꦶꦒꦮꦺ ꦱꦼꦭꦺ ꦮꦺꦴꦃ꧉  ꦲꦶꦁ​ꦩꦺꦏ꧀ꦱꦶꦏꦺꦴ꧈​​ꦥꦢꦠꦤ꧀​ꦥꦝ​ꦢꦶꦢꦺꦴꦭ꧀​ꦲꦶꦁ​ꦥꦱꦂ​ꦥꦱꦂ꧉ ꦲꦶꦁ​ꦲꦱꦶꦪ​ꦠꦼꦁꦒꦫ꧈​​ꦮꦺꦴꦃ​ꦲꦶꦏꦶ​ꦲꦏꦺꦃ​ꦢꦶꦥꦿꦁꦒꦸꦭꦶ​ꦲꦶꦁ​ꦥꦶꦁꦒꦶꦂ​ꦢꦭꦤ꧀꧈​​ꦩ꧀ꦭꦶꦒꦶ​ꦮꦼꦮꦼꦁꦏꦺꦴꦤ꧀​ꦏꦁ​ꦥꦤꦱ꧀​ꦭꦤ꧀​ꦒꦫꦶꦁ꧉

## ꦕꦛꦺꦠꦤ꧀​ꦱꦸꦏꦸ
Nyatoh

**Nyatoh** (*Planchonella obovata* utawa *Achras obovata*) ya iku wit taunan saka kulawarga *Sapotaceae*. Tlutuhé akèh werna putih. Godhongé tunggal selang-seling bundher. Godhong iki werna ijo lan alus.Wit iki dhuwuré bisa nganti 40 mèter lan dhiamèter galihé 100 séntimèter. Galihé silindhris werna soklat enom la nana sisiké. Kayuné werna kuning keabangan.  Kembangé solitèr nggerombol. Wohé wuni werna ijo nalika mentah lan mailih dadi kuning nalika mateng. Wijiné cacah 5 saben woh. Wiji iki wernané soklat.

## Biologi lan Ékologi 
Wit Nyatoh ngembang setaun pisan ana ing sasi Septémbér nganti Oktobér. Tetuwuhan iki tuwuh mawa wiji. Pasebaran wiji direwangi dening manuk lan lawa. Wit iki bisa tuwuh nganti 1300 méter ing sadhuwuring samodra. Bisa tuwuh ana ing dharatan garing nganti teles. Bisa uga ing alas primèr lan sekundhèr, lemah watu lan pesisir sagara. Kasebar ing Asia Kidul lan Asia Kidul Wetan.

## Piguna 
jmpl|Wit Nyatoh
Godhong Nyatoh bisa kanggo jamu. Kayuné bisa kanggo piranti wangunan, patukangan lan kayu obong. Woh sing wis mateng bisa dipangan.

## Rujukan
Mustafa Badrun

**Mustafa Badrun** ya iku salah sawijiné penjaga alas Desa Sapat. Dhèwèké pas cilik dijak bapaké menyang ing kampung. Saiki kampungé wis béda, kali ingkang mauné apik saiki dadi rusak. Mustafa ndeleng polahé warga, jebul wong wong njupuk iwak ing kali ra nganggo aturan malah nganggo racun, bon karo mercon.

## Referensi
Jamaluddin Abu

**Jamaluddin Abu** utawi akrab dipunsapa Jamal (lair: Gowa, 20 Agustus 1988)  inggih punika tiyang nèm ingkang dipuntepang dados pendiri Rumah Koran wonten ing Désa Kandréapia, Kec. Tombolo Pao, Kabupatèn Gowa, Sulawesi Selatan. Sasanèsipun njumenegaken Rumah Koran, Jamal ugi aktif ing dalem kegiatan panyuluhan pertanian organik kanggé para petani wonten ing désanipun.

Jamal inggih punika lulusan S-2 Manajemen Sumber Daya Manusia, Universitas Muslim Indonesia taun 2014. Jamal inggih punika tiyang nèm pertama ingkang pikanthuk gelar Master wonten ing désanipun. Samangsa taksih SMA, Jamal ajar telat setaun amargi kagawa lingkungan. Sasampunipun lulus SMA, Jamal mantepaken ati kanggé ngelajengaken kuliah. Wonten ing taun pertama kuliah, Jamal ngraos katinggal déning kanca-kancanipun. Lajeng, wonten ing kapindo, Jamal mutusaken kanggé pindah jurusan lan panggènan kuliah. Jamal akhiripun pikanthuk gelar Sarjana Pendidikan Bahasa Indonesia, ing FKIP Universitas Bosowa taun 2011.

Sasampunipun lulus S-1 lan S-2, Jamel lajeng nyambut damel dados Dosen Pambiyantu wonten ing salah satunggaling kampus swasta. Ananging, ningali kahanan désanipun ingkang taksih kathah masyarakat buta huruf, Jamal akhiripun ngabdiaken piyambakipun wonten ing kampung sisan nyambut damel dados Tani. Jamal njumenengaken Rumah Koran kanggé sumber wacan literasi kanggé laré-laré wonten ing désanipun. Boten namung laré-laré, Rumah Koran ugi mbika diri kanggé para petani lan tiyang sepuh kangge sinau babagan pertanian organik. Akhirpun, mawi usaha kerasipun, Désa Kandréapia ingkang kala rumiyin dipuntepang désa buta huruf, sakpunika wiwit wungu dados désa ingkang melèk huruf, melèk teknologi lan sugih déning hasil pertanian organik.

## Pangaji 
* Finalis Citi Microentrepreneurship Awards 2017-2018
* Juara 1 Nasional Komunitas Peduli Sungai, Kementerian PUPR
* Pemuda Berprèstasi tingkat Kabupathèn Gowa

## Rujukan
ꦲ

**ꦲ**​ ꦲꦶꦏꦸ​ ꦲꦏ꧀ꦱꦫ ​ꦔ꧀ꦭꦺꦒꦺꦤ​ ꦱꦗꦺꦫꦺꦴꦤꦶꦁ​ ꦲꦏ꧀ꦱꦫ ​ꦗꦮ ​ꦲꦤꦕꦫꦏ​ ꦱꦶꦁ​ ꦔ꧀ꦭꦩ꧀ꦧꦔꦏꦺ​ ꦲꦸꦤꦶ ​/hɔ/꧈​​/ha/꧈​​/ɔ/꧈​​ ꦲꦸꦠꦮ ​/a/꧉​​ ꦲꦏ꧀ꦱꦫ​ ꦲ​ ꦢꦶꦭꦠꦶꦤꦏꦺ ​ꦢꦢꦶ​​ ha ​꧉​​ ꦲꦏ꧀ꦱꦫ​ ꦲꦶꦏꦶ​ ꦢꦸꦮꦺ ​ꦮꦔꦸꦤ꧀ ​ꦫꦺꦏꦤ꧀​ ꦏꦁꦒꦺꦴ ​ꦩꦏꦶꦭꦶ​ ꦲꦸꦤꦶ ​/kha/​ ꦏꦪ ​ꦲꦏ꧀ꦱꦫ ​ح​ ꦱꦗꦺꦫꦺꦴꦤꦶꦁ​ ꦲꦏ꧀ꦱꦫ​ ꦄꦫꦧ꧀꧉​
## ꦲꦸꦒ ꦢꦼꦭꦼꦔꦼꦤ꧀
*ᬳ(ꦲ/ha) (ꦲꦏ꧀ꦱꦫ ꦧꦭꦶ)
Najelaa Shihab

**Najelaa Shihab** lair ning Ujung Pandang, 11 September 1976. Wanita kang duwe anak telu iki ora gur bale wisma, dhèwèké wis rampung sekolah S-1 Fakultas Psikologi, Universitas Indonesia lan S-2 Fakultas Psikologi, Universitas Indonesia, Bidang Psikologi Perkembangan dan Pendidikan iki ora gur mandhek ning kana. Nganggo pamikiranne nik pendidikan ning Indonesia iki durung ideal, dhèwèké ngupaya mujudake pendidikan kang luwih becik. Miturute pendidikan ing Indonesia isih isa dikembangake maneh. Diawiti saka Kampus Guru Cikal sing minangka wadhah para guru kanggo ngembangake kawruhe para guru, amarga sejatose guru-guru kudune isa terus berkembang lan ora mung fokus ning kelulusan. Wanita sing kerep diaruh-aruhi Elaa iki ngrasa nik sistem pendidikan iku kudu terus dikembangke, mula dhèwèké gonta-ganti model gladhen supaya pas dinggo para panyarta.

Pengembangan guru ora mung kompetensi. Amarga, nalika pendekatan mung nganggo fokuas ing kompetensi ora bakal kasil pengowahan kang luwih becik. Mula, lair konsep guru mardika sinau. Madega Komunitas Guru Belajar (KGB) kanggo nyebarke semangat dadi guru kang mardika ing kabèh pelosok nagari. Miturut Elaa, sak suwene patang taun lumaku, KGB bisa teka ing 125 daerah.Pengembangan guru ora mung kompetensi. Amarga, nalika pendekatan mung nganggo fokuas ing kompetensi ora bakal kasil pengowahan kang luwih becik. Mula, lair konsep guru mardika sinau. Madega Komunitas Guru Belajar (KGB) kanggo nyebarke semangat dadi guru kang mardika ing kabèh pelosok nagari. Miturut Elaa, sak suwene patang taun lumaku, KGB bisa teka ing 125 daerah.

Wanita sing lulus saka Universitas Indonesia iki pengin ngajak kabèh uwong supaya seneng sinau lan sinau sing ora mung dibatesi karo bab sing gayut karo sekolah.

## Pagawean 
* Wong kang nggagas Pesta Pendidikan (2016)
* Pangadeg Sinedu.id (2016)
* Pangadeg lan Dewan Pembina Pusat Studi Pendidikan dan Kebijakan (2015)
* Pangadeg Kampus Guru Cikal (2014)
* Dewan kurikulum Islamedu-Pusat Studi Al-Qur'an (2010)
* Staff Pengajar : Fakultas Psikologi Universitas Indonesia (1998-2002)

## Pawiyatan 
# S-1 Fakultas Psikologi, Universitas Indonesia
# S-2 Fakultas Psikologi, Universitas Indonesia, Bidang Psikologi Perkembangan dan Pendidikan

## Rujukan
Komari

**Komari** (53) tani såkå Kabupaten Tanggamus,Lampung sing biyen ora ngrumat kebon kopiné amargå biyèn ora ånå jenis kopi robusta. Nanging béda karo saiki, akeh uwong sing nggantungake marang salah siji såkå jenis kopi robusta Lampung iki. 

Dhèwèké digawé kaget nalika ånå salah sawijining uwit kang ngasilake woh akeh nalikå uwit - uwit liyane ing sak kiwå têngêné pådhå rusak amargå dirusak håmå. Uwit siji iki godhong lan wohé akèh. Ananging dhèwèké ora ngerti iku såkå jenis åpå.

"Iså wae kawin silang saka uwit ing kånå. Wektu iku ånå akeh jenis sing beda," omongé ngeling - ngeling pengalaman 27 taun kapungkur.

## Keunggulan 
Robusta nduweni keunikan dhewe kang durung mesti diduweni liyane. Kanggo ngasilake woh, uwit siji ora iså ngadek dhewe. Uwit kuwi butuhake proses panyerbukan karo jenis liya. Keunikan iku kasebut poliklonal. Jenis sing akrab kaprungu ing talingan tani yaiku antarane tugu sari,tugu ijo,lan casio. Ora mung woh e sing akeh, nanging wiji woh e luwih gedhe tinimbang jenis kopi liyane. Kulit woh tanduran iki tipis lan produksine ajeg. Sak uwit iso produksi 1,5 - 2 kilo wiji kopi.

Såkå kui banjur disilangke maneh karo jenis liyane. Hasil såkå silangan kui banjur dijenengi kopi komari kaya jeneng dhèwèké. Ananging komari ora nyatet jenis åpå kang disilangke mau.

Hasil silangan iku subur lan woh e akeh. Komari wes tau entuk hasil panen kurang luwih 3,3ton saka 0,75hektar ambane kebon. Hasil panen såkå kebon Komari iså kasebat paling akeh timbang nggone tani liya sing mung 1ton per hektar.

Såkå kui tanduran kopi ing kebon e kui banjur dadi omongan pårå tani ing desåné. Tani sing penarasan pådhå mårå ing omahé tujuane arep njaluk bibit kopi marang Komari.￼

## Rujukan
Kusnadi

**Kusnadi** (lair ing Banjar, Jawa Kulon, 7 Maret 1966; umur 53 taun) ya iku wong sing nggawe grup musik pongdut (jaipong dangdut) saking Jawa Kulon.

## Rujukan
Maryanto Satria Nusantara

**Marwanto Satria Nusantara**

Maryanto Satria Nusantara, uwong lanang kang umuré 56 taun nerangaké minangka umur among angka, aja nganti umur dadi bates kanggo uwong – uwong kanggo bisa obah. Kanggoné Maryanto, bates kekuatan among ana ing pikiran, ora nang umur. Sasi April wingi dheweké lumayu 63 jam adohé 320 *kilometer.* Dhèwèké dadi tuladha kanggo sak yuta uwong kang tau mèlu gladhi *olah nafas* ing sangar kang diadekaké , yaitu Satria Nusantara.

Maryanto oleh nomer loro paling banter ing Doro Ncanga, Kabupatèn Dompu, Nusa Tenggara Barat. Setu (7/4/2018) wingi. Ana ing lomba lumayu *Lintas* Sumbawa  320. Ngungkuli uwong sing mèlu liyané kang umuré luwih enom. Maryanto mèsem nalika dipethuk bojoné, Farhatul Kifyati ing garis *finish.* Maryanto ora lara babar blas, ora kaya uwong sing liyané.

Ananging senajan adohé 320 *kilomèter,* Maryanto ora sambat. Anggoné lumayu seka Poto Tano tekan Doro Ncanga ing pèrèngan Gunung Tambora. Senajan butuhaké awak kang kuat,lan  mental kang tatag, ananging ora dadi alangan kanggo Maryanto.

Lomba lumayu kuwi dilekasi tanggal 04/05/2018 sore, Muryanto karo peserta liyané lekas lumayu. Nalika bengi kudu kuat nahan adhemé angin, lan nalika awan kudu kuat nahan panas, amerga nalika awan, *suhu* ing Sumbawa ngancik 40 derajat luwih. Mula saka iku, dalan kang dianggo lumayu kuwi diwènèhi tetenger ‘’Marga Neraka’’..

## Rujukan
Muhammad Kamil

**H. Muhammad Kamil** () minangka Bupati Merangin sing sepisanan, njabat ing periode 1950–1952  (1 Januari 1950 - 1 November 1952).  Sadurungé Muhammad Kamil dadi Walikota Jambi periode 1948–1950.  

## Riwayat kerjo 
* Walikota Jambi (1948-1950)
* Bupati Merangin (1950-1952)

## Referensi 
## Pranala njaba 
* Aksi HMI Bangko Pasang Topeng ing Patung H. Muhammad Kamil ing *Kerincitime* 21 September 2019
* Bupati Merangin Al Haris Ngunjungi Rumah Lair Makalam, H Muhammad Kamil lan Kolonel Abunjani Ing *Koranjambi.com* Diakses 18 April 2021
Marselus Esbi

**Marselus Esbi** (lair ing Wae Rebo, 11 Maret 1983; umur 36 taun) yaiku wong kang nemuaké usaha kopi ing Pulau Flores. Marselus Esbi ugi isa diceluk Marsel iki mulanè nyambut gawé ing Pulau Bali.

## Kopi Wae Rebo 
jmpl|Wae Rebo, Manggarai, Nusa Tenggara Timur.
Wae Rebo iku kampung halamanè Marsel. Wae Rebo ana ing pedalaman Kabupaten Manggarai, Nusa Tenggara Timur. Akhir-akhir iki akeh wong ngerti Wae Rebo amarga keadaan alam lan bentuk omah adatè. sakdurunge alam lan bentuk omah adatè terkenal, kopi seka daerah iki wis terkenal. Marsel iki salah sijinè pengurus wisata ing kana. awalè kopi mung didol ing pasar utawa warga sekitar. Nanging, Marsel nemuakè idè, yaiku ngedol kopinè ing rancah wisatawan. Semisal ana wisatawan teka, Marsel nyuguhi wisatawanè kopi khas Wae Rebo.

Kebon kopi ing Wae Rebo gedhene nganti 200 hektar. Ora dikelola dèwè, nanging 118 kaluarga. Marsel yakin yen kopi seka Wae Rebo iki nduwe kekhasan dhewe, amarga seka daerah eksotis lan sugih kearifan lokal.

Jenis kopi ing Wae Rebo iki ana loro, arabika lan robusta. Kabèh bahanè dikelola nganggo bahan organik. pupukè seka rumput kang uwes ditebas lan daun-daun kopi utawa seka daun-daun pohon.

Ing taun 2015 lan 2016 ana kerja sama seka petani kopi ing Wae Rebo lan pengusaha ing Jawa Barat, Adi, yaiku wong sing ngelola warung kopi ing Bandung. Adi tuku 16 ton ing taun 2015 lan 6 ton ing taun 2016. Ora mung Adi sing kerja sama karo para petani kopi ing Wae Rebo, nanging akeh produsen kopi sing teka kanggo tuku kopi Wae Rebo. Kabeh kui amarga ana kerja sama kaliyan Lembaga Swadaya Masyarakat.

Sakdurunge kopi-kopi Wae Rebo kui terkenal, Marsel karo anggota Infest, melu ndampingi para petani kopi kanggo ngelola kopi kanti bener. Amarga ora sithik petani kang ngelolanè ora bener. Buahè kudu dipanen yen wis mateng utawa warnanè wis abang, banjur dipèpè. Ing cerak kebon kopi, ugi dibangun 10 omah beling kanggo nggon kang dibutuhkè nggo mèpè kopi mau.

## Wisata Kopi 
Mulai taun 2014, para petani kopi ing Wae Rebo ugi dodolan kopi ing bentuk bubuk. Sakdurungè mung didol kopi ing bentuk biji. Kopi-kopi bubuk mau didol ing bobot 250 gram. Kopi luwak diregani Rp100.000, kopi robusta lan kopi arabika kabèh diregani Rp60.000. Kabeh kui dimerèki "Wae Rebo Coffee".

Marsel lan para pengurus LPB Wae Rebo nggawè paket wisata, dijenengi "Perjalanan Secangkir Kopi". Ing paket wisata iki, wisatawan dijak melu manem kopi kaliyan para petani kopi, kaya metik, nggiling, mèpè, nganti dadi segelas kopi sing wis siap diombe. Paket wisata iku ana yen wayah panen kopi, yaiku mulai Juni tekan September.

## Réferènsi
Sendratari Sindoro-Sumbing

al=|jmpl|280x280px| Antusias masarakat ing Festival Sindoro-Sumbing.
**Sendratari Sindara-Sumbing** ya iku inti saka acara kabudayan FSS (Festival Sindara-Sumbing 2019) kang dilaksanakaké ing Lapangan Kledung, Temanggung. Festival taunan iki dianakaké sepisanan tanggal 19 lan 20 Juli 2019 kanthi gabungan Pamarentah Kabupaten Wonosobo lan Kabupaten Temanggung kang ngangkat téma *kawicaksanan lokal* lan *ramah lingkungan* liwat *pendekatan kreatif*. Téma ing FSS 2019 yaiku "Lestari", kang isih dipérang menèh dadi "Lestari Alamé, Lestari Budayané, lan Lestari Masarakaté". Sendratari Sindoro-Sumbing duwéni téma *Mangreksa Wana, Mapageh Sang Watu Kulumpang*.

## Rujukan 
*
* 

## Pranala jaba 
*9 Negara-negara ASEAN Nyebut Partai ing Festival Sindoro-Sumbing 2019 .
*Pamrentah Kabupaten Temanggung .
*Papréntahan Kabupaten Wonosobo.
*Platform Pendhidhikan lan Budaya Indonesiana Nganggo Festival Sindoro-Sumbing 2019 .
*Teaser Festival Sindoro-Sumbing.
Muhammad Ridwan

**Muhammad Ridwan** (lair ing Lebak, 9 Desember 1984) saiki dadi guru salah sawijining pelajaran agama ing Madrasah Ibtidaiyah An-Nazwa. Ora namung dadi guru, dhèwèké uga wis ngadegaké sekolah kuwi. Ridwan ngrintis Madrasah Ibtidaiyah An-Nazwa nalika tahun 2009.

## Jaman Biyen 
Ridwan anduwèni niyat becik rupa ngadegaké sekolah kanggo warga Désa Cikadongdong. Dhèwèké kang *gigih* merjuangke supaya Madrasah Ibtidaiyah An-Nazwa bisa kalaksana lan migunani ing désa kuwi. Nanging kahanané Ridwan kang ora duwé dana kang dadi panyebabé jaman enom Muhamad Ridwan dadi akèh crita abot lan ora nyenengaké. Nalika biyèn Ridwan lila dadi tukang ojèk nganti dadi buruh *migran*. Dhuwit kang wis dikumpulaké banjur digawé mbayar nganti *rénovasi* sithik-sithik gedung awal Madrasah Ibtidaiyah An-Nazwa kang isih awujud gubuk cilik-cilikan. Nanging pakaryan Ridwan kang saben dinané kudu srawung karo préman malah ndadekaké *stigma* ala para warga marang dhèwèké. Ananging Ridwan ora gatèkaké apa sing diujarake pawongan akèh, amarga kanggo dhèwèké kang paling penting niat lan lakune ora padha karo apa kang diujarake para warga.

## Titik Walik 
Nalika taun 2003,Ridwan nékat dadi tukang ngeteraké TKI *ilegal* saka Tanjung Pinang banjur nyebrang nganggo kapal mesin cilik mara ing Malaysia, yaiku khusus ana ing Johor. Ananging uga ing taun kuwi dhèwèké lan penumpangé (TKI *ilegal)* nemoni kacilakan. Kapal kang disetir Ridwan kanthi penumpangé kuwi karem. Dhèwèké slamet amarga nunggangi drém cilik kosong. Atiné mbrebes mili nalika nyaksekaké prastawa kang ngaremaké bocah-bocah cilik kang kuduné tetep urip lan nerusaké kauripané ana ing sekolah-sekolah uga kudu ngguyu karo kancané, nanging kudu sirna pangarepané amarga mèlu wong tua lan ninggalaké babagan kuwi. Mula saka prastawa kuwi dhèwèké banjur anduwèni niat kuat kanggo ngadegaké sekolah supaya nasib bocah-bocah cilik ing desane (kautamané) ora sangsara kaya bocah-bocah lan kulawarga kang wis karem karo kapale Muhamad Ridwan. Mila awaké mulai ngadegaké sekolah kang tujuané luwih akèh nyinaoni babagan agama. Rencana dhèwèké nemoni kabegjan amarga antuk dukungan saka warga Desa Cikadongdong dhéwé.

## Réferènsi
ꦥ꧀ꦭꦺꦫꦺꦢ꧀꧈ꦕꦶꦉꦧꦺꦴꦤ꧀

**ꦥ꧀ꦭꦺꦫꦺꦢ꧀** ꧌Plered꧍ ꦲꦶꦏꦸ ꦏꦕꦩꦠꦤ꧀ ꦲꦶꦁ ꦏꦧꦸꦥꦠꦺꦤ꧀ꦕꦶꦉꦧꦺꦴꦤ꧀.

## ꦢꦺꦱ 
* Tegalsari / ꦠꦼꦒꦭ꧀ꦱꦫꦶ
* Kaliwulu / ꦏꦭꦶꦮꦸꦭꦸ
* Panembahan / ꦥꦤꦼꦩ꧀ꦧꦲꦤ꧀ 
* Trusmi Wétan / ꦠꦿꦸꦱ꧀ꦩꦶꦮꦺꦠꦤ꧀
* Trusmi Kulon / ꦠꦿꦸꦱ꧀ꦩꦶꦏꦸꦭꦺꦴꦤ꧀
* Wotgali / ꦮꦺꦴꦠ꧀ꦒꦭꦶ
* Gamel / ꦒꦩꦼꦭ꧀
* Sarabau / ꦱꦫꦧꦻꦴ
* Cangkring / ꦕꦁꦏꦿꦶꦁ
* Pangkalan / ꦥꦁꦏꦭꦤ꧀

## ꦫꦺꦥ꦳ꦼꦫꦺꦤ꧀ꦱꦶ
ꦤꦁꦏꦿꦶꦁ꧈ꦥ꧀ꦭꦺꦫꦺꦢ꧀꧈ꦕꦶꦉꦧꦺꦴꦤ꧀

**ꦤꦁꦏꦿꦶꦁ** ꦲꦸꦠꦮꦶ **ꦕꦁꦏ꧀ꦫꦶꦁ** ꧌Cangkring꧍ ꦪꦲꦶꦏꦸ ꦢꦺꦱ ꦲꦶꦁ ꦏꦕꦩꦠꦤ꧀ꦥ꧀ꦭꦺꦫꦺꦢ꧀, ꦏꦧꦸꦥꦠꦺꦤ꧀ ꦕꦶꦉꦧꦺꦴꦤ꧀, ꦗꦮ ꦏꦸꦭꦺꦴꦤ꧀.

## ꦫꦺꦥ꦳ꦼꦫꦺꦤ꧀ꦱꦶ
ꦏꦭꦶꦮꦸꦭꦸ꧈ꦥ꧀ꦭꦺꦫꦺꦢ꧀꧈ꦕꦶꦉꦧꦺꦴꦤ꧀

**ꦏꦭꦶꦮꦸꦭꦸ** ꧌Kaliwulu꧍ ꦲꦶꦏꦸ ꦢꦺꦱ ꦲꦶꦁ ꦏꦕꦩꦠꦤ꧀ꦥ꧀ꦭꦺꦫꦺꦢ꧀, ꦏꦧꦸꦥꦠꦺꦤ꧀ꦕꦶꦉꦧꦺꦴꦤ꧀, ꦗꦮꦏꦸꦭꦺꦴꦤ꧀.

## ꦫꦺꦥ꦳ꦼꦫꦼꦤ꧀ꦱꦶ
ꦏꦧꦸꦥꦠꦺꦤ꧀ꦕꦶꦉꦧꦺꦴꦤ꧀

**ꦏꦧꦸꦥꦠꦺꦤ꧀ ꦕꦶꦉꦧꦺꦴꦤ꧀** ꧌Kabupatèn Cirebon꧍ ꦲꦸꦠꦮꦶ **ꦏꦧꦸꦥꦠꦺꦤ꧀ ꦕꦼꦂꦧꦺꦴꦤ꧀** ꦲꦶꦏꦸ ꦏꦧꦸꦥꦠꦺꦤ꧀ ꦲꦶꦁ ꦗꦮ ꦏꦸꦭꦺꦴꦤ꧀. ꦗꦼꦩ꧀ꦧꦂ ꦮꦼꦮꦼꦁꦏꦺꦴꦤ꧀ ꦏꦧꦸꦥꦮꦺꦤ꧀ ꦲꦶꦏꦶ ± 990.36 km2.

## ꦥꦩ꧀ꦉꦤ꧀ꦠꦲꦤ꧀ 
ꦏꦧꦸꦥꦠꦺꦤ꧀ ꦕꦶꦉꦧꦺꦴꦤ꧀ ꦢꦸꦩꦢꦶ ꦱꦏ 40 ꦏꦕꦩꦠꦤ꧀. ꦏꦕꦩꦠꦤ꧀ꧏ ꦲꦶꦁ ꦏꦧꦸꦥꦠꦺꦤ꧀ ꦲꦶꦏꦶ ꦪꦲꦶꦏꦸ:
* Waled 
* Ciledug
* Losari
* Pabedilan
* Babakan 
* Karangsembung 
* Lemahabang
* Susukan Lebak
* Sédong
* Astanajapura
* Pangenan 
* Mundu 
* Beber 
* Talun 
* Sumber 
* Dukupuntang 
* Palimanan 
* Plumbon
* Weru 
* Kedawung 
* Gunung Jati
* Kapetakan
* Klangenan 
* Arjawinangun
* Panguragan
* Ciwaringin
* Susukan 
* Gegesik 
* Kaliwedi
* Gebang
* Dépok
* Pasaleman
* Pabuaran 
* Karangwarèng 
* Tengah Tani 
* Plèrèd 
* Gempol 
* Greged 
* Suranenggala
* Jamblang

## ꦲꦸꦒ ꦢꦼꦭꦼꦔꦼꦤ꧀ 
* ꦥꦿꦠꦺꦭꦤ꧀ ꦏꦧꦸꦥꦠꦺꦤ꧀ ꦭꦤ꧀ ꦏꦸꦛ ꦲꦶꦁ ꦆꦤ꧀ꦢꦺꦴꦤꦺꦱꦶꦪ

## ꦥꦿꦤꦭ ꦗꦧ 
* ꦱꦶꦠꦸꦱ꧀ꦮꦺꦧ꧀ ꦉꦱ꧀ꦩꦶ 

## ꦫꦸꦗꦸꦏꦤ꧀
Mojah sikil

jmpl|Jinis-jinis mojah sikil.
**Mojah sikil** utawa **kaos sikil** iku sandhangan kang dirajut kanggo nutupi sikil manungsa. Mojah sikil dirancang kanggo sawetara panggunan kaya ta nyuda gèsèkan ing antarané sikil lan alas sikil, njaga sikil dadi anget, nyerep kringet, lan liya-liyané. Mojah sikil lumrahé digawé saka katun, wol, polipropilena, utawa kadhang nilon. Werna mojah sikil manèka warna, sanajan umume peteng kanggo nyandhang formal lan putih kanggo acara ulahraga utawa kasual. Mojah sikil werna uga bisa dadi pérangan saka seragam tim olahraga lan migunani kanggo mbedakaké antarané rong tim sing béda. Werna-werna saka mojah sikil bisa nggawé wong kasengsem ngagem.

* Mojah sikil
* Tabi (kaos kaki tradisional Jepang) 
* Mojah bonéka
Tebing Breksi

**Tebing Brèksi** minangka papan pariwisata ing Kabupatèn Sléman. Lokasi ing jèjèré candhi Prambanan lan cedhak karo Kuil Ijo lan Komplèk Istana Boko. Lokasi Pariwisata Cliff Brèksi pèrsis ing Désa Sambirèjo, Prambanan, Kabupatèn Sléman, Wilayah Khusus Ngayogyakarta 55572.

## Kaéndahan Cliff Brèksi  
Taman pariwisata Tebing Brèksi minangka papan wisata alami ing Jogja. Kaya sing dingertèni, papan wisata kasebut kalebu bukit-bukit karang breccia . Tebing tebing Breccias sing nduwé pola sing apik dadi atraksi para turis.

## Sejarah  
Sadurungé dadi obyeèk wisata, lokasi Taman Brèksi Cliff sadurungé dadi papan pertambangan rock alami. Kegiatan pertambangan iki ditindakake dening masarakat sekitar. Ing sacedhake lokasi pertambangan, ana papan sing dipotong batu tambang digunakake minangka bahan hiasan bangunan.

Wiwit taun 2014, kegiatan pertambangan ing papan iki wis ditutup déning pemerintah. Penutupan iki adhedhasar asil saka panliten sing nyatakake'é yen watu ing lokasi pertambangan yaiku watu sing asale saka kegiatan gunung berapi ing Gunung Nglanggeran Purba. Banjur lokasi pertambangan ditemtokake minangka papan sing dilindhungi lan ora diidini kanggo kegiatan pertambangan.

Sawise nutup kegiatan pertambangan, masarakat nghias tilas lokasi pertambangan minangka atraksi turis sing kudu dikunjungi. Pas ing wulan Mei 2015, Breksi Cliff diresmikake dening Sri Sultan Hamengkubuwono X minangka papan wisata anyar ing Jogja.

## Potensi Pariwisata  
Ngarsane tebing sing uga digunakake minangka salah sawijining lokasi wisata kasebut kudu nduweni sebab tartamtu sing ndadekake atraksi kasebut diarani salah sawijining papan wisata sing menarik. Sebabe yaiku potensial pariwisata alam akeh perkara sing ora kudu dilalekake, kalebu tampilan tembok tebing kanthi ornamen sing rusak sing katon kaya seni. Amarga, dhasar iki tebing iki dibentuk pirang-pirang taun kepungkur lan digunakake minangka situs pertambangan. Sanajan ora digunakake maneh minangka situs pertambangan, sisa-sisa kegiatan pertambangan bisa nampilake ornamen arca sing nggawe tebing kaya cake lapisan.

Iki minangka salah sawijining potensial, saengga tebing iki dadi menarik kanggo dibukak. Njupuk gambar kanthi latar tebing, misale jek minangka salah sawijining perkara sing kudu ditindakaké. Mula, ora kaget yen tebing iki minangka salah sawijining papan sing paling disenengi kanggo njupuk gambar, utamané kanggo pasangan sing nindakaké sesi *pre-kawinan* lan momen khusus liyane. Sing paling penting nalika ana ing tebing iki, saka pucuk tebing wisatawan bisa ndeleng ing saindenging kutha Jogja, sanajan kegiatan masarakat bisa dideleng saka pucuk tebing, kaya ta pesawat sing mundhak, kendharaan mundur lan sapanunggalané.

## Wisata Sakiwa-tengene Breksi 
Saliyané Breksi Cliff, sampéyan bisa ngunjungi sawetara obyek wisata ing sekitar Breksi. Antaraneé: Kraton Ratu Boko, Kuil Ijo, Kuil Barong, lan Candhi Banyunibo .
Kadiyono

**Kadiyono** ya iku wong kelahiran Kèndal, 16 Marèt 1969 (49 taun) iki asalé saka Desa Campurejo,Kecamatan Boja, Kendhal, Jawa Tengah. Kadiyono nduwé anak cacah 3 (tèlu): Rizky Agung Mudiono, Firdausa D Mudiono, lan Nadifa Nurularisa Mudiono. Sabèn dina pagawéyané ya iku dadi tukang tambal ban nèrusaké usaha bapaké. Praktèk tambal bané ana ing ruas utama Boja, ing sèkitaré Pègunungan Ungaran lan nduwé jarak 30 kilomètèr saka arah barat daya Kota Sèmarang. Kadiyono iki wong sing nduwéni sèmangat juang kanggo sèkolah.

## Pagawéyan 
Awalé pagawéyan Utama Kadiyono ya iku dadi tukang tambal ban, amarga dhéwèké asring ngréwangi bapaké megawé saka cilik. Nanging, jebulé ora pèngin gur dadi tukang tambal ban, Kadiyono nduwé *keprihatinan* karo bocah-bocah difabél lan *berkebutuhan khusus* ing dèsané dhèwé. Ing taun 2015 Kadiyono mbangun  Sèkolah Luar Biasa Insan Tèrang Bangsa ing Kècamatan Boja. SLB iki dirintis sèko nol dhèwéan, mulai saka Kadiyono mèthuk bocah-bocah numpak motor boncéng tèlu ing sabèn dèsa gawé sinau barèng. Sing awalè muridé namung bocah 10, suwé-suwé dadi bocah 47. Sing awalé panggonan sinauné bocah-bocah *berkebutuhan khusus* mau nunut ing TPA Fadhullah Dèsa Campurèjo, saiki bocah-bocah uwés bisa sinau ing bangunan sèkolahé dhéwe' yaiku SLB Insan Tèrang Bangsa sing nduwéni luas tanah 572 métèr pèrsegi amarga donasi, namung Kadiyono tètèp péngén mbayar tanah mau nganggo cara ngangsur.

## Pèndhidhikan 
Sanajan pagawéyané mung dadi tukang tambal ban ora mèngaruhi Kadiyono gawé ora sèkolah dhuwur-dhuwur. Saka pènghasilané dadi tukang tambal ban Kadiyono bisa nuntaské pèdhidhikan ing Sèkolah Tinggi Ilmu Komunikasi ing Semarang. Wèktu 10 (sèpuluh) taun dikaloni kanggo sèkolah ora nggawé Kadiyono *putus asa*, ora mèrgo awaké ora mampu ngikuti pèlajarané, namung amarga kangélan bab *biaya*. Sakbaré lulus saka Sèkolah Tinggi Ilmu Komunikasi dhèwéké nglanjutké pèndhidhikan ing Univérsitas Tèrbuka lan njipuk Pendidikan Guru Sèkolah Dasar.  Ora mandèg tèkan kono waé pendhidhikané Kadiyono, dhèwéké uga nglanjutaké sèkolah S2 Magistèr Pendidikan ana ing Univérsitas Sèbèlas Marèt Solo. 

## Réferènsi
Bathik Wanagirèn

jmpl|Batik Wanagirèn
**Bathik Wanagirèn** yaiku salah sawijining asil séntra bathik Indonésia kang asalé saka Kabupatèn Wanagiri, Jawa Tengah. Bathik Wanagirèn diprodhuksi ing salah sijining dhaérah ing Wanagiri sisih kidul, yaiku ing dhaérah Kecamatan Tirtamaya. Tirtamaya dhéwé manggon ing antawisé 35&nbsp;km saka pusat pamaréntahan Wanagiri lan kudu nitih kendharaan menawa amèh memyang pusat prodhuksiné. Usaha prodhuksi Sèntra bathik iki uwis ana saka jaman pénjajahan Walanda kang antawisè tahun 1940-an. Ing Tirtamaya ana sapèrangan uwong kang isih tansah ngléstarikakè sèntra bathik kasébut. Sanadyan ta wis ora akèh sing prodhuksi bathik, nanging kékhasan bathik iki isih tetpp dijaga sinaosa saben pabrik duwèni motif kang béda. Kang *unik* saka tradhisi prodhuksi bathik ing Tirtamaya iki yaiku prosès prodhuksiné dilakokaké kanthi turun-témurun.

## Sajarah 
Seni bathik Wanagirèn iki ana kaitané langsung marang Keraton Kasunanan Surakarta, amarga bathik Wanagirèn iki sanyatané dudu asli saka pemikiran warga Wanagiri. Tradhisi bathik iki dikenalaké marang sawijining abdi dalem Pura Mangkunagaran kang biasané diceluk Kanjeng Wanagirèn ing antawisé taun 1910-an. Saka pemikirané iku, dhèwèké banjur nindakaké apa kang dadi kepinginané iku mau, lan akhiré kabentuk motif bathik kang diarani Bathik Wanagirèn (jeneng dijupuk saka jeneng panemu). Bathik Wanagirèn dadi salah sijining idèntitas lan kebanggaan saka masarakat Wanagiri.

Bathik Wanagirèn iki akhiré diprodhuksi ing Wanagiri, tepaté ing Kecamatan Tirtamaya. Prodhuksi Bathik iki naté mandheg amarga kalah saing karo bathik-bathik liya kaya ta, bathik Ngayogyakarta, bathik Surakarta, lan bathik Pekalongan.

## Motif 
Bathik Wanagirèn duwèni macém-macém jinis motif bathik, antawisè yaiku bathik Wanagirèn Tradhisi Tirtamaya lan bathik Wanagirèn Péngembangan. Bathik motif Wanagirèn Tradhisi Tirtamaya antawisè yaiku:

* Motif Sida Asih,
* Motif Sida Drajat,
* Motif Ratu Ratih,
* Motif Wahyu Témurun,
* Motif Manyar Sèwu,
* Motif Surya Suwita,
* Motif Tirta Tèdja Kusuma, lan
* Motif Simbar

Bathik Wanagirèn Péngémbangan kaya ta:

* Motif Gajahan,
* Motif Alas-alasan,
* Motif Satriya Manah,
* Motif Kupu Kongkèt, lan
* Motif Urang

## Ciri Khas Bathik Wanagirèn 
Miturut Keputusan Bupati Wanagiri Nomor 431/03/501/1993, bathik Wanagirèn dibakukakè ciri khasè ing béntuk corak bledhak, Dasaranjéné (Kuning sému coklat), Sékaran (lukisan kémbang), lan Babaran (guratan) pécah. Bathik Wanigirèn duwèni ciri khas amarga wujud papan gèografis, sosial, fènoména, lan potènsi dhaerah. Péngémbangan motif iku didhasarakè saka pola bathik klasik Kératon Surakarta. Tuladhanè yaiku :

* Motif Kéladhi, 
* Motif Jémani, 
* Motif Gélondhong Kayu, lan 
* Motif Sérat Kayu

Kang dadi ciri utama saka bathik Wanagirèn yaiku ananè motif kang kaya modèl Rémukan (Rétak). Rémukan iki kadadèyan amarga tèknik kang digunakakè kanthi ngrémuk malam ing sakdhuwurè kain. Sakdurungè iku bathik Wanagirèn duwèni ciri kang *dominan* warna iréng. Bathik Wanagirèn uga dikénal amarga duwèni motif kang ora adoh saka motif kang gambarakè Flora (tétuwuhan) lan Fauna (kèwan) kang isih kénthél.
## Rujukan
Eksistensi sanggar sastra

**Eksistensi Sanggar Sastra.** Kathah ingkang dereng mangertos menapa sanggar sastra menika. Kamangka, sanggar sastra menika salah satunggaling strategi kangge subjek didik terjun wonten ing sastra. Sanggar sastra wonten maneka warna. Sanggar sastra kasusun saking 2 tembung, inggih menika sanggar lan sastra. Tembung sanggar merujuk dhateng papan, ruang, waktu
Sejarah wayang kulit

## Asal Mula Wayang Kulit 
Wayang kulit inggih menika salah satunggaling pagelaran seni ingkang wiyar sanget lan diremeni déning masyarakat Jawa. Wayang kulit menika kalebet wayang ingkang taksih lestantun dumugi samenika, amargi jinis wayang ingkang lintu sampun kirang populèr wonten ing masyarakat, kados ta wayang golèk, wayang krucil, wayang kancil lsp.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  Miturut legénda (Ismunder, 1994: 11), wonten ing pertengahan abad kaping 9, nalika jaman pemerintahanipun Raja Jayapurusa ing Widarba badhé mèngeti nènèk moyangipun, Raja Jayapurusa kala wau damel gambaripun wonten ing rontal. Gambar menika dipuntiru saking arca-arca kuna ingkang dipunwastani wayang purwa. Kisah legénda menika dados pratandha bilih wayang purwa menika sampun sepuh sanget.

Gayut kaliyan lahiripun wayang kulit menika wonten 3 pamanggih ingkang beda, wonten ingkang ngandharaken bilih wayang menika saking India, wonten ingkang ngandharaken saking China, lan ugi wonten ingkang ngandharaken bilih wayang menika budaya asli saking Jawa. Krom ngandharaken bilih wayang menika saking India adhedhasar bilih wayng kulit menik ngginakaken bahan cariyos saking India, inggih menika cariyos Mahabharata kaliyan Ramayana. Sanèsipun menika ugi ngandharaken bilih ing India menika wonten pasugatan ingkang dipunwastani "Chayanataka"  Salajengipun wayang kulit menika namung wonten ing Jawa kalian Bali, amargi daerah kekalih menika nampi pengaruh saking hindu.
Patung Slamet Riyadi

**Patung Slamét Riyadi** iku salah sawijining patung ing kutha Surakarta, ingkang asring sinébut Sala, minangka salah satunggaling kutha sajarah ing Indonesia ingkang sugih kabudayan lan pratanda perjuangan bangsa. Salah satunggaling monumen wigati ing kutha punika yaiku Patung Slamét Riyadi, minangka karya séni ugi pratanda historis kang ngabadèkaké sosok pahlawan nasional asal Surakarta, Radèn Mas Slamét Riyadi. Patung punika botèn namung minangka hiasan kutha, nanging ugi minangka pangéling-éling dhumatèng jasa agung tiyang ingkang sampun ngladosi bangsa kanthi sépi ing pamrih.

## Riwayat Ringkés Slamét Riyadi 
Raden Mas Slamét Riyadi lahir tanggal 26 Juli 1927 ing kutha Surakarta, panjenenganipun minangka satunggaling perwira Tentara Nasional Indonesia. 

## Panggonan lan Wujud Patung 
Patung Slamét Riyadi mapan wontén tlatah ing Gladag, Surakarta. Pas ing perèmpatan titik nol Jalan Slamét Riyadi.
Istilah wonten ing karawitan

Karawitan inggih menika salah satunggaling kaprigelan, *keterampilan*, utawi seni kanggé nggarap utawi ngolah gendhing ( tembang tradisional) kanthi ngginakaken piranti musik ingkang dipunwastani gamelan. Miturut saking Buku Laras Manis Tuntutan Praktis Karawitan Jawa,  wonten ing karawitan menika kathah *istilah-istilah* ingkang dereng dipunmangretosi kalihan tiyang umum. *Istilah-istilah* menika saged dipuntemoni wonten ing mapinten-pinten buku ingkang ngemu bab karawitan. 

Abon-abon: inggih menika tembang sindhenan ingkang boten baku, ingkang ginanipun inggih menika kangge ngisi bab ingkang kosong wonten ing  wekdal ingkang sela ing sindhenan baku, menika boten kedah ngginakaken abon-abon wonten ing salebeting gendhing, abon-abon menika namung dipunginakaken kangge manawi dipunbetahaken kemawon.