open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sangawara

**Sangawara** iku jeneng peken utawa minggu sing dumadi saka 9 dina sajeroning budaya Jawa lan Bali.

Jeneng dina-dinané yakuwi Dangu – Jagur – Gigis – Nohan – Ogan – Erangan – Urungan – Tulus – Dadi -

Sangawara iki dianggo sajeroning prabot Wuku Padangon, ya iku prabot Wuku sing dumadi saka sangang rupa kanggo meruhi watek manungsa lan kaperluan liyané.. Makna lan watek saka saben dina mau ya iku:
*Dangu: tegesé watu, wateké: meneng, cublúk, abot, atos.
*Jagur: tegesé macan, wateké: galak, awas, luwes, rosa.
*Gigis: tegesé bumi, watêké: jembar, ngreksa, momot.
*Kerangan: tegesé srengéngé, wateké: atos, titi, ajeg, ngawruhi ala lan becík, padhang.
*Nohan: tegesé rembulan, wateké: bungah lan sengsem, asan, kena pitenah.
*Wogan: tegesé uler, wateké: mugên, antêpan.
*Tulus: tegesé banyu, wateké: temen, rosa, jembar, diérami, lembut pangarahé.
*Wurung: tegesé geni, wateké: panasbaran ing sabarang karepé.
*Dadi: tegesé kayu, wateké: luhur lumuh kaungkulan.

## Réferènsi
## Uga delengen 
* Peken
* Pancawara
* Sadwara
* Saptawara
* Wuku
Raditya

**Raditya** utawa ** Radite** iku jeneng liya saka Ngaat, dina sawisé  Setu lan sadurungé Soma utawa Senèn. Ing basa Jawa Kuna, sebutan Raditya dianggo ing pananggalan saptawara.

Ing basa Sangskreta, tegesé Srengéngé, iki selaras karo jeneng kang asring dienggo ing Éropah, upamane *Sunnday* (dina srengéngé).

## Uga delengen 
* Soma
* Anggara
* Buda
* Respati
* Sukra
* Tumpek
* Saptawara
Respati

**Respati** iku siji dina kang jeneng liyané Kemis, dina sadurungé Sukra utawa Jemuwah lan sawisé Buda utawa Rebo. Ing basa Jawa Kuna, sebutan RespatiRestapi dianggo ing pananggalan saptawara.

## Uga delengen 
* Raditya
* Soma
* Anggara
* Buda
* Sukra
* Tumpek
* Saptawara
Sukra

**Sukra** iku jeneng dina sing jeneng liyané Jemuwah, dina sadurungé Setu utawa Tumpek, lan sawisé Kemis (Respati). Ing basa Jawa Kuna, sebutan Sukra dianggo ing pananggalan saptawara.

## Uga delengen 
* Raditya
* Soma
* Anggara
* Buda
* Respati
* Tumpek
* Saptawara
Èlmu kaséhatan

**Èlmu kasehatan** iku golongan disiplin èlmu terapan sing nangani kasehatan manungsa lan kéwan. Ana rong pérangan èlmu kasehatan: studi, riset, lan kawruh ngenani kasehatan, sarta aplikasi kawruh mau kanggo ngundhakaké kasehatan, nambani lelara, lan mangertèni fungsi-fungsi biologis manungsa lan kéwan. Riset sing diayahi mligi èlmu-èlmu utama biologi, kimia, lan fisika, lan uga èlmu sosial (kaya sosiologi mèdhis). Babagan èlmu liya sing mènèhi kontribusi wigati marang èlmu kasehatan kalebu biokimia, biotèknologi, rékayasa, epidemiologi, genetika, èlmu perawatan, farmakologi, farmasi, kasehatan masarakat, lan kadhokteran.

## Uga delengen 
* Sajarah kadhokteran
* Etika mèdhis
* Kasehatan masarakat

## Pranala njaba 
* Links to Health Professions Websites 
* National Institute of Environmental Health Sciences
* The US National Library of Medicine
* Biomedical News on Stem Cell Research

¬¬
Tembung sanalika

**Tembung sanalika** iku tembung ing basa Jawa kanggo nggambaraké kaanan sing lumaku sanalika. Ing sawatara panggonan tembung iki kadhangkala didhisiki nganggo tembung **mak**. Tuladha: "ambruk **mak** brug", "dicandhak **mak** ceg", "geniné murub **mak** bel".
 
Conto tembung sanalika antarané:
Tumpek

**Tumpek** utawa **Saniscara** iku jeneng dina kapitu ing pananggalan Jawa. jeneng liyané yakuwi Setu, ya iku dina sadurungé dina Raditya (Ngaat), lan  sawisé Jemuwah (Sukra). Ing basa Jawa Kuna, sebutan Tumpek dianggo ing pananggalan saptawara.

## Uga delengen 
* Raditya
* Soma
* Anggara
* Buda
* Respati
* Sukra
* Saptawara
Sadwara

**Sadwara** iku jeneng sawijining peken utawa minggu sing dumadi saka 6 dina, sajeroning budaya Jawa lan Bali.  Jeneng dina-dinané yakuwi: aryang – urukung – paniron – was – maulu – tungleh

Dina-dina ing Sadwara iki dipigunakaké ing prabot Wuku Paringkelan, yakuwi asal saka tembung ringkel sing tegesé apes. Paringkelan ana enem ya iku: Tungle, Aryang, Wurukung, Paningron, Uwas, lan Mawulu.
*Tunglé: tegesé apesé ing godhong, wateké: sanggup nanging ora diayahi, mupangat:gawé isin, larangan: aja nandur sing dijupuk godhongé kaya tembako, suruh, janganan lsp.
*Aryang: tegesé apesé ing manungsa, wateké:kerep lali, mupangat: gawé sabangsa racun, warangan lsp, larangan: mantu, ngadegaké omah, pindhah omah, miwiti nandur.
*Wurukung: tegesé apesé ing kéwan, wateké: léna, mupangat: kanggo ajag, larangan: negor alas.
*Paningron: tegesé apesé ing manuk, wateké: takabur, mupangat: mikat uatawa luru manuk, larangan: gawé kurungan.
*Uwas: tegesé apesé ing iwak loh, wateké: mélikan, mupangat: gawé piranti golèk iwak kaya jala, jaring, pancing lsp.
*Mawulu: tegesé apesé ing wiji, wateké: kerep lara, mupangat: miwiti ngolah sawah, larangan: miwiti nandur winih.

## Uga delengen 
* Peken
* Pancawara
* Saptawara
* Wuku
Basa Sorbia

**Basa Sorbis** iku anak saka Basa Slavik sing dituturaké déning kurang luwih 75.000 sing ndunungi praja Brandenburg lan Sachsen, Jerman. Basa iki béda saka basa Serbia

Basa iki isih saduluran karo Basa Polen, Basa Ceko lan basa-basa Slavik liyané.

Basa Sorbis dipilah loro dadi basa Sorbis Ulu lan basa Sorbis Ilir.

[thumb|Tandha kutha [Bautzen (distrik)|Bautzen migunakaké loro-loroné basa: Jerman lan Sorbia.]]
Ing sawatara pérangan Brandenburg lan Sachsen bisa tinemu tandha-tandha dalan utawa kutha sing migunakaké kaloro basa, Jerman lan Sorbia.

Basa iki ditulis nganggo aksara latin sing sajinis karo Polen, lan pungkasan iki cacahing penutur sangsaya suda.
SIL

**SIL International** (wiwitan jenengé *Summer Institute of Linguistics*) iku siji organisasi ngèlmiah Kristen nirlaba kang ancasé kang pokok nyinaoni, ngembangaké lan ndhokumèntasèkaké basa-basa kang kurang dikenal sajeroning upaya nybar kawruh linguistik, nyebar kamampuan waca-tulis ing donya lan mbantu perkembangan basa minoritas. SIL International nyadiakaké sumber daya sajeroning panelitèn basaliwat Ethnologue.com.

## Kodhe SIL 
SIL nandhani saben basa kanthi kodhe telung aksara, contoné:
* ARM Basa Armenia
* CHN Basa Mandarin
* DUT Basa Walanda
* ENG Basa Inggris
* FRN Basa Prancis
* HND Basa Hindi
* SPN Basa Spanyol
* SWD Basa Swèdhen

Daftar pepak bisa dideleng ing http://www.ethnologue.com/codes/#downloading

## Pranala njaba 
* SIL international
* Ethnologue.com
A

*Kaca iki ngamot artikel ngenani aksara **A** sajeroning abjad Latin. Kanggo panggunaan liyané, pirsani A (disambiguasi).*

Aksara **A** iku aksara pisanan ing abjad Latin.

## Sajarah 
Aksara A bisa ditelusuri saka piktogram wujud endhas sapi lanang ing aksara paku Mesir utawa abjad Proto-Sinaitik.

 Uncial

Watara taun 1600 SM aksara ing abjad Fenisia duwé wangun linear sing dadi dhasar kanggo wangun-wangun sing sabanjuré. Jenengé gegandhèngan raket karo alef sajeroning abjad Ibrani.

Nalika wong-wong Yunani kuna ngadhopsi abjad, wong iku ora migunakaké glottal stop sing dikandhut aksara iki ing basa Fenisia lan basa-basa Semit liyané, amarga saka iku dipigunakaké tandha iki kanggo aksara urip , lan mempertahankan jenengé kanthi owah-owahan sethithik (alfa). Sajeroning prasasti-prasasti Yunani sing paling wiwitan sawisé Zaman Kekelaman Yunani, sing kadadéan ing abad kaping-8 seb.M., aksara iki ditulisaké turon, nanging sajeroning abjad Yunani sing sabanjuré, aksara iki lumrahé mirib karo aksara kapital A modhèren, sanadyan manéka variasi saenggon bisa dibédakaké kanthi nyendhakaké salah siji sikilé, utawa kanthi sudut papan garis melintang dipapanaké.

Bangsa Etruska nggawa abjad Yunani sajeroning peradabané ing Jazirah Italia lan ngumbaraké aksara iki ora owah. Wong-wong Romawi sabanjuré ngadhopsi abjad Etruskan kanggo nulis basa Latin, lan aksara sing diasilaké banjur dilestarèkaké sajeroning abjad Latin modhèren sing diangggo nulis akèh basa, kalebu basa Inggris.

right|thumb|200|Variasi-variasi tipografis, kalebu **a** susun loro lan susun siji.

## Kodhe-kodhe kanggo komputasi 
Sajeroning Unicode aksara kapital A migunakaké codepoint U+0041 lan aksara cilik a U+0061.

## Rujukan
A (disambiguasi)

* "A" iku aksara pisanan sajeroning susunan abjad.
* "A (golongan getih)" salah siji jinis golongan getih manungsa 
* "A (vitamin)" salah siji jinis vitamin
* "A (nada)" salah siji jeneng nada sajeroning not mutlak.
* "a" minangka simbol awalan SI kanggo atto-
* "A" minangka simbol ékan arus listrik kanggo Ampere
* "A" nandhakaké aji sing apik banget.
* "A" ya iku singkatan gelar bangsawan Sulawesi Selatan, Andi
* "A" nomer pulisi montor saka Banten.
* Sajeroning fisika:
**"a" minangka simbol kanggo percepatan

## Uga delengen 
*AA
*AAA

A - Al Pacino
Prostat

jmpl|350px|Anatomi wong lanang
**Prostat** iku klanjer eksokrin sajeroning sistem réprodhuksi mamalia lanang. Fungsi mligi yakuwi kanggo ngetokaké lan nyimpen sajinis cuwèran kang dadi rong protelon péranganing mani. Prostat béda-béda saka siji spésies lan spésies liyané ing babagan anatomi, kimia lan fisiologi.

Prostat kang tansaya gedhé (*pembesaran*) iku tandha-tandha umum kang diderita wong lanag sadhuwuré umur 50 taun. *Pembesaran* dumadi ing pérangan tengah saka klanjer prostat kang ngubengi saluran uyuh (uretra). *Pembesaran* klanjer prostat kang sinambung bisa njalari tahap kang luwih serius nganti dadi kanker prostat.

## Pranala njaba 
* Nutrition-Health.Info - Prostate Enlargement
Klanjer gondhok

**Klanjer gondhok** utawa **klanjer tiroid** iku salah siji saka klanjer endokrin gedhé dhéwé ing awak manungsa. Klanjer iki bisa tinemu ing pérangan gulu. Klanjer iki fungsiné kanggo ngatur kacepetan awak ngobong ènèrgi, gawé protèin lan ngatur kasensitifan awak marang hormon liyané.

## Wigatiné dat yodhium 
Ing tlatah tinentu ing donya kang kakurangan dat yodhium sajeroning bahan pangan (wigati kanggo prodhuksi  thyroxine, kang ngandhut papat atom yodhium), klanjer tiroid bisa dadi gedhé, ngasilaké wabah gondhok utawa gulu kang abuh *goitre*.

Thyroxine iku wigati tumrap regulasi metabolisme lan *pertumbuhan* tumraping karajan kéwan. Ing antara kéwan ampibi, upamané, kanthi ngontrol dat kang ngeblok tiroid kaya propylthiouracil (PTU) bisa nyegah kecébong tuwuh dadi kodhok; suwaliké, kanthi nata thyroxine bakal nyepetaké metamorfosa dadi kodhok diwasa.  Tumrap manungsa, bocah cilik kang lair kanthi kakurangan hormon tiroid bakal ngalami masalah *pertumbuhan*, uga tuwuhing utek bisa kaganggu, sajeroning kondhisi kang diarani *cretinism*.

## Uga delengen 
* Lara gondhok

## Pranala njaba 
* American Thyroid Association (Thyroid Information and professional organization)
*  "Thyroid Gland"
* **New Management Guidelines for Patients with Thyroid Nodules and Differentiated Thyroid Cancer'' from the American Thyroid Association Taskforce.
* Thyroid Disease Manager (free online textbook)
* Thyroid Disease (Nuclear Medicine Information)
* The Thyroid Foundation of America (Education about Thyroid Disease)
Sistem pambuwangan

**Sistem pambuwangan** utawa **Sistem ekskresi** iku sistem pambuangan dat-dat sisa ing makhluk urip kaya karbon dioksida, urea, racun lan sapanunggalané lainnya.

* Sistem kemih
** Ginjel
** Nefron
** *Urin*
* Usus
** Feses
* paru-paru
** *Karbon dioksida*
* Kulit
** *Kringet*
* Ati
*Sistem tubulus Malphigi (sistem ekskresi gegremet)
*Sistem reprodhuksi
** *Getih haid*

## Pranala njaba 
* http://www.emc.maricopa.edu/faculty/farabee/BIOBK/BioBookEXCRET.html
Klanjer pituwitari

**Hipofisis** (Yunani *hypo*, dibawah, + *physis*, pertumbuhan), utawa **Klanjer Pituitaria**, boboté watara 0.5 gram, lan dhimènsi normal ing manungsa watara 10 x 13 x 6&nbsp;mm. Klanjer iki dumunung ing gronggongan balung sphenoid—sella turcica—. Sajeroning embryogenesis, hipofisis tuwuh sapérangan saka ectoderm oral lan sapérangan manèh saka jaringan saraf. Komponèn neural muncul minangka sawijining evaginasi saka dhasar diencephalon lan tuwuh kaarah caudal minangka batang tanpa nglepasaké dhiri saka utek.

Amarga asalé saka rong sumber, hipofisis sakbeneré dumadi saka loro klanjer—neurohipofisis lan adenohipofisis—kang nyawiji kanthi anatomis nanging duwé fungsi kang béda. Neurohipofisis, péranganing hipofisis kang tuwuh saka jaringan saraf, dumadi saka pérangan kang gedhé, pars nervosa, lan kang luwih cilik infundibulum. Infundibulum dumadi saka stem lan eminentia mediana. Pérangan saka hipofisis kang muncul saka oral ectoderm diweruhi minangka adenohipofisis kang dipérang dadi telung pérangan: pars distalis, utawa lobus anterior; pérangan cranial, pars tuberalis, kang ngubengi infundibulum; sarta pars intermedia.

## Pranala njaba 
* 
*  
* The Pituitary Gland, from the UMM Endocrinology Health Guide 
* Oklamoma State, Endocrine System 
* Pituitary apoplexy mimicking pituitary abscess http://www.ispub.com/ostia/index.php?xmlPrinter=true&xmlFilePath=journals/ijns/vol4n1/pituitary.xml
Klanjer pinéyal

**Klanjer Pineal** (uga diarani **pineal body**, **epiphysis cerebri**, **epiphysis** utawa mata katelu) iku siji klanjer endokrin cilik ing utek vertebrata.  Klanjer iki mrodhuksi melatonin, siji hormon kang mengaruhi modulasi pola melèk /turu lan fungsi *photoperiodic* (usuman). Wanguné kaya corong kembang pinus, lan dumunung ing sacedhaké punjer itek, antara kaloro *hemispheres*, manggon ing lekukan papan kaloro thalamus ketemu.

## Galeri 
Klanjer Pineal ditandhani ing gambar-gambar iki.

 Image:Gray715.png|Mesal aspect of a brain sectioned in the median sagittal plane.
 Image:Gray716.png|Dissection showing the ventricles of the brain.
 Image:Gray719.png| Hind- and mid-brains; postero-lateral view. 
 Image:Gray720.png|Median sagittal section of brain. 

## Réferènsi 
## Pranala njaba 
* 
* 
* Histology at BU: Endocrine System: pineal gland (illustration)
* Anatomy Atlases, Microscopic atlas:  Pineal gland
* MedPix: Images of Pineal region
Anatomi Gray

thumb|upright|Ilustrasi saka edisi 1918
'''''Henry Gray's Anatomy of the Human Body***, lumrah dicekak dadi Anatomi Gray utawa ***Gray's Anatomy'''*, iku sawijining buku tèks basa Inggris ngenani anatomi manungsa kang umum dianggep karya klasik ngenani anatomi.

## Rujukan 
## Wacan 
* *Gray's Anatomy: The Anatomical Basis of Clinical Practice*, 40th edition (2008), 1576 pages, Churchill-Livingstone, Elsevier. ISBN 978-0-443-06684-9
* Richardson, Ruth. *The Making of Mr. Gray's Anatomy*, (2008). Oxford University Press. ISBN 0-19-955299-1
* Hayes, Bill. *The Anatomist: a True story of Gray's Anatomy*, (2007). Ballantine. ISBN 978-0-345-45689-2

## Pranala njaba 
* Online version of *Gray's Anatomy''
* — The complete 20th U.S. edition of Gray's *Anatomy of the Human Body*, published in 1918.
* — A comprehensive history of the British Edition of the book  
* Video of @Google Talk by Bill Hayes on Gray's Anatomy
Ilat

**Ilat** iku kumpulan otot rangka ing pérangan dhasar tutuk kang bisa mbantu pancernaan panganan kanggo mamah lan ngulu. Ilat minangka indera pangecap kang duwé struktur tunas pangecap. Ilat uga mèlu mbantu kanggo wicara.

Struktur liya kang magepokan karo ilat kerep karan *lingual*, saka basa Latin *lingua* utawa *glossal* saka basa Yunani, γλωσσα.

## Struktur 
Sapérangan gedhé, ilat kasusun saka otot rangka kang nèmpèl ing balung hyoideus, balung rahang ngisor lan processus styloideus ing balung pilingan. Ana rong jinis otot ing ilat yakuwi otot ekstrinsik lan intrinsik.

Ilat duwé lumah kang kasar amarga anané tonjolan kang diarani papila. Ana telung jinis papila yaiku:
# papila filiformis (*fili*=benang); awangun kaya benang alus;
# papila sirkumvalata (*sirkum*=bumder); awangun bunder, kasusun kaya aksara V ing samburiné ilat;
# papila fungiformis (*fungi*=jamur); awangun kaya jamur.

Ana siji jinis papila kang ora ana ing manungsa, yakuwi papila folliata kang ana ing ilat kéwan pangerat.

Tunas pangecap iku pérangan pangecap kang ana ing pinggir papila, dumadi saka rong sèl yaiku sèl penyokong lan sèl pangecap. Sèl pangecap duwé fungsi minangka reseptor, déné sèl penyokong duwé fungsi kanggo nopang.

## Ilat putih 
Titik-titik utawa pérangan putih ing ilat bisa dadi tandha-tandha sawatara kondhisi medhis:
* Efek samping saka antibiotik
* Candidiasis
* Debauch
* Dehidrasi
* Leukoplakia
* Keratosis faringis

## Deleng uga 
* Iler
* Tunas pangecap

## Pranala njaba 
* Definisi lidah dari Stedman's Online Medical Dictionary, edisi 27
Laring

[thumb|Potongan posterior [ligamen|ligamen-ligamen sajeroning laring.]]
**Laring**, utawa **kothak swara** (*voicebox*), iku organ ing gulu mamalia kang ngreksa trakéa lan kanggo prodhuksi swara. Laring ngandhut pita swara (*vocal cord*) lan dumunung ing laladan gronggongan ndhuwur kapisah dadi trakéa lan ésofagus. Struktur laring lumrahé dumadi saka balung enom (basa Indonesia: balung rawan), kang kaiket déning ligamen lan otot.

Paradhangan utawa infèksi laring karan laringitis
Irung

**Irung** ya iku salah siji peranganing badan utawa kasebut anatomi awujud panonjolan kang ana ing golongan vertebrata kang duweni wulu-wulu alus kanggo nyaring hawa nalika ambegan. Irung minangka istilah, bisa uga digunakna kanggo nuduhaké pucuking samubarang, upamane irung montor mabur.

## Irung manungsa 
Irung manungsa ana ing antaraning pipi kiwa lan pipi tengen. Wujude ana sing mbangir ana sing pesek. Tegese, ana sing mancung ana sing ora pati mancung utawa luwih jeber. Fungsi irung yaiku kanggo nyedhot lan ngetokake hawa nalika ambegan lan uga duwé peran sajeroning resonansi swara.

## Pranala jaba 
* WebMD: The Sinuses and The Nose
* From the Nose to the Eustachian Tube: Information, videos, tips for diving 
* Your Nose: The Guardian Of Your Lungs 
* Asian Noses - discusses the differences in Asian noses
Sirah

**Sirah** (Basa jawa kasar lan tumrapé kéwan: **endhas**, basa krama: **mustaka**, basa Jawa Kuna: **ulu** utawa **tendhas**), sajeroning anatomi iku pérangan rostral (miturut istilah lokasi anatomi) sing racaké dumadi saka utek, mata, kuping, irung, lan tutuk (sing kabèh mau mbantu manéka fungsi sénsor kaya pandulu, pangrungon, pangambu, lan pangecapan). Sawetara kéwan sing prasaja banget ora duwé endhas, nanging kéwan sing awangun simetris bilateral lumrahé duwé endhas.
Mata

:*Kanggo panggunan liya delengen: Mata (disambiguasi)*

**Mata** utawa **mripat** utawa **sesoca** iku perangan awak pandulu kang ngindra cahya. Sing diayahi mata paling prasaja yakuwi mung meruhi apa lingkungan saubengé padhang apa peteng.

## Perangan mata manungsa 
### Perangan njaba 
* Idep
* Alis mata
* Klopak mata

### Organ njero 
Pérangan-pérangan sajeroning organ mata ngeteraké cahya saka sumberé tumuju utek kanggo dicerna déning sistem saraf manungsa. Pérangan-pérangan mau ya iku:

* KornéaMinangka pérangan paling njaba bola mata kang nampa cahya saka sumber cahya.
* Pupil lan IrisSaka kornéa, cahya diterusaké menyang pupil. Pupil nentokaké kuantitas cahya kang lumebu ing pérangan mata kang luwih jero. Pupil mata bakal dadi amba yèn kondhisi ruangan peteng, lan dadi ciut yèn kondhisi ruangan padhang. Ambané pupil kadayan déning iris ing saubengé.Iris duwé fungsi minangka diafragma. Iris iki katon minangka pérangan kang mawa warna ing mata.
* Lènsa mataLensa mata nampa cahya saka pupil lan nerusaké menyang retina. Fungsi lensa mata yakuwi ngatur fokus cahya, saéingga cahya tiba trep ing bintik kuning retina. Kanggo ndeleng obyèek kang adoh (cahya teka saka kadohan), lensa mata bakal dadi tipis. Déné kanggo ndeleng obyèek kang cedhak (cahya teka saka cedhakan), lensa mata bakal dadi kandel.
* RetinaRetina iku pérangan mata kang paling peka marang cahya, mligi pérangan retina kang diarani bintik kuning. Sawisé retina, cahya diterusaké menyang saraf optik.
* Saraf optikSaraf kang lumebu sèl tali lan kerucut sajeroning retina, kanggo nuju menyang utek.

## Uga delengen 
* Kontak mata

## Catatan lan referensi 
## Pranala njaba 
* Gambar anatomi mata
Wudel

**Wudel** utawa **puser** iku tandha bolongan katutup ing weteng, sisa nalika tali puser dikethok saka weteng bayi kang nembé lair supaya copot saka plasénta. Kabèh makluk mamalia kang duwé plasenta mesthi bakal duwé puser. Ing kéwan lumrahé puser mung katon kaya garis tipis samar.
Uwang

thumb|Uwang ngisor manungsa
**Uwang** (basa Indonésia: Rahang), iku saka loro struktur kang mbentuk utawa dumunung ing cedhak dalan lumebu menyang cangkem. Ing sapérangan gedhé vertebrata, kaloro uwang adhep=adhepan kanthi vertikal, mbentuk uwang ndhuwur lan ngisor, déné sajeroning arthropoda, uwang silih adhep=adhepan kanthi lateral. Fungsi utama uwang yaiku kanggo nglebokaké panganan, lawang lumebu menyang cangkem, lan utawa pamrosèsan awal panganan (mamah). Istilah uwang uga kanthi umum dipigunakaké tumrap sakabèhé struktur kang mbentuk gronggongan cangkem lan duwé fungsi mbukak lan nutup cangkem.
Henry Gray

**Henry Gray** (1827&ndash;1861) iku nimpuna anatomi saka Inggris lan dhokter bedhah sing misuwur amarga nerbitaké buku ''Gray's Anatomy*.  Dhèwèké kapilih minangka *Fellow of the Royal Society* (FRS) ing umur 25.

## Uga delengen 
* Anatomi Gray

## Pranala njaba 
**Gray's Anatomy'', 20th edition (1918)
Basa Slowak

**Basa Slowak** iku basa Slavik Kulon sing dituturaké watara 6 yuta wong ing Slowak lan uga ing Ceko, Kanadha, Honggari, Polen, Rumania, Ukraina lan Amérika Sarékat. Basa Slowak gegandhèan raket karo basa Ceska, basa Polen, lan basa Sorbia.

## Sajarah 
Dhokumèn sajeroning basa Slowak wiwit muncul ing abad kaping 15, nanging standar sastra sing ditampa kanthi umum tumrap basa Slowak durung muncul nganti abad kaping 19. Sastra Slowak tuwuh antara 1918 lan 1938 wektu tlatah tuturan basa Slowak dadi péranganing Cekoslowakia, sanadyan mayoritas Ceko ora kabèh ngakoni status kapisah basa Slowak.

Wiwit pisahan Cekoslowakia ing taun 1993, Slowak wis dadi nagara mardika lan basa Slowak lan Ceko wis wiwit pisah siji lan sijiné, sanadyan isih tetep bisa silih meruhi.

## Ungkapan dhasar 
Cathetan: tembung sipat ya iku sajeroning nominatif tunggal maskulin, yèn ana 2 cara pangucapan (resmi/ora resmi), sing formal dipigunakaké. Tekanan tansah ing suku kata pisanan.
* Basa Slowak (tembung sipat): slovenský (SLOvenskeee) /slovɛnskiː/
* Basa Slowak (tembung katrangan): po slovensky (POslovenskee) /po slovɛnski/
* halo: dobrý deň (DObreee dyen) /dobriː ɟɛɲ/ Terjemahan barès: selamat siyang
* slamet tinggal: dovidenia (DOveedyeniya) /doviɟɛɲi̯a/
* tulung: prosím (Vás) (PROseeem vaas) /prosiːm vaːs/
* matur nuwun: ďakujem (Vám) (DYAkooyem vaam) /ɟakujɛm vaːm/
* iku: tamten (TAMten) /tamtɛn/
* pira?: koľko (KOlko) /koʎko/
* basa Inggris (tembung sipat): anglický (ANglytskeee) /aŋgliʦkiː/
* basa Inggris (tembung katrangan): po anglicky (POanglytskee) /po aŋgliʦki/
* ya: áno (AANO) /aːno/
* ora: nie (niye) /ɲi̯ɛ/
* pakurmatan umum: Na zdravie (NAzdravye) /na zdravi̯ɛ/
* maaf: Prepáčte (PREpaachtye) /prɛpaːʧcɛ/
* aku ora ngerti: Nerozumiem /NYerozoomyem/ (ɲɛrozumi̯ɛm/)
* endi [paturasan (toilet)]?: Kde je [záchod]? (KDYE YE ZAA-khod) /gɟɛ jɛ zaːxot/
* Apa panjenengan wicara [Inggris]?: Hovoríte [po anglicky]? (HOvoreeetye POanglytskee) /hovoriːcɛ po aŋgliʦki/

## Pranala njaba 
* Pengenalan basa Slowakia
* Peta distribusi dhialèk Slowakia
Pucak (mripat)

[thumb|250px|Diagram skema [mata manungsa. Pucak (5) dumunung ing pérangan ndhuwur diagram.]]
**Pucak** *(cornea)* iku pérangan ngarep mata sing bening, sing nutupi iris lan theleng. Yèn pucak disénggol, tlapukan bakal nutup kanthi ndhadak. Pucak ora duwé bayu.
Basa Céko

**Basa Česká** utawa **Basa Céko** (*Čeština*) iku basa sing kalebu rumpun basa Slavik Kulon lan isih kerabat karo basa Slowak, basa Polen, basa Kasubia, lan basa Sorbia. Basa iki dituturaké déning kurang luwih 12 yuta jiwa panutur asli ing sapérangan gedhé Républik Ceko lan laladan saubengé.

## Fonem Basa Česká 
Ing ngisor iki representasi grafik saka fonem-fonem basa Ceska:

:A, Á, B, C, Č, D, Ď, E, É, Ĕ, F, G, H, Ch, I, Í, J, K, L, M, N, Ň, O, Ó P, Q, R, Ř, S, Š, T, Ť, U, Ú, Ů, V, W, X, Y, Ý, Z, Ž

## Fonologi 
Basa Česká kaya basa Slavik liyané misuwur akèh duwé tembung-tembung sing katon ora ana vokalé kaya: *zmrzl* (beku, *zmrzlina* = es), *ztvrdl*, *scvrnkl* (rusak dadi cilik), lan *čtvrthrst* (kampung). Nanging mèmper karo basa Sangskreta, konsonan *r*, *l*, *y* dan *v* duwé fungsi minangka vokal. Amarga saka iku ana paribasan sajeroning basa Česká, "strč prst skrz krk" sing tegesé kira-kira "lebokna driji ing kerongkonganmu". Kanggo ngucapaké, aksara r duwé peran minangka vokal, diucapaké "er".
Panumpu

**Panumpu** (saka tembung "tumpu" kang nduweni maksud jala kanggo nangkep iwak, ngacu wangine kang akeh bayune lan gunane nangkep cahya) utawa **retina** kuwi lapisan tipis sèl kang dumunung ing pérangan mburi bola mata vertebrata lan cephalopoda. Retina minangka pérangan mata kang ngowahi cahya dadi sinyal syaraf.

Retina duwé sèl fotoreseptor ("rods" lan "cones") kang nampa cahya. Sinyal kang diasilaké sabanjuré ngalami prosès rumit kang diayahi déning neuron retina kang liya, lan diowahi dadi potensi aksi ing sèl ganglion retina. Retina ora mung ndhetèksi cahya, nanging uga mainaké peran wigati sajeroning persepsi visual. Ing tahap embrio, retina lan syaraf optik tumuwuh minangka péranganing perkembangan njaba utek.

Struktur unik pambuluh getih ing retina wis kanggo idhèntifikasi biometrik.

## Anatomi retina 
Retina manungsa dumadi saka sepuluh lapis. Urutan lapisan-lapisan mau (arah kornea) ya iku:
#Retinal pigment epithelium (RPE)
#Lapisan fotoreseptor segmen njero lan njaba.(*Rods*/*Cones*)
#Membran limitans eksterna - Lapisan kang mbatesi pérangan njero fotoreseptor saka inti sèlé
#Lapisan njaba inti sèl fotoreseptor
#Lapisan njaba plexiformis - Ing pérangan makular, iki dikenal minangka "Lapisan serat Henle" (*Fiber layer of Henle*).
#Lapisan njero badan inti
#Lapisan njero plexiformis
#Lapisan sèl ganglion - Lapisan kang dumadi saka inti sèl ganglion lan minangka asal saka serat saraf optik.
#Lapisan serat saraf - Sing ngandhut akson - okson sèl ganglion kang lumaku nuju nervus opticus.
#Membran limitans interna - Papan sèl-sèl Műller manggon.

## Struktur fisik retina manungsa 
Struktur retina manungsa iku 72% kaya bola kanthi diameter watara 22&nbsp;mm. Ing pérangan tengah retina ana cakram optik, kang dikenal minangka "titik wuta" (*blind spot*) amarga ora anané fotoreseptor ing tlatah iku. Cakram optik katon minangka area oval awarna putih ukuran 3 mm2.
Sistem pandulu

thumb|right|Mata.

**Sistem pandulu** iku péranganing sistem indra kang agawé organisme bisa ndeleng. Sistem pandulu nafsiraké informasi saka cahya kanggo represèntasi donya ing saubengé awak. Mata minangka piranti utama sistem iki.

## Rujukan 
*David Hunter Hubel (1989), *Eye, Brain and Vision*. New York: Scientific American Library.
*David Marr (1982), *Vision: A Computational Investigation into the Human Representation and Processing of Visual Information*. San Francisco: W. H. Freeman.
*R.W. Rodiek (1988). "The Primate Retina". *Comparative Primate Biology* Vol. **4** of ***Neurosciences***. (H.D. Steklis and J. Erwin, editors.) pp.&nbsp;203–278. New York: A.R. Liss.
*Matthew Schmolesky, The Primary Visual Cortex 
*Martin J. Tovée (1996), *An introduction to the visual system*. Cambridge University Press, ISBN 0-521-48339-5 (References, pp.&nbsp;180–198. Index, pp.&nbsp;199–202. 202 pages.)
*Andreas Vesalius (1543) *De Humani Corporis Fabrica* (On the Workings of the Human Body)
*Torsten Wiesel and David Hubel (1963), "The effects of visual deprivation on the morphology and physiology of cell's lateral geniculate body". *Journal of Neurophysiology* **26**, 978-993.

## Pranala njaba 
*"Webvision: The Organization of the Retina and Visual System" - John Moran Eye Center at University of Utah
*VisionScience.com - An online resource for researchers in vision science.
*Journal of Vision - An online, open access journal of vision science.
*Hagfish research has found the “missing link” in the evolution of the eye. See: *Nature Reviews Neuroscience. *
Otot

right|300px|thumbnail|Gambar ngisor ndhuwur otot lurik kang nèmpèl ing rangka
**Otot** iku siji jaringan konektif ing awak kang tugas mligi kontraksi. Kontraksi otot dipigunakaké kanggo mindhah pérangan-pérangan awak & substansi sajeroning awak.

## Jinis-jinis otot 
### Otot jantung 
Otot kang tinemu sajeroning jantung iki nyambut gawé kanthi terus-menerus tanpa mandheg.
Perobahané ora kena prabawa saka sinyal saraf pusat, nanging luwih amarga prabawa hormon.

### Otot lurik 
Nduwèni désain kang efektif kanggo perobahan kang spontan lan mbutuhaké tenaga gedhé. Perobahané diatur déning sinyal saka sèl saraf motorik.
Otot iki nèmpèl ing rangka lan dipigunakaké kanggo perobahan

### Otot polos 
Otot kang tinemu sajeroning intestinum lan pambuluh getih nyambut gawé kanthi pengaturan saka sistem saraf ngisor sadhar.

## Uga delengen 
* Sistem otot
* Pratélan otot awak manungsa

## Pranala njaba 
*  (Heart output 1.3 to 5 watts, lifetime output 2 to 3 ×109 joules)
* University of Dundee  article on performing neurological examinations (Quadriceps "strongest")
* Muscle efficiency in rowing
* Human Muscle Tutorial  (clear pictures of main human muscles and their Latin names, good for orientation)
* Microscopic stains of skeletal  and cardiac  muscular fibers to show striations. Note the differences in myofibrilar arrangements.
Idep

thumb|Idep.

**Idep** (basa Indonésia: **Bulu mata**), iku péranganing tlapukan (klopak mata) kang wujud lèr .Ing basa krama sok diarani **Imba**.Rambut-rambut iki duwé fungsi kanggo nglindhungi supaya awu, kringet utawa banyu kang nètès saka bathuk ora lumebu menyang mata. Idep minangka rambut kang lembut banget.

Piranti kanggo nglentikaké lan ngandelaké idep diarani maskara.

## Kaséhatan 
[right|thumb|A [stye]]
Sawetara lelara kang magepokan karo idep ya iku antarané:
* Madarosis ya iku rontoké idep.
* Blepharitis ya iku iritasi ing pinggir klopak mata ya iku ing papan thukulé idep.  Klopak mata katon abang lan krasa gatel.
* Distichiasis iku idep kang tuwuh ora normal ing panggonan klopak mata.
* Trichiasis iku idep kang thukulé manjero.

## Pranala njaba
Gulu

**Gulu** iku pérangan sing ngubungaké sirah karo awak. Ing sawatara kéwan, gulu bisa tuwuh dawa, upamané gulu jerapah. INg sajeroné gulu ana saluran-saluran ambegan lan pancernan. Ing guluning manungsa, ana siji pérangan sing diarani jakun.
Rai

thumb|Wajah Mona Lisa karya Leonardo Da Vinci, sawijing praupan paling misuwur ing donya
**Rai**, uga diarani **praupan** utawa **pasuryan** iku pérangan arepan saka sirah manungsa kang ambané saka bathuk tumeka janggut. Rai mligi minangka piranti èksprèsi sarta jatdhiri. Ora ana siji rai kang padha pleg, sanadyan tumrap wong kembar babar pisan.

## Pranala njaba
Manik (mripat)

**Manik** utawa **pupil** iku siji membran jronin mata, kanggo ngontrol diameter lan ukuran pupil lan cacahing cahya sing bakal tumuju retina.  "Werna mata" iku wernané, bisa ijo, biru, utawa coklat.  Nanggapi cacahing cahya sing lumebu mata, otot sing nèmpèl ing iris ngembang utawa ngowahi ambané diafragma (*aperture*) ing tengahing, sing diarani pupil.  Saya amba pupil, saya akèh cahya bisa lumebu ing sajeroning mata.

## Gladri 

 Image:Gray872.png|The choroid and iris.
 Image:Gray878.png|Iris, front view.
 Image:Gray883.png|The upper half of a sagittal section through the front of the eyeball.

## Pranala njaba 
* Detailed photographs of human irides 
* 
*  - "Sagittal Section Through the Eyeball"
Dhaptar balung rangka manungsa

Rangka manungsa dumadi saka:

## Tengkorak 
### Pérangan sirah (os.cranium) 
* 1 balung bathuk (os.frontale)
* 2 balung mbun-mbunan (os.parietale)
* 1 balung sirah mburi (os.occipitale)
* 2 balung baji (os.sphenoidale)
* 2 balung pilingan (os.temporale)
* 2 balung tapis (os.ethmoidale)

### Pérangan praupan/rai (os.splanchocranium) 
* 2 balung uwang ndhuwur (os.maxilla)
* 2 balung uwang ngisor (os.mandibula)
* 2 balung pipi (os.zygomaticum)
* 2 balung langit-langit (os.pallatum)
* 2 balung irung (os.nasale)
* 2 balung mata (os.laximale)
* 1 balung ilat (os.hyoideum)
* 2 balung luh (os.lacrimale)
* 2 balung gronggongan mata (os.orbitale]

## Badan (os.trunca) 
### Ruas balung mburi (os.vertebrae) 
* 7 ruas balung gulu (os.vertebrae cervicale)
* 12 ruas balung geger (os.vertebrae thoracalis)
* 5 ruas balung pinggang (os.vertebrae lumbalis)
* 5 ruas balung kelangkang (os.vertebrae cacrum)
* 4 ruas balung buntut (os.vetebrae cocigeus)

### Balung dhadha (os.sternum) 
* Balung hulu (os.manubrium sterni)
* Balung badan (os.corpus sterni)
* Taju pedhang (os.proccesus xyphoideus)

### Balung iga (rusuk) (os.costae) 
* 7 pasang balung iga landhung / iga sajati (os.costae vera)
* 3 pasang balung iga wekas / iga palsu (os.costae sporia)
* 2 pasang balung iga cendhak / iga melayang (os.costae fluctuantes)

### Balung gelang bahu 
* 2 balung walikat (os.scavula)
* 2 balung selangka (os.clavicula)

### Balung gelang panggul (os.pelvis verilis) 
* 2 balung usus (os.ichium)
* 2 balung duduk (os.cosae)
* 2 balung kemaluan (os.pubis)
* 2 balung pinggul (os.pelvis)

## Balung anggota gerak 
### Balung lengen (os.extremitas anterior) 
* 2 balung lengen ndhuwur (os.humerus)
* 2 balung hasta (os.ulna)
* 2 balung pengumpil (os.radius)
* 2 X 8 balung uge-ugel tangan (os.carpal)
* 2 X 5 balung tlapak tangan (os.meta carpal)
* 2 X 5 balung driji tangan (os.phalanges manus)
* 2 X 14 ruas balung driji tangan (os.digiti phalanges manus)

### Balung suthang (os.extremitas posterior) 
* 2 balung pupu (os.femur)
* 2 balung tempurung dhengkul (os.patella)
* 2 balung gares (os.tibia)
* 2 balung kéntol (os.fibula)
* 2 balung tumit (os.calcaneus)
* 2 X 7 balung uge-ugel sikil (os.tarsal)
* 2 X 5 balung tlapak sikil (os.meta tarsal)
* 2 X 14 balung driji sikil (os.phalanges pedis)
* 2 X 14 ruas balung jari sikil (os.digiti phalanges pedis)

## Uga delengen 
* Sistem rangka

## Pranala njaba
Panganan

[ka|jmpl| *Pulao Mangsho*, sajian tradisional India [Pilaf|ugao saka Bangladesh lan Benggala Kulon, India, kanthi bumbu lan yoghurt.]]
[ka|jmpl| [Sega gorèng China|Piring nasi goreng Cina ing piring.]]
**Panganan** ing gastronomi yaiku salah sawijining jinis olahan tartamtu arupa pangan , a "artikel béda utawa macem-macem panganan",  siap mangan utawa kanggo dadi.

Panganan bisa disedhiyakake ing barang-barang meja, utawa bisa dipangan ing tangane. Pandhuan kanggo nyiyapake sajian diarani resep .

Sawetara pasugatan, kayata segawon panas karo ketchup, arang banget resep resep dicithak ing buku masak amarga digawe kanthi nggabungake rong panganan sing wis siap dipangan.

## Referensi
Balung geger

right|thumb|200px|Pamérangan balung mburi manungsa

**Balung geger** utawa **vertebra** iku balung kang mbentuk geger kang gampang diobahaké. Ana 33 balung geger ing rangka manungsa, 5 ing antarané kagabung mbentuk pérangan sacral, lan 4 balung mbentuk balung buntut (coccyx).

Telung pérangan ing sakdhuwuré dumadi saka 24 balung kang dipérang dadi 7 balung *cervical* (gulu), 12 balung thorax (thoraks utawa dhadha) lan, 5 balung lumbal. Akèhé balung geger bisa uga ana angka oranormal-an. Pérangan paling arang kadadéan angka oranormal-an yaiku pérangan gulu.

## Struktur umum 
Sawijining balung geger dumadi saka rong pérangan yaiku pérangan anterior kang dumadi saka *badan balung* utawa *corpus vertebrae*, lan pérangan posterior kang dumadi saka arcus *vertebrae*. Arcus vertebrae diwangun déning loro "sikil" utawa *pediculus* lan loro lamina, sarta dijurung déning penonjolan utawa procesus yaiku procesus articularis, procesus transversus, lan procesus spinosus. Procesus mau mbentuk bolongan kang diarani *foramen vertebrale*. Nalika balung geger disusun, foramen iki bakal mbentuk saluran minangka papan sungsum balung geger utawa *medulla spinalis*. Ing antara loro balung geger bisa tinemu celah kang karan *foramen intervertebrale*.

## Balung geger cervical 
Lumrahé duwé wangun balung kang cilik kanthi spina utawa *procesus spinosus* (pérangan kaya swiwi ing mburi balung) kang cendhak, kajaba balung angka 2 lan 7 kang procesus spinosusé cendhak. Diwènèhi nomer miturut urutan saka C1-C7 (C saka cervical), nanging sawatara duwé sebutan mirunggan kaya C1 utawa atlas, C2 utawa aksis.

Saben mamalia duwé 7 balung geger gulu, sanajan sepira dawaning gulu.

## Balung geger thorax 
right|thumb|300px|Diagram balung geger thorax.
Procesus spinosusé bakal nyambung karo balung iga. Sawetara bisa kanggo obahan muter. Pérangan iki dikenal uga minangka 'balung geger dorsal' sajeroning konteks manungsa. Pérangan iki diwènèhi nomer T1 hingga T12.

## Balung geger lumbal 
Pérangan iki (L1-L5) minangka pérangan paling tegap konstruksiné lan nanggung beban paling abot saka balung liyané. Pérangan iki bisa kanggo obahan fleksi lan ekstensi awak, lan sawatara obahan rotasi sethithik.

## Balung geger sacral 
Ana 5 balung ing pérangan iki (S1-S5). Balung-balung kagabung lan ora duwé celah utawa diskus intervertebralis siji lan sijiné.

## Balung geger coccygeal 
Ana 3 nganti 5 balung (Co1-Co5) kang silih gabung lan tanpa celah. Sawetara kéwan duwé balung coccyx utawa balung buntut kang akèh, mula saka iku diarani *balung geger kaudal* (kaudal tegesé buntut).

## Deleng uga 
* Istilah lokasi anatomi
* Istilah obahan anatomi

## Réferènsi 
* Smart implant will help broken vertebra -An article from IsraCast
Balung selangka

thumb|
thumb|Clavicula kiwa - katon ndhuwur
thumb|Clavicula tengen - katon ngisor

Sajeroning anatomi manungsa, **balung selangka** utawa **clavicula** iku balung kang mbentuk bahu lan ngubungaké lengen ndhuwur ing awak.

## Ikhtisar 
Clavicula awangun kurva-gandha lan dawa. Iki siji-sijiné balung kang dawa horizontal ing awak. Dumunung ing ndhuwur balung iga pisanan. Ing ujung medial, clavicula mawa sendhi ing manubrium saka sternum (balung dhadha) ing sendi sternoclavicularis. Ing pérangan ujung lateral mawa sendhi kanthi acromion saka scapula (balung walikat) kanthi sendi acromioclavicularis.

Tumrap wanita, clavicula luwih cendhak, tipis, kurang mlengkung, lan permukaané luwih alus.

## Fungsi 
Clavicula migunani kanggo:
* Minangka ganjel kanggo ngadohaké anggota gerak ndhuwur saka pérangan dhadha supaya lengen bisa obah kanthi leluasa.
* Nerusaké goncangan saka anggota obah ndhuwur menyang kerangka awak (aksial).

Sanadyan diklompokaké sajeroning balung dawa, clavicula iku balung siji-sijiné kang ora duwé gronggongan sungsum balung kaya ing balung dawa liyané. Clavicula kasusun saka balung spons.

## Panèmpèlan 
Otot-otot lan ligamentum kang nèmpèl ing clavicula:

Permukaan superior:
* Otot deltoideus ing pérangan tuberculum deltoideus
* Otot trapezius
Permukaan inferior:
* Otot subclavius ing sulcus musculi subclavii
* Ligamentum conoideum (pérangan medial saka ligamentum coracoclaviculare) ing tuberculum conoideum
* Ligamentum trapzoideum (pérangan lateral saka ligamentum coracoclaviculare ing linea trapezoidea
Batas anterior:
* Otot pectoralis mayor
* Otot deltoideus
* Otot sternocleidomastoid
* Otot sternohyoideus
* Otot trapezius

## Perkembangan 
Clavicula iku balung pisanan kang ngalami prosès pangerasan osifikasi sajeroning perkembangan embrio minggu angka 5 lan 6. Clavicula uga minangka balung pungkasan kang ngrampungaké prosès pangerasan yakuwi ing umur 21 taun.

## Cidra umum 
* Dislokasi acromioclavicularis
* Dislokasi sternoclavicular
* Fraktur (patah) clavicula 
* Osteolisis 
* Degenerasi clavicula

## Uga delengen 
* Istilah lokasi anatomi
* Istilah obahan anatomi
* Pratélan balung rangka manungsa

## Pranala njaba 
* Ilustrasi
* Fraktur 

## Réferènsi 
* Chung, Kyung. Board Review Series: Gross Anatomy, 4th edition.
* Moore, Keith L. and Arthur F. Dalley. Clinically Oriented Anatomy, 4th edition.
* Stedman's Medical Dictionary, 27th edition.
* Mosby's Medical, Nursing, and Allied Health Dictionary, 5th ed.
Istilah lokasi anatomi

**Anatomi** duwé perbendaharaan tembung internasional. Istilah anatomis duwé makna sing trep lan dipigunakaké sajeroning kadhokteran lan biologi. Saliyané istilah anatomis, racaké dipigunakaké uga istilah sadina-dina utawa istilah liyané kaya *balung belikat* (scapula) lan circulus Willis (Circulus arteriosus cerebri).

## Posisi anatomi 
right|thumb|Gambaran posisi anatomi manungsa
Kabèh deskripsi anatomis disesuaina standar posisi anatomi. Bab iki supaya ora ana kesalahpahaman makna.

Syarat posisi anatomi:
* Ngadeg tegak, kanthi sirah, kaloro mata, lan driji sikil madhep mangarep.
* Kaloro tangan ing sisih awak kanthi tlapak tangan kabukak mangarep.
* Kaloro sikil rapat lan ngadhep mangarep depan.

## Babagan anatomi 
Babagan anatomi iku babagan sing ngliwati awak sajeroning posisi anatomi:
* **Babagan median**: babagan sing mérang awak dadi rong pérangan sing padha, tengen lan kiwa.
* **Babagan sagital**: babagan sing mbagi awak dadi rong péranganing titik tinentu (ora mbagi persis rong pérangan). Babagan iki sejajar karo babagan median.
* **Babagan horizontal**: babagan sing malang ngliwati awak (babagan X-Y). Babagan iki mbagi awak dadi pérangan ndhuwur (superior) lan ngisor (inferior).
* **Babagan koronal**: babagan vertikal sing ngliwati awak, dunungé tegak lurus marang babagan median utawa sagital.mbagi awak dadi pérangan ngarep (frontal) lan mburi (dorsal).

## Istilah kanggo perbandhingan 
right|thumb|400px|Arah lan babagan anatomi kanguru
* **Superior(=ndhuwur)** utawa **kranial**: luwih cedhak marang endhas.
Conto: Cangkem dumunung superior tinimbang janggut.
* **Inferior(=ngisor)** utawa **kaudal**: luwih cedhak saka sikil.
Conto: Puser dunungé inferior tinimbang payudara.
* **Anterior(=ngarep)**: luwih cedhak mangarep.
Conto: Lambung dunungé anterior tinimbang limpa.
* **Posterior(=mburi)**: luwih cedhak memburi.
Conto: Jatung dunungé posterior tinimbang balung iga.
* **Superfisial**: luwih cedhak menyang/ing lumah.
Conto: Otot sikil dunungé superfisial saka balungé.
* **Profunda**: luwih adoh saka lumah.
Conto: Balung hasta lan pengumpil dunungé luwih profunda tinimbang otot lengen ngisor.
* **Medial(=njero))**: luwih cedhak menyang babagan median.
Conto: Driji manis dunungé medial tinimbang driji jempol.
* **Lateral(=njaba)**: ngadohi babagan median.
Conto: Kuping dunungé lateral tinimbang mata.
* **Proksimal(=ndhuwur)**: luwih cedhak karo awak utawa pangkal.
Conto: Siku dunungé proksimal tinimbang tlapak tangan.
* **Distal(=ngisor)**: luwih jauh dari awak utawa pangkal.
Conto: Ugel-ugel tangan dunungé distal tinimbang sikut.

## Gerakan anatomi
Istilah gerakan anatomi

Anané persendhian bisa minangka obahan kang warna-warna. Manéka gerak nganggo persendian dikontrol déning kontraksi otot.

## Fleksi lan ekstensi 
**Fleksi** iku gerak nekuk utawa mbélokaké. **Ekstensi** iku obahan kanggo meluruskan. Contoh: obahan ayunan lutut ing kagiyatan gerak jalan. Obahan ayunan ke depan minangka (ante)fleksi lan ayunan ke belakang karan (retro)fleksi/ekstensi. Ayunan ke belakang lebih lanjut karan **hiperekstensi**.

## Adduksi lan abduksi 
**Adduksi** iku obahan nyedhaki awak. **Abduksi** iku obahan ngadohi awak. 
Conto: obahan mbukak suthang sikil ing posisi istirahat ing enggon minangka obahan abduksi (ngadohi awak). Yèn sikil digerakaké manèh menyang posisi siyap minangka obahan adduksi (nyedhaki awak).

## Elevasi lan depresi 
**Elevasi** minangka obahan ngangkat, **depresi** iku obahan mudhunaké.
Contoné: Obahan mbukak cangkem (elevasi) lan nutup (depresi) uga obahan pundhak mendhuwur (elevasi) lan mengisor (depresi)

## Inversi lan eversi 
**Inversi** iku gerak miringaké tlapak sikil arah menjero. **Eversi** iku obahan miringaké tlapak sikil menjaba. Uga perlu diweruhi, istilah inversi lan eversi mung kanggo wewengkon ing ugel-ugel sikil.

## Supinasi lan pronasi 
**Supinasi** iku obahan mlumahaké tangan. **Pronasi** iku obahan nengkurepaké. Uga perlu diweruhi istilah supinasi lan pronasi mung kanggo wewengkon ugel-ugel tangan waé

## Endorotasi lan eksorotasi 
**Endorotasi** iku obahan menjero ing saubengé sumbu dawa balung kang mawa sendhi (rotasi). Déné **eksorotasi** iku obahan rotasi menjaba.

## Uga delengen 
* Istilah lokasi anatomi
Tungkak

[thumb|200px|Balung [calcaneus ing tungkak.]]
**Tungkak** (Basa Indonésia: Tumit), iku péranganing sistem balung ing awak manungsa kang dumunung ing sikil. Tungkak iku dhéwé wujud balung gedhé dhéwé ing tlapak sikil. Balung iki dumunung ing ssisih mburi kang ngalihaké bobot awak memburi.

Balung tungkak duwé tugas abot ya iku nyangga bobot awak, mligi nalika lumaku utawa lumayu. Tungkak uga mawa sendhi, ing sisih ndhuwur tungkak mawa sendhi talus (balung panggonan *mata kaki*) lan ing ngarep kuboid (balung penghubung karo ((ulang|driji}} sikil).

Tungkak uga dislimuti otot lan serabut saraf kang akèh banget cacahé. Yèn krasa nyeri, rasa lara mau bisa asal saka otot, saraf utawa balung tungkak dhéwé. Malahan, bisa wujud gabungan saka loro utawa telu panyebabé. Mung waé, rasa nyeri bisa dibédakaké, upamané, yèn kang kena ototé, rasa lara bakal krasa kanthi periodik ora terus-terusan, sanadyan dianggo lumaku. Lumrahé, yèn rasa lara disebabaké déning otot, ana otot kang kaku saéngga perlu dilemesaké kanthi cara dikomprès nganggo banyu anget.
Balung walikat

Sajeroning anatomi manungsa, **balung walikat** utawa **scapula** iku balung sing ngubungaké humerus (balung lengen ndhuwur) lan clavicula (balung selangka).

## Ikhtisar 
Scapula mbentuk pérangan posterior saka gelang bahu. Awangun pipih lan wajik. Sacara anatomis, duwé loro praèn (*lumah*) (fascia), 3 pinggir (margo), lan 3 pojok (angulus).

Ing pérangan anterior, ana fossa (alur) subscapularis, yakuwi papan nèmpèlé otot subscapularis.

Pérangan lumah posterior dipérang déning spina scapula dadi fossa suprapinosus lan fossa infraspinosus. Ing manungsa lan sawatara karnivora, ing ujung spina scapula ana pérangan acromion. Pérangan khas liyané ya iku processus coracoideus yakuwi tonjolan sing asal saka pérangan utama scapula dhéwé (dudu spina). Ujung saka processus iki ditèmpèli déning akèh otot kaya otot coracobrachialis.
 
Ing sacedhaké pérangan ngisor *processus coracoideus* ana angulus lateralis, lan siji pérangan kaya cekungan sing diarani cavitas glenoidales. Ing cavitas iki papan nèmpèlé bonggol kepala saka humerus.

Scapula mawa sendhi karo clavicula ing acromion.

## Panèmpèlan 
Otot-otot sing nèmpèl ing scapula:
* Otot pectoralis minor
* Otot coracobrachialis
* Otot serratus anterior
* Otot triceps brachii (caput longus)
* Otot biceps brachii
* Otot subscapularis
* Otot rhomboideus major
* Otot rhomboideus minor
* Otot levator scapulae
* Otot trapezius
* Otot deltoideus
* Otot supraspinatus
* Otot infraspinatus
* Otot teres minor
* Otot teres major
* Otot latissimus dorsi (sethithik)
* Otot omohyoideus

## Uga delengen 
* Istilah lokasi anatomi
Dlamakan

**Tlapak sikil** utawa **dlamakan**, iku pérangan ngisor sikil manungsa. Sacara anatomis, tlapak sikil sinebut aspek plantar. Permukaan kang padha karo ungulata yaiku kuku.

## Deskripsi 
Ora kaya pérangan awak liyané, kulit tlapak sikil ora duwé wulu lan pigmen, lan duwé konsèntrasi pori kringet kang dhuwur. Tlapak sikil duwé sawatara lipatan kang kadhapur sajeroning embriogenesis lan ngandhut lapisan kulit paling kandel ing awak manungsa amarga bobot ing sakndhuwuré. Kaya tlapak tangan, pori kringet ora duwé klanjer sebasea.

### Persarafan 
Tlapak sikil sensitif banget ing sénggolan amarga akèhé saraf, kang marakaké sensitif ing lumah, rasa gatel lan sawatara wong nemu tlapak sikil minangka zona erogen. Sacara medhis, tlapak sikil iku papan refleks plantar, uji kang bisa nuwuhaké rasa lara amarga sensitivitasé. Tlapak sikil bisa uga dipigunakaké kanggo nyiksa.

### Lengkungan 
Tlapak sikil wong diwasa normal iku mlengkung. Lengkungan mau bisa gagal tuwuh ing sajeroning mangsa bocah utawa bisa warata sajeroning ngandhut lan umur tuwa kang njalari sikil warata.

### Sajeroning budaya 
Ing Wétan Tengah, tlapak sikil dianggep ora resik lan dianggep ngina utawa nyerang yèn kanthi kabuka nuduhaké tlapak sikil. Sajeroning budaya Kulon, sensitivitas tlapak sikil minangka sasaran itjhik-ithik utawa rangsangan sèksual.

## Rujukan
Polok

thumb|200px|Ugel-ugel sikil
**Polok** utawa **kemiri** iku pucuk-pucuk balung gares sarta balung kéntol lan tungkak. Balung iku disawijèkaké déning ligamèn kang cukup kuwat, saéngga mbentuk sendhi.

Sendhi polok bisa dadi setabil amarga anané bungkus sendhi lan ligamèn kang kuwat. Sendhi polok kerep ngalami cidra. Kamangka, sendhi iki amarga diperlokaké wektu ulah raga utawa nglakoni *aktivitas fisik* liyané.

Sendhi polok kudu olèh kawigatèn kang cukup supaya ora gampang cidra. Salah siji upaya kanggo nguwataké yaiku kanthi nggladhi ngobahaké sendhi mau.

## Sambungan njaba 
* The Ankle from the University of Glasgow
* How to Diagnose Lateral Ankle Injuries from *Podiatry Today*
* American Academy of Orthopedic Surgeons website about Foot & Ankle
Dhengkul

thumb|Diagram dhengkul manungsa

Sajeroning anatomi manungsa, **dhengkul** iku sendhi sing ngubungaké femur lan tibia. Amarga dhengkul manungsa nyokong mèh kabèh bobot awak, dhengkul rentan banget marang cidra akut lan tuwuhing osteoarthritis.

## Pranala njaba 
* The Knee - useful resource from the University of Glasgow
* The Knee Library