open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pecel

jmpl|Sega pecel ing tlaga Sarangan Kabupatèn Magetan Jawi Wètan
jmpl|Resep bumbu pecel
**Pecel** iku panganan kang digawé saka janganan kang wis digodhog samatengé banjur didhahar nganggo sambel kacang. Kang kalebu janganan ing pecel yaiku kacang dawa utawa lanjaran, godhong pohung, cipir, godhong cikri, godhong bayem, kembang turi, sawi, kobis, wortel, lan cambah.
Pecel racaké digawé lawuh nalika dhahar. Nalika dhahar, pecel luwih énak yèn didhahar bareng karo goréngan kaya déné krupuk utawa goréngan mendhoan.

## Carané nggawé pecel 
* Janganan ijo-ijo kaya ta kacang dawa, godhong pohung, cipir, godhong cikri, godhong bayem, kembang turi , sawi, kobis, wortel, lan cambah dikumbah banjur digodhog saumuban banjur ditus.
* banjur nggawé sambel kacang.

## Carané nggawé sambel kacang 
* bawang, trasi, uyah, kulit jeruk purut, lan kencur diuleg nganti alus.
* banjur diwènèhi kacang gorèng lan gula Jawa mèlu diuleg nganti alus uga.
* wènèhi banyu sacukupé banjur diudheg.
* banjur dicampurké karo godhong-godhongan ing dhuwur mau
* pecel siyap didhahar
Lonthong

**Lonthong** iku panganan pokok kang digawé saka beras lan lumrahé diblebet nganggo godhong gedhang. Wadhah godhong gedhang kang kanggo nggawé lonthong mau diarani longsong. Manawa ora ana godhong gedhang, plastik uga bisa dienggo. Lonthong padatan didhahar karo saté, pecel, opor, lsp.

## Cara nggawé lonthong 
* beras dipususi, banjur ditus.
* beras iku banjur diblebet godhong gedhang, pucuké ditujes nganggo biting.
* banjur didang ing dandang samatengé.
Wédang jaé

thumb|Wédang jaé

**Wédang jaé** utawa **wédang jahé** iku ombèn-ombèn kang digawé saka bahan jaé. Wédang jaé nduwèni kasiyat bisa ngangetaké awak, nambani masuk angin lan weteng kembung.
Wédang jaé digawé saka jaé kang dibakar, banjur diwènèhi banyu panas lan gula. Wédang jaé luwih énak diombé ing wayah soré utawa ing mangsa rendheng.
Gedhang gorèng

**Gedhang gorèng** utawa **Godhoh Gedhang** iku panganan kang bahané saka gedhang, banjur dioncèki lan digorèng kanggo nyamikan. Cara panggawéné gedhang goreng:
* gedhang dioncèki saka kulité banjur disigar dadi 2.
* banyu, gula pasir, panili setengah bungkus, uyah sacukupé, diudheg bareng glepung gandum.
* gedhang kang wis dioncèki mau dicemplungaké ing adonan iku banjur digorèng nganti mateng.
* gedhang siyap didhahar.
Gedhang luwih énak lan cocog didhahar minangka nyamikan ing wayah soré lan ing wayah udan, didhahar barengan teh utawa kopi.

Ora kabèh gedhang cocog kanggo gawé gedahng gorèng. Jinis gedhang kang cocog kanggo gawé gedhang gorèng antarané jinis gedhang kepok, gedhang ratu lan gedhang nangka. Déné jinis gedhang kang kurang cocog digawé gedhang gorèng antarané jinis gedhang susu, gedhang ambon, gedang mas. Sawetara jinis gedhang kaya gedhang kepok lan gedhang byar (Basa Indonésia: *Pisang tanduk*) luwih cocog yèn digawé gedhang godhog.

## Asal usul 
Gedhang gorèng diwanuhaké ing taun 1511 déning bangsa Portugis kang ndadèkaké gedhang gorèng minangka panganan kanggo sarapan. Sadurungé tekané bangsa Portugis, gedhang ora tau dimasak nanging langsung dipangan. Portugis uga ngenalaké cara nggorèng gedhang kang dibungkus glepung.
Kabupatèn Sambas

**Kabupatèn Sambas** iku Daerah Tingkat II ing provinsi Kalimantan Kulon. Kabupatèn Sambas jembaré 6.395,70 km² utawa 639.570 ha (4,36% saka jembar wewengkon Provinsi Kalimantan Kulon).

## Kacamatan 
# Galing
# Jawai
# Jawai Selatan
# Paloh
# Pemangkat
# Sajingan Besar
# Sambas
# Sajad
# Salatiga
# Sebawi
# Sejangkung
# Selakau
# Selakau Timur
# Semparuk
# Subah
# Tangaran
# Tebas
# Tekarang
# Lempongan Keramat

## Réferènsi 
* Sejarah Singkat Kabupaten Sambas

## Uga delengen 
* Kasultanan Sambas
* Kutha Sambas, kutha krajan kabupatèn
Sega gurih

]]**Sega gurih** utawa **sega wuduk** iku sega sing rasané gurih, amarga dimasak nganggo santen klapa.

## Cara gawé 
Beras biyasa dipupusi nganti resik banjur didang ing dandang. 
Sawisé setengah mateng dientas diaruni nganggo santen klapa sing kenthel, diaruni iku dicampur nganggo santen nganti rata, diwènèhi uyah sacukupé. Banjur didang manèh ing dandang diwènèhi godhong pandan wangi supaya mambu wangi lan gurih.

Sawisé mateng sega uduk iku racaké dipangan nganggo lawuh pitik gorèng, kering témpé, prekedèl kenthang lan sambel gorèng ati.
Uyah

thumb|Uyah
thumb|250px|Panen uyah ing tlatah Thailand

**Uyah** iku sajinis mineral sing asalé saka banyu sagara. Wanguné kristal warna putih, kerep diasilaké saka air laut nanging ana uga sing ditambang ing dharatandharatan.

Uyah uga maragaké kripik pelem pakel luwih kempriyuk.

thumb|left|250px| Uyah sagara

## Kagunan 
* Ngilangaké amis ing welut

## Industri 
Industri kimia kang mupangatake *garam* utawa sodiun klorida utawa garam dapur kanggo bahan bakuné diarani indhustri khlor alkali.
Industri iki duwé prodhuk khlorin (Cl2) lan sodium hidroksida (NaOH), kang uga dibutuhaké indhustri liyané kaya ta indhustri *pulp* lan kertas, tekstil, déterjén, sabun, lan pangolahan. banyu limbah. Teknologi mutakhir kang digunakaké ing indhustri khlor alkali kanggo ngasilaké produk-produk iku yaiku elektrolisa *larutan* *garam* (brine). Teknologi iki digunakaké awit uyah regané luwih murah, luwih murni, tekanan lan temperatur luwih sithik.

## Cathetan suku
Sega gorèng

**Sega gorèng** yaiku panganan sing populèr ing Indonésia, nanging asalé saka Cinten. Lumrahé sega gorèng digawe saka sega, bumbu, bawang-bawangan, kécap, krupuk, endhog gorèng, lenga gorèng, lan ditambahi daging pitik utawa daging liyané, iwak asin, miturut seléra. Sega gorèng akèh macem lan kreasiné, miturut seléra.

Sega gorèng iki pancèn uwis dadi panganan lumrah sing gampang ditemokaké ing papan ngendi wae. Akeh sing durung mangerteni yen asal-usul sejatine sega gorèng iku saka negeri Cina. Miturut ceritane biyen wong-wong Cina iku ora seneng karo panganan sing wus adhem utawa ora anget lan supaya bahan pangan mau ora dibuwang kamangka diolah, dipanasi, dicampur-campur banjur dadi sing diarani "Sega Gorèng". Nalika wong-wong Cina padha ngranto anèng Nuswantara pakulinan iki mèlu digawa. Ing tlatah Nuswantara teknik masak sega sing digangsa dikembangké miturut bahan-bahan lokal sing lumrah ana ing kiwa-tengen, mergane iku sega gorèng isa diarani panganan kasil saka akulturasi budaya.

## Cara nggawé sega gorèng
* bawang, brambang, lombok abang, lombok rawit, merica, uyah, diuleg nganti alus.
* banjur diosèng ing panci kang wis diwènèhi lenga gorèng sacukupé.
* banjur cemplungaké sega, kécap, onclang, lan daging. Diurap saratané.
* sega gorèng siyap disajèkaké karo krupuk, timun, lan kul.

## Gladri 

Gambar:Nasi goreng.jpg|Ing Indonésia
Gambar:Fried rice Japan.jpg|Ing Jepang

## Delengan uga 
* Sega mawut

## Pranala njaba 
* Nasi Goreng Singapura - Singapore Lifestyle Wiki
* Nasi Goreng Pattaya - Fooooods
* Kherby deli/resto - Liputan Wisata Kuliner Trans TV Bondan Winarno
Karak

**Karak** ya iku sisa sega kang ora dipangan utawi sega kang wis mambu, banjur di umbah karo banyu kanthi resik lan wernané sega bisa puteh. banjur dipépé ana ing ngisor srengéngé kanthi garing. Karak kang garing lan durung di goreng,bisa tahan nganti 3 sasinan.Ing mangsa rendheng , karak paling énak kanggo nyamikan lan diwènèhi parutan klapa kang di campur uyah sak jumput.Semana uga karak bisa dipakakake kéwan pangopenan kaya ta: pitik, dara, bèbèk, banyak lan mentok.
Emput

**Emput** ya iku sakwijiné panganan kang bahan dasaré saka jagung. Carané nggawé ya iku jagung kang wis garing lan wis diupili saka janggelé banjur digorèng sangan (ing basa Indonésia arané *sangrai*) ing nanangan ana ing dhuwur mawa. Yèn wis mateng banjur didheplok ana ing lumpang nggango alu ditambahi gula, nganti lembut. Emput kang lembut banjur diwadhahi deluwang kang diwangun bunder lan dawa (silider).
Rengginang

**Rengginang** ya iku jinising krupuk kang kagawé saka beras ketan. Dhapuré racaké bunder 8–10&nbsp;cm lan kandele udakara 1&nbsp;cm.

## Carané gawé
Beras ketan dipususi, dikum udakara sewengi, banjur dikukus watara 30 nganti empuk lan dadi sega. Sega mau banjur dicithak lan dipepe nganti garing.

Yèn wis garing, rengginang bajur digoreng

## Variasi rasa
Kanggo mènèhi rasa, rengginang bisa diwènèhi bumbu :
* Rasa gurih 1, ngango bumbu bawang lan uyah
* Rasa gurih 2, nganggo bumbu trasi
* Rasa pedhes, bumbune ulegan lombok rawit 
* rasa legi, nganggo gula pasir
Saté

**Saté** iku panganan awujud masakan kang digawé saka iwak kang disunduki sujèn lan digarang ing dhuwur areng, banjur didhahar karo sambel kacang.
#### Saté kelinci 
Sate kelinci ya iku satè kang digawé saka iwak kelinci.

Bahan lan bumbu
# Aluske bahan-bahan mau kanthi diuleg nganti alus
Bahan:
# 500 gram jamur kancing utawa jamur merang, kethok dadi loro

### Miturut laladan 
saté Banjar, saté Betawi, saté Blora, saté Madura, saté Maranggi, saté Matang, saté Padang, saté Ponorogo, saté Tegal, saté sapi khas Ungaran, saté rambat (saté monyet)

## Gladri Saté 

Gambar:Sate.JPG|sate
Gambar:Sate Suranadi.jpg|eco sanget
Gambar:Sate Bulayak.jpg|Sate Bulayak
Gambar:Sate kambing.JPG|sate kambing
Gambar:Sate Kambing Sate Ayam.jpg|sate kambing lan ayam
Gambar:Sate kambing sate ayam.JPG|mantep rasané
Gambar:Sate Buntel.jpg|sate buntel
Gambar:Sate Ponorogo.jpg|sate ponorogo
Gambar:Sate Padang2.JPG|sate padang
Gambar:Sate kambing dan nasi.jpg|karo sega
Gambar:Sate ayam lontong asongan.JPG|karo lontong
Gambar:Sate ayam Jalan Sabang.JPG|sate ayam gurih
Gambar:Sate kikil Pasar Baru.JPG|Sate kikil
Gambar:Sate ayam Jalan Veteran.JPG|Sate ayam Jalan Veteran

## Cathetan suku 
## Uga delengen 
* Saté Blora
* Saté Madura
Pitik betutu

jmpl|￼pitik betutu
jmpl|Resep ayam betutu
**Pitik betutu** utawa **ayam betutu** iku masakan saka Bali kanthi bahan pitik utawa bèbèk potong. Pitik betutu biasa kanggo panganan sadina-dina ing kulawarga Bali.

Cara panggawéné ya iku: Pitih disembelih, banjur dikumbah, diresiki nganti resik lan siap dimasak.
Pitik sing wis diresiki iku ora usah dikethoki nanging diumbar tetep wutuh.
Banjur nyiapaké bumbu : brambang, bawang, kemiri, kencur, lombok rawit, jaé, kunir, mrica.

Laos, jaé, brambang, bawang, kencur, kunir, lombok rawit dicincang nganti lembut, banjur dicampur kemiri, ketumbar, mrica kang wis diuleg kanthi lembut, banjur bumbu dicampur nganti kulet lan diwènèhi uyah. Tambah godhong jeruk bèn wangi lan ora amis, lan sereh, uga godhong salam.
Sawisé sambel bumbuné iku wis siap banjur dilebokaké ing jeroané pitik iku. Sabanjuré dibuntel nganggo godhong gedhang banjur dikukus. Kira kira sajam olèhé ngukus terus diangkat lan siap kanggo lawuh dhaharan.
Oblok-oblok

**Oblok-oblok** utawa sok diarani **bétitét** iku panganan kang digawé saka warna-wernaning sisa jangan (sayur), lawuh lan lalapan banjur di campur dadi siji lan di garang ana pawon nganggo nanangan. Oblok-oblok kang di garang ana ing nanangan nganti telu utawa patang dina bisa tambah énak rasané, rupané lan wujudé banjur kaya gudheg. Panganan kang siji iki awèt lan ora rikat mambu (basi). Oblok-oblok luwih énak dipangan karo sega putih lan krupuk. Lumrahé oblok-oblok diwadhahi ana ing jero kuwali
Klepon

**Klepon** yaiku panganan sing misuwur ing tanah Jawa, kang digawé saka glepung beras ketan lan diisi gula Jawa. Klepon lumrahé mung ana rong warna yaiku ijo lan putih. Klepon iku wanguné bunder lan anggoné mangan nganggo wur utawa klapa kang diparut. Klepon uga kalebu jajanan pasar. Tekstur kepon sing kenyal alus lan isine gula abang cair kuwi perpaduan sing nikmat tenan.

Ing Sumatra lan ing Malaysia, klepon ingaran "ondhé-ondhé", déné sebutan iki ing tanah Jawa lan pérangan liya ing Indonésia wujud panganan sing béda yaiku panganan awangun bunder uga kagawé saka glepung beras isi adonan kacang ijo lan kulité diwuwuri wijèn. Prabédan panyebutan antara ing Jawa lan Sumatra-Malaysia iki kerep dadi jalaran salah paham. Klepon biyasa didol bebarengan karo getuk lan cenil (uga ingaran *cetil*) minangka jajanan ing wayah ésuk utawa soré. Werna klepon lumrahé putih utawa ijo gumantung seléra. Klepon kanthi warna ijo, perlu tambahan bahan pewarna alami saka godhong suji utawa godhong pandhan.

Klepon sing wujude bunder nduwèni makna filsafati dhewe, yaiku nggambarake urip manungsa sing ora cetha wiwitan lan pungkasané. Wujude sing ora rata uga dadi pralambang manawa lakuning urip ora tansah alus lan gampang, nanging kerep kebak reribed lan pacoban.

Rasane legi saka gula abang sing leleh ing njero klepon nggambarake kabecikan sing bisa dirasakake, sanajan ora mesthi katon cetha ing paningal. Déné klapa parut sing dadi taburan ing njaba klepon nglambangake tahapan urip manungsa. Woh klapa dhewe nduwèni pérangan njaba sing atos lan pérangan njero sing empuk, kaya dene urip sing kadang katon atos ing njaba, nanging sajatine ngemot kelembutan lan makna ing njerone.

## Carané nggawé klepon:
* Gula pasir dicampur karo banyu godhong suji, uyah, mentéga, banyu, lan glepung beras ketan. 
* Adonan iku dicampur nganti kalis.
* Banjur digawé bunder-bunder, digèpèngaké, diisèni gula Jawa, lan dibunder-bunder manèh.
* Sawisé rampung digawé bunder-bunder, banjur digodhog nganggo banyu kang wis umub nganti adonan iku mumbul mendhuwur.
* Yèn wis mumbul banjur dientas.
* Carané nyajikaké yaiku adonan kang wis mateng diwadhahi lan ditata ing piring, banjur diwènèhi parutan klapa.
* Klepon wis siyap didhahar.
thumb|left|155px|Klepon
Jangan lodhèh

jmpl|Resep bumbu lodeh
**Jangan lodhèh** yaiku jangan kang digawé saka janganan lan diwènèhi santen. Jangan lodhèh digawé saka bahan kacang lanjaran (basa Indonésia: *kacang panjang*), rebung, gori, waluh nom, lan godhong so. Jangan lodhèh luwih énak yèn dipangan bebarengan karo lawuh témpé goreng lan krupuk urang.

## Carané nggawé jangan lodhèh
* brambang, bawang, uyah, kulit jeruk purut, kemiri, ketumbar, lan kencur diuleg nganti alus.
* bumbu mau banjur diosèng.
* wènèhi banyu kira-kira setengah liter, janganan gori, dientèni saumuban.
* banjur wènèhi santen, jangan mau, godhong salam, lan gula Jawa. Entèni saumuban.
* jangan lodhèh wis siyap didhahar.
Gaplèk

thumb|300px

**Gaplèk** ya iku ketéla pohung kang wis diawètaké kanggo pasadiyan panganan. Cara ngawètaké ketéla diocèki saka kulité lan di pecah-pecah utawa disigrak-sigrak dadi akèh, banjur dipépé ana ing ngisor panasé srengéngé supaya bisa rikat garing. Sawisé garing, gaplèk bisa disimpen kanggo dipangan sajroning setaun. Gaplèk dadi sumber panganan pokok ing tlatah Gunungkidul nalika jaman biyèn, kanthi diolah dadi thiwul utawa gathot. Nanging saiki nalika jaman wis maju thiwul wis ora dadi panganan pokok, nanging iya uga isih ana kang nggawe thiwul minangka panguri-uri panganan tradhisional. Ana ing tlatah Pathi utawa ing tlatah pantura gaplèk saliyané kanggo panganan uga duwé mumpangat digawé glepung kanji/tapioka. Gaplèk kang garing didheplok ing lumpang / lesung supaya lembut lan banjur bisa digawé panganan kaya ta roti, bubur, krupuk lan sapanunggalé. Glepung tapioka saka gaplèk bisa uga digawé sega thiwul kang rasané énak lan gurih. Sega thiwul misuwur ing masarakat tlatah Pagunungan Kidul, Kabupatèn Gunungkidul, Wanagiri nganti tlatah Kabupatèn Pacitan.
Kabupatèn Landak

thumb|right|200px|Kantor Bupati Landak
**Kabupatèn Landak** iku salah siji Daerah Tingkat II ing provinsi Kalimantan Kulon sing dumadi minangka pamekaran Kabupatèn Pontianak ing taun 1999. Kutha krajan kabupatèn iki dumunung ing Ngabang. Jembar wewengkon 9.909,10 km² kanthi sing ndunungi 282.026 jiwa. Landak kapérang dadi 10 kacamatan kanthi 174 désa lan 6 désa ing antarané kalebu désa *tertinggal*.

## Kacamatan 
* Ngabang
* Sengah Temila
* Menyuke
* Menjalin
* Mandor
* Mempawah Hulu
* Meranti
* Kuala Behe
* Air Besar
* Sebangki
* Banyuke Hulu
* Jelimpo
* Sompak

## Réferènsi 
### Sumber 
* Profil dan Informasi Pertambangan Kabupaten Landak, Kalimantan Barat

### Uga delengen 
* Kabupatèn Pontianak
* Kasultanan Landak

### Pranala njaba 
* Harian *Kompas*, **Kabupaten Landak**, 11 Juni 2003
* Profil Kabupaten Landak di situs Regionalinvestment.com
* Menanti Intan Landak Bersinar Kembali di situs P2KP 
* http://distamben-landak.blogspot.com/
* http://www.adrianusasiasidot.blogspot.com/
Bothok

**Bothok** yaiku panganan kang digawé saka klapa enom kang diparut, banjur dibumboni nganggo lombok abang, kemiri, brambang, bawang, tumbar, uyah, kencur, godhong salam lan godhong jeruk kang diuleg ana ing cowèk nganggo uleg-uleg. Banjur dibuntel nganggo godhong gedhang kang dibitinggi karo sada, lan di kukus ana ing pawon nganggo dandang. Bothok bisa uga digadho utawa dipangan karo sega lan jangan (sayur).

**Jinis bothok**
* Bothok Iwak teri
* Bothok mlanding
* Bothok ungker
* Bothok teri
* Bothok jamur
* Bothok pedha
Lawar

thumb|200px|Lawar babi guling
**Lawar** iku panganan tradhisional saka Bali. Sing racaké kanggo menu dhaharan ing karaméan - karaméan gedhé kaya ta acara othonan, kawinan, pasak, lan acara kaagamaan liyané.
Lawar iku wujudé kaya urap nanging béda cara  masaké.

Cara gawé lawar.
Kacang panjang diiris cendhek-cendhek. Terus kacang kang wis diiris iku didang nganti mateng. 
Saliyané kacang panjang uga disiapna arès gedang kang paling jero saka gedebog gedhang, banjur diiris nganti lembut, banjur didang.
Sawisé bahan-bahan iku didang banjur gawé sambel kang bahané iku kagawé saka klapa enom dibuka terus diparut kasar dibumboni lombok, empon-empon dicincang/ditumbuk, banjur diulet karo klapa kang wis diparut iku. Banjur bahan kacang lan arès gedhang diulet nganti rata karo parutan klapa kang wis diwènèhi bumbu, sabanjuré ditambahi getih babi, utawa getih bèbèk, utawa getih pitik kang isih seger banjur dicampur nganti rata.
Sabanjuré lawar wis bisa disiapaké kanggo lawuh dhaharan ing sawijining acara adat ana ing Bali.
Slèdrèk

**Slèdrèk** ya kuwi panganan kang bahan dhasaré saka ketéla pohung, diocèki banjur di parut nganggo parut slèdrèk. Téla pohung kang wis di parut banjur di wènèhi uyah lan dikukus ana dandang ana ing pawon nganggo geni utawa areng kang mathing-mathing. Supaya ana rasané legi racaké ana ing tlatah jawa , slèdrèk diwènèhi campuran gula jawa utawa gula abang. Slèdrèk kang wis medhok (mateng) bisa dipangan karo parutan klapa kang wis tuwa. Slèdrèk racaké digawé lan dimasak, wektu mangsa rendheng utawa udané riwis-riwis (ora terang-terang) kanggo nyamikan. Piranti parut slèdrèk uga bisa dianggo marut rujak kang jenengé rujak gobèt.
Kabupatèn Malinau

**Kabupatèn Malinau** iku kabupatèn ing Provinsi Kalimantan Lor, Indonésia. Kutha krajan kabupatèn iki dumunung ing Kutha Malinau. Kabupatèn Malinau uga sok ingaran *Bumi Intimung*. Ing kabupatèn iki ana Taman Nasional Kayan Mentarang sing jembaré 1.360.050,00 ha.

## Suku bangsa 
Ana lima suku ing Malinau, yaiku:

# Suku Tidung
# Suku Kenyah
# Suku Burusu
# Lun Bawang/Lun Dayeh
# Suku Tagal

## Gunung-gunung ing Kabupatèn Malinau 
Ing kabupatèn iki ana sawatara gunung gedhé sing kagabung sajeroning rangkéan pagunungan Iban, yaiku:

# Gunung Makita (2053 mèter)
# Gunung Latuk (1850 mèter)
# Gunung Batutikung (1804 mèter)
# Gunung Legatemu (1801 mèter)
# Gunung Kelambit (1775 mèter)
# Gunung Kalung (1724 mèter)
# Gunung Bekayan (1599 mèter)
# Gunung Batutiban (1565 mèter)

## Réferènsi 
### Sumber 
### Deleng uga 
* Kabupatèn Bulungan
* Kasultanan Bulungan
* Krajan Tidung
* Taman Nasional Kayan Mentarang

### Pranala njaba 
* Friendster Malinau
* *Kabupatèn Malinau*. Harian Kompas, 17 Juni 2003
* *Laladan Konservasi Mestinya Dapat Kompensasi*. Harian Kompas, 15 Desember 2004
* *Daun Penyedap Masakan dari Malinau, Kalimantan Timur*. Riskan Efendi
* Blog tentang Malinau
Betutu (iwak)

**Betutu** (*Oxyeleotris marmorata*) iku jeneng sajinis iwak banyu tawa. Sanadyan wis rada arang sing ukuran gedhé, iwak sing nyebar ing Asia Kidul-wétan nganti Kapuloan Nusantara iki disenengi para pemancing amarga *betotan* (tarikan)né sing kuwat lan ujug-ujug.

Jeneng liya ing tlatah Indonésia ya iku *bakut*, *bakutut*, *belosoh* (jeneng umum), *boso*, *boboso*, *bodobodo*, iwak bodho, gabus bodho, *ketutuk*, iwak malas, iwak hantu lsp. Sajeroning basa Inggris karan *marble goby* utawa *marble sleeper*, ngarujuk maranga pola-pola warna ing awaké sing sarupa watu marmer semu abang.

## Pangenalan 
thumb|left|180px|Sisi atas ikan betutu
Iwak sing awaké cilik nganti sedheng kanthi endhas gedhÉ. Dawaning awak (SL, *standard length*) maksimum nganti watara 65 cm, nanging akèh-akèhé mung watara 20–40&nbsp;cm utawa kurang. Awarna abang bata pudhar, kacoklatan utawa semu ireng, kanthi pola-pola peteng simètris ing awaké. Tanpa bercak bunder (*ocellus*) ing pangkal buntuté.

Kaya kacetha saka jenengé, iwak iki kesèd obah, kepara meneng waé ing dhasar banyu, sanadyan diusik. Mung ing wayah wengi betutu rada aktif, mburu urang, iwak-iwak cilik, yuyu, utawa siput banyu. Iwak betutu tinemu ing kali-kali ing pérangan sing lindhuk, rawa, wadhuk, saluran banyu utawa got. Diintroduksi menyang Singapura, Taiwan, Cina, lan manawa uga menyang Fiji.

Iwak betutu disenengi minangka iwakn pancingan lan iwak konsumsi. Dagingé rasa énak lan lembut.

## Rujukan 
## Pranala njaba 
* *Oxyeleotris marmorata* (Bleeker, 1852) pada laman ITIS
* MARBLE SLEEPER (*Oxyeleotris marmorata*): SPECIES ACCOUNTS
* Marbled Goby or Soon Hock  pada laman EcologyAsia
* Sudahkah Anda Tahu? Ikan Betutu (Oxyeleotris marmorata)
Thiwul

**Thiwul** yaiku panganan pokok kanthi bahan glepung gaplèk biyasa kanggo ngganti sega beras. Cara mangan racaké bisa karo uyah, parutan klapa bisa uga gula. Ing lingkungan sing dumunung Wanagiri, Gunungkidul lan Pacitan lan asring nggunakaké thiwul kanggo panganan sadina-dina ing jaman biyèn.

Thiwul kang asalé saka gaplèk iku duwé akèh banget kandhutan kaloriné, nanging isih luwih sithik tinimbang beras. Thiwul uga bisa kanggo ganti anané beras nalika usum paceklik. Thiwul pinitaya bisa nyegah lara mag, weteng keroncongan, lan sapanungalané. Thiwul uga digunakaké dadi panganan pokok ing sajeroning mangsa perang Indonésia nglawan penjajah Jepang.
Tata cara gawé thiwul yaiku tela pohung kang dioncéki banjur dipépé ngnti garing. Ana ing désa-désa pohung mau diarani gaplèk, banjur supaya dadi glepung padha ditutu kanthi cara tradhisional. Yèn tata cara ngolahé yaiku glepung mau diinteri nganggo tampah banjur didang.

Thiwul iku yèn ana Wanagiri biyasané lawuhé karo sambel bawang, gudhangan, bhesengèk, linting gerih lan sapiturute. Thiwul uga isa didadèkkaké sega gorèng dicampur karo godhong kemangi.

## Rujukan
Gendhing

**Gendhing** yaiku lelagon swaraning gamelan kang peprincèn reracikaning laras panabuhé mawa irama sarta pathet kang gumathuk.
Kutha Balikpapan

**Kutha Balikpapan** iku kutha ing provinsi Kalimantan Wétan, Indonésia. Kutha iki jembaré 503,3&nbsp;km² kanthi kang ndunungi 757.418 jiwa.

## Divisi Administratif 
### Kecamatan 
# Balikpapan Timur (Balikpapan Wetan)
# Balikpapan Barat (Balikpapan Kulon)
# Balikpapan Utara (Balikpapan Lor)
# Balikpapan Tengah
# Balikpapan Selatan (Balikpapan Kidul)
# Balikpapan Kota (Balikpapan Kutha)
### Kalurahan 
# Manggar
# Manggar Baru
# Lamaru
# Teritip
# Prapatan
# Klandasan Ulu
# Klandasan Ilir
# Damai
# Gunung Bahagia
# Sepinggan
# Gunung Sari Ilir
# Gunung Sari Ulu
# Mekar Sari
# Karang Rejo
# Sumber Rejo
# Karang Jati
# Gunung Samarinda
# Muara Rapak
# Batu Ampar
# Karang Joang
# Baru Ilir
# Margo Mulyo
# Marga Sari
# Baru Tengah
# Baru Ulu
# Kariangau
# Tegal Sari

## Rujukan 
## Pranala njaba 
* Kesultanan Pasir
* Lagu BALIKPAPAN 'Beriman Olah Bebaya'
Kutha Bontang

**Kutha Bontang** iku kutha ing provinsi Kalimantan Wétan, Indonésia. Kutha iki dumunung watara 120 kilomèter saka Kutha Samarinda, wewatesan karo Kabupatèn Kutai Wétan ing sisih lor lan kulon, karo Kabupatèn Kutai Kartanagara ing sisih kidul lan karo Selat Makassar ing sisih wétan. Dunung geografisé 0.137° LU lan 117.5° BT.

## Kacamatan lan kalurahan 
Kutha Bontang dipérang dadi 3 kacamatan lan 15 kalurahan, yaiku:

* Bontang Kulon, dumadi saka 3 kalurahan, yaiku:
** Belimbing
** Kanaan
** Telihan
* Bontang Kidul, dumadi saka 6 kalurahan, yaiku:
** Tanjung Laut
** Tanjung Laut Indah
** Berbas Tengah
** Berbas Pasisir
** Bontang Lestari
** Satimpo
* Bontang Lor, dumadi saka 6 kalurahan, yaiku:
** Api-Api
** Bontang Baru
** Bontang Kuala
** Guntung
** Gunung Elai
** Lok Tuan

## Rujukan 
## Pranala njaba 
* Situs resmi Kota Bontang 
* Kota Bontang di Harian Kompas
Kutha Tarakan

thumb|right|200px|Kantor Walikota Tarakan
**Kutha Tarakan** iku kutha ing provinsi Kalimantan Lor, Indonésia. Kutha iki jembaré 657,33&nbsp;km² kanthi sing ndunungi 193.069 jiwa (aasil Sensus Penduduk Indonésia 2010).

## Rujukan 
### Uga delengen 
* Kabupatèn Bulungan
* Pulo Tarakan
Rujak

[thumb|230px|Bakul rujak ing [Jakarta.]]
**Rujak** yaiku salah sijiné panganan tradhisional kang lumrahé digawé saka irisan utawa parutan woh-wohan utawa janganan kang dibumboni sambel. Rujak asalé saka Indonésia semana uga ana ing tlatah Malaysia lan Singapura. Rujak ana ing tlatah Jawa Tengah uga diarani Lothék. Sambel rujak jinisé ana loro, yaiku sampel dulit (kenthel) lan sambel èncèr (kuah). Sambel rujak digawé saka bumbu uyah, gula jawa utawa gula abang, lombok abang utawa lombok jempling (rawit), trasi, bawang, lan Asem jawa sok diarani karan asem kawak. Ana uga kang ditambahi jeruk purut lan petis. Banjur bumbon iku diuleg ana ing cowèk nganti lembut, banjur dicampur irisan utawa parutan woh-wohan utawa sayuran. Rujak ana ing tlatah jawa, lumrahé diwadhahi pincuk saka godhong gedhang lan dibitingi nganggo sada (balung godhong klapa).

Ing Malaysia lan Singapura ana panganan sing jenengé mèmper rujak yaiku *mamak rojak* utawa *pasembo* sing asalé saka India. Panganan mamak rojak iki bahan lan rasané rada béda karo rujak, amarga ana bahan liya kaya déné: tahu, kenthang, taugé, endhog, timun, dadi luwih cedhak karo gadho-gadho.
[thumb|230px|Rujak Mamak ing [Malaysia.]]

**Woh-Wohan kang bisa di gawé rujak antarané yaiku:**

* Dhondhong
* Pelem
* Jambu
* Katès
* Melon
* Bengkowang
* Blimbing
* Nangka
* Nanas
* Timun
* Jeruk Bali
* Melon
* Apel

**Macem-maceme rujak:**

* Rujak cingur
* Rujak gobèt
* Rujak manis
* Rujak petis
* Rujak soto kang saka Laladan Banyuwangi Jawa Wétan, Rujak wujud campuran rujak cingur lan soto babat.
* Rujak tahu
* Rujak dhulét
* Rujak pecel
* Rujak crobo
## Rujukan
Dayoh

**Dayoh** utawa mau **tamu** ya iku wong kang teka utawa dolan/mertamu ana ing pangonan utawa omah , warung toko , bengkel kang mumpangaté bisa njlari tali silahturohmi sajeroning urip guyub ruku ana ing masarakat sakiteré utawa ana kapentingan.Dayoh bisa uga diarani wong kang teka utawa dolan ing pangonan liyané kanggo perjamuan,nginep,tuku (sega , pecel lan barang kang dikarepake.Dayoh ana ing tlatah jawa, racaké asring ngowa woh tangan (olèh-olèh) kaya ta :

* Woh: jambu , apel , blimbing , katès , jeruk , salak lan semangka
* Roti: donat, bolu kukus lan tar
* Kéwan: pitik , mèntok , bèbèk lan manuk
Ne-Yo

thumb|240px|Ne-Yo 2007
**Shaffer Chimere Smith** (), kondhang kanthi jeneng panggung **Ne-Yo**, iku penyanyi kabangsan Amérikah Sarékat
Saliyané penyanyi,dhèwèké uga pangripta lagu, prodhuser rekaman lan aktor.

## Profil 
Ne-Yo lair ing Arkansas kanthi jeneng baptis Shaffer Chimere Smith. Bapaké warga Amérika katurunan Afrika lan ibuné warga Amérika Afrika katurunan China, kaloroné musisi. Wektu isih cilik,dhèwèké dimomong déning ibuné dhéwé sawisé pisah saka bapaké.

## Karier 
Wiwitan karier Ne=Yo minangka salah siji personil saka grup vokal kuartet **Envy**, nanging karier grup mau ora suwé, sebab mung tahan nganti taun 2000.
Ne-Yo banjur dikontrak déning parusahan Colombia Recording.

Nganti saiki, Ne-yo wis duwé 3 buah album studio, ya iku In My Own Words (dirilis ing taun 2006), Because of You (rilis taun 2007), lan album Year of the Gentleman (rilis ing taun 2008).

Karier Ne-Yo ora mung mddi penyanyi, nanging uga ngripta lagu kanggo awaké dhéwé lan penyanyi liya, kaya Rihanna (lagu *Unfaithful* lan lagu *Take a Bow*), Mario Vazquez (lagu *Gallery*), Paula DeAnda (lagu *Walk Away (Remember Me)*), lan Beyoncé Knowles (lagu *Irreplaceable*)

Ne-Yo uga ngripta lagu kanggo Whitney Houston, Celine Dion, Corbin Bleu, lan Enrique Iglesias.
Lan ing mangsa ngarep, dhèwèké bakal ngripta lagu bebarengan karo will.i.am kanggo album Michael Jackson.

## Kauripan pribadi 
Ne-Yo duwé anak lanang sing lair ing taun 2005 lan dijenengi Chimere.

## Diskografi 
## Filmografi 
* 2007: *Save the Last Dance 2*
* 2007: *Stomp The Yard*
* 2010: *Venice Beach*

## Rujukan 
## Pranala njaba 
* Situs Resmi 
* 
*
Myspace

**MySpace** iku siji situs jejaring sosial. Kantor pusaté ing Beverly Hills, California, lan dumunung ing sawiji gedung kantor duwèké parusahan mau, News Digital Media, duwèké News Corporation. MySpace dadi situs jaringan sosial paling populèr ing Amérika Sarékat ing sasi Juni 2006. Miturut comScore, MySpace wis disusul déning kompetitor internasional mligi ya iku Facebook ing sasi April 2008.

## Rujukan 
* Pete Cashmore (2006-07-11). "MySpace, America’s Number One". Mashable.com. Retrieved 2010-07-24. 
* My Space is not their space anymore – Article on the move to Beverly Hills. Retrieved March 16, 2007.
* Goldman, David (2009-06-16). "MySpace to cut 30%, or 430 jobs". CNN. Retrieved 2010-03-30

## Pranala 
* Dodero, Camille, "Lost in MySpace: Log on, tune in, and hook up with 22 million people online", The Boston Phoenix, July 22–28, 2005.* 
* halaman MySpace
* Tom Anderson MySpace's Co-Founder's Profil
Twitter

265px|thumb|Logo Twitter nganti 14 September 2010

**Twitter** iku siji situs web kang diduwèni lan dioperasèkaké déning Twitter Inc., kang nawakaké jaringan sosial wujud mikroblog saéngga para naragunané bisa ngirim lan maca pesen kang diarani *tweets*. *Tweets* iku tèks tulisan nganti 140 karakter kang ditampilaké ing kaca profil naraguna. *Tweets* bisa dideleng wong jaba, nanging pengirim bisa mbatesi pangiriman pesen menyang pratélan kanca-kancané waé. Naraguna bisa ndeleng tweets penulis liya kang diarani *pengikut*.

## Réferènsi 
* Aulia, Muhammad. 2010. Belajar Teknologi dengan Mudah. Dhépok: Gramedia Pustaka 
* Elcom. 2009. Twitter: Best Social Networking. Jakarta: Penerbit Andi Jogjakarta
* Milstei, Sarah and Tim O’Reilly. 2009. The Twitter Book. USA: O’Reilly Media Inc.

## Pranala njaba 
* Twitter
* Situs pencarian tren di Twitter 

## Cathetan sikil
Mikroblog

**Mikroblog** iku sawijining wangun blog kang para naragunané bisa nulis tèks cekak kang racaké kurang saka 200 karakter lan mublikasi, supaya dideleng kabèh wong utawa golongan winates kang dipilih déning naraguna mau. Pesen-pesen iki bisa dikirim liwat manéka cara ya iku liwat SMS (*Short Message Service*), pesen instan, surat elektronik, digital audio utawa wèb. Sing mbédakaké mikroblog karo blog liyané ya iku mikroblog duwé ukuran kang luwih cilik tinimbang ukuran blog sabeneré. Nanging tujuané tetep padha ya iku naraguna nulis topik tinamtu. Naraguna mikroblog uga bisa mènèhi komentar marang tèks kang digawé déning naraguna liya lan semono uga suwaliké. Layanan iki bisa diundhuh kanthi gratis. Ora ana kriteria-kriteria mirunggan kanggo migunakaké layanan iki, kabèh wong ing saindhenging donya bisa ngayahi aktivitas nulis tèks singkat k nganggo fasilitas kang disadiyakaké déninbg mikroblog. Mikroblog wis ngalami perkembangan lan nyadiakaké akèh fasilitas kang bisa digunakaké.

## Pranala njaba 
* Microblogging 

## Rujukan 
* Sawyer, Stacey C. & Williams, Brian K. (2001). Using Information Technology, New York: McGraw-Hill Company.
* Lin, Carolyn A. & Atkin, David A. (2002). Communication Technology and Society, Cresskill, NJ: Hampton Press, Inc.
Sega campur

thumb|260px|Sega campur Tionghoa-Indonesia, ngandhut babi
**Sega campur** iku masakan khas Indonésia. Panganan iki dumadi saka sega putih kang disuguhaké nganggo warna-warna lawuh. Lawuh kang digunakaké yaiku sambel gorèng, abon, srundèng, tahu gorèng, iwak gorèng, endhog lan sapanunggalané. Gumantung saka warung utawa rèstoran kang nyadiakaké, Sega campur bisa duwé variasi warna-warna. Masakan iki uga kerep didol bungkusan (nganggo bungkus kertas utawa godhong gedhang).

Ing tanah Jawa, sega campur digawé saka campuran janganan kaya déné rajangan kul, kecambah, tahu kang wis didang, rajangan goreng, sambel kacang, lan didhahar nganggo sega. Supaya luwih mirasa, sega campur diwènèhi brambang goreng lan kecap.

## Cathetan sikil
Sega kuning

[thumb|310px|Sega kuning sajeroning wangun [tumpeng]]
jmpl|Resep bumbu sego kuning
**Sega kuning** yaiku panganan khas Indonésia. Panganan iki kagawé saka beras kang dimasak nganggo kunir lan santen sarta bumbon crakèn. Kanthi ditambahi bumbu-bumbu lan santen, sega kuning duwé rasa kang luwih gurih tinimbang sega putih. Sega kuning iku variasi saka sega putih kang kerep diarani tumpeng. Sega kuning biyasa disajèkaké karo warna-warna lawuh khas Indonésia.

Ing tradhisi Indonésia warna sega kuning nglambangaké gunung mas kang tegesé kasugihan, kemakmuran sarta moral kang luhur. Amarga saka iku sega kuning kerep disajèkaké ing prastawa syukuran lan prastawa-prastawa kabungahan kaya kelairan, pernikahan lan tunangan. Ing tradhisi Bali, warna kuning iku saka patang warna keramat kang ana, saliyané putih, abang lan ireng. Sega kuning banjur kerep didadèkaké suguhan ing upacara kuningan.

## Uga delengen 
* Tumpeng

## Pranala njaba 
* Artikel tentang beras dan budaya Bali
Sega putih

**Sega putih** kalebu panganan khas ing Indonesia. Sega putih digawé saka beras putih lan didang utawa diliwet nganggo banyu sacukupe. Banjur dienteni nganti tanek banjur dientas. Sega putih cocog didhahar nganggo lawuh apa waé.
Soto

thumb|right|250px|Soto
jmpl|Resep bumbu soto
**Soto**, **sroto**, utawa **coto** iku panganan khas Indonésia kang kagawé saka kaldhu daging lan janganan. Akèh-akèhé soto dicawisaké kanthi kapisah karo sega, kaya déné soto Betawi, soto Padang, lan liya-liyané.
* Soto Medan
* Soto Ayam
* Soto Kudus Soto Kudus lumrahé didéléh mangkok lan diwuwuri pitik kang disuwir-suwir, taogé, kucai, bawang gorèng, brambang gorèng.
* Soto Kebo
* Soto Padang
* Soto mi
* Soto Madura
* Soto Banjar
* Soto Bandung. Soto bandung kalebu soto kang duduhé bening kaya duduh sop.
* Soto Makasar
* Soto mi Bogor
* Soto Kediri. Soto kediri yaiku masakan soto kang khas laladan Kediri. Kang mbédakaké soto Kediri karo soto liyané yaiku soto kediri nggunakaké sendhi sémpol sapi.
* Soto Sokaraja
* Soto Kambing

## Gladri 

Gambar:SOTO FOOD.jpg|Soto ayam ing sikil lima
Gambar:Soto ayam.JPG|Soto ayam
Gambar:SotoPadang.JPG|Soto padang
Gambar:Soto Medan.jpg|Soto Medan
Gambar:Soto Kudus.jpg|Soto Kudus
Gambar:Soto Betawi.jpg|Soto Betawi
Gambar:Soto Mi.jpg|Soto Mi
Gambar:SOTO FOOD.jpg|Soto
Gambar:Soto kaki kambing.JPG|Soto kaki kambing
Gambar:Soto Madura Daging.JPG|Soto Madura Daging
Gambar:Soto Padang 2.JPG|Soto padang ana tomaté
Gambar:Soto Padang beef cubes.JPG|Soto padang nganggo mi soon
Gambar:23. Soto lenthok 1.jpg|Soto lenthok ing Ngayogyakarta

## Cathetan sikil
Tembung wod kasaroja

**Tembung wod kasaroja** ya iku tembung wod kang dirangkep (kasaroja).

Tuladha:
sur 	= sursur	= susur
lur	= lurlur	= lulur
tir	= tirtir		= titir
dol	= doldol	= dodol
Sop

jmpl|Resep bumbu sayur sop
**Sop** yaiku jangan kang ana duduhé. Sop digawé saka janganan yaiku kul, sawi, kembang kul, onclang, kenthang, kacang kapri, tomat, wortel lan slèdri. Lan bisa diwenehi uga bakso lan daging. Bumbuné digawé saka bawang, uyah, mrica, lan gula pasir. Diwènèhi duduh karebèn seger.
Uga ana sop kang digawé kenthel. Sop iku yèn ing Walanda diarani *Cream Soup*. *Cream soup* kagawé saka glepung kanji, endhog, janganan kang dicacah alus, lan daging kang dicacah alus. Janganan lan daging diwènèhi miturut seléra. Lumrahé *cream soup* didhahar nganggo roti.
Sop lan *cream soup* énak didhahar nalika isih anget lan ing mangsa rendheng.

## Deleng uga 
* Sop buntut
Srabi

thumb|250px|Srabi kang digoreng ing nanangan
**Srabi** utawa diarani **serabi** utawa **surabi** yaiku salah siji panganan utawa jajanan pasar kang asalé saka Indonésia. Serabi wujudé arep padha kaya *pancake* (*pannekoek* utawa *pannenkoek*) nanging digawé saka glepung beras (dudu glepung trigu) lan diwènèhi santen utawa duduh cuwèr kang legi (racaké saka gula klapa). Tekstur serabi kang lembut cocog banget dipadukan karo duduh santen gula abang kang gurih legi.

Srabi lumrahé digawé ana ing sasi Pasa. Lumrahé, srabi didhahar nganggo duduh kang kagawé saka santen lan gula Jawa utawa gula abang. Saiki, srabi akèh rasané, ana kang duwé rasa nangka, coklat, gedhang, lsp.

## Cara Gawé Srabi
* Glepung beras, santen, uyah, gula pasir, dicampur saratané.
* Banjur didadar ora nganggo lenga ing wajan kang kagawé saka lempung.
* Yèn pinggir-pinggiré wis katon soklat, ora usah diwalik, langsung dientas.
* Banjur gawé duduh, yaiku santen lan gula jawa digodhog saumuban.
* Yén wis umub banjur srabi kang wis mateng mau siyap didhahar nganggo duduhé.
Babi guling

**Babi guling** (ing Bali karan *be guling*) iku sawijining panganan kang digawé saka anak babi, kang wetengé diisi bumbu lan janganan kaya déné godhong ketéla pohung lan dipanggang sinambi diputer-puter nganti mateng. Babi guling biyasa digunakaké ing upacara adat lan kaagamaan ing Bali, nanging saiki babi guling wis didol minangka hidangan ing warung-warung, omah mangan, malah ing hotèl-hotèl tinamtu ing Bali.
Jeneng babi guling ing laladan Bali kondhang kanthi jeneng *be guling*. Sabeneré *be guling* bisa digawé saka jinis daging liyané kaya bèbèk lan pitik. Babi guling kang paling misuwur asal saka kabupatèn Gianyar.

## Cara masak 
Babi dibelèh terus diresiki kulité nganti resik. Banjur jeroane diwetokaké lan diresiki.
Banjur dikumbah nganti resik. Iwak babi diumbarke wutuh.
Banjur disiapaké bumbu: jaé, kencur, laos, kunir, brambang, bawang, godhong serèh, godhong jeruk, godhong salam, lan lombok rawit banjur dicincang kang lembut banjur diuleg rata karo kemiri, mrica, ketumbar lan uyah dialuské banjur diulet nganti rata.
Sawisé bumbu dicepakaké banjur bumbu dilebokaké ing njeroné weteng babi kang jeroané wis diresiki.
Sawisé iku, babi disunduki nganggo kayu saka buri tekan cangkemé, banjur dipanggang ing sadhuwuring geni kang mburap-mburap lan diwolak-walik supaya mateng warata.

Sawisé babi mateng, banjur diirisi lan disiapaké kanggo njangkepi masakan betutu lan lawar, uga sayur arès gedhang kang wis mateng, banjur siyap didhahar kanggé dhaharan upacara adat ing Bali.
thumb|250px|Babi guling
## Uga delengen 
* Kambing guling

## Pranala njaba 
*  Babi guling ing BBC Indonésia
*  Babi guling khas Gemah Ripah 
*  Babi guling
Sujèn

**Sujèn** utawa **sunduk saté** ya iku piranti kanggo nyunduki (lumrahé) saté, kang kagawé saka pring kang disisèti lan dilincipi ing salah sijining pucuké. Sujèn iku jinis lan ukurané warna-warna miturut kagunané. Sujèn sing kanggo nyunduki saté pitik racaké ukuran cilik, utawa bisa uga digawé saka sada. Déné sujèn kanggo nyunduki saté wedhus ukurané rada gedhé lan rada kandel. Kanggo nyunduki kebab dianggo sujèn sing ukurané gedhé lan dawa, racaké kagawé saka wesi.
Kolak

**Kolak** yaiku panganan/ombènan kang ana ing Indonésia. Kolak kagawé saka bahan-bahan kaya gedhang, ketéla pohung, nangka ketéla rambat kang diwènèhi duduh legi saka bahan santen lan gula Jawa utawa gula putih.
Kolak akèh macemé, gumantung bahan mligi, nanging biayasa uga dicampur dadi siji:
* kolak gedhang 
* kolak waluh
* kolak kolang-kaling
* kolak pohung
* kolak gelek
* kolak nangka
* kolak krai
Kolak biyasa kanggo suguhan pambuka ing wulan Pasa sadurungé buka.
Sega liwet

[thumb|right|150px|Sega liwet [Keprabon, Banjarsari, Surakarta|Keprabon ing Sala, Jawa Tengah]]
**Sega liwet** yaiku panganan khas ing Indonésia mligi ing Jawa. Sega liwet kalebu panganan kang bisa ditemoni sakabehing panggon ing Indonésia. Sega liwet saka beras kang diliwet nganggo banyu, nganti tanak. Sega liwet Sala (mèmper sega uduk amarga diolah nganggo santen klapa), biyèn didol kanthi diideraké mubeng kampung déning ibu-ibu kanggo sarapan. Para bakul akèh-akèhé asal saka Kacamatan Baki, Kabupatèn Sukaharja, kang adohé watara 10 kilomèter saka pusat Kutha Sala.

Ing panggonan liya, sega liwet ora diolah nganggo santen kaya ing Sala, nanging nganggo banyu padatan. Jinis sega liwet liyané kang diolah nganggo banyu padatan kaya ta sega liwet ayam lan sega liwet Sundha.
 
## Rujukan
Klasa

**Klasa** ya iku piranti kanggo lèmèk nalika nglékar, jagongan, lèsèhan utawa turu kang kagawé saka plastik, méndhong, godhong pandhan, utawa penjalin kang dirajut nganti awangun kothak. Ana uga sing digawé saka blarak (godhong klapa). Klasa uga asring digawa manawa arep plesiran sakulawarga. Plesir menyang pasisir, gunung, taman, lan panggonan plesir liyan
Jangkong

**Jangkong** iku jinising panganan kang digawé saka pohung kang di parut. Jangkong lumrahé di dhahar nganggo parutan klapa utawa wur lan diwénèhi santen kenthel lan kinco utawa gula Jawa kang cuwèr.

## Cara panggawéné
# Parutan pohung diulèni, diwènèhi uyah lan gula Jawa
# Banjur diwadhahi godhong gedhang kang wis diwangun kaya lonthong 
# Banjur didang samatengé

## Uga delengen 
*Gethuk
*Sumpil
*Nagasari
*Sedekah Bumi
Kemul

thumb|250px|Lukisan kang nggambaraké mupangaté kemul ing wayah turu
**Kemul** utawa **selimut** ya iku piranti kang dienggo nalika turu utawa nalika ngrasa katisen. Kemul warna-warna regane miturut kandel orané kemul, bahan kanggo gawé kemul, lan papan dodolane kemul. Saiki, akèh kemul kang manéka warna gambar supaya bisa narik konsumen anggoné tuku kemul.
Areng

thumb|Areng garing.
**Areng** iku residu ireng isi karbon ora murni kang diasilaké kanthi ngilangaké kandhutan banyu lan komponèn volatil saka kéwan utawa tetuwuhan. Areng lumrahé digawé kanthi manasaké kayu, bathok klapa, gula, balung, lan benda liya. Areng saka kayu bisané kagawé saka kayu jati, kayu mlandhing lan kayu liyané. Areng kang ireng, ènthèng, gampang remuk, lan mèmper batu bara iki kasusun saka 85% nganti 98% karbon, sisané ya iku awu utawa benda kimia liyané.

## Kagunan 
### Bahan bakar 
[thumb|Watu areng kang kanggo [bahan bakar.]]
Kagunan mligi areng ya iku kanggo masak. Areng lumrahé migunani kanggo nggawé masakan kang dipanggang kaya ta saté, utawa masak ing sadhuwuré keren.

Areng iku uga piranti kanggo masak saliyané lenga gas, gas elpiji, kayu obong. Areng iku racaké kanggo masak ing désa-désa kang arang ana lenga gas lan gas elpiji. Ing sapérangan nagara Afrika, areng dipigunakaké déning sapérangan gedhé masarakat minangka piranti masak saben dina. Masak panganan nganggo areng ing njero ruangan duwé risiko mbebayani marang kaséhatan, amarga karbon monoksida kang diasilaké.

Sadurungé Révolusi Indhustri, areng kanggo bahan bakar indhustri metalurgi.

Areng uga bisa kanggo bahan bakar kendharaan motor. Areng utawa kayu diobong ing njero generator gas kayu kanggo ngobahaké montor lan bis. Ing Prancis nalika Perang Donya II, prodhuksi kayu lan areng kanggo kendharaan motor mundhak saka 50.000 ton sadurungé perang dadi 500.000 ton nalika taun 1943.

### Kagunan rupa 
[thumb|Watang areng kang medhia [kagunan rupa.]]
Areng dipigunakaké sajeroning kagunan rupa kaya potlot utawa krayon. Médhia iki akèh dipigunakaké kanggo gawé skètsa sajeroning ukuran gedhé uawa médhia kang mbutuhaké garis skètsa kang kuwat, kaya déné kanvas. Minangka médhia kagunan rupa, charcoal didol ing wangun batangan.

Areng duwé sipat lembut, ènthèng, ireng, lan uga gampang tugel. Médhia iki banget disenengi déning pelukis sajeroning gawé sketsa amarga sketsa kang diasilaké cetha banget, malah uga sajeroning prosès pangecètan.

## Carané gawé areng saka kayu 
* Lemah digowaki nganti cukup kanggo ndèlèh kayu-kayu kang bakalan arep diobong.
* Sawisé wis digowaki, kayu-kayu iku dilebokaké ing gowakan lemah banjur diobong. 
* Sawisé, diobong nganti geniné mburap-mburap lan kira-kira kayu iku wis kobong kabèh banjur disirami banyu kanggo matèni geniné kang mburap-mburap iku. 
* Sawisé kapisah awuné, kang tilas kobong iku kari kayu kang wis wiwit gosong nanging durung dadi awu, isih awujud pecahan gosong-gosong. 
* Kayu tilas obongan lan gosong iku kang diarani areng.

## Réferènsi
Dhompèt

thumb|250px|Dhompèt
thumb|250px|Dhompèt kanggo gawa paspor nalika lelungan

**Dhompèt** ya iku piranti kanggo wadhah dhuwit. Lumrahé dhompèt kagawé saka bahan kulit, nanging ana uga sing kagawé saka bahan kain utawa plastik. Ukuran dhompèt uga warna-warna. Dhopèt sing digawa wong lanang racaké ukuran cilik supaya gampang digémbol ing sak. Dhompèt sing dianggo ibu-ibu racaké duwé ukuran rada gedhé supaya amot akèh dhuwit kanggo blanja.

Saliyané kanggo wadhah dhuwit, dhompèt uga biyasa kanggo nyimpen kartu-kartu kaya déné kartu tandha sing ndunungi, kartu krédhit, kartu asuransi, kartu ATM, lan sapanunggalané.
Owah gingsiring basa

**Owah gingsiring basa** (basa Inggris: *Sound change*) iku prosès owahing basa sing mrebawani marang pocapan (*phonetic change*) utawa struktur sistem swara (*phonological change*). Basa kang digunakaké ing sadina-sadina iki, lumrahé awujud tembung utawa unèn-unèn kang kadadéan saka wanda. Wanda iku kadhapuk saka swara. Swara basa kang bisa mbédakake teges diarani fonim utawa fonèm. 
Miturut sajarah panganggoning basa saiki wis akèh kang ngalami owah gingsir. Kaya ta wis ana kang fonimé kang ilang, wuwuh, owah, utawa ngalih panggonan, lsp. Kadadéan iki kang mau owah gingsiring basa.

Owah gingsiring basa dibédakake kaya mangkéné:
* Apherisis
* Syncope
* Apocope
* Prothesis
* Ephenthesis
* Paragoge
* Metathesis
* Disimilisasi
* Asimilisasi
* Analogi
Apherisis

**Apherisis** ya iku tembung kang wis suda fonim (aksara/wandane) kang ngarep.

Tuladhané:
* umundur - mundur
* pasrah - asrah
* sadulur - dulur

## Uga delengen 
* Owah gingsiring basa
* Pratélan istilah linguistik
Syncope

**Syncope** ya iku tembung kang wis ilang (suda) aksara/wandané kang tengah.

Tuladha:
* Cahaya – cahya
* Lwir – lir
* Wahana – wana
* Cilik –cik

## Uga delengen
*Owah gingsiring basa
*Dhaptar istilah linguistik
Apocope

**Apocope** ya iku tembung kang wis ilang aksara/wandané kang buri.

Tuladha:
* Perih – peri
* Gajih – gaji
* Pelangit – kluwung

## Uga delengen 
* Owah gingsiring basa
* Pratélan istilah linguistik
Protésis

**Protésis** ya iku tembung kang wis wuwuh aksara/wandané ing ngarep.

Tuladha:
* mas - emas
* bom - ebom
* usah - susah
* moh - emoh

## Uga delengen 
* Owah gingsiring basa
* Dhaptar istilah linguistik
Swarabakti

**Swarabkati** ya iku tembung kang wis wuwuh aksara/wandane ing tengah.

Tuladha:
* kapak - kampak
* motor - montor
* upama - upama
* sajam - sakjam

## Uga delengen 
* Owah gingsiring basa
* Pratélan istilah linguistik
Paragoge

**Paragoge** ya iku tembung kang wus wuwuh swarané ing buri.

Tuladha:
* kaki - kakek
* buka - bukak
* bapa - bapak

## Uga delengen 
*Owah gingsiring basa
*Pratélan istilah linguistik
Metathesis

**Metathesis** ya iku tembung kang lira-liru panggonan swarane.

Tuladha:
* seruwar - seruwal
* kelikir - kerikil
* leser - leres
* anteng - tenang

## Uga delengen 
*Owah gingsiring basa
*Pratélan istilah linguistik
Disimilasi

**Disimilasi** ya iku ngowahi swaraning tembung utawa ilangé amarga swara mau kakèhan.

Tuladha: 
* ramah-ramah - ramah-tamah
* sajjana - sarjana

## Uga delengen
*Owah gingsiring basa
*Dhaptar istilah linguistik
Asimilasi

**Asimilasi** ya iku prabawa unining basa tumrap unining basa liyané.

Tuladha:
* (kedhondhong) dadi (gedhondhong)
* (kreteg) dadi (kretek)
* (kliliben) dadi (klilipen)

## Uga delengen 
* Owah gingsiring basa
* Dhaptar istilah linguistik
Analogi

**Analogi** ya iku prabawa siji tembung ing dhapukané tembung liya kang dipadhakaké karo tembung-tembung kang wis ana sadurungé. Utawa uga duwé tegesi ndhapukaké tembung anyar kanthi dhedhasar madhakaké karo tembung-tembung kang wis ana luwih dhisik.

Tuladha:
* (putra-putri) dhapukan anyar (pemudha-pemudhi)
* (hartawan) dhapukan anyar (darmawan)

## Uga delengen 
* Owah gingsiring basa
* Pratélan istilah linguistik
Wilangan (disambiguasi)

* Wilangan (matématika) sing bisa disajèkaké sajeroning dhèrètan angka-angka
* Kitab Wilangan sajeroning Prajanjian Lawas
Cenil

**Cenil** bisa uga diarani **cetil** utawa **cetot** yaiku panganan kang bahan pokoké saka glepung téla. Panganan iki banjur digawé bunder-bunder (bulat) lan kotak utawa pesagi lan diwènèhi warna kanggo narik kawigatèn wong liyané. Cenil diwada panganan kang kagawé saka pathi ketéla pohung. Panganan iki bisa diwangun bunder-bunder lan disuguhaké karo parutan klapa