Walisanga

**Walisanga** utawi **Walisongo** tinepang minangka panyebar agama Islam ing tlatah Jawi nalika abad kaping 17. Walisanga manggén wonten ing tigang wewengkon wigati pasisir lèr Pulo Jawa, inggih punika Surabaya-Gresik-Lamongan ing Jawa Wétan, Demak-Kudus-Muria ing Jawa Tengah, lan Cirebon ing Jawa Kulon. Walisanga kang mligi tegesipun wali ingkang cacahipun sanga anggotanipun inggih punika Maulana Malik Ibrahim, Sunan Ampel, Sunan Giri, Sunan Bonang, Sunan Drajat, Sunan Kalijaga, Sunan Kudus, Sunan Muria, lan Sunan Gunung Jati. Para Wali kala wau boten gesang sesarengan ing sajaman, nanging antawisipun satunggal kaliyan sanèsé gadhah sesambetan paseduluran lan sesambetan antawisipun guru saha murid.
Sunan Giri (Radèn Paku tinepang ugi kanthi asma Ainul Yaqin) kaponakan saking Sunan Maulana Malik Ibrahim, sepupuné Sunan Ampel.Inggih punika ing Surabaya-Gresik-Lamongan (Jawa Wétan), Demak-Kudus-Muria (Jawa Tengah) lan Cirebon (Jawa Kulon).

Saking pesantrèn ingkang dipunampu déning Sunan Giri, agama Islam saged nyebar dhateng wewengkon wétan Nusantara.
 
Déné Sunan Muria punika pandamping sejatinipun tiyang boten gadhah. Wonten ing sajeroning carita rakyat, wonten ugi ingkang njenengi kanthi jejuluk Kakek Bantal.
 	
Malik Ibrahim limrahipun dipunanggep minangka wali kapisan ingkang ndakwahaken Islam ing Jawa. Panjenenganipun mucalaken cara-cara énggal kanggé nandur lan kathah ngrangkul tiyang alit awit kawigatosanipun dhumateng golongan masarakat Jawi ingkang kasingkir nalika akir jaman Majapahit. Malik Ibrahim nyobi narik kawigatosanipun masarakat Jawi ingkang rikala samanten saweg dilandha krisis ékonomi lan perang sedèrèk. Panjenenganipun yasa pondokan kanggé sinau agami wonten ing Leran, Gresik. Ing warsa 1419 Malik Ibrahim séda. Makamipun mapan ing désa Gapura Wétan, Gresik, Jawa Wétan.

### Sunan Ampel 
Sunan Ampel punika sajatosipun gadhah asma Radèn Rahmat, keturunan kaping 12 saking Husain bin Ali, miturut riwayat, Sunan Ampel punika putra saka Maulana Malik Ibrahim lan sawijining putri Champa. Panjenengane disebataken taksih gadhah sesambetan kekerabatan karo salah sijiné istri utawa selir saka Brawijaya ratu Majapahit. Sunan Ampel lumrahé dianggep sesepuh déning para wali liyané. Pesantrene kang mapan ing Ampel Denta, Surabaya, lan iku digunakaké minangka salah sijining punjer panyebaran agama Islam tuwa dhéwé ing Jawa. Sunan Ampel krama kaliyan Nyai Ageng Manila, putri adipati Tuban inggih punika Arya Teja. Sunan Bonang lan Sunan Kudus punika putranipun sadaya, manawi Sunan Drajat punika semahipun. Makam Sunan Ampel wonten ing caketipun Masjid Ampel, Surabaya.

### Sunan Bonang 
Sunan Bonang utawi sinebat Radèn Makdum Ibrahim (Ampèl Denta, Surabaya 1465-Tuban 1525 inggih punika putra Sunan Ampèl saking garwa Dwi Candrawati. Sunan Bonang (Maulana Ibrahim) inggih punika sepupunipun saking Sunan Kalijaga kang tinepang karan sebatan kang ngréka gending kang kapisan. Sadèrèngipun ing babagan dakwah, Sunan Bonang asring nuntut ngèlmu (sinau) ana ing Pasai, lajeng sabanjuré saka Pasai . Sunan Bonang ngadegaken pondhok pesantren ing tlatah Tuban. Santri kang sinau ing pesantren Maulana Makdum Ibrahim (Sunan Bonang), asalipun saking tlatah iNusantara . Ing sajeroning dakwahipun Maulana Makhdum Ibramim (Sunan Bonang) gadhah ciri, inggih punika kanthi ngéwahi asma-asma Dèwa kanthi asma-asma malaékat kang tinepang ing sajeroning ajaram Islam . Sajeroning pesantrèn ngupaya supados saged ngetutaken ajarang agama Hindhu lan Buda kang tinepang sampun dianut sadèrèngipun . Ing sajeroning masarakat saubengipun Sunan Drajat asring tinepang kanthi sebatan *Sunan Sedayu*, parapan Sunan Sedayu inggih punika amarga disareaké (dimakamake) ing caketipun kutha Sedayu (kirang langkung 30 km saking Sedayu). Radèn Kosim (Sunan Drajat) inggih punika putranipun Sunan Ampèl saking garwa kaping kalih (2) inggih punika Dwi Candrawati.. Radèn Kosim (Sunan Drajat) gadhah sadulur kandung(se-bapak lan se-ibu) kang cacahipun 6, ya iku**i Siti Syareat** (istri R.Usman Haji) lan Radèn Maulana Makdum Ibrahim (Sunan Bonang) saha duwé sadulur sekandung lan béda ibu, ya iku [Dewi Murtasiyah (istri [R.Fatah) lan Dewi Murtasimah (istri R.Paku utawa Sunan Giri).Saha istri Sunan Drajat ya iku Dewi Sifiyah putri Sunan Gunung Jati.

### Sunan Kudus 
Sunan Kudus dilairaken kanthi asma Jaffar Shadiq, putra saking pasangan Sunan Ngudung, (panglima perang Kasultanan Demak Bintoro), lan Syarifah, adik saka Sunan Bonang. Sunan Kudus séda udakara taun 1550.
Sunan Kudus naté njabat minangka panglima perang ing Kasultanan Demak, lan ing ing ing ing sajeroning mangsa papréntahan Sunan Prawoto, dados penasihatipun Arya Penangsang. Sanèsipun minangka panglima perang Kasultanan Demak, Sunan Kudus ugi njabat minangka hakim pangadilan Kasultanan Demak.
Sajeroning ngayahi dakwah panyebaran Islam ing Kudus, Sunan Kudus migunakaké sapi minangka sarana penarik masarakat supados rawuh lan mirengaken dakwahipun. Sunan Kudus ugi yasa **Menara Kudus** ingkang dados gabungan kabudayan Islam lan Hindhu kang ugi wonten mesjidipun kanthi aran Masjid Menara Kudus.
Kanggé ngelancaraken syiar Islam, Sunan Kudus ngripta Tembang Sinom kaliyan Tembang Kinanthi.

### Sunan Giri 
Sunan Giri iku salah sawijining Walisanga lan pangadeg kraton Giri Kedaton, kang dunungé ing tlatah Gresik, Jawa Wétan. Sunan Giri lair ing Blambangan taun 1442

### Sunan Kalijaga 
Sunan Kalijaga ingkang gesang ing jamanipun kraton Islam Demak (watawis abad kaping 15) gadhah asma asli Radèn Said, inggih punika putranipun Adipati Tuban inggih punika Tumenggung Wilatikta utawi Radèn Sahur. Radèn Sahur taksih keturunanipun Ranggalawé ingkang ngrasuk agami Hindhu. Sunan Kalijaga dipuntepangaken kaliyan agami Islam saking guru agami ing Kadipaten Tuban wiwit panjenenganipun taksih alit.
Sunan Kalijaga putranipun adipati Tuban ingkang asmanipun Tumenggung Wilatikta utawa Radèn Sahur.
Sunan Kallijaga punika murid saking Sunan Bonang, kanggé nyebar agama Islam, piyambakipun andamel wayang kulit kaliyan tembang suluk, tembang suluk punika kaya ta *ilir-ilir*, *Gundul-Gundhul Pacul*.
Wonten kisah ingkang nyebataken manawa Sunan Kalijaga bebrayan kalih Dewi Saroh binti Maulana Ishaq.
 
### Sunan Muria 
Sunan Muria gadhah asma miyos inggih punika Radèn Umar Said utawa Radèn Said. Radèn Said punika putra saking Sunan Kalijaga kaliyan Dewi Sarah. Sunan Gunung jati punika salah satunggaling walisanga ingkang gadhah peran ingkang kathah wonten ing syiar agama Islam ing pulo jawa saubengé, kususé ana ing pérangan Jawa Kulon. Syarif Hidayatullah utawi Sunan Gunung Jati asring tinepang ing kalangan ulama ing Jawa kulon saubengé dados tokoh kang yasa Kasultanan Cirebon lan Banten.

Miturut Hoesein Djajadiningrat ing bukuné kanthi sesirah *Sadjarah Banten*, ngandharaken manawa asma Fadillah saha Nurullah inggih menika asma salahsatunggaling tiyang. asmanipun inggih menika Nurullah, banjur kaloka karan asmanipun Syekh Ibnu Maulana . Wonten ing carita tiyang Portugis asring kaloka karan jeneng Falatehan utawa Tagaril .Nurul kang misuwur karan jeneng Sunan Gunung jati asalé saka Pasai lan panguasa portugis ing Malaka taun 1511 lan akhiré ing tau 1521 ngawe Nurullah (Sunan Gunung Jati) ora bisa tinggal ana ing Pasai .

 
	

 
	

 
	

## Uga delengen 
* Madahab Sapingi
* Suku Arab-Indonésia
* Syekh Muhammad Shahib Mirbath
* Sunan Bayat
* Ki Ageng Pandan Arang
* Syekh Siti Jenar	
* Resident Poortman
 
## Pranala njaba 
* Najmuddin al-Kubra, Jumadil Kubra and Jamaluddin al-Akbar: Traces of Kubrawiyya influence in early Indonesian Islam Online publication of Martin van Bruinessen, by Universiteit Utrecht	
* Syekh Hasanuddin: Pendiri Pesantren Pertama di Jawa Barat Republika Online: Jumat, 28 April 2006
 
## Cathetan suku