Geguritan

[thumb|Lukisan Walmiki pinuju nggurit epik [Ramayana.]]
**Geguritan** yaiku wohing susastra kang basané cekak, mentes lan éndah. Geguritan asalé saka tembung "gurit", kang ateges kidung utawa tulisan kang awujud tatahan. Déné geguritan ing kéné, ateges rumpakan kidung kang mawa paugeran gumathok, yaiku:
* Cacahing gatrané ora tartamtu, nanging apese 4 gatra.
* Saben-saben sagatrané guru wilangan lan guru lagu padha waé, runtut mawa purwakanthi guru swara.
* Lumrahe kabuka utawa kawiwitan srana ukara: "Sun anggegurit".

**Mula bukane geguritan** kawiwitan saka Mantra menawa digatekake ing mantra ana suara kang dibolan-baleni, banjur Tembang gatra ing tembang isih kaiket paugeran. Geguritan lawas uga isih ana pranata kayata : diwiwiti tembung **Sun Gegurit,** wanda lan gatra uga isih diatur.

Geguritan iku kalebu puisi Jawa modhèren, amarga ora kaiket ing aturan kaya déné tembang. Geguritan bisa karipta amarga ana *ilham* utawa *inspirasi* (angen-angen). Geguritan minangka karya kang sipaté pribadi, mula geguritan panganggit siji lan sijiné béda-béda. Angen-angen kang ana sajeroning pikirané pengarang banjur diolah supaya dadi geguritan kaya kang dikarepaké panganggit. Kanthi mangkono, geguritan iku basané katon éndah, bisa migunakaké purwakanthi, dwipurwa, seselan lan liya-liyané.
Geguritan iku duwèni aji- aji utawa amanat kang bisa kapethik kanthi diparafrasakake dhisik. marafrasakake geguritan iku ateges nganalisis utawa ngudari ukara- ukara geguritan iku supaya maksudé bisa katangkep. Geguritan iku kawujud saka téma, pamilihane tembung uga nganggo sarana rétorika lan majas. Sarana rétorika lan majas paédahé kanggo gawé geguritan iku éndah lan énak kawaca.

* Cekak yaiku ora wujud ukara sing nggladrah
* Menthes yaiku tembungé duwé makna kang jero.
* Éndah ngemu purwakanthi swara, sastra utawa basa.
* Tembungane pilihan

## Wujud kasusastran 
Minurut wujudé, kasusastran iku jinisé ana telu, yaiku prosa (gancaran), geguritan lan drama (sandiwara). Kang mbédakaké kateluné yaiku wujudé. Kasusatran prosa utawa gancaran awujud *paragraf*, kasusastran geguritan iku awujud bait, lan kasusastra drama utawa sandiwara awujud dialog (pacelathon).

## Tuladha wujud geguritan 
### Yèn Rembulane Moblong, Paman 
Déning: I. Kunpriyatno

*yèn rembulané moblong, paman*

*aku kangen sanja menyang plataranmu*

*nggelar klasa sangisore wit gayam*

*jejadhuman karo ngematké swarané*

*bocah – bocah sing padha dolanan*

*yèn rembulané moblong, paman*

*aku kangen ngrungokake gumelegeré guyumu*

*sanadyan sawah lan tegal siji mbaka*

*siji ilang. Sanadyan anak lanang*

*milih ngumbara ing paran*

*suthik ngopèni lemah warisan*

*yèn rembulané moblong, paman*

*aku kangen nyeksèni marang keteguhanmu*

*nggegem sawijining kapitayan. Ngadhepi*

*owah – owahané jaman. Kaya watu karang*

*sing ora naté gigrig nantang jumlegurè*

*alun ing satengahé wahudayan*

Penjebar Semangat, Nomor 50. 12 Dhésèmber 2009

### Palaran Tegalrejo 
Déning: Indra Tranggono

*Nalika ngambah jobin pendhapa Tegalreja*

*Mripatku weruh jubah putih kumlebet kebak wibawa*

*Sang Pangeran jumeneng tanpa kedheping netra*

*Sereng, mencereng gawe getering nala*

*Bangsa penjajah wus salin rupa*

*Sang Pangeran tansah siyaga* 

*Ngupaya tetep ngregem ajining dhiri*

*Tan lena ditlikung raseksa nggegirisi*

*Gamelan ing pendhapa talu*

*Ngregem piyandeling Sang Pangeran* 

*Tembang palaran keprungu*

*Ngiring brantayuda netepi sedya*

*Sang Pangeran nyekar* 

*Kumandhang kanthi swara gandhang*

*Netra tansah sumunar*

*Adeg-adeg dhiri dadi cagaking tumandang*

*"Perang ora mung rebutan bandha donya*

*Nanging uga sirah lan atining bangsa*

*Bokor emas kebak kidung kaslametan*

*Kudu dijaga saka amuking asu ajak manca negara"*

*Sang Pangeran ora wedi pralaya*

*Ora gigrig dipegat nikmat bandha donya*

*Tansah nyawiji, greget sengguh ora mingkuh*

*Nundhung angkara murka kang wengkis lan angkuh*

*Tembang palaran tansah kumandhang*

*Njebol wuwungan pendhapa, nyebar pepadhang*

*Langit geter!*

*Rasa wedi lan mindher dadi lumer* 

(Ngayogyakarta, Februari 2020)

### Carita Wayang 
Déning: Eko Wahyu Nugroho

*Sapa kandha wayang kuwi kuna?*

*Yen durung ngerti lakuning crita*

*Wiwit jejer tekaning paripurna*

*Dudu amung rikala gara-gara*

*Rentep-rentep piwulang kagambarna*

*Tindak-tanduk uga tata krama*

*Kang bisa tansah ngrembaka*

*Saka isining carita kang kababar*

*Kababar pitutur suci tumrap dhiri*

*Dhiri kang tansah nguri-uri*

*Nguri-uri kabudayan Jawa suci*

*Miguna mring nagari*

(Ngayogyakarta, Februari 2020)

### Ngejaman 
Déning: Purwadmadi

*Jam*

*gumingsiré kala*

*dhedhongkèl mangsa lumuh cidra*

*sengkala tidha ngresepi dina*

*Jam*

*panjiret lena*

*wanciné lingsir sakèhing langsir*

*pasang brahala rakit walat cintraka*

*gèsèh gesahing lampah Sang Murwakala*

*Ngejaman seksi jaman*

*Yogya kang gumléwang ngetus ampas panandhang*

*kangslupan watak sabrang*

*awak-awak adus tirta sumuk sumeng angleng rata*

*nitik laku lampah cidra*

(Ngayogyakarta, Februari 2020)

### Wewayangan 
Déning: Supriyadi

*Panguripanmu wus ginurit*

*Ing gelare kelir jagad gumelar*

*Surya pinangka blenconge*

*Bumi pinangka deboge*

*Lelakonmu dadi gancare carita*

*Kang sinanggit Kang Murba Kawasa*

*Binabar ing pangucap lan polah tingkah*

*Tangis lan guyu gegen hingane*

*Banjur kapan babare lelakon*

*Sawangen polahe kayon*

*Jejeg miring mirong ngetan mangulon*

*Sabdane Hyang Manon humiring gen hing sabda kun*

*Ginarebeg pra widadara widadari*

*Mungkasi lakon sawengi iki*

(Dlingo, 13 Februari 2020)

## Uga delengen 
* Gancaran