open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wisanggeni

right|thumb|Wisanggeni Gagrag Surakarta

**Wisanggeni** iku anaké Arjuna karo Dèwi Dresanala. Putri iki salah sijining widadari anugerahing déwa amarga Arjuna bisa ngalahaké Prabu Niwatakawaca, buta kang ngobrak-abrik kahyangan. Nalika iku, Niwatakawaca sedya ndhaup Dèwi Supraba.

Rikala lair, Wisanggeni arep dipatèni simbahé, Bathara Brama. Bathara Guru nganggep lairé Wisanggeni nyalahi kodrat. Nanging Wisanggeni wis dikodratké sekti lan tinitisan Sanghyang Wenang. Seka prakara iki, Wisanggeni uga asring sinebut déwa kang pungkasan.

Satriya setengah déwa setengah manungsa iki dimomong Bathara Baruna (déwa kang nguwasani samodra) lan Hyang Antaboga (raja ula kang urip ing dhasar bumi). Dhèwèké bisa mabur, ambles bumi, lan urip ing laut.

Dhèwèké urip ing Kahyangan Daksinapati bareng ibuné. Sektiné ngluwihi liyané. Wisanggeni raket karo Antaséna. Loro-loroné uga ora mèlu Bharatayuddha. Ing lakon Wisanggeni Racut, dhèwèké muksa bareng karo Antaséna dadi tumbal bèn Pandhawa menang.

Kaya déné Antaséna, Wisanggeni uga ora seneng nganggo basa krama. Béda karo Antaséna kang lugu, Wisanggeni lantip lan ngerti sadurungé winarah.

## Pranala njaba 
* Wisanggeni ing Bausastra Javanese Dictionary  (bausastra.com)
Orgasme

jmpl|360x360px|*Lukisan Frenzy of Exultations* (1894), déning Władysław Podkowiński
**Orgasme** (saka tembung basa Yunani ὀργασμός *orgasmos* sing tegesé "kabagyan, abuh"; uga **klimaksing sèks**) ya iku uculing kabagyan sèksual sing katumpuk sing ujug-ujug nalika siklus réspon sèksual, sing ngasilaké ing kontraksi otot sing ritmis ing panggul sing dadi ciri khas kanggo kepénaking sèks. Iki dialami déning wong lanang lan wong wadhon, orgasme iku dikuwasani déning sistem saraf otonomis utawa sistem saraf paksa. Orgasme iku asringé dikaitaké karo tumindak-tumindak kepaksa, kalebu kejèling otot ing sawenèh area ing awak manungsa, sènsasi euforia sing umum lan, asringé, owahing awak lan vokalisasi. Période sawisé orgasmé (uga dimudhengi minangka période refractori) ya iku kerepé sawiji pengalaman sing nglegakaké uwong, digaètaké karo uculing neurohormones oxytosin lan prolaktin uga endorphins (utawa "morphine éndogén").

Orgasmé manungsa lumrahé diasilaké saka timulasi sèks fisik ing penis kanggo wong lanan (lumrahé mbarengi éjakulasi), lan ing clitoris kanggo wong wedhok. Stimulasi sèks bisa dilakukaké dhéwé-dhéwé (kanthi masturbasi) utawa kanthi karo partner sèks (penetratif sèks, non-penetratif sèks, utawa skagiyatan sèksual liyané).

Èfèk-èfèk kaséhatan sing ngepungi orgasmé manungsa iku warna-warna. Ana akèh réspon-réspon psikologis kagiyatan sèksual, kalebu sawiji kaanan lega sing kagawé déning prolaktin, uga owah-owah ing jero sistem saraf pusat kaya ta a temporary mudhing kagiyatan metabolik sing sedéla ing pérangan gedhéné cerebral cortex kamangka ora ana owahan utawa mundhaké kagiyatan metabolik ing area-area limbik (i.e., "ngewatesi") ing jero utek manungsa. Uga ana akèh dhisfungsi sèksual, kaya ta anorgasmia. Èfèk iku mau njalari panemu-panemu kultural marang orgasme, kaya ta kapitayan tmenawa orgasme lan kerep orané utawa konsistèn apa orané wigati utawa ora ana sangkut pauté kanggo maremé wong ing sawiji ubungan sèksualé, lan téyori-téyori bab fungsi-fungsi biologis lan evolutionèré orgasme.

Orgasme ing kéwan uwis disinaoni kanthi ora pati signifikan tinimbangé orgasmené manungsa, nanging panlitèn bab subyèk iki mau isih tetep ana.

## Rujukan
Galaksi

right|thumb|250px|**Galaksi NGC 4414

**Galaksi''' iku kumpulan utawa gugusan saka yutan lintang, uga kalebu awu kosmis, gas-gas lan unsur peteng kang nyawiji amarga anané gaya gravitasi antara benda-benda akasa iku.

## Wujud lan Jinis 
Saben galaksi duwé ukuran kang béda wiwit galaksi kang cilik (kerdil) kang ketata saka sepuluh yuta lintang nganti galaksi-galaksi raseksa kang duwé èwon malah milyaran lintang. Wujud-wujud galaksi-galaksi uga béda-béda, ana kang wiujudé spiral, elip uga ana kang wujudé ora karuwan.
Sadéwa

**Sadéwa** utawa **Sahadéwa** (Sangskreta *Sahadeva*) iku paraga wiracarita Mahabharata. Nalika cilik jenengé Tangsen. Dhèwèké salah sawijining Pandhawa. Tangsen iki jenengé wit-witan kang godhongé bisa digawé obat. Kaya déné sadulur kembaré, Nakula. Satriya kang manggon ing Sawojajar iki kondhang amarga lantip ing prekara usada. Wiwit isih bayi, Nakula lan Sadewa wis dadi bocah lola, tanpa rama lan ibu. Satriya iki tinitisan Bathara Aswin, déwané tabib kang kembar karo Bathara Aswi. Bareng karo Nakula, Sadéwa tansah ngiring Yudhistira ing kraton Amarta.
Ing sawatara carita wayang, Sadéwa lantip ing sasmita. Upama Kresna ora ana, Sadéwa kang sulih golèk upaya. Nalika mboyong Dèwi Srengginiwati saka Gisiksamodra, Sadéwa kang bisa mbabar sayembara ngenani “sajatining lanang, sajatining wadon.” Jejodhoan iki nurunké putra Widapaksa utawa Sidapaksa.

Ing lakon liyané, Sudamala, Sadéwa kang bisa ngruwat Bathari Uma bali manèh dadi ayu. Ing gagrag India, Sahadéva iku pinter pedhang. Ing Bharatayudha, Sahadéva kang bisa ngalahaké lan matèni Shakuni (ing Jawa dadi Sangkuni). Ing carita padhalangan, Sangkuni dipatèni Bima.

Ing lakon “Babad Alas Mretani” Sadéwa éntuk aji Purnamajadi saka Ditya Sapulebu. Aji iki bisa gawé wong sing nduwé éling apa waé kang wis kalakon lan ngerti apa kang kedadèn

## Uga delengen 
* Pratélan paraga wayang
* Wayang

## Pranala njaba 
* Sadewa ing Bausastra Javanese Dictionary  (bausastra.com)
Arsitèktur

**Arsitéktur** utawa **undaki** (**seni bino**) yaiku gabungan ing antarané ngèlmu lan seni kanggo ngrancang yasan. Makna sing luwih amba yaiku kabèh gabungan ngèlmu lan seni kanggo ngrancang prakara-prakara sing sipaté pembangunan skala cilik nganti gedhé, contoné rancangan tata kutha, lansekap, perabotan lan uba rampene.

Rancangan arsitèktur kudune nggatèaké fungsi, kakuwatan, Estetika, lan kalebu uga sisih psikologis sing arep diyasa.

Nanging wonten ing perkembangan gagrag énggal pengertian arsitèktur tumuwuh kanggé nyipta wontenipun "ruang". Ruang ingkang fungsional kanggé madhai sawatawis aktivitas utawi kagiyatan mliginipun kagiyatan manungsa.
Pranoto utawi kaidah arsitèktur wonten ing terapanipun boten sami satunggal laladan kaliyan laladan lintu, upaminipun arsitèktur Jawi jegregipun (penampilan) munjer dateng arsitèktur karaton, anangin arsitèktur Bali munjer (beroreintasi) dateng Agami Hindhu nganggé pranoto ingkang kasebat Asta Kosala Kosali.
Arsitektur Jawi (dalem) kapara dados tigang pérangan inggih punika: Pendopo (ruang publik), pringgitan (ruang semi publik) lan sentong (ruang privat). Arsitektur Bali bagi ruang dados sangang pérangan, saking nisthaning nistha ngantos utamaning utama. Tigang pérangan ageng inggih punika nistha, madya, utama.
Panggulawenthah

**Panggulawenthah** (Carakan: ꦥꦁꦒꦸꦭꦮꦼꦤ꧀ꦛꦃ, Pégon: ڤاڠڮولاوٓنڟاه), uga diarani **pandhidhikan** yaiku prosès kanggo peserta didik metu saka kahanan kang durung swatantra, durung diwasa, dèrèng mardika tumuju kaanan kang luwih swatantra, luwih diwasa, tanggung jawab lan berbudaya. Prosès pandhidhikan yaiku pengajaran keahlian mirunggan, pemberian lan penambahan kawruh, pertimbangan lan kebijaksanaan.

[thumb|left|200 px|Siswa [taman kanak-kanak ing senthong sinau]]

## Deleng uga 
* Pandhidhikan anak usia dini
* Pandhidhikan dhasar
* Pandhidhikan menengah
* Pandhidhikan dhuwur
Bisnis lan Indhustri

Asal kata *bisnis* iku saking basa Inggris *business* sing kata dhasaré *busy* sing tegesé *sibuk*. Dadi tegesé *bisnis* meh padha kalih *kagiyatan*. Makna bisnis saiki diperluas dadi *sekabehe kagiyatan sing ana hubungane kalih memperoleh penghasilan utawa komersial*.

Ing jaman perdagangan modern sapunika, kata *bisnis* duwé pautan raket kalih kata *indhustri* sebab kagiyatan bisnis sing paling nyata racaké sing ana kaitan kalih kagiyatan indhustri, malah umum loro kata kae digandheng kanggo pengembangan makna kata.

## Kegiatan-Kegiatan Bisnis lan Indhustri 
*Akuntansi
*Periklanan
*Perbankan
*Bisnis Skala Gedé
*Bisnis Intelejen
*Sekolah Bisnis
*Kapitalisme
*Perdagangan
*Hukum Perdagangan
*Perusahaan
*Kompetisi
*Konsumer Elektronik
*Ékonomi
*Perdagangan Elektronik
*Etika
*Keuangan
*Indhustri
*Intellectual property
*Perdagangan Internasional
*Asuransi
*Investasi
**Investasi Ekuitas/Saham
**Pengelola Dana Institusi
*Pratélan Ahli Téyori Bisnis
*Pratélan Pemimpin Perusahaan
*List of commercial pairs
*Pratélan Buku Bisnis Popular
*Pengembangan kanthi Organisasi
*Manajemen
*Manajemen Sistem Informasi
*Manufacturing
*Pemasaran
*Medhia Massa
*Prosès Manajemen
*Manajemen Proyek
*Real Estate
*Usaha Kecil
*Pajak
*Téyori constraints
Mijil

**Mijil** iku tegesé *lair* utawa *metu*. Ing jajaran tembang macapat, Mijil lumrahé disèlèhké ing ngarep. Saben pada, tembang iki ana enem gatra (larik), kanthi guru wilangan lan guru lagu:

*10-i
*6-o
*10-é
*10-i
*6-i
*6-u

## Tuladha
Mijil ing donya siniwi ratr**i**
Kabèh durung kat**o**n
Amung anjali soca ing temb**é**
Lelaku alon siniji-sij**i**
Nunggu mring wartan**i**ng
Sesotya satuh**u**

Cep menenga adhuh bocah man**i**s
Aja gawé kag**o**l
kae katon rembulané gedh**é**
Gilar-gilar cahyane nelah**i**
Ayo sun dolan**i**
Sabisa-bisak**u**

## Notasi 
Notasi iki salah sijiné gagrag kang isih dienggo rengeng-rengeng.

#6-6-1^-2^-2^-2^-2^-2^-1^- 2_3
#1^-6-1^-1^-2^-1^-2^
#2^-3^-2^-1^-6-5-5-5-6_5-3
#2-3-5-6-3-6-5-3-2-3
#1^-2^-3^-2^-1^-6
#3-5-5-5-5_6-5_3

## Pranala njaba 
## Uga delengen 
*Macapat
Planit

250px|right|thumb|Planit anyar

**Planit** iku barang ing njaban akasa sing ngubengi lintang. Ing sistem Tata surya dhéwé, lintangé srengéngé.

Tembung planit asalé saka basa Yunani, *planetes* tegesé "nyasar". Istilah iki timbul amarga konsèp planit durung dikenal jaman mbiyèn.

Planit-planit anggota Tata surya:
# Merkurius
# Venus
# Bumi
# Mars
# Jupiter
# Saturnus
# Uranus
# Neptunus

Titikané utawa ciriné planit:
# Ngubengi lintang utawa sisa-sisané;
# Nduwé bobot kang cukup kanggo duwé gravitasi dhéwé;
# Ora pati gedhé;
# "Ngresiki lingkungan" (*clearing the neighborhood*, ngosongi ruwang kang diliwati planit saéngga ora dienggo marang barang akasa liyané);
# Garis tengah punjul saka 800&nbsp;km.

## Planit cilik 
Tanggal 24 Agustus 2006, ing patemon IAU, 3.000 ilmuwan astronomi mutusaké ngowahi status Pluto dadi planit cilik. Planit cilik liya: Ceres (asteroid) lan Eris.

## Planit anyar 
Planit anyar sing akèh ana ing sabuk kuiper lumrahé kagolong planit cilik (basa Inggris: *dwarf planit* (kasil putusan International Astronomical Union-IAU tanggal 24 Agustus 2006.)
Merkurius

**Merkurius** utawa **Buda** iku kalebu planit dalam tata surya sing paling cedhak srengéngé. Diameter Merkurius 40% lewih cilik katandhing Bumi, 40% lewih gedhé katandhing Bulan. Malahan ukurane lewih cilik katandhing bulan Jupiter, Ganymede juga bulan Saturnus, Titan.

Permukaan planit Merkurius lewih kurang padha kondisine kalih Bulan.
Arimbi

[thumb|Dèwi Arimbi ing kesenian [wayang golèk]]
**Arimbi** utawa **Hidimbi** iku putriné raja raseksa Prabu Kala Trembaka (Arimbaka) ing Pringgondani. Dewi Arimbi duwé pitu sadulur, yaiku: Arimba, Arya Prabakesa, Brajadenta, Brajamusti, Brajalamatan, Brajawikalpa lan Kalabendana.

Raja Arimbaka iki mati déning Pandhu. Anak mbarepé, Arimba arep males marang Pandhawa nalika babat alas Wanamarta/Mretani. Niaté Arimba iki ora disarujuki déning Arimbi. Arimbi kepranan marang satriya Pandhawa, Bima. Kanthi dibiyantu déning Arimbi, Bima bisa mungkasi Arimba kanthi gampang. Arimbi banjur dadi garwané Bima lan peputra Gathotkaca. Ing vèrsi India, Arimbi sinebut Hidimbi.
Dewi Arimbi dadi ratu nagara Pringgandani, nggantèkaké kalungguhan kangmasé Prabu Arimba sing tiwas sajeroning paprangan nglawan Bima. Nanging amarga luwih kerep manggon ing Kesatrian Jodipati mèlu garwané, kakuwasan nagara Pringgandani diwakilaké marang adiné yaiku Brajadenta nganti Gathotkaca diwasa lan diangkat dadi raja nagara Pringgandani kanthi gelar Prabu Kacanagara.

Dewi Arimbi duwé kasektèn bisa malih rupa saka wujudé raseksi dadi putri jatmika.

Arimbi duwé sipat lan watek: jujur, setya, bekti lan tresna marang putrané. Arimbi palastra ing Perang Baratayuda melu obong nututi putrané Gathotkaca sing palastra amarga kena panah Kunta duwèké Adipati Karna, Adipati Ngawangga.

## Deleng uga 
* Wayang
* Mahabharata

## Pranala njaba 
* Arimbi ing Bausastra Javanese Dictionary (bausastra.com)

## Rujukan
Sang Hyang Kamahayanikan

***Sang Hyang Kamahayanikan*** iku karya sastra Jawa Kuna. Kitab sastra iki awujud prosa. Ing sisih buri ana tulisan jenenge salah sijiné raja Jawa, Pu Sindok. Isiné ajaran-ajaran Buda Mahayana. Kitab iki asring dienggo déning para arkeolog maknani apa kang katon ing Candhi Borobudur.
Arimba

**Raden Arimba** punika kangmasipun Dewi Arimbi. Sasampunipun ramanipun, Prabu Tremboko pralaya déning Prabu Pandudewanata ing *Perang Pamuksa*, Arimba ingkang lenggah dados nalendra utawi raja wonten ing nagara Pringgondani. Kanthi kadadosan punika, Prabu Arimba dendam marang Prabu Pandu. Nanging dipuncariyosaken bilih rayinipun Dewi Arimbi tresna marang Raden Bratasena, lan wonten ing pungkasan cariyos, raseksa punika pejah déning Bima utawi Bratasena.

## Uga delengen 
* Wayang
* Pratélan Tokoh Wayang
## Cathetan suku
Tokoh Donya

## Tokoh Donya 
*Daftar Tokoh Donya miturut nagarane masing-masing.
*Daftar Tokoh Profesi miturut bidang/profesine masing-masing.
Sinom

Yèn dijupuk arti wantah, *sinom* tegesé *godhong asem*godhong asem* sing isih enom utawi rikma ingkang wonten ing palarapan , alus lan lembut sanget.* Pramila manawi srawung ing bebrayan ngendikanipun kedah alus (boten klemak-klemèk) ingkang saged andayani tiyang ingkang kita ajak ngendikan punika kesengsem, linambaran polatan ingkang sumeh, grapyak lan semanak. Ing Macapat, sinom nduwé sipat kang isih enom. Kaya déné bocah cilik kang lagi ngerti donya.

## Metrum
Saben pada, tembang iki ana sanga gatra (larik), kanthi guru wilangan lan guru lagu:
*8 - a
*8 - i
*8 - a
*8 - i
*7 - i
*8 - u
*7 - a
*8 - i
*12 - a

## Tuladha
***Tuladha 1**
#Ing pojok wétan sang sury**a**
#Nyungging sinom dadi pen**i**
#Kagubet embun rumeks**a**
#Déning Hyang Murbeng Dumad**i**
#Raga jiniret at**i**
#Seka perbawaning es**u**k
#Manuksma suluk angg**a**
#Kang wang-sinawang mranan**i**
#Tibane prana sarwa sulih prasaj**a**

***Tuladha 2**
#Amenangi jaman éd**a**n
#Éwuh aya ing pambud**i**
#Milu édan nora tah**a**n
#Yèn tan milu anglakon**i**
#Boya kaduman mel**i**k
#Kaliren wekasanip**u**n
#Ndilalah karsa All**a**h
#Begja-begjané kang lal**i**
#Luwih begja kang éling lawan waspad**a**
:Saka *Serat Kalatidha* anggitan Ki Ranggawarsita.

***Tuladha 3**
#Anelasak wana was**a**
#Tumuruning jurang terb**i**s
#Kang ri bandhil bebondhit**a**n
#Ginubet penjalin cac**i**ng
#Wau ta sang apek**i**k
#Gumregut sangsaya sengk**u**t
#Saéngga datan nyipt**a**
#Pringga bayaning wanadr**i**
#Apan nyata satriya trah witarady**a**

***Tuladha 4**
#Nuladha laku utama
#Tumraping wong tanah jawi
#Wong agung ing Ngeksiganda
#Panembahan Senopati
#Kepati amarsudi
#Sudaning hawa lan nepsu
#Pinesu tapa brata
#Tanapi ing siyang ratri
#Amemangun karyenak tyasing sasama
:Saka *Serat Wedhatama* anggitan KGPAA Sri Mangkunagara IV.

## Notasi
#2^-2^-2^-2^-1^-1^-6_5-5_6_1
#1^-1^-1^-6_1^-5-5-5_6-5_6_5_3
#1^-1^-1^-1^-6-6_5-1^-6_5
#5-5-5-3-2-3-1-6_5
#6-6-6-6-1^-1^-1^
#6-5-5-5-5-5-3-2_1
#5-5-5-5-5-5-5
#5-5-5-3-2-3-1-6_5
#2-3-3-3-2-3-5-2-2-3-2_3-2_1

## Pranala njaba
Sajarah

**Sajarah** iku sejatine rekaman kedadéan-kedadéan nyata ing taun kapungkur. Sajarah iku béda tegesé karo istilah **babad**. Babad tegesé luwih amba, antarané maca aji-aji luhur, kepahlawanan, kejayaan, kegetiran, duka lan lara, pengkhianatan, sajarah, silsilah, epos, legenda, kabèh iku dadi siji.

Kedadéan-kedadéan sing duwé aji kang istimewa ing sajarah manungsa antarané Revolusi Industri, Perang Donya I, Perang Donya II, lan liya-liyané.

## Jinis-jinis 
Pembagèyan sajarah iku gumantung saka sudhut pandang utawa cara arep mawas sajarah iku, ning lumrahé bisa dimawas saka kurun wektu utawa jaman saka tilas-tilas utawa piranti sing dianggo manungsa jaman iku.
* Jaman watu
* Jaman logam
* Jaman watu gedhé

Sajarah uga bisa dimawas saka sudhut pandang ngèlmu-ngèlmu tartamtu tuladhané:
* Sajarah Paleontologi
* Astronomi
* Biologi
* Géologi
* Antropologi
* Arkéologi

Sajarah uga bisa dimawas saka sudhut pandang wewengkon utawa kawasan tuladhané:
* Sajarah Donya
* Sajarah Indonésia
* Sajarah Jawa

## Uga delengen 
* Prasajarah
* Sumber sajarah
GFDL

**Lisensi Dokumentasi Bebas GPL** (GNU FDL) kang nganggo basa Inggris yaiku kang ngiket kanthi hukum. Terjemahan edisi basa Jawa iki dikarepaké bisa mbiantu pinuturan Basa Jawa luwih paham bab Lisensi Dokumentasi Bebas GPL (GNU FDL).'

Versi 1.2, November 2002

```
Hak Cipta (C) 2000,2001,2002 Free Software Foundation, Inc.
59 Temple Place, Suite 330, Boston, MA  02111-1307  USA
Sapa waé bébas nyalin lan nagkaraké salinan utuh lisensi dhokumèn iki, nanging ora kena ngowahi.
```

Tujuan lisensi iki sapisan, kanggo nggawé manual, buku pedoman, utawa dhokumèn bébas fungsional lan migunani, minangka jaminan bahwa sapa baé kanthi bébas bisa lan éntuk nyalin lan nyebaraké, kang wis nganggo owah-owahan utawa uga kang isih asli, kanthi komersil utawa non komersil. Kaping pindone, lisensi iki kanggo nglindhungi penulis lan penerbit saka owah-owahan tulisan kang kurang bertanggungjawab.

## Pranala njaba 
* Teks resmi GFDL
Dresanala

Widodari ing carita wayang iki putriné Bathara Brama. Sawijining wektu, kayangan ana ontran-ontran. Prabu Niwata Kawaca ngobrak-abrik panggonan lan njaluk bojo widodari. Para déwa bingung banjur njaluk tulung Arjuna kang lagi tapa brata. Satriya Madukara iki bisa nuntaské pagawéyan kanthi gangsar. Déning Bathara Guru, Arjuna didadèkaké raja jejuluk Prabu Kiritin lan olèh widodari kang nggoda nalika tapa. Salah sijining widodari iku Dèwi Dresanala.

Sejatiné, saka jejodhoan iki, Arjuna ora éntuk nduwé anak saka widodari. Nanging Dresanala mbaléla. Dresanala nglairaké  Wisanggeni kang mauné wujud geni kang murub.

## Uga delengen 
*Wayang
*Pratélan Tokoh Wayang
Katowice

|-
! colspan="2" | Katrangan cekak
|-style="background: #ffffff;"
| Provinsi: || Silesia (śląskie)
|-style="background: #ffffff;"
| Hak kutha: || 1865
|-style="background: #ffffff;"
| Jembar: || 164,6 km²
|-style="background: #ffffff;"
| Padunung: || 315.123 jiwa
|-style="background: #ffffff;"
| Kapadhetan: || 1.915 / km²
|-style="background: #ffffff;"
| Kodhe tilpun: || (+48-32)
|-style="background: #ffffff;"
| Pelat nomer kendaran motor: || SK
|-style="background: #ffffff;"
| Alamatbalé kutha: || ul. Młyńska 440-098 
|-style="background: #ffffff;"
| Situs wèb resmi: || www.um.katowice.pl
|-
! colspan="2" | Pulitik
|-style="background: #ffffff;"
| Walikutha: || Piotr Uszok
|}

**Katowice**  [], basa Jerman **Kattowitz**, iku kutha gedhé ing kidulé nagara Polen. Kutha iki kuthapraja Provinsi Śląskie utawa Silesia (*województwo śląskie*) lan didunungi sakiwa tengené 315.123 wong.

Kutha iki, dumunung mèh 80 km ing sisih lor-kulon saka Kraków ing laladan indhustri Silesia Dhuwur, minangka punjer wewengkon métropolitan Silesia, sing, gumantung saka definisi, nduwèni antara 2,5 nganti 5 yuta jiwa. Ana tambang  séla areng lan bijih sing sugih ing laladan iku. Kutha Katowice iki cedhek Kali Kłodnica lan Kali Rawa. Katowice nduwé status kutha wiwit taun 1865.

Antara taun 1954 nganti 1956 kutha Katowice uga diarani *Stalinogród*. Jeneng Stalinogród iki dianugrahaken saking panguwasa kuminis Polen jaman iku.

Mbiyèn kutha Katowice suwé banget dikuwasani Jerman, iku nganti taun 1918. Ing kutha iku ana papan anggegana ukuran biyasa sing jenengé **Muchowiec**.

Wangunan-yasan ing kutha iki ya iku kombinasi antara yasan sing nganggo arsitèktur tuwa kaliyan arsitèktur modern.

Katowice ya iku kutha tambang, khususé tambang areng séla lan métalurgi.

## Data liyané 
* Jembar kutha: 164,6&nbsp;km²
* Penduduk: 315 123 jiwa (taun 2005)

## Klub-klub ulah raga 
* GKS Katowice – 27.02.1964  r., league: Ekstraklasa
http://www.gieksa.pl/
http://www.gieksiarze.pl/

## Gladri foto 

Image:Katowice - Spodek by night.jpg|*Spodek* by night (multipurpose sports arena)
File:SejmSlaski.jpg|The Silesian Parliament (*Sejm Śląski*) in Katowice (1920-1945)
File:Urząd Wojewódzki - westybul.JPG|The Silesian Parliament in Katowice 
File:Teatr Wyspiańskiego - Katowice.JPG|Katowice, Silesian Theatre
File:Muzeum Slaskie2.jpg|Katowice, Silesian Museum
File:Katowice - Wieża spadochronowa 01.jpg|Parachute Tower in Tadeusz Kościuszko Park

File:Katowice - UŚ - WPiA.jpg|University of Silesia-Faculty of Law and Administration
File:PL-Katowice-Kosciol-Mariacki-2014 02.JPG|St. Mary's Church in Katowice
File:Katowice - Rynek nocą.jpg|Market square in Katowice
Sangkuni

thumb|Sangkuni
**Sangkuni** (: शकुनि ; *śakuni*) uga karan **Harya Suman** iku paraga kang duwé sipat *antagonis* ing carita Wiratacertita Ramayana. Dhèwèké putrané Prabu Keswara, dadi isih seduluran karo Dewi Gendari/Gandari. Ing Mahabharata versi Indhia, Sangkuni karan **Shakuni** lan dadi raja ing Gandaradésa. Wayang siji iki kondhang licik. Dhèwèké dadi punjering rusak-rusakan ing Astina.

## Anak lan bojoné 
Ing pedhalangan, Sengkuni nduwé bojo Dewi Sukesti lan peputra telu:
# Arya Antisura
# Arya Surabasa
# Dewi Antiwati, kang dadi bojoné Udawa.

## Lelakoné 
Nalika isih enom, Arya Sangkuni iku gagah lan gantheng. Sawijining dina, dhèwèké krungu kabar yèn ana sayembara ngrebutaké Dewi Kunti. Tekan panggonané, jebul wis bubaran. Kunti wis diboyong déning Pandhu. Sangkuni nesu lan ngajak gelut Pandhu. Sangkuni kalah lan masrahaké adhiné, Dewi Gendari. Gendari banjur dipèk bojo karo Destrarasta. Pandhu mung sawatara wektu dadi raja amarga mati.

Amarga serik, Gendari lan Sangkuni gawé reka daya supaya Pandhawa lunga lan ngrebut Astina. Nalika ana pahargyan ing Krukmandhala, Sangkuni naté ngganggu Kunti saéngga kembené mlorot. Kunti nesu lan sumpah ora arep nganggo kemben nganti bisa kebenan nganggo kulité Sangkuni. Amarga polahé Sangkuni, Pandhawa bisa dibuwang saka kraton.

Ing Bharatayudha, Sangkuni bisa dipatèni Bima. Pengapesané ana ing silit. Kaya kang dadi penjaluké ibuné, Sangkuni dikuliti lan diaturké marang Kunti.

## Uga delengen 
* Wayang
* Pratélan Tokoh Wayang
* Prabu Gendara
Sīma

**Sīma** uga tinulis **sima** () iku laladan kang diluwaraké saka pajeg ing papréntahan jaman Jawa Kuna. Laladan iku adaté diwènèhaké déning ratu kanggo punggawané utawa rakyaté kang ana lelabuhané (jasané) marang praja, utawa kanggo ngadegaké yasan suci.

Akèh prasasti ing jaman Jawa Kuna kang ngukuhaké siji palemahan minangka sima, contoné watu tulis Mantyasih saka jaman Rakai Watukura Dyah Balitung. Isiné ngukuhaké supaya Désa Mantyasih luwar saka jejibahan mbayar pajeg. Ana akèh sabab siji panggonan ginawé sima, contoné ya iku ana darma bekti marang ratu kang pinuju kuwasa lan ana panggonan kanggo memuja déwa-déwi.

## Réferènsi 
## Pratélan pustaka 
* 
*
Prasasti Mantyasih

**Prasasti Mantyasih** ana loro, Mantyasih I lan II. Loro-lorone tinulis ing lempeng tembaga.Prasasti tinulis ing jaman Watukura Dyah Balitung, nalika angka taun ngancik 907 M.

Kanggone wong Magelang, mligi désa Meteseh, prasasti iki dianggep wigati. Seka Prasasti Mantyasih I, Prasasti Gilikan, lan Prasasti Poh, pamaréntah ngukuhaké dina ulang taune kutha Magelang.

Ing tulisané, sinebut yèn Désa Mantyasih didadeake sima. Déné raja-raja karajan Mataram Kuna uga dijlentrehke akèh ing kéné, ya iku Sanjaya, Rakai Panangkaran, Rakai Panunggalan, Rakai Warak, Rakai Garung, Rakai Pikatan, Rakai Kayuwangi, lan Rakai Watuhumalang.

## Uga delengen 
* Prasasti
* Karajan Mataram Kuna
* Magelang
Zoologi

**Zoologi** punika cabang biologi ingkang nyinaoni bab kéwan. Istilah liyanipun inggih punika **Animalia** utawi **Metazoa**. Kéwan saged kebentuk saking satunggal sel (uniselular) utawi sel tunggal ugi kathah sel (multiselular).

## Penggolongan/Klasifikasi 
* Vertebrata punika kéwan ingkang gadhah balung belakang
* Invertebrata utawi Avertebrata, kéwan ingkang boten gadhah balung belakang

Klasifikasi liyanipun punika miturut jinis panganane.

* Karnivora, kéwan pemakan daging
* Hèrbivor, kéwan pemakan tumbuhan
* Omnivora, kéwan pemakan segala
* Insektivora, kéwan pemakan gegremet.

## Uga delengen 
* Kéwan Purbakala
* Téyori Evolusi Organisme
* Kebun Binatang
Ulah raga

**Ulah raga** iku miguna kanggo ngelatih raga manungsa, uga lan rohani contoné dolanan sekak (catur).

## Sajarah 
## Ulah raga Modern 
### Cabang ulah raga modhèren 
Cabang ulah raga modhèren antarané:
* Anggar
* Angkat wesi
* Atletik
* Bal-balan
* Balap motor
*Balap mobil
* Balap sepédah
* Baskèt
*Berkuda
* Bilyar
* Bisbol
* Boling/Bal glindhing
* Bridge
* Badminton
*Futsal
* Sekak
* Dhayung
* Golf
* Gulat
* Kano
* Karaté
* Krikèt
* Layar
* Loncat Indah
* Némbak
* Panahan
* Pilates
* Pingpong
* Polo banyu
* Langi
* Senam
* Silat
* Sofbol
* Taékwondho
* Tènes
* Tinju
* Voli
* Wushu
* Yudho

### Rekor 
* Pratélan Rèkor donya
* Pratélan Rèkor nasional

## Ulah raga Tradisional 
Ulah raga asli saking laladan-laladan Indonésia:
* Ulah raga Benteng
* Egrang
* Gasing
* Langga
* Karapan Sapi
* Main Hadang
* Manggurebe
* Maunti
* Pacu Jalur
* Pathol
* Perisaian
* Patok Lele
* Sampyong
* Sebanting
* Sepak takraw
* Serimbang
* Zawo-zawo

## Liyane 
* Olimpiade
*Asian Games
*SEA Games
*Pekan Olahraga Nasional (PON)
Durma

**Durma** inggih punika salah setunggaling tembang macapat kang gadhah watak galak lan wani. Durma punika mundur saking Ma lima inggih punika nyingkiri madat, madon, main, minum, lan maling.
Wonten kalamangsanipun Durma ugi ngemu kaanan ingkang serem lan saged marai ajrih. Durma kelebet tembang ingkang wingit.

## Metrum
Saben pada (bait) woten 7 gatra (larik).

*12-a
*7 -i
*6 -a
*7 -a
*8 -i
*5 -a
*7 -i

## Tuladha
Kaé manungsa golèk upa angkar**a**,
Sesingidan mawun**i**,
ngGawa bandha dony**a**,
mBuwang rasa agam**a**,
Nyingkiri sesanti at**i**,
Tan wedi dos**a**,
Tan èling bakal mat**i**,

### Durma Reksapati
Dyan anarik candrasa Prabu Rawan**a**,
Pinrang jatayu jen**i**,
Suwiwine semp**a**l,
Tiba sang peksi raj**a**,
Sinta manglayang sira gl**i**s,
Cinandhak ken**a**,
Mring sang reksapat**i**.

## Pranala njaba
Pucung

***Pucung,*** saka Kamus Bahasa Jawa Kuna P.J Zoetmulder kaca 868 duwé loro arti. Sepisan tegesé botol, wadhah gelas. Pucung (amucung) teges sing kapindho ya iku mengunjungi utawa memasuki dengan diam-diam. Pucung iku uga jeneng kéwan cilik.

Nanging Pucung uga nduwé watak liya. *Pucung* iku jenengé wiji woh-wohan. Wanda *cung* uga marai gawé rasa seger kang ngélingaké marang prakara kang lucu kaya déné isih jaman di*kuncung.* Tembang iki asring dienggo tembang-tembang kang uga lucu, kaya ta parikan utawa bedhèkan.

### Metrum
Tembang Pucung mung ana patang gatra (larik) saben pada (bait).

*12-u
*6-a
*8-i
*12-a

### Tuladha
Ngelmu iku kelakone kanthi lak**u**
Lekase lawan k**a**s
Tegesé kas nyantosan**i**
Setya budya pangekesing dur angkar**a**

Sekar pucung, dadi tamba ati bing**u**ng
Panglipuring ras**a**
Murih yuwana basuk**i**
Marga-marga maweh berkahing Bathar**a**

Semar iku, sugih tangis sugih guy**u**
Uga sugih ut**a**ng
Nanging uga sugih dhuw**i**t
Wis kaloka Kyai Semar sugih rek**a**
:(Uploaded by Ikadi Kulon Praga, 2012)

gud akmj

## Pranala njaba
Angkudan dharat

## Sarana 
* Angkudan Dalan
* Sepur
* Angkudan Kali lan Tlaga
* Angkudan Kutha
* Angkudan Padésan
* Angkudan Liyane

## Prasarana 
* Dalan & Brug
* Rel
* Terminal Bus utawa stanplat
* Stasiun sepur
* Halté
* ATCS

## Uga delengen 
* Angkudan Udara
* Angkudan Sagara
* Transportasi

## Pranala njaba
Mukamad

**Muhamad** (cara Jawa) utawa **Muhammad** (cara Arab: ), (ing sawatara basa sinebut *Mohammad*, *Mohammed*, utawa *Mahomet*. Ing basa Arab, *Muhammad* iku tegesé *wong kang patut pinuji)* lahir pangarsa agama saka Arab saha pangadeg agama	Islam.

, Madinah]]

Mukamad ngrubah kapercayan bangsa Arab Kurès lan adat-adate dening ajaran Islam. Menurut kepercayaan Islam, nalika Mukamad pinuju *tahannus* (ndewe lan ngibadah) ing Guwa Hira teka Malaekat Jibril kanggo menehi wahyu kang wiwitan Surat al-Alaq ayat 1-5.

Babagan kerasulan Mukamad iki, dingendikakake dening Al-Quran:

*"Mukamad yaiku utusaning Allah lan wong-wong kang bareng marang dhèwèké watake atos marang wong-wong kafir, nanging padha melas asihi sapadha-padhane. Kowe ndeleng dhèwèké rukuk lan sujud nggoleki nugrahaning Allah lan Ridhane..."*(QS al-Fath:29)

## Dasanama 
* Mukamad = kang patut pinuji.
* Al Amin = kang bisa pinercaya.
* Ash Shaadiq = kang bener
* 'Ummi = ingkang boten saged maos saha nyerat
* Hasyami = saking Bani Hasyim
* Fathonah = kang pinter

## Ètimologi 
"*Muhammad*" sajeroning basa Arab tegesé "kang pinuji". Muslim percaya yèn ajaran Islam kang diasta déning Mukamad wujud nyampurnani agama-agama kang diasta déning nabi-nabi sadurungé. Kaum Muslim ngaturi kanthi gelar ***Rasul Allāh*** (رسول الله), lan nambahaké kalimat ''Shalallaahu 'Alayhi Wasallam* (صلى الله عليه و سلم, kang tegesé "muga-muga Allah maringi kabagjan lan kasalametan marang panjenegané"; kang kerep dicekak dadi "S.A.W" utawa "SAW"). Saliyané iku Kuran sajeroning surat As-Saff ayat 6 nyebut Mukamad kanthi jeneng "**Ahmad**" (**أحمد**), kang sajeroning basa Arab uga duwé makna "pinuji".

## Riwayat 
### Lair 
Para panulis *sirah'' (biografi) Mukamad lumrahé sarujuk yèn Mukamad bin Abdullah iku lair ing Taun Gajah, yaiku taun 570 Masèhi.Diarani taun gajah kèrana nalika Mukamad lair iku ana kedadian yèn ka'bah arèp di ancurke karo tèntara gajah séng di pimpin karo rajané yaiku ratu Abrahah, nanging kèdadian kui ora sida amèrga gusti Allah ngutus manuk séng jènèngè Ababil supaya mudun saka langit karo gawa watu kèrikil séng di jikuk saka nèraka supayané dibalangké maréng tèntara gajah mau. Mukamad miyos ing kutha Mekah, sisih kidul Jazirah Arab. Nalika iku, Arab isih kalebu panggonan kang durung maju, adoh saka punjer niaga, seni, utama ngèlmu. Ramané, Abdullah, tilar donya ing marganing niaga nalika ing Yatsrib kamangka Mukamad isih anèng sajeroning kandhungan. Ingkang rama marisaké unta lima, domba, lan batur tukon wadon kang jenengé Ummu Aiman kang samengko nggulawentah Nabi.

Ing umur enem taun, ibuné - Aminah binti Wahab - ngajak menyang Yatsrib (Madinah) tilik sadulur karo nyekar ing saréyan ingkang rama. Nalika pas mulih, ingkang ibu dhawah gerah. Sawetara dina sabanjuré, Aminah tilar donya ing Abwa' kang panggonané ora adoh saka  Yatsrib. Aminah dikubur ing kana. Sawisé ditinggal ibu, Mukamad dijaga simbah, Abdul Muththalib.

## Silsilah 
## Rujukan 
## Deleng uga 
* Islam
* Kuran

## Pranala njaba 
* Sejarah Hidup Muhammad 
* Muhammad menurut Kitab Agama Lain 
* History of Muhammad
René Descartes

**René Descartes** (La Haye, Prancis, 31 Maret 1596 – Stockholm, Swèdhen, 11 Fèbruari 1650), uga kondhang mau **Cartesius.** Filsuf lan matematikawan Perancis iki kang nganggit buku *Discours de la méthode* (1637). Buku iki metu

Saka buku iki kawentar pocapan *Cogito Ergo Sum* kang racaké kasalin ing Inggris dadi *I think, therefore I am.* Utawa kira-kira ing Basa Jawa, *Aku mikir mula aku ana.* Akèh kang nganggep, ukara iki kang dadi penandha filsafat moderen, mligi ing jagad sisih kulon. Seka tulisané, Descartes ngajap supaya nganggo pikiran.

Dhèwèké kasil mulati wong Éropah nuju donya anyar kang banjur dadi titi wanci ilange jaman peteng ing Éropah. Jaman Pepadhang (*Renaisance*) banjur teka lan nggawa revolusi ing Inggris lan Perancis.

Descartes pancen kondhang ing jagad filsafat, nanging dhèwèké uga kawentar ing Matematika. Ing ngèlmu iki, dhèwèké nggawe Sistem Koordinat Kartesius.

## Pranala njaba 
* Rene Descartes ing WikiSource
Seni tradhisional

**Seni tradhisional** iku péranganing kesenian ingkang urip ing kelompok masarakat tinentu.

## Seni tradhisional ing Indonésia
Masing-masing wewengkon ing Indonésia duwé karakter budaya lan adat istiadat ingkang  béda - béda. Budaya lan adat istiadat iku gedhé pengaruhe ing seni tradhisional ingkang urip ing wewengkon iku.
*Seni tradhisional saking Sumatra
*Seni tradhisional saking Jawa
*Seni tradhisional saking Kalimantan
*Seni tradhisional saking Sulawesi
*Seni tradhisional saking Nusa Tenggara
*Seni Tradhisional saking Maluku
*Seni tradhisional saking Papua

## Perangkat seni tradhisional
*Perangkat seni tabuh tradhisional
*Perangkat seni tiup tradhisional
*Perangkat seni gesek tradhisional
*Perangkat seni petik tradhisional

## Liyane
*Drama & seni jogèd
*Ulah raga & permainan
Perangkat seni tabuh tradhisional

**Perangkat seni tabuh tradhisional** racaké digawé saking bahan-bahan alami lan logam. Carane  nabuh ana sing nganggé perangkat tabuh juga ana sing langsung nganggé tapak tangan utawa jari.
Perangkat seni tabuh tradhisional iku ana sing asli saking budaya Jawa juga ana sing saking budaya liya upamane rebana.

*Gamelan
*Kendang
*Marwas
*Kenthongan
*Rebana
*lyy
Drama & seni tari

Jinis-jinis kesenian kasil perpaduan antara seni drama, seni jogèd lan seni musik iku antarané:
*Bangsawan
*Kethoprak
*Lenong
*Ludruk
*Makyong
*Menora
*Wayang
Pratélaning agama lan kapitayan

## Agama-Agama Resmi Indonesia 
* Agama Islam
* Agama Kristen Katulik
* Agama Kristen Protestan
* Agama Hindhu
* Agama Buda
* Agama Kong Hu Cu utawa Konfusianisme

## Agama-Agama Liya 
* Yahudi
* Agama Mesir Kuna
* Zarathustra
* Shinto
* Baha'i
* Kaharingan
* Parmalim
* Lao Tse utawa Taoisme

## Aliran Kepercayaan-Kepercayaan 
* Animisme
* Kajawèn
Wayang gedhog

Ing basa Jawa kuna, *gedhog* tegesé jaran. *Gedhogan* tegesé kandhang jaran. Nanging ana uga kang maknani *gedhog* saka thuthukane dhalang ing wadhah wayang sing munine *dhog dhog dhog*. Banjur apa sesambungane karo jaran?

Wayang gedhog asring nganggo lakon Carita Panji. Ing lakon iki pangeran-pangeranne nganggo jeneng *Kudha*, kaya ta Kudha Wanengpati. Ing jaman Kasultanan Demak, ana wayang gedhog kang nganggo lakon wayang purwa. Ana uga kang nganggo carita kethoprak, kaya ta Damarwulan.

Wangune wayang gedhog kaya wayang kulit. Wayang iki digawé saka kulit kanthi tatahan satriya sabrangan. Bedane manèh, ing kéné mung ana patang macem praupan. Rupa kaya raseksa lan wanara ora ana. Praba lan topong uga ora ana.

### Uga delengen 
* Wayang
* Carita Panji
Wayang klithik

thumb|right|250px|Wayang Klitik
**Wayang klithik** sinebut uga Wayang Krucil yaiku wayang kang digawè saka kayu, kang wujudè padha karo wayang kulit. Wayang iki duwé ciri khas yaiku yèn ta ditanggap ora nganggo gedhebog tancepané nanging nganggo kayu kang wis dibolong-bolongi. Carita kang kerep ditanggapkè yaiku nyaritakakè Damarwulan lan Majapait.

Wayang iki campurane wayang golèk lan wayang kulit. Praupané kaya wayang kulit nanging digawé saka kayu. Amarga saka kayu, awaké wayang tanpa cempurit. Pagelarane ora nganggo kelir/layar.  Debog kanggo tancepan diganti nganggo kayu kang wis dibolongi, jenenge "slanggan". Wayang iki wis arang digelar.

## Deleng uga 
* Wayang

## Cathetan suku 
## Pranala njaba 
* Heritage of Java: Wayang Golek, Menak, Klitik, Krucil
* Museum Wayang
* Wayang Klitik
Kakawin Nagarakretagama

, Jl. Medan Merdeka Selatan, Jakarta]]

***Kakawin Nagarakretagama*** utawa ***Kakawin Nāgarakṛtâgama*** (Carakan:ꦏꦏꦮꦶꦤ꧀ ꦤꦴꦒꦫꦏꦽꦠꦴꦒꦩ) kalebu kakawin Jawa Kuna kang paling kondhang, dianggit déning Mpu Prapanca. Akèh para ahli nyoba golèk sisik melik ngenani kaanan jaman Majapahit saka kitab iki.

## Isi 
Kakawin iki ngemot kaanan ing Majapahit jaman rajané Hayam Wuruk. Raja iki, kanthi mahapatih Gajah Mada, nelukaké nagara-nagara liya kang banjur misuwur kanthi sebutan Nusantara.

Ora kaya kakawin kang umum ing jaman iku, Mpu Prapanca nulis kaya déné warta jurnalistik. Prapanca ngetutaké raja kliling nagara, wiwit saka Blambangan nganti Singosari. Patiné Gajah Mada uga ditulis ing kéné. Seka gambaran ing tulisané, para ahli bisa ngréka kepriyé kaanan Majapahit nalika iku.

## Judhul lan Anggitan 
Amarga kakawin iki nyritakaké kaanan kang diliwati lan akèh-akèhé liwat désa-désa, Prapanca nyebut kitab iki *Desawarnana*. Sawetara iku, Nagarakretagama dienggo amarga isiné ngenani nagara lan pranatane.

Prapanca, nalika nulis kakawin iki, ngaku yèn isih sinau basa sastra. Ana cathetan kang mernahake yèn tulisan iki digawé 1287 Saka (1365 Masehi). Dinuga, Prapanca iku putrane Mpu Nadendra kang nyekel Dharmadyaksa ring Kasogatan, utawa kang nngendhaleni urusan agama Buda.

## Riwayat 
Naskah iki tinemu déning J.L.A. Brandes ing kraton Lombok. Nalika iku Brandes, kang ahli sastra Jawa, mèlu prejurit Walanda kang nggempur Lombok ing taun 1894. Kraton diobong lan Brandes nggawa lunga naskah-naskah lontar kang ana ing bale pustaka (pabukon). Kabèh naskah saka Lombok iku banjur disimpen ing Universitas Leiden. Ing kana diwènèhi nomer sandhi ** L Or 5.023**. Jaman Ratu Juliana teka menyang Indonésia ing taun 1973, naskah iki wenehke. Saiki disimpen ing Perpustakaan Nasional RI lan diwènèhi sandhi **NB 9**.

Naskah Nagarakretagama disimpen ing Leiden lan diwènèhi nomer sandhi L Or 5.023. Banjur karo lawatan sang Ratu Juliana, menyang Indonésia ing taun 1973, naskah iki diwènèhaké marang Républik Indonésia. Konon naskah iki banjur disimpen déning Ibu Tien Soeharto ing dalemé, nanging iki ora bener. Naskah iki disimpen ing Perpustakaan Nasional RI lan diwènèhi kodhe NB 9.

## Wacan sabanjuré 
*  J.L.A. Brandes, 1902, *Nāgarakrětāgama; Lofdicht van Prapanjtja op koning Radjasanagara, Hajam Wuruk, van Madjapahit, naar het eenige daarvan bekende handschrift, aangetroffen in de puri te Tjakranagara op Lombok*.
*  H. Kern & N.J. Krom, 1919, *Het Oud-Javaansche lofdicht Nāgarakŗtāgama van Prapañca* (1365 AD).
*  Slametmuljana (dkk.), 1953, *Prapantja:Nagarakretagama, diperbaharui kedalam basa Indonésia*.
*  C.C. Berg, 1962, *Het Rijk van de Vijfvoudige Buda*.
*  Th. Pigeaud, 1960-63, *Java in the Fourteenth Century. A Study in Cultural History The Nāgara Kŗtāgama By Rakawi Prapañca of Majapahit, 1365 A.D*. The Hague: Martinus Nijhoff.
* S.O. Robson, 1995, *Desawarnana (Nagarakrtagama)*.
*  I Ketut Riana, 2009. *Kakawin Dēśa Warņnana uthawi Nāgara kŗtāgama, Masa Keemasan Majapahit*. Jakarta: PT. Kompas Media Nusantara]

## Uga delengen 
* Sastra Jawa
* Majapahit

## Pranala njaba
Seni tradhisional saking Jawa

Jinis-jinis seni tradhisional ing Jawa racaké kadayan budaya Hindhu, Buda, Islam, Kajawèn lan sak panunggalipun. Saliyané iku uga tumuwuh jinis-jinis kesenian sing radha modern/anyar sing racaké kebentuk saka pengembangan kesenian tradhisional upamané: campursari, kentongan, keroncong, kethoprak lan sak panunggalipun.

## Seni Tradhisional Jawa Tengahan & Yogyakarta
*Wayang
*Gamelan Jawa
*Jathilan
*Barongan
*Tayuban
*Jogèd Jawa
*Kethek Ogleng
*Samroh
*Jabur

## Seni Tradhisional Banyumasan
*Wayang Kulit Gagrak Banyumasan
*Calung Banyumasan
*Lengger
*Ebeg
*Aksimuda
*Angguk
*Aplang/Daeng
*Begalan
*Bongkel
*Buncis
*Sintren
*Barzanji
*lyy

## Seni Tradhisional Jawa Timuran lan Madura
*Ludruk
*Réyog
*Sandur
*Tandha'
*Pencak Sondah
*Pencak Tlangoh
*Barzanji
*Tunél
*Jaran Kepang
Télévisi

jmpl|Télévisi-télévisi layar lètèr lagi didol ing toko èlèktronik ing taun 2008
**Télévisi** utawa **TV** ya iku médhium tèlèkomunikasi medium kanggo nyaluraké swara karo gambar-gambar kang obah ing monokrom / sak warna (ireng-putih), utawa ing warna-warni, lan ing dhiménsi loro utawa dhiménsi telu. TV bisa ngrujuk marang saprangkat télévisi, sawiji acara télévisi, utawa médhiumé transmisi télévisi. télévisi iku sawiji média massa, kanggo klangenan, pangajaran, pawarta, lan pangiklanan.

Télévisi uwis sadhiya ing akir taun 1920an awujud èkspèrimèn kang isih kasar. Sawisé Perang Donya II, wujud panyiaran TV ireng-putih kang uwis luwih apik dadi kaloka ing Amérika Sarékat lan Karajan Manunggal, lan prangkat-prankat télévisi dadi barang wajib ing omah-omah, padagangan, lan institusi-institusi. Nalika ing taun 1950an,télévisi iku medhium utama kanggo mangaribawani opini publik. Ing tengah-tengahing taun 1960an, Panyiaran warna kawanuhaké ing Amérika Sarékat lan akèh-akèhé nagara-nagara kang uwis maju. Sadhiyaning médhia panyimpenan kaya ta tép VHS (1976), DVD-DVD (1997), lan blu-ray discs HD (2006) ngolèhaké para pamiyarsa bisa nonton acara-wujud acara kang uwis direkam sadurungé ing omahé dhéwé-dhéwé, kaya ta filem-filem. Ing akhiré dékade kapisaning taun 2000an, kawentarané panyiaran-panyiaran télévisi digital mundhak kanthi gedhé. Pangembangan liyané ya iku pindhé saka standard-definition television / SDTV (TV dhèfinisi standard) (576i, kang garis-garis interlaced résolusiné 576 lan 480i) dadi high-definition television / HDTV (TV dhèfinisi tingkat dhuwur), kang nyedhiani resolusi kang luwih dhuwur banget. HDTV bisa kasiaraké ing sawerna format kaya ta: 1080p, 1080i lan 720p. Awit taun 2010, pangrékaning smart television (télévisi pinter), Internet television (télévisi nganggo internét) mundhakaké sadhiyaning acara-acara télévisi lan filem-filem nganggo Internèt  kanthi leladèn-leladèn kaya ta Netflix, iPlayer, Hulu, Roku lan Chromecast.

Ing taun 2013, 79% somah ing sadonya dhuwé prangkat télévisi. Panggantining layar saka cathode ray tube (CRT) kang lemu, setrumé gedhé dadi téknologi alternatif kang wujudé ringkes lan lètèr, ora butuh setrum kang gedhé, kaya ta plasma displays (layar plasma), LCD ( fluorescent-backlit lan LED), lan OLED display iku revolusi piranti kasar kang kawiwitan kanthi parèkaning monitor-monitor komputer ing akir taun 1990an. Akèh-akèhé prangkat TV kang didol ing taun 2000an saiki uwis kang layar lètèr, racaké LED. Pabrik-pabrik kang gedhé mbiwarakaké prangkat-prangkat kaya CRT, DLP, plasma, lan fluorescent-backlit LCD ora bakal digawé manèh ing tengah-tengah taun 2010an. TV jinisé LEDs  dilit engkas dikarepaké bakal diganti déning OLED sithik mbaka sithik. Pabrik-pabrik iku mau uga uwis mbiwarakaké manawa bakal mundhakaké produksi prangkat-prangkat smart télévision ing tengah-tengahing taun 2010an. Smart TVs kang uwis gabung karo internét lan gunané Web 2.0 dadi format paling lumrahé télévisi ing akir taun 2010an.

## Rujukan
Linux

__NOTOC__

**Linux** utawa **GNU/Linux** iku sistem operasi kang gratis lan dipandhegani déning Linus Torvalds. Linux kaanggit saka Minix kang isih sabangsa karo Unix.

Linux dadi kembang lambé ing jagad komputer amarga nganggo Sistem Tinarbuka lan ora mbayar. Sistem iki dikembangaké déning wong-wong kang sengkut ing ndonyaning komputer. Linux bisa digunakaké ing akèh prangkat atos (*hardware*), wiwit saka komputer kanthi basis 0386 nganti uba rampé èlèktronik cilik kaya déné Personal Digital Assistant (PDA).

Linux dhéwé lumaku ing kernel kang dadi intiné prosès komputer. Ana akèh pamakètan program ing Linux. Perkara ini njalari akèh banget distribusi Linux (distro).

## Sajarah 
Kernel Linux, pisanané ditulis déning mahasiswa Finlan, Linus Torvals, saka Helsinki. Dhèwèké kepéngin gawé kernel Minix kang bisa gampang diothak-athik. Minix iku proyèk pangajaran kang kaya sistem UNIX kang gratis. Vèrsi 0.01 diluncurké ing internèt nalika September 1991 ing sawijining milis.

Dolanané Torvalds iki banjur éntuk kawigatèn saka sukarélawan ing donya. Metuné Linux kagandhèng karo semangat sistem tinarbuka *GNU Project* kang digawa Richard M. Stalman.

Tux, sawijining Penguin, dadi logo lan maskot Linux. Linux banjur tinulis dadi merek dhagang kang diduwèni Torvalds (SN: 1916230), kang diupakara déning Linux Mark Institute.

## Distribusi 
Distribusi Linux utawa **distro** iku sistem pamakètan program-program kang lumaku ing Linux. Manéka warna distro iki digawé diselarasaké karo ancasané kaperluané. Sawetara distro kaya Debian, Red Hat, lan SUSE dadi populèr amarga gampang dienggo. Déné Distro kang tuwa dhéwé dhéwé ya iku Slackware. Salah sijiné distro kang dirumat déning wong Indonésia ya iku BlankOn.

Sawetara distro Linux kang ana:
* turunane Debian
**BlankOn
**Knoppix
***Damn Small Linux
**Linspire
**Kali Linux
**Ubuntu
***Kubuntu
***Lubuntu
***Xubuntu
* turunane Fedora
**CentOS
**Mandriva
**Red Hat
***Scientific Linux
*turunane Arch Linux
**ArchBang
**Artix Linux
**Manjaro
* Slackware
**Salix OS
**simpleLinux

## Uga delengen 
* Komputer
* Linus Torvalds
* Sistem Operasi
* Distribusi Linux

## Pranala njaba 
* Linux Wiki 
* Situs resmi Linux
Musiyum Wayang

**Musiyum Wayang** iku sawijining musiyum kang mamèrake manéka warna wayang lan bonéka. Barang-barang iku ana sing saka Indonésia lan manca nagara. Musiyum Wayang dumunung ing Kawasan Kota Tua Batavia. Saliyané Musiyum Wayang,ing kono uga ana musiyum Fatahillah, Musiyum Bank Indonésia, Musiyum Bank Mandiri lan Musiyum Keramik. Musiyum kang manggon ing Jalan Pintu Besar Utara Nomor 27, Jakarta Kulon iku maune *De Oude Hollandsche Kerk* ("Gréja Suwe Walanda").Musiyum Wayang resmi digunaake 13 Agustus 1975.

Nganti saiki, musiyum iki nyimpen punjul 4.000 wayang, saka wayang kulit, wayang golèk, wayang kardus, wayang suket, wayang janur, topeng, bonéka, lan gamelan.

Ing kutha Ngayogyakarta uga ana musiyum wayang kang aran "Musiyum Wayang Kekayon", mapan ing dalan Yogya-Wanasari km. 7.

## Cathetan suku
Sléndro

**Sléndro** utawa **saléndro** iku salah siji titilaras ing gamelan. Saliyané sléndro, ana uga titilaras pélog. Ana 5 swara (*nada*). Titilaras Sléndro béda karo titilaras pélog. Ing slendro ora ana angka 4 (papat) karo 7 (pitu). Laras sléndro duwé 5 nada ing saben gembyang utawa *oktaf*, ya iku 1 2 3 5 6. Kanggo gampangé asring dipadhakaké karo C-D E+ G A ing titi laras kulonan. Siji lan sijiné nada nduwé béda interval swara kang cilik.

## Asal-usul
Durung ana ahli kang bisa mesthèkaké kapan sléndro wiwit ana ing tanah Jawa. Ana kang ngira yèn sléndro ana sesambungane karo Wangsa Syailendra kang naté kawentar ing Jawa kuna. Ana sawatara ahli kang golèk sesambungané sléndro karo andha swara tradhisional ing Indhia lan Cina.

## Notasi
## Watak lan pathet
Ing Bali, sléndro minangka kaanan kang sedhih, amarga asring dianggo bareng karo anglung kanggo acara ngobong mayit.

Ing Jawa, ana telung pathet. Pathet iku kapérang dadi nem, sanga, lan manyura. Urutan iki lumrahé kanggo pagelaran wayang

### Pathet nem
Lumrahé ditulis ‘’sléndro nem’’. Pathet iki dinggo ing swara kang cendhèk kanthi adhedasar 2 karo 3. Pérangan swara ing pathet iki asring disilih déning pathet liyané. Sléndro pathet nem sareng pelog lima dianggo kanggo pagelaran wayang watara jam 21.00-24.00, wiwit jejer tekan perang prampogan utawa perang gagal.

### Pathet sanga
Lumrahé ditulis sléndro sanga.  Ana kalané uga karan barang miring. Pathet iki dhedhasar swara angka 5 karo 1. Pathet iki dienggo selang-seling karo pélog pathet nem ing pagelaran wayang nalika isih bukaning wengi nganti wengi. Ing pagelaran wayang purwa pathet sanga iki digunakaké watara jam 24.00-03.00 wiwid jejer pandhita utawa wetuné Bambang tekan perang kembang.

### Pathet manyura
Pathet iki nganggo swara angka 6, 2, lan 3 dadi dhasaré. Tinimbang sléndro liyané, pathet manyura luwih dhuwur swarané lan luwih sigrag. Beberangen karo pelog barang, pathet iki ing pagelaran wayang purwa dienggo ing wayah ésuk, wiwitané wengi, pungkasané wengi watara jam 03.00-06.00 wiwit salebaré perang kembang tekan tancep kayon lan kanggo upacara-upacara mirunggan. Tembung Manyura tegesé 'merak' maksude ing wektu iku wis prak-ésuk.

## Uga delengen 
*Musik
*Gamelan
*Pélog
Bagong

**Bagong** iku dicipta saka wewayangané Semar. Mula saka iku, prejengané ora béda adoh. kaya déné wewayangan, Bagong awaké ireng. Tinimbang anaké Semar liyané, Bagong paling kurang ajar. Basa Jawané ora karuwan. Dhèwèké seneng ngritik apa waé.

**Bagong** iku asliné jenengé cukuran rambut. Bocah yèn dicukur plonthos kabèh, jenengé *gundhul*. Yèn sing diturahké mung ngarep thok jenengé *kuncung*. Yèn sing diturahké ing mburi dijenengi *kuncir* utawa *kucir*. Yèn rambut sing sisa ana sisih tengen utawa kiwa jenengé *pethek*. Nah *bagong* iku kanggo wong sing rambuté mung ana ing mburi sisih ngisor (cedhak gulu). Cukuran *bagong* uga karan *gombak*.

Yèn dideleng saka pawakané, Bagong pancèn memper Semar. Nalika Sang Hyang Ismaya didhawuhi mudhun ing donya déning Sang Hyang Tunggal, Sang Hyang Ismaya jaluk diwènèhi kanca. Kaya déné lumrahé panakawan kang tegesé kanca kang nyeksèni, paling ora punakawan ana loro. Sanghyang Tunggal banjur gawé bagong saka wewayangané Semar.

Bagong nduwé bojo jenengé Dèwi Bagnawati lan urip ing padhepokan Klampis Ireng.

Ing panggonan liya, Bagong sok diganti jeneng. Ana kang diowahi urutan kulawargané. Ing Jawa Tengah, Bagong iku anak ragilé Semar. Déné ing Tlatah Banyumas, paraga kaya Bagong iki dadi pambarepé. Ing panggonan liya iku, Bagong sok diganti dadi Bawor, Carub, Cepot, Lupit utawa Astrajingga

## Pranala njaba 
* Bagong ing Bausastra Javanese Dictionary , 25 Agustus 2008