open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kim Isabel Fredrika Wall

March 8, 2019.]]
**Kim Isabel Fredrika Wall** (23 Maret 1987 – 10 Agustus utawa 11 Agustus 2017) iku sawijining wartawati Zwèden sing ngilang nalika numpak kapal silem UC3 Nautilus, sawijining kapal silem pribadi gawéané insinyur Dénemarken Peter Madsen. Ing tanggal 11 Agustus 2017, UC3 Nautilus klelep kanthi nyalawadi sawisé Wall dilapuraké ilang. Sawisé iku Madsen dislametaké. Rolas dina sawisé gembungé Wall tanpa sirah lan tangan sikil ditemokaké ing kutha palabuhan Køge ing Dénemarken. Madsen banjur didakwa matèni Wall kanthi telédor.

## Karièr 
Wall nyambut gawé minangka sawijining wartawati *freelance*. Karyané dibabar ing koran lan kalawarti wigati kaya ta *The Guardian*, *The New York Times*, ''Harper's*, lan *Time''. Ing taun 2016, dhèwèké olèh bebungah Hansel Mieth kango réportase digital sing apik dhéwé ngenani owahing iklim lan tès gaman nuklir ing Kapuloan Marshall.

## Réferènsi
Sima

jmpl| Sima asring disajikake karo *tippaleipä* utawa kue-kue *Vappu* liyane.
ka|jmpl| Rong jinis *sima* : asli (kiwa) lan rhubarb (nengen)
**Sima** minangka ￼￼ombenan￼ beralkohol ingFinlandia sing digawe saka fermentasi  lan ombenan alus . Biasane minangka bentuk mead, minuman beralkohol sing diproduksi kanthi fermentasi larutan madu lan banyu, sanajan saiki madu biasane diganti macem-macem jinis gula, umume sirup, sing nggawe anggur gula.  Minuman iki uga kandungan alkohol sing sithik banget amarga fermentasi winates. Mulane Sima iku manis  wedang sing utamané mangsan lan karo Finnish *Vappu* Festival. Biasane dibumbui kanthi nambah daging lan kulit jeruk nipis . Sima biasane diiringi *munkki* (donat), *tippaleipä* ( kue corong Vappu khusus), utawa *rosetti* ( rosette ).

## Referensi
Macan ngandong

**Macan ngandong** (*Panthera tigris soloensis*) ya iku salah sawijining subspésies saka macan kang wis cures, kang tau urip ing tlatah Paparan Sunda ing Indonésia nalika jaman Pleistosen.

Fosil *P. t. soloensis* ditemokaké mligi ing situs Ngandong, désa Nglebak, Kradenan, Blora. Mung pitung fosil waé kang ketemu, nggawé risét ing kéwan iki dadi angèl.

Saka paninggalan fosil *P. t. soloensis* kang dikenal, kira-kira ukuran kéwan iki minangka ukuran macan bengala kang isih urip saiki. Nanging, sawatara spésimèn nuduhaké ukuran luwih gedhé tinimbang ukuran macan modèren ing Indonésia. Heltler lan Volmer (2007) ngira yèn macan ngandong lanang bisa ngetokaké bobot potènsial nganti 480 kilogram, luwih abot tinimbang macan sibèria kang kucing gedhé dhéwé.

## Uga delengen 
* Macan
* Macan jawa

## Réferènsi
AllMovie

**AllMovie** (aran sadurungé: **All Movie Guide**) iku situs jaringan layanan panuntun *online* sing isiné katerangan-katerangan bab filem, acara télévisi, lan aktor-aktoré. Kawit 2013, AllMovie.com lan mèrek konsumèn AllMovie dadi duwèké All Media Network.

## Sajarah 
AllMovie diyasa déning juru arsip budaya-populèr Michael Erlewine, sing uga yasa AllMusic lan AllGame.

Basis datanéAllMovie lisènsiné ana ing puluhan èwu péhak dhistributor lan péhak pangècèr sing kanggo ing sistem titik pangedol (*point-of-sale*), situs jaringan, lan kios. Basis datané AllMovie mono pepakan, kalebu ing njeroné ana katerangan prodhuk dhasar, krédhit prodhuksi lan paraga, ringkesaning lakon, ulasaning nimpuna, biografi, pranala sing gegayutan lan liya-liyané.

Datané AllMovie bisa diaksès ing situs jaringan AllMovie.com. Datané uga ana ing layanan pangaku médhia AMG LASSO, sing bisa otomatis weruh yèn ana DVD-né utawa ora.

Ing pungkasané tuan 2007, Macrovision (saiki Rovi Corporation) nuku AMG mawa rega $72 yuta.

AllMusic.com, AllMovie.com, lan AllGame.com minangka properti jaringan kanggo konsumèn duwèké AMG didol déning Rovi nalika Agustus 2013 menyang All Media Network, LLC. Sing nuku kaya ta Mike Ackrell minangka sing yasa SideReel lan invèstoré Ackrell Capital.

Kantoré All Media Network kapernah ing San Francisco, California, lan Ann Arbor, Michigan, Amérika Sarékat.

## Rujukan 
## Pranala njaba 
*
Pasĕk-pasĕk

**Pasĕk-pasĕk** iku pisungsung sing diwènèhaké marang punggawa praja utawa seksi-seksi ing jaman Jawa Kuna déning wong siji utawa sagolongan wong sing duwé utawa manggoni sīma. Gedhéné ajiné pisungsung mau gumantung dhuwur-orané kalungguhané wong sing nampani. Lumrahé pisungsung mau bisa wujud dhuwit emas, dhuwit pérak, rajabrana, utawa panganggo.

## Rujukan
Prasasti Garamān

**Prasasti Garamān** iku prasasti wujud larapan tembaga cacah papat kolèksiné Musiyum Nasional Indonésia. Prasasti iki wis diudharaké déning M. Boechari.

## Wedharan 
Rerincèné larapan papat mau kaya mangkéné.

## Rujukan
Rohingya

**Praja Rohingya** utawa **Rohing**  (, pangcap ing cara Rakhine ; ; jeneng sadurungé: **Arongya**) iku sawijining praja ing Myanmar (Burma). Papané ana ing pasisir kulon, wewatesan karo Praja Cino ing loré; Wewengkon Magway, Wewengkon Bago, lan Wewengkon Ayeyarwady ing wétané; Teluk Bangala ing kuloné; lan Pérangan Chittagong ing Bangaladésa ing lor-kuloné. Pernahé ana ing antarané garis lintang 17°30' lor lan 21°30' lor lan garis ujur 92°10' wétan lan 94°50' wétan. Pagunungan Arakan, dhuwuré ngancik 3.063 mèter (ing Pucuk Victoria), mbètèngi Praja Rakhine saka laladan puser nagara Burma. Ing sabrangé Praja Rakhine, ana sawenèh pulo gedhé kaya ta Pulo Cheduba lan Pulo Myingun. Praja Rakhine ambané 36.762 kilomèter pasagi lan kutha krajané Sittwe.

## Rujukan
Antropologi ragawi

**Antropologi ragawi** atawa antropologi fisik ya iku cabang ngèlmu antropologi kang ngebahas bab raga fisik/biologis menusa.
Arkana Minor

**Arkana Minor**  kuwi cacahé ana 56 saka 78 kertu tarot. Arkana minor dibagi manèh papat golongan sing jumlahé 14. Masiya akèh variasiné, lumrahé kertu iki nggunakaké jinis Italo-Spanyol: Sada lanang (bisa diganti, tongkat cilik, gada, utawa baton), cangkir, pedhang, lan cupumanik (bisa diganti, koin, utawa cincin). Walikané sing jinis Prancis kuwi ngganggo cengkèh (♣), hati (♥), godhong (♠), lan wajik (♦).

Saben kertu Arkana Minor dinoméri siji (as) nganti sepuluh, kajaba kertu kraton (*court cards*)&mdash;dhayang (*page/knaves*), ksatriya (*knights*), praméswari (*queen*), lan raja (*king*). Ing salah siji jinis, kertu putri lan pangéran dinggo ganti kertu dhayang lan ksatriya. Ana tambahan liyané ning jinis kertu Italia, ditambahi rong kertu, ya iku kertu: prawan (the maid)** **lan nyonyah (mounted lady).

Mergo ning racaké kertu Rèmi Prancis ngganti kertu ksatriya lan dhayang dadi *jack* utawa wadung, jumlahé ana 52. Turahané sing cacahé 22 iku diarani Arkana Mayor. Yén digunakaké kanggo ngramal, Arkana Mayor kuwi luwih nduwéni bobot; lumrahé, Arkana Mayor makili babagan owah-owahan sing wigati, Arkana Minor makili kagiyatan ing dina-dina.

Arkana Minor ning kumpulan kertu anyar kuwi lumrahé wis ana ilustrasiné—diwiwiti kertu Tarot Rider-Waite sing dicithak taun 1910. Kertu sing ora ana ilustrasiné lumrahé digawé saka susunan simetris gambar sik makili papat jinis mau.

## Cathetan 
## Rujukan 
* Dee, Jonathan (2002). *Introduction to the Minor Arcana*. Silverdale Books. ISBN&nbsp;1-85605-685-6.
* Waite, Arthur Edward (2004). *Pictorial Key to the Tarot*. York Beach, Red Weel/Weiser. ISBN&nbsp;0-87728-218-8.

## Pranala njaba
Arakan Rohingya Salvation Army

**Arakan Rohingya Salvation Army** (; dicekak **ARSA**), jeneng lawasé: **Harakah al-Yaqin** utawa **Faith Movement** (Obahan Iman), iku pakumpulan ontran-ontran Rohingya kang kagiyatané ing alas gung ing iring lor Praja Rakhine, Myanmar. Pakumpulan iki dipandhégani Ata Ullah, ya iku wong Rohingya kang lair ing Karachi, Pakistan, lan gedhé ing Mekah, Arab Saudi.

Miturut interogator kapala, ya iku Yan Naing Latt (Mantri Pulisi), kang nggencer (interogasi) wong kang ditarka anggotané ARSA ing pakunjaran ing Sittwe, pakumpulan iki duwé pangangkah nedya nggawé "praja Muslim dhémokratis kanggo wong-wong Rohingya". Sanajan ora ana bukti kang kuwat bab gegayutané ARSA karo pakumpulan-pakumpulan Islamis njaban rangkah, pamaréntah Burma ndakwa yèn pakumpulan iki ana gayutané lan diwragadi pakumpulan-pakumpulan Islamis njaban rangkah. Pamaréntah Burma uga ndakwa ARSA merjaya warga sipil 34 nganti 44 lan mbedhog 22 liyané ing serangan balesané ARSA marang péhak-péhak kang dianggep ana gèdhèg-anthuké karo pamaréntah. Nanging, dakwané iku ditampik déning ARSA, kang ngandharaké yèn pakumpulané "ora gegayutan karo pakumpulan-pakumpulan téroris utawa pakumpulan-pakumpulan Islamis njaban rangkah" lan nandhesaké yèn "incerané mung réjim Burma kang nindhes (oprèsif)".

Rikala 25 Agustus 2017, Kumite Séntral Lumawan Térorisme ing Myanmar mbiwara yèn ARSA mono kagolong pakumpulan téroris kanthi dhedhasar pranatan bab lumawan tèrorisme kang dicakaké ing nagara iku. Mangkonoa, nalika 28 Agustus ARSA ngetokaké layang pratélan pèrs kang mratélakaké yèn dakwané pamaréntah mau "ora dhedhasar" lan ngandharaké manawa ancasé pakumpulané mligi mbélani hak-haké wong Rohingya.

## Layang pratélan pèrs 
Nalika 17 Oktober 2016, pakumpulan iki (nganggo jeneng Harakah al-Yaqin) ngetokaké layang pratélan pèrs lumantar internèt. Ing dalem limang menitan, sawijining vidhio nuduhaké pandhéganing ARSA, Ata Ullah, kang diampingi wadyabalané kang agegaman, macakaké salembar kertas:Eneng vidhio liyané dibabar lumantar internèt déning pakumpulan iki antarané tanggal 10 lan 27 Oktober 2016.

Ing tanggal 29 Maret 2017, pakumpulan iki mbabar layang pratélan pèrs nganggo jeneng anyar, Arakan Rohingya Salvation Army (ARSA). Isi layangé antarané tunturan-tuntutan marang pamaréntah Burma.

## Rujukan
Wong Tivertsi

jmpl|248x248px|Wewengkon Éropa kang didunungi déning golonganing warga Slavik Wétan ing abad angka 8 lan angka 9.
Wong **Tivertsi** (Basa , , ), ya iku sawijining golonganing warga Slavik Wétan kang kawitan kang ndunungi wewengkon palemahan sachedaké Dniester. Uga ndunungi Danube pérangan ngisor, kang ana ing Ukraina Kulon jaman saiki lan Moldova, uga bokmenawa ana ing Rumeni sisih wétan lan wewengkon Odésa sisih kidul oblast of Ukraine. Wong Tivertsi iku golonganing warga kang mujudaké bangsa Moldova lan uga bangsa Ukraina, mligi sub-bangsa lan wewengkon historis Podolia. Katurunané wong Tivertsi, ya iku wong Podolia kuwi minangka sun-golonganing wong Ukraina kang mirunggan.

## Padunungan 
Sawenèh padunungané wong Tivertsi saiki dadi situs arkéologi ing Ukraina lan Moldova (Alcedar, Echimăuţi, Rudi lsp.). Miturut paneliti saka Rumeni lan Moldova, Wong Tivertsi ing kala kawitan iku mujudaké cacah jiwa kang dumunung ing sadawané kali Dniester, minangka leluriné wong Rumeni.

Sawenèh sujana sarujuk yèn jeneng saka kutha Tyvriv (ing satengené pinggiring kali Buh Kidul) ing wewengkon Vinnytsia ana Ukraina, wodé saka golonganing warga Tivertsi, kang tau manggon ana ing wewengkon kuwi. Samono uga, jeneng saka kutha ing Ukraina sisih kuloné Kivertsi kang uga digayutaké karo golonganing warga Tivertsi. Ana pangira-ira yèn wong Kamyanets-Podilsky ing Dniester iku punjering golonganing warga Tyvertsi.

## Uga delengen 
* Pratélan golongan wong Slav Jaman Tengahan

## Rujukan
Basa Nasal

**Basa Nasal** yaiku basa kang ana ning wewengkon Bengkulu Kidul, Sumatera, Indonésia. Sekien daérah kang nuturaken basa Nasal ana ning Kabupatén Kaur, Provinsi Bengkulu, uga parek bari wates Provinsi Lampung. Basa iki ana ning telung désa, yaiku Tanjung Betuah lan Gedung Menung ning Kacamatan Muara Nasal lan Tanjung Baru, Kacamatan Maje. Uga ketelu dibahas karo Anderbeck (2007), dhèwèké nyimpulaken yèn basa Nasal ana kemungkinan manjing dialék basa Lampung. Anderbeck nganggo data sing Holle kanggo rekonstruksi basa Proto-Lampung.

## Contoh basa Nasal ning ukara: 
a)Jawa: Tamu wis teka

Nasal: *məndaʔ kaʔ hatʊŋ*

b)Jawa: Isun durung weru

Nasal: *ɲaʔ ko panday*

c)Jawa: Jaréé Hasan wis mangkat

Nasal: *laɲo hasan kaʔ bəxaŋkat*

## Rujukan
Sangsri

**Sangsri** karan uga **boroco** utawa **cuca**, ya iku tuwuhan saka laladan tropis, lan kaloka amarga warna kembangé kang banget padhangé. Jeneng ngèlmiahé *Celosia argentea*.

## Wedharan 
*Celosia argentea* tuwuhan taunan sing asring thukul ing kebon. Dhuwuré watara 40–150&nbsp;cm, urip ing papan kang dhuwuré nganti 1.700 mèter saka sagara. Godhongé dawa lancip, warna ijo semu abang. Tuwuhan iki ngembang ing mangsa katiga, kanthi kembang kang munggah jejeg kayadéné watangé. Saben kembang ngasilaké wiji kang cilik banget, nganti bisa cacah 43.000 wiji saben ons. Kembang sangsri asipat hermaprodit.

## Budidaya 
Amarga tetuwuhan iki asalé saka laladan tropis, mula supaya bisa urip kanthi apik kudu ditandur ing papan kang kena panas srengéngé lan lemah kang atus saka banyu. Kembangé bisa tahan nganti 8 minggu, lan wijiné bisa sumebar saka kembang kang rusak.

## Gambar 

Gambar:Celosia argentea (Silver cockscomb) W IMG 0985.jpg| Kembang sangsri warna putih
Gambar:Plumed cockscomb (Celosia argentea).JPG|Kembang sangsri kang wis megar.
Gambar:Silver cockscomb (Celosia argentea) in Hyderabad, AP W IMG 7949.jpg|Sangsri ing ing Hyderabad, India
Gambar:JardimBotanicoCuritiba.04.2008.JPG|Tuwuhan sangsri manéka warna ing taman Curitiba, Brazil kidul

## Referensi
Basa Enggano

Basa Énggano yaiku basa kang dituturaken ning pulo Énggano, kabupatén Bengkulu Lor ning wong Énggano. Pulo Énggano uga dadi kacamatan ning kabupatén iki. Pulo Énggano uga dadi kacamatan ning kabupatén iki. Cacah kang nuturaken basa iki yaiku kurang lewih 1.500 wong. Miturut panalitèn sedurungé, ora ana dialék ning basa Énggano. Basa iki diarani dumasar aran pulo panggonan wong Énggano. Sanajan masarakat Énggano nambah, nanging kang nuturaken basa Énggano namba setitik. Malah wong kang nuturaken basa Melayu (sing Jambi, Bengkulu, Palémbang) akèh sing pada teka gawé pertanian lan wong Énggano asli pada lunga kanggo luru pagawéan. Akibaté, basa Melayu akèh dituturaken ning Énggano.

## Conto ukara 
Contoh ukara:

· Jawa: kebon kien ngewoh klapa akèh

Énggano: *pi ek kakpo mak*

· Jawa: kebon iki kembangé akèh

Énggano: *kak?udareok kamuo kak?u*

· Jawa: Déwéké duwé klambi akèh

Énggano: *ki kakbayu mƐk*

· Jawa: Padangi umahé

Énggano: *peyanik yubda*

## Rujukan
Basa Pamona

**Basa Pamona** yaiku basa kang dituturaken karo sukubangsa Pamona (Wong Pamona) ning Kabupatén Poso lan Tojo Una-una, Sulawési Tengah. Basa Pamona manjing kelompok basa Selebik, Malayo Polinésia. Basa iki uga karan basa Baré’é atawa Ta’a kang tegesé ora. Tembung Pamona yaiku aran gunung ning Tentena, désa ning pasisir lor situ Poso. 

## Dialék 
Basa Pamona iki ana dialék-dialék, yaiku:

·        Dialék Ondaé ning Taripa

·        Dialék Puumboto ning Péndolo. Mayoa, Mangkutana, Wotu, lan Masamba

·        Dialék Pébaté ning Kasiguncu, Tangkura. dan Sulewana;

·        Dialék Lagé ning Lagé

·        Dialék Ta’a lan Ampana ning sekubengé Ampana

Pusat tanah Pamona yaiku ning sekubengé setu Poso nganti pasisir teluk Tomini ning lor. Ciri dialék Pamona ning daérah iki yaiku ana tembung négatif “baré’é atawa aré’é”.

## Rujukan
Basa Siladang

**Basa Siladang** atawa **basa Kubu** ya iku dhialék basa Minangkabo/Melayu kang dituturaken karo wong Siladang ning pérangan lor daérah Penyabungan, kabupatén Mandailing Natal, Sumatra Lor. Basa Siladang ana ning rong désa ya iku Aik Banir lan Sipapaga. Daérah wong Siladang dikiteri ning basa Batak Mandailing. Amarga iku basa Siladang akèh kadayan karo basa Batak Angkola-Mandailing, mligi ning tembung-tembungé. Cacah wong kang nganggo basa iki ya iku 2.000 wong ning taun 2009. Sekien basa Siladang masih kanggo basa sadina-dina.

Miturut sumber Welanda *Adatrechtbundels* Serie A No. 25 (Maret 1916-1 Mèi 1919), masarakat Siladang diarani wong Kubu lan Ulu. Déwéke asalé kang Minangkabau amarga akèh perang. Ning laporan iku, wong Kubu lan Ulu masi nganut sisa agama animisme Hindu. Déwéké lumayu ning tengah alas lan dadi keisolasi. Lumrahé wong Kubu-Ulu nganggo klambi kang kulit kayu lan paésan kanggo nutupi ngisor awaké. Pegawéane iku ngeladang lan ngeburu.

## Conto ukara: 
* Jawa: Mimi lunga ning peken
Siladang: *Amai malongkoh ka poken*
* Jawa: Bocah iku nangis amarga mboké lunga
Siladang: *SibudOk i manangeh haranE amainE mOlOngkOh*

## Rujukan
Cèt banyu

jmpl|artis nglukis cèt banyu nganggo kuas bunder
**Cèt banyu** iku cara nglukis nganggo cèt kang digawé saka pigmèn kang dienepaké ing larudan kang akèh kandhutan banyuné. Cèt banyu uga* *kanggo ngarani médhia lan karya kang digawé saka bahan iku*.*

Bahan kang lumrah digunakaké nglukis iku kertas. Liyané kang uga bisa digunakaké ya iku lontar, dluwang, plastik, vélum, kulit, kain, kayu lan kanvas. Kertas cèt banyu kerep digawé wutuh utawa sapérangan saka katun, kang mènèhi tèktur apik lan minimalaké dhistorsi nalika teles. Lukisan kang lumrahé sumrawang lan gumilar amarga pigmèn minangka kaanan alami kang nyamaraké warnaning pigmèn. Lukisan uga bisa digawé burem yèn diwènèhi warna putih cina (*zinc oxide*).

Ing Asia Wétan, lukisan cèt banyu kang nganggo mangsi aran lukisan gulung. Ing Cina, Koréyah, lan Jepang, lukisan iku dadi médhia umum, kerep mung sawarna ireng utawa soklat. India, Éthiopia, lan nagara-nagara liyané uga duwé kalumrahan nganggo cèt banyu kang dawa. Lukisan tangan nganggo cèt banyu asalé saka Cina dharatan.

## Rujukan 
* Andrew Wilton & Anne Lyles. Ing Umur Gedhe saka British Watercolours (1750-1880). Prestel, 1993. 
* Anne Lyles & Robin Hamlyn. British watercolours saka Oppé Koleksi. Tate Gallery Publishing, 1997. 
* Christopher Finch. Amérika Lukisan. Abbeville Penet, 1991. ASIN B000IBDWGK
* Christopher Finch.-Abad Xix Lukisan. Abbeville Penet, 1991. 
* Christopher Finch. Abad Rong Puloh-Lukisan. Abbeville Penet, 1988. 
* Eric Shanes. Turner: Gedhe Watercolours. Royal Academy of Arts, 2001. 
* Martin Hardie. Banyu-Werna Lukisan ing Britain (3 volume: I. Abad kaping Wolulas; II. Romantis Wektu; III. Ing Victorian Wektu.). Batsford, 1966-1968. 
* Michael Clarke. Ing Menginake Prospek: A Sajarah Sosial inggris Watercolours. British Museum Publikasi, 1981. ASIN B000UCV0XO
* Moore, Sean. Pokok Kamus Visual. Dorling Kindersley, 1994. 

## Pranala jaba 
* American Watercolor Society 
* National Watercolor Society (USA)
* Belgian Watercolour Institute
* 
* http://watercolor.net/history-overview/ 
* http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Watercolor_painting
Wong Bonan

Wong '''Bao'an'* (保安族; pinyin: *Bǎo'ān zú;'' utawa ing basa asline ) iku salah sawijiné bebrayan sing manggon ing provinsi Gansu lan Qinghai provinces ing sisih kulon Cina. Wong Bonan uga salah siji suku utama ing kabupatèn swapraja Jishishan Bonan, Dongxiang lan Salar, provinsi Gansu sing dedunung ing Huang Ho, cedhak karo rangkahe provinsi Qinghai.

Suku Bonan iku suku nomer 7 paling cilik saka 56 bebrayan lan cacahé 17.000 wong, tur diakoni resmi déning pemerentah Republik Rakyat Cina.

## Sajarah 
Wong Bonan iku dipercaya turunan saka prajurit Mongol Islam sing tinanggenah ing Qinghai salawasé jaman Yuan utawa Ming.
Wong Bonan iku makarya ing tetanen lan mumpuni ing nggawe ladhing. Uga turunan campur antaraning wong Mongol, Hui, Cina Han lan Tibet. Ing cara klamben, wong Bonan nganggo tatacara busanane wong Hui.

Leluri wong Bonan saiki pramilane mèlu agama Buddha Lamaisme, lan kira-kira ing taun 1585 wong-wong iki manggon ing tlatah Kabupatèn Tongren (ing Tlatah Amdo sing saiki kalebu provinsi Qinghai), sisih lor pasraman Tibet Rebgong. Ing taun semono kutha Bao’an diaraske.

Sateruse, sawatara cacah panyatur Basa Bonan iki lumebu agama Islam lan pindah ngalor katuju kabupatèn Xunhua. Diujarake yèn wong Bonan iki diislamke déning bendara Hui Ma Laichi (1681?-1766).

Samubare Pambrontak Dungan ing taun 1862-1877, (1862&ndash;1874) wong Bonan Muslim pindah luwih ngetan, nuju ing kabupatèn swapraja Jishishan Bonan, Dongxiang lan Salar ing provinsi Gansu.

Kajaba iku, prajurit Dongxiang, Baoan, Hui, Salar,lan Tibetan uga mèlu adilaga karo Jendral Ma Biao ing Perang Sino-Jepang Kapindo lumawan Jepang.

## Basa 
Bonan Islam ing Gansu lan seduluré sing Buddha ing Qinghai (sing dilebokke dadi suku Monguor) sejatine mituturake Basa Bonan, salah sawijiné basa sing kalebu Basa-basa Mongol. Wong Bonan Buddha ing Qinghai mitutur dhialek sing rada bedha karo dulur Muslime ing Gansu. Sawetara basa Bonan Gansu akèh kena pengaruh Basa Cina, basa Bonan Qinghai luwih akèh nyilih tetembungan saka Basa Tibet.

Bonan Islam ing Gansu cacahé luwih gedhé tinimbang seduluré sing agama Buddha ing Qinghai (kira-kira cacahé ana 12,200 Muslim (ing 1990), lan 3,500 Buddha (ing 1980)). Nanging ing Gansu, panyatur basa Bonan tansaya kurang (luwih akèh sing dadi panyatur dhialek Hezhou sing kalebu basa Mandarin), sawatara ing Qinghai, basa iki tetep diwariske nganti nom-nomane.

## Budaya 
Akeh tradisi suku Bonan sing padha karo wong Dongxiang lan Hui. Klambi tradisionale nglebokaké lelakar Tibet, Hui lan Dongxiang. Para wanita suku Bonan nganggo krudung ireng, sawatara sing isih gadis nganggo warna ijo. Biasane wong lanang Bonan nganggo topi ireng utawa putih lan jaket putih.

Lading suku Bonan misuwur amarga kaendahan lan lelandhepane. Produksi lan nawakake lading iku uga dadi prakara wigati ing perekonomian wong Bonan saliyané tetanen lan rajakaya.

## Rujukan 
## Pranala Jaba 
* http://www.china.org.cn/e-groups/shaoshu/shao-2-bonan.htm
* https://web.archive.org/web/20040206081402/http://www.orientaltravel.com.hk/people/Bonan.htm
* http://www.travelchinaguide.com/intro/nationality/baoan/
Lukisan lenga

[al=Painting is a portrait of a lady smiling subtly with her hands crossed. She has smooth, white skin and is centered against a landscape background.|jmpl|*[Monalisa|Mona Lisa*, Leonardo da Vinci, c. 1503-06]]
**Lukisan lenga** iku laku kang mulas pigmèn nganggo srana cét lenga (drying oil) dinggo pengulené. Umum digunakaké pangatusan lengo kalebu lenga perila, lenga wiji poppy, lenga walnut, lan lenga safflower. Pilihan lenga kui bisa didelok saka wektu garinge utawa menguningé. Tartamtu béda, gumantung ing lenga, uga katon didelok saka gilapé saka cat. Artis bisa nggunakaké  lenga sing béda-béda ing padha lukisan gumantung ing tartamtu pigmen lan efek sing dipengini. Cat piyambak uga mbentuk konsistensi gumantung ing medium. Lenga bisa digodhog karo resin, kaya ta pinus utawa menyan, kanggo mernis ben ketok kinclong.

Sanajan lukisan lenga iki pisanan dipigunakaké ning lukisan Buddha déning India lan Cina ing kulon Afghanistan antarané abad kalima lan sepuluh. iku durung dikenal nganti abad angka 15. Prakték kui kayane pindah ana ing kulon  pas Abad Tengahan. Lukisan lenga akhire dadi médhia pilihan kanggo nggawé karya kagunan minangka sawijining kaluwihan dadi dikenal. Transisine diwiwite lukisan Netherland ing Eropah Lor, lan kanthi dhuwure teknik lukisan lenga Renaissance nganti meh ngganti anggoné cét tempera ing mayoritas Eropah.

Ing taun anyar, banyu campur cét lenga wis dadi kautaman lan, kanggo sawatara nggenteni lenga tradhisional. Cét kang larut ning banyu ngemot emulsifier ndadèkaké bisa luwih gampang diéncérké tinimbang pengéncér lenga (thinner), lan garingé luwih rikat (1-3 dina) nalika dibandhingake karo lenga tradhisional (1-3 minggu).

## Rujukan
Gagaran bab leléwaning basa

**Gagaran bab leléwaning basa** (cara Inggris: '''*style guide* **utawa ***manual of style***) iku kumpulaning aturan baku kanggo nulis lan ngrancang dhokumèn, mbuh kanggo prakara umum utawa kanggo publikasi, organisasi, utawa prakara mirunggan. (Sebutan liyané ya iku ***style sheet*'*, sanajan tegesé séjé.)

Gagaran iki ngukuhaké lan nata bab  supaya bisa nglancaraké sesambungan sarana tulisan. Supaya bisa nggayuh kekarepan mau, gagaran iki nandhesaké bab  (konsistènsi) ing njeroné dhokumèn lan ngatur bab praktèk becik dhéwé (*best practice*) ing panganggoné basa lan ing panganggiting basa, komposisi visual, ortografi, lan tipografi. Tumrap ing dhokumèn akadhemis lan tèknis, gagaran mangkéné uga nata bab praktèk apik dhéwé ing babagan ètik (kaya ta bab kapanulisan, ètik riset, lan  (*disclosure*)), pédhagogi (kaya ta èksposisi lan kakaruhan (*clarity'')), lan panglaras (tèknk lan pranatan).

Gagaran bab leléwaning basa wis kalumrah kanggo ing prakara-prakara umum lan mirunggan, kanggo ing wong-wong sing maca lan nulis, lan kanggo ing mahasiswa lan nimpuna saka manéka warna dhisiplin akadhemik, kadhokteran, jurnalistik, ukum, papréntahan, bisnis, lan indhustri tinamtu.
Oeroeg

***Oeroeg*** (dijarwakakè menyang basa Jawa minangka "Rawa Ireng") ya iku novèl sepisanan déning
 Hella Haasse. Pisanan diterbitakè ing taun 1948 lan dadi salah siji novèl Walanda paling moncèr. Novèl iki uga dadi novèl sastra pandhidhikan kanggo akèh bocah-bocah sekolah Walanda. Novèl *Oeroeg* ngandhani carita saka narator anonim kang urip ing kebon tanah koloni Walanda ing Jawa Kulon. Novèl *Oeroeg* duwèni carita bab bocah lanang keturunan Walanda lan kancanè sing keturunan asli wong Jawa. Bocah lanang mau diliyankè, kasil saka kaanan pulitik lan rasis kala urip ing lemah kolonial. Sawisé Perang Donya II, dhèwèkké mulih ing Walanda, banjur dhèwèkké ngomong yèn lemah Walanda iku dudu lemah dhèwèkké.

## Latar mburi lan publikasi 
*Oeroeg* diterbitakè ing 1948, kala Walanda kuatir banget ngliwati mangsa koloni ing sisih Wétan; sawisé pungkasan Perang Donya II iku dadi cetha rikat yèn Indonesia bakal mardika salah siji cara utawa liyanè, lan Walanda bakal kudu mikirkè status bangsa lan. Penulis Rob Nieuwenhuys nyerat yèn sastra révolusi Hindhia iki asring karan "sastra kangen omah", dumunung pengeling-eling urip rikala bocah-bocah.

Publikasi ing taun 1948 Boekenweek, acara taunan dianakaké kanggo ngundhakaké sastra Walanda; péranganing pangètan publikasi saka buku diwènèhi gratis menyang umum. Hella Haasse, sing wis urip ing Hindhia-Walanda lan ing wektu iku nyambut gawé ing kabarèt lan téater ing Amsterdam, ngajokkaké naskah kanggo *Oeroeg* nganggo jeneng *Soeka toelis* ("Kaya kanggo nulis"); jeneng dhèwèké ora diumumké kanggo nganti sawisé novèl iki rampung diterbitaké, dipilih déning anonim panel saka 19 hakim. Karo *Oeroeg*, dhèwèké pisanan publikasi prosa (dhèwèké wis nerbitaké pirang-pirang puisi).

## Plot 
Buku iki nyeritakaké bab bocah keturunan Walanda kang urip ing Jawa. Bocah iki duwé kanca jenengé Oeroeg, bocah asli Jawa. Bocah sakloron urip bareng ing omah asrama. Sawijining dina, bapaké Oeroeg séda. Banjur, kala Perang Donya II, bocah lanang keturunan Walanda (narator) mèlu bala Walanda. Sabaline saka Walanda, narator kaget ngerténi yèn Jawa wis ora padha biyèn: wong Indonèsia wis mardhika lan wis ora nrima wong kolonial manèh. Bapaké narator uga séda, banjur narator arep bali menyang kanca lawasé manèh, Oeroeg. Nanging, Oeroeg mèlu Pergerakan Nasional Indonesia. Pungkasané, narator kélangan kanca lawasé, jati dhiriné, lan negarané.

## Filem 
Ing 1993, novèl *Oeroeg* diadaptasi ing filem kang judhulé padha, kasil kerja bebarengan antarané Walanda, Indonèsia, lan Bèlgi. Sutradarané ya iku Hans Hylkema lan Jean Van de Velde, uga karakeré déning Rik Launspach, Jeroen Krabbe, Martin Schwab, Ivon Pelasula, lan Jose Rizal Manua. Adhaptasi iki uga diterbitaké internasional judhulé *Going Home*, nganggo sub basa Inggris.

## Rujukan 
### Wedharan cathetan 
### Cathetan Bibliografi
The Sketch

***The Sketch*** kui majalah minggon ana British, kang fokus ing wong sugih lan ningrat. Wis nyethak 2,989 terbitan antarané 1 februari 1893 lan 17 juni 1959. Diterbitke karo *Illustrated London New Company* lan dadi majalah perkumpulan utama sing ngulas babagan keprabon lan keningratan, film lan kesenian. Nduweni konten fotografi sik becik karo pesinaon babagan wong wadon ana ing perkumpulan kui lan anak-anaké, uga biyasa ngabaraké lomba jejaranan lan rapat-rapat utawa acara sing sajinisé.

Clement Shorter lan William Ingram miwiti The Sketch ing 1893, sanajan ing *Oxford Kamus Nasional Biography* tauné katulis 1892. Shorter iki pisanané dadi editor, saka 1893 kanggo 1900, diganti déning John Latey (nganti 1902) lan banjur Keble Howard. Bruce Ingram iki editor saka taun 1905 nganti 1946.

Terbitan utama sik paling diélingi saka majalah iki yoiku gambaran kéwan asu Bonzo sing digawé George E. Studdy (saka 1921). Majalah iki yo nerbitké carita cekak, siji saben terbitan, sing ditulis kaya ta Walter de la Mare lan Algernon Blackwood. Bruce Ingram dadi editor majalah sing miwiti nerbitaké carita cekak déning Agatha Christie, saka *The Affair at the Victory Ball terbitan *1571, tanggal 7 Maret taun 1923. Christie nulis 49 carita kanggo *The Sketch* antarané taun 1923 lan 1924 (mung sepertigane saka kabèh cerita cerkak sing ditulis deknen) mengkoné diklumpukake dadi carita  *Poirot Investigate * (1924), *The Big Four* (1927), *Partners ing Crime* (1929), ''Poirot's Early Case *(1974), lan * When the Lights Lasts and Other Stories* (1997). Christie nglabuhi novèl taun 1953 *A Pocket Full of Rye* kanggo Ingram.

*The Sketch  ''nyèthak foto déning Howard Coster, lan gambar déning H. M. Bateman, Max Beerbohm, Percy Venner Bradshaw (1877-1965), Thomas Arthur Browne, Hilda Cowham, Annie Iwak, John Hargrave, John Hassall, Phil Uga, Bernard Bareng, Melton Sadurungé, W. Heath Robinson, Sidney Sime, Josep Segrelles lan Bert Thomas.

Penulisé kalebu Carleton Allen, Lucie Armstrong, Nora Hopper, William Robertson Nicoll, lan Yohanes Courtenay Trewin.

Cithakan majalah iki kabèh ono ing British Library.

## Referensi
Basa Turki Khorasan

**Turki Khorasan** (Basa Turki Khorasan: Xorasan Türkçesi IPA [xorɑsɑn tyrktʃesi] ) iku salah sawijiné basa-basa Turki utawa bahasa Oghuz. Basa iki dipituturake ing Provinsi Khorasan Lor lan Provinsi Razavi Khorasan ing nagara Iran. Saliyané basa dhéwé, panyatur basa Turki Khorasani meh kabèh uga bisa Persia.

## Tlatah Panyebaran 
jmpl|300px|Wong Turki ing Khorasan Lor (provinsi Khorasan Lor lan Razavi Khorasan); kajaba wong Turki sing urip ing kulon lan kidul tlatah Khorasa (Nishapur, Sabzevar lsp.)
Basa Turki Khorasan dipituturake ing provinsi Khorasan Lor Iran, cedhak kutha Bojnord, lan Razavi Khorasan, cedhak Sabzevar, Quchan. Dhialek Oghuz sing dipituturake ing Uzbekistan kulon kadangkala diarani dhialek Turki Khorasan.

## Dhialek 
Turki Khorasan duwé dhialek-dhialek ya iku: dhialek Lor, Kidul lan Kulon. Dhialek lor dipituturake ing Khorasan Lor cedhak kutha Quchan; dhialek Kidul ing Soltanabad cedhak Sabzevar; lan dhialek kulon saindenging kutha Bojnord.

## Peprincen lan basa-basa sedhuluran 
Basa Turki Khorasan kalebu kelompok Oghuz basa-basa Turki, sing uga sak grup karo Turki, Azerbaijani, Gagauz, Turki Gagauz Balkan, Turkmen, lan Salar, saliyané dhialek Oghuz ing Uzbekistan. Basa Turki Khorasan paling cedhak karo Uzbek Oghuz lan Turkmen kajaba cedhak karo dhialek-dhialek Azeri ing Iran.

Basa Turki Khorasan iki diprincakake dadi dhialek sing bedha déning Javad Heyat ing buku judhulé *Tarikh-e zabān o lahcayā-ye Türki* (History of the Turkic).

Miturut para ahli basa, basa iki dianggep antaraning Azerbaijani lan Turkmen, nanging ora dadi péranganing dhialek basa-basa iku.

### Konsonan 
### Swara 
Swara buka mburi ngiringi /u/ utawa /i/ ing tembung muxabbat *tresna* [muxɒbbɑt] lan insan *human* [insɒn] nanging uga ing tembung yoldaşlık *friendship* [joldɑʃlɯk]. Sawetara tembung mbunderake swara /ɑ/ ngiring /o/ kanggo swara dawa. Ora kabèh panyatur ngucapake kaya ngono, amarga plural ora duwé swara bundher. Persia ora duwé swara kaya ning basa Turki.

## Morfologi 
### Tembung Aran 
#### Penjamakan 
Penjamakan ing tembung aran ditengeri karo panambang *-lAr*, sing duwé rong wujud ya iku *-lar* lan *-lær*, didheleng saka cundhuk swara. Swara /ɑ/ jamak ora krungu bundher ing swara /u/ utawa /i/.

#### Kasus 
Tembung Aran ing basa Turki Khorasan duwé akhiran sing ngalih miturut cundhuk swara lan ngiringi swara utawa konsonan:

#### Tembung Darwya 
Tembung darwya ditengeri karo rimbagan ing tembung aran darwya (possessed noun).

### Sesulih 
Basa Turki Khorasan duwé enem Sesulih. Kadangkala sesulih iki duwé akhiran kasus sing béda saka Tembung Aran reguler.

### Tembung Kriya 
Tembung kriya dikurangi amarga ukara kala, aspek, sambawa, aran lan cacah. Wujud tembung kriya infinitif diiringi karo rimbagan *-max*.

## Tuladha 
;*Excerpt from Tulu (1989) p.&nbsp;90*

## Rujukan 
## Pranala Jaba
Watercolors (filem)

***Watercolors*** kuwi filem tahun 2008 gawéyané sutradara Amérika, David Oliveras, lan dibintangi déning Tye Olson, Kyle Clare, Greg Louganis lan Karen Ireng. Critané uga ditulis déning David Oliveras.

## Plot 
Wong kuwi ora bakal lali karo katresnan sing pertama, kuwi dipratèlaké ning ukara pambukané film 'Katresnan punika cepet lan nglaleaké kuwi suwi' kapetik saka geguritan déning Pablo Neruda lan ning poster uga dipratèlaké manèh: Mung seni sik bisa gawé lara dadi éndah.

Danny (Tye Olson) kekancan karo jawara renang, jenengé Carter (Kyle Clare), lan ing sawijining wengi, kaanan kulawarga ngadhepaké wong-wong mau bebarengan. Danny mbantu Carter ning sekolah, nalika Carter mbudidaya kanggo ndhelikaké perkarané dèkné sing nganggo obat-obatan, sajarah tekane lelara, karo ubungan ra apik karo bapaké sing ra pangerten lan wis lèrèn ngombé. Ubungan wong loro kuwi ndadekké Danny sadar marang gregeté ing babagan kagunan lan nuwuhaké rasa seneng karo sajinise (homosèksual).

Filem iki digawé kanthi njupuk wektu pas Danny wis diwasa. Suksès dadi artis, nanging pacangé keganggu amarga dèkné ora bisa nglalèaké katresnan pisanané ning sekolah mbiyèn. Dèkné semaur yèn wong urip ora bisa saingan karo mèmori sing disuba, nuduhaké yen memori sing kekel saka katresnan pisanan iku duwé potensi ala.

## Paraga 
* Tye Olson minangka Danny Wheeler
* Kyle Clare minangka Carter Melman
* Ellie Araiza minangka Andy
* Greg Louganis minangka Pelatih Coklat
* Karen Ireng minangka Mrs Martin
* Casey Kramer minangka Miriam
* William Charles Mitchell minangka Mr. Frank
* Ian Rhodes minangka Lawas Danny
* Edward Finlay minangka Allan
* David Schroeder minangka Principal Sekolah Dhuwur
* Bobby Quinn Beras minangka Donnert

## Pamuteran lan Pangaji 
* 2008 Outfest ing Los Angeles menang Pirsawan Award
Pirsawan Award - "Outstanding First Dramatic Feature" kanggo "Watercolor" Penghargaan Juri - "Aktor Paling Apik" kanggo Tye Olson
* 2008 Tampa Internasional Gay lan Lesbian Festival  :
** Penghargaan Juri - "Aktor Paling Apik" kanggo Tye Olson
** Pirsawan Award - "Aktor Pendukung paling Apik" kanggo Kyle Clare
** Pirsawan Award - "Sutradara Paling Apik" kanggo David Oliveras
* Film iki uga ditampilake ing 2008 San Francisco Frameline Film Festival

## Rujukan 
 "Watercolors". *Rotten Tommatoes*. 21 Januari 2010. Dijupuk 11 September 2017.

 "A Look at A Forbidden School Romance". *NY Times*. 21 Januari 2010. Dijupuk 11 September 2017.

 "Watercolors Cast and Crew". *Fandago*. Dijupuk 11 September 2017.
Lancaran

**Lancaran** iku salah siji jinis struktur gendhing ing gamelan Jawa. Iku klebu struktur gendhing sing prasaja. Struktur iki raket karo *gangsaran* lan * bubaran*.

Kolotomik utama wilangan thuthukane ya iku 16 thuthukan (*keteg*) kanthi urutan:
::**TWTN TPTN TPTN TPTG**
Bayem abang

**Bayem abang ***(Alternanthera bettzickiana)* (syn. *A. amoena*) iku sawijining sepésiyès tetuwuhan ngembang ing kulawarga bebayeman, Amaranthaceae. tuwuhan iki lumrahé digunakaké minangka tuwuhan ornamèntal, mligi ing China. Tuwuhan iki asalé saka Amérika Kidul. 
File:AlternantheraAmoenaFlower.jpg|Kembang

## Rujukan
Ramal Kertu

[jmpl|316x316px|*Fortune Teller*, déning [Art Nouveau pelukis Mikhail Vrubel, ingkang nggambaraken cartomancer]]
**Ramal Kertu** utawa kartomansi kui ramalan utawa divinasi nggunakaké  sekumpulan kertu. Dhapuré ramal kertu dikenal sasampunipun gim kertu padha pisanan metu menyang Eropah ing abad kaping 14. Praktisi ramal kertu kang racaké dikenal minangka peramal kertu (*cartomancers)*, pewaca* *kertu, utawa mung mau* pewaca*.

Ramal kertu/kartomansi iku salah siji bentuk ramalan kang tuwa dhéwé. Ing nagara kang nganggo basa Inggris biasane bentuk ramalan kertu kui maca kertu tarot. Kertu tarot biasane dienggo kusus ing panggonan iki.

Ramal kertu kang nggunakaké  gim kertu iki kang paling populer ing abad 18, 19 lan abad kaping 20. Ning nagara kang nganggo basa Inggris, kertu tarot kui kang luwih umum digunakaké, nanging standar kertu kelompok saka Anglo-Amérika bridge/poker yo tetep dienggo, (contoné, 52-kertu, jumlah kertu papat kelompok) uga bisa digunakaké; kelompok asring ditambah karo joker, lan malah kertu kothongan ditemokaké ningkumpulan kertu. Ing Prancis, kertu piquet kang jumlahe 32 kui jinis kang biasane digunakaké kanggo ramal kertu, sanajan 52 kertu kelompok uga bisa digunakaké. (jinis piquet kui bisa jumlahé 52 kertu banjur kertu nomer 2 nganti 6 ditokné. Sik isih dienggo kui nomer 7 nganti nomer 10, kertu wong, lan as.)

## Cara 
Cara kang paling populer nggunakaké kertu iki nganggo kertu remi biyasa kang dijikuk saka *Roda Rejeki.* Ning kené, pewaca misahke ngacak kertu lan gawé kertu kusus (significator) kanggo wong-wong mau dhedhasar supaya padha milih. Sanadyan interpretasi saka warna-warna kertu bisa béda gumantung déning tlatah, lumrahé kertu kusus kui bisa dibagi koyo ning ngisor iki:

## Referensi 
## Pranala njaba 
* Asalé Ramal Kertu (kertu ramal/divinasi)
CPNS

**Calon Pegawai Negeri Sipil** (CPNS) iku seleksi kanggo pegawé papréntahan ing Indonesia.

## Pranala njaba 
* BKN
Oleokimia

**Oleokimia** iku barang olahan saka gajih.Contoné mentega, sabun, lan lenga klentik. Oleokimia klebu barang sing bisa dianyari lan klebu sumber ènèrgi alternatif.
Pratélan arané panganan ana ing Serat Centhini

Serat Centhini nyathet manéka warna kaanan ing Tanah Jawa nalika suluk iku kaanggit. Wahjudi Pantja Sunjata lan para mitrané saka Balai Pelestarian Nilai Budaya Ngayogyakarta ngadani panlitèn kanggo nglumpukaké katrangan kang magayutan karo panganan-panganan kang ana sajeroning Serat Centhini, kang banjur kapratélalaké kaya ing ngisor iki: 

## Rujukan
Gula klapa

jmpl|Gula klapa coklat
**Gula klapa** (uga dikenal minangka **gula coco, gula** **klapa**, **gula** **sapu** **klapa** utawa **gula** **klapa** ) yaiku gula aren sing diprodhuksi saka tlutuh galih ing kuncup kembang klapa . 

Jinis gula aren liyane digawe saka klapa Kithul (urat Caryota ), palmara, kurma, kurma, gula aren, aren utawa aren .Digunakake minangka pemanis ing pirang-pirang negara, gula klapa ora duwe gizi utawa kesehatan sing penting tinimbang pemanis liyane.

Barkas:Ivinsf.JPG|Mangkuk sagu gula melaka
Barkas:Steamed Goan rice and jaggery cakes.jpg|*Patoleo*, sajian manis Katolik Goan sing disiapake karo gula klapa
Barkas:Onde-onde.jpg|Klepon ; galah ijo ing njero beras asale saka tepung ketan dicampur karo ubi lan dirasakake karo pandan .
Barkas:Ondeh ondeh kueh.jpg|Klepon, kanthi isi gula aren.

## Referensi
Pèthèk

**Iwak pèthèk** (*Leiognathus equulus*) ya iku iwak sagara saka Afrika Wétan tekan Fiji, sajeroning Samodra Hindia, Samodra Pasifik iring kulon. Sagara Abang lan Teluk Parsi

Sanajan iwak pèthèk asalé saka sagara, nanging iwak pèthèk kalebu iwak kang caket ing kabudayan Jawa, amarga gerèh pèthèk asring dimanfangataké kanggo lawuh lan ing sesajénan, kayadéné kang kasebutaké ing Serat Centhini.

Iwak pèthèk bisa dicekel ing sagara kanthi migunakaké jaring rampus, cantrang lan jaring arad. Saka panalitèn, iwak pèthèk mangan fitoplankton saka kelas Bacillariophyceae minangka pakan kang pokok, mligi saka spésiès Coscinodiscus. Saliyané iku uga jinis Crustacea saka kelas Copepoda. Iwak lanang racaké kanthi ukuran 90–104&nbsp;mm, déné kang wadon 75–89&nbsp;mm.

## Rujukan
Lélé jawa

**Lélé jawa** utawa **lélé lokal** (***Clarias batrachus***) jinis iwak lélé anggota suku Clariidae. Ing wektu kapungkur, spésies dianggep sumebar saka anak bawana India, Asia Kidul-wétan, Indonésia, lan Pilipina, nanging saiki mung taxon kang sumebar winates ing Jawa kang dianggep spésies *C. batrachus*. Déné spésimen kang tinemu ing papan liyané kapérang ing telung spésies liyané utawa luwih.

Golongan *C. batrachus* dikenal ing Inggris minangka *walking catfish (lélé lumaku)*, amarga saka bisané 'lumaku' ing lemah; mligi kanggo pindhah papan kang akèh banyu.

## Wedharan 
kiri|jmpl|Sisih ndhuwur sirah. Taju bali saka sirah dibunderaké (whitish warna) lan fontanelle-shaped ngarep agul-agul
Iwak kanthi awak lunyu, ora duwé sisik, awak dawa standar (SL, *dawa standar*) nganti 215 mm. Endhasé gèpèng, geger mlengkung  lan weteng warata weteng. 
kiri|jmpl|Ing sisih tambahan saka awak. Wigati baris putih panggonan ing sisih awak kang

## Sebaran 
kiri|jmpl|Sisih ngisor awak semu putih
*C. batrachus* winates nyebar ing tlatah saka aliran-aliran kali ing Jawa. Neotipé saka sakiwa tengen Bandung. Spésimèn liya dijupuk saka Jakarta; Bogor; Cilebut; Cikedang, anak Ci Tanduy cedhak Ciawi, Tasikmalaya; Ciwalen, antarané Panumbangan lan Panjalu, Ciamis; Singaparna, Tasikmalaya; Citi'is, ing tlatah hulu saka Ci Manuk, Garut; ing saindhenging Bobotsari, Purbalingga; Ranu Klidungan (Pasuruan?); Ranu Lamongan cedhak Klakah, Lumajang; lan ing  Jember.

Spésies iki seneng ing banyu kang meneng kanthi lendhut, rawa-rawa, blumbang, kalèn, lan kali cilik.

## Munfangat 
Iwak lélé umum dikonsumsi mnangka lawuh mligi ing padésan. Déné saiki sawisé arang tinemu, banjur diganti déning lélé dumbo (*C. gariepinus*) kang luwih gampang dibudidaya.

## Rujukan
Mencawak banyu

**Mencawak, Menyawak banyu** *(Varanus salvator)*, ya iku kadhal gedhé asli saka Asia Kidul lan Asia Kidul-wétan. Kadhal banyu iki kalebu kadhal kang lumrah ditemokaké ing saindhenging Asia. Sumebar saka Sri Lanka lan pasisir lor India nganti Indocina, Semenanjung Melayu, lan sawatara pulo ing Indonésia, sing papan kang cedhak banyu. Ing Jawa Wétan kéwan iki uga dikenal kanthi jeneng **nyambik** lan **slira/salira**

## Wedharan 
Mencawak banyu kalebu jinis kadhal kang gedhé. Mencawak banyu lanang ngancik diwasa nalika dawa awaké  lan bobot , lan mencawak banyu wadon nalika dawané . Nanging, mencawak banyu tetep bisa tambah gedhé manèh. Mencawak banyu lanang luwih gedhé tinimbang kang wadon nanging arang arang dawané  ngluwihi , déné spésimèn gedhé dhéwé kang karekam, saka Sri Lanka, diukur . Bobot mencawak banyu diwasa  bisa . Ing Surabaya, uga kawartakaké manawa ana mencawak banyu kanthi dawa 2,8 mèter lan boboté 50&nbsp;kg.

## Prilaku lan pangan 
Mencawak banyu bisa tarung migunakaké buntut, cakar, lan cangkem. Kéwan iki pinter ngangi migunakaké buntuté. Kalebu jinis karnivora kang mangan iwak, kodok, tikus, manuk, yuyu, lan ula. Uga mangan mangan bulus, anak baya lan endhog baya.

Kayadéné komodo, mencawak banyu uga mangan bathang kéwan. Mencawak banyu uga duwé daya pangambu kang becik lan bisa ngrasakaké anané bathang saka papan kang adoh.

## Galèri 
## Rujukan
Varanus lirungensis

**Mencawak Lirung** (***Varanus lirungensis***) ya iku spésies mencawak ing Kepuloan Talaud, Indonésia. Mencawak jinis iki ditemokaké déning André Koch, ahli saka Zoological Research Museum Aleèander Koenig ing Bonn, Jerman, ing proyèk panalitèn bebarengan antarané para ahli saka Jerman lan Indonésia. Koch nerangaké menawa temonan iki wigati, "amarga medharaké akèhé manéka warna mencawak ing Indonésia."

## Wedharan 
Spésimen mencawak Lirung kang minangka conto dawané 80&nbsp;cm, kanthi kulit kuning-klawu kanthi pira-pira tengeran ireng.
Jeneng *lirungensis* saka *Lirung*, sawijining jeneng kutha ing Pulo Salibabu, Kepuloan Talaud.

## Rujukan
Basa Pekal

**Basa Pekal** yaiku basa kang dituturaken ning wewengkon kacamatan Ketahun, Kabupatèn Bengkulu Lor Provinsi Bengkulu. Golongan masarakat kang nuturaken basa iki karan suku Pekal atawa Ketahun. Miturut Monografi Provinsi Bengkulu taun 1975, wong Ketahun iku asimilasi antara wong Muko-muko ning pérangan lor bari wong Rejang ning pérangan kidul. Bisa didudut yèn basa Pekal ana campuran basa Muko-muko lan basa Rejang. Nanging miturut Ethnologue, basa Pekal manjing kelompok basa-basa Malayik. Basa Pekal uga dituturaken ning Kacamatan Seblat: Pasar Seblat, Talang Arah, Suka Negara, Karia Bakti, Suka Medan, Suka Merindu, Suka Maju, lan Suka Baru. Ana maning ning Désa Ipuh (Kacamatan Muko-muko Kidul). Wong Pekal iku akéhé duwé pagawéan tani lan ana keding kang ngeladang alih. Basa Pekal ésih nduwéni fungsi kadudukan lan dienggo ning lingkungan kulawarga, minangka sarana komunikasi masarakat, basa pengantar ning sekola-sekola, lan identitas daérah Ketahun.

## Conto ukara basa Pekal 
* *Usah aban laluy sanu*!, teges ning Cirebonan: Aja lunga ning kana!
* *Sapo nan idok sajgup nuhuik akui harus tiijga siko*, teges ning Cirebonan: Sapa kang ora sanggup mèlu karo isun kudu meneng ning kéné.
* *Akui kojan matha sabañak tuna*, teges ning Cirebonan: Isun beli arep bayar seakéh kuen.

## Rujukan
Basa Banjar Hulu

**Basa Banjar Hulu** ya iku jinis basa Banjar kang dituturaken ning Provinsi Kalimantan Kidul. Dialék séjéné sing basa Banjar ya iku basa Banjar Kuala. Rong dhialék basa iku duwé daérah panggon kang luas lan sistem linguistiké kang khas. Kaya arané Banjar Hulu iki dienggo karo Wong Banjar ning daérah hulu (pahuluan) Kalimantan Kidul kayadéné ning kabupatèn Tapin, Hulu Sungai Kidul, Hulu Sungai Tengah, Hulu Sungai Lor, lan Tabalong. Cacah wong Banjar sing nganggo basa iki dumasar data statistik taun 1975 ya iku cacah 838.294 jiwa. Ning taun 2000, cacahé karo Banjar Kuala ya iku ana 3.000.000 wong.

## Dhialék 
Basa Banjar Hulu duwé variasi dialéktis lokal kayadéné Amuntai-Alabio ning Hulu Sungai Lor, Kalua-Tanjung ning kabupatén Tabalong, Barabai ning kabupatén Hulu Sungai Tengah, lan dhialék Kandangan ning kabupatén Hulu Sungai Tengah lan Tapin.

## Conto tembung 
## Rujukan
Basa Bukit

**Basa Bukit** ya iku basa kang dituturaken ning wewengkon Provinsi Kalimantan Kidul. Mliginé ning daérah gunung Meratus. Suku kang nuturaken basa iki disebuté suku Bukit lan dadi suku kang uripé ning hulu. Pernahé ning hulu kabupatén Tabalong, Hulu Sungai Lor, Hulu Sungai Tengah, Hulu Sungai Kidul, lan Tapin. Amarga suku Bukit manggon ning daerah gunung lan alas, babagan pandidikan lan pembangunan kerasa kurang. Suku Bukit iki akèh kang menggawé ning ladang huma tugal.

Ning babagan linguistik, ana panduga yèn basa Bukit iki kagolong basa Dayak Ngaju/Maanyan, ana keding panduga yèn basa Bukit iki kagolong kulawarga Basa Banjar Hulu kang kagolong basa Malayik. Miturut buku penelitèn ning Depdikbud, basa Bukit iki parek gegayutané karo basa Banjar Hulu. Basa Bukit durung duwé tradisi tulisan tradhisiyonal, nanging ana carita légénda kayadéné Datu si Maliih,Datu Urang Datar Laga, lan Indung Tundang Kaling.

## Conto tembung 
## Rujukan
Basa Malayu Déli

**Basa Malayu Déli** iku jinis dhialék basa Malayu kang dituturaké déning wong Malayu ing wewengkon Kutha Medan lan Kabupatén Déli Serdang. Ing Déli Serdang, basa iki ana ing kacamatan Tanjung Morawa, Percut Sungai Tuan, lan Lubuk Pakam. Basa Malayu Déli iki duwé pangribawa marang basa-basa ing wates wewengkon Déli Serdang, kayadéné basa Malayu Langkat, Malayu Serdang, Karo, lan Simalungun. Wong Malayu Déli akéh kang nyambut gawé minangka warigaluh lan tani isih nganggo basa iki. Ing jaman Kesultanan Déli, basa Malayu Déli uga dianggo para bangsawan lan rakyat.

Tembung lingga kaliyan tata ukara basa Malayu Déli lan basa Indonésia ora béda adoh, nanging ater-ateré ana bédané sithik, ya iku :
* *Ambilkě* = ambilkan
* *buatkě* = buatkan
* *tanyakě* = tanyakan
* *emparkě* = lemparkan
* *katekě* = katakan
* *panggilkě* = panggilkan.

## Rujukan
Basa Sindang

**Basa Sindang** atawa uga lewih kawentar jejuluk **basa Col** iki basa kang dienggo déning wong ing marga atawa désa Sindang. Marga atawa désa iku ana ing daérah Kali Kelingi lan Kali Beliti, Kabupatén Musi Rawas lan sekubengané. Ana uga ning daérah Kali Saling ing Kacamatan Tebing Tinggi, Kabupatèn Lahat, Sumatra Kidul. Dadi daérah sing dadi papan penutur basa Sindang iki ana ing Kabupatén Musi Rawas, Lahat, lan Rejang Lebong, Bengkulu. Basa Col iki lumebu ing kulawarga basa Melayu Tengah. Ana gagasan asal-usulé teges lan makna tembung Sindang iku tegesé ili kalén. Mergané basa iki dienggo déning wong kang manggon ing ili kalén ing wewengkon Musi Rawas. Uga tembung Col iku tegesé “ora”. Ing guneman wong Sindang tembung “col” iki sok metu. Uga mergané basa iki karan basa Col.

Miturut panalitèn saka Pusat Bahasa Depdikbud taun 1996, basa Sindang iki duwé kebasaan kang mirunggan. Basa Sindang lumrahé ora ana dhialék lokal, ning ana bédané amarga béda cara ngecapaké tembung atawa kalimat. Conto ukara basa Sindang iki ya iku:

'''Ku naq kan'* tegesé ‘Aku arep mangan’.

*'Maq baliq dulu''' tegesé ‘Ibu bali sikik’

## Rujukan