Dalem ismuhardjono

**Dalem Ismuhardjono** mapan wontên ing désa Sumberagung, Kacamatan Moyudan, Kabupatèn Sleman.Dalem punika kabangun nalika jaman *kolonial* lan gadhah *fungsi* minangka dalem panggenan. Nalika *Agresi Militer* Walanda II, dalem punika nate dipunginakaken minangka markasipun *Tentara Keamanan Rakyat*. Nalika jaman *kolonial*, dalem punika nate dados kantor kalurahan Pucanganom.
## Arsitektur umum dalêm 
Dalêm punika nganggé arsitéktur tradhisional Jawa, arupâ joglo. Wontên kalih atap joglo ingkang kapisah déning atap limasan, satunggal atap joglo mapan ing pérangan ngajêng, lan satunggal malih ing pérangan wingking. Ing pérangan ngajêng dalêm, wontên sekawan saka guru ingkang nyangga struktur tumpangsari saha atap joglo. Makatên ugi ing pérangan wingking. Sakabèhé dalêm punika taksih nganggé lantai plèstèr semèn. Atapipun taksih nganggé genténg tanah liat. Témbokipun nganggé anyaman pring, Dalêm Ismuhardjono punika bangunan kanthi arsitéktur tradhisional Jawa lan ngadhep ing kidul. Bangunan punika kapérang dados:kajawi pérangan ngajêng ingkang sampun nganggé témbok bata. Langit-langitipun sinelap déning pring ingkang dipuntata rapi. Dalêm punika taksih ngreksa kaaslian wangun saha bahan-bahanipun.

## Tata bangunan dalêm 
Dalêm Ismuhardjono, sawijining bangunan ageng kanthi arsitéktur tradhisional Jawa ingkang megah lan ngadhep dhateng kidul, mujudaken kompleks griya ingkang kapérang saking sawetawis pérangan kanthi fungsi lan ciri khasipun piyambak-piyambak. Kapisan, ing pérangan paling ngajeng, wonten Kuncungan. Kuncungan punika sanès mung serambi biasa, nanging minangka pendhapa tambahan kanthi atap model kampung ingkang langkung cendhèk tinimbang pendhapa utama. Pérangan punika dados papan sambutan sepisanan kanggé tamu, utawi minangka ruang antaran ingkang nyamektakaken tamu sadèrèngipun mlebet dhateng ruang ingkang langkung formal utawi pribadi. Ananing kuncungan punika nggambaraken filosofi arsitèktur Jawa ingkang ngajèni tatanan ruang, tata krama, lan fungsi sosial griya, sanajan kanthi atap pelana ingkang prasaja lan entheng, cocog kanggé papan tambahan ingkang andhap.

Salajengipun, ing satunggalipun tingkatan ingkang langkung inggil lan langkung agung, Dumununglah Pendhapa. Pendhapa punika minangka pérangan ngajeng griya tradisional Jawa ingkang dipunrancang tanpa témbok, dados papan ingkang kabuka lan jembar. Fungsinipun wigati sanget minangka papan kanggé nampani tamu ingkang langkung formal, minangka panggènan musyawarah, utawi malah kanggé pagelaran seni kados tari utawi gamelan. Atapipun ngginakaken model Joglo Sinom, ingkang gadhah struktur bertingkat kanthi saka guru minangka penyangga utama, saéngga damel pendhapa punika katingal megah lan agung, nandhesaken fungsinipun minangka papan publik ing lingkungan griya, sanajan tetep ngandung pranatan lan tatakrama mlebet ingkang katamtu.

Saking pendhapa, kita lumebet dhateng pérangan salajengipun inggih punika Pringgitan. Pringgitan punika minangka pérangan griya tradisional Jawa ingkang mapan ing antawisipun pendhapa kaliyan omah njero. Bènten kaliyan pendhapa, pringgitan punika sampun katutup lan asring dipunginakaké kanggé maneka warni kaperluan. Salah satunggalipun ingkang kondhang inggih punika minangka papan kanggé pentas wayang kulit nalika wonten adicara ageng, utawi minangka papan ngentosi sadèrèngipun tamu utawi kulawarga lumebet dhateng pérangan pribadi griya. Pringgitan ngginakaken atap model limasan, ingkang paring kesan langkung tertutup lan pribadi tinimbang pendhapa.

Pérangan ingkang paling inti lan sacral saking Dalêm Ismuhardjono inggih punika nDalêm. Ndalem punika minangka pérangan omah njero ingkang gadhah sifat pribadi lan paling suci. Ing papan punika, para warga griya nindakaken gesang saben dintenipun kanthi langkung sarta lan nyimpen barang-barang ingkang wigati lan aji. Ndalem punika sanès panggènan kanggé tamu, saéngga boten saben tiyang saged lumebet kanthi sembarangan, njagi privasi lan kasakralanipun. Atapipun ugi ngginakaken model Joglo Sinom, sami kaliyan pendhapa, nanging ing versi ingkang langkung intim lan mènèhi kesan kawibawan ingkang jero.

Salajengipun, ing pérangan pinggir utawi wingkingipun dalem utama, kita manggihi Gandhok. Gandhok punika minangka bangunan tambahan ingkang khas sanget ing griya tradisional Jawa, ingkang biasanipun wonten ing sisih kiwa lan tengen (Gandhok Kiwa lan Gandhok Tengen). Gandhok punika gadhah *fleksibilitas fungsi* ingkang inggil, saged dipunginakaké kanggé kamar tilem tambahan, pawon kapindho, gudhang, utawi malah papan panggenan kanggé sanak kadang utawi abdi dalem. Wujud lan gaya arsitèktur gandhok lumrahipun langkung prasaja tinimbang dalem utama, lan asring dipunpisah sakedhik saking bangunan utama, ngginakaken atap model kampung ingkang ringan lan fungsional.

Pungkasan, ing pérangan wingking griya, wonten Pawon. Pawon punika sanès namung papan kanggé masak dhaharan, nanging ugi asring dados pusat kumpul kulawarga kanthi suasana santai lan anget, utamanipun nalika boten wonten tamu. Biasanipun pawon punika mapan ing wingking griya, kanthi lantai tanah utawi semen, lan taksih migunakaké tungku tradisional kados anglo utawi pawon geni. Sanajan wujudipun prasaja, pawon punika ngandhut suwasana karesikan lan bebarengan kulawarga ingkang kiyat, ngginakaken atap model kampung ingkang praktis lan cocog kanggé papan fungsional punika. Sedaya pérangan punika nyawiji mbentuk Dalêm Ismuhardjono minangka representasi arsitèktur Jawa ingkang sarat makna lan fungsi.

## Pendhapa 
Pendhapa kagungan denah segi patang kanthi atap brunjung, penanggap, saha penitih ingkang sambung-sinambung, kaatupi genténg vlam kanthi sistem raguman saking rakitan pring ingkang dipunikêt ijuk. Pendhapa punika dipunsangga déning 4 saka guru, 12 saka penanggap, lan 14 saka emper, sarta gadhah struktur pamidhangan ingkang kapérang saking sunduk, kili, blandar-pengeret, blandar lar-laran, saha singup, kanthi dhada pêksi lan gêganja ing antawisipun kalih singup, sarta emprit gantil wangun kêbên ing sekawan pojok pamidhangan. Lantai pendhapa saking plèstèran bligon lan dipunbagi dados jèrambah lan jogan.

## Pringgitan 
Wiwit wingking pendhapa, wontên pringgitan. Denahipun ségi patang, atapipun disangga déning saka lan témbok bata ing sisih tengen lan kiwa. Lantai taksih nganggé plèstèran bligon.

## nDalêm 
nDalêm menika gadhah denah pesagi kanthi payon joglo sinom ingkang kapérang saking brunjung, penanggap, lan penitih, dipunsangga sekawan saka guru, sarta kapérang dados senthong tengen, senthong tengah (pasrèn), lan senthong kiwa. Ing sisih kiwa lan tengenipun wonten payon emper ingkang nyambung kaliyan gandhok kanthi struktur pamidhangan sami kados pendhapa; tembok sisih kidul lan wetan ngagem gébyok, déné sisih kulon lan lor ngagem tembok biyasa, sarta jèrambahipun saking plester bligon kanthi jèrambah senthong langkung inggil tinimbang jèrambah utama nDalêm.nDalêm kagungan denah pasagi, atapipun joglo sinom, kapérang saking brunjung, penanggap, saha penitih. Disangga déning 4 saka guru. Kapérang dados:

## Gandhôk 
Gandhôk kiwa lan gandhôk tengen kagungan denah ségi patang, atap kampung srothong. Gandhôk nganggé atap raguman disangga déning 4 tiyang kayu, témbokipun bata. Wonten sekawan lawang: lor lan kidul minangka lawang metu, kulon dhatêng nDalêm, wetan dhatêng pawon. Lantai saking plèstèr bligon.

## Referensi