Pupuk Kalimantan Timur

**PT. Pupuk Kalimantan Timur** (karan uga *Pupuk Kaltim*) Ya iku salah sijiné perusahaan indhustri strategis ing Indonesia kanti papat unit pabrik Amoniak lan lima unit pabrik Urea kang mapan sajrone saklokasi kang ana ing Bontang, Kalimantan Timur lan wujud anak PT Pupuk Sriwijaya Palembang. Sawentara unit pabrik NPK nyebar ing telu kutha (Bontang, Semarang, lan Surabaya), kalebu uga produksi pupuk organik (dijenengi zeorganik) kang kasebar ing lima daerah (Demak, Banyuwangi, Parepare, Badung, lan Lombok Timur).

## Sajarah 
### Ngadege perusahaan nganti era 1980an 
Nalika taun 1977, salah sijiné proyek pupuk lepas pasisir dimulai ing dhuwur kapal 2 duwéne Pertamina, produsen lenga Indonesia kang kasesar, kang banjur dadi awal saka ngadege PT. Pupuk Kalimantan Timur. Kesuksesan proyek mau akhire ngawali ngadege salah sijiné pabrik kang ambané 493 ha (hektar) kang maune wujud area alas kang padet banget ing perengan alas Kalimantan Timur. Tepate ing tanggal 7 Dhésèmber 1977, PT. Pupuk Kalimantan Timur Tbk (Pupuk Kaltim) resmi ngadeg. Bahan baku utama kanggo pabrik ing Bontang iki ya iku gas alam kang disalurake liwat pipa saka Muara Warak, sakiwa-tengené 60&nbsp;km saka lokasi pabrik.

Ing awalé proyek Pupuk Kaltim dikelola déning Pertamina kanti fasilitas pabrik pupuk terapung utawa pabrik ing dhuwur kapal. Amerga pira-pira pertimbangan teknis mangka jumbuh karo Keppres No.43 taun 1975 lokasi proyek dipindah marang darat, lan liwat Keppres 39 taun 1976 pengelolaane diserahake saka Pertamina marang Departemen Perindustrian.

Tahun 1979 pembangunan pabrik Kaltim-1 wiwit ditindakaké lan masa operasi komersial pertama kali dimulai nalika taun 1987. Pabrik Kaltim-2 wiwit dibangun ing awal taun 1982 lan dirampungake 3 wulan luwih rikat saka jadwal kang dikukuhaké sarta kasil éntuk masa operasi komersial luwih cepat saka Kaltim-1, ya iku nalika taun 1984. Pabrik Kaltim-1 lan pabrik Kaltim-2 diresmikake déning Présidhèn Soeharto nalika tanggal 28 Oktober 1984.

Pabrik Kaltim-3 dibangun taun 1986 lan diresmikake nalika tanggal 4 April 1989. Kajaba iku dibangun uga unit panggawéyan urea *formaldehyde* (UFC-85) kanti kapasitas 13.000 ton per taun kang tujuane kanggo ningkatake kualitas pupuk urea kang dikasilake.

### Era 1990an-sekarang 
Nalika tanggal 20 November 1996 dibangun pabrik urea unit IV (POPKA) kang tujuane kanggo ningkaatke aji tambah kanggo Amoniak sisa (Ammonia excess) lan gas CO2 kang diguwak marang atmosfer guna ngasilaké produk urea granul. Pabrik kanti proyeksi kapasitas produksi 570.000 ton per taun iki rampung nalika tanggal 12 April 1999. Aji investasi pembangunan pabrik POPKA nganti USD 44 yuta lan Rp 139 milyar.

Pabrik Kaltim-4 wiwit dibangun nalika taun 1999 kanti proyeksi kapasitas 570.000 ton urea granul lan 330.000 ton amoniak per taun. Pembangunan pabrik urea kasil dirampungake pertengahan taun 2002, wondene pabrik amoniak dirampungake nalika awal taun 2003. Nalika taun 2007, Pupuk Kaltim gawé pabrik NPK *fuse blending* ing Bontang kanggo produksi NPK kanti fosfate ngimpor saka Maroko.

Pabrik Kaltim 5 kang rencanane berkapasitas 1,2 yuta ton urea per taun iki bakal cpet-rikat direalisasikake déning PKT. Pabrik Kaltim-5 iku bakal ganteni eksistensi pabrik unit pabrik Kaltim-1 kang kemungkinan bakal ditutup amarga wis tuwa lan kurang efisien. Kanggo njurung operasional Kaltim-5, Pupuk Kaltim uga bakal yasa pabrik amoniak kanti kapasitas sakiwa-tengené 600.000 ton per taun.

saiki Pupuk Kaltim duwé lima pabrik pupuk Urea kanti kapasitas total 2,98 juta ton urea per taun sarta papat pabrik Amoniak kanti kapasitas total 1,85 juta ton Amoniak per taun. Sawentara produksi pupuk NPK ya iku 350.000 ton per taun kanti pabrike ana ing tiga kutha, ya iku: Bontang, Semarang, lan Surabaya.

## Produk-produk 
Produk-produk kang dihasilaké Pupuk Kaltim ya iku kaya mengkéné:
* **UREA**:
:ya iku senyawa kang larut sajeroning bnyu, CO(NH3)2, kanti sapérangan gedhé kandhutan nitrogen kang wujud komponèn utama saka uyuh mamalia lan organisme liya kayat fungi, mingka hasil akir saka metabolisme protéin. Pupuk Urea iki diprodhuksi lan disiapaké sajeroning wujud curah lan butiran.
* **AMONIAK**:
:Salah sijiné senyawa kimia kang dibéntuk saka 2 gas, nitrogen lan hydrogen kanti formula kimia NH3. Amonia kasusun saka 82% Nitrogen Dioksida lan 78% Sulfur Acid, kang wujud komponèn utama saka pupuk. Nalika prosès produksiné kang wujud hasil sampingan saka karbon dioksida, Amonia dihasilake saka reaksi tekanan kang dhuwur banget nalika prosès nggawé Urea.
* **NPK PELANGI**:
:NPK Pelangi wujud produk anyar kang ditujokaké kanggo ngundhakaké kesejahteraan wong tani. Pupuk iki duwé keunggulan kaya ta ngundhakaké hasil punjul 40%, gampang disebar lan langsung mresep, batang luwih kuwat lan tahan ambruk, cocog kanggo sekabehané jinis wit-witan, lemah dadi luwih subur, digawé sak bahan bermutu, sarta aman kanggo lingkungan. NPK Pelangi dibagi dadi 4, kaya ta: **NPK Pelangi MAXI**, **NPK Pelangi UNGGUL**, **NPK Pelangi PRIMA**, lan **NPK Pelangi SUPER**

## Akreditasi, penghargaan, lan sertifikasi 
Pira-pira penghargaan nasional kang wis ditampa Pupuk Kaltim nalika taun 1999 ya iku:

* Tahun 1994 – *Highest Ammonia Production MW Kellog Process License in the World* kanggo pabrik amoniak Kaltim-2 saka MW Kellog Company.
* Tahun 1995 – *Top Score on Stream Day* kanggo produksi amoniak pabrik Kaltim-3, saka Haldor Topsoe.
* Tahun 1996 – *The Highest Safety Sword of Honour* kanggo Keséhatan lan Keselamatan Kerja saka British Safety Council.
* Tahun 1997 – Penghargaan Olah Raga Nasional saka Wakil Présidhèn RI, awit kasile pembinaan ulah raga ing dina Olah Raga tanggal 9 September 1997.
* Tahun 1997 – Penghargaan Primaniyarta saka Présidhèn RI awit kasile perusahaan sajrone realisasi ekspor, nalika tanggal 25 September 1997.
* Tahun 1999-Satyalancana Pembangunan (Penghargaan Simbol Kesetiaan tumrap Pembangunan) saka Présidhèn RI, nalika tanggal 17 Agustus 1999
* Tahun 1999 – Penghargaan saka Gubernur Kalimantan Timur awit kasile sajrone merealisasikan Program Pendidikan Luar Sekolah, nalika tanggal 22 Juli 1999.
* Tahun 1999 – Penghargaan saka Mantri Pariwisata, Kagunan lan Budaya awit kasile sajrone pembinaan tenun bathik tradhisional nalika tanggal 31 Juli 1999
* Tahun 1999 – Penghargaan saka Présidhèn RI awit kasile pembinaan ing babagan Pendidikan Masarakat nalika dina Aksara Internasional, 2 September 1999.
* Tahun 2002 – *The Best BUMN on Community Development Program Award* kanggo program community development saka BUMN Review.
* Tahun 2002 – Yasa Ayodhya Adinugraha minangka Perusahaan PMDN berprestasi déning Badan Koordinasi Penanaman Modal.
* Tahun 2004-Bendera Emas kanggo Sistem Manajemen Keséhatan lan Keselamatan Kerja selama taun 2003 kanggo kelas indhustri gedhé saka Departemen Tenaga Kerja kang ditampa nalika tanggal 12 Januari 2004.

Pupuk Kaltim uga wis nampa pira-pira penghargaan internasional kaya mengkene:

* *The National Association Testing Authority (NATA) of Australia*, kang diwènèhake marang Pusat Industri Peralatan Pabrik kang diduwèni Pupuk Kaltim. Penghargaan mau mbuktekake yèn Pupuk Kaltim wis mampu memenuhi kebutuhan suku cadang kang terus ngrembaka sajrone indhustri nasional lan internasional, khususé sajrone item-item kang terkait karo heat exchangers, katup tekanan, lan komponèn-komponèn wigati liyané.
* Pedang Kehormatan saka Pamaréntah Inggris, kanggo babagan keselamatan makarya.

Kajaba iku, akreditasi kang wis dipikoleh déning Pupuk Kaltim ya iku kaya mengkene:

* ISO 9002
:Igyuh nalika taun 1996 kanggo pengakuan ing Babagan Manajemen Produksi lan Instalasi
* ISO 14001
:Digayuh nalika taun 1997 kanggo pengakuan ing Manajemen Lingkungan Berkualitas
* ISO 17025
:Digayuh nalika taun 2000, kanggo babagan Laboratorium Uji Mutu, kanggo Laboratorium Kalibrasi digayuh nalika taun 2008.

## Cathetan sikil 
## Pranala njaba 
* Situs Resmi PT. Pupuk Kaltim