Pratélan tembung Jawa saka basa Sangsekerta

**Tembung-tembung silihan saka basa Sangskreta ing basa Jawa** iku cacahé akèh banget. Miturut Zoetmulder ing bausastrané Jawa Kuna - Inggris, kurang luwih mèh 50% saka kabèh èntri ing bauwarnané, asalé saka basa Sangskreta. Tembung-tembung banjur akèh lumebu dari kosakatané basa Kawi. Ing ngisor iki kapacak sawatara tembung-tembung silihan Sangskreta ing basa Jawa miturut cara panulisan Jawa lan cara panulisan Sangskreta mawa aksara Latin.

__NOTOC__

## A 
* **aba** (*ābhā*): cahya
* **abada** (*ābhādha*): lara, pakèwuh
* **abagya** (*abhāgya*): kojur
* **abaksyabaksa** (*abhakṣyabhakṣa*): panganan sing ora kena dipangan, utawa dilarang
* **abdi** (*abdhi*): samudra, segara
** **abdidésa** (*abdhideśa*): laladan ing segara
* **abipraya** (*abhiprāya*): karep, maksud
* **abiséka** (*abhiṣeka*): 1. asma ratu utawa priyayi, pakurmatan. 2. Panobatan ratu
* **acyuta** (*acyuta*): teguh, salah sijining asmané Bathara Wisnu
* **adi** (*ādi*): utama, kapisan
* **adicita** (*ādicitta*)
* **adikara** (*adhikara*)
* **adipati** (*ādipati*): ratu agung
* **adiraja** (*ādirāja*): ratu utama
* **Aditya** (*Āditya*): (Déwa) Srengéngé
** **Raditya**, **Redité**: dina Minggu
* **aksara** (*akṣara*): alfabèt
* **Anggara** (*aṅgara*): dina Slasa
* **angkara** (*ahaṅkāra*): murka
* **anuswara** (*anusvara*): cecak
* agama (*āgama*): din; tradhisi suci
* **arta** (*artha*): dhuwit
* **aswa** (*aśva*): jaran

## B 
* **baita** (*vahitra*): kapal, prau gedhé
** **baitra**
* **basa** (*bhāṣa*): pocapan, sarana komunikasi
* **baureksa** (*bāhurakṣa*): lelembut sing mèlu njaga
* **bebaya** (*bhaya*): sawijining barang sing ngancam
* **bekti** (*bhakti*): loyal
* **bujana** (*bhojana*): pangan, dhaharan

## C 
* **cabé** (*cavi* / *cavya*): lombok
* **cakra** (*cakra*): rodha, gaman bundher kerepé kagungané bhatara Wisnu
* **catur** (*catur*): 1. dolanan catur, 2. papat
* **cemara** (*camara*): wig, rambut palsu
* **cidra** (*chidra*): kianat
* **cipta**: delengen cita
* **cita** (*citta*): pikiran, angen-angen
* **cora** (*cora* / *caura*): maling, préman, wong ala
** **brama-corah**: résidivis
* **carita** (*carita*): kisah

## D / DH 
* **darma** (*dharma*): pagawéan apik, kawajiban

## E 
* **endhog** (*aṇḍa*): tigan
* **èrsanya** (*aiśānya*): lor-wétan
* **èstri** (*strī*): wadon

## G 
* **giri** (*giri*): gunung

## H 
* **hong**: delengen ong

## I 
## J 
* **jalma**: delengen janma
* **jalmi**: delengen janma
* **janma** (*janma*): wong

## K 
* **krodha** (*krodha*): nepsu, duka
* **kunarpa** (*kuṇapa*): mayit, bathang

## L 
* **laba** (*lābha*): bathi

## M 
* **madya** (*madya*): tengah

## N 
* **naraka** (*naraka*): jahanam

## O 
* **om**/**ong** (*oṃ*): mantra suci
** **om awignam astu** (**namas sidem**) (*oṃ avighnam astu namas siddham*): mulané buku
** **ong ilahèng** : mulané carita

## P 
* **pranala**: sambungan internèt
* **purwarupa**: prototipe

## R 
* **raga** (*rāga*): awak

## S 
* **séla**: watu
* **sida** (*siddha*): kasil, dumadi
* **sirah** : tembung krama kanggo endhas
* **srati** (*sarāthi*): tukang jaran, tukang gajah

## T / TH 
* **téga** (*tyaga*)

## U 
* unta (*uṣṭra*): sawijining kéwan mamalia sing urip ing ara-ara wedhi

## W 
* **wagra**: delengen wiyagra
* **wardana** (*vardhana*): patuwuhan
* **warga** (*varga*): kaum
* **wiyagra** (*vyāghra*): macan
* **wreda**: tuwa, sepuh
* **wreksa**: uwit

## Y 
* **yadnya** (*yajña*): kurban
* **yasa** (*yaśa*): gawéan sing apik
** **yayasan**
* **yatarta**
* **yati**
* **yatindra**
* **yatiwara**
* **yatna**
* **yatra**
* **yawat**
* **yoga**
* **yojana**
* **yuda** (*yuddha*): perang
* **yudhaka**
* **yuga** : jaman
* **yuswa** : tembung krama kanggo umur
* **yuta** : 1.000.000
* **yuwana** : enom
* **yuwati**

## Réferènsi 

## Sumber 
* Jan Gonda, 1952, *Sanskrit in Indonésia*, New Delhi: International Academy of Indian Culture.
* Johannes Gijsbertus de Casparis, 1997, *Sanskrit loan-words in Indonesian: An annotated check-list of words from Sanskrit in Indonesian and Traditional Malay*, Jakarta: Badan Penyelenggara Seri NUSA, Universitas Katulik Indonésia Atma Jaya.
*  Pierre Labrouse, 1985, *Kamus Umum Indonésia-Prancis*, Paris: Association Archipel dan Jakarta: Gramedia.
* Professor Dr. Mukunda Madhava Sharma M.A., Ph. D., D. Litt., Kavyatirtha, 1985, *Unsur-Unsur Basa Sanskerta dalam Basa Indonésia.* Denpasar: Wyāsa Sanggraha.
* Sir Monier Monier-Williams, 1899, *A Sanskrit - English Dictionary*. Oxford
*  Poerwadarminta, 1939, *Baoesastra*.
* Edi Sedyawati, Ellya Iswati, Kusparyati Boedhijono, dan Dyah Widjajanti D., 1994, *Kosakata Basa Sanskerta dalam Basa Malayu Masa Kini.* Jakarta: Pusat Pembinaan dan Pengembangan Basa. Departemen Wiyata dan Kebudayaan.
* P.J. Zoetmulder, 1995, *Kamus Jawa Kuna - Indonésia*, Jakarta: Gramedia