open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pangéran Purbaya

**Pangéran Purbaya** (utawi **Purubaya**) inggih punika tokoh sujarah ingkang sanget gadhah rahsya. Asma Purbaya/Purubaya bisa ngrujuk marang tigang tiyang inggih punika: Pangèran Purbaya saking Kasultanan Mataram, Pangéran Purbaya saking Kasultanan Banten, lan Pangèran Purbaya saking Kasunanan Kartasura.

## Pasareyan Pangéran Purbaya (Mataram) 
Pangéran Purbaya miturut carita ya iku salah sijining putrané Sultan Agung saka Mataram. Purbaya disarekake ing désa Kalisoka, Kacamatan Dhukuhwaru, Kabupatèn Tegal. Komplek pesareyan Pangéran Purbaya kapérang dadi 3 bale sing diwatesi nganggo pager bata. Bale utama (Bale angka 3) ya iku kuburan Pangéran Purbaya lan sisihané, makam Reksonegoro, kuburan Bupati Pemalang lan masjid kuburan sarta kuburan kerabat. Bale 2 dan 1 minangka pasaréan kerabat. Wewangunan mung cukup dibagi rong ruang ya iku ruang kuburan sing katutup témbok lan serambi kabuka sing muteri ruang pasaréan. Jirat kuburan iku saka jirat anyar lan bahané kagawé saka keramik ukuran dawa 2 x 1 m dhuwur 30&nbsp;cm. Kijing sing kagawé saka kayu jati wektu iki kaanané wis kropos. Kijing iku lumebu kategori kijing tipe Demak-Troloyo.

### Katrangan cekak 
* Nama 	: Kuburan Pangéran Purbaya
* Lokasi 	: Désa Kalisoka Kec. Dukuhwaru Kab. Tegal
* Bahan 	: Keramik
* Ukuran 	: 1. Ha
* Periodisasi 	: 1605
* Kaanan	: Apik
* Status Kaduwenan: Désa (tanah wakaf)

## Cathetan suku 
## Kapustakan 
* Abdul Muis. 1999. *Surapati*. cet. 11. Jakarta: Balai Pustaka
* *Babad Tanah Jawi, Mulai dari Nabi Adam Sampai Tahun 1647*. (terj.). 2007. Yogyakarta: Narasi
* M.C. Ricklefs. 1991. *Sajarah Indonesia Modern* (terj.). Yogyakarta: Gadjah Mada University Press
* Moedjianto. 1987. *Konsep Kekuasaan Jawa: Penerapannya olèh Raja-raja Mataram*. Yogyakarta: Kanisius
* Purwadi. 2007. *Sajarah Raja-Raja Jawa*. Yogyakarta: Media Ilmu
Trontong

**Trontong** ya iku kang duwèni teges **kalèng**. Kalèng digawé saka wesi kang biyasa digunakaké manungsa kanggo wadhah panganan tuladhané susu, roti, lan sak padhané. Panganan kang ana ing kalèng lumrahé diwènèhi bahan pangawèt supaya panganan kang ana ing kalèng bisa tahan suwé punjul 2 taun.
Gendhèng

thumb|200px|Gendhèng saka godhong lontar
**Gendhèng** (basa Indonésia: **genteng**), iku tutup payon omah sing digawé saka lempung, semèn, kaca kang dicithak. Werna-warna wangun lan jinisé gendhèng kaya ta kodhokan, slorokan. Mumpanggaté gendhèng kanggo tutup omah utawa yasan kang nglindungi omah utawa yasan saka udan utawa panasé srengéngé
Bahan kanggo gendhèng kapérang dadi papat, kaya ta: gendhèng (keramik, beton), seng, asbès, utawa semèn cor.
Uga ana gendhèng gendhèng wesi kang wanguné ènthèng, awèt, ora karaten lan tahan lindhu.

Wanguné jinis tuwuhan uga bisa dimumpanggataké kanggo gendhèng tradhisional. Gendhèng sirap, salah sijiné digawé saka kayu. Uga godhong-godhong saka jinising tetuwuhan palma lan alang-alang gendhèng kanggo ngipu ana ing omah, rondhan, gubug lan gardhu ing tlatah padésan, tuwuhan liyané kang bisa dimumpanggatake ya iku rumbia, klapa, enau lan nipah.

Saliyané tembung **Gendhèng** ing masarakat uga ana tembung Kenthèng ya iku sing bahan dhasarè saka lemah lempung akèh sing nggunakaké kanggo payonè omah.

## Gladri 

File:Atap daun ilalang.JPG|Gendhèng saka godhong alang-alang
File:Atap dari ijuk.JPG|Gendhèng saka dòk

## Cathetan suku
Sandi

**Sandhi** (saka basa Sangskreta *samdhi*) iku sawijining fénoména morfofonologi linguistik. Contoné iku kalebu fusi sawatara swara ing wates-wates tetembungan lan pangowahan swara déné swara liyané ing cedhaké. Fénoména sandhi iki mligi ana ing basa-basa Indo-Iran (kususé basa Sangskreta, kang duwé paugeran njlimet prakara sandhi), mula dijenengaké miturut basa Sangskreta. Sanadyan mangkono basa liya uga akèh kang duwé fénoména iki.

## Sajarah sandhi 
Sandi wis digunakaké ing laptop wiwit dina kapisan. Contoné, CT MIT, sing muncul ing taun 1961, minangka salah siji saka sistèm mbukak pisanan. Dhèwèké nggunakké préntah KANGGO njaluk sandhi.

## Notasi
Kacilakan nuklir Fukushima I

**Kacilakan nuklir Fukushima I** (福島第一原子力発電所事故Fukushima Dai-ichi) () genshiryoku hatsudensho jiko}} iku rangkéan kadadéan kacilakan radhiasi nuklir  sing kadadéan ing Réaktor nuklir Fukushima I, sawisé ana lindhu kanthi kakuwatan 9.0 lan tsunami Tōhoku ing tanggal 11 Maret 2011. Réaktor iku dumadi saka enem réaktor kapisah separate sing direksa déning Parusajan Listrik Tokyo  (TEPCO). 
## Rujukan 
## Pranala njaba 
* Webcam Fukushima nuclear power plant I
* Chronology of images from a webcam 
* TEPCO News Releases, Tokyo Electric Power Company
* NISA Information update , Nuclear and Industrial Safety Agency, the nuclear safety authority of Japan
* JAIF Information update, Japan Atomic International Forum 
* JAEA Information update, Japan Atomic Energy Agency
* IAEA Update on Japan Earthquake, International Atomic Energy Agency
* 
* Anatomy of a meltdown , *Nature*
* Weather forecast for the area 
* FLEXPART analysis showing particle transport forecast for the northern hemisphere
* Weather Maps: Precipitation
* Radiation Dose Chart
* Wind: Japan, Japan Meteorological Agency
* Daily Currents , Japan Meteorological Agency, oceanic currents around Japan
* Extensive collection of sources about the Fukushima nuclear accidents (expert links and research sources from Journalismus.com) (pdf) (German)
Laurent Gbagbo

**Laurent Koudou Gbagbo** () ya iku Présidhèn Pasisir Gadhing wiwit 2000 nganti dicekel ing sasi April 2011.

Ggagbo nyambutgawé minangka guru sajarah. Dhèwèké dikunjara ing wiwitan taun 1970an lan sapisan manèh ing taun 1990an, urip ing pambuwangan ing Prancis amèh sadawaning taun 1980an amarga kagiatané sajeroning sarékat buruh.  Gbagbo ngadegaké Front Rakyat Pasisir Gadhing (FPI) taun 1982. Dhèwèké nyalonaké minangka présidhèn nglawan Félix Houphouët-Boigny ing wiwitan pulitik multiparté taun 1990. Wusanané kasil olèh kursi ing Dhéwan Nasional Pasisir Gadhing.

Gbagbo dadi présidhèn sawisé Robert Guéï, pemimpin junta militèr, ngalang-alangi para pulitikus misuwur liyané tarung nglawan  Gbagbo sajeroning pamilihan présidhèn Oktober 2000. Gbagbo mbiwara kamenangan sawisé pamilihan lan para pendhukungé padha dhémo nggulingaké Guéï. Gbagbo banjur dilantik dadi Présidhèn
Laurent Gbagbo nikah karo Simone Gbagbo.

## Rujukan 
* Gbagbo bakal diadili, Kompas, 13 April 2011
Kanthong kresek

**Kanthong kresek** ya iku kanthong sing wujud prodhuk plastik polimèrisasi sintetik utawa semi-sintetik.

## Sajarah 
Kanthong utawa tas kresek plastik wiwit dianggo taun 1950-an ing Amérika Sarékat lan Éropa. Nanging iki isih séjé karo kresek sing dipigunakaké saiki. Tas kresek mutakir iku diripta déning Sten Gustaf Thulin saka Swédia ing taun 1960-an.

## Réferènsi
Serabi Ngampin

**Serabi Ngampin** ya iku panganan khas saka Désa Ngampin, Kutha Ambarawa. Panganan iki digawé saka glepung beras cempa dicampur santen.

Srabi Ngampin iki pancen béda karo srabi liyané. Yèn srabi liyané kaya ta srabi Natasuman, ora gawa kuah. Nanging yèn Srabi Ngampin iki, panyuguhane kanthi kuah seng wujudé santen. Sakleraman panganan iki kaya kolak. Srabi Ngampin iki uga warna-warna rasané. Sing rupané soklat rasané legi gula jawa, sing putih rasané gurih, lan sing ijo rasané pandan.

Srabi iki ana ing sapinggiran Désa Ngampin. Akèh banget sing dodolan. Biyèn-biyene srabi iki didol setaun pisan ngarepake wulan Syakban.

## Uga delengen 
* Srabi
* Ngampin, Ambarawa, Semarang

## Rujukan
Selasih

**Selasih** tetuwuhan ingkang duwé kasiat kang apik kanggo awak, kagolong tuwuhan *Labiatae* .
Tuwuhan selasih iku tetuwuhan musiman kang ngepang akèh ning dhuwuré, mambuné wangi batangé soklat segi papat. godhongé tunggal, dhapuré bunder endhog.
Wiji selasih kang wis dikum banyu kaya ta endhog kodok, duwé selaput kang bening lan cilik-cilik 
Ning Italia lan Prancis tuwuhan selasih tau dadi tuwuhan kraton, nanging ning laladan India, selasih dadi tuwuhan kang disucikaké amarga lumrahé dienggo ning upacara keagamaan.

## Jeneng Liyané 
Jeneng liya selasih antarané:
* ruku-ruku
* selaseh (Sumatra)
* solasih (Jawa)
* telasih (Jawa)
* kukuru (Sulawesi)
* amping (Sulawesi)
* sweet basil (basa Inggris)
* basil (Éropah)
* Ocimum spp (basa latin)

## Kandungan 
* Kayu, godhong, kembang iki ngandung lenga, kaya ta:
*ocimene, alpa-pipene, 1,8cineole, eucalyptole, linalool, geraniol, limonene, alpha-cinere, methylchavicol, eugenole, eugenol methylether, anethole, methyl cinnamate, 3-hexen-1-ol, 3-octanone, furfural*
* Wiji ngandung *planteose, asem lemak (fatty acids)* ya iku *asem palmitat, asem oleat, asem stearat dan asem linoleat*.

## Efek farmakologis 
Saka Farmakologi Cina tuwuhan iki duwé rasa:
* Kayu, godhong, kembang tuwuhan iki rasané pedes, lan anget ing awak, kasiate bisa kanggo ngerangsang *penyerapan* (*Absorpsi*), Peluruh kringet (*diaphoretic*), peluruh *air seni* (*diauretik*), ngelancarké getih, ngilangaké lara (*analgetik*), lan ngresikaké racun.
* Wiji rasané manis, pedes, lan seger, kasiaté kanggo mata.

## Kasiaté Selasih 
Tuwuhan selasih duwé khasiat:
* Ngelancaraké getih
* Kejang (antispasmodic)
* Penenang (sedative)
* *peluruh* kringet (diaforetik)
* peluruh kemih (diuretic)
* ngilangaké rasa lara (analgetik)
* ngedunaké panas awak (antiporitik)
* antibacterial
* antiseptic
* antifungsi
* peluruh kentut (korminatil)
* perangsang (stimulan)
* peluruh ASI
* ngresikaké racun
* *menstimulasi system imun*
* sembelit
* panas dalam
* kanker
* obat watuk
* influenza
* keseleo
* ngalusaké wajah
* lara untu
* eksim
* dicokot ula lan *gegremet*

## Cathetan suku
Sènter

thumb|200px|Sènter
**Sènter** utawa **suklih** utawa **sentolop** ya iku piranti listrik *portabel* kang ngasilaké cahya kanggo pepadhang, kang sumberé nganggo baterai. Sènter dumadi saka sumber cahya kang dipasang ana ing sajeroning reflektor parabolik utawa piranti liyané, kaca (lensa) kang semrawang lan mumpanggate kanggo ngalingi sumber cahya lan nyegah karusakan sumber ènèrgi ya iku batré, lan saklar listrik. Saka batré listrik mili menyang balon/dop (bohlam) cilik kang ngasilaké cahya ngliwati saklar kang panggonané ana ing tengah-tengah antarané batré lan lampu. Sènter ing lumrahé bisa dimumpanggatake kanggo lampu pepadhang ing wayah kang diperlukake kaya ta ana ing listrik mati, ing pertambangan, lan makarya ing wayah wengi kaya ta nyuluh.Ing sajeroning sandi morse sènter uga ana mumpanggate ya iku kanggo ngirim kodhe morse.
Gerbong

thumb|Répronégatif siji gerbong penumpang ing Donoredjo nalika taun 1928 utawa sadurungé.
**Gerbong** iku kendharaan mawa rodha kang wujud péranganing siji rangkéyan sepur kang 
dudu wujud lokomotif. Gerbong kanthi garis gedhé dibédakaké dadi rong jinis ya iku gerbong penumpang lan gerbong barang.

## Gerbong barang 
Gerbong barang banjur dibédakaké manèh dhedhasar jinis kang diamot antarané:
* lori - gerbong kabukak, lumrahé kanggo ngangkud bahan kedhukan tambang.
* tanki - gerbong kanggo ngangkud momotan wangun cuwèr.
* gerbong kanggo ngangkud sato iwèn.
* peti kemas.

## Gerbong penumpang 
[thumb|Interior sepur penumpang modhèren ing [Finlan.]]
Gerbong penumpang ing Indonésia diklompokaké dadi telu, ya iku gerbong ékonomi, bisnis lan èksekutif kanthi susunan kursi 2 3 kanggo ékonomi lan bisnis lan 2 2 kanggo sepur èksekutif.

Gerbong penumpang isih bisa diklompokaké menyang gerbong sepur let adoh lan sepur pakuthan kang gunggung kursiné diwatesi lan sapérangan gedhé penumpang ngadeg.

## Uga delengen 
* Gerbong penumpang
* Gerbong barang
* Sepur

## Pranala njaba 
* Safer Train Tank Car Tech Rolling Down the Line 
* Crashworthiness of High-Speed Trains 
* Jepang; Mencoba Kenyamanan KA Shinkansen
Lokomontip

[thumb|150px|Lokomotif diesel hidrolik seri [BB304]]**Lokomotif** iku péranganing rangkean sepur kang duwé mesin kanggo ngobahaké sepur. Lumrahé lokomotif dumunung ing ngarep sajeroning siji rangkéan sepur. Operator saka lokomotif karan masinis. Masinis nglakokaké sepur dhedhasar préntah saka pusat pengendali perjalanan sepur liwat sinyal kang dumunung ing pinggir jalur ril sepur.

## Jinis lokomotif miturut mesin 
200px|thumb|lokomotif listrik duwèkané SS kang operasi ing Batavia nalika paro awal abad angka 20.
Miturut mesiné, lokomotif kapérang dadi
# **Lokomotif uwab**.
# **lokomotif diesel mekanis** [thumb|[Sepur Ril Diesel Elektrik asil modhifikasi *Industri Kereta Api* INKA saka KRL BN-HOLEC]]
# **lokomotif diesel elektrik**
# **lokomotif diesel hidrolik**
# **lokomotif listrik**

## Jinis lokomotif miturut rodhané 
thumb|300px|Konfigurasi sumbu penggerak lokomotif
Jinis lokomotif miturut konfigurasi sumbu/ as roda lokomotif:
* 1. kodhe B tegesé lokomotif kanthi 2 rodha penggerak utawa Bo-Bo
::Tuladha lokomotif Uap Taun 18981898: Seri B Bristol
* 2. kodhe C tegesé lokomotif kanthi 3 rodha penggerak utawa Co-Co
::Tuladha lokomotif Uap Taun 19051905: Seri C Birmingham
* 3. kodhe BB tegesé lokomotif mawa gandar 2 2 kanthi rodha penggerak ana 4 as roda utawa duwé 8 rodha
::Tuladha lokomotif Uap Taun 19201920: Seri BB Manchester 
* 4. kodhe CC tegesé lokomotif mawa gandar 3 3 dadi total penggeraké ana 6 as rodha utawa duwé 12 rodha.
::Tuladha lokomotif Uap Taun 19301930: Seri CC Manchester
* 5. kodhe D tegesé lokomotif mawa gandar 4 loko jinis iki racaké mung duwé gandar tunggal saéngga total penggeraké ana 4 as rodha lan gunggung rodha ana 8.
::Tuladha lokomotif Uap Taun 19541954: Seri D54 Krupp Liepzig

## Uga delengen 
* Sepur

## Rujukan 
## Pranala njaba 
* Animated engines, Steam Locomotive 
* International Steam Locomotives
Sleeping Beauty (filem 1959)

***Sleeping Beauty*** iku sawijining filem animasi sing diprodhuksi Walt Disney lan dirilis pada tanggal 29 Januari 1959 déning Buena Vista Distribution.

Film iki disutradai déning Les Clark, Eric Larson, lan Wolfgang Reitherman. Critané filem iki didhasaraké ing carita rakyat *Putri Saré* déning Charles Perrault.

## Pranala njaba 
* Situs resmi
*
Affandi

**Affandi Koesoema** () ya iku pelukis seni rupa kang misuwur dadi maestro seni lukis Indonésia.Affandi kagolong pelukis Indonésia kang misuwur ing donya international, kanthi gaya ekspresionis.Sajeroning taun 1950 wis bisa ngadakake pameran tunggal ing India, Inggris, Éropa, dan Amérika Sarékat. Affandi kagolong pelukis maestro kang wis ngawe kurang luwih rongewu lukisan.

## Pranala njaba 
* Eric Oey. *Java*, 2001, lk 170–171. Google
* Bentara Budaya Jakarta. *The Journey of Indonésian Painting*, s.a., lk 46. Google
* Museum Affandi
* Ensiklopedia Tokoh Indonésia 
* Biografi Affandi 
* Affandi, Pelukis Humanis Indonésia - Mengenang 15 Tahun
Mrica

**Mrica** iku tuwuhan obat kang bisa uga dadi bumbu masakan, mrica iki duwé khasiat ngangetaké awak lan nyegah lelara kanker, tuwuhan iki kalebu bumbon crakèn kang akèh thukul ing laladan Indonésia.

## Khasiat Mrica 
Akèh khasiat saka Mrica, kaya ta:
* Nyegah kanker *payudara* amarga mrica duwé *senyawa* *pipérin* kang bisa nyegah tukule lelara tumor lan kanker kang ana ing *payudara* .Khasiat kanggo kanker luwih apik manawa di racik karo kunir.
* Mrica bisa kanggo *scrub* kulit atawa lulur amarga tuwuhan iki bisa didadékaké *scrub* kanggo ngalusaké kulit, rasané kang anget bisa ngerangsang *sirkulasi* getih, dadi mrica iki bisa anggawe kulit luwih *bernutrisi* amarga ilèn oksigén lancar. *Tékstur* mrica kang kasar bisa kanggo ngangkat sél-sél kulit mati 
* Nyegeraké awak.
* Ngangetké awak kang lagi katisen
thumb|275px|Wangun mrica enom,garing lan wis dioceki

## Morfologi tuwuhan mrica 
Tuwuhan iki kalebu tuwuhan ngrambat kang oyoté nèmpèl ana ing tuwuhan liya atawa barang liya, dawané antara 5–15 m. godhong seling-selingan atawa nyebar. Godhong iku mau dhapuré bunder pucuké lancip kira-kira duwé *diameter* 5–15&nbsp;cm lan dawané 8–20&nbsp;cm, ing pinggir woh ana *klanjer-klanjer* kang ora katon,*Bulir* padha misah-misah,gantungan ana pucuk atawa adepan karo godhong,duwé godhong *pelindung* kang dawané watara 4–5&nbsp;mm. Uwohe kaya ta *buni*, bunder-bunder .

## Jeneng Laladan 
Mrica duwé jeneng liyan, kaya ta:
* Lada (Acèh)
* Laudeu pedih (Gayo)
* Lada (Batak)
* Lada (Nias)
* Raro (Mentawai)
* Lada kecik (Bengkulu)
* Lade ketek (Minangkabau)
* Lada (Lampung)
* Lada, pedes (Sunda)
* Merica (Jawa)
* Maicam, mica (Bali)
* Saha (Bima)
* Saang (Flores)
* Sahang laut (Dayak)
* Sahang (Sampit)
* Kaluya (Jawa)
* Marisa (Jawa)
* Malita Lodawa (Gorontalo)
* Marisano (Sepa)
* Rica (Jawa)
* Rica polulu (Ternate)
* Mica (Jawa)
* Rica tamelo (Tidore)

(Anonim, 1980)

## Kandhutan kimia 
Mrica duwé kandhutan lenga atsiri, pipen, koriofilen, limonen, filendren, alkaloid piperin, kavisin, piperitin, piperidin, zat pait lan lenga lemak (Soedibyo, 1998). Piperin kang kalebu bahan aktif atawa alkaloid kang duwé rasa pedes lan mambu kang anget. Kandungan bahan kimia piperin kang ana ning mrica watara 5-9%. Piperin iki uga bisa dienggo pangobatan tradhisional lan kanggo *insektisida*.

## Pranala njaba 
* Manfaat nutrisi yang terkadung dalam lada hitam
* Sejarah budidaya lada di Asia 

## Cathetan suku
Osaka

iku kutha katelu-gedhé dhéwé ing Jepang, kanthi populasi 2,7 yuta wong.

Kutha iki ana ing pulo Honshu, ing cangkem Kali Yodo ing Lempongan Osaka. Kutha iki wujud salah siji pusat indhustri lan pelabuhan utama, uga kutha krajan Prefektur Osaka lan pérangan pusat saka laladan metropolitan Osaka-Kobe-Kyoto. Ing sisih wétan, Osaka wewatesan karo Kyoto lan Nara, lan ing sisih kulon karo kutha Kobe. Osaka wujud péranganing wewengkon Kansai.

Osaka wujud sawijining metropolis banyu, mawa kali-kaliné lan gunggung kreteg paling akèh ing Jepang nganti ora kaétung gunggungé. Miturut wong Jepang, ana "808 yasan kreteg" ing Osaka. Konon kanggo wong Jepang, angka "808" wujud gunggung kang akèh banget, lan padha tegesé karo ora kaétung. Sejatiné gunggung kreteg kang ana ing Osaka yaiku 790, ing antarané, 761 kreteg kang dikelola déning pamaréntah kutha Osaka.

Ana loro pusat kutha ing Osaka, yaiku Umeda ing sisih lor, lan Namba ing sisih kidul. Kaloro pusat kutha iki dihubungaké déning dalan utama kang jenengé Midosuji. Kantor-kantor padagangan, bank, lan konglomerat Jepang lumrahé kapusat ing saubengé Dalan Midosuji. Pasawangan Dalan Midosuji mawa godhong-godhong wit Ginkgo kang nguning ing mangsa palastra éndah banget.

## Pranala njaba 
* Panduan pariwisata Osaka 
* Situs web resmi pamaréntah kutha Osaka
George Stephenson

**George Stephenson** () wujud siji insinyur ril sepur. Bapakné Stephenson nyambut gawé ing siji perusahaan tambang sing tugasé nglebokaké batubara menyang tungku perapian saka mesin uwab. George nalika awalé nyambut gawé minangka pangon sapi nalika umur wolung taun. Banjur panjenengané uga nyambut gawé ing siji tambang batubara, awalé panjenengané ngréwangi bapakné, suwé-suwé panjenengané dadi kepala mesin uwab. Sambi nyambut gawé penjenengané wiwit sinau maca kanthi mèlu kursus ing wayah wengi. Sawisé panjenengané bisa maca, panjenengané wiwit maca kabèh buku ngenani mesin.

Ing siji wektu, panjenengané dijaluk mbantu kanggo ndandani mesin uwab, sawisé iku panjenengané dipasrahi tugas sing wigati sajeroning pamesinan. Ing wektu iku tambang batu bara wiwit nyoba migunakaké lokomotif uwab utawa mesin uwab sing bisa diobahaké kanggo ngganti tenaga jaran sing narik sepur batubara. Banjur George gawé mesin sing diarani *Blucher*. Mesin lumaku kanthi suksès. Sawisé iku panjenengané ditunjuk minangka insinyur kanggo pambangunan dalan sepur umum sing pisanan Stokton-Darlington sing dibukak nalika taun 1825. Banjur nalika taun 1826 panjenengané nyambut gawé kanggo pambangunan dalan sepur Liverpool-Manchester sing dibukak nalika taun 1830.

Banjur ana siji kontès sing dianakaké kanggo milih jinis mesin apa sing cocog kanggo sepur. Stephenson mèlu njupuk pérangan lan menang kanthi mesiné sing jenengé *Rocket*. Mesin *Rocket* iki saiki isih ana lan ana ing Musiyum Èlmu Pangetahuan ing London.

## Karya biografi 
* 
* 
* 
* 

## Pranala njaba 
* Biography
* Biography
* Biography
* Stephenson's birthplace
James Watt

thumb|James Watt
**James Watt** () iku insinyur saka Sekotlan, Karajan Manunggal. James Watt lair ing kulawarga kang ora mampu. Nalika cilik, James ora disekolahaké amarga kaanan James lemah. Sanajan ora sekolah, James tetep éntuk ngèlmu saka Bapak ibuné ing omah. Nalika iku, James duwé kesenengan nggambar. Amarga wong tuwané ora mampu nukokaké kertas gambar, mula James nggambar ing tungku perapian. Saliyané seneng nggambar, James uga duwé kasenengan mbongkar dolanané kang saka kayu banjur dirakit manèh dadi wujud liya. Saka iku, wong tuwané ngerti yèn James duwé bakat ing babagan mesin. Nalika umur limalas taun, James wis ngrampungaké maca buku filsafat alam kaping pindho. Saliyané iku, James nggawé piranti kang bisa ngréwangi gawéan kang abot. Dhéwékè wis nggawé katrol, dhèrèk cilik, pompa, mbeneraké piranti kapal kang rusak, James uga seneng nyinaoni babagan astronomi. Ing umuré kang semana, James wis duwé méja makarya dhéwé kanggo mergawé minangka pande wesi.

Nalika umur wolulas taun, James mara menyang London kanggo merguru ing bèngkèl John Morgan ngenani mesin. Sawisé mudheng babagan mesin, James balik menyang Glasgow mbuka bèngkèl dhéwé. Amarga kapinterané, James bisa èntuk panggonan kanggo digawé bèngkèl ing Universitas Glasgow. Ing Universitas iku, James èntuk akèh kanca kanggo ngembangaké idené nggawé mesin uwab. Sadurungé, wis ana Hero, ahli ngèlmu alam Yunani kang duwé ide iki. Ing taun 1764, James èntuk kasempatan mbeneraké mesin Newcomen. James Watt wiwit katarik ngenani mesin uwab amarga ndeleng mesin uwab gawéan Newcome kang kurang èfisièn. Banjur dhèwèké nganakaké sawatara pacoban & panelitèn. Wusanané kasil nyipta mesin uwab pisanan kang èfisièn. Nyatané mesin uwab iki minangka salah siji kakuwatan kang nyurung anané Revolusi Indhustri, mligi ing Karajan Manunggal lan Éropah. Kanggo ngregani jasané, jeneng kulawargané ya iku watt banjur minangka jeneng ékan daya, umpamané daya mesin lan daya listrik. James Watt tau makarya karo Dr. John Roebuck lan Matthew Bolton.

James nikah karo Margareth Miller lan duwé putra loro, ya iku James lan Greory. Nanging putra kang Greory séda ing taun 1804. James uga duwé kapinteran bisa gampang gaul mula duwé akèh kanca. Kanca-kancanè saka Inggris, kaya déné Dr. Priestly, panemu gas asem, Dr. Darwin lan Josiah Wedgwood. James Watt séda ing taun 1819 nalika yuswané wolongpuluh telu taun. James disarékaké ing Gréja Paroki Handsworth.

## Pranala njaba 
* James Watt

## Cathetan sikil
Kuldi

**Kuldi** (*Equus asinus*) utawa **kimar** iku mamalia saka kulawarga *Equidae*. Arupa kéwan jinak sing transportasi lan makarya liya, kaya ta narik kreta jaran uga ngluku ladhang.

Kuldi bisa duwé anak campuran karo jaran. Anak jaran wadon lan kuldi lanang diarani bagal. Anak kuldi wadon lan jaran lanang diarani *hinny*. Bagal luwih umum, lan wis minangka transportasi manungsa lan bendha.

## Wacan terusan 
*

## Pranala njaba 
*Breeds of livestock - Poitou Donkey
*National Wild Horse and Burro Program
Minggu Palem

[thumb|220px|Yesus mlebet Yerusalem kanthi nitih [kuldi.]]

**Minggu Palem** utawi **Ngahad Palem** punika dinten riyaya Kristen ingkang mesthi dhawah ing dinten Minggu sadèrèngipun Paskah. Riyaya punika wonten ing sekawan Ayat, inggih punika Markus 11:1-11, Matius 21:1-11, Lukas 19:28-44 lan Yohanes 12:12-19. Riyadi punika wujud riyadi mlebetipun Yesus dhumateng kitha Yerusalem sadèrèngipun panjenenganipun dipunkisas.

## Simbol Palem salebetipun Minggu Palem 
**Ron palem** inggih punika simbul saking kemenangan. Ron palem punika mbeta teges dhumateng arah simbol Kristen.

Ron palem kangungan warni ijem, ijem punika warni saking tetuwuhan lan mangsa semi. Mila simbul kamenangan saking mangsa semi ing sainggiling mangsa salju utawi kagesangan ing sainggiling pati, dados satunggiling campuran saking kuning lan biru punika ugi nglambangaken amal lan régistrasi saking pakaryan jiwa ingkang becik.

## Gladri 

Gambar:Meister der Palastkapelle in Palermo 002.jpg|Mosaik Minggu Palem ing Palermo, Italia.

## Réferènsi 
## Pranala njaba 
* An Order of Service for Palm Sunday
* Learn how to make a cross out of palms 
* Palm Sunday (Greek Orthodox Archdiocese of Australia) 
* Palm Sunday as the terminus of the first 69 weeks  of Daniel's Prophecy of Seventy Weeks.
* Palm Sunday prophets and processions and Eucharistic controversy 
* Palm Sunday according to the Byzantine Rite Tradition
* Palm Sunday  Description of Feast and Icon (Greek Orthodox) 
* Entry of Our Lord into Jerusalem (Palm Sunday) Orthodox icon and synaxarion
Equus

***Equus*** iku génus kéwan saka familia Equidae sing kapérang saka jaran, kuldi, lan zebra. Sajeroning Equidae, *Equus* mung wujud extan génus.

## Sumber 
* Burke, et al. 2003. The systematic position of *Equus hydruntinus*, an extinct species of Pleistocene equid. Quaternary Research 59(3):459-469.
* Duncan, P. (ed.). 1992. Zebras, Asses, and Horses: an Action Plan for the Conservation of Wild Equids. IUCN/SSC Equid Specialist Group. IUCN, Gland, Switzerland.
* Equid Specialist Group 1996. *Equus ferus*. In: IUCN 2004. 2004 IUCN Red List of Threatened Species. . Downloaded on 21 January 2006.
* Equid Specialist Group 1996. *Equus ferus ssp. przewalskii*. In: IUCN 2004. 2004 IUCN Red List of Threatened Species. . Downloaded on 21 January 2006.
* 
* 
* International Commission on Zoological Nomenclature. 2003. Opinion 2027 (Case 3010). Usage of 17 specific names based on wild species which are pre-dated by or contemporary with those based on domestic animals (Lepidoptera, Osteichthyes, Mammalia): conserved. Bull.Zool.Nomencl., 60:81-84.
* Moehlman, P.D. 2002. Equids. Zebras, Assess and Horses. Status Survey and Conservation Action Plan. IUCN/SSC Equid Specialist Group. IUCN, Gland, Switzerland. (http://www.iucn.org/themes/ssc/publications/actionplans.htm#Equids2002 )
*
Plorotan

thumb|Sawijining plorotan ing Jepang
jmpl|Plorotan
**Plorotan** iku dolanan bocah sing biyasa tinemu ing taman. Kegiatan kang biyasa cah cilik dolanan munggah lan mudhun saka ndhuwur menyang ngisor. Plorotan kerep diengga dolanan amarga dolanan kang ora usah nganggo bahan utawa tuku amarga ana endi waé bisa dolanan iku tuladhané ana ing pinggir kali. Pokoké papan panggonan kang kira-kira bisa dienggo mudhun. Amarga manawi nèk panggon datar dudu plorotan jenengé nanging slorotan. Paling ora plorotan dhuwur papan panggonan bisa kurang luwih minimal 1 mèter.
Déni Menungsa Iwak

thumb|Déni Manungsa Iwak
***Déni Manungsa Iwak*** (judhul asliné: ***Fishboy: Denizen of the Deep***) ya iku komik  gambaré kelir ireng putih kang sepisanan terbit ana ing buku *Buster* wetara taun 1968 nganti 1975, diripta déning Scott Goodall lan digambar karo John Stokes. Tokoh mligi yakuwi bocah lanang kang kéri ketinggalan ana ing pulo terus sinau ambekan ana ing njero banyu, nglangi lan ngomong karo kéwan-kéwan banyu. Déni uga nduwéni angsang lan sikilé ana selaputé kang bisa marékna nglangi kanthi rikat. Tujuan urip dhèwèké yakui nggoléki wong tuwané lan mbantu wong-wongan kang padha susah.

## Komik Déni Manungsa Iwak ana ing Indonesia 
Ing Indonesia, komik iki sepisanan diterbitaké karo majalah bocah Bobo kanthi sesambungan, terus akiré diterbitaké dadi buku komik ana ing penerbit Gramedia.

## Pranala njaba 
* Some of the above is derived from this page
* 2-page Fishboy instalment drawn by John Stokes
Tapir

**Tapir** ( utawa  ) iku sajinis mamalia sing wanguné mèmper babi, kanthi congor cendhak. Tapir urip ing alas Amérika Kidul, Amérika Tengah, lan Asia Kidul-wétan. Ana patang spésies Tapir, ya iku: Tapir Brasil, Tapir Malaya, Tapir Baird lan Tapir Gunung. Kabèh jinis tapir mau kagolomg kéwan sing kaancam cures utawa mutawatiri bakal cures. Kulawarga paling cedhak saka Tapir ya iku kéwan kuku ganjil liyané kaya jaran lan warak.

## Spesies 
Ana papat jinis tapir sing ditepungi, sanadyan sawatara ahli mratélakaké punjul iku, lan sawatara spésies wis cures:

*Tapir Baird, *Tapirus bairdii*
*Tapir Malaya, *Tapirus indicus*
*Tapir Gunung, *Tapirus pinchaque*
*Tapir Brasil (uga diarani Tapir tlatah cendhèk), *Tapirus terrestris*
**Tapirus polkensis* †
**Tapirus merriami* †
**Tapirus veroensis* †
**Tapirus copei* †
**Tapirus californicus* †

## Genetik 
Spesies tapir duwé gunggung kromosom:

## Rujukan 
## Pranala njaba 
* IUCN/SSC Tapir Specialist Group
* The Tapir Gallery at The Tapir Preservation Fund website 
* World Tapir Day website
* Baird's Tapir Project of Costa Rica
Ril sepur

thumb|Ril sepur wangun Y lan wangun konvensional.
**Ril** digunakaké ing jalur sepur. Ril ngarahaké utawa mandhu sepur tanpa merlokaké pangendhalèn. Ril wujud rong batang ril kaku kang padha dawané dipasang ing bantalan minangka dhasar landhesan. Ril-ril mau ditalèni ing bantalan kanthi migunakaké paku ril, sekrup panambat, utawa penambat e (kaya panambat Pandrol).

Jinis panambat kang digunakaké gumantung marang jinis bantalan kang digunakaké. Puku ulir utawa paku panambat digunakaké ing bantalan kayu, sanajan penambat e minangka bantalan beton utawa semèn.

Ril lumrahé dipasang ing sandhuwuré badan dalan kang dilapis mawa watu kricak utawa ditepungi minangka balast. Balast duwé fungsi ing ril sepur kanggo ngredhem getaran lan lenturan ril akibat boboté seput. Kanggo nyebrang kreteg, digunakaké bantalan kayu kang luwih élastis tinimbang bantalan beton.

## Jinis ril dhedhasar bobot 
Ril kang digunakaké ing Indonesia migunakaké standar UIC kanthi Standar:
* Ril 25 kang tegesé 25&nbsp;kg/m
* Ril 33
* Ril 44
* Ril 52
* Ril 54
* Ril 60

## Amba trak 
thumb|right|443px|Définisi amba ril/Gauge
Ana sapérangan amba (gauge) kang digunakaké, saya amba saya stabil saéngga saya dhuwur kacepetan sepuré. Amba trak kang umum digunakaké ing antarané 
* Amba 700&nbsp;mm, digunakaké Sepur Acèh, saka Besitang nuju Banda Acèh kang saiki wis ora digunakaké manèh.
* Amba 1000 mm diarani uga "mèter gauge", digunakaké ing Malaysia
* Amba 1067 mm, utawa 3 kaki 6 inci wujud amba ril kang digunakaké kanthi umum ing Indonesia, diarani uga minangka **Narrow gauge**. Narrow gauge cocog kanggo tlatah kang gunung-gunung amarga trak kang amba mbutuhaké biaya gedhé lan pambangunané luwih angèl.
* Amba 1435 mm, utawa 4 kaki 8,5 inci, wujud ril kang akèh digunakaké ing donya saéngga diarani uga minangka **Standar gauge**

## Panyambungan ril 
Amarga alesan transportasi nuju menyang lokasi pamasangan, lumrahé ril saka pabrik panggawéné dikethok dadi ril-ril kanthi dawa 25 m. Kanggo ngundhakaké kanyamanan panggunan sepur kang lumaku ing sandhuwuré mula ril-ril mau disambung. Panyambungan ril dilakokaké kanthi sapérangan cara:

### Las termit 
Salah siji cara kang umum digunakaké ya iku kanthi las termit ing lokasi saéngga bisa dadi ril kang dawa. Pangelasan migunakaké las termit kanthi migunakaké bahan kimia senyawa wesi kang didèkèkaké ing antarané kaloro ril banjur bahan mau diréaksèkaké ing suhu nganti nyuwèraké bahan kimia mau lan nyambung ril mau, sisa asil reaksi kimia mau banjur dikethok lan diratakaké karo ril.

### Sambungan baut 
thumb|right|Fishplate ing antarané 2 ril kang disambung
Ing sambungan iki digunakaké sawijining panyangga kang diarani fish plate kang dibaut saka kaloro ril kang disambung. Kanthi sambungan kaya mangkono bakal krasa nalika lumaku sajeroning sepur.

## Uga delengen 
* Jalur tunggal
* Jalur ganda
* Panambat ril
* Bantalan ril
* Amba trak

## Réferènsi
Tapak liman

**Tapak Liman** (*Elephantopus scaber L.*) iku jinis tetuwuhan kang gampang thukul ing ngendhi waè. Tapak liman gampang tinemu ing pekarangan omah kang akèh sesuketane.

## Kandhungan 
Godhonge duwé kandhungan: elephantopin, deoxyelephantopin, isodeoxyelephantopin.

jmpl
## Kagunan 
Pérangan sing dianggo
Pérangan tuwuhan kang kerep kanggo obat ya iku herba lan oyod-oyode. Sawisé dijabut, dikumbah resik banjur digaringaké kanggo disimpen lan digunakaké saprelune.
*Indikasi*
Herba tapak liman dianggo kanggo ngusadani:
:* Influenza, awak panas, lara tenggorokan, batuk rejan (pertusis),
:* Radang mripat, sariawan, abses,
:* Radang polo (epidemik ensefalitis B),
:* Radang ginjel akut lan kronis,
:* Radang kemih, keputihan,
:* Busung banyu (asites), awak bengkak (beri-beri),
:* Dhiare, disentri, weteng busung(kembung),
:* Ora ana gairah sèksual,
:* Dicokot sawer.

Oyod tapak liman dianggo kanggo ngusadani:
:* Radang hati (hepatitis),
:* Nglancarake prosès babaran, perawatan sawisé nglairaké,
:* Awak panas nalika malaria.

## Cathetan suku
Equidae

**Equidae** (sok-sok ditepungi minangka **kulawarga jaran**) iku sawijining taksonomi kulawarga jaran lan kéwan-kéwan kagandhèng, kalebu jaran, kuldi, lan zebra sing isih ana, lan akèh spésies liyané sing mung dikawruhi saka fosil. Kabèh spésies sing isih ana iku ana ing génus *Equus*.  Equidae kalebu ordho Perissodactyla, sing ngambah tapir lan warak sing isih ana, lan isih luwih akèh manèh minangka fosil.

## Klasifikasi 
thumb|*Hyracotherium*
thumb|*Orohippus*
thumb|*Hypohippus*
thumb|*Mesohippus*
thumb|*Hipparion*
[thumb|*Equus* ([Jaran Przewalski)]]

* '*Ordo *Perissodactyla*** (Saliyané Equidae, Perissodactyla nyakup papat spésies tapir sajeroning génus tunggal, sarta lima spésies urip (duwèkané papat genera) rhinoceros.) † nuduhaké taxon cures.
** Famili **Equidae*'
*** Subfamili †Hyracotheriinae
**** Genus †*Epihippus*
**** Genus †*Haplohippus*
**** Genus †*Heptaconodon*
**** Genus †*Hyracotherium* (mungel paraphyletic kanthi sapérangan spésies kalebu kulawarga †Palaeotheriidae)
**** Genus †*Orohippus*
**** Genus †*Xenicohippus*
*** Subfamili †Anchitheriinae
**** Genus †*Anchitherium*
**** Genus †*Archaeohippus*
**** Genus †*Desmatippus
**** Genus †*Hypohippus*
**** Genus †*Kalobatippus*
**** Genus †*Megahippus*
**** Genus †*Mesohippus*
**** Genus †*Miohippus*
**** Genus †*Parahippus*
**** Genus †*Sinohippus*
*** Subfamili Equinae
**** Genus †*Merychippus*
**** Genus †*Scaphohippus*
**** Suku †Hipparionini
***** Genus †*Eurygnathohippus
***** Genus †*Hipparion*
***** Genus †*Hippotherium*
***** Genus †*Nannippus*
***** Genus †*Neohipparion*
***** Genus †*Pseudhipparion*
**** Suku Equini
***** Genus †*Astrohippus*
***** Genus †*Calippus*
***** Genus †*Dinohippus*
***** Genus *Equus* (22 spésies, 7 isih ana)
***** Genus †*Hippidion*
***** Genus †*Onohippidium*
***** Genus †*Pliohippus*
***** Genus †*Protohippus*
*** Genus  †*Acritohippus*
*** Genus †*Eurohippus*
*** Genus †*Heteropliohippus*
*** Genus †*Parapliohippus*
*** Genus †*Proboscidipparion*

## Réferènsi
Mesin uwab

thumb|240px|Diagram kas mesin uwab silinder siji
**Mesin uwab** utawa **mesin setum** iku mesin kang migunakaké tenaga panas saka uwab banyu panas (keluk utawa kukus) kang diowahi dadi ènergi mékanis. Mesin uwab dipigunakaké sajeroning pompa, lokomotif lan kapal. Mesin uwab iki, mligi modèlé James Watt, dadi salah siji piranti kang wigati kang miwiti Révolusi Industri.

## Jeneng mesin uwab 
Mesin uwab dijupuk saka basa Indonésia *mesin uap*. Nanging ing basa Jawa dhéwé diarani **mesin** thok utawa **mesin setum**.

## Cara lakuné mesin uwab 
thumb|Diagram mesin uwab
Mesin uwab iku dilakokaké sarana kekuwatan melaré kukus kang panas banget. Pinangkané kukus iku saka ing wadhah wesi (*ketel*) kang sapérangané isi banyu. Bisané mangkono iku jalaran tutup léra-léré X kang ana ing kothakan kukus K tansah lumaku léra-léré nutupi dalan kukus d lan e gentènan.

Garaning lantakan (Z) gandhèngé karo garan P mawa- athik-athikan, mangkono uga gandhèngé P karo Q. Klèp n gandhèngé karo regulator utawa pangurus V déning kawat b. Jalaran saka pitulungané rodha cilik loro (3 lan 4) kang nganggo unton-unton, pangurus iku milu mubeng, angger inceré mubeng. Sangsaya sesret ubenging incer, ubenging pangurus sangsaya nggranjret.

Nanging yèn ubenging pangurus iku kesesreten, gagang kang ana bolahé wesi megar, temahan h ketarik mandhuwur, sarta kawat b kedudut mandhuwur, ndadèkaké rada tumutupé klèp n. Jalaran saka iku kukus kang menyang ing kothakan kukus lan kang sabanjuré lumebu menyang ing cilinder ora pati akèh, ndadèkaké rada aloning lakuning mesin. Yèn kadadéan mangkéné, bolahé pangurus mudhun, klèp n dadi menga amba, lakuné mesin dadi mundhak rikat.

### Turbine 
thumb|Turbine
Ana manèh piranti kang dilakokaké sarana kekuwatané kukus arané turbine.

Turbine iku wujudé saèmper rodha, pinggiré pating clengkuwek kekothakan. Pinggir kang akekothakan iku disentor déning kukus kang mrononé metu ing bumbungan sawatara kèhé, kang sumèlèhé miring. Sarèhning kekuwatan melaré kukus kang mrono mau rosa banget, ubenging rodhané iya sesret banget.

Rodha iki mawa incer dawa kang puseré nunggal karo rodha mau. Dadi yèn rodhané mubeng, inceré iya milu mubeng. Iya ubenging incer iki kang digawé nglakokaké piranti liyané.

## Réferènsi 
## Pratélan pustaka 
* Chr. F. W. Slijper lan M. Samsoedin, 1925, *Ngèlmoe Alam*, Groningen - Den Haag - Weltevreden: Wolters.

## Uga delengen 
* Motor

## Pranala njaba 
* Howstuffworks - "How Steam Engines Work"
* Animated engines - Illustrates a variety of steam engines 
* The World's Smallest Steam Engine 
* A history of the growth of the steam-engine
* Green Steam Engine A steam engine that generates energy from waste heat.
* A short movie of a mill engine under steam at Barnoldswick, Lancashire, England
Agnyanawati

thumb|frims|200px|Agnyanawati
**Dèwi Agnyanawati** sok diarani uga karan **Adnyanawati** ya iku putri Prabu Narashinga lan Raja Dwarawati kang dikalahake déning Kresna. Banjur Agnyanawati dikawin karo Sitija.Anané saduluran Adnyanawati utawa Agnyanawati karo Samba, anak saka Krena kang nyebabake gégér lan matiné Samba. Raden Samba mati déning Prabu Bomanarakasura.
## Uga delengen 
* Korawa
* Pandhawa
* Adiparwa
* Mahabharata
Beksan Orèk-Orèk

thumb|200px|Jogèd Orek-orek Rembang
**Beksan Orèk-orèk** ya iku jogèd *pergaulan* kang ana gegayutanè antara gerak jogèd lan lagu sing diiringi tetabuhan lan caranè nabuh salah sijinè kanthi cara dikorèk. Wujudè jogèd kaya *tèater* utawa tontonan kang diselingi gerak, jogèd, tembang lan sakterusè pesen utawa *nasihat* bisa disampèkakè liwat tembang.
Jogèd Orèk-orèk sebenerè ora kesenian asli saka Kabupatèn Rembang. Jogèd ore
èk-orèk iku jogèd kang digawa saka laladan Ngawi, Jawa Wétan. Ing Kabupatèn Rembang uga ana jogèd kang jenengè Jogèd Orèk-orèk Gondoriyo.

## Cathetan suku
Nicolas-Joseph Cugnot

**Nicolas-Joseph Cugnot** (26 Fèbruari 1725 – 2 Oktober 1804) iku penemu saka Prancis. Dhèwèké diprecaya minangka sing yasa kendharaan mekanik sing muter dhéwé (*self-propelled*). Kaim mau isih dadi pasulayan miturut sawatara sumber, nanging sanadyan mangkono, sing mratélakaké yèn  Ferdinand Verbiest, anggota saka Misi Jesuit ing nagara Cina, minangka wong sepisanan sing nggawé 'montor' watara taun 1672.

## Latar wuri 
Cugnot lair ing Void-Vacon, Lorraine, (saiki ''*  Meuse), Prancis. Dhèwèké sekolah ing babagan zeni militèr.  Cugnot biyasa nyambutgawé  ing babagan modhèl kendharaan sing nganggo tenaga mesin uwab kanggo militèr Prancis, dimaksudaké kanggo ngangkud mriem wiwit taun 1765.

, Paris.]]

## Rujukan 
* Max J. B. Rauck, *Cugnot, 1769-1969: der Urahn unseres Autos fuhr vor 200 Jahren*, München: Münchener Zeitungsverlag, 196
* Bruno Jacomy, Annie-Claude Martin: *Le Chariot à feu de M. Cugnot*, Paris, 1992, Nathan/Musée national des techniques, ISBN 2-09-204538-5.
* Louis Andre: *Le Premier accident automobile de l'histoire* , in La Revue du Musée des arts et métiers, 1993, Numéro 2, p 44-46

## Pranala njaba 
* The *fardier* exhibit at the Musée National des Arts et Métiers:
** Catalogue entry, with specifications  
** Detail images of exhibit 
** Additional reference sources  
* Cugnot on 3wheelers.com 
* Link to downloadable video  at DB Museum, showing a reconstruction of the  *fardier'' in action (B&W)
* Replica at the Tampa Bay Automobile Museum 
* Hybrid-Vehicle.org: The Steamers 
* Le fardier de Cugnot : page in French about Cugnot and his invention, hosted at an Île-de-France regional government web site and credited to the Société des ingénieurs de l'automobile (Society of Automotive Engineers).
* Biography of Cugnot from 'World of Invention'
Mesin diesel

thumb|250px|Salah siji mesin Diesel kang digawé déning panjenengané MAN AG ing taun 1906
**Mesin diesel** iku sajinis mesin pambakaran jero; luwih spesifik manèh, siji mesin pemicu komprèsi, sing bahan bakaré diurupaké déning suhu dhuwur/panas gas sing dikomprèsi, lan dudu nganggo piranti liya kaya déné busi).

Mesin iki tinemu ing taun 1892 déning Rudolf Diesel, sing nampa patèn ing tanggal 23 Fèbruari 1893. Diesel péngin gawé mesin sing bisa dipigunakaké nganggo manéka warna bahan bakar kalebu awu batu bara. Dhèwèké mamèraké ing Exposition Universelle (Pameran Donya) taun 1900 kanthi nganggo lenga kacang (pirsani biodiesel). Sabanjuré didandani lan disampurnakaké déning Charles F. Kettering.

## Pranala njaba 
* The Diesel Stop - Information on the Power Stroke Diesel
* North Texas Power Stroke Association - Ford/International Power Stroke Diesel Enthusiasts
* Rolls-Royce corporate website - diesel engines
* TDIClub.com - TDI Enthusiasts
* Turbodiesel Register - Dodge/Cummins Turbodiesel Enthusiasts
* Volvo Penta - manufacturer of marine and industrial diesel engines
* Centurion Engines - aeronautical applications
* Wärtsilä - manufacturer of diesel power plants
* Caterpillar - manufacturer of diesel engines
* Cummins - manufacturer of diesel engines
* Detroit Diesel - manufacturer of diesel engines

## Rujukan
Shinkansen

***Shinkansen*** (新幹線, uga kerep sinebut *kréta pélor*) iku jalur Sepur rikat Jepang sing dioperasèkaké déning papat parusahan ing grup Japan Railways.
Shinkansen minangka sarana utama kanggo angkudan antar kutha ing Jepang, saliyané montor mabur. Kacepetan paling dhuwur bisa ngancik 300&nbsp;km/jam.
Jeneng Shinkansen kerep dipigunakaké déning wong-wong ing sajabaning Jepang kanggo tegesé sepuré, nanging tembung iki sajeroning basa Jepang sajatiné tegesé jeneng jalur sepur mau.

## Uga delengen 
* Maglev
Kayu putih

**Kayu putih** (*Melaleuca leucadendra*) wis dikenal ning masarakat désa atawa kutha kanggo ngurangi abuh lan nyeri .
Lenga kayu putih, kasil saka kayu putih iku uga wis dadi salah sawijining produk kahutanan kang kondhang
Kabèh saka bagiané kayu putih bisa dimanfaatké, saka kulitkayuné,godhong, epang lan uwohé bisa dimanfaatké dadi obat. Minyak kayu putih gampang ngabar 
* Ngusir nyamuk
* radang kulit 
* Neuralgia. nyeri ning balung lan syaraf 
* Mabuk kendaraan

## Morfologis Tuwuhan Kayu Putih 
Ciri-ciriné tuwuhan kayu putih ya iku:
* Dhuwuré watara 10 nganti 20 mèter
* Kulit kayu lapis-lapis, warnané putih, atawa klawu lan nglotok ora karuan
* kayuné ora patiya gedhé, epangé nggantung mengisor
* Godhong tunggal dhapuré *jorong* lan langset dawane kira-kira 4,5-15 cm, ambané 0.75-4. pucuk lan bongkoté lancip, pinggiré rata, lan balung godhongé *sejajar*
* pinggir godhong duwé rambut
* warnané godhong ijo kasoklatan
* manawa godhong kayu putih diremes ambuné wangi tinuli seger

## Kandhungané Kayu Putih 
Kayu putih duwé kandhutan :
# *sineol*
# *melaleucin*
# lenga atsiri (kang kalebu *erpineol, cineol* lan '' lignin

## Cathetan suku
Rudolf Diesel

**Rudolf Diesel** () iku siji panemu Jerman, misuwur amarga panemuané, mesin diesel. Panjenengané lair ing Paris lan tilar donya kanthi misterius ing kapal fery sajeroning laku menyang Inggris.

Diesel ngembangaké gagasan siji mesin pamicu komprèsi ing dekade akir abad angka 19 lan nampa hak patèn kanggo piranti mau tanggal 23 Fèbruari 1893. Panjenengané yasa prototipe sing duwé fungsi ing awal taun 1897 nalika nyambut gawé ing pabrik MAN ing Augsburg.

*Mesin Diesel* iki banjur dijenengi kanggo ngurmati jasané. Asliné, jeneng mesin iki "*mesin lenga*".

## Biografi 
**Rudolf Diesel** lair kanthi jeneng dawa **Rudolf Christian Karl Diesel** saka kulawarga pangrajin kulit Jerman. Wiwit cilik, panjenengané ditepungi minangka wong sing *jenius*. Watara umur 20 taun, nalika taun 1870, Diesel nampa bebungah medhali perunggu saka ''Société Pour L'Instruction Elémentaire*, saka sapérangan karya ngèlmiahé sing moncèr. Nanging, ing taun sing padha, kulawarga Diesel kepeksa kudu ninggal Paris amarga kawicaksanan anyar pamaréntah Prancis wektu iku ngenani para imigran asing. Bapakné Diesel gagal éntuk idin dumunung ing Prancis. kulawarga iki mangkat lan pindhah menyang London, Inggris. Mung sadhéla ing kana, Rudolf banjur mangkat dhéwé menyang Augsburg, Jerman, kanggo nerusaké sekolah lan manggon bebarengan paklik an buliké ing kana sing uga mulang minangka guruné ing Gewerbsschule. Ora suwé sabanjuré Perang Jerman-Prancis njeblug.

Nalika taun 1872, Rudolf wiwit ditepungi lan diakoni minangka calon mékanik andhel. Panjenengané ngrampungaké sekolahé ing Gewerbsschule minangka salah siji lulusan paling apik, banjur nerusaké menyang Univèrsitas Tèknik (Institut Politèknik) Muenchen. Perang Jerman-Prancis rampung lan kanggo sepisanané panjenengané bisa kumpul lan ketemu manèh karo kulawargané ing Paris.

Émané, Rudolf ora bisa mèlu ujian akir kasarjanané nalika taun 1879 amarga nandhang lara *demam berdarah*. Nanging suwéné kuliah ing Muenchen, panjenengané ngukir akèh prèstasi *cemerlang'', antarané, nalika taun 1878, bebarengan profesoré, kasil ngrancang siji cithak biru mesin uwab kanthi èfisiènsi paling dhuwur sing tau ana nganti wektu iku. Panjenengané uga wiwit nulis sapérangan makalah lan diterbitaké kanggo umum.

## Pranala njaba 
* Biografi di situs About.com 
* Rudolf Diesel's Engine dari situs web the American Chemical Society 
* Biografi di situs Hempcar.org
* 
*
Temu putih

**Temu putih** (*Curcuma zedoaria* (Christm.) Roscoe syn. *Curcuma pallida* Lour. (Heyne)) iku kalebu *famili* Zingiberaceae kang biyasa minangka uborampe usada lan empon-empon, temu putih uga diarani temu kuning, Herbal iki biyasa minangka bumbu masak lan campuran jamu .

## Jeneng liya
Curcuma zedoaria (Berg) Roscoe, temu putih(Melayu), fung ngo su(Cina), zedoary 
jmpl|Kembang Temu Putih

## Khasiaté temu putih
Rimpangé Temu putih kena kanggo tamba lelara, antarané:
* Obat kulit, bisa kudis, panu atawa lelara kulit liyané
* Radang Kulit
* *Antikanker*

**Efek Farnamakologis**
*Peluruh dahak (*respektoran)*
*Peluruh haid 
*Perangsang muntah manawa keracunan
*Peluruh entut (*karminatif*)
*Ngelancarké getih lan pernapasan 
*Ngilangké rasa lara *Analgesik*

## Kandungané temu putih
*Rimpangé duwé kandhutan zat warna kuning kurkumin (*diarilheptanoid*).
*Minyak atsiri (*kurkumol*, *kurkumenol*, *Isokurkumenol*, *Prokurkumenol*, *Kurkurnadiol*)
*Germakran (*Kurdion*, *Dehidrokurdion*)
**seskuiterpena* furanoid 
*eudesman (*Kurkolon*)
*Germakran (*Furanodienon*,* Isofuranodienon*, *Zederon*, *Furanodien*, *Furanogermenon*)
*Eleman (*Kurserenon* kang padha karo *edoaron*, *Epikurserenon*, *Isofurano germakren*)
*Asam-4-metoksi sinamat (duwé sipat *fungistatik*)
*Saka panalitèn liya tinemu *kurkumanolid A*, *kurleumanolid B*, lan *kurkumenon*.

## Morfologis temu putih 
*Batangé rimpang ana ing ngisor lemah, warnané soklat enom lan soklat tuwa, ning jeroné putih atawa putih rada biru, duwé wujud kang bunder lan *aromatilc*.
*Godhong tunggal, pelepah godhong batang semu, warnané ijo soklat tuwa, akehé godhong 2-9 lembar, dawa lanset 2,5 kali ambané saka godhong kang paling amba, pucuké lancip, duwé rambut semu, ijo atawa ijo campur soklat ungu ning balung godhong, 43–80&nbsp;cm atawa luwih.
*Kembang majemuk mbentuk bulir,ning ketiak *rimpang primer*. *spatha* lan *brachtea*; rata-rata 3-8 x l,5-3,5&nbsp;cm. Kelopak 3 daun, putih atawa kekuningan, tengahing abang atawa soklat rada abang, 3 –4&nbsp;cm. Makutha: 3 daun, putih kemerahan, tinggi rata-rata 4,5&nbsp;cm.
*Benang sari 1 buah, ora sempuma, bunder telur kuwalik, kuning terang, 12-16 x 10–115&nbsp;mm, tangkai 3 5 x 2–4&nbsp;mm, kepala sari putih, 6&nbsp;mm.
*Woh: duwé rambut, rata-rata 2&nbsp;cm. Waktuné ngembang Agustus-Mèi. Tukul ning laladan tropis, 750 m dpI ning Jawa dibudidayakaké kanggo tetuwuhan obat lan bumbu.
## Cathetan suku