open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nasirun

**Nasirun** (1965) iku tokoh seiniman konténporér kang ono ing jogja. Minangka wong seni, Nasirun ajeg migunakaké unsur kabudayan jawa kawit 1983.

Nasirun lair ing Cilacap 1965. Dhèwèké urip ono ing keluarga buruh tani ing panggonan pesisir. Dhèwèké giyat ing jagat seni minangka seniman kontemporer kang nuturake ajeg karyane ana dènè gugon tuhon tradhisi ora iso kelebu ing ranah seni rupa. Dhèwèké nyinau seni ing FSRD ISI, lulus 1987. Abote urip kang gawe Nasirun alih soko panggon babar menyang jogja. 

## Kahanan Urip Nasirun 
Nasirun urip opo ananè, dhèwèké nduwèni rambut gondrong lan jénggot. Uripé ajeg gambaraké kang opo anané. kaya dènè ora pindhah soko kahanan kang ajeg mengkono wae. 

## Kemasyuran Nasirun 
Ing tahun 1997  Nasirun gawe karya lukis kang masyur, nanging dicap dadi pelukis pelayan pasar. saka iku dhèwèké masyur ing domestik lan jaban rangkah. Jeneng Nasirun salah sijining perupa kang masyur ono ing Asia Tenggara. 

Karya kang di asilakè déning Nasirun akeh di goleki kolektor. Salah saijining kolektor seni OHD nduweni chatétan kanggo asil karya Nasirun. OHD nggumun amérga dhèwèké iso golek lan oleh wangun saka karya kanga meh podo karo dhuwèkè Nasirun.

## Gagrag Nasirun Ing Seni 
Seniman ono ing jogja akeh kang gunakake gagrak amerika lan china. Nanging Nasirun bedo karo seniman kang liyane, seniman iki ajeg migunakaake unsur kabudayan jawa masiya unsur tradhisi kang digunakake uwis ono sing malèh.

## Asil Karya Nasirun 
Salah sajining pamèran kang penting gawe Nasirun yaiku "Salam Bhèkti" kang diayahi ing Sangkring Art Space. Asil karya kang di pamèrake dening Nasirun ono 20 karya seni rupa. Asil karya kang di pamèraké ngusung tradhisi lan mitologi.  Asil karya-karya Nasirun kerep jupuk gagrak wayang lan piyambakè. 

## Rujukan
Hayatudin

**Hayatudin** (lair ning Lampung kidul, 17 Juni 1972) iku seniman lukis sing biyèn sinau ning Institut Seni Indonesia (ISI) Jogja. Hayatudin uwis bola-bali nampa pangaji ing seni rupa, pangaji kuwi kaya ta skètsa lan akrilik jempolan FSR ISI Jogja, nominator ing *Affandi Prize*, *Juros Choice Asean Art Award Singapore* (2000), *Indofood Art Award*, lan dadi finalis *Philip Morris Asean Award* ping télu (1977, 1999, lan 2000). Hayatudin wis ping pindho gawé paméran tunggal ya iku *Survivor* (taun 2006 ing Bentara Budaya Yogyakarta) lan *Kota Tanpa Nama* (taun 2009 ing Semarang Gallery).

## Karya 
Hayatudin duwé ciri sing béda saka seniman liyané, dhèwèké seneng molahaké rupa utawa warna, iki dadi kaluwihan saka karyané dhèwèké. Hayatudin mawas rupa luwih apik saka seniman liyané. Kaluwihan Hayatudin kuwi kaya sing diomongké David Batchelor, rupa kuwi minangka punjeré seni, isa nggawé angen-angen sing nonton dadi urip. Rupa kuwi dadi sing baku ing seni lukis, kaya ta lairé imprésionisme minangka pucuk saka cahya karo rupa sing dadi tetimbangané seniman.

Ciri kuwi mau uga kétok ing pamèrané Hayatudin sing kaloro, *Kota Tanpa Nama*. Pamèran iki Hayatudin ngepyakaké limolas karya lukis nganggo cat akrilik ing kanvas minangka awujud carita sing dadi siji. Hayatudin kepéngin carita saka limolas karyané iki dadi carita sing siji lan tunggal. Paméran *Kota Tanpa Nama* iku ngangkat irah-irahan bab kutha sing dinamis, bisa saya gedhé bisa saya orod. Karya iki éntuk wewengan saka novèl *Invisible Cities* karyané Italo Calvino sing nggambaraké kutha sing ora ana uwongé. Kurator seni, Rifky Effendy, ngomong yen Hayatudin bokmanawa arep nganggo prinsip *optical art* ing karyané. *Optical  art*utawa O*p Art* iki dianggo karebèn karyané Hayatudin iki dadi katon ora lumrah.

## Rujukan
Agapetus A. Kristiandana

**Agapetus A. Kristiandana** (lair ing Yogyakarta, 6 Agustus 1968) ya iku salah sawijining pelukis lan pematung asli kutha Yogyakarta kang kabèh pakaryané ngandhut unsur kéwan utawa fabel. Dhèwèkké alumnus saka Institut Seni Indonesia (ISI) Yogyakarta, banjur nerusaké pawiyatan ing *Master of Comerce, Wollongong, New South Wales (NSW)*. Mula dhèwèké kepara ndadèkaké rata-rata karyané surealis lan awujud modhèl dwi-matra utawa tri-matra. Kabèh lukisané nggabungaké èlemèn-èlemèn sing ra dinyana lan tamtu gawé seger.

Kasil kreatifitasé Agapetus A. Kristiandana éntuk wewengan saka crita dongèng sato kéwan kang awujud simbol, mitos, utawa crita jaman biyèn, sing ngepresentasèkké sipat lan kondhisiné manungsa kang ana kaitané karo konflik jaman modern. Saben kéwan duwé karakteré dhéwé-dhéwé. Objèk sing digambaraké ya iku kéwan ing sadina-dinané ora adoh saka kauripané manungsa, kaya ta babi, tikus, cèlèng, sapi, wedhus, lan sapanunggalané. Kabèh kuwi umumé sarat khayal, sugih daya imaji, lan utamané mènèhi pitutur marang publik. 

Agapetus milih irah-irahan perikéwanan amarga dhèwèké mènèhi kapercayan marang kakuwatan simbol gawé nyiptakaké idiom sing nduwèni makna ing njero seni rupané. Perikéwanan dianggep sugih pitutur-pitutur satir sing akèh muatan normané, sisan gawé parodi lan narasi kritis kanggo donyané manungsa. 

## Pamèran 
Dhèwèkké wis tau nganakaké pamèran tunggal, antarané “*Fourth Horizon*”, *Edwin’s Gallery*, Jakarta (2002) lan “*Allegorical Subjects*”, Galeri Semarang, Semarang (2005). Dhèwèkké uga tau nganakaké pamèran bebarengan ing njero nagara utawa mancanagara, kaya ta "*For Cities Exhibition*", *MHC Gallery*, Canada, New Jersey, Virginia, New York (2002), "*Equatorial*", *Szechuan Museum*, China (2004), "Ayo Ngguyu", Bentara Budaya Yogyakarta (2005), "*Art Singapore* 2008", lan "*Indonesia Today*" (2008). 

## Rujukan
Abdi Setiawan

**Abdi Setiawan,** (miyos ing Sicincin Sumatera Barat, 7 Desember 1971) piyambakipun punika salah setunggaling seniman bengèn lulusan saking ISI Yogyakarta, akrab dipuntimbali Zet, ingkang remen sanget iyasa karya.  Ing sajroning yasa karya panjenenganipun ajeg nggambaraken panggesangan tumprap kawula bebrayan ing kitha, kaya ta pasiksan dhumateng titah sawantah, palanyahan utawi prostitusi twin saklintunipun.  

## Daya ing karya 
Salah sawijining karya Zet inggih punika instalasi kang awujud reca jalma manungsa kanthi bebakalan wreksa jati. Daya kekiyatan ing karya Abdi ingkang mbèntenaken kaliyan karya seniman-seniman sanès inggih punika ing proses represéntative, proses piyambaikipun ngèstha rambah saking karyanipun. Reca ingkang awujud janma kala wau anduwèni sesipatan nyata (realitas), kanyatan ngantos ukuran sayektosipun, twin agemanipun. Tiga daya kakiyatan lintunipun ing karya Abdi Setiawan inggih punika kapisan, panjenenganipun mbaten kabebani kalian tradisi modernisme kang nuntut intelektualisasi, kaping kalih Abdi nggadhai kalewihan ing daya rekam ngenani karakter janma Indonesia ing panggesangan bebrayan sabendinane, kaping tiga Abdi mbaten kabebani kalian bab tematik ingkang abstrak kagem yasa karya.

## Pangaji 
Sajroning yasa karya, Setiawan asring ambèbèr karyanipun ing pameran-pameran, kaya ta pameran tunggal ing France Cultural Center Yogyakarta warsa 2004 ngenani rekaman panggesangan saben dinten. Kathah pangaji ingkang dipun gayuh dening Abdi kadya pangaji Finalist of Philip Morris Art Award ing warsa 2004.

Miturut Enin Supriyanto wonten ing cathetan kuratorial salah setunggaling pameranipun, karya yasanipun Abdi ngrawuhaken malih tradisi teknik matuk arca wreksa kanthi gagrag nyata (realis). Gagrag kang amèh bubruk, ananging awit saking revitalisasi ugi mblabaraken jarwa ing bab seni rupa kontemporèr. Gagrag punika dados basa ungkab kang vital.

## Rujukan
Bambang Witjaksono

**Bambang Witjaksono** kang asring dijuluki “Toko” yaiku seniman grafis kacitra taun 90-an. Damel cipta ripta lan makarya wiwit taun 1991 sampun mbébér wolu (8) pameran tunggal ngawékani ambék unik. Boten amung Indonesia ananging anjog tlatah sabrang (manca negara) kadya Darwin Experimental Art Foundation Space, Darwin, Australia lan Galeri Valentine Willie Fine Art, Kuala Lumpur. Toko bingah koleksi barang kuno kaya ta komik lawas, buku, majalah, kaset, poster, kaos, meja saka pasar loak kanggo inspirasi.

## Pamèran 
#Totally Smoked. Surya 12-23 Maret 2001 pameran ing Lembaga Indonesia Prancis (LIP) Yogyakarta ana pameran irah-irahan “Totally Smoked” kanggo manungsa eneg asep rokok éngga golék cara  boten rokok. Ana kono nggebyagaké selikur (21) karya.
# Pigtography. Karya grafis lan lukis digarap athik manéka-néka media, awit papan multipleks, trampolin, tutup pakiwan, uga liyané.
# Titan Muhibah. Pendhet saka adicara musik Televisi Republik Indonesia (TVRI) taun 1980-an samkarya marang Radio TV Malaysia.

## Rujukan
Budi Kustarto

**Budi Kustarto** iku seniman kang lair ing Ajibarang, Jawa Tengah tahun 1972. Seniman iki nyinggung seni wiwit ing bangku Sekolah Menengah Seni Rupa (SMSR), jipuk Jurusan Desain Komunikasi Visual. Ing  taun 1993, Budi ngelanjutake sekolah ing Jurusan Seni Patung Institut Seni Indonesia Yogyakarta . Wiwit taun 1992, Budi akeh ngatutaké awake ing sanggar seniman Merdeka.

## Pamèran 
Budi pancèn dhéwé lan seneng ndhéwé. Kadhéwéane iku titik awal caket ing karya. Prosès nggawé dhéwéké kepranggul prakara, nemoni pitakonan, nguji pikiran, nganti akhire ngrumusake wangsulan. Praktèk kesenian iki muncul ing pameran tunggal kang kapisan ing Nadi Gallery taun 2005 kapungkur. Mungguh tajuk "Budi" karya kasil nyolong kawigaten para kritikus tanah air. Pirang-pirang taun sabanjure pameran tunggal kang kapisan, dhéwéké gumrégah saka kadhéwéané. Dhéwéké nggali kompleksitas prakara kang kadadean nalika dhéwéké gandhèng-cènèng karo donya sakelilinge. dhéwéké mulai nyinggung prakara nilai-nilai kang berlaku nalika kabèh gandhèng-cènèng iku kalangsungan.

Nalika taun 2006 Budi lunga menyang SOKA Art Centre, Beijing Cina nggawa es krim. Es krim - Es krim ing kanvas iku katata ana ing pameran tunggal katelune, "Ice Cream Series".

## Rujukan
Sigit Santoso

**Sigit Santoso** ya iku juru reca kang lahir ono ing tlatah Ngawi 1964. seniman asal ngawi kang miwiti kagunan metha neton institut seni indonesia.

Ripta, engkang den riptaaken khas. Bedane iku ana ing bentuk kang nyata lan condong ngangkat objek manungsa-seng deknen dolanan kanti tandha-tandha kang mbatek lan iso ngaruhi  angen-angene manungsa seng nonton riptone. Mungguhhe angger ripto iso dadi irah-irahan ing angen-angene manungsa.

Keparing asma Sigit Santosa Pengripta kang dilahirk e’ ono ing tlatah Ngawi, 1946 mbegar ing jeroning donya kripta kang den gawe dewe. Kawit umur 5 tahun, sigit santosa wes metha. Omah ing cedak karo pase’wan komik manjurung nyoba werna metha kang di delok. Kui dilakoni kanti rampung sekolah

Pematung lulusan Institut Seni Indonesia yogyakarta umume metha wernane awak kanggo objek kang utomo, ing pirang-pirang gelaran pameran  kamongko kuwi seng Sigit Santoso nepungi kagunan kawit cilik amarga omah ing sigit cedak karo  pase’wan komik, nggugah sigit nyoba metha werna-werna

## Rujukan
Saftari

**Saftari** (miyos Payakumbuh, 10 Setember 1971) inggih punika kalebet seniman ingkang boten remen nglukis ngangge skètsa, piyambakipun langkung remen nglukis kanthi spontan ndhèrèk rasanipun. Nglukis langsung wonten ing *kanvas* miturut saftari langkung ngremenaken.

## Kiprah 
Ing 1999, Saftari lan kanca-kancanipun ing Institut Seni Indonesia (ISI) Yogyakarta damel Kelompok Genta ingkang ngrupikaken subkelompok saking kelompok ageng seniman Minang, Sanggar Rekato. Kanca Saftari inggih punika Ardison, Fèbri Antoni, Gusmèn Hériadi, Yon Indra, lan Zulfa Héndra.

## Karya 
Ing dalem nglukis, konsep Saftari dipangaribawani déning pangowahan sistem pagesangan jalma. Piyambakipun nglukis babagan ingkang pisah saking ékosistem. Alam lan asil ciptaan jalma dados sesawangan Saftari. Ing lukisan *Harmoni dalam seri I*, Saftari nglukis wit boten ing lingkungan wana, nanging awujud géomètris lan garis-garis kaku ingkang kaukur. Ing dalem babagan warna, Saftari kalebet seniman ingkang wantun. Ing lukisan *Ingin seperti Marcopolo,* toya sagara dipungambar warna abrit lan ugi katingal baita ingkang warna pethak wonten ing gumubyuk ombak. Lajeng, ing lukisan imaji *batang-batang korek api.* Batang korek dipungambar rapi, temumpuk, lan ngginakaken tèknik *chiaroscuro* ingkang lumayan saé.

## Daya Makarya 
Ing dalem kagiyatan seni, Saftari ngakeni menawi kagiyatan seni punika minangka “kajeng reremenan ing dalem kasisahan”. Kawontenan sisah ndamel Saftari prigel ing dalem makarya. Miturut Saftari, makarya ing dalem kawontenan remen, piyambakipun boten kraos pikantuk menapa-napa. Saftari inggih punika tiyang ingkang sensitif lan boten remen menawi dipunrèmèhaken. Ananging, wujud perèmèhan punika ingkang ndadosaken piyambakipun greget ing dalem makarya.

## Pangaji 
Wiwit awal, Saftari ndamel lukisan ingkang temanipun punjering  lingkungan hidup, nanging piyambakipun boten ngorek prakawis lingkungan punapa malih dados aktivis lingkungan. Konsistensi lan kamatengan punika ingkang ndamel karyanipun pikantuk pangaji saking para panikmat seninipun. Saftari naté dados *Finalis of Indofood Art Award* tahun 2003 lan ugi naté ngawontenaken pameran tunggal tahun 2008.

## Rujukan
Tita Rubi

**Tita Rubi** (lair ing Bandung, 15 Desember 1968) iku seniman kang manggon ing Yogyakarta. Dhèwèké nepangi donya kesenian wiwit lumebu ing Jurusan Seni Murni Keramik Fakultas Seni Rupa dan Desain Institut Teknologi Bandung. Dhèwèké ngomong menawa sakpersèn iku bakaté, sing sangang puluh sanga persèné yaiku karep, sinau, lan kerja kang ulet.

## Karya 
Karyané *Herstory About Foot: Dibawah Kakiku Bunga-Bunga Sudah mati* ya iku salah sawijining karyané kang gambaraké kedhat-dhatané marang tokoh ibu kang diwujudaké ing  karya kang awujud sakpasang telapak sikil saka perunggu ing warna emas karo sawuran kembang ing pinggiré. Karya iki akèh kang kacampur saka unsur kulon (*barat*) lan tradisional kan nyerminake pribadhiné, ing donya seni jenengé wis ora asing menèh, amarga karya seka bojo Agus Suwage iki wis lumebu ing pamèran internasional. Ing taun 2005 Tuti Rubi gawé karya kang ngarah ana ing isu internasional yaiku penjajahan politik ganti dadi penjajahan industri kang kainspirasi saka lori-lori ana ing jaman VOC, karyané di gawé ana 3 versi kang ditampilké ing acara internasional yaiku summit Bali Biennale, Singapore biennale lan kang kèri dhèwè ana ing omahé. Perubahan ana ing karya Tita iku salah sawijining bentuk wujud dinggé ngeraketké dhèwèké marang karyane.

## Rujukan
Caroll Spinney

**Caroll Edwin Spinney** ()) ya iku sawijining pelawak, aktor, lan pembawa acara saka Amérika.

## Réferènsi
Magnús Scheving

**Magnús Örn Eyjólfsson Scheving** ()) ya iku sawijining pelawak, aktor, lan pembawa acara saka Amérika.

## Cathetan suku
Yunizar

jmpl|Yunizar, Ayam Betina (Babon)
**Yunizar**, lair tanggal 04 Juni 1971, iku salah sijinè pelukis sing lulus seko ISI Yogyakarta. Sawektu kuliah, dhèwèkè uga aktif ninf Komunitas Jendela. Yunizar uga kondhang sebagai seniman sing nggunaakè gaya lukis coret-coretan ringkes. Dhèwèkè biasa nggunaakè objek sing ana ning kehidupan sehari-hari. Titik, garis coret ato sing biasa disebut asmudge uga isa digunakè dadi objek lukisannè dhèkè. Kanggo Yunizar, bahan sing sederhana wae isa ngebantu memusatkan perhatianè dhèkè untuk tetep isa kreatif.

Coretan-coretannè karya Yunizar isa diematkè nang Pameran tunggalè dhèkè ning Surabaya tanggal 26 November – 12 Desember 2006 nganggo judul “Coretan Rasa”. Karyanè sing sederhana niku, kanggo Yunizar, yaiku hasil pemikiran estetis pribadi awakè dhèwè soale dhèkè nemukakè kedewasaaan saking karyannè niku. Yunizar uga ngerasa isa nemukakè keindahan saking opo-opo wae sing menurut sebagian wong niku sepele lan ora penting.  

## Rujukan
Cakraningrat IV

**Panembahan Cakraningrat IV**, utawa jeneng enomé **Abdul Kharim Diningrat**, ya iku salah sijiné adipati Madura Kulon (1718-1746) katurunan trah Cakraningrat, kang dadi panguwasa laladané (*vasal*) Kasultanan Mataram.

Ing mangsa papréntahané, dhèwèké nyoba nggedhèkaké kakuwasané supoyo nyakup kabèh Pulo Madura lan Jawa Wétan. Dhèwèké gonta-ganti kanca karo Mataram lan Kumpeni Walanda (VOC), sabanjuré malah mungsuhi leloroné pasukan, kanthi upaya kanggo ngawujudaké panujuné kasebut. Nanging, ing taun 1746 Cakraningrat IV kalah nalika perang pungkasan nglawan Mataram kang banjur nggabung karo Kumpeni, lan dhèwèké  banjur dibuwang Kumpeni menyang Tanjung Harapan nganti sédané.  

Wiwit saiku, wilayah Madura Kulon ditampa déning Mataram menyang Kumpeni, minangka ijol-ijolan kanggo biaya perang. Putrané, Cakraningrat V, dilantik dadi panguwasa gentiné, nanging kakuwasané wis ana ing sangisoré Kumpeni.

## Uga pirsani 
* Perang Jawa (1741–1743)

## Réferènsi
Totemisme

Kapercayan **totemisme** iku kapercayan marang kewan kang dipercaya nduweni daya kang linuwih. Kapercayan iki dianggep asas kapercayan agama nalika wiwitané manungsa primitif. Kapercayan **totemisme** percaya yèn kewan tartamtu, nduwé jiwa lan daya linuwih kang kudu dikurmati supaya jiwa mau ora ngganggu manungsa lan isa bebantu manungsa. kewan-kewan **totem** dipercaya minangka wahanane utawa kendaraan Dewa kang kudu dikurmati lan duwe daya kaya Dewane. Bisa dadi, roh kewan totem mau mbiyantu manungsa ing pranatan padinan..

Ana uga kang percaya yèn kewan kuwi asil saka reinkarnasi utawa tumimbal lair menungsa sing wis mati, upamané ing Nias lan ing kapercayan tradhisional liyane.

## Totemisme ing Indonésia 
Kapercayan totemisme kuwi lebur karo kapercayan animisme lan dinamisme kang wis dadi sinkretis karo kapercayan tradhisional lan kapercayan manca kang lumebu ing Indonesia.

## Tuladhane Kewan-kewan Totem 
Kewan-kewan kang dipercaya kalebu kewan Totem yaiku:
* Ayam
* Celeng
* Asu
* Manuk Elang, uga diarani Garudha, kewan suci wahana Dewa Wisnu
* Manuk Gagak, kewan ssuci pralambang mati utawa donya ngisor
* Ula
* Macan
* Naga, kewan suci kang njaga alam nduwur lan sagara
* Merak, kewan suci kang dianggep njaga donya nduwur, wahana Dewi Saraswati
* Sapi, uga diarani Lembu Nandini, kewan suci wahana Dewa Siwa utawa Bathara Guru

## Uga delengen 
* Agama
* Dinamisme
* Animisme

## Pranala njaba 
* Animism and Totem Spirit Animals 
* http://gilangsuryas.wordpress.com/
* Animism: Respecting the Living World
Angki Purbandono

**Angki Purbandono** ya iku juru foto kang lair ing Semarang, 24 September 1971. Angki duwéni pangalaman nglakokaké program résidhensi *Changdong Art Studio* ing Seoul, Korea. Angki iku wong kang nduwèni sifat gapyak lan ndhagel. Biyasané Angki nganggo kacamata ireng lan rambuté gimbal.

## Pendidikan 
Angki sekolah fotografi ing *Modern School of Design* (MSD) taun 1993 lan dadi angkatan kapisan ing MSD. Sawisé iku, dhèwèké mbanjuraké sekolah ing jurusan Fotografi, Fakultas Seni Media Rekam, Institut Seni Indonesia (ISI) Yogyakarta.

## Pakaryan 
Sasuwéné nindakaképakaryan, Angki seneng marang obyek-obyek kang dianggep rèmèh, contoné bungkus pil KB, botol plastik, lan liya-liyané. Obyek-obyek iku digawé kreatif lan ngasilaké barang kang surealistik lan multitafsir. Kabèh iku digawé Angki nganggo imajinasiné dhéwé.

Saliyané iku, Angki uga nduwéni karya kang nganggo teknik *scanner.* Karya iku dipamèraké taun 2005 ing pameran *Road and Route* ing *1st Pocheon Asian Art Festival,* Pochean, Korea Kidul. Angki uga nduwéni karya kang dipamèraké ing *Space and Shadows* ing *Contemporary Art from Southeast Asia*, Haus der Kulturen der Welt, Berlin, Jerman taun 2005. Ing karya iku, Angki kepéngin mbuktèkaké yèn *scanner* iku gunané padha karo kaméra. Taun 2004 Angki uga mèlu proyek fotografi *Moeslem Fashion of Indonesia Women* kang dipamèrké ing Yogyakarta, Makassar, Cirebon, Jakarta, Malang, Surabaya, lan Jombang.

## Rujukan
Wong Akha

**Wong Akha** iku wong gunung pribumi kang manggoni désa-désa cilik ing papan-papan kang dhuwur ing pagunungan Tanah Thai, Myanmar, Laos, lan Propinsi Yunnan ing Cina. Wong iki asal saka Cina kang boyongan menyang Asia Kidul-Wétan ing kawitan abad 20. Perang sadulur ing Burma lan Laos njalari undhaké cacah wong Akha kang ngungsi menyang Thailand. Saiki ana 80.000 wong Akha kang dumunung ing propinsi-propinsi lor Tanah Thai, Chiang Rai lan Chiang Mai. Wong Akha dadi salah siji golongan wong gunung kang cacahé akèh. Akèh désané wong Akha kang bisa ditekani wong plesir sarana wisata lumaku (*trekking tour*).

Wong Akha ngendikan basa Akha. Basa iki kalebu ing cawang Lolo (Yi) saka kulawarga basa Tibèt-Burma. Basa Akha gegayutan raket karo basa Lisu lan kawitané wong Akha sok karan wong Lolo kang beburu kang tau nguwasani wewengkon Baoshan lan Tengchong ing Yunnan sadurungé tekané Wangsa Ming ing 1644.

## Mulabuka 
jmpl|Gendérané Wong Akha ing Tanah Thai
Wong Akha dinuga asal saka Cina. Wong Akha dhéwé ngaku yèn asalé saka tapel wates Tibèt, nanging panemuné iku isih angèl kagugu. Panemu liya mratélakaké yèn asalé saka kidul lan wétan adoh ing Propinsi Yunnan, kang saiki dadi laladan lor dhéwé saka wewengkoné wong Akha. Cathetan sajarah nuduhaké anané sesambunan antarané pangéran Shan ing Kengtung lan wong Akha kang nyethakaké yèn wong Akha wis ana ing iring wétan Burma saorané kawit 1860-an. Wong Akha lumebu Tanah Thai saka Burma wiwit purwané abad 20 kang akèh-akèhé ngoncati perang sadulur kang wis kalakon taunan ing Burma.

## Basa 
Ingaran "Avkavdawv" kang tegesé 'basa Akha' déning wong Akha dhéwé, basa Akha minangka basa tonal saka cawang Lolo (Yi) ing kulawarga basa Cina-Tibèt. Pérangan gedhé wong Akha bisa ngerti dhialèk *jeu g’oe* ("cara jer") kang kacaturaké ing Cina iring kidul, Tanah Thai, lan Myanmar.

## Réferènsi
Honor (merk)

**Honor** (utawa **HONOR**) ya iku sawijing cabang merk èléktronik lan telpon pinter saka Cina (gawai) sajroning Huawei Grup. Merk iki dumadi saka piranti tèknologi telpon pinter, komputer tablet, lan tèknologi aksèsoris.
Basrizal Albara

**Basrizal Albara** kuwi tukang gawé reca utawa *patung*. Dhèwèké lahir ing Bengkalis, Riau, 30 April 1966. Dhèwèké anak kapapat saka anak cacah pitu. Kulawargané Basrizal dudu seniman nanging saka kulawarga PNS. Sanajang mangkono, Basrizal seneng gawé kesenian nganggo watu kang digawé bahan kanggo gawé reca. Saka cilik, Basrizal uwis seneng karo watu-watuan. Nalika dhèwèké umur 17 taun, dhèwèké lumebu sekolah ana ing jurusan seni rupa nang Padang, banjur tahun 1998 nerusaké sekolahe nang ISI Yogyakarta jurusan seni murni pérangan gawé reca. Saka tahun 1994 Basrizal nekuni apa kang disenengi iki kanthi tenanan. Kepiyé angèlé cara gawé reca lan ndelok saka akèh sudut dadi tantangan kang disenengi dhèwèké.

Juru reca sithok iki bisa pirang- pirang dina ing gunung, pasisir, utawa ing pedalaman kanggo golèki bahan kanggo digawé reca. Ora mung pisan pindho dhèwèké nemu watu alam kaya ta onyx, marmer, granit ireng, utowo fosil kang wis dadi watu. Anggoné ngangkuti watu-watuan kuwi nganggo mobil dhèrèk utawa truk kang kusus kanggo gawa samubarang kaya mangkono. Watu-watuan kang akèh jinisé lan jumlahé kuwi bisa nganti ton-tonan kang wis siyap kanggoné dipecahi, padha gumlethak nang omahé kang dadi bèngkèl kerjané. Yèn ana watu kang apik, dijarké karo wongé. Watu-watuan fosil ya dadi bahan kréasiné. Ana salah sawijning karya judulé B*ukan Perahu Nabi Nuh* kang digawé saka fosil debog kang uwis dadi watu. Saka fosil kui diowahi sithik-sithik dibentuk wujudé dadi kaya prau.

Alumni ISI Yogyakarta iki kagolong juru reca kang prodhuktif. Saka taun 1991 wis mèlok pameran bareng nang akèh kutha lan wis ping telu nganakaké pameran ijèn. Karyané tau dadi juwara ana ing "Sand Sculpture Competition" saka Universitas Bung Hatta banjur taun 1986 juwara telu ing "National Sculpture COmpetition III" lan éntuk 'Anugerah Adipura Citra' ing taun 2004.

## Karya-karyané 
# Bunga
# Di Bawah Bulan
# Abstraksi Alam
# Bukan Perahu Nabi Nuh
# Joged Bersama (2004)
# Gunung (2005)
# Jalan Surga (2006)

## Panghargian
# Juara siji neng ajang Stand Sculpture Competition
# Juara telu neng National Sculpture Competition III (1986)
# Anugerah Adipura Citra Raya (2004)

## Rujukan
Chiang Rai

**Chiang Rai** (, ; : Mueang Jiang Hai; (, ) iku kutha gedhé ing Dhistrik Mueang Chiang Rai, Propinsi Chiang Rai. Chiang Rai minangka kutha gedhé lor dhéwé ing Tanah Thai. Kutha iki kinukuhan minangka kutha krajan in taun 1262 nalika Ratu Mangrai isih nata.

## Sajarah 
ka|jmpl|Sadue Mueang, *omphalos*-é kutha Chiang Rai
Kutha iki didegaké Ratu Mangrai ing 1262 lan dadi kutha krajané Wangsa Mangrai. Ing tembé, Chiang Rai teluk déning Burma lan pijer kabawah Burma nganti suwéné atusan taun. Kawit 1786, Chiang Rai dadi mancanagarané (*vassal*) Chiang Mai. Siam (Tanah Thai) dicaplok Chiang Mai ing 1899, lan Chiang Rai kinepyakan dadi siji propinsi ing Tanah Thai ing 1933.

Ing 1432, nalika Ratu Sam Fang Phrao saka Wangsa Mangrai (1402-1441) nata, Phra Kaeo utawa Buda Jumara minangka reca Buda kang banget kajèn tinemu ing Chiang Rai nalika ana lindhu kang mecah stupa ing Wat Phra Kaeo ing kutha Chiang Rai. Reca saka giyok katon ing jeroné stupa iku. Carita liyané kang kondhang mratélakaké yèn Buda Jumara tau rerikatan katutup ing lendhut supaya ora kena rampog kang teka ora let suwé. Sawenèh taun candhaké, Buda kang gluput ing lendhut tinemu lan ngemu reca giyok, dinuga amarga kena lindhu kang njalari lempungé pecah tumuli nyingkab reca giyok ing jeroné.

Ing 1992, tugu kutha ingalih saka Wat Klang Wiang menyang Wat Phra That Doi Chom Thong, kang kondhang mawa aran Sadue Mueang (), "punjer" utawa *omphalos*-ing kutha.

## Géyograpi 
Chiang Rai kapernah ing ngaré alupiyal wrata saka Kali Kok, kang minangka anakan Kali Mékong. Pernahé ing antarané Gunung Kendheng Daen Lao ing sisih lor lan Gunung Kendheng Phi Pan ing sisih kidul. Kali Kok malang sauruté tapel wates lor Chiang Rai, mili mangétan ngener Burma ing kutha Tha Ton (ท่าตอม), banjur ménggok ngalor-ngétan lan tempuk Kali Mékong kang kapernah 40 kilomèter lor-wétané kutha Chiang Rai. Kali Lao, anakan Kali Kok, kapernah ing sakidulé Chiang Rai.

Ana wot cacah papat kang malang Kali Kok ing jeroné kutha. Saben wot mau malang saka lor mangidul. Pérangan gedhé kaanan alam kang ngubengi kutha Chiang Rai wujud wrata utawa rada nggumuk. Kang mbédani iku ing sisih kulon lan lor-kulon kutha kang akèh gumuk kapur. Sapérangané malah katon wujud parang. Ing laladan iku uga kapernah désa-désané para Wong Gunung.

Kuthané kapernah 860 kilomèter saloré Bangkok, watara 200 kilomèter salor-wétané Chiang Mai, 62 kilomèter sakidulé Mae Sai lan tapel water Burma; 60 kilomèter sakidul-kuloné Chiang Saen ing Kali Mékong sabrangé Laos; lan 90 kilomèter saloré kutha Phayao. Paju Telu Emas, triagra (*tripoint*) saka wates Tanah Thai, Laos, lan Myanmar, kapernah 55 kilomèter salor-wétané kutha.

## Réferènsi
Wahyu Santosa

**Wahyu Santosa**, lair 18 Séptember 1972 iku kalebu salah sawijining juru patung saka Ngawi, Jawa Wétan. Kajaba juru patung, dhéwéké uga pendhèkar pencak silat sing duwéni ngilmu kanuragan. Wahyu nggeguru pencak silat wiwit SMA.

Sakbaré lulus SMA, Wahyu pindhah menyang Yogyakarta kanggo nglanjutaké sekolah ing Jurusan Seni Patung ana ing Institut Seni Indonesia (ISI). Saka taun 1995 nganti 2000, dhéwéké mèlu gladhi ing *studio* patung Satiaji Yogyakarta. Sawisé saka Satiaji, Wahyu nerusaké nyambut gawé kanthi temenan lan nganakaké pamèran. Dhéwéké miwiti nggelar pamèran saka taun 2001, yaiku Pamèran “Vitalitas dan Tradisi” sing diselenggarakaké ana ing Galèri Mirota Batik Yogyakarta. Ing 2005, Wahyu Santosa nggelar Pamèran ana ing Musèum Ullen Sentalu Yogyakarta kanthi judhul “Réogan”.

Wahyu duwèni panggagas manawa nggawé pakarya iku dadi salah sawijining cara kanggo ngudaraké babagan apa waé kang dadi pamikiré lan apa waé kang lagi dirasakaké. Katrèsnané marang budaya ing nagara iki dadi wewegan anggoné nggawé patungé.

## Jinis pakaryan 
Patung-patungé Wahyu Santosa sing duwèni corak *realis* nuduhaké wong désa sing prasaja. Wong prasaja sing uripé kapinggiraké déning kahanan, saka sawangan ekonomi uga kahanan modhèren, kaya déning tani, dhukun bayi, seniman tradhisional, tukang obr kodok, tukang gali kuburan, saha tukang jaga kuburan. Éwadéné nuduhaké irah-irahan kanggo "wong-wong biasa", pakaryané tetep duwèni pamirasa.

## Tetenger pakaryan 
Tetenger pakaryané Wahyu Santosa ana ing cara kang digunakaké kanggo gawé pakarya. Nalika gawé patung, dhéwéké ora nganggo potelot ing dhuwur kertas nanging nggunakaké kawat kanggo gawe parancangan pakaryané. Kanggoné dhéwéké, nggawé gambar nganggo kawat luwih gampang tinimbang nganggo potelot. Lumantar sarana kawat, bisa nggawé dhéwéké gampang anggone ngukir bagiyan awak. Sarana kawat uga dadi alat kanggo paraga pakaryané Wahyu Susanto.

## Rujukan
Erica Hestu Wahyuni

**Erica Hestu Wahyuni** ya iku juru kagunan kang njupuk inspirasi saka bocah-bocah cilik anggoné dadi pelukis. Dhèwèké nganggep donyané para bocah-bocah iku wujud saka rèalisme kang bisa diwujudakè dadi gambar.

## Lakuning urip 
Erica pancèn wong wadon kang kendel lan dadi awaké dhèwè kawit cilik. Ora mèlu-mèlu pola pikir liyané. Pancèn wiwité nggambar ya iku nggambar gunung lan sawah. Dhèwèké uga sekolah ana ing *Pendidikan Melukis Anak-anak Katamsi* disengkuyung tumrap Soeharto PR lan Heri Wibowo. Anggoné lumaku ya ora lancar banget. Mesthi ana grénjolan kang kudu di éndha lan kudu diliwati. Nalika dhèwèké ing paguyuban ASRI, pakaryané  ora ditrima déning kanca-kanca paguyuban. Ing kéné kuduné ana kritik kang mbangun utawa nggawé karyané dadi tambah apik, nanging sing ana malah nggawé mentalé tambah anjlog. Karya-karyané dianggep ora patut amarga ora slaras karo aturan. Nanging, kabèh mau bakal dadi  pasinaon.

## Rujukan
Shorinji Kempo

**Shorinji Kempo** (少林寺拳法) iku pencak​​​ kang asli saka Jepang. Ing Indonésia uga diarani Kémpo. Shorinji Kémpo iki digawé déning zen kanggo latihan kanuragan. (宗 道臣) ing taun 1947 minangka sistem latihan lan pengembangan (行: gyo tegesè disiplin ing basa Jawa. Tembung Shorinji Kémpo dhéwé asalé saka tembung sho = sithik, rin = alas, ji = candhi, ken = ajiné/ajiné po = cara . Tembung Shorinji nuduhaké candhi Shaolin ing China (menawa di tulis kanji dadi 少林寺 nanging pocapan minangka Shaolinsi ing Cina). Shorinji Kèmpo uga modifikasi saka pencak Kungfu Saolin.

Anggoné nglatih adhedhasar  "sukma lan raga ya iku sawijiné kang ora bisa diuwalaké"(心身一如: *shinshin ichinyo*) lan "olah sukma lan raga" (拳禅一如: *kenzen ichinyo*). mumpangat latihan ana telu ya iku: "latihan uga njaga awak"(護身錬鍛: *goshin ngrugekke*), "latihan méntal" (精神修養: *seishin shuyo*) lan "ningkataké kesehatan"（健康増進: *kenko zoshin*).

## Sajarah Shorinji Kempo — 1947 
Miturut tradihsi,sing nggawa tèknik gelut (kempo India, *tenjiku nara ora kaku*, utawa *ekkin gyo*) Bodhidharma (leluhur Zen) ing China 1500 taun kepungkur sawisé budhal saka India kanggo nyebaraké agama Buddha lan mungkasi lelampahan ing https://id.wikipedia.org/wiki/Vihara_Shaolin candi Shaolin Songshan] kang saiki dikenal dadi Provinsi Hainan. Banjur, teknik  iki nduwéni maneka warna  pencak kang  nyebar ing cina.

wulan Oktober 1947,  ing Tadotsu, Kagawa. Kaiso banjur ngatur uga nyusun téknik-téknik kang dhéwékè sinau ing China lan diowahi tumrap kréatip utawa gagasan awake dhéwékè mula di arani Shorinji Kempo. Taun sakbaré, Kaiso uga nggawé *Nippon Hoppa, Shorinji Kempo Kai,  Komanji Kyodan.* Ing *wulan Desember 1951* ngedekké *Kongo Zen Sohonzan Shorinji.*  Ing 1956, Kaiso uga ndiriké  *Nihon Shorinji Bugei Semmon Gakko (Akademi Budo Shorinji Jepang), lan ing taun  1957, Zen  Nihon Shorinji Kempo Remmei (Federasi Shorinji Kempo Jepang).*

## Kempo sawise Perang Donya II 
Ing taun 1945, perang ana  ing sagara Cina bagéyan wétan, Kaiso nyekséni kasunyataan politik manca nagara kang abod. Kudu duwéni panguwasa supaya  nomer siji. Kaiso ditulis kasunyatan iki minangka "Manungsa, manungsa, manungsa - kabèh gumantung ing sipat wong". 

Bali saka China, Kaiso ngerti yén menawa kalah perang. Jepang wis kilangan moral uga rasa manungsa.  Kaiso saka kaanan iki préntah marang masyarakat supaya latihan utawa téknik kang disinau dhéwékè ing China. Nalika ing  Kaiso nemokaké Shorinji Kémpo karo *yahoo *saka ngembangake individu, uga éntuk tentrem masyarakat,matéri lan agama. 

## Referensi
Fauzie As’ad

jmpl|Potrèt Fauzie As’ad
**Fauzie As’ad** (lair ing Bekasi, 1 September 1968) iku jlagra (tukang gawé patung) uga juru lukis. Dhèwèké sinau seni wiwit saka *Akademi Desain dan Interior Jakarta* (1987-1988). Banjur nerusaké anggoné sinau bab seni ing Fakultas Seni Rupa Institut Seni Indonesia (ISI) Yogyakarta (1989-1994). Sawisé kuwi, dhèwèké nyambut gawé uga sinau ing Laboratorium Seni Patung, Luigi Corsanini, Carrara, Italia.

Anak katelu saka nem sedulur iki nggagas, yèn seni kuwi minangka basa *universal* kang tanpa wates. Kanthi karyané, dhèwèké bisa nuduhaké apa waé kang dirasakaké lumantar seni kontèmporèr. Miturut Fauzi, kanggo nuduhaké jati dhiri, para seniman ora olèh mandheg ing siji kaprigelan. Amarga bakal ngendhegaké anggoné gawé karya. Seniman kudu njajal nyinau kawruh seni rupa lumantar pakumpulan-pakumpulan seni, satemah ora mung ngripta dhèwèkan waé kareben jati dhiriné diakoni.

## Kiprah 
Fauzi pikantuk beasiswa saka Pamaréntah *Kerajaan Liechtenstein* kanggo nyinau babagan seni rupa saha budaya ing Berlin, Paris, lan London (2000-2001). Saliyané kuwi, dhèwèké uga pikantuk beasiswa Pertama *“VP-Bank Kultursipendum*” saka VP-Bank ing Vaduz, Liechtenstein (1987). Pamèran tunggal Fauzi, uga tau kagelar ing sadhengah negara antarané : Indonesia, Amérikah Sarékat, Jerman, Liechtenstein, Switserlan, Prancis, Sénégal, Italia, lan Cina.

Ing babagan seni, Fauzi gumun marang Cina. Nalika nyengkuyung *Symposium Seni Patung Internasional VII* ing Changchung Cina (2004), dhèwèke njlentrèhké manéka panalitèn saha pangalamané ing bab kabudayan, mliginé ing jagad seni rupa Cina kang nganti dadi sing paling apik ing dunya. Ing *symposium* kuwi Fauzi gawa karyané kanthi irah-irahan *The World Altar for Peace and Friendship.*

Fauzi duwéni pangajab marang Pamaréntah Indonésia supaya nyengkuyung tumrap uripé seni rupa ing Indonésia. Salah siji carané yaiku nggathukaké antarané seniman, bebrayan agung (masarakat), lan pamaréntah.

## Rujukan
Tenun Malayu

Tenun Malayu Riau lakuné awit kabudayan kraton melayu ing jaman biyén. Jeneng kerajaan Melayu owah-owahan laras gumathok karo punjer. Jaman ing kraton melayu Johor-Riau utawi Riau-Johor yaiku wiwit taun 1511 nganti taun 1787. Ana ing taun 1787 Sultan Mahmud Syah III mutusaké gawe mindahaken punjer kraton Melayu ke Daik, Lingga. Wiwit kraton Melayu owah jeneng dadi Kraton Melayu Lingga-Riau utawi Kraton Riau-Lingga. Ing daratan Pulo Sumatera, kagiatan nenun ngrembaka saklakuné gedhénè kraton-kraton Melayu daratan kaya ta Kraton Pelalawan (1530-1879), Kraton Indragiri (1658-1838), lan Kraton Sriak Sri Indrapura (1723-1858). Ing Daik Lingga baé, ana simpenan Said Abdul Hamid, isih bisa ditemoni maneka warna bahan apik kwalitasé. sakliyané bahan kang disebutké ing duwur yaiku:

# bahan *telepuk,* kang digawé ana taun 1700
# tenunan bahan *tengarun*, kang digawé ana taun 1850
# bahan *asam kélat*, kang digawé ana taun 1850
# bahan *sutra mentah*, kang digawé ana taun 1857
# bahan *empat sekarap*, kang digawé ana taun 1865
# bahan *telepok bertabur bunga benang emas*, kang digawé ana taun 1900
# tenunan bahan *bathik lasam*, kang digawé ana taun 1900
# bahan *berantai*, kang digawé ana taun penggawéane
# bahan *bugis*, kang digawé ana taun 1900.

## Rujukan
Pad thai

**Pad thai**, utawa **phad thai** ( utawa; , *yam thai*, ISO: *phạdịthy*, , tumisan saka Thailand"), ya iku olah-olahan mi beras kang umumé dicawisaké minangka jajanan pinggir dalan lan ing restoran lokal ing Thailand. Olah-olahan iki digawé saka mi beras garing kang dikum, banjur ditumis nganggo endhog lan kethokan tahu atos, dibumbui nganggo daging lan woh asem jawa, kecap iwak (*nampla*, น้ำปลา), urang pépé, bawang utawa brambang, lombok abang, lan gula abang banjur dicawisaké dadi siji karo irisan-irisan  jeruk nipis lan cacahan kacang panggang. Olah-olahan iki uga bisa nggunakaké sayuran liyané kaya ta thokolan, godhong kucai, lobak cina (*hua chaipo*, หัวไชโป๊) lan lalap kembang gedhang. Olah-olahan iki uga bisa nggunakaké urang seger, kepiting, cumi, pitik utawa proten liyané. Bahan-bahan kuwi mau dicawisaké dhéwé-dhéwé kanggo cocolan kaya ta lombok abang, irisan jeruk nipis, kacang brol panggang, thokolan, lan sayur-sayuran seger liyané . Versi végétarian liyané nggunakaké kecap asin dadi gantiné kecap iwak lan ora nggunakaké urang. 

## Sajarah 
Olah-olahan tumisan saka mi beras iki dikenalaké ing Ayutthaya sasuwéné jaman Kerajaan Ayutthaya dening pedagang Tionghoa  kang banjur diatur karo profil rasa saka Thailand. Nalika ana uga panyokro yèn olah-olahan iki asalé saka Vietnam, minangka katon ing étimologi jeneng olahan-olahan iki.

Sasuwéné Perang Donya II, Thailand ngalami krisis beras amarga perang lan banjir. Kanggo ngurangi konsumsi saka beras lokal, pamaréntah Thailand ing pamaréntahan Perdhana Mentri Plaek Phibunsongkhram ngagengaken para wargané kanggo ganti ngonsumsi mi. Sauntara kuwi, mi kang digawé saka gandum kang kondhang ana ing Thailand, Phibunsongkhram ndhukung owah-owahan jeneng negarané saka Siam dadi Thailand. Dhèwèké uga golèk cara kanggo ningkataké nasionalisme Thailand lan mbusak pengaruh saka China. Pamarentahané promosi  mi beras lan ngagengaken kabentuké identitas Thailand. Asilé, tipe mi anyar kang dijenengi *sen chan* (dijupuk saka jeneng Provinsi Chantaburi). Wiwit wektu iku, pad thai dadi salah sijning olah-olahan nasional Thailand.
Saiki, ana sawatara *vendor* pangan nambahaké daging babi kanggo nambah roso (sanadyan resèp asliiné ora nggunakaké daging babi amarga pemahaman saka pamerèntah kang nimbang iku ora nasionalis). Sawetara *vendor* pangan isih nggunakaké resèp asli.

## Budaya kondhang 
* Pad thai dumunung ana ing nomer 5 ing dhaftar jajak pendapat saka ''World's 50 most delicious foods readers'*  kang dkumpulaké karo CNN Go ing taun 2011.
* Ing pilem Tahiland, Jao saao Pad Thai, pad thai digunakaké minangka piranti saka *plot* karakter utama kang ngeklaim dhèwèké bakal mantèn karo sapa waé kang bisa mangan pad thai gaweané dhéwé sasuwéné 100 dina ing saurutan.
* Ing 2008, ing salah siji *episode* saka *Throwdown! with Bobby Flay'', Chef Selebriti Bobby Flay iki ngalahaké déning Chef Nongkran Daks ing restorané dhéwé, Thai Basil, ing Chantilly, Virginia.

## Referensi
Indhustri bathik

**Indhustri bathik** ya iku indhustri kang nggawèni bathik, Kasenian mbathik ing pulo Jawa sampun atusan taun. Motif bathik dhéwé kaya ta lukisan tanduran, kéwan lan crito jaman biyèn.

Lukisan bathik kuna kang misuwur saka garis lan titik-titik kang baès serta pénak dilukis. Pungkasan 'tik' saka ukara 'bathik asalé saka menitik, temétès. kuwalikané saka tembung 'bathik' saka basa krama 'serat' lan basa ngoko 'tulis', utawa melukis kanggé lilin.

Pagawèan mbathik jaman biyèn iku pagawèan sing dilakoni wong wadon saka kalangan bangsawan lan dinggo kanggé kebutuhan kaluwarga déwé. Sansaya suwi bathik saya maju lan saiki saya akèh indhustri sing ngadeg.

Taun 1860, ana cara mbathik nganggè cap lan bahan kanggé bathik yaiku kain kapas, nanging sakniki saget kanggé kain tenun impor. Ukuran kain bathik umume ndwe ukuran tertentu.

## **Rujukan**
Kampung Bathik Sokaraja

**Kampung Bathik Sokaraja** ya iku bathik kas Banyumas "Sawunggaling" ing Désa Sokaraja Kulon, Kecamatan Sokaraja, Kabupatèn Banyumas, Jawa Tengah. Kampung Bathik Sokaraja ngrintis pambangunan "Kampung Bathik". "Kampung Bathik" kang didegi ing betèk panggonané Balai Desa Sukoraja Kulon (balai desa dangu) menika badhé dijangkepi nganggo "blandongan (umah/workshop) bathik, galèri bathik, panggonan gawéyan "biron" (bathik setengah dadi).

Anané "Kampung Bathik" diajab bisa  ngimpun kira-kira 90 perajin bathik lan langkung manuhaké panggonan bathik kas Banyumas kanggo masyarakat cocog visi, kanggo nggayuh raharja, pénak, maharja, kang nyekel teguh ing budaya Banyumas.

## Rujukan
Bathik cap

**Bathik cap** ya iku bathik sing digarap nganggo cap (alat sing digawé saka tembaga bentuké pada gambar utawa motif sing dipingini). Kanggo nggawé siji gagang cap bathik ukuran dawa karo amba: 20&nbsp;cm X 20&nbsp;cm butuh wektu 2 minggu. Bentuk gambar ing bathik cap mesthi ana  motif sing dibalèni nganggo ukuran motif sing luwih gedé ketimbang bathik tulis. Gambar bathik cap biasané ora tembus ing 2 sisi kain.

Warna dasar kain biasané luwih tuwa saka warna motifé. Disebabna bathik cap ora nutup dasar motif sing luwih angèl kaya déné sing biasa diproses ing bathik tulis. Gegayutané kanggo ngoyak rega adol sing luwih murah lan wektu produksi sing luwih cepet.

Wektu sing dibutuhaké kanggo 1 kain bathik cap 1-3 minggu. Kanggo nggawé bathik cap sing akèh motifé, diperlukna akèh cap. Rega cap bathik luwih larang ketimbang canthing. Rega cap bathik ukuran 20&nbsp;cm X 20&nbsp;cm ing jaman saiki Rp350.000,00 tekan Rp700.000,00/motif. Saka modal ngarep, bathik cap relatif larang. Wektu anggoné nganggo cap bathik saka kahanan sing apik tekan 5 taun tekan 10 taun, yèn ora rusak. Rega adol bathik cap luwih murah ketimbang bathik tulis, amarga cacahé akeh lan nduwéni motif sing ora unik, ora mirunggan lan ora eksklusif.

## Rujukan
Bathik karaton

**Bathik** ya iku saka kosa kata bahasa jawa yaiku amba" séng artine nulis lan "titik". bathik dihasilke seka bahan malam sék diterapake ing nduwur kain kanggo nahan manjingé bahan pawerna. Bathik wes teka kanthi corak lan werna sing iso nggambarke zaman lan lingkungan sing nglahirke. Bathik Ing pulo jawa sing dadi hasil ing kraton wés dadi komuditas perdagangan sing menarik ing sakdawane pesisir lor.

Miturut  Mari S Condronegoro seka trah Sri Sultan Hamengku Buwono VII, ing lingkungan bangsawan kraton ing jawa, kain bathik dikenalke minangka sandhangan dhèwèké kabèh. kain bathik ing lingkungan kraton digunakke kanggo sekabéhané keperluan, sandhangan bedinan ,sandangan keprabon,sandhangan kanggo nekani upacara tradisi, lan sak panunggalané. sandhangan priya jawa kadiri saka tutup sirah,nyamping,kampuh,sakabéhané saka bathik.

sandhangan putri jawa yo nganggo kain bathik. kala  mbién bathik digawé kanggo putri sultan kawét rupa mori, diprosés nganti dadi kain bathik siap dinggo. kabéh dikerjakké dibantu para abdi dalem. mbathik ing lingkungan kraton kerjaan sing dikerjakké wong wédok. wong wédok jawa,ono keharusan hiso mbatik amarga mbatik podo karo nglatih kesabaran,ketekunan,olah rasa lan olah krasa.

ana pola bathik kang dadi larangan ya iku: parang rusak barong,parang rusak gendreh,parang klithik,semen gedhe sawat gurdha, semen gedge sawar lar,udan liris,rujak sénthé.

warna putih dadi ciri khase bathik kesultanan Yogyakarta, warna putih kacoklatan utawa crem dadi ciri khas kraton surakarta. loro pola bathik sing terkenal seka Pakulaman, yakni pola candi bruna sing terkenal kawit tahun 1920 lan Peksi Manyuro yaiku ciptaan RM Notoadisuryo. Pola bathik séng terkenal ing kasultanan ya iku : Ceplok Blah Kedaton,Tambal Nitik, Parang Barong Bintang Leider,lan sak panunggalané.

## Rujukan
Corak ing tenun Melayu

Ing tradisi Melayu Riau motif utawa pola umume diarani corak,ragi, wujud dhasar, indhuk, wujud asal, gambar asal. Kanggo para penenun, sulam, tekat, lan suji motif uga diarani tuladha asal, wujud asal, utawa gambar indhuk. Aran liyo yaiku tuladha emban-emban. Tembung emban-emban kang ngerujuk marang salah wijining gunané motif.

**SUMBER CORAK**

Corak dhasar Melayu Riau umume saka alam, yaiku kapèrang saka flora, fauna, lan barang-barang angkasa. barang-barang mau uga direka-reka dadi wujud-wujud tartantu,bisa miturut wujud asline kaya ta *bunga kundur, bunga hutan* utawa wujud abstrak kang mung nganggo jeneng kaya ta *pulang petang, semut beriring, lebah berguntung.*

ing corak-corak mau, sing paling akeh digunakaké yaiku sing awujud saka wit-witan. Kabeh mau kadaden amargo yen nganggo wujud kewan dikuatiraké dadi kapercayan berhala. Corak kewan kang dipilih biyasane ana kaitané karo mitos utawa kapercayan. Saliane uga ana wujud-wujud kaya srengéngé, rembulan, lintang. Uga ana wujud-wujud bunder, kotak, lan tiya-liyané.

## Rujukan
Musiyum Bathik Danar Hadi

**Musiyum Bathik Danar Had**i dibuka wiwit taun 2002 dening wakil presiden Megawati Soekarnoputri minangka salah sawijining pangasil bathik kang misuwur ing kutha Surakarta. musiyum iki diakui dening MURI (Musiyum Rekor Indonesia) duwé modhel bathik paling akeh.

## Rujukan Batik Danar Hadi didirikan pada tahun 1967. Seperti kebanyakan perusahaan keluarga lainnya, yang merupakan gabungan antara warisan dan hak penerus, Danar Hadi berawal dari sebuah industri rumahan yang digawangi kerja keras dan perencanaan bisnis yang cerdas. Kedua pendirinya, Santosa Doellah dan istrinya, Danarsih Hadipriyono, adalah keturunan pengusaha batik. Kakek Santosa Doellah, R. H. Wongsidinomo, adalah pendiri dan pemilik WS Batik di Laweyan, Solo, Jawa Tengah. Ayah Santosa Doellah adalah seorang dokter dan ia dibesarkan oleh kakek-neneknya, itu merupakan hal biasa pada jamannya. Saingan nya batik Prasojo
Tenun Iket

**Tenun Ikat** luwih akèh dirembakakaké déning Dekranasda Indragiri Hilir. Tenunan iki dirembakakaké dhédasar asil gladén sing diolehaké pangusaha saka ahli tenun ikat kang saka Jawa Barat. Panénunan digawé nganggo alat tenun sanès mesin(ATBM).

Tenun ikat Kabupaten Indragiri  Hilir duwe titikan :

# Takeran 

Takeran dikelompokake mitirut jenis prabot ingkang badhé dipungawé. Ménawa ancas pengolahan tenunan menika yaiku sépasang busana pèngantin, ukurané dipadaakè marang kebutuhan busana péngantin kasebut.  

2. Corèk 

Corèk ingkang dipaduaké ing tenunan ikat menika yaiku pucuk rebung, pucuk pring, kembang mawar,lan tawon nggélantung.

3. Bahan

Bahan tenun ikat Indragiri Hilir ménika yakiu kain katun,rayon katun, lan rayon pilamin.

## Rujukan
Filosofi corak ing tenun melayu

Saben corak rupa renggan(ragam hias) Melayu Riau ngemu teges lan filosofi tartamtu. Wong tuwa-tuwa ngandani menawa kearupan wong melayu nyemak alam sekitarè ngekèki wong-wong kalodhangan kang gedhè kanggo milih utawa nyiptakakè corak. Ananè makna lah falsafah ing saben corak ndadikakè corak kui kadangkala nduwèni fungsi, yaiku kanggo rengan. Kanthi umum, aji-aji hakiki kang ana ing njero corak melayu yaiku :

Nilai Ketaqwaan marang Allah

Amarga wong Melayu Riau nganut Islam, aji-aji Islam kui akèh ngaruhi aji budaya.

## Rujukan
Tekat

**Tèkat** iku diarani Bordir,Sulaman,Sujian.Tèkat bèrsuji yaiku: Bordir nganggo bolah sutra,kajaba kèrajinan tènun,Riau ugi kathah Khazanah tèkat.Tèkat digawè kanggo kapèrluan: tudung(panutup sirah),emban-emban busana,emban-emban sasana wiwaha, emban-emban amben,lan sapanunggalane.

Wontèn akèh jènise jènis tèkat.Kaya ta jènisè tèkat iku,adi dasar anggonè nggawè kang kapèrang saka tèkat kasur,tèkat lèmah,lan tèkat kèlingkan.

Tèkat kasur yaiku: Tènunan sing nggunakakè kèrtas kandel bèrmotif, lan ditènun ing kain bèludru. Kèrtas kandèl kasèbut fungsinè kanggo pola.Ing kèrtas kui ditèkatkè bahan katèmtu,kaya ta bolah èmas utawa bolah pèrak.

Variasinè digawè motif bèdo, kaya ta kèmbang tabur nganggo bahan kelingkan ing ndhuwur bèludru.

Tèkat lèmah yaiku jènisè tèkat tanpa bahan kèrtas kandèl.Prosèsè pènèkatan digawè langsung ing gombal.kajaba,corakè langsung digambar ing gombal kasèbut.

Tèkat kèlingkan yaiku tèkat sing digawè nganggo bahan kèlingkan  sing ditékatké  ing ndhuwur gombal béludru.

## Rujukan
Bathik jeron nagara

**Bathik jeron negara** ya iku salah sawijining bathik saka Banyumas. Motif bathik iki manéka warna kaya déné motif plonto galaran seling parang klithik, godhong lumbu, jahè serimpang, lan ayam puger, onèngan, parang gandhasubrata, parang gandhasuli, lan madubronto.

Motif bathik salem motif kopi pecah, manggar, merak, ukel kangkung, sinar rantai kanthi ciri khas warna ireng lan putih.

## Rujukan
Bathik tulis

**Bathik tulis** (carakan: ꦧꦛꦶꦏ꧀ꦠꦸꦭꦶꦱ꧀) yaiku ragam bathik sing digawé mawa cara ditulis utawa dibathik amung nganggo piranti canthing. Ana pirang-pirang panemu sing ngelompokaké bathik dadi rong kelompok seni bathik, yaiku bathik keraton (Surakarta lan Ngayogyakarta) lan seni bathik pasisiran. Motif seni bathik keraton akèh sing nduwèni teteges utawa makna sing adiluhung, kebak kanthi makna kauripan. Corak kuna keraton sugih kanthi corak panji-panji (abad ke-14), lan perang, uga corak anyaman kaya tirta téja. Banjur motif bathik pasisiran nuduhaké gambaran ngalam lan unsur-unsur saka budaya manca singbéda lawan bathik keraton. Bathik pesisir luwih bébas uga akéh motif lan werna.

Bathik tulis digarap nganggo canthing ya iku alat sing digawé saka tembaga sing dibentuk kanggo nampung malam (lilin bathik) kanthi pucukan kaya pipa cilik kanggo ngetokaké malam kanggo miwiti nggawé gambar ing mori. Werna kain biasané luwih enom timbang werna corèkan motif (bathik, tulis putihan/tembokan). Wektu sing dibutuhaké kanggo nggawé bathik tulis luwih suwé tinimbang nggawé bathik cap. Regané bathik tulis luwih larang, amarga saka kualitas biasané luwih apik, méwah lan unik.

## Rujukan