Jawa Wétan

**Jawa Wétan** (Madura: *Jhâbâ Tèmor*, basa Indonésia: *Jawa Timur*) punika satunggaling provinsi ing Indonésia ingkang mapan wonten ing sepertiga pérangan wétan pulo Jawa. Provinsi punika namung gadhah wates daratan kaliyan provinsi Jawa Tengah ing sisih kulon; lautan Segara Jawa lan Samudra Hindia nyawiji ing sisih lor lan kidulipun, déné selat sempit Selat Bali ing sisih wétan misahaken Jawa kaliyan Bali kanthi jarak kirang langkung . Mapan wonten ing sisih wétan pulo Jawa, provinsi punika ugi nggadhahi pulo Madura (ingkang nyambung kaliyan Jawa liwat jembatan paling dawa ing Indonésia, inggih punika Jembatan Suramadu), kathah ugi pulo-pulo Kangean lan kelompok pulo cilik sanèsipun ingkang mapan langkung wétan (ing sisih lor Segara Bali) lan kepuloan Masalembu ing sisih lor. Ibukuthanipun punika Surabaya, kitha ingkang paling ageng nomer kalih ing Indonésia, pusat industri ageng ugi pusat bisnis penting. Banyuwangi punika kabupatèn ingkang paling ageng ing Jawa Wétan lan ugi paling ageng ing pulo Jawa.

Provinsi puniki ngemot wewengkon kanthi ukuran , lan miturut Sénsus taun 2010, wonten 37,476,757 tiyang ingkang manggen ing kana, dadosaken piyambakipun dados provinsi kalih paling akèh pendudukipun ing Indonésia; Sénsus taun 2020 nuduhaken paningkatan dados 40,665,696 tiyang, déné angka resmi ing pertengahan taun 2022 wonten 41,149,974 tiyang. Méh sapérangan patang tiyangipun manggen ing wilayah métropolitan Surabaya Ageng. Jawa Wétan dipunpanggeni déning golongan étnis ingkang béda-béda, kados ta Jawiné, Maduré, lan Ciné. Kebanyakan tiyang ing Jawa Wétan nganut Islam, kanthi persentase ngantos 94% saking gunggung penduduk. Agama sanèsipun ugi diamalaken, kados ta Kristen, Buddha, lan Konghucu ingkang umumipun diamalaken déning wong Tionghoa lan para pendatang saking Indonésia Wétan lan Sumatra Lor, lan ugi Hindu ingkang diamalaken déning wong-wong Tenggeré wonten ing Taman Nasional Bromo Tengger Semeru lan wong Baliné ingkang manggen ing bagean paling wétan provinsi ingkang wewatesan kaliyan Bali.

### Pratélan Daerah Tingkat II: 
# Kabupatèn Bangkalan
# Kabupatèn Banyuwangi
# Kabupatèn Blitar
# Kabupatèn Bojanegara
# Kabupatèn Bandhawasa
# Kabupatèn Gresik
# Kabupatèn Jember
# Kabupatèn Jombang
# Kabupatèn Kadhiri
# Kabupatèn Lamongan
# Kabupatèn Lumajang
# Kabupatèn Madhiun
# Kabupatèn Magetan
# Kabupatèn Malang
# Kabupatèn Majakerta
# Kabupatèn Nganjuk
# Kabupatèn Ngawi
# Kabupatèn Pacitan
# Kabupatèn Pamekasan
# Kabupatèn Pasuruan
# Kabupatèn Panaraga
# Kabupatèn Prabalingga
# Kabupatèn Sampang
# Kabupatèn Sidaharja
# Kabupatèn Situbandha
# Kabupatèn Sumenep
# Kabupatèn Trenggalèk
# Kabupatèn Tuban
# Kabupatèn Tulungagung
# Kutha Surabaya
# Kutha Batu
# Kutha Blitar
# Kutha Kadhiri
# Kutha Madiun
# Kutha Malang
# Kutha Majakerta
# Kutha Pasuruan
# Kutha Prabalingga

## Kagunan lan Budaya 
Budaya Jawa Wétanan iku rada béda karo Budaya Jawa Tengahan sing akèh diwarnani karo Kraton Surakarta lan Ngayogyakarta Hadiningrat. Apa sing diarani budaya Jawa Wétanan iku kasebar wiwit sisih wétan Kali Brantas ing Kertosono, Nganjuk. Yèn ing sisih kulon kali, tansah warna Jawa Tengahan. Kajaba iku, budaya Jawa Wétanan diwatesi karo Kali Bengawan Sala ing Babat, Lamongan; Kandangan, Kadhiri; lan lor Kali Lesti ing Kabupatèn Malang.

Cakupan Budayaning Arèkan iki ya nganti tlatah Jember sanajan kacampur karo budayaning Madura. Tlatah budaya Jawa Wétanan iki paraké ing wewengkon Mancanagari lan Sabrang Wétan sing prabawa Kratoné ora kuwat. Tenger-tenger khasé yaiku:

# Egalitèr, yaiku ora pati nganggo unggah-ungguh lan iku lumrahé prabawa budaya pasisiran.
# Blak-blakan, yèn ngomong ora tèdhèng aling-aling, ora nganggo lambang-lambang sing lumrahé dianggo wong Jawa Tengahan.
# Basa, basa sing dianggo wong Jawa Wétanan utawa budaya Arèkan ora mbédakaké antaraning ngoko lan krama, kadhang ngoko lan krama bisa kacampur ing pangucapan.

Kagunan budayaning Jawa Wétanan iku diwiwiti saka budaya para tani, sing asalé ora saka kraton. Kagunané asalé saka rakyat lan dirasakaké akrab karo warga. Warnané kagunan Jawa Wétanan iki yaiku:

* Ludruk
* Wayang Jawa Wétanan
* Jogèd Topèng Malangan
* Tayub Térob
* Jogèd Ngrémo
* Jogèd Beskalan Putri Malangan
* Kagunan Parikan
* Réyog Panaraga
* Karapan Sapi
* Jogèd Rémo

## Panganan lan Plesiran 
### Panganan kas 
* Rujak cingur
* Rujak petis
* Soto kupang Sidoarjo
* Soto ayam Lamongan
* sambel Lamongan
* Semanggi Suroboyo
* Lontong balap Wonokromo
* Pecel Madiun

### Plesir 
* Kebon binatang
* Tugu Pahlawan
* Monumen Kapal Selam
* Songgoriti
* Selecta

## Mitos lan Legenda 
* Roro Anteng lan Joko Seger
* Joko Tole
* Pak Sakera

## Tokoh 
Tokoh-tokoh Jawa Wétan iki uga kalebu sing asal kelahiran Jawa Wétan.

### Babagan pulitik 
* Mohammad Noer
* Pratélan Gubernur Jawa Wétan
* HOS Tjokroaminoto
* KH Mas Mansur
* Roeslan Abdulgani
* K.H. Abdurrahman Wahid
* K.H. Hasyim Asy'ari
* K.H. Wahid Hasyim
* Nurcholis Madjid

### Babagan budaya 
* Emha Ainun Najib

### Babagan ulah raga 
* Rudy Hartono
* Alan Budikusuma