Woh bèri

**Tetuwuhan Bèri** yaiku woh kang bisa dipangan, cilik lan ana seraté. Biasane, woh-wohan beri bisa digawé jus, bunder, werna cerah, manis semu kecut utawa  nguntungké, lan ora duwe wiji utawa ganggang, sanajan akeh ganggang utawa wiji uga ana. Conto umum yaiku stroberi, raspberries, Bluberi, Blekberis, currants abang, currants putih lan blackcurrants . Ing Inggris, **woh alus** minangka istilah hortikultura kanggo woh-wohan kasebut.

Pangguna ilmiah saka tembung "berry" beda karo pangguna umum. Ana ing terminologi saintifik, semono uga woh wuni ing kembang ovary, ing kono lapisan njaba tembok ovarium ngembang dadi bageyan daging ( pericarp ). Definisi iku kalebu akeh woh-wohan kang ora umum dimangerteni minangka woh wohan, kaya ta anggur, tomat, timun, terong, gedhang, lan lombok . Woh-wohan tanpa diklompokaké miturut pangertenan botani kalebu strawberi, raspberi, lan blackberri, yaiku woh-wohan agregat ; lan mulberries, kang akeh woh-wohan . ana tanduran woh berry ngandika *bacciferous* utawa *baccate* .

Nalika akeh woh beri bisa dipangan, sawetara iku ana racun kanggo manungsa, kaya ta nightshade karo pokeweed . Liyane, kaya déné mulberry putih, mulberry abang, lan elderberry, duweni racun nalika durung di masak, nanging bisa dipangan menawa dimasak  wis mateng.

Woh-wohan iki bisadipangan ing saindenging donya lan asring dipigunakaké ing sele, manisan, Bolu, utawa pie . Sawetara woh-wohan beri penting. Industri berry kasebut beda-beda gumantung ana ing negara-negara kaya jenis woh-wohan beri utawa ditandur ing alam bebas. Sawetara berri kaya ta raspberries lan stroberi wis dikembangke nganti atus-atusan taun lan béda karo negara liya, déné woh beri liyané, kaya ta lingonberries lan cloudberries, tuwuh meh kanthi cara eksklusif ana ing alam bebas.

## Sejarah 
jmpl|Blackthorn, *Prunus spinosa*
Woh wohan beri iki dadi sumber panganan kanggo manungsa wiwit tetanèn, lan tetep dadi sumber pangan utama kewan primata liyane. Iku minangka pokok mangsa kanggo pamburu-pemburu wiwitan kanggo sewu taun, lan kumpul kebon tetep aktif ana ing Eropah lan Amerika Lor saiki. Wayah iki manungsa sinau kanggo nyimpen woh beri supaya bisa digunakake ing mangsa salju. Padha uga digawé kanggo ngreksa woh, lan ing antawise wong Amerika Asli, dicampur karo daging lan lemak minangka pemmican .

Woh Berry uga wiwit diolah ana ing Eropah lan negara liyane. Sawetara spesies Blekberis lan raspberries saka genus *Rubus* wis diulah wiwit abad kaping 17, nalika Bluberi lan Kranberiy alus saka genus *Vaccinium* wis dibudidayakake ing Amerika Serikat luwih saka pirang-pirang abad.

Stroberi kasebut disebutake dening wong-wong Roma kuna, kang nganggep nduweni sifat obat, nanging banjur ora dadi wit pokok tetanèn.     &#x5D; Strawberry sing paling kerep dipangan, stroberi kebon ( *F. ananassa* ), yaiku stroberi sengaja strawberry Virginia lan macem-macem Chili *Fragaria chiloensis* . Bab iki pisanan dicathet dening tukang kebun Prancis watara pertengahan abad kaping 18 sing, nalika *F. moschata* lan *F. virginiana ditabuh* ing *antaranane larangan F. chiloensis*, stroberi Chili bakal ngetokake woh-wohan sing akeh banget lan luar biasa. Ora suwé sawisé, Antoine Nicolas Duchesne wiwit sinau babagan stroberi lan nggawe pirang-pirang panemuan sing penting kanggo ngenani tetanduran tanduran, kaya ta reproduksi seksual stroberi. Mengko, ing wiwit taun 1800-an, peternak saka Inggris gawe stroberi ngasilake varietas *F. ananassa* sing wigati banget ing pangembangan stroberi ing Eropa, lan atusan wit wis wiwit diprodhuksi liwat pemupukan stroberi. 
&#x5B; ''*

### Etymologi 
Wangun tembung "berry" ditemokake ing kabèh basa Jerman ; tuladhane, Old English *berie* bandingke karo Old Saxon lan Old Jerman Dhuwur *Beri,* lan Old Norse *ber.* Wangun iki nuduhaké proto Germanic ** bazją* . Ing Inggris Kuno, tembung iki utamané digunakake kanggo anggur, nanging wis wiwit thukul definisi saiki.

## Definisi botani 
Ana ing terminologi botani, ana woh yaiku woh sing prasaja kanthi wiji lan serat sing diasilake saka ovarium kembang siji. Wiji iki ana ing saubengé, kajaba kanggo wiji. Ora duwe "garis kelemahan" sing spesial sing bebarengan dipisahake kanggo ngeculake wiji yen wis mateng (yaiku ora wigati ). woh berry uga bisa ngrembaka saka ovary karo siji utawa luwih carpels (struktur reproduktif wadon kembang). Wiji kasebut biasane ditemokake ing jero bagian jero ovarium, nanging ana sawetara tuladha sing ora semu kaya merica, kanthi hawa tinimbang pulp ing wiji. Bedane antarane piguna saben dinten lan botani "berry" nyebabake telung kategori: woh-wohan sing beri ing loro definisi; woh-wohan kasebut minangka woh-wohan botani nanging ora umum dikenal minangka woh wohan beri; lan tanduran sing umum dikenal minangka woh wohan sing ora beri botani, lan uga ora dadi woh-wohan. 
Woh-wohan beri  kaya déné Bluberi, Kranberiies, lingon berries, lan woh-wohan akeh kulawarga kulawarga heather, uga gooseberries, goji berries lan elderberries . Woh-wohan sawetara "currants" ( *Ribes* spesies), kaya ta blackcurrants, currants abang uga currants putih, sing woh beri botani, lan dianggep minangka woh wohan beri (utawa minangka woh alus ing UK), sanajan jeneng sing paling umum digunakake ora kalebu ing tembung "berry".

Woh beri botani sing ora umum dikenal minangka berry kalebu gedhang, tomat, ananging para botani minangka woh-wohan cilik utawa drupes, kaya déné plum utawa apricot . Junipers uga yews biasane  bisa diarani duwe gegayutan karo woh-wohan beri, nanging iki beda-beda arane  saka woh wohan beri botani lan tinimbang dipunéwahi wiji prewangan cones . Ing woh berry juniper, dipigunakake kanggo rasa gin, timbangane ing kerucut, sing atos lan kayu ing pirang-pirang lan maneka warna wujude, tinimbang alus lan daging woh nalika mateng. Woh-wohan beri terang sing kandel kalebu woh-wohan ( aril ) woh-wohan sing meh lumebu wiji kang beracun.

## Budidaya 
stroberi wis ditandur ana ing kebon ing Eropa wiwit abad kaping-14 Masehi. Huckleberries kabèh varieties ora kebak domestik, nanging domestikasi iki nyoba saka 1994-2010 kanggo huckleberry kulon signifikan wujud. Kathah varietas *sanès Vaccinium* ingkang boten dipunparingaken, amargi wonten ingkang gadahi kepentingan komersial.

### Cara pertanian 
Kaya panganan liyane sing paling akeh, woh beri didol kanthi komersial, kanthi manéka manéka konservasi dhaérah hama lan praktik konservasi manéka (IPM). Woh beri organik sing disertifikasi luwih akeh sing kasedhiya. : 5

Akeh woh-woh sing ora atos mbutuhake gunggung adhem antawis 0 &nbsp; °C lan 10 &nbsp; °C kanggo mbungkus kulit. Biasané, stroberi mbutuhake 200-300 jam, Bluberi 650-850 jam, Blekberis 700 jam, raspberries 800-1700 jam, currants lan gooseberries 800-1500 jam, lan Kranberi 2000 jam. Nanging, suhu sing kurang banget bakal mateni panen: Bluberi ora ngidini temperatur ing ngisor -29 &nbsp; °C, raspberries, gumantung ing macem-macem, bisa ngetutake minangka kurang -31 &nbsp; °C, lan Blekberis sing tatu ing ngisor -20 &nbsp; °C. Kejaba taun ing produksi, sansaya suda, frekuensi pengasapan, lan usus herbisida ningkatake tampilan ireng sing ireng ing stroberi. Kranberi, nanging nalia beku, lan kudu disimpen ing 3 C. Perkembangan ing biologi molekular lan rekayasa genetika ngidini pendekatan sing luwih efisien lan luwih apik ing pilihan kanggo genotipe sing dikarepake, liwat pilihan sing diewangi marker, umpamane. Teknik modifikasi genetika uga bisa digunakake kanggo pangembang berries. Persimon Amérika, pawpaws, Pasific crabapples, lan Opuntia .

## Prodhuksi komersial 
Salah siji sumber nuduhaké menawa, ana ing taun 2005, ana 1,8 yuta hektar ing lahan budi daya berry ing donya iki, kanthi 6,3 yuta ton diprodhuksi. Praktek  iki wis ditliti ing taun-taun kepungkur amarga upah sing kurang apik lan urip sing mlarat kanggo "pemetik berry", uga kekurangan buruh kang aman. Iki mbantu panyebaran wiji-wiji tetanduran. Senadyan pigmen-pigura berry duwe sifat antioksidan *ing vitro*, ana bukti fisiologis sing ora ana cukup nganti saiki yen pigmen-pigura berry duwe antioksidan sing nyata utawa fungsi liya ing awak manungsa. Akibaté, ora diijini ngakoni yen panganan sing ngandung polifenol nduweni nilai kesehatan antioksidan ing label produk ing Amerika Serikat utawa Eropa.

## Piguna kuliner 
### Gunakake ing panganan sing dipanggang 
jmpl|A irisan Bluberi pie
Woh beri biasane dianggo ing pai utawa tarts, kaya déné Bluberi pie, pie, pie strawberry .

Woh Berry asring digunakake ing manggang panganan, kaya ta roti muffin Bluberi, blackberry muffins, berry cobblers, crisps berry, roti berry, buckles berry, roti berry, roti berry, lan cookie berry. Woh wohan beri asring digabungake ana ing adonan kanggo manggang, lan asring digawa supaya ora njedhul woh wohan beri. Beku utawa woh wohan beri uga disenengi kanggo sawetara olah-olahan berry bakar. Woh wohan beri kerep uga asring digabungake menyang panganan cuci mulut panggang sing dipanggang, kadhang kala nganggo disandhingake karo krim, kaya hiasan menyang panganan cuci mulut utawa minangka topping. Bluberi jus, jus raspberry, jus Semono uga Beri goji, jus Acai, jus aronia Beri, lan Stroberi jus. Anggur minangka ombe-ombenen fermentasi utama sing digawé saka woh-wohan (anggur). Anggur woh biasane digawé saka woh-wohan liyane. Paling akeh, gula kudu ditambahake ing jus beri ing proses Chaptalisation kanggo nambah isi alkohol saka anggur. Conto woh anggur sing digawé saka woh beri antara liya: anggur elderberry, anggur stroberi, anggur Bluberi, anggur ireng, anggur redcurrant, anggur huckleberry, anggur goji lan anggur Kranberi. Woh wohan beri digunakake ing sawetara gaya bir, utamané framboise (digawé karo raspberry) lan woh lambics .

### Garingan 
jmpl|Macem -macem woh wohan beri garing
Currants, Kismis, lan sultana  tuladha woh woh garing, lan akeh woh wohan beri komersial sing kasedhiya ing bentuk garing.

### Woh direksa 
jmpl|Elderberry ing roti
Woh-wohan kang bisa ngrusak kanthi urip sing cendhak, lan asring ditangani kanthi pangatusan, pembekuan, pickling utawa nggawé woh . Woh wohan beri kaya ta blackberry, Bluberi, boysenberi, lingonberry, loganberry , raspberry, lan Stroberi asring digunakake ing sele lan jeli. Ing Amerika Serikat, wong asli Amerika minangka "sing pisanan ngreksa saka Bluberi".

### Piguna liyane 
Koki bisa nggawe cepet woh pickled alus, kaya ta Blekberis, stroberi, lan Bluberi. stroberi bisa digodhog lan bisa digoreng ing wajan sing jero. Saos digawé saka woh beri, kaya ta saos Kranberi, di beku nganti sithik, digodhog, lan jero gorengan. Saos Kranberi minangka barang pangan tradisional kanggo Dinten Lebaran, lan saos padha bisa digawé saka akeh woh wohan beri kaya ta Bluberi, raspberries, Blekberis, lan huckleberries.

## Pinunjul budaya 
### Pawarna 
Berry wis suwe digunakake ing sawetara budaya ing donya iki kanggo pawarna . Akeh woh beri kang ngandhut jus sing bisa kanthi gampang  menehi warna, menehi gunane minangka dadi pewarna alami . Tuladhane yaiku, Blekberi migunani kanggo nggawe pewarna, utamane  menawa woh wohan beri iku  gampang bisa ngeculake jus warna kanggo ngasilake efek colorfast . *Rubus'' woh wohan, kaya ta BlackBerry, raspberry, ireng raspberry, dewberry, loganberry, lan thimbleberry kabèh werna pewarna. Iki wis tau digunakake dening warga America. Ing Hawaii, raspberry asli sing diarani 'akala' dipigunakaké kanggo nggawé kain tapa karo lavender lan hues warna abang, déné woh beri saka lili dianella digunakake kanggo pewarnaan biru, lan woh berry saka nighthade ireng dipigunakaké kanggo gawé warna ijo.

Ing Swaziland, sawetara spesies berry digunakake minangka pewarna.

## Deleng uga 
* Daftar woh kuliner 
* Dhaftar woh-wohan sing ora bisa dipangan

## Referensi 
## Wacan liyane 
* Bowling, BL (2005). ''Companion Berry Grower's'' https://books.google.com/books?id=7G8cAQAACAAJ . Timber Press.  ISBN &nbsp; 978-0-88192-726-9

## Pranala njaba 
* Inisiatif Tanaman Berry Nasional Amerika Serikat