open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kénya

**Républik Kénya** (panulisan sajeroning basa Inggris lan basa Indonésia: Kenya), iku nagara ing Afrika Wétan kang wewatesan karo Etiopia ing lor, Somalia ing wétan, Tanzania ing kidul, Uganda ing kulon, lan Sudan ing lor-wétan. Banjur nagara iki nduwé pasisir ing Samodra Hindhia ing sisil kidul-wétan. Kénya kang ndunungi 32.021.860 jiwa lan kutha krajané Nairobi.

## Kutha gedhé lan kang ndunungi 
## Dhémografi 
Kenya iu nagara kang multi ètnis. Akèh-akèhé kang ndunungi Kénya nguwasani rong basa ya iku basa Inggris lan basa Swahili, uga akèh kang wicara nganggo basa ètnis sukuné.

; Golongan ètnik: Kikuyu 22%, Luhya 14%, Luo 13%, Kalenjin 12%, Kamba 11%, Kisii 6%, Meru 6%, Afrikan liya 15%, non-Afrikan (Asia, Éropah, lan Arab) 1%

; Kutha gedhé: Nairobi, Mombasa, Kisumu, Nakuru lan Eldoret.

## Agama 
## Réferènsi 
## Pranala njaba 
* Government of Kenya Situs resmi pamaréntah 
* *Country Profile* saka BBC News
* Kenya saka Encyclopaedia Britannica
* 
* Kenya saka *UCB Libraries GovPubs*
*
Kenthang

**Kenthang** (*Solanum tuberosum* L.) iku tuwuhan saka suku Solanaceae kang duwé umbi batang kang bisa dipangan lan uga diarani "kenthang".

Penjelajah Spanyol lan Portugis pisanané nggawa menyang Éropa lan mbudidayakaké tuwuhan iki ing abad XVI.

## Asil olahan 
* donat kenthang
* perkedel
* sambel goreng kenthang 
* kenthang goreng
* bolu kenthang
* sup krim
* mangkuk kenthang
* *cheese potato*
* kripik kenthang

## Kenthang ing pasaran 
right|250px|thumb|Werna-warna kenthang ing pasar.
Ing pasar, kenthang dipisah-pisahaké miturut ukurané lan diarani kualitas A, B, C, lan D. Kualitas A ya iku kang paling apik. Panyebutan 'kenthang kualitas AB' tegesé campuran saka kualitas A lan B.

## Uga delengen 
* Kenthang ireng (kenthang kleci)

## Cathetan suku 
## Gladri 

Gambar:Perkedel kenthang.JPG|perkedél kenthang
Gambar:Sambal goreng kenthang.JPG|sambel goréng kenthang
Gambar:Tart kenthang tape.jpg|tart kenthang tapé
Gambar:Masin panen kenthang.jpg|mesin panén kenthang
Gambar:Nasi Kuning Ibu Sulastri.jpg|sega kuning ana kenthang goréngé
Gambar:Bingka kantang halus.jpg|bingka kenthang
Gambar:Potato heart mutation.jpg|kenthang wujud cinta
Gambar:Papas coloradas.jpg|kenthang
Gambar:Kenthang_veg.jpg|wit kenthang
Gambar:Potato-sprouts-base1.jpg|kenthang thukul
Kola

**Kola** kang biyasa kaloka ya iku ombènan ènthèng, legi, ngandhut gas, lumrahé nganggo pewarna karamel lan ngandhut kafein. Rasa minuman kola saiki wujud campuran saka lémon, kayu legi, lan vanila; nanging kandhutan utama kola asalé saka wiji tuwuhan kang diarani kola (ya saka jeneng wit iki asalé jeneng ombènan mau). Sawetara ombènan kola tanpa kafein uga ana, sanajan ana kang ngarani yèn ombènan mau dudu kola. Sanajan mangkono, produsen utawa mayoritas konsumèn kola ora nggapé bab iku.

## Prodhuk kola
Sawetara mèrek kola sing misuwur antarané Coca Cola lan Pepsi,  Mecca Cola (ing Prancis), Zam Zam Cola (ing Iran), Qibla Cola ing Karajan Manunggal, sarta Cola Turka lan zelal Cola ing Jerman.
Anggur (ombèn-ombèn)

160px|thumb|Segelas anggur merah
**Anggur** (utawa populèr ingaran ing basa Inggris: ***wine***) iku ombènan ngandhut alkohol kang digawé saka sari anggur jinis *Vitis vinifera. L*umrahé mung tuwuh ing area 30 hingga 50 drajat lintang lor lan kidul. Ombèn-ombèn ngandhut alkohol kang digawé saka sari buah liya kang kadar alkoholé antara 8% nganti 15% lumrahé diarani anggur woh-wohan (*fruit wine*).

Anggur digawé liwat prosès fermentasi gula kang ana ing jero woh anggur. Ana sawatara jinis ombènan yaiku, *Red Wine*, *White Wine*, *Rose Wine*, *Sparkling Wine*, *Sweet Wine*, lan *Fortified Wine*:
* ***Red Wine*** iku angur kang digawé saka woh anggur abang (*red grapes*). Sawetara jinis anggur abang kang misuwur ing kalangan peminum wine ing Indonésia yaiku : merlot, cabernet sauvignon, syrah/shiraz, lan pinot noir.
* ***White Wine*** yaiku anggur kang digawé saka woh anggur putih (*white grape*). Sawetara jinis anggur mau kang misuwur yaiku : chardonnay, sauvignon blanc, semillon, riesling, dan chenin blanc.
* ***Rose Wine*** yaiku anggur kang wernané jambon kang digawé saka woh anggur abang nanging kanthi prosès ekstraksi warna kang luwih rikat dibandingké karo prosès ekstraksi *Red Wine*. Ing laladan Champagne, tembung *Rose Wine* ngrujuk marang campuran antara *White Wine* lan *Red Wine*.
* ***Sparkling Wine*** yaiku anggur kang ngandhut akèh gelembung karbon dioksida. *Sparkling Wine* kang paling misuwur yaiku *Champagne* saka Prancis, mung *Sparkling Wine* kang digawé saka anggur kang asalé saka désa Champagne ing kana kang olèh diwènèhi label Champagne.
* ***Sweet Wine*** yaiku anggur kang isih akèh ngandhut gula sisa kasil fermentasi (*residual sugar*) sahéngga rasané dadi legi.
* ***Fortified Wine*** yaiku anggur kang ngandhut alkohol luwih dhuwur, watara 15% nganti 20.5%). Kadar alkohol kang dhuwur iki amarga anané tambahan *spirit* ing prosès panggaéné.

## Pranala njaba 
* Kumpulan Artikel Wine Yohan Handoyo
* Hatten Wines, Wine produksi Indonesia 
*  Taste of red wines
*  Wine storage
*  Wine vintages, vintage charts
Kenya

**Kenya** iku tegesé bisa:
* Rara, lara, prawan utawa bocah wadon saka basa Sangskreta *kanyā*
* Nagara Kénya ing kontinèn utawa bawana Afrika
* **Rasi Kenya** utawa Virgo
Kapal

**Kapal** iku tegesé bisa:

*Baita utawa piranti transportasi gedhé ing banyu
*Jaran siji kéwan saka *génus* *equidae*
Tempe

**Témpé** iku tegesé bisa:

*Panganan témpé sung digawé saka kedhelé (dhelé) sing difermèntasi.
* Kecamatan Tempe, Kabupaten Wajo ing Propinsi Sulawesi Kidul, Indonésia
* Tlaga Témpé ing Sulawesi.
Ṯa

**ṯa** (ing  basa Arab  ﺙ ing lokasi bébas) iku aksara utawa huruf kaping papat ing aksara Arab. Huruf iki nglambangaké foném /…/.

## Cara pasnulisan
Jim (aksara Arab)

**Jim** (ing  basa Arab  ﺝ ing lokasi bébas) iku aksara utawa huruf kaping lima ing aksara Arab. Huruf iki nglambangaké foném /ʤ/.

## Cara panulisan
Ṣad

**ṣad** (ing basa Arab ﺹ ing lokasi bébas) iku aksara utawa huruf kaping patbelas ing aksara Arab. Huruf iki nglambangaké foném emfatis /ṣ/.
Gain

**Gain** utawa **ghain** (ing  basa Arab  ﻍ ing lokasi bébas) iku aksara utawa huruf kaping sanga-welas ing aksara Arab. Huruf iki nglambangaké foném /ʁ/.
Fa (aksara Arab)

**Fa (huruf)** (ing  basa Arab  ﻑ ing lokasi bébas) iku aksara utawa huruf kaping 20 ing aksara Arab. Huruf iki nglambangaké foném /f/.
Alif

**Alif** (ing  basa Arab  ﺍ ing lokasi bébas) iku aksara utawa huruf kapisan ing aksara Arab. Huruf iki nglambangaké foném /ʔ/ utawa /a:/.

## Cara panulisan
Ya (aksara Arab)

**Ya** (ing  basa Arab  ﻱ ing lokasi bébas) iku aksara utawa huruf kaping 28 ing aksara Arab. Huruf iki nglambangaké foném /j/ utawa /i:/.
Nanda

**Nanda** iku pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Ukta*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:...

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné: U. Cacahé namung sawanda waé.

## Tuladha 
### Kakawin Wṛttasañcaya (9) 
* a /
* na //
* nda /
* yang //

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Bhadra (kakawin)

**Bhadra** utawa **Śrī** iku sawijining pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Atyukta*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira: "slamet" utawa "apik".

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

U U

## Tuladha 
dewī /
gorī //
bhadrā /
saśrī // 10 // (bhadrāśrīwaneh)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Wanamṛgī (kakawin)

**Wanamṛgī** iku pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Pratiṣṭha Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira: "kéwan alas".

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
sahana sang / sura kabèh //
cinaru ring / wanamṛgī // 12 // (wanamṛgī)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang''. Jakarta: Djambatan.
Wijayanti

**Wijayanti** iku sawijining pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Supratiṣṭha*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:...

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
donku n amūjā / ring surasanggha //
mwang stutini ngwang / oṃ wijayanti // 13 // (wijayanti)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Kusumitajanma

**Kusumitajanma** iku sawijining pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori:. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:... (WS)

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
kṣamakĕna ta ngwang / tĕkapira sang wruh //
nguni-uni sakweh / kusumita janma // 15 // (kusumitajanma)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Tanumadhya

**Tanumadhya** iku sawijining pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori:... Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:... (RY)

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
ngwang mrākṛta wṛtta / panggil tiki rakwa /
mangdeya lulutning / kanyā tanumadhyā // 14 // (tanumadhyā)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Madalekha

**Madalekha** iku pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Uṣṇih*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:...

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
āpan mūḍa dahat ngwang /
tan wruh ring rasamātra //
manggĕh yèn cacadĕn ngwang /
rehnya lwir madaleka // 17 // (madaleka)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Bhramarawilambita

**Bhramarawilambita** iku sawijining pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Anuṣṭubh*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira: "tawon gumantung".

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
yasa malangö hinĕduk /
racana nikang talaga //
kusuma katangga sumār /
bhramara wilambita ya // 35 // (bhramarawilambita)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Rūpinī

**Rūpinī** iku sawijining pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Anuṣṭubh*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira: "sing rupané ayu".

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
### Kakawin Wṛttasañcaya (30) 
nahan nikang śilāpĕnĕd /
mapaṇḍan ārja tan sipi //
nda tāngisapwakĕn puḍak /
yatekanā rurū pini // 30 // (rupinī)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Pathya

**Pathya** iku pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Anuṣṭubh*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:...

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
### Kakawin Wṛttasañcaya (20) 
yèn ing rātrī tatan pāmrĕm /
bhramīteng twas wimohita //
hatur tan tṛṣṇa ring jīwa /
sawetning lāra patyaya //

## Sumber rujukan 
* I Gusti Bagus Sugriwa, 1977, *Penuntun wulangan kakawin*. Denpasar: n.n. Kaca 36.
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Nārī

**Nārī** utawa **Nari** iku sawijining pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Madhyama*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:...

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

--U

## Tuladha 
bāṇī śrī /
nārī hyang // 11 // (nārī)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Ta (aksara Arab)

**Ta** (ing  basa Arab  ﺕ ing lokasi bébas) iku aksara utawa huruf kaping telu ing aksara Arab. Huruf iki nglambangaké foném /t/.

## Cara panulisan
Ba (aksara Arab)

**Ba** (ing  basa Arab  ﺏ ing lokasi bébas) iku aksara utawa huruf kapindho ing aksara Arab. Huruf iki nglambangaké foném /b/.

## Cara panulisan
Bhakārawipula

**Bhakārawipula** iku sawijining pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Anuṣṭubh*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:...

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
bañu mādrĕs lwir alahar /
ri tĕpi jro pang pung aket //
pacar adri kweh asĕkar /
pakis okĕl mebhakara // 25 // (bhakarawipula)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Takārawipula

**Takārawipula** iku pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Anuṣṭubh*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:...

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
tapwan lingĕn pasrang nikang /
pakṣī manojña ngde lĕngöng //
tar pāgawe tuṣṭe hati /
ning wwang tininggalning priya // 28 // (takārawipula)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Bhujagaśiśusreta

**Bhujagaśiśusṛtā** iku sawijining pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Wṛhatī*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:...

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
ri tĕpi caracaranyāpnĕd /
tahĕn asamasa mākĕmbang //
kanigara wungu len tañjung /
bhujaga śiśusṛtā puṣpa // 36 // (bhujagaśiśusṛtā)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Twaritagati

**Twaritagati** iku pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Pangkti*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:...

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
:ri mari nikang hudan alangö /
:rawi kumĕñar muwuhi raras //
:wihaga yatāsuka masiga /
:hananas ibū twaritagati // 40 // (twaritagati)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Uddhatā

**Uddhatā** iku pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Pangkti*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira: "banyu".

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:---| U U-| U U-| U

## Tuladha 
### Kakawin Smaradahana (13.1) 
* nāhan sabda bhaṭāra manantwa
* sang hyang wākpati kerangan āśa
* yèn tan pāwaka Manmatha dahe
* ājña hyang Parameśwara hetu

### Jarwa 
:saiki mangka andikané Bathara (Siwah) apiteket
:Bagawan Wrehaspati semangaté dadi suda
:saantuk ora pacang nitis ing slirané sang hyang Asmara
:pitudhuh sang hyang Siwah iku alesané

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Upêndrabajra

**Upêndrabajra** iku pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Triṣṭubh*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:...

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
manahnirâninghali mogha harṣa /
gatinya nakrīḍa jĕnĕk tan imba //
kacitta sang nitya maweh laronĕng /
swasasmu sinyuh ring upendrabajra // 45 // (upendrabajra)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Dodhakawṛtta

**Dodhakawṛtta** iku siji pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Triṣṭubh*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:...

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
:mangkono śabdanireng kaga dibya /
:ring kapanang wihagāhiḍĕp wwang //
:mogha dine tĕkaping kawitarkka /
:śīghra ḍatĕng kadi dodakawṛtta // 48 // (dodakawṛtta)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Indrabajra (kakawin)

**Indrabajra** iku sawijining pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Triṣṭubh*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira: "Bledhèk Bathara Indra".

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
āccharyya sang dyah lumihat gatinya /
ātinya kālih kaga cakrawāka //
tapwan kagiṇḍal madulur lakistrī /
swecânucuk padma kadîndrabajra // 44 // (indrabajra)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Bhramarawilasita

**Bhramarawilasita** iku sawijining pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Triṣṭubh*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira: "tawon sing mabur".

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:
---|-U U | U U U

## Tuladha 
:nā ling sang dyah kadi kadi wulangun /
:wetning śoka ng hati kasĕkan unĕng //
:tan wruh ring sambatĕniran angarang /
:lwir sambatning bhramarawilaśita // 47 // (bhramarawilaśita)

## Sumber rujukan 
* I Gusti Bagus Sugriwa, 1977, *Penuntun wulangan kakawin*. Denpasar: n.n. Kaca 39.
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Kusumawicitra

**Kusumawicitra** iku sawijining pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Jagatī*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:...

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
:ri huwusikāngde kamigupayānglih /
:lĕlĕh anangis ring śayana mangundĕng //
:agila tumon ring nanging harĕjāmlĕs /
:apulang awor mwang kusumawicitra // 59 // (kusumawicitra)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Drutawilambita

**Drutawilambita** iku sawijining pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Jagatī*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:...

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
rĕngĕn ujarku nihan tĕwĕking rimang /
ri patilarsa ngamet rarasi nghulun //
taya nimittanikā lalising jinĕm /
drutawilambita yèn pagawe lara // 57 // drutawilambita

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Toṭaka

**Toṭaka** iku pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Jagatī*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira: "padu, gègèran".

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
:yadiyan kahitung wahuning salulut /
:luluti ngwang alung masĕwö turida //
:ri dalĕm śayana ngwang angantyani kung /
:kungikāwĕtu toṭaka gitarasa // 58 // (toṭaka)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Jaloddhatagati

**Jaloddhatagati** iku sawijining pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Jagatī*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:...

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
gĕnĕp tĕmu taun lawasku n akurĕn /
silih sih adulur lanāṭikaṭikan //
jĕnĕk maguling ing taman mamĕng amĕng /
hana n tumuruning jaloddhatagati // 60 // (jaloddhatagati)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Wangśastha

**Wangśastha** iku sawijining pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Jagatī*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:...

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
:kakangku tātan sipi harṣani nghulun /
:rumĕngwa śabdanta masung suke hati //
:ri denta tojar manĕkākĕna ng lulut /
:satoya wangśastha masung srĕpi manah // 56 //

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Punarmada

**Punarmada** utawa **Sudhīradhāraka**, **Mañjubhāṣinī**, **Kanakaprabhā**, **Sunandinī** iku sawijining pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Atijagatī*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:...

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
:kadi wah kalangwan ulahing wanāśrama /
:kayu māsnikārwan akuning sawang tatur //
:amirah tuding pisang alasnya ring jurang /
:amangun punarmadaning angrĕgĕp langö // 69 // (punarmada)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Ambudhiwicī

**Ambudhiwicī** punika inggih salah satunggaling metrum kakawin. Metrum punika minangka péranganing Wirama *Atijagatī*. Gunggungipun wirama ing saben gatranipun inggih punika 13 (tiga welas) wanda.

## Tuladha 
Tuladhanipun Wirama Ambudhiwicī:

:Lunghang kāla nŗpati tan alawas ring rājya,
:prāptang śaka dwi gaja rawi bhadrang māsa,
:ngkā ta śrī nātha mara ri tirib mwang sempur,
:burwan sārsök yyalasika dinon lwangnyākwēh.

Tegesipun:
:Wekdal sampun kaliwat, sang Prabu sampun dangu wonten kedhaton,
:warsa Dwigajarawi - 1282 Saka (1360 Masehi) sasi Bhadra,
:wekdal punika sang Prabu tindak dhateng Tirib lan Sempur,
:kathah sato kéwan salebeting wana punika dipunbedhag ngantos kathah ingkang pejah (Nāgarakŗtāgama pada 239).

## Cathetan suku
Praharaṇakalika

**Praharaṇakalika** iku pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Śakwarī*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:...

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
:kaka-kami palarĕn wruha malĕs alulut /
:yadi hana wara-sihta matulunga rimang //
:tumĕkakĕna pasambating alawas akung /
:kita juga turida praharaṇa kalika // 75 // (praharaṇakalika)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Basantatilaka

**Basantatilaka** iku pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Śakwarī*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:...

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
:sangsiptaning wacanani nghulunī kita pwa /
:tāngkatpare sangawasang madanāngrasi twas //
:prih pet rarah tañakĕne gĕrĕh aywa manghel /
:sang lwir wasantatilakāsik aring hatingku // 76 // (wasantatilaka)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Kuwalayakusuma

**Kuwalayakusuma** utawa **Madyakṣāmā** utawa **Kuṭilā** iku pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Śakwarī*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:...

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
:sakwehning rānya sama kajajahan deni ngwang /
:tāman len maṇḍala kuṭi paraningwang līlā //
:tīrthākweh lyan raṇu kahaliwatan mangde kung /
:madhyanyāñjrah kuwalayakusumanya mrikmar //72 // (kuwalayakusuma)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Maṇiguṇanikara

**Maṇiguṇanikara** iku pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Atiśakwarī*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:...

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
:nahan ujari sang angarang alangĕ siwuhĕn /
:mangĕnani hatining aganilaya mawĕlas //
:dadi ya sumahur agĕlĕm anĕkana ng ulah /
:suka maṇi guṇanikaranika yèn inalĕm // 77 // (maṇiguṇanikara)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Giriṣa

**Giriṣa** (Carakan: ꦒꦶꦫꦶꦰ) iku sawijining pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Aṣṭi*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira: "Ratu Gunung" utawa "Sing lenggah kang gunung".

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

U U U | U U U |---|--U| U U U |U

## Tuladha 
## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.

## Uga delengen 
* Girisa, pupuh macapat kang dhedhasar pupuh kakawin iki.
Wṛṣabhagatiwilasita

**Wṛṣabhagatiwilasita** iku pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Aṣṭi*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:...

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
:nāhan ujarnikang kaga ri sang araras alangö /
:ndan sumahur sang adyah amarahi wuwusanika //
:yeki linganta toh rĕngĕn ujari pinuni kita /
:prāptakĕneng sangaśwa wṛṣabhagatiwilaśita // 79 // (wṛṣabhagatiwilaśita)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Jagati 20

**Jagati 20** iku sawijining pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Jagatī*. Pupuh iki ora nduwé jeneng mula diarani Jagati 20, miturut pratélané Zoetmulder (1983).

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Wangśapattrapatita

**Wangśapattrapatita** iku pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Atyaṣṭi*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira: "Gegodhongan sing tiba".

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
:tan kĕna ring panganturu sawetning unĕnga ri kita /
:lot manangis manguṇḍĕng amangun wĕlas ikang umulat //
:tan huningeng sĕkar hyas atirūkṣa mawĕnĕs asamun /
:lwirnika wangśapatra patiteng śayana yun aguling // 82 // (wangśapatrapatita)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Antillen Walanda

**Antillen Walanda** (Papiamento *Antias Hulandes*; Walanda *Nederlandse Antillen*) iku nagara otonom kang dadi jajahan Walanda ing Karibia. Sing ndunungi kurang luwih ana 223.652 jiwa (2007).
Mṛgāngśa

**Mṛgāngśa** iku sawijining pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Atidhṛti* (*Atidreti*). Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira: "kéwan banyak".

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:---| U U-| U – U | U U-|U U U | U U U | U

## Tuladha 
Sutasoma 148.1

:Nâhan tântyanikang kathâtiçaya Boddhacarita ng iniket
:De sang kawy aparab mpu Tantular amarn.a kakawin alangö
:Khyâtîng rat Purus.âdaçânta pangaranya katuturakena
:Dîrghâyuh sira sang rumengwa tuwi sang mamaca manulisa

## Sumber rujukan 
* I Gusti Bagus Sugriwa, 1977, *Penuntun wulangan kakawin*. Denpasar: n.n. Kaca 112 – 114.
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Śārdūlawikrīḍita

**Śārdūlawikrīḍita** utawa **Çârdûlawikrîḍita** utawa **Sardulawikridhita** iku sawijining pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Atidhṛti* (*Atidreti*). Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira: "macan sing (seneng) dolanan".

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

−−−|UU−|U−U|UU−|−−U|−−U| U

## Tuladha 
### Kakawin Wṛttasañcaya (88) 
:nā sangsiptaniking wuwus lingakĕnante sang kakung ni nghulun /
:yèn tan wantĕn sanmatanya ring akung byaktang paratra nghulun //
:lāwanteki sakawruhanta mangucap prih sangkananyāsiha /
:tāngkat tebu tatankahaṇḍĕga kiteng śārdūlawikrīḍita // 88 //

### Kakawin Nītiśāstra (1.1) 
:sĕmbahni nghulun ing bhaṭāra hari sarwajñātma bhuh nityaśa
:sang tan seng hṛdayântikta tulisĕn ngke supratiṣṭhenamĕr
:ring wāhya stuti sĕmbahi nghulun i jöng sang hyang sahasrāngśumān
:dadya prākṛta nītiśāstra hinikĕt lambang winākteng prajā

## Cathetan sikil 
## Sumber rujukan 
* I Gusti Bagus Sugriwa, 1977, *Penuntun wulangan kakawin*. Denpasar: n.n. Kaca 71 – 76.
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Suwadanā

**Suwadanā** iku pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Kṛti*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:...

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
:nāhantojarni sang dyah winĕkasakĕnireng cakrānggawanitā /
:sāmpun kesī hatinyang wuwus ujarakĕna nyāmwit ya wĕkasan //
:kālih kāsihnya śīghrānglayang i tĕngahikang byomārddha maruhur /
:lālityāsong limut līla lumihati langö kālih suwadana // 90 // (suwadana)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Sragdhara

**Śragdharā** iku pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Prakṛti*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:...

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
### Kakawin Wṛttasañcaya (92) 
:honyang deśālangö himbang ing acala katon katrangan sūryyaraśmi /
:angde kung pomahanyārĕja paḍa kalakah tūt hiring tanduranya //
:nyu dantāwwah paḍātĕb saha pucang ajajar lyan pisang tūt gagārṇnĕb /
:sakwehning kaywa-kaywan paḍa manĕḍĕng sragdharāngimbuhi śrī // 92 // (śragdharā)

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Aśwalalita

**Aśwalalita**, **Açwalalita** utawi **Aswalalita** punika salahsatunggaling metrum kakawin. Wirama Aśwalalita punika kalebet ing metrum *Wikṛti* (*Wikreti*) ingkang gunggungipun wanda ing saben gatra inggih punika 23.

## Guru laghu 
Metrum punika guru-laghunipun kados makaten:

***U U U | U – U | – U U | U – U | – U U | U – U | – U U | U U*** 

### Nāgarakŗtāgama pada 130 
:130 a. krama śubhakāla sah nira ri singhasāri mangidul marē kagenengan,
:130 b. humaturaken kabhaktini bhaṭāra dharmma sawatekwatek nira tumūt,
:130 c. dhana paribhoga bhojana dulurņi puṣpa nira sopacāra mahalep,
:130 d. saha wasanaā wawan watangapangruhun padha hagarjjita wwangumulat.

Metrum Aswalalita ugi kapanggih ing salah satunggaling serat ingkang kalebet sastra Jawa Enggal masa Islam inggih punika *Suluk Wujil*. Suluk punika anggitanipun Sunan Bonang rikala jaman Demak.

### Suluk Wujil pada 55 
:55 a. i rika ta sang sumitra ri sĕḍĕng mahas tĕkapikang suweśma siwaya,
:55 b. taki-taki wonten ing tuturkwa huninganku masku rari yèn kakā katawĕngan,
:55 c. pilih alupa ng sĕpĕt rari baliknya harja katuturnya sewaka tular (sewa katular),
:55 d. tṛṇa lata rūpa yar kwa ri sĕḍĕng katīga wara dibya nungsung ing udan.

## Cathetan suku
Puṣpacalita

**Puṣpacalita** iku siji pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Sangskṛti*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira: "Kembang sing obah".

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

U U U | U-U |-U U | U-U |-U U | U-U | U U U | U U U

Dadi cacahé wanda ana 24.

## Tuladha 
:Saḍatĕngirômulat ri sira sang kakungnira n alinggih i śila maradin
:lĕngĕng anulis karas ri rĕcĕp ing tanah singi n amarṇa rarasika langö
:sawulatirê sang adyah angĕlih lumampah inamĕrni pariwaranira
:bhramara hinangswan ing paramapuṣpa yâcalita denira n angangĕn-angĕn. // Wṛttâyana (24) //

;Jarwa
:Satekané dhèwèké weruh ing sang lanang lungguh ing watu rata
:kasengsem nulis ing *karas* karo landheping *tanah* nyaritakaké asmarané sing éndhah
:nalika weruh sing wadon kesel lumaku diiringi pariwarané
:tawon saba ing kembang apik sing obah-obah amarga dhèwèké ngalamun.

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Mazurek Dąbrowskiego

***Mazurek Dąbrowskiego*** iku lagu kabangsané nagara Polen wiwit 26 Fèbruari 1927 kang sajatiné ditulis déning Józef Wybicki ing taun 1797. Sadurungé lagu iki diarani "Lagu Kabangsan Legiun Polen ing Italia", ing basa liyané, mligi ing basa Inggris minangka "*Poland Is Not Yet Lost*" ("Polen Durung Ilang") utawa "*Poland Has Not Yet Perished*" ("Polen Durung Mati") saka pupuh kawitané "Jeszcze Polska nie zginęła."

## Tèks 

**Mazurek Dąbrowskiego** **(Mazureké Dąbrowski)**

## Notasi musik 
 \header {tagline = ""} \relative c' {{ \key f \major \time 3/4 \tempo 4 = 116
\autoBeamOff a'8. bes16 c4 c4 c8. a16 \autoBeamOn d8 c8 bes8 a8 \autoBeamOff g8. g16 c4. bes8 bes4 a4 r4 a8. bes16 c4 c4 c8. a16 \autoBeamOn d8 c8 bes8 a8 \autoBeamOff g8. g16 c4. e,8 g4 f4 r4 \repeat volta 2 { g4 g4. bes8 \autoBeamOn bes8 a8 \autoBeamOff a2 bes8. bes16 bes4 bes8 d8 d4 c2 a8 c8 f4. e8 \autoBeamOn e8 d8 \autoBeamOff d2 c8 c8 bes4. e,8 g4 f4 r4}}}
\score {\unfoldRepeats \relative c' {{\key f \major \time 3/4 \tempo 4 = 116
\autoBeamOff a'8. bes16 c4 c4 c8. a16 \autoBeamOn d8 c8 bes8 a8 \autoBeamOff g8. g16 c4. bes8 bes4 a4 r4 a8. bes16 c4 c4 c8. a16 \autoBeamOn d8 c8 bes8 a8 \autoBeamOff g8. g16 c4. e,8 g4 f4 r4 \repeat volta 2 { g4 g4. bes8 \autoBeamOn bes8 a8 \autoBeamOff a2 bes8. bes16 bes4 bes8 d8 d4 c2 a8 c8 f4. e8 \autoBeamOn e8 d8 \autoBeamOff d2 c8 c8 bes4. e,8 g4 f4 r4}}}
\midi {}}

## Pranala njaba 
* Gambar:Loudspeaker.svg "Mazurek Dąbrowskiego" in Mp3 format (Vèrsi pepak)
* Gambar:Loudspeaker.svg "Mazurek Dąbrowskiego" in Mp3 format  (Vèrsi instrumèntal)
Abhikṛti 1

**Abhikṛti 1** iku sawijining pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Abhikṛti*. Pupuh iki ora nduwé jeneng mula diarani Abhikṛti 6, miturut pratélané Zoetmulder (1983).

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Wikasitakusuma

**Wikasitakusuma** iku pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Abhikṛti*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:..., Kroñcapada

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
:sāgara lĕnglĕng rāmya katon denikanang aganilaya saka ring awang-awang /
:ring tĕpi mangjrah paṇḍan atuntun sari-sari paranika sang akung asĕnĕtan //
:lyan tumuwuh ring nūsa katampwan ryak angĕnani parang anarĕsa ringi-ringih /
:madhyanikang nūsārĕja tekang kayu-kayu sama-sama wikasitakusuma // 97 //

## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Kali Mississippi

left|thumb|250px|Sumber banyu Kali Mississippi ing pinggir Tlaga Itasca

**Kali Mississippi** iku kali di nagara Amérika Sarékat. Minangka salah sijining kali kang paling dawa ing donya.

Jeneng "Mississippi" asalé saka basa sing ndunungi asli Amérika kang jarwané "bapak banyu".

Asal banyu Kali Mississippi saka praja Minnesota, cedhak tapel wates karo nagara Kanada. Mississippi mili mangidul ngliwati tlatah tengah Amérika Sarékat, ya iku ngliwati praja Wisconsin, Iowa, Illinois, Missouri, Kentucky, Tennessee, Arkansas, lan Mississippi.

Sungapan Kali Mississippi dunungé ana ing praja Louisiana, kidulé kutha New Orleans, pungkasané ing Lempongan Meksiko.

Mississippi duwé akèh kali anakan. Laladan ilèn kali Mississippi amba banget, sumrambah ing tlatah Amérika Sarékat. Maknané Kali Mississippi lan kali-kali anakané wigati tumrap ngilèkaké banyu ing tlatah Amérika Sarékat.

Sawetara kali anakan wigati ya iku (wiwit saka hulu):
* Kali Minnesota 
* Kali St. Croix
* Kali Wisconsin
* Kali Illinois 
* Kali Missouri 
* Kali Ohio
* Kali Arkansas

Mississippi dadi wigati banget tumrap sajarah transportasi ing Amérika Sarékat. Nalika sepisanan Amérika Sarékat dadi nagara, Kali Mississippi minangka wates kulon saka nagara iku.

## Uga delengen 
* :en:Atchafalaya Basin
* :en:Mississippi embayment
* :en:Mississippi River Delta
* :en:Upper Mississippi River National Wildlife and Fish Refuge
* :en:List of crossings of the Upper Mississippi River
* :en:List of crossings of the Lower Mississippi River
* :en:List of locks and dams of the Upper Mississippi River

## Wacan Terusan 
* 
* 

## Pranala njaba 
* Mississippi River , project of the American Land Conservancy 
* National Mississippi River Museum & Aquarium
* General Information about the Mississippi River
* 1911 Britannica article
Wayangmaya

**Wayangmaya** miturut Ki Harsono Siswocarito saged ugi sinebat Wayang Citra amargi wontenipun ing mediamaya lan wayangipun nganggé citra (image) utawi gambar, grafis, foto, animasi lan digital. Wayang ingkang ginambar ing kertas namanipun wayang kertas, ginambar ing kulit punika wayang kulit, nanging upami sampun ginambar ing layarmaya dados Wayangmaya utawi Wayang Citra. Wayangmaya saged dipunkembangaken dados wayang grafis, wayang animasi, wayang digital lan sanès-sanèsipun.
Luh

250px|thumb|Sistem luh.

**Luh** utawa **eluh** iku klenjar sing diprodhuksi déning prosès lakrimasi kanggo ngresiki mata. Tembung lakrimasi uga bisa digunakaké kanggo ngrujuk marang nangis. Émosi sing kuwat uga bisa nggawé wong nangis, senadyan mayoritas mamalia dharat ndarbèni sistém lakrimasi supaya matané tetep teles, manungsa iku siji-sijiné mamalia sing nduwé émosi luh.

## Cathetan sikil 
## Pranala njaba 
* Nasolacrimal System Anatomy - eMedicine.com
* The Spiritual Context of Tears - The Gift of Tears
Jagaddhita

**Jagaddhita** iku pupuh kakawin. Pupuh iki lumrahé digolongaké ing kategori: *Wikṛti*. Jeneng pupuh iki tegesé kira-kira:... ,

Pupuh iki uga diarani **Rāgakusuma**, **Wahirat**, **Wawirat**, **Wahwawirat**, **Wohingrat**, **Wwayirat**, lan **Kośala**.

## Guru-laghu 
Pupuh iki *guru-laghu*né mengkéné:

## Tuladha 
## Sumber rujukan 
* P.J. Zoetmulder, 1983, *Kalangwan. Sastra Jawa Kuno Selayang Pandang*. Jakarta: Djambatan.
Pratélan nagara républik miturut bawana

* **Éropa**
** Albania
** Azerbaijan
** Bélarus
** Bulgaria
** Bosnia-Herzegovina
** Kroasia
** Républik Ceko
** Finlan
** Kazakhstan
** Rumania
** Ruslan
** San Marino
** Switserlan
** Turkmenistan
* **Amérika Lor**
** Amérikah Sarékat
** Meksiko
* **Amérika Kidul**
** Argentina
** Brasil
** Bolivia
** Chili
** Kolombia
** Peru
* **Afrika**
** Afrika Kidul
** Républik Afrika Tengah
** Angola
** Benin
** Burkina Faso
** Burundi
** Chad
** Républik Kongo
** Pasisir Gading
** Républik Dhémokrasi Kongo
** Djibouti
** Senegal
* **Asia**
** Uni Emirat Arab
** Bangladesh
** Républik Rakyat China
** Républik China (Taiwan)
** India
** Indonésia
** Iran
** Irak
** Mesir
** Myanmar
** Pakistan
** Singapura

## Uga delengen 
* Pratélan wangun papréntahan
* Sistem Pulitik
* Pulitik
* Pratélaning nagara wisésa

## Pranala njaba
Paheman Pangan lan Tetanèn

**Organisasi Pangan lan Tetanèn** (basa Inggris: ***Food and Agriculture Organisation***/**FAO**) ana ing naungan Pasarékatan Bangsa-Bangsa (PBB). Nduwèni markas ing Roma, Italia, FAO duwé tujuan kanggo ngundhakaké tingkat nutrisi lan taraf urip; ngundhakaké prodhuksi, prosès, pamasaran lan panyaluran prodhuk pangan lan tetanèn; mromosèkaké pembangunan ing padésan; lan ngilangaké keluwèn. Contoné, langkah FAO kanggo mbasmi laler woh-wohan Mediterania saka Lembah Kali Karibia nguntungaké indhustri jeruk Amérika Sarékat.

FAO diyasa ing taun 1945 ing Quebec City, Quebec, Kanada. Ana ing taun 1951, markasé dipindhah saka Washington, D.C., AS menyang Roma, Italia. Ing tanggal 26 November 2005, FAO nduwé 189 anggota (188 nagara lan Komunitas Éropa).

Aktivitas utama FAO dikonsentrasèaké ana ing patang pérangan:
* Bantuan Pembangunan kanggo nagara-nagara tumuwuh.
* Informasi bab nutrisi, pangan, tetanèn, alas lan iwak.
* Pitutur kanggo pamaréntah.
* Forum nétral kanggo ngomongké lan nyusun kawicaksanan bab isu utama pangan lan tetanèn.

## Pranala njaba 
* Situs resmi
* Daftar anggota FAO
Paheman Kawarasan Donya

right|175px|Bendera WHO
**Organisasi Kaséhatan Donya** (basa Inggris: *World Health Organization*/**WHO**) iku agensi saka PBB, nyambutgawé minangka pengkoordinir kaséhatan umum internasional lan duwé markas ing Jenewa, Switserlan. WHO diyasa déning PBB ing tanggal 7 April 1948. Direktur Jendral saiki yaiku Margaret Chan (mengku kalungguhan wiwit 8 November 2006). WHO marisi akèh mandhat lan persediaan saka organisasi sadurungé, yaiku Organisasi Keséhatan, kang dadi agensi saka LBB.

## Pranala njaba 
* Situs resmi
ICAO

right|150px
**International Civil Aviation Organization** utawa **ICAO** yaiku lembaga Perserikatan Bangsa-Bangsa. Lembaga iki ngembangaké teknik lan prinsip-prinsip navigasi udara internasional sarta mbantu perkembangan perencanaan lan pengembangan angkudan udara internasional supaya miturut rencana lan aman.

Dewan ICAO ngadopsi standar lan ngrekomendasèkaké praktèk bab penerbangan, pencegahan gangguan campur tangan kang ilegal, lan mènèhi kamudahan prosedur lintas nagara kanggo penerbangan sipil internasional. Assad Kotaite wis dadi Présidhèn Dewan ICAO wiwit taun 1976. 
## Pranala njaba 
* Convention on International Civil Aviation (Doc 7300) 
* International Civil Aviation Organization website
* ICAO airport code prefixes  (not to be confused with the IATA location identifiers)
* ICAO aircraft manufacturer codes 
* List of ICAO contracting states 
* ICAO brief memo
ILO

**International Labour Organisation**, (dicekak **ILO**) iku wadhah kang nampung isu buruh internasional ing ngisoré PBB. ILO diyasa ing taun 1919 minangka pérangan Persetujuan Versailles sawisé Perang Donya I. Organisasi iki dadi pérangan PBB sawisé pambubaran LBB lan ngadegé PBB ing pungkasan Perang Donya II.

Organisasi iki ngukuhaké tujuan dhedhasar Dheklarasi Philadelphia 1944. Sekretariat organisasi iki dikenal minangka Kantor Buruh Internasional lan ketuané saiki yaiku Juan Somavia.

ILO nrima Penghargaan Bedhamèn Nobel ing taun 1969.

## Pranala njaba 
* Official site of the International Labour Organization
* About the International Labour Organization
* Constitution of the International Labour Organization
* International Labour Conference
* ILO Conventions 
* ILO Recommendations 
* NATLEX Database of national labour, social security and related human rights legislation 
* ILO Photo Library 
* The International Labour Organization: A Handbook for Minorities and Indigenous Peoples , London, Minority Rights Group, 2002
UNDP

**United Nations Development Programme** (UNDP) utawa Badan Program Pangyasa PBB (Basa Arab: برنامج الامم المتحده الانماءي, Basa Prancis: Programme des Nations Unies pour le développement, Basa Spanyol: Programa de désarrollo de Naciones Unidas) iku organisasi multilateral kang gedhé dhéwé mènèhi bantuan teknis lan pangyasa ing donya.

Nduwèni kantor punjer ing New York City la uga minangka organisasi gedhé dhéwé sajeroning Perserikatan Bangsa-Bangsa.
Organisasi iki dibiayai déning donor. Donor-donor iki lumrahé mbiyantu nyediaké ahli lan penaséhat, pelatihan, lan perlengkapan pangyasa kanggo nagara tumuwuh, kanthi nambah bantuan kanggo nagara tumuwuh

## Sajarah 
UNDP diyasa ing taun 1965 minangka penggabungan rong organisasi sadurungé (Program Bantuan Teknis PBB lan Program Dana Khusus PBB).
Organisasi iki disawang minangka organisasi kang nglakokaké tugas pokok PBB saliyané minangka perdamaian lan kaamanan donya.

## Kauangan 
Total dana Operasional PBB nganti taun 2004 yaiku watara $ 4 milliar (setara Rp. 36.900.000.000.000 'Telung puluh enem triliun sangang atus milyar rupiah', yaiku yèn 1$ = Rp. 9.225)

### Donor (Bantuan) 
Nagara donor gedhé dhéwé yaiku Amérika Sarékat, nyumbang $ 243 yuta, nuli Karajan Manunggal, kang nyumbang $ 233 yuta menyang UNDP. Jepang, Walanda, Nurwègen lan Swèdhen nyumbang punjul $ 100 yuta. Sauntara, Uni Éropa nyumbang punjul $921 yuta ($ 226 yuta asal saka Komisi Éropa lan sisané asal saka nagara-nagara anggota Uni Éropa.

## Informasi Umum 
### Kaanggotaan 
UNDP nduwé anggota luwih kurang 166 nagara ing donya, nyambut gawé bebarengan karo bantuan pamaréntah lan LSM lokal.

### Fungsi 
Fungsi umum UNDP, antarané:

* Mujudaké dhémokrasi sajeroning sawijining nagara
* Penanggulangan kamiskinan
* Mbantu nagara kanggo bangkit saka *keterpurukan*
* Perluasan Energi lan Kaseimbangan Lingkungan
* Penanggulangan HIV/AIDS

## Deleng uga 
* Perserikatan Bangsa-bangsa

## Pranala njaba 
* Situs Resmi UNDP
* Situs Resmi UNDP Basa Indonesia 
* Global Embassy 
* Official UNDP web site
* U.S. Committee for the UNDP web site 
* UNDP for Beginners : a short, comprehensive introduction to the UNDP; an updated, second edition from June 2006 is now available online
* Official UNDG web site
* Declaration on Social Progress and Development
* Palgrave Macmillan, official publisher of the Human Development Report 2006 
* Interactive maps

Organisasi Internasional
Daftar medhali pakurmatan PBB

**Pratélan medhali pakurmatan PBB** ing ngisor iki awujud pratélan kang ngamot warna-warna medhali pakurmatan kang diwetokaké déning Perserikatan Bangsa-Bangsa, minangka pakurmatan kanggo anggota militèr, pulisi utawa sipil kang mèlu ngayahi tugas sajeroning Misi Dama PBB ing saindhenging jagad.

Jeneng misi PBB kang nganggo tandha * (asterik)ing mburiné nuduhaké yèn Indonésia mèlu ngirim kontingèn wadyabala utawa pengamat sajeroning Misi Damai PBB mau.

# MINUGUA Misi PBB ing Guatemala
# MINURCA Misi PBB ing Afrika Tengah
# MINURSO Misi PBB ing Sahara Kulon
# MONUC Misi PBB ing Kongo
# ONUB Misi PBB ing Burundi
# ONUC* Misi PBB ing Kongo
# ONUCA Misi PBB ing Nikaragua
# ONUMOZ* Misi PBB ing Mozambik
# ONUSAL Misi PBB ing El Salvador
# UNAMET / UNTAET Misi PBB ing Timor Leste
# UNAMIC* Misi PBB ing Kamboja
# UNAMIR Misi PBB ing Rwanda
# UNAMID Misi PBB ing Darfur
# UNAVEM Misi PBB ing Angola
# UNCRO Misi PBB ing Kroasia
# UNDOF Misi PBB ing Golan
# UNEF Misi PBB ing Timur Tengah
# UNEF II* Misi PBB ing Timur Tengah
# UNFICYP Misi PBB ing Siprus
# UNIFIL Misi PBB ing Libanon
# UNIIMOG* Misi PBB ing Iran-Irak
# UNIKOM* Misi PBB ing Kuwait
# UNHQ Markas Besar PBB
# UNMEE Misi PBB ing Ethiopia-Eritrea
# UNMIBH* Misi PBB ing Bosnia
# UNMIH / UNSMIH / UNTMIH / MIPONUH / MICAH Misi PBB ing Haiti
# UNMIK Misi PBB ing Kosovo
# UNMIS Misi PBB ing Sudan
# UNMOGIP Misi PBB ing Kashmir
# UNMOP* Misi PBB ing Prevlaka
# UNMOT* Misi PBB ing Tajikistan
# UNOCI Misi PBB ing Pasisir Gadhing
# UNOMIG* Misi PBB ing Georgia
# UNOMIL Misi PBB ing Liberia
# UNOMSIL / UNAMSIL* Misi PBB ing Sierra Leon
# UNOMUR Misi PBB ing Uganda-Rwanda
# UNOSOM* Misi PBB ing Somalia
# UNPREDEP* Misi PBB ing Makedonia
# UNPROFOR* Misi PBB ing Bosnia
# UNPSG* Misi PBB ing Kroasia
# UNSSM
# UNTAC* Misi PBB ing Kamboja
# UNTAES* Misi PBB ing Kroasia
# UNTAG* Misi PBB ing Kamboja
# UNTEA Misi PBB ing Papua
# UNTSO Misi PBB ing Timur Tengah
# UNYOM Misi PBB ing Yaman

## Uga delengen 
* Misi Damai PBB
* Dewan Keamanan PBB
* Perserikatan Bangsa-Bangsa

## Pranala njaba 
* http://www.un.org/Depts/dpko/medals/
Sidang Umum PBB

**Sidang Umum PBB** utawa **Majelis Umum PBB** iku salah siji saka enem badan utama PBB. Majelis iki anggotané nagara-nagara  anggota PBB lan ketemu saben taun dipimin déning Présidhèn Majelis Umum PBB kang dipilih saka wakil-wakil. Pertemuan pisanan dianakaké ing tanggal 10 Januari 1946 ing Hall Tengah Westminster ing kutha London lan dirawuhi déning utusan saka 51 nagara.

Pertemuan iki racaké dimulai dina Selasa katelu wulan September lan rampung ing pertengahan Dhésèmber. Pertemuan mirunggan bisa dianakaké yèn dijaluk déning Dewan Keamanan, utawa déning mayoritas anggota PBB. Pertemuan mirunggan dianakaké padha Oktober 1995 kanggo mèngeti dina kalairan 50 taun PBB.

## Tugas lan kakuasan Majelis Umum 
Tugas lan kekuasan majelis umum bisa dipérang dadi 8 golongan, yaiku bab:

# Pelaksaan perdamaian lan keamanan internasional ;
# Kerja sama ing lapangan perékonomian  lan masarakat internasional ;
# Sistem perwakilan internasional ;
# Keterangan-keterangan bab laladan-laladan kang durung nduwé pamaréntah dhéwé ;
# Urusan kauangan ;
# Panerapan kaanggotaan lan penerimaan anggota ;
# Owah-owahan piagam ;
# Hubungan karo piranti-piranti perlengkapan liyané;

## Badan-badan 
Sajeroning ngayahi tugasé Majelis Umum mbentuk warna-warna badan, kaya ta; komite (cacahé 30, sing utama 6), komisi (pitu); badan (board) (cacahé enem), déwan lan panèl (lima), kelompok kerja lll.  Badan-badan mau ing antarané:
### Kommite 
#### Komité Utama 
Cacahé ana enem, racaké diwènèhi nomer, 1-6:

# Perlucutan sanjata lan keamanan International (DISEC)
# Ékonomi lan Finansial (ECOFIN)
# Sosial, Kamanungsan lan Budaya (SOCHUM)
# Pulitik Spesial lan Dekolonisasi (SPECPOL)
# Administratif lan Budget
# Hukum

#### Komité Liyané 
Ora nganggo nomer. Kang paling wigati,  antarané:

* Komité Kredential. 
* Komité Umum.

### Komisi 
Ana pitung Komisi, yaiku:

* Komisi Perlucutan Sanjata, diyasa kanthi Resolusi Sidang Umum 502 (VI) lan S-10/2
* Komisi Layanan Sipil International, diyasa kanthi Resolusi Sidang Umum 3357 (XXIX)
* Komisi Hukum International, diyasa kanthi Resolusi Sidang Umum 174 (II)
* Komisi Hukum Dhagang International (UNCITRAL), diyasa kanthi Resolusi Sidang Umum 2205 (XXI) 
* Komisi Konsiliasi Palestina, diyasa kanthi Resolusi Sidang Umum 94 (III)
* Komisi Bedhamèn, diyasa kanthi Resolusi Sidang Umum  60/180 lan Resolusi Déwan Keamanan PBB 1645(2005) lan 1646(2005)]

### Badan (Board) 
Ana enem badan.

### Déwan lan Panel 
Cacahé ana papat Déwan lan siji Panèl  Kang paling wigati lan paling anyar yaiku Déwan Hak Azasi Manungsa.

### Kelompok Kerja lan liya-liyané 
Ana sawatara Badan Majelis Umum PBB liyané sing wujud Kelompok Kerja utawa Badan liyané.

## Kaanggotaan 
Anggota Majelis Umum PBB dumadi saka nagara-nagara anggota lan nagara pengamat PBB:
* Anggota PBB
* Pengamat PBB

## Deleng uga 
* Perserikatan Bangsa-Bangsa
* Anggota PBB
* Pengamat PBB
* Hak Veto

## Réferènsi 
## Pranala njaba 
* United States Department of State
* 59th General Assembly