open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
World Wildlife Fund

thumb|right|100px|Logo WWF
**Worldwide Fund for Nature** (dicekak WWF), diadegaké tanggal 1 September 1961 déning sawatara wong, antarané ahli biologi Sir Julian Huxley, Pangeran Bernhard saka Walanda, Max Nicholson lan naturalis lan pelukis Sir Peter Scott sing ndesain logo panda ireng-putih-é. WWF iku salah siji organisasi lingkungan gedhé dhéwé ing donya. Organisasi iki duwé 28 organisasi nasional lan kantor punjeré dumunung ing Gland, Switserlan.

Sajeroning sajarahé, sawatara panyumbang gedhé dhéwé kalebu Chevron lan Exxon (punjul US$50.000 ing taun 1988), Philip Morris, Mobil, lan Morgan Guaranty Trust.

Tokoh WWF sing paling misuwur yakuwi YM Pangeran Philip. Philip iku Présidhèn pisanan WWF-Karajan Manunggal wiwit madegé ing taun 1961 nganti 1982, Présidhèn Internasional WWF (1981-1996), lan saiki *President Emeritus*.

Organisasi iki njurung Protokol Kyoto lan tetep sajeroning panemuné yèn pihak-pihak pamaréntah perlu nguwataké upaya nglawan pamanasan global.

Organisasi iki uga duwé tujuan:
* nglindhungi angka aneka ragaman genetis, spésies lan ékosistem
* njaga panggunaan sumber daya alam supaya bisa ditahan kanggo wektu sing suwé kanggo kauntungan kabèh kauripan ing Bumi
* ngurangi polusi lan konsumsi sing ora migunani.

### Présidhèn 
* 1962-1976: YM Pangeran Bernhard saka Walanda
* 1976-1981: John H. Loudon
* 1981-1996: YM Pangeran Philip
* 1996-1999: Syed Babar Ali
* 2000-2000: Ruud Lubbers
* 2000-2001: Sara Morrison
* 2001-kini: Emeka Anyaoku

## Pranala njaba 
* http://www.panda.org-Situs resmi WWF
* http://www.wwf.or.id-Situs resmi WWF Indonésia
* http://www.akusayang.com-Situs Suporter WWF-Indonésia
Daftar Présidhèn Filipina

**Présidhèn Filipina** punika kepala nagara lan kepala papréntahan ing Républik Filipina. Présidhèn Filipina dipuntepungi déning masarakat ing mriku kanthi sebatan **Ang Pangulo** utawi ** Pangulo**. Contonipun **Ang Pangulong Gloria Macapagal-Arroyo** kanggé présidhèn ingkang nembé jabat sapunika.

## Présidhèn
John Latham (ornithologis)

thumb|225px|John Latham
**John Latham** punika satunggiling pangarang buku, naturalis lan satunggiling dhokter kanthi kabangsan Inggris ingkang dipunwiyosaken tanggal 27 Juni 1740 ing kitha Eltham, Kent.

Latham ugi dipunjuluki minangka "éyang" saking èlmu peksi Australia. Panjenenganipun gadhah kesempatan nliti lan maringi nama spésimèn peksi-peksi Australia laminipun kalih dasa taun ing akir abad kaping 18.

John Latham nglampahi praktèk kadhokteran ing kitha Dartford, Kent. Panjenenganipun pensiun taun 1796 lan netep ing Hampshire, Inggris. Asil karya utamanipun inggih punika *A General Synopsis of Birds* ingkang dipundamel antawis taun 1781 dumugi taun 1801 lan *General History of Birds* ingkang dipundamel antawis taun 1821 dumugi taun  1828.

*A General Synopsis of Birds* wujud satunggiling buku John Latham ingkang sepindhah ing babagan kawruh prakawis peksi, ingkang isinipun kalebet 106 gambar peksi ingkang dipundamel déning Latham piyambak. Ing salebeting buku puniki ugi wonten dhèskripsi saking kathah spésies énggal ingkang pinanggih déning Latham ing manéka musiyum lan kolèksi. Nanging Latham boten maringaken nama èlmiah saking spésies-spésies wau. Ing taun 1790, Latham nerbitaken *Index Ornithologicus* ing pundi panjenenganipun maringaken nama èlmiah spésies-spésies ingkang dipundhèskripsikaken ing salebeting buku sadèrèngipun. Nanging émanipun, buku Latham puniki dipundhisiki déning Johann Friedrich Gmelin, ingkang ugi nerbitaken vèrsi sanès saking *Systema Naturae* anggitanipun Carolus Linnaeus, ing pundi Gmelin maringaken nama èlmiah spésies-spésies ingkang dipundhèskripsikaken déning Latham. Miturut angger-angger panamian tatanami biologi, nama spésies ingkang dipunparingaken Gmelin langkung gadhah prioritas.

John Latham silih korèspondhènsi kanthi teratur kaliyan Thomas Pennant, Joseph Banks, Ashton Lever lan èlmuwan-èlmuwan sanèsipun. Panjenenganipun dados anggota Royal Society taun 1775 lan tumut mundhut pérangan salebeting pambentukan Linnean Society.

John Latham tilar donya tanggal 4 Fèbruari 1837.

## Réferènsi
*Christine E. Jackson-Bird Etchings: The Illustrators and Their Books, 1655-1855 ISBN 0801496845
Mendelem, Belik, Pemalang

**Mendelem** iku désa ing Kacamatan Belik, kabupatèn Pemalang, Provinsi Jawa Tengah, Indonésia.

Ing désa Mendelem iki ana siji papan wisata awujud bukit utawa gunung cilik "Bukit Mendelem' sing dunungé watara 45 kilomèter kidulé kutha Pemalang.

## Uga delengen 
* Belik, Pemalang
* Kabupatèn Pemalang

## Rujukan 
## Pranala njaba 
* Situs resmi Kabupatèn Pemalang
Kebon Gedhé, Bantarbolang, Pemalang

**Kebon Gedhé** iku salah siji désa ing Kacamatan Bantarbolang, kabupatèn Pemalang, Provinsi Jawa Tengah, Indonésia.

## Uga delengen 
* Bantarbolang, Pemalang
* Kabupatèn Pemalang

## Pranala njaba 
* Situs resmi Kabupatèn Pemalang
Subotica

thumb|Subotica City Hall
**Subotica** (Basa Serbia: Суботица, *Subotica*, , Basa Honggari: *Szabadka*) iku kutha lan munisipalitas ing Serbia sisih lor, ing provinsi otonom Vojvodina. Kutha iki dumunung ing garis lintang 46.07° Lor, 19.68° Wétan, watara 10&nbsp;km saka tapel wates karo Honggari.

Minangka kutha gedhé dhéwé nomer loro ing Serbia (1919), Subotica uga dadi kutha nomer loro gedhé dhéwé ing tlatah Vojvodina sawisé kutha Novi Sad. Kutha iki sing ndunungi multi ètnis cacahé 148,401 (sensus 2002), kanthi mayoritas wong Honggari. Dina iki, Subotica dadi kutha piling gedhé nomer lima ing Serbia. Kutha iki minangka pusat aministrasi ing dhistrik Bačka Lor (North Bačka District).

## Panggonan 
right|thumb|300px|Map of Subotica municipality
The Subotica municipality comprises the Subotica city, the town of Palić and 17 villages. The villages are: 
* Bajmok ()
* Bački Vinogradi ()
* Bačko Dušanovo ()
* Bikovo ()
* Višnjevac ()
* Gornji Tavankut ()
* Donji Tavankut ()
* Đurđin ()
* Kelebija ()
* Ljutovo ()
* Mala Bosna ()
* Mišićevo ()
* Novi Žednik ()
* Stari Žednik ()
* Hajdukovo ()
* Čantavir ()
* Šupljak ()

## Pérangan kutha 
* Prozivka
* Ker
* Centar 1
* Dudova Šuma (Radijalac)
* Železničko Naselje
* Novo Naselje ()
* Srpski Šor ()
* Zorka
* Kertvaroš ()
* Teslino Naselje
* Aleksandrovo ()
* Mali Bajmok ()
* Gat ()
* Graničar
* Centar 3 (Tokio)
* Bajnat

## Kutha kembar 
*  15px **Szeged**, Honggari
* 23px 15px ** Dunajská Streda**, Slowak
* 23px 15px **Olomouc**, Républik Ceko
*  15px **Odorheiu Secuiesc**, Rumania

## Kutha partner 
## Pranala njaba 
* The official website of Subotica 
* Ferdinand, S. and F. Komlosi. 2017. The Use of Hungarian and Serbian in the City of Szabadka/Subotica: An Empirical Study, Hungarian Cultural Studies, Volume 10. Accessed 08 September 2017.
* JP Subotica Trans -Public Transport Official Site
* Subotica.com - Most popular Website of Subotica
* The official website of the Roman Catholic diocese of Subotica
Piperales

**Piperales** iku bangsa tetuwuhan ngembang kang kalebu sajeroning klad magnoliids miturut Sistem klasifikasi APG II). Bangsa iki uga diakoni minangka ordho sajeroning sistem klasifikasi Cronquist kang kacakup sajeroning anak kelas Magnoliidae.

## Suku/familia anggota 
Sajeroning sistem APG II bangsa iki nyakup limang suku, ya iku
* suku Aristolochiaceae
* suku Hydnoraceae
* suku Lactoridaceae
* suku Piperaceae
* suku Saururaceae

Sajeroning sistem Cronquist (1981), telung suku pisanan dipapanaké ing bangsa liya lan nambahaké Chloranthaceae.
Boksit

[thumb|Bauxite with a [Us cent|US Cent]]
thumb|Bauxite with core of unweathered rock
 ]]

**Boksit** utawa bauksit, iku wiji alumunium sing paling wigati. Dat iki dumadi akèh-akèhé saka bahan logam *gibbsite* Al(OH)3, boehmite γ-AlO(OH), lan alumunium dioksida hidroksida (*diaspore*) α-AlO(OH), bebarengan karo oksida wesi goethite lan hematite, lempung mineral kaolinite lan sethithik anatase TiO2. Dat iki dijenengaké saka jeneng désa Les Baux ing Prancis kidul, papan tinemu sepisanan dat iki ing taun 1821 déning geologis Pierre Berthier.

## Pangasil boksit 
Tabel ig ngisor iki nagara diurut miturut akèhé cadhangan boksit.

Sumber: U.S. Geological Survey, Mineral Commodity Summaries, January 2009

## Rujukan 
*Bardossy, G. (1982): Karst Bauxites. Bauxite deposits on carbonate rocks. Elsevier Sci. Publ. 441 p.
*Bardossy, G. and Aleva, G.J.J. (1990): Lateritic Bauxites. Developments in Economic Geology 27, Elsevier Sci. Publ. 624 p. ISBN 0-444-988

## Pranala njaba 
* USGS Minerals Information: Bauxite 
*Mineral Information Institute
Kakao

thumb|*Theobroma cacao*

**Kakao** (*Theobroma cacao*) iku tetuwuhan awujud wit-witan sing asalé saka Amérika Kidul. Saka wiji tuwuhan iki diasilaké prodhuk olahan sing ditepungi dadi coklat.
Wiji kakao iki rasané pait lan kudu difermèntasi supaya rasané ora pait.

Kakao kalebu tuwuhan taunan kang merlokaké lingkungan mirunggan kanggo bisa ngasilaké woh kang akèh. Lingkungan alami kakao ya iku ing alas udan tropis.

Panaliten DNA saka macem-macem jinis kakao nuduhake yen penanaman wit dening wong wiwit ing alas udan Peru. Pasinaon genomik nuduhake yen T. cacao nduweni kabhinane paling gedhe ing wilayah Amazon Luhur ing Amerika Kidul sisih Lor.

## Botani 
left|thumb|150px|Wit kakao.

Kakao minangka tetuwuhan taunan (*perennial*) awangun wit, dhuwuré bisa nganti 10m.

## Khasiyat 
Woh kokoa ngandhut akèh magnésium.

## Habitat 
Habitat asli tuwuhan kakao ya iku ing alas tropis teles.

Habitat asli tuwuhan kakao ya iku ing alas tropis ing sangisoré wit-wit kang dhuwur, curah udan kang akèh, suhu saben taun kang rélatif padha, lan kalembapan udarané dhuwur lan rélatif padha. Ing habitat kang kaya ngono, tuwuhan kakao bisa urip lan thukul dhuwur nanging kembang lan wohé sithik.

## Budidaya 
Yèn dibudidayakaké ing kebon, dhuwuré tuwuhan kang umuré telung taun kurang luwih 1,8-3 mèter lan ing umuré kang 12 taun dhuwuré tekan 4,5-7 mèter. Dhuwuré tuwuhan kakao béda-béda, amarga ana faktor intènsitas ayoman lan faktor-faktor kang duwé prabawa kanggo thukul.

Tuwuhan kakao sifaté dimorfisme, tegesé nduwé loro wangun thukulan vegetatif. Thukulan kang arah thukulé mendhuwur diarani thukulan ortotrop utawa thukulan banyu kang diarani wiwilan utawa chupon, déné thukulan kang arah thukulé nyamping diarani plagiotrop kena uga diarani pang kepet utawa *fan*.
Kanggo ngasilaké kakao kang apik, kudu duwé èlmu kang murwat. Kudu ngerti fisiologi lan morfologi kakao, lahan kanggo nandur kang pas, bahan tandur, pola tandur, nyiapaké konvèrsi, nengkaraké, ngrabuk, nyegah lelara lan ama, nganti carané manèn kakao. Kawruh kang apik bakal ngasilaké asil woh kakao kang apik.

## Chatetan sikil 
## Pranala njaba 
* World Cocoa Foundation
* The food of the Gods
* Malaysian Cacao Board 
* International Cocoa Organization (ICCO)
* TransFair USA Fair Trade Cocoa Program
* Plant Diseases Imperil Chocolate Production
* Theobroma Cacao – the Tree of Life
Manuk ocèh-ocèhan

Ordo **Passeriformes** utawa **Manuk ocèhan** iku ordho gedhé dhéwé sajeroning kelas Manuk utawa Aves ing karajan Sato kéwan utawa Animalia. Watara 5.400 spésies utawa punjul setengah gunggung total spésies manuk iku passeriformes.

Spesies manuk sajeroning ordho passeriformes duwé otot sing rumit kanggo ngatur organ suwarané lan sapérangan gedhé manuk-manuk sajeroning ordho iki duwé ukuran awak rélatif luwih cilik tinimbang manuk-manuk sajeroning ordho liyané. 

Urutan iki kalebu 24 familia: 

* Dendrocolaptidae 
* Scleruridae 
* Melanopareiidae 
* Rhinocryptidae 
* Conopophagidae 
* Grallariidae 
* Formicaiidae 
* Cotingidae 
* Pipridae 
* Tityridae 
* Vireonidae
* Corvidae 
* Hirundinidae 
* Troglodytidae 
* Donacobiidae
* Polioptilidae
* Turdidae
* Mimidae
* Motacillidae
* Coerebidae
* Cardinalidae
*Partulidae 
*Icteridae

* Fringillidae
Cinchona

***Cinchona*** iku génus kang anggotané watara 25 spésies saka suku Rubiaceae kang asalé saka Amérika Kidul tropika. Anggota génus iki wujud tuwuhan perdu gedhé utawa wit cilik ijo abadi kang tuwuh nganti 5—15 mèter.

Kulit wit-é wujud sumber manéka jinis alkaloid, kang paling dikenal yakuwi kinina, sawijining senyawa antipiretik (penawar demam) kang mligi dianggo nambani malaria. Saka akèh pengasil kinina, mung *C. officinalis* lan *C. pubescens* (sin. *C. succirubra*) kang dibudidayaké ing perkebunan. *C. officinalis* subsp. *ledgeriana* kang dianggo minangka wit ngisor. Jinis-jinis iki dikenal sajeroning perdagangan minangka tuwuhan **kina**.

## Spesies 
* *Cinchona antioquiae* L.Andersson (1998). 
* *Cinchona asperifolia* Wedd. (1848). 
* *Cinchona barbacoensis* H.Karst. (1860). 
* *Cinchona × boliviana* Wedd. (1848). 
* *Cinchona calisaya* Wedd. (1848). 
* *Cinchona capuli* L.Andersson (1994). 
* *Cinchona fruticosa* L.Andersson (1998). 
* *Cinchona glandulifera* Ruiz & Pav. (1802). 
* *Cinchona hirsuta* Ruiz & Pav. (1799). 
* *Cinchona krauseana* L.Andersson (1998). 
* *Cinchona lancifolia* Mutis (1793). 
* *Cinchona lucumifolia* Pav. ex Lindl. (1838). 
* *Cinchona macrocalyx* Pav. ex DC. (1829). 
* *Cinchona micrantha* Ruiz & Pav. (1799). 
* *Cinchona mutisii* Lamb. (1821). 
* *Cinchona nitida* Ruiz & Pav. (1799). 
* *Cinchona officinalis* L. (1753)
* *Cinchona parabolica* Pav. in J.E.Howard (1859). 
* *Cinchona pitayensis* (Wedd.) Wedd. (1849). 
* *Cinchona pubescens* Vahl (1790), syn. *C. succirubra*
* *Cinchona pyrifolia* L.Andersson (1998). 
* *Cinchona rugosa* Pav. in J.E.Howard (1859). 
* *Cinchona scrobiculata* Humb. & Bonpl. (1808). 
* *Cinchona villosa* Pav. ex Lindl. (1838).
* *Cinchona robusta*
* *Cinchona hybrida*

## Pranala njaba 
* Quinine dalam laman Tropical Plant Database
* The Story of Cinchona Ledgeriana
Èpifit

**Tuwuhan epifit** iku tuwuhan kang numpang ing tuwuhan liya minangka papan uripé. Jenengé dijupuk saka Basa Yunani: *epi-*, lumah utawa tutup, lan *phyton*, tuwuhan utawa wit.

Béda karo parasit, epifit bisa mandhiri, lepas saka lemah minangka panyangga lan penyedia hara kanggo kauripané, utawa saka hara kang disadiakaké tuwuhan liya. Banyu dijupuk saka banyu udan, embun, utawa keluk (uwab). Hara mineral dijupuk saka awu utawa asil dekomposisi wit sarta sisa-sisa pérangan tuwuhan liya kang kaurai. Sanadyan ora "nyolong" hara saka tuwuhan kang ditumpangi, epifit bisa dadi pesaing tumrap kacukupan cahya. Oyod epifit kadhang-kadhang uga nutupi lan nembus wit kang ditumpangi saéngga ngrusak kaseimbangan fisiologi tuwuhan inang.

Conto epifit kang populer yakuwi manéka anggrèk, nanas-nanasan (*bromeliad*), sarta paku-pakuan.
Bromeliaceae

**Bromeliaceae** utawa **Suku nanas-nanasan** iku suku anggota tetuwuhan ngembang. Miturut sistem klasifikasi APG II suku iki kalebu sajeroning bangsa Poales,  klad **commelinids** (eumonocots).
Kokaina

thumb|Struktur kimia kokaina
thumb|Struktur kimia 3 dhimènsi dari kokaina
**Kokaina** iku senyawa sintetis kang micu metabolisme sel dadi rikat banget.

Kokaina iku minangka alkaloid kang diasilaké saka tetuwuhan koka *Erythroxylon coca*, kang asalé saka Amérika Kidul. Godhongé biyasa dimamah déning kang ndunungi saenggon kanggo “stimulan”.

Wektu iki kokaina isih kanggo anestetik lokal, mligi kanggo pambedahan mata, irung lan tenggorokan, amarga efek *vasokonstriksif*-é uga bisa nulung. Kokaina diklasifikasèkaké minangka sawijining narkotika, bebarengan katro morfina lan heroina amarga efek adiktif.
Ambokulon, Comal, Pemalang

**Ambokulon** iku désa /kalurahan ing Kecamatan Comal, kabupatèn Pemalang, Provinsi Jawa Tengah, Indonésia.

## Uga delengen 
* Comal, Pemalang
* Kabupatèn Pemalang

## Pranala njaba 
* Situs resmi Kabupatèn Pemalang
Sabana

[thumb|240px|Sabana ing [Wewengkon Konservasi Ngorongoro, Tanzania.]]

**Sabana** iku padhang suket kang diselingi déning wit-witan. Sabana dibédakaké dadi loro, ya iku:
***Sabana murni**: sabana kang wit-witané mung dumadi saka sak jinis tuwuhan waé. 
***Sabana campuran**: sabana kang wit-witané dumadi saka manéka jinis tuwuhan.

## Pranala njaba 
*The Savanna
Eri

**Eri** iku istilah umum (generik) kanggo nyatakaké pérangan tetuwuhan utawa sato kéwan kang pucuké landhep lan cukup atos saéngga bisa agawé tatu ing kulit utawa pérangan awak liyané. Eri, kaya déné uga "swiwi", dudu istilah biologi lan kanthi ontogeni, eri bisa tuwuh saka jaringan kang béda-béda.

## Eri ing tetuwuhan 
thumb|180px|Eri ing wit mawar.

Ing tetuwuhan, eri bisa ditemoni ing manéka organ. Eri minangka organ aksesori lan fungsiné minangka piranti perlindungan dhiri saka pemangsa (gegremet utawa hèrbivor). Eri bisa asal saka modifikasi godhong utawa minangka organ aksesori sajati.

### Eri minangka modifikasi godhong 
Ing kaktus lan sawatara tetuwuhan tlatah garing liyané (xerofit), eri minangka modifikasi saka godhong. Fungsi metabolisme godhong dilakoni ing epidermis wit lan godhong owah dadi eri kanggo ngurangi transpirasi.

### Eri minangka aksesori 
Eri minangka aksesori ditemoni ing wit, godhong, sarta woh. Eri wit paling gampang tinemu ing wit mawar. Eri ing lumahing godhong racaké awangun cilik-cilik. Eri ing woh ditemoni upamané ing kulit woh durèn.

## Eri ing sato kéwan 
[thumb|right|Permukaan kéwan [wulu babi kang mawa eri]]
Panyebutan "eri" sajeroning donya sato kéwan bisa ditemoni ing landhak, iwak, lan gegremet.

Eri ing landhak sakbeneré rambut kang kamodifikasi dadi gedhé lan atos. Eri landhak kasusun saka bahan kang padha karo rambut ya iku keratin, sajinis protéin.

Eri ing iwak ditemoni ing betok, mujair, lélé, lan bandeng. Eri ing iwak iku balung. Ing iwak betok lan mujair, kang dimaksud eri mligi balung kang nyusun sirip dorsal lan sirip angsang. Ing iwak lélé, kang dimaksud eri ya iku patil, sawijining organ aksesori ing pérangan dhadha ventral minangka piranti pertahanan.

Eri ing gegremet lumrahé minangka tonjolan-tonjolan landhep. Conto kang bisa dideleng ing sikil walang.
Banjar (Bali)

**Banjar**, iku pamérangan wewengkon administratif ing Provinsi Bali, Indonésia sangisoré Kalurahan utawa Désa.

Banjar minangka kesatuan masarakat hukum sing ndarbèni wates-wates wewengkon sing duwé wenang kanggo ngatur lan ngurus kapentingan masarakat saenggon, miturut asal-usul lan adat istiadat saenggon sing diakoni lan dikurmati sajeroning sistem Papréntahan Nagara Kesatuan Républik Indonésia.
Padma raseksa

**Patma raseksa** (*Rafflesia arnoldii*) iku tetuwuhan parasit obligat kang misuwur amarga duwé kembang ukuran gedhé banget, malah dadi kembang gedhé dhéwé ing donya. Tuwuhan iki tuwuh ing jaringan tetuwuhan mrambat (liana) *Tetrastigma* lan ora duwé godhong saéngga ora bisa ngayahi fotosintesis. Tetuwuhan iki endemik ing Pulo Sumatra, mligi pérangan kidul (Bengkulu, Jambi, lan Sumatra Kidul). Taman Nasional Kerinci Seblat minangka laladan konservasi utama spésies iki. Jinis iki, bebarengan karo anggota génus *Rafflesia* liyané, kaancam statusé akibat penggundulan alas. Ing Pulo Jawa tuwuh mung siji jinis patma parasit, *Rafflesia patma*.

Kembang minangka parasit ora duwé oyod, ora duwé godhong, lan ora ana gagangé. Diameter kembang nalika nuju mekar bisa nganti 1 mèter lan aboté watara 11 kilogram. Kembang ngisep unsur anorganik lan organik saka tuwuhan inang *Tetrastigma*. Siji-sijiné pérangan kang bisa sinebut "tuwuhan" ya iku jaringan kang tuwuh ing tetuwuhan mrambat *Tetrastigma*. Kembang duwé lima godhong makutha kang ngubengi pérangan kang katon kaya gentong. Ing dhasar kembang ana pérangan kaya piringan mawa eri, isi benang sari utawa putik gumantung marang jinis kelamin kembang, lanang utawa wadon. Kéwan panyerbuk ya iku laler kang kapilut déning gandan kembang. Kembang mung umur watara seminggu (5-7 dina) lan sawisé iku alum lan mati. Presentase pambuahan cilik banget, amarga kembang lanang lan kembang wadon arang banget bisa mekar bebarengan sajeroning seminggu.

## Gladri 

Gambar:Kembang Bangkai.jpg|Kembang *Rafflesia arnoldi* utawa patma raksasa, kerep klèru karo kembang bangkai amarga padha ngetokaké ganda badheg
Gambar:Rafflesia.jpg|Spesimen *Rafflesia arnoldii* ing Kyoto Botanical Garden
Gambar:Rafflesia sumatra.jpg|Kembang Rafflesia Arnoldii
Anggrèk bulan

**Anggrèk bulan** *(Phalaenopsis amabilis)* iku kembang nasional Indonésia. Ditemokaké déning ahli botani Walanda, Dr. C.L. Blume.

Tuwuhan anggrèk iki kasebar wiwit saka Malaysia, Indonésia, Filipina, Papua, nganti Australia. Cara uripé kanthi epifit kanthi némpél ing wit utawa pang wit-witan ing alas-alas lan tuwuh subur nganti 600 mèter saka salumahing sagara.

## Karakteristik tuwuhan 
Anggrèk bulan kalebu sajeroning tuwuhan anggrèk monopodial sing butuh cahya sithik. Srengéngé minangka panunjang uripé. Godhongé warna ijo kanthi wangun dawa. Oyot-oyoté warna putih lan awangun bulet dawa sarta krasa ndaging. Kembangé duwé wangi sithik lan nalika megar suwé sarta bisa tuwuh nganti dhiameteré 10&nbsp;cm luwih.
Jangkrik

**Jangkrik** iku kéwan kang kalebu kulawarga **Gryllidae**, yaiku jinis gegremet kang isih kerabat karo walang, duwé awak rata lan sungut dawa. Jangkrik iku omnivora, ditepungi mawa swarané kang mung diasilaké déning jangkrik lanang. Swara iki minangka narik jangkrik wadon lan nulak jangkrik lanang liyané. Suwara jangkrik iki saya seru kanthi munggahé suhu ing papan saubengé. Ana watara 900 spésies jangkrik.

Jangkrik wis diingu manungsa kawit biyèn, lan ing Asia dianggep panggawa kabegjan. Ing Caraguatatuba, Brazil, jangkrik ireng ing jeron ruangan dipercaya minangka tenger tekané lelara, jangkrik ijo tengering pangarep-arep, lan jangkrik klawu tetenger dhuwit. Sajeroning komèdi, suwara jangkrik lumrahé dipigunakaké kanggo nengeri lawakan kang ora lucu lan ora gawé wong ngguyu.
thumb|left|200px|Jangkrik jeliteng
## Jinising
*Jaliteng yaiku jangkrik kang kanthi warna ireng
*Jerabang yaiku jangkrik kang wernané abang
*Jelanda yaiku jangkrik kang warna awaké abang kabèh
*Bedah Galeng yaiku kang ana ing galengan lan wujud awaké luwih gedhé
*Bambang Pring yaiku jangkrik kang urip sakngisoré wit pring
*Gangsir

## Pranala njaba
Kesemek

thumb|220px|left|Wit kesemek lagi awoh
[thumb|220px|left|Bakul kesemek ing sawijining [pasar ing Magelang]]

**Kesemek** iku jeneng sajinis woh-wohan saka marga *Diospyros*. Tuwuhan iki ditepungi uga kanthi sebutan *woh kaki*, utawa sajeroning basa Inggris dijenengi *Oriental (Chinese/Japanese) persimmon*. Jeneng ngèlmiahé yaiku *Diospyros kaki*. (‘Kaki’, basa Jepang, iku jeneng dat tanin kang diasilaké woh iki).

## Pemerian 
Wit kesemek ukurané cilik tekan sedheng, 15 m utawa kurang, dioesis (*dioecious*, mawa omah loro) lan sok-sok monoesis, batangé cendhèk lan bengkong-bengkong, akèh pangé, sarta ngguguraké godhong.

Godhong sajeroning rong dhèrèt, kasusun selang-seling, gagangé cendhèk lk. 3&nbsp;cm, bunder, bunder endhog nganti jorong, 2,5-15 × 5–25&nbsp;cm, ijo kuning kilap-kilap.

Kembang lanang sajeroning malai cendhèk isi 3-5 kuntum, kembang wadon soliter, ing kelèk godgong, mawa wilangan 4. Woh buni wangun gèpèng mbulet lan segi papat, ijo semu kuning nganti abang, kanthi godhong kelopak kang ora rontok.

## Asil lan kagunaan 
Kesemek kang mateng wernané antara jingga semu kuning nganti semu abang lan dhiameteré antara 2–8&nbsp;cm. Woh iki bisa dipangan langsung sajeroning kaanan seger sawisé diolèsi mawa banyu kapur lan diperem, supaya rasa sepeté ilang. Woh uga bisa digaringaké utawa diolah dadi selé, ager-ager, ès krim lan liya-liyané. Woh kesemek seger ngandhut 19,6% karbohidrat, mligi fruktosa lan glukosa, 0,7% protéin, vitamin A lan kalium.
 
Woh kesemek kang enom ngandhut dat tanin kang dijenengi *tanin-kaki*, kang nimbulaké rasa sepet ing woh. Dat iki bakal saya kurang bebarengan karo matengé woh. Tanin-kaki dimupangataké kanggo ngawètaké manéka karajinan tangan, mbantu prodhuksi arak-beras ing Jepang, sarta bahan pangobatan lelara hipertensi.

## Asal-usul lan penyebaran 
thumb|100px|left|Kesemek 'Hachiya' saka Jepang, 柿 – lukisan cet banyu 1887
Kesemek asalé saka Républik Rakyat Cina, kang banjur nyebar dhateng Jepang nalika jaman purba lan ditangkaraké ing kana. Ing tembé wuri woh iki nyebar dhateng pérangan liya Asia, lan nalika mangsa kolonial ing taun 1800an digawa dhateng Éropah kidul lan Amérika (California).

Woh iki cukup wigati sajeroning tradhisi Tiongkok lan Jepang, saéngga pangaji komersialé dhuwur ing kana. Saiki komersialisasi prodhuksi kesemek wis mrémbét lan mawiyar ing Niu Sélan, Australia lan Israèl. Ekspor saka Israèl iki kang dijenengi minangka *Sharon fruit*.

Ing Indonésia, Malaysia lan Thailand, prodhuksi kesemek lumrahé mung cukup kanggo konsumsi lokal. Sumatra Lor, mligi wewengkon Brastagi, biyèn tau kanthi tetep ngirim kesemek kanggo Singapura; nanging saiki mandheg amarga kualitasé kadhesek déning kesemek prodhuk nagara-nagara liya. Papan-papan liya ing Indonésia kang ngasilaké kesemek ing antarané yaiku Jawa Kulon lan Jawa Wétan, ing ngendi woh iki ditandur ing laladan-laladan dhuwur ing pagunungan.

## Bahan Wacan 
* Verheij, E.W.M. dan R.E. Coronel (eds.). 1997. *Sumber Daya Nabati Asia Tenggara 2: Buah-buahan yang dapat dimakan*. PROSEA – Gramedia. Jakarta. ISBN 979-511-672-2.
Ericales

**Ericales** iku bangsa tetuwuhan ngembang sing kalebu sajeroning klad asterids, core eudicots, lan eudicots (Sistem klasifikasi APG II). Bangsa iki uga diakoni sajeroning sistem klasifikasi Cronquist, minangka anggota anak kelas Dilleniidae, kelas Magnoliopsida.
Babakan, Bodeh, Pemalang

**Babakan** iku désa ing Kacamatan Bodeh, kabupatèn Pemalang, Provinsi Jawa Tengah, Indonésia.

## Wates wilayah 
## Uga delengen 
* Bodeh, Pemalang
* Kabupatèn Pemalang

## Pranala njaba 
* Situs resmi Kabupatèn Pemalang
Fabales

**Fabales** iku bangsa tetuwuhan ngembang sing kalebu sajeroning klad eurosids I, rosids, core eudicots, lan eudicots (Sistem klasifikasi APG II). Bangsa iki uga diakoni minangka takson sajeroning sistem klasifikasi Cronquist lan kacakup sajeroning anak kelas Rosidae, kelas Magnoliopsida.

Sajeroning Sistem klasifikasi APG II, bangsa iki nyakup suku-suku:
* Fabaceae (Leguminosae) - suku polong-polongan utawa legum
* Quillajaceae
* Polygalaceae 
* Surianaceae

Ing sangisoré sistem klasifikasi Cronquist sing luwih suwé, sapérangan suku sing kalebu sajeroning bangsa Fabales dilebokaké sajeroning bangsa liyané. Polygalaceae sajeroning bangsa Polygalales lan sing liyané sajeroning bangsa Rosales.
Nomer Pokok Sekolah Nasional

**Nomer Pokok Sekolah Nasional** (**NPSN**) iku kodhe pengenal sekolah Indonésia sing sifaté unik lan mbédakaké siji sekolah lan sekolah liyané.

Sistem NPSN sifaté nasional lan nggantèkaké kodhe-kodhe sadurungé (kaya NIS) sing béda-béda format ing siji tlatah lan tlatah liyané. Sadurungé, aturan panyusunan kodhe pengenal sekolah antara siji provinsi bisa béda karo provinsi liya. Wusanané bisa kadadéan data sekolah gandha sing bisa duwé imbas marang sistem penggajian, penilaian, lan registrasi liyané. NPSN minangka penggabungan sistem saéngga saben sekolah bakal duwé kodhe sing unik lan dadi pambéda utama antara siji sekolah lan sekolah liyané ing Indonésia.

## Sistem penomeran 
Kodhe NSPN migunakaké wolung digit, lan lumaku tumrap kabèh sekolah ing Indonésia lan ing manca nagara sing afiliasi menyang Indonésia. Format baku awujud XYYZZZZZ, yakuwi X minangka Kodhe Wilayah, YY minangka Nomer Golongan, lan ZZZZZ nomer serial mligi kanggo saben sekolah.

Nganggo sistem iki, total kapasitas sekolah sing bisa didaftar yakuwi 9,9 yuta sekolah saben tlatah.

Kodhe Wilayah ditemtokaké kaya mangkéné:
# Sumatra lan saubengé : 1
# Jawa lan saubengé : 2
# Kalimantan lan saubengé : 3
# Sulawesi lan saubengé : 4
# Bali, Nusa Tenggara, lan saubengé : 5
# Kapuloan Maluku, Papua lan saubengé : 6
# Manca Negara : 9
# Cadhangan : 7 - 8

## Pranala njaba 
* Situs resmi NPSN
Tata jeneng binomial

**Tata jeneng binomial** (*binomial nomenclature*) iku sistem formal pawèwèh jeneng spésies (mligi ing lingkup zoologi), tata jeneng binèr utawa *binary nomenclature* (mligi ing lingkungan botani), utawa sistem klasifikasi binomial (*binomial classification system*). Intisari saka sitem iki yaiku saben spésies dijenengi ing basa Latin lan dumadi saka rong pérangan, saéngga populèr minangka **jeneng Latin** utawa **jeneng saintifik**.

## Deleng uga
* Tata jeneng trinomial
* Taksonomi

## Pranala njaba 
* Curiosities of Biological Nomenclature
* The Language of Horticulture
Ernst Haeckel

**Ernst Heinrich Philipp August Haeckel** (16 Fèbruari 1834 — 9 Agustus 1919),
uga ditulis **von Haeckel**, iku ahli biologi, ahli naturologi, filsuf, dhokter, profésor, lan seniman sing nemu, ngandharaké, lan mènèhi jeneng marang spésies anyar cacah éwon, metha petha génealogi gegayutan sakèhing makluk urip, lan nyipta istilah biologi anyar, kaya filum, filogèni, ékologi, lan kingdom Protista.

Haeckel mratahaké karyané Charles Darwin ing Jerman, lan ngembangaké téyori rekapitulasi sing kontrovèrsiyal.

## Réferènsi
Carl Ludwig Blume

**Karl Ludwig Ritter von Blume** (Braunschweig, Jerman, 29 Juni 1789 - 3 Fèbruari 1862) iku botaniwan Jerman-Walanda. Kadhangkala jenengé ditulis nganggo versi Walanda **Karel Lodewijk Blume**. Tembung "Ritter" iku gelar bangsawan kang bisa dipadhakaké karo "Knight" sajeroning budaya Anglo-Sakson.

Sanadyan duwé kabangsan Jerman, mèh kabèh karier ngèlmiahé digarap ing nagara Walanda lan Hindhia Walanda (saiki Indonésia). Puncak kariré ya iku nalika dadi direktur *Rijksherbarium* (herbarium karajan) ing Leiden.

Sumbangan paling wigati ya iku kajian kang diayahi tim-é tumrap flora Asia Kidul-wétan, mligi ing Jawa. Dhèwèké iku wakil (deputi) direktur Kebun Botani Bogor wiwit taun 1823 nganti 1826. Blume dhéwé tugas ing Bogor wiwit taun 1818 nganti 1827.

Samulihé saka Hindhia-Walanda dhèwèké dianugerahi gelar bangsawan "ritter" ("ksatria") saka Karajan Walanda.

Jenengé diabadèkaké dadi jeneng siji jurnal botani "Blumea".

Kodhe "Blume" (tanpa titik ing mburi!) ing mburi jeneng ilmiah iku kodhe otorisasi kanggo botaniwan iki.

## Publikasi wigati 
[thumb|200px|Sampul salah satu buku tentang [anggrek karya Blume]]
* Carl Ludwig Blume:*Bijdragen tot de flora van Nederlandsch Indië …1825-827*Botanicus
* Carl Ludwig Blume: *Enumeratio plantarum Javae et insularum adjacentium. 1827-1828.
* Carl Ludwig Blume, J. B. Fischer: *Flora Javae nec non insularum adjacentium …*. 1828-185.
* Carl Ludwig Blume: *Rumphia, sive commentationes botanicae imprimis de plantis Indiae orientalis …'' 1836-1849 (4 volumes with 170 illustrations)
* Carl Ludwig Blume: 'Musem botanicum lugduno-batavum ….1849-1857.Botanicus

## Pranala njaba 
* [Biografi rinci](http://mdz.bib-bvb.de/digbib/lexika/adb/images/adb002/@ebt-link?target=idmatch(entityref,adb0020748))
* Karl Ludwig Blume Karya Karl Ludwig Blume di babagan peranggrekan.
Antoine Laurent de Jussieu

**Antoine Laurent de Jussieu** (12 April, 1748 - 17 September, 1836) iku ahli botani saka Prancis, misuwur minangka sing sapisanan ngusulaké klasifikasi tetuwuhan ngembang; sing akèh-akèhé isih dianggo nganti saiki.

Jussieu lair ing Lyon, keponakan saka ahli botani Bernard de Jussieu. Dhèwèké lunga menyang Paris kanggo sinau kadhokteran, lulus taun 1770. Dhèwèké iku dosèn (profesor) botani ing Jardin des Plantes wiwit taun 1770 nganti 1826. Anak lanangé Adrien-Henri uga dadi ahli botani.

## Karya 
* 
* 
* 

## Rujukan 
* Duane Isely, *One hundred and one botanists* (Iowa State University Press, 1994), pp.&nbsp;118–120
* 
*
Cekakan pengarang (botani)

**Cekakan pengarang** (Basa Inggris: *author citation*) tegesé sadengah wong (utawa golongan) sing sepisanan kanthi sah nerbitake jeneng botani, miturut *International Code of Botanical Nomenclature* (*ICBN*).

## Uga delengen 
*Pratélan ahli botani miturut cekakan
*Cekakan pengarang (zoologi)

## Réferènsi 
## Pranala njaba 
* the IPNI Author Query page.
Pitik alas

**Pitik alas** (Aksara Jawa: ꦥꦠꦶꦏ꧀ꦲꦭꦱ꧀ ꧈ ꦥꦶꦠꦶꦏ꧀ ꦲꦭꦱ꧀ ) iku jeneng umum kanggo jinis-jinis pitik alasan kang urip ing alas. Ing basa Madura *ajem alas* lan ing basa Inggris *junglefowl*; kabèh ngrujuk ing papan uripé lan sifaté kang alasan.

Pitik-pitik iki saka segi wangun awak lan prilaku sarupa banget karo pitik-pitik ingon, amarga pancèn wujud leluhur saka pitik ingon. Jantan karo wadon béda wangun awaké, warna lan ukurané (dimorfisme sèksual, *sexual dimorphism*). Pitik alas lanang duwé wulu kang manéka warna lan éndah, béda karo pitik betinané kang cenderung duwé warna monoton lan kusem.

## Rupa jinis lan Penyebaran 
Kabèh, ana patang spésies pitik alas kang nyebar wiwit saka India, Sri Lanka nganti  Asia Kidul-Wétan kalebu Kapuloan Nusantara. Papat spésies iku:

* Pitik alas abang, *Gallus gallus*
* Pitik-alas Srilangka, *Gallus lafayetii*
* Pitik-alas klawu, *Gallus sonneratii*
* Pitik-alas ijo, *Gallus varius*

Rong jinis ana ing Indonésia, nyebar alami mligi ing pérangan kulon kapuloan. Rong jinis pitik iku: (1) Pitik-alas abang, kang seneng pérangan alas kang rélatif katutup; lan (2) Pitik-alas ijo, kang luwih seneng alas-alas kabukak lan tlatah mawa bukit-bukit.

## Kabiasaan 
Pitik alas iku mangan apa waé, sanajan cenderung minangka pamangan wiji-wijian. Nanging kaya déné pitik lumrahé, pitik alas uga mangan pucuk-pucuk suket, gegremet lan manéka kéwan cilik kang ditemoni.

Manuk iki racaké urip pasangan utawa sajeroning kelompok cilik. Turu ing dhuwur pang perdu utawa semak, ora adoh banget saka dhuwur lemah. Nalika usum ngendhog, wadon gawé susuh prasaja ing sadhuwuré lemah lan ngengkremi endhogé nganti netes. Anak-anak pitik alas dimong déning baboné.

Ora kaya pitik ingon, pitik alas pinter mabur; ora suwé sawisé ninggal susuh papané netes.

## Dhomèstikasi 
Pitik alas wujud salah siji jinis unggas kang wis didhomèstikasi manungsa wiwit èwonan taun kapungkur. Pitik alas abang dikawruhi minangka nenek-moyang langsung saka anéka jinis pitik ingon. Éwadéné pasilangan pitik alas ijo karo pitik ingon ngasilaké pitik bekisar, kang misuwur banget ing Jawa Wétan amarga swara kluruké kang apik lan wuluné kang éndah.

## Pitik alas sajeroning dongèng 
Sapérangan carita rakyat tradhisional nampilaké pitik alas minangka salah siji tokohé. Dongèng rakyat kaya déné Ciung Wanara saka tlatah Sunda, utawa vèrsi Jawané kang mawa judhul Panji Laras utawa Cinde Laras, nyritakaké tokoh baku kang duwé pitik jago utawa pitik alas jago kang pinter tarung lan kluruk.

Lan kluruké iku dudu kluruk biyasa, nanging isi carita ngenani nasib bendarané iku. Minangka conto, kluruké pitik jago Ciung Wanara muni:

:: Blak ! Blak ! *kukuruyuuuuk* 
:: “*Bapa raja Ibu uga ratu* ! 
:: *Suwé kandhutan setaun* ! 
:: Paraji *ibu ratu* ! 
:: *Sanajan manis nanging madu* !” 

:: *Kanthi* wengi *mata ditutup* ! 
:: *Kanthi* wengi *kuping ditutup* ! 
:: *Kaloro tangan dibanda* ! 
:: *Nalika lair sajeroning* kandaga *kèli* !
:: *Bebarengan sabutir endhog*... !

(Saka *Ciung Wanara, sawijining carita pantun Sunda*, déning Ajip Rosidi. Jakarta: Gunung Agung, 1985)
Pitik alas abang

**Pitik alas abang** utawa kanthi widyanama *Gallus gallus* iku sajinis manuk kanthi ukuran sedheng, dawané watara 78&nbsp;cm, saka suku Phasianidae. Pitik wadon ukurané luwih cilik, dawané watara 46&nbsp;cm. Pitik alas lanang duwé wulu-wulu gulu, tengkuk lan mantel sing dawa luncip warna kuning sogan emasan kanthi kulit rai abang, iris coklat, wulu geger ijo peteng lan sisih ngisor awak warna ireng gilap. Ing endhasé ana jènggèr mawa rigi lan glambir warna abang. Buntuté kapérang saka 14 nganti 16 wulu warna ireng ijo wêsen, kanthi wulu tengah buntut sing dawa lan mlengkung mudhun. Sikilé warna klawu ana jaluné siji. Pitik wadon sikilé ora ana jaluné, wulu-wuluné cendhak, warna sogan tuwa semu kuning mawa garis-garis lan totol peteng.

Pitik-alas abang kasebar wiyar ing alas tropis lan dhataran asor ing nuswabaga Asia, saka Himalaya, Républik Rakyat Cina kidul, Asia Kidul-Wétan, tekan Sumatra lan Jawa. Ana lima bagapapligi (Ind: subspesies) sing ditepungi. Ing Indonésia, bagapapligu *G. g. bankiva* tinemu ing Jawa, Bali lan Sumatra.

Pitik-alas abang urip nglumpuk, pitik lanang karo sapérangan pitik wadon. Ing ésuk lan soré, pitik metu anggolèk pangan ing salumahing lemah. Pakan pitik-alas abang kapérang saka warna-warna wiji tutuwuhan, pucuk suket lan gegodhongan, gegremet sarta warna-warna jinis kéwan cilik.

Pitik wadon racaké netesaké watara limang nganti enem endhog warna sogan enom pucet utawa sogan semu abang. Anak pitik bisa mabur sawisé umur saminggu.

Pitik-alas abang dipracaya minangka luluhur saka pitik ingon. Wiwit kapan pitik-alas iki diparilulutake (Ind: didomestifikasi) ora cetha. Nanging, pitik-pitik iku diternakaké wiwit peradaban Lembah Indus watara 5.000 taun kapungkur.

Salah sawiji manuk sing paling akèh ditemoni lan diternakaké, pitik-alas abang diévaluasikaké minangka kanthi résiko asor sajeroning IUCN Red List.

## Pranala njaba 
* BirdLife Species Factsheet
* IUCN Red List
Strepsirrhini

Klad **Strepsirrhini** iku salah siji saka loro subordo saka primata. Siji karakter sing paling ketara ing 118 species iki yakuwi 'irung-teles'-é, lan saka kaanan iki dijupuk jeneng golongan iki. Miturut jeneng Basa Yunani sing tegesé duwé irung mlengkung utawa béngkong (*strepho* "béngkong" lan *rhis* "irung"). Primata ing Madagaskar (saliyané manungsa) wujud **strepsirrhines**, sanadyan ing tlatah liyané uga tinemu, yakuwi ing Asia Kidul-wétan lan Afrika.

* **Ordo Primata**
** **Subordo Strepsirrhini**: *non-tarsier prosimians*
*** Infraorder Lemuriformes
**** Family Cheirogaleidae: lemur kurcaci lan lemur tikus (32 species)
**** Family Daubentoniidae: Aye-aye (1 species)
**** Family Lemuridae: lemur (22 species)
**** Family Lepilemuridae: sportive lemur (26 species)
**** Family Indriidae: lemur wulu lan kulawargané (19 species)
*** Infraorder Lorisiformes
**** Family Lorisidae: lorises, pottos lan kulawargané (9 species)
**** Family Galagidae: galagos (19 species)
** Subordo Haplorrhini: tarsiers, monkeys lan apes

## Rujukan 
### Liya 
* Roos C, Schmitz J, Zischler H (2004) Primate jumping genes elucidate strepsirrhine phylogeny. Proc Natl Acad Sci U S A 101: 10650–10654.
* *Primate Taxonomy* (Smithsonian Institution Press, 2001), Colin Groves (ISBN 1-56098-872-X)
* *Primates in Question* (Smithsonian Institution Press, 2003), Robert W. Shumaker & Benjamin B. Beck (ISBN 1-58834-176-3)
Embing-embing

thumb|right|150px|Gambar dhiagramatik posisi jabang bayi. Embing-embing dituduhaké ing pérangan ngisor.
thumb|right|150px|Sigaran woh soklat. Embing-embing dumunung ing tengah, kaapit déning karangan wiji.

**Embing-embing** utawa **ari-ari** iku jeroan sajeroning wadhah bayi nalikané meteng/ mbobot mènèhi nutrisi lan nglindhungi jabang bayi.

Embing-embing sajeroning botani minangka irib-iriban embing-embing . Embing-embing minangka péranganing woh lan nglindhungi saluran kang nggawa rabuk kang diperlokaké wiji kanggo tuwuh.

## Uga delengen 
* Blastokista
* Villi
* Bayi
Haplorrhini

**Haplorrhines**, utawa primata "irung garing" (jeneng Basa Yunani sing tegesé "irung prasaja"), iku kulawarga saka klad **Haplorrhini**: prosimian tarsier lan kabèh simian sajati. Simian iku *catarrhines* (kethèk jaman kuna lan *ape*, kalebu manungsa) lan platyrrhines (kethèk jaman modhèren).

   
Pratélan ing ngisor warna-warna kulawarga haplorrhine, lan dunungé ing Ordo Primata:
* **ORDO PRIMATA**
** Suborder Strepsirrhini: *non-tarsier prosimians*
** **Suborder Haplorrhini**: tarsiers, kethèk lan apes
*** Infraorder Tarsiiformes
**** Family Tarsiidae: tarsiers
*** Infraorder Simiiformes
**** Parvorder Platyrrhini: Kethèk jaman modhèren 
***** Family Callitrichidae: marmosets lan tamarins
***** Family Cebidae: kethèk capuchins lan kethèk bajing 
***** Family Aotidae: kethèk wengi utawa kethèk beluk (douroucoulis)
***** Family Pitheciidae: titis, sakis lan uakaris 
***** Family Atelidae: howler, spider lan kethèk wulu 
**** Parvorder Catarrhini
***** Superfamily Cercopithecoidea: Kethèk jaman kuna
****** Family Cercopithecidae
***** Superfamily Hominoidea: ape
****** Family Hylobatidae: lesser apes (gibbons)
****** Family Hominidae: great (large) apes including humans

## Rujukan 
* *Primate Taxonomy* (Smithsonian Institution Press, 2001), Colin Groves (ISBN 1-56098-872-X)
* *Primates in Question* (Smithsonian Institution Press, 2003), Robert W. Shumaker & Benjamin B. Beck (ISBN 1-58834-176-3)
* Neotropical Primates 10(3)
Bodeh, Bodeh, Pemalang

**Bodeh** iku désa ing Kacamatan Bodeh, kabupatèn Pemalang, Provinsi Jawa Tengah, Indonésia.

## Uga delengen 
* Bodeh, Pemalang
* Kabupatèn Pemalang

## Pranala njaba 
* Situs resmi Kabupatèn Pemalang
Primata

[thumb|upright|Sawijining gambar taun 1927 [sipanse, gibbon (ndhuwur) lan loro orangutan (tengah lan tengah ngisor).  Sipanse ing gambar ndhuwur lagi gelantungan; orangutan ing gambar tengah ngisor lagi mbrangkang.]]
[right|upright|thumb|*[Homo sapiens*, anggota ordho Primata]]
**Primata** iku anggota saka ordo biologi, grup iki dumadi saka kabèh lemur, kethèk, lan manungsa. Primata asal saka tembung Latin *Primates*, kang tegesé "salah siji kang pisanan, paling apik, *noble*". Colin Groves ndata watara 350 spésies primata sajeroning *Primate Taxonomy*. Èlmu kang nyinaoni primata dijenengaké *primatologi*. Kabèh primata duwé limang driji (pentadactyly), wangun untu kang umum lan rencana awak primitif (ora spesial). Prabédan liya saka primata yakuwi kuku driji. Kabèh primata, mala kang ora duwé sipat kang biyasa saka primata liyané (kaya loris), duwé karakteristik orbit mata kang mbédakaké saka order taksonomi liyané. Karakter primata antarané pandangan kang duwé sipat stereoskopik (binocular vission), postur awak tegak.

Kim Jong Un is a master of goon

Me and P Diddy had a sneaky sneaky-link

He showed me his super big ding-a-ling

## Klasifikasi primata 
Ing ngisor iki pratélan warna-warna famili primata: 
* **Order Primates**
** **Suborder Strepsirrhini**: *non-tarsier prosimians*
*** Infraorder Lemuriformes
**** Famili Cheirogaleidae: lemur kurcaci lan lemur tikus (32 species)
**** Famili Daubentoniidae: Aye-aye (1 species)
**** Famili Lemuridae: lemurs (22 species)
**** Famili Lepilemuridae: sportive lemur (26 species)
**** Famili Indriidae: woolly lemurs lan allies (19 species)
*** Infraorder Lorisiformes
**** Famili Lorisidae: lorises, pottos lan allies (9 species)
**** Famili Galagidae: galagos (19 species)
** **Suborder Haplorrhini**: tarsiers, monkeys lan apes
*** Infraorder Tarsiiformes
**** Famili Tarsiidae: tarsiers (9 species)
*** Infraorder Simiiformes
**** Parvorder Platyrrhini: *New World monkeys* 
***** Famili Callitrichidae: marmosets lan tamarins (42 species)
***** Famili Cebidae: capuchins lan squirrel monkeys (17 species)
***** Famili Aotidae: kethèk wengi utawa kethèk beluk (douroucoulis) (10 species)
***** Famili Pitheciidae: titis, sakis lan uakaris (42 species)
***** Famili Atelidae: howler, spider lan kethèk wulu (28 species)
**** Parvorder Catarrhini
***** Superfamili Cercopithecoidea
****** Famili Cercopithecidae: Old World monkeys (135 species)
***** Superfamili Hominoidea
****** Famili Hylobatidae: gibbons utawa "lesser apes" (13 species)
****** Famili Hominidae: great apes (7 species)
Jagat rat

thumb|Universum - C. Flammarion, Woodcut, Paris 1888, Coloration: Heikenwaelder Hugo, Wien 1998
**Jagat rat** utawa **alam jembar**, uga diarani **jagat raya**, **sarwajagat**, utawa **alam samasta** (), sajeroning astronomi iku apa baé sing ana ing "njaba", kalebu srengéngé, planit (kalebu bumi), kabèh galaksi kita lan galaksi liyané, lan kabèh akasa njaba. 

## Pranala njaba 
* Cosmology 101 website from the NASA Goddard Space Flight Center
Kupengan alam

**Lingkungan alam** tegesé kabèh dat kang urip lan ora urip kang kanthi alamiah ana ing sajroning bumi.  
[thumb|250px|Prihaten kang tumuju déning kubengan alam [Grojogan Hopetoun Australia  ]]
Sacara mligi, kubengan alam iku kang ora kapangaruhan déning manungsa. Kubengan kang kapangaruhan déning manungsa diarani "kubengan kang diwangun" utawa lansekap budaya.

## Uga delengen 
* Ekologi
* Lingkungan
* Alam

## Pranala njaba 
* Wiki Good Globe 
* European Environment Agency (EEA).
* EEA multilingual environmental glossary
* EU Environment Directorate-General
* Rehbar Development Foundation  — Development Foundation/Organization working on Environment, Education and Health
Ekologi tetanduran

**Ekologi tetuwuhan** iku subdisiplin saka ékologi sing nyinaoni distribusi lan akèhé tetuwuhan, interaksi antara sajeroning species tetuwuhan, lan interaksi karo lingkungan. Ekologi tetuwuhan duwé oyod marang géografi tetuwuhan lan studi interaksi antara tetuwuhan lan lingkungané.

Lumrahé, lingkup ékologi tetuwuhan nyorot ecophysiology tetuwuhan, population ecology tetuwuhan, community ecology, ecosystem ecology, landscape ecology lan ékologi global. Sacara luwih jero ana prabédan antara ékologi tetuwuhan lan ékologi kéwan, nanging kanthi umum kaya déné studi babagan ékologi ékosistem racaké kaintegrasi lintas subdisiplin.
Alam

[thumb|250px|[Grojogan Hopetoun, Australia.]]
[thumb|250px|Bledhèg kang kadadèyan pas mbledhosé [Gunung Galunggung ing taun 1982.]]
jmpl|nyawang alam
**Alam** (basa Inggris: *Nature*) utawa **alamiah** (basa Inggris: *natural*) iku dianggo sajeroning apa waé sing ora digawé déning manungsa. Bab kaya cuaca, tetuwuhan, sato kéwan, gunung, kali, srengéngé lan isih akèh manèh iku péranganing alam. Para ilmuwan nyinaoni cara lumakuné pérangan-péranganing alam mau. Apa waé sing digawé déning manungsa diarani 'gawéan manungsa' utawa diarani artefak.

Ana èlmu alam sing nyinaoni manéka péranganing alam. Ékologi iku ngèlmu ngenani tetuwuhan lan kéwan minangka sakabèhané, déné biologi luwih nyinaoni saben kéwan siji lan sijiné (kanthi individual).

## Pranala njaba 
* The Nature Conservancy
* English Nature
* Gambar margasatwa dan alam 
* Nature Detectives 
* Petunjuk pada konservasi alam dan margasatwa
* Fotografi alam dan margasatwa, gambar makro 
* Animal Bytes - San Diego Zoo
* fenomena alam dalam prospek dunia
Swaca

right|200px|thumb|Bledhèg minangka péranganing swaca.
**Swaca** iku nuduhaké apa kang kadadéan ing langit. Swaca kalebu (nanging ora mung) angin, bledhèg, lésus, hurikan, tornadho, udan, udan ès, lan salju. Energi saka srengéngé duwé prabawa marang swaca. 
Iklim nuduhaké kaya apa swaca lumrahé lumaku ing siji panggonan ing saéngah wektu sajeroning sataun. 
Owah-owahan swaca bisa mènèhi prabawa marang swasana ati *mood*. Wong nganggo sandhangan lan duwé aktivitas béda-béda miturut kondisi swaca. Manungsa uga milih panganan kang béda miturut mangsané.

Setatsiyun swaca ngukur warna-warna kaanan cuaca ing donya. Sing diukur antarané karikatan lan arah angin, suhu, tekanan barometer, lan kalembaban. Manungsa migunakaké asil pangukuran iki kanggo nemtokaké swaca kang bakal teka. Wong-wong iki diarani *meteorologis*.

Swaca èlèk bisa ngakibataké kélangan nyawa lan bandha lan duwé prabawa marang kauripan sadina-dina. Conto swaca èlèk:
* Angin puyuh
* Udan angin
* Banjir
* Glombang panas
* Jendhel
* Pedhut
* Tornadho

## Pranala njaba 
* Internet Geography's weather page 
* The Weather Channel