open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ujur kulon

**Bujur kulon** iku sejatine garis khayal kang ngubungake titik Kutub lor karo Kutub kidul ing sisih kulon bumi. Pérangan sisih kulon bumi iku ana ing sisih wétan relatif dipirsani saka garis ujur 0 derajat kang ngliwati Greenwich - London, Inggris.

## Uga delengen 
* Bujur wétan
* Lintang kidul
* Lintang lor
* Sistem koordinat géografi
Balungan

**Balungan** (asal tembung saka balung) iku rangkeyan melodi ing gamelan. Dadi ing jinis musik gamelan iki inti melodine ana ing rangkeyan swara balungan iki.

## Piranti balungan
Piranti gamelan kanggo balungan ya iku:
*Saron
**Saron panerus
**Saron barung
**Saron demung utawa demung waé
*Slenthem lan Slentho

## Jinis balungan
*Balungan lumaku utawa balungan mlampah
*Balungan nibani 
*Balungan nggantung 
*Balungan pin mundur 
*Balungan ngadal
Pancering ener

thumb|right|200px|Pancering ener
**Pancering ener**, uga diarani **kéblat ener** iku pedoman kanggo nentu'ake arah kang umum dienggo ing kagiyatan kang ana hubungane karo navigasi karo peta.
# Arah Lor (0°)
# Arah Lor-Wétan (45°): Anane iku antara lor karo wétan
# Arah Wétan (90°)
# Arah Kidul-Wétan (135°): Anane iku antara kidul karo wétan
# Arah Kidul (180°)
# Arah Kidul-Kulon (225°): Anane iku antara kidul karo kulon
# Arah Kulon (270°)
# Arah Lor-Kulon (315°): Anane iku antara lor karo kulon
Perangkat kang umum dienggo kanggo nentu'ake arah mata angin iki diarani kompas.

## Cara nemtokaké arah 
Akèh cara kanggo nemtokaké arah mata angin, nganggo prangkat kompas iku, cara liyané ya iku:

### Nganggo pedoman srengéngé 
Srengéngé mlethèk ing sisih wétan, lan angslup ing arah kulon.

### Nganggo pedoman alam 
Antara liya nganggo pathokan rasi lintang Waluku utawa lintang Gubuk Pèncèng (Basa Indonésia: Biduk Selatan). Garis kang ditarik saka sikilé rasi lintang Waluku nuduhaké arah kidul.

## Arah liya 
* Tengen
* Kiwa
* Ndhuwur
* Ngisor
* Sisih
* Arah jam, kanggo nuduhaké arah marang wong liya (luwih kerep dianggo sajeroning lingkungan wadya utawa militèr) kanthi migunakaké arah pandom jam. Tuladha: Coba delengen arah jam 2, tegesé supaya wong iku ndeleng arah 15 o manengen saka arah panduluné. Arah kang persis ana ngarep diarani arah jam 12, arah tengen (arah 90o) diarani arah jam 3, arah kiwa utawa arah 270 o diarani arah jam 9, mangkono saterusé kaya déné arah pandom jam.

## Uga delengen 
* Arah kéblat
Peking

**Peking** bisa tegesé:

# Peking (piranti gamelan Jawa)
# Péking (jeneng kutha Beijing, kutha krajan RRC jaman mbiyen)
# Peking (jinis 'asu)
Gong suwuk

**Gong Suwuk** utawa siyem iku salah siji perangkat gamelan Jawa kang ditabuh lan nduwé ukuran kang gedhé dhéwé sawisé gong ageng, diametere antara 50 nganti 60&nbsp;cm. Gong suwuk iku racaké diso'ake/digantung ing pérangan mburi bareng karo gong ageng.

## Wujud
Wujud gong suwuk iki padha persis karo gong ageng ning luwih cilik. Ing gambar, gong ageng iku kang warnané luwih cetha/kuning.

## Swara
Gong suwuk iki nduwé nada luwih dhuwur katandhing gong ageng, yaiku kanthi nadha 2 (loro) gedhé.

## Fungsi
Gong suwuk ditabuh kanggo tandha akir babagan musik sedurung gong ageng ditabuh.
Saron barung

**Saron barung** iku salah siji perangkat gamelan Jawa sing ditabuh lan lumebu kelompok piranti saron.

## Wujud
Iki jinis saron tengah-tengah yaiku antara peking lan demung. Ana 2 jinis saron panerus yaiku pelog barung lan slendro barung. 2 jinis piranti panerus iki nduwé laras béda-béda.

## Wilah
Wilah saron barung iki luwih gedhé katandhing saron panerus ning luwih cilik katandhing saron demung. Wilah sing luwih dhuwur swarane, ukurane luwih cilik. Wilah saron panerus uga ana 7.

## Swara
Saron barung nduwé swara luwih dhuwur se oktaf katandhing saron demung.
Peking (gamelan)

Gambar Peking saka Tropen Museum, Walanda.|right|300px|thumb
**Peking** iku salah siji perangkat gamelan Jawa sing ditabuh, sajatiné peking iku saron panerus. Anggoné nabuh kaping pindho, kaya-kaya ngimbali balungan liyané. Ukurané luwih cilik tinimbang saron lan demung. Larasé uga padha laras pélog lan sléndro. Tabuhé kagawé saka sungu kebo, lan ana uga sing digawé saka kayu kang dhapuré mèh padha karo sungu kebo.
Panerusan

**Panerusan** ing gamelan iku rangkeyan swara-swara saka piranti-piranti gemalan panerus sing nambah variasi-variasi ing balungan utawa melodi. Liwat swara-swara saka piranti panerus iki muncul swara-swara sing luwih variatif kasil improvisasi lan kreativitas nayaga, dadi paling angel dipelajari.

## Piranti panerusan
Piranti gamelan kanggo panerusan ya iku:
*Gendér
*Suling
*Rebab
*Siter lan Celempung
*Bonang lan
*Gambang
Uga kadang ditambah swara-swara tinentu saka Sindhen.
Dalan Daendels

thumb|150px|*Dalan Raya Pos, Dalan Daendels*
**Dalan Raya Pos** (basa Landa **de Grote Postweg**) utawa dalan Daendels, iku dalan raya sing dibangun Herman Willem Daendels (1762-1818). Dalan iki dawane ± 1.000&nbsp;km, sepanjang pasisir sisih lor Pulo Jawa wiwit kutha Anyer ing Banten tekan kutha Panarukan ing Jawa Timur.

Dijenengi dalan pos amarga dalan iku jaman mbiyèn kanggo angkudan jasa pos karo penumpang, mulane wektu taun 1810, pemerentah kolonial Walanda tau nyediake 200 jaran kanggo sarana angkudan ing dalan iki.

Dalan iku dibangun nganggo sistem kerja paksa, miturut cathetan pemerentah Inggeris ana luwih 12.000 wong sing pejah, racaké amarga kekeselan karo kena serangan lemud malaria.
Kesenian Jawa

Peradaban saking Pulo Jawa iku akèh nglairaké jinis kesenian-kesenian mligi kesenian tradhisional antarané: jogèd Jawa, wayang, gamelan Jawa lan liyané. Saliyané iku uga tuwuh jinis-jinis kesenian kang *modern*/anyar mligi kang dikembangake Institut Seni Indonésia Yogyakarta lan Institut Seni Indonésia Surakarta.

Kesenian tradhisional Jawa, mligi Jawa Tengah lan Yogyakarta racaké tuwuh saka lingkungan kraton, yèn saka Jawa Wétan jinis-jinis keseniane umum tuwuh saka kabudayan rakyat.

## Jawa Wétan
Kesenian kang urip ing Jawa Wétan iku tuwuh saka saling prabawa antara budaya Jawa kuna lan budaya Madura. Jinis kesenian kang misuwur saka Jawa Wétan ya iku réyog lan ludruk.

## Jawa Tengah lan Yogyakarta
Saka Jawa Tengah lan Yogyakarta kang paling misuwur ya iku jinis-jinis kesenian jogèd Jawa kang dikembangke ing lingkungan kraton, uga saiki tumuwuh jinis-jinis kesenian kang luwih modern kang dikembangake ISI Yogyakarta lan ISI Surakarta. Khusus babagan seni rupa malah dikembangake kanthi mirunggan ing ISI Yogyakarta malah wis diwangun dadi Fakultas mirunggan seni rupa.

## Jawa Banyumasan
Sing radha unik saka jinis-jinis kesenian laladan Banyumasan iki ya iku anané prabawa gaya Sundha ing jinis-jinis keseniane. Jinis kesenian kang misuwur saka laladan Banyumasan iki ya iku lengger lan calung Banyumasan.

## Kesenian anyar
*Keroncong
*Kethoprak
*Campursari
*Kenthongan

## Uga delengen 
*Seni tradhisional saking Jawa
*Seni tradhisional saking Sundha
Gendèr

thumb|400px|right|Gambar Gendèr

**Gendèr** iku salah siji piranti gamelan Jawa. Wilah-wilah iku ditata ana ing tali kang dipasang ing kayu kang ana ing kiwa tengené.

Carané nyekel gendèr yaiku antarané driji tuding karo driji tengah. Ing pagelaran wayang, panabuh gendèr duwé peran kang utama, kudu nabuh instrumèn kang ora tau mandheg sawengi muput.
# gendèr penerus, duwé wilah kang paling cilik lan titi nadhané saoktaf luwih dhuwur ketimbang gendèr barung.
# Tabuhan gendèr gembyang mbukak
# Tabuhan gendèr gembyang nutup
# Tabuhan gendèr gembyang minggah
# Tabuhan gendèr gembyang mandha
# Tabuhan gendèr kempyung mbukak
# Tabuhan gendèr kempyung nutup
# Tabuhan gendèr kempyung minggah
# Tabuhan gendèr kempyung mandhap
# Tabuhan gendèr gantungan gembyang
# Tabuhan gendèr gantungan kempyung
# Tabuhan gendèr mipil
# Tabuhan gendèr imbal (kanggo lancaran, srepeg, palaran)

Saliyané iku ana rumus liya kang mirunggan minangka ngiringi suluk (pedhalangan) wayang, yaiku:
# Tabuhan gendèr pathetan
# Tabuhan gendèr ada-ada
# Tabuhan gendèr grambyangan

## Cathetan sikil
Jombang

**Jombang** bisa tegesé:

# Kabupatèn Jombang
# kutha Jombang
# Jombang (tuwuhan), *Taraxacum officinale*
Bonang

thumb|right|Bonang
**Bonang** iku perangkat gamelan Jawa kang ditabuh. Bonang iku diso'ake langsung ing wilah kayu lan diayun ing loro sisi ngisore.

Ana 2 jinis bonang yaiku:
*Bonang barung
*Bonang panerus

Ing jinis gamelan tinentu uga ana bonang panembung.

## Wujud
Wujud bonang iki meh padha kempyang ning tonjolan ing tengahe luwih dhuwur. Tabuh bonang digawé saka kayu kang rada empuk, wujude dawa, ing salah siji pucuke rada gedhé tinimbang pucuk liyané, lan ing pucuk kang gedhé iku diblebet tali. Ing grobogan utawa rancak, bonang iku ditata dadi rong baris masing-masing ana 7, dadi cacahe kabèh ana 14 ning kadang uga ana kang 12.

Kethuk, kempyang, kenong lan bonang iki sejatine kalebu jinis gong ning gong kang disokake kaya ing ayunan, ora digantung kaya gong ageng, gong suwukan lan kempul.

## Swara
Gambang

thumb|200px|Gambang
**Gambang** iku salah siji prangkat gamelan Jawa, lan gamelan Bali uga ing instrumèn musik liya kaya déné kulintang, kang digawé saka wilah-wilah kayu kang lumrahé cacah 17 nganti 21 wilah. Wilah-wilah kayu mau ditumpangaké ing sadhuwuring kothak pasagi dawa kang gunané kanggo résonansi (nggedhèkaké swara). Kanggo njaga supaya wilah-wilah mau ora nèmpèl siji lan sijiné, wilah-wilah dipasang ing sadhuwuring kothak nganggo paku kang dilebokaké ing bolongan kang cacahé loro saben wilah.

## Wujud 
Wujud gambang iki amèh padha saron ning luwih gedhé lan wilahe digawé saka kayu kang atos banget. jaman mbiyèn ana gambang gangsa, kang wilahe digawé saka tosan utawa logam ning saiki wis ora ana manèh. Ukuran wilah gambang antara 29 Cm nganti 58 Cm, kang ukurane luwih gedhé iku nduwé nada swara luwih cendhèk, kabèh cacahé ana 19 utawa 20 wilah.

Tabuh gambang luwih dawa tinimbang piranti tabuh gamelan liyané ya iku kira-kira 35 Cm.

Gambang swarane tekan 2 oktaf. Nabuhe cara gembyangan (tabuh kiro tiba thuthukan bareng) tugase kanggo rerenggan iringan lagu lan ritme. Ora saben gendhing utawa lagu bisa digambangi

## Pranala njaba 
* Gambang sing dimainake (ing YouTube)
Siter

**Siter** iku piranti gamelan kang dipetik kaya gitar. Cacah senare ana 11 pasang utawa kadang 12 pasang. Siter iki fungsine pada karo Celempung.
Lumrahé, siter disimpen ing jero kothak. Nalika digunakake, kothaké kanggo ancik-ancik siter supaya pas karo niyaga kang lungguh.

## Ètimologi
Tembung siter dijupuk saka basa Walanda *"citer"*, kang selaras karo tembung basa Inggris *"zither"*.

File:COLLECTIE TROPENMUSEUM Citer met 26 snaren onderdeel van gamelan Slendro TMnr 500-10.jpg|Celempung utawa siter ing koleksi Koleksi National Museum of World Cultures Foundation, Walanda.

## Uga delengen
*Kecapi
*Gamelan siteran
Demung

**Saron demung** utawa asring karan demung iku piranti gamelan Jawa kang ditabuh lan lumebu kelompok piranti saron.

## Wujud
Iki jinis saron gedhé dhéwé ukuranè, kang paling cilik peking kang tengah-tengah saron barung tembè demung. Ana 2 jinis saron demung yaiku pelog demung lan slendro demung. 2 jinis piranti panerus iki duwé laras béda-béda.

## Wilah
Wilah saron demung iki gedhé dhéwé ing kelompok saron ukurane kira-kira 35,5 Cm dawa lan ambanè 9 Cm.

## Swara
Saron demung nduwé swara paling cendhèk ing kelompok saron.
1405

## Prastawa 
* Armada Tiongkok kang dibawahi Cheng Ho miwiti pangumbarané ngubengi donya.

## Lair 
## Séda
1478

## Prastawa 
* Miturut candra sangkala misuwur kang katulis ing *Babad Tanah Jawi*; "Sirna ilang kretaning bumi", karaton Majapait dibedhah déning para bala Demak.

## Lair 
## Séda
1492

## Prastawa 
* 2 Januari-Boabdil, ratu pungkasan Moor ing Granada, nyerahaké kuthané marang Ferdinand lan Isabella sawisé suwé dikepung.
* 12 Oktober-Christopher Columbus ndharataké ekspedhisiné ing Karibia, rumangsané wis tekan Hindhia Wétan.
* 21 Oktober-Christopher Columbus ndharat ing Guanahani.
* 28 Oktober-Christopher Columbus ndharat ing Kuba.
* 5 Dhésèmber-Christopher Columbus ndharat ing pulo Hispaniola.

## Lair 
## Séda
Gerong

**Gerong** utawa gerongan iku padhuan swara (lanang) ing pagelaran gamelan. Swara-swara saka gerong iki béda karo saka sindhen, gerongan iki umume wis nduwé pakem-pakem dhéwé dadi ora bébas diobah-obah (improvisasi).

Sing ngetokaké swara-swara gerongan iki jenengé penggerong.
Senggakan

**Senggakan** iku swara-swara cendhak sing racaké ora nduwé makna (basa Inggris:*nonsense syllables*). Swara-swara iki disisipake ing tengah-tengah rangkeyan swara melodi ing pagelaran gamelan. Swara-swara senggakan lan swara keplok racaké metu bareng.

Conto swara senggakan sing wis umum ya iku saka jogèd kecak saka Bali.

Pada karo gerongan, sing ngeto'ake swara-swara senggakan ya iku panggerong.
Grobogan (gamelan)

**Grobogan** iku wadhah kanggo ngesokaké wilah-wilah gamelan. Umum digawé saka kayu (kanggo bahan utama) sing dirangkai dadi wujud balok ning kosong ing tengah-tengahe.

Saliyané saka kayu uga ana perangkat tambahane saka bahan liya antarané tali lan pring. Tali iku kanggo nggawé ayunan wilah bonang, kethuk, kempyang lan kenong uga kanggo nggantung gong lan kempul.

Pring (wuluh) kanggo nggawé tabung silinder sing disokaké ing ngisor wilah gender lan slenthem. Fungsi tabung iki kanggo resonator.

## Wujud
Lumrahé grobogan iki digawé artistik, kayune diukir, nganggo warna-warna sing serasi lan harmonis. Uga ana grobogan-grobogan sing diplitur dadi katone luwih natural.

## Ukuran
Grobogan nduwé ukuran sing béda-béda, sing gedhé kanggo wadhah bonang lan gambang.
Kepyak

**Kepyak** iku piranti gamelan Jawa kang dienggo dhalang ing pagelaran wayang. Piranti iki digawé saka tosan, wilahe racaké ana 3, rata-rata dawane kira-kira 15 Cm lan lebar 10 Cm. Kepyak iku digantung ing sisih njaba kothak lan ditabuh déning dhalang nganggo chempala kang dijepit ing driji sikil dhalang.

## Fungsi
Fungsi utama piranti iki kanggo ngeto'ake swara-swara khas uga kadhang kanggo tandha-tandha tinentu kanggo nayaga.

Tabuhan kepyak racaké karan kepyakan.
Kothak wayang

**Kothak wayang** iku wadhah kanggo nyimpen wayang. Digawé saka kayu, kadhang diukir dadi katon artistik. Kothak wayang kang apik adaté digawé saka kayu surèn, dudu kayu jati. Bahan kanggo gawé kothak iki saka kayu surèn jalaran kayu surèn iku ora ngandhut lenga, kang bisa gawé rikat rusaké wayang. Yèn kothak wayang digawé saka kayu jati, adaté wayang rikat rusak utawa gampang luntur pradané, amarga kayu jati iku ngandhut lenga kang akèh.

Saliyané kanggo nyimpen wayang kira-kira cacah 200 iji, kothak uga kanggo perangkat pagelaran liyané antarané kelir, cempala, lan kepyak. Ing sajeroning kothak uga ana kang karan èblèk. Èblèk iku digawé saka nam-naman pring sing ukurané luwih cilik saka kothak. Èblèk racaké dibungkus nganggo kain sing warnané abang utawa ireng. Gunané èblèk iki ora liya kanggo matesi tumpukan wayang siji lan sijiné.

## Ukuran
Lumrahé ukuran dhimènsi kothak dawané kira-kira 150 cm, ambané 80 cm, lan dhuwuré 60 cm.
Chempala

**Chempala** iku salah siji tabuh ing pagelaran gamelan sing digawé saka kayu.

## Jinis lan ukuran 
Ana chempala sing kanggo nabuh kothak uga ana sing kanggo nabuh kepyak. Sing gedhé ukurane sakiwa-tengené 20 Cm, diametere 5 Cm, sing luwih cilik ukurane separone.

## Fungsi 
Chempala ditabuh ing sisih kothak kanggo isyarat tinentu kanggo nayaga. Yèn dhalang lagi sibuk nyekel wayang, chempala sing dienggo sing ukurane luwih cilik lan dijepit ing sikile.
Bedhug

**Bedhug** iku arané tetabuhan kang wujudé saèmper teteg gedhé lan lumrahé dianggo tengara sembahyang ing masjid.. Bedhug ing tlatah Jawa umum ana ing Masjid utawa Langgar uga biyasa dienggo ing pagelaran gamelan upamané gamelan sekatenan. Bedhug kang dienggo kanggo piranti gamelan Jawa rada jarang ditabuh lan bisa dianggep kelompok perkusi ing musik modern.

thumb|200px|Bedhug
## Wujud 
Wujud bedhug iku silindher, padha karo kendhang ning ukuran sisih-sisih kang ditabuh padha.

## Ukuran 
Akèh manéka warna ukuran bedhug, malah ana kang diarani bedhug raksasa, yèn kang dianggo ing pagelaran musik gamelan adaté cilik ning luwih gedhé tinimbang kendhang ageng.

## Swara 
Swara bedhug iku luwih rindhik tinimbang kendhang, gedhé ciliké swara bedhug gumantung ukurané, bedhug kang gedhé banget mesthi nduwé swara luwih gedhé.

## Istilah lan fungsi 
Lumrahé bedhug  kanggo tandha, antarané:
* bedhug maghrib iku kanggo tandha lumebu wektu salat maghrib
* bedhug ramadhan lumrahé kanggo nangi'ke wong mangan saur

## Cathetan sikil
Celempung

300px|thumb|Celempung - Saka Commons
**Celempung** iku piranti gamelan kang dipetik, cacah senare ana 11 lan 13 pasang. Piranti gamelan iki, bareng karo siter dadi piranti utama ing gamelan siteran.

Ing pagelaran gamelan, piranti iki kalebu kelompok panerusan lan nduwé tempo kang pada garo gambang yaiku tempo rikat.

## Ukuran 
Ukuran celempung dawane kira-kira 90 Cm, nduwé 4 penyangga. Dadi katandhing siter, celempung iku kira-kira ping telu luwih dawa.

## Laras 
Celempung disetel pasangan ing laras pelog lan slendro. Nada celempung iku seoktaf ing ngisore siter.

## Deleng uga 
* Kecapi
* Celempungan ing gamelan Sundha
Pura

thumb|250px|Wangun pura Agung Padantegal inr tlatah Bali
**Pura** iku omah ngibadah kanggo umat Hindhu ing Indonésia, mligi akèh ing pulo Bali utawa laladan liya kang akèh penganut agama Hindhu.

## Asal tembung
Tembung "Pura" iku asalé saka basa Sansekerta yaiku:-pur,-puri,-pura,-puram,-pore, tegesé sajatiné kutha utawa kutha kang diubengi bètèng, ana menara-menarane mirib pura. Ing masarakat Hindhu Bali tembung iki dadi nduwé makna mirunggan yaiku omah ngibadah.

## Sad Kahyangan
Sad Kahyangan iku istilah kanggo 6 yasan Pura kang dipercaya dadi simpul-simpul pulo Bali. 6 Pura iki dadi Pura kang utama ing penganut agama Hindhu ing Bali.

## Deleng uga 
*Pura Besakih
*Pura Tanah Lot
*Pura Luhur Uluwatu
*Pura Dalem Purnajati ing Semper, Jakarta
*Pura Adithya Jaya ing Rawamangun, Jakarta
*Pura Sagara ing Cilincing, Jakarta
*Pura Agung Wira Satya Buana ing Tanah Abang, Jakarta.
Wiyara

thumb|250px|Wiyara kang ana ing candhi Mahabodhi
**Wiyara** iku omah ngibadah umat agama Buda. Ing wiyara lumrahé ana patung Buda kanggo dipuja, uga ana ruwang kanggo puja bhakti lan pérangan kang biyasa dienggoni Bhikkhu. Makna barès tembung wiyara iku sejatine yasan kang dienggoni utawa ing basa Indonésia: papan kediaman. Ning ing basa Pâli, wiyara iku tegesé kaanan mental.

## Jinis 
Ana 3 jinis wiyara ya iku:
# Wiyara Diba
# Wiyara Brahma
# Wiyara Ariya

## Wiyara lan Klenteng 
Sajatiné wiyara iku béda karo Klenteng, yèn Wiyara iku kanggo umat Buda, Klenteng iku kanggo umat Taoisme lan Konfusianisme. Uga ana béda fisik yasan, yèn Klenteng luwih akèh ornamen Cinten katandhing Wiyara. Fungsine uga rada  béda, yèn Wiyara murni kanggo kagiyatan spiritual sawatara Klenteng saliyané pusat kagitan spiritual uga kanggo aktivitas sosial masarakat Tionghoa liyané ning kang tesih ana hubungane karo kagiyatan Agama.
Klenthèng

thumb|250px|Klenthèng Sampokong sing dumunung ing Semarang

**Klenthèng** iku umah ngibadah kanggo umat agama Konghucu lan agama (tradhisional) Tionghoa liyané.

## Tembung
Dipercaya yèn tembung *Klenthèng* iku asalé saka swara "wonten ing-wonten ing-wonten ing" saka lonceng ing jero Klenthèng sing dadi pérangan ritual ngibadah. Klenthèng uga karan "bio" (dhialek Hokkian). "bio" iku asalé saka karakter 廟 (miao), iki sing diarani Klenthèng ing Tiongkok.

## Jinis
Agama Konghucu:
* *Litang* (禮堂)
* *Ci* (祠)
* *Miao* (廟)

Agama Taoisme:
* *Gong* (宮)
* *Guan* (觀)

Agama Buddhisme:
* *Si* (寺)
* *An* (庵)
Jeddah

250px|thumb|right
250px|thumb|world's highest fountain

**Jeddah** Arab Saudi.

## Sister cities 
Jeddah has 23 sister cities (aka "twin towns"):

## Galeri 

Image:Eve-grave-jeddah.jpg|Eve Grave
|Jeddah Corniche

Image:King Saud Mosque2 (5).jpg|King Saud Mosque
Wangsi

thumb|Suling pring utawa wangsi|300x300px**Wangsi**, utawa diarani **suling** ing basa Indonésia lan Inggris, iku suling saka pring kang kas Asiah Kidul-Wétan, mligi Brunéi, Indonésia, Malaysia, Piranti musik iki kanggo ing ènsambel gamelan.

Gumantung gènre saenggon, wangsi bisa disetèl ing manéka skala. Wangsi mratah ing laladan-laladan ini: Kalimantan, Bali, Jawa, Maluku, Ujung Malayu, Mindhanao, Sulu, Singapura.

## Rujukan
Kendhang gendhing

**Kendhang gendhing** utawa kendhang ageng iku kendhang sing gedhé dhéwé ukurane (kadhang karan kendhang gedhé) ning tetep luwih cilik katandhing bedhug. Kendhang gendhing iki nduwé nada swara sing cendhak dhéwé katandhing jinis kendhang liyané.

Ing *kendhang satunggal*, kendhang ageng iki ditabuh dhéwé'an, yèn ing *kendhang kalih* ditabuh bareng karo kendhang ketipung lan nganggo tempo rikat.

## Swara 
Swara kendhang ageng pada karo swara kendhang racaké yaiku: **dlong**, **dhah**, **thung**, **ket**, **tong** lan **tak**. Masing-masing jinis swara iku metu saka teknik/cara nabuh sing béda-béda.

## Deleng uga 
* Kendhang
Wilah (gamelan)

**Wilah** iku péranganing piranti gamelan kang ditabuh lan ngetokaké swara, racaké digawé saka wesi ning uga ana kang saka kayu. Wilah gamelan iku disokaké ing grobogan, ana kang diayun, digantung uga ana kang langsung disokaké nganggo pin.

## Wujud
Masing-masing piranti gamelan nduwé wujud wilah béda-béda uga béda ukurane. Sing ukurane gedhé lan kandhel umum nduwé nada swara cendhèk, sewalike kang ukurane cilik nduwé nada dhuwur.

## Laras
* Sléndro
* Pélog

## Uga delengen 
* Balungan
* Gamelan Jawa
Tembung camboran

**Tembung camboran** (basa Indonésia: kata majemuk), iku rong tembung utawa luwih kang digandhèng dadi siji ngliwati siji prosès morfologi. Prosès morfologi yaiku prosès owah-owahan saka morfem dadi polimorfem, kang duwé kategori lan makna wutuh, saéngga polimeorfem iku karan tembung. Sajeroning basa Jawa, ana telung prosès morfologi kang disinaoni, yaiku: prosès wuwuhan (pengimbuhan), prosès rangkep (pengulangan), lan prosès camboran (pemajemukan).  Prosès camboran (pemajemukan) yaiku prosès panggabungan morfem dhasar, kang biyasa digabung yaiku lingga karo lingga liyané. Camboran dipérang dadi loro, yaiku: camboran wutuh lan camboran udhar. Camboran wutuh minangka camboran kang konstruksiné digabung, saéngga ngasilaké siji makna. Déné camboran udhar wujud camboran kang konstruksiné kapisah lan tegesé isih digabung, saliyané iku unsuré isih bisa digolèki.

## Miturut wutuh orané
Miturut wutuh orané, tembung camboran iki kapérang dadi loro, yaiku:

* Tembung cambaoran wutuh, contoné: sisib sembir, baya pakéwuh, raja lélé lsp. 
* Déné wujud sijiné yaiku wis dicekak (wancah). Contoné: bangjo: abang-ijo, barji barbèh: bubar siji bubar kabèh, gaji wakma: sega siji iwaké lima, nasgithel:panas legi kenthel lsp.

## Miturut gayutan wanda
Miturut gayutan wanda siji lan sijiné, tembung camboran bisa dipilah dadi telu, yaiku:

* Tembung camboran kang duwé teges sadrajad. (kopulatif). Contoné: gedhé cilik, tuwa nom, sumbang surung, sandhang pangan lsp. Reroncèn tembung bisa uga ditambahi tembung "lan" utawa "saha".
* Tembung camboran kang tembung kapidhoné nerangaké tembung kapisan (determinatif). Contoné: jambu kapuk, pelem gadhung, manuk dara, lsp.
*Tembung camboran kang tembung kapisan nerangaké tembung kapindhoné. Conto: Parama sastra = sastra kang parama (linuwih), Pandhu putra = putrané Pandhu, lsp.

## Tembung garban
:*Deleng uga: Tembung garba*
Tembung camboran kang sambungan (sandhi) né awujud wandamenga (basa Indonésia: suku kata terbuka) lan wanda aksara swara (vokal), tembung-tembung mau banjur bisa luluh (ginarba) dadi siji dadi swara anyar. Tembung iku banjur karan tembung garban. Tuladha:

* a + a = a
:Kusuma + astuti = kusumastuti

* a + i = e
:Teka + ing = tekèng
:Ira + iku = irèku

* a + e = e
:Warna + edi = warnèdi

* a + u = o
:Wira + utama = wirotama

* i + a (i,e,o,u) = y
:Sami + oncat = samyoncat

* u + a (i,e,o,u) = w
:Tumuju + ing = tumujwèng

Sawetara ater-ater utawa panambang kang wanguné kaya wanda mau uga dadi sandhigarban. Tuladha:
* sa +ulah = solah
* sami + a = samya
* ke + legi + an = kelegèn

## Wacan
* *Kawruh Basa Jawa Pepak*, Daryanto S.S., Penerbit Apollo Surabaya, 1999.
* *Tata Basa Jawa*, Dr. Purwadi, M.Hum. etal., Penerbit Media Abadi Yogyakarta, Cetakan Pertama Agustus 2005, ISBN 979-3525-50-9.
* *Paramasastra Basa Jawa*, Dr. Aryo Bimo Setyanto, SH., Penerbit Panji Pustaka, Yogyakarta, Cetakan Pertama Agustus 2007, ISBN 979-25-2732-X.
Kendhang batangan

**Kendhang batangan** utawa kendhang ciblon iku kendhang sing nduwé ukuran sedeng, luwih cilik sithik katandhing kendang ageng lan kendhang sabet. Swara kendhang iki luwih dhuwur katandhing kendhang ageng. Kendhang iki uga umum karan ciblon.

Ciblon racaké ditabuh kanggo ngiringi jogèd.

## Swara
Swara kendhang batangan pada karo swara kendhang racaké lan masing-masing jinis swara iku metu saka teknik/cara nabuh sing béda-béda.

## Uga delengen 
*Kendhang
Kendhang ketipung

**Kendhang ketipung** utawa biyasa karan ketipung iku kendhang sing cilik dhéwé lan nduwé nada swara paling dhuwur katandhing kendhang liyané.

Kendhang iki racaké ditabuh bareng karo kendhang ageng.

## Swara
Swara ketipung iki pada karo swara kendhang racaké lan masing-masing jinis swara iku metu saka teknik/cara nabuh sing béda-béda.

## Uga delengen 
*Kendhang
Slentho

**Slentho** iku salah siji perangkat gamelan Jawa sing ditabuh. Piranti gamelan iki meh padha karo saron. Laras slentho ing ngisore demung dadi yèn dikelompo'ake ing kulawarga saron, slentho iki nduwé laras paling cendhek, kira-kira se oktaf ngisore saron demung.

Piranti iki saiki radha ora umum dienggo amarga akèh fungsine wis ana ing piranti slenthem, sing esih nganggo piranti iki racaké corak-corak gamelan kuna kayatha gamelan sekaten.

## Wujud
Wujud slentho iki meh padha karo piranti saron racaké, nduwé 7 wilah, disoa'ke ing grobogan, bedane karo saron mung ing tengah wilah ana tonjolan sing mirib bonang.

## Swara
Nada swara slentho mirib karo slenthem mung luwih banter/seru lan luwih cetha.

## Pranala njaba 
*Gambar slentho
Alok

**Alok** iku swara-swara cendhak kang lumrahé saka huruf-huruf vokal kang disisipake ing pérangan-pérangan tinentu.Swara alok iki fungsine meh padha karo senggakan lan umum dito'ake bareng karo keplok. Sing mbeda'ake alok karo senggakan iku mung gaya swarane, yèn alok bisa digolongake ing jinis swara tangisan, yèn senggakan iku sejatine padha karo variasi melodi.

Pada karo gerongan lan senggakan, kang ngeto'ake swara-swara alok yaiku panggerong.
Balaputradewa

**Balaputradewa** iku putra pasangan raja Samaratungga (saka dinasti Syailendra/Mataram Kuna) karo Dewi Tara (putri Dharma Setu, raja kraton Sriwijaya).

## Raja Mataram Kuna
Balaputradewa dadi raja ing kraton Mataram Kuna taun 833 M nganti 850 M. Ing taun 850 M iku Balaputradewa dikalahke Rakai Pikatan saka dinasti Sanjaya/Mataram Kuna nganti akhire nyingkir wonten ing laladan asal biyungé ya iku kraton Sriwijaya.

## Raja Sriwijaya
## Uga delengen
*Wangsa Syailendra
Keplok, gamelan

**Keplok** iku variasi swara tambahan ing pagelaran gamelan. Swara keplok iki racaké dito'ake bareng karo swara senggakan, sing nggawe uga panggerong yèn lagi ora nembang.

## Swara lan irama
Ora kabèh gaya keplokan bisa dienggo, dadi wis ana aturane sing pakem. Biasane keplokan ing gamelan mirib karo gaya imbal ing tabuhan saron, ana wektu sela utawa selang-seling.
Wangsa Syailéndra

Wangsa iki milut agama Buda Mahayana lan nguwasani Karajan Mataram Kuna wiwit taun 752 M. Leluhur dinasti utawa wangsa Syailendra iki dinuga saka daratan Indocina (saiki Kamboja dan Vietnam kidul).

## Raja-raja
Jeneng raja-raja saka Wangsa Syailendra iku katulis ing prasasti Ligor, prasasti Nalanda lan prasasti Klurak. 
* Bhanu (752-775), raja pertama lan pendiri Dinasti Syailendra
* Wisnu (775-782), Candhi Borobudur wiwit dibangun
* Indra (782-812), nyerang lan ngalahake Karajan Chenla (Kamboja), uga nguwasani kraton iku nganti 12 taun
* Samaratungga (812-833), Candhi Borobudur rampung dibangun
* Pramodhawardhani (833-856), nikah karo Rakai Pikatan saka Dinasti Sanjaya
* Balaputradewa (833-850), nyingkir wonten ing kraton Sriwijaya

## Uga delengen 
*Wangsa Sanjaya
Musiyum Brawijaya Malang

**Musiyum Brawijaya** iku sawijining musiyum sing ana ing kutha Malang, Jawa Wétan.
 
Salah siji kolèksiné ya iku montor "DE SOTO USA". Montor iki dipigunaaké déning Kolonel Soengkono, Panglima Divisi Brawijaya (Divisi I Jawa Wétan) minangka kendharaan dhinas taun 1948-1950 ing Jawa Wétan.

Musiyum iki diyasa déning Brig.Jend TNI Surahman ing taun 1962. Awal pambangunan musiyum taun 1967-1968, lan diresmèkaké déning Kol.Purn.dr Soewondo tanggal 4 Mèi 1968.
Kacamatan

**Kacamatan** iku wewengkon administratif papréntahan ing Indonésia kang kapimpin Camat. Wewengkon administratif kacamatan iku dadi pérangan kabupatèn utawa kutha. Dadi bisa dianggep perangkat kabupatèn utawa kutha lan kanthi hirarki ana ing ngisore kabupatèn utawa kutha.

Kacamatan kabawah camat lan wewengkoné ketata saking kalurahan-kalurahan utawa désa-désa.

## Liyane
Istilah kacamatan iki ing provinsi Acèh diarani sagoe cut. Banjur ing Tanah Papua diarani distrik. Ing Daérah Istiméwa Yogyakarta diarani kamantrèn (ing Kutha Ngayogyakarta) lan kapanèwon (Kabupatèn Gunungkidul, Kulonpraga, Bantul, lan Sléman).

## Uga delengen 
* Pratélan kabupatèn lan kutha ing Indonésia
* Kawedanan
Karajan Kahuripan

**Karajan Kahuripan** dibangun déning Airlangga sing brasil selamat wektu karajan Medang dihancurke karajan Sriwijaya taun 1019 M. Keturunan wangsa Isyana iki dadi raja Kahuripan wektu umuré tesih 16 taun ning Airlangga brasil nyatuake manèh sisa-sisa karajan Medang, malah bisa nguwasani Bali lan Jawa Tengah.

## Karya sastra lan candhi
Taun 1035 M ing jaman papréntahan Airlangga, Mpu Kanwa brasil nggubah kitab Arjuna Wiwaha sing diadaptasi saka epik Mahabharata. Kitab iku nyeritaake Arjuna (inkarnasi saka Wisnu). Kitab iki digubah kanggo ngormati Airlangga.

Saliyané kitab Arjuna Wiwaha, carita Airlangga uga ana ing candhi tilas karajan Kahuripan iki yaiku candhi Belahan ing pèrèng gunung Penanggungan.

## Kahuripan dadi Jenggala lan Pangjalu
Pewaris tahta Kahuripan yaiku Dewi Kili Suci milih dadi pertapa, akhire karajan Kahuripan dipecah dadi loro yaiku Jenggala kanggo Jayasabha lan Pangjalu kanggo Jayabhaya, kedadeyan pembageyan iku ing taun 963 Saka tujuane kanggo ngindari perang saudara, tugas pembageyan iku diserahke ing pendeta sakti yaiku Arrya Bharad. Arrya Bhadad mbagi karajan nganggo cara sing unik yaiku nggawé aliran banyu ing lemah sing dikucurke saka kendi pusaka. Bates sing digawé pendeta iku kira-kira ing kali Brantas saiki uga gunung Kawi. Riwayat karajan Jenggala akhire cures digabung karo Pangjalu amarga pangeran saka Pangjalu (Kediri) yaiku  Kameswara nikah karo putri saka Jenggala yaiku putri Kirana.

## Silsilah
Silsilah katurunan prabu Airlangga ora ana cathetan sajarahé saka sumber sajarah sing primer, dadine muncul akèh versi silsilah antarané saka lontar babad Arya sing disimpen ing Gedong Kirtya, Singaraja-Bali, silsilahe yaiku:
*Airlangga
**Sridewi Kili Endang Suci utawa Dewi Kilisuci sing milih dadi pertapa, sejatine iki sing dadi Ratu amarga keturunan saka permaisuri
**Jayasabha (karajan Janggala)
***Sira Aryeng
**Jayabhaya (karajan Kediri utawa karajan Pangjalu)
***Aji Dangdang Gendis
***Siwa Wandira
***Jaya Kesuma
**Arya Buru

Ana sumber liya yèn putra Airlangga iku ana 4 yaiku:
*Lembu Amiluhur dadi raja ing Jenggala 
*Lembu Amerdadu dadi raja ing Pangjalu 
*Lembu Mangarang dadi raja ing Ngurawan 
*Lembu Amijaya dadi raja ing Singasari

Urung ana kepastian apa tokoh Lembu Amerdadu iki padha karo tokoh Lembu Amiseno sing uga karan-sebut dadi raja pertama ing karajan Pangjalu utawa karajan Daha.
Jathilan

**Jathilan** iku jogèdan tradhisional saka Jawa sing dipentasaké déning para panari sing migunakaké jaran kepang (jaran anyaman). Jogèd iki duwé unsur magis amarga para panariné bisa ngalami kahanan kesurupan. Jogèd jathilan biasané digelar kanthi iringan piranti musik gamelan kayata: kendhang, saron, demung, kempul, gong, lan drum.

Jeneng lan wujud jathilan beda-beda miturut panggonan. Ing Banyumas dikenal kanthi jeneng **ebeg**, déné ing sawetara panggonan liya, utamané Jawa Tengah, diarani **jaran kepang**. Jogèd iki bisa ditampilaké sacara mandhiri utawa digabung karo jogèd tradhisional liya kaya reyog lan barongan.

Sadurungé pentas dimulai, biasané ana bukaan musik gamelan lan pagelaran komedi rakyat, kalebu paraga **Penthul** lan **Tembem** (uga dikenal minangka Bancak lan Doyok). Ing sesi pungkasan, para penari kerep mlebu ing kahanan trance utawa kesurupan, lan nindakake tumindak sing ora lumrah kaya mangan beling utawa nglangkah ing geni.

Jathilan ora mung pagelaran seni nanging uga nduwèni makna budaya lan spiritual. Ing wewengkon kaya ing lereng Gunung Merapi, jathilan kerap dipentasaké minangka bagian saka upacara ritual kanggo tolak bala utawa upaya njaga keseimbangan alam.

## Panari 
Para panari jathilan nganggo busana warna-warni sing makili karakter tartamtu, kayata:
* **Raja** lan **prajurit**: nganggo jaran kepang lan busana kerajaan.
* **Buta**, **anoman**, **barongan**, lan **penthul**: nggambaraké karakter mitologis utawa jenaka.

Anoman biasané digambarké nganggo topeng utawa dandanan kethèk putih, senadyan ana uga sing nganggo warna ijo utawa abang. Sakliyane kuwi, ana uga panari sing nggawa piranti tambahan kaya **pecut** utawa **cethèn**.

Kesenian jathilan iku salah siji bentuk **beksan rakyat** kang nggambarake **filosofi strata kauripan**, saka lapisan dhuwur tekan lapisan ngisor. Gegambaran iki bisa didelok saka lakon lan peran-peran sing ditampilaké.

## Rujukan 

## Kategori
Karajan Medhang

[jmpl|320px|Titik [abang pusat karajan Medang]]
**Krajan Medhang** (Carakan: ꦏꦝꦠ꧀ꦮꦤ꧀ꦅꦩ꧀ꦝꦁ) iki terusané saka karajan Mataram Kuna sing pindah ing Jawa Wétan. Lumrahé para ahli sajarah isih nyebut kanthi "*Mataram Kuna jaman Jawa Wétan*" utawa "*Mataram Kuna jaman Tawlang-Kahuripan*" Karajan iki dipréntah déning wangsa Isyana sing dibangun déning Mpu Sindhok taun 929 M. Nalika jumeneng nata, Sindhok mindahake ibukutha Praja menyang Jawa Wétan amarga:

# Gunung Merapi kerep njeblug.
# Mataram kerep dilurugi dening Sriwijaya. Praja Mataram ing Jawa Wetan iki asring sinebut **Praja Medhang/Krajan Medhang**. Mpu Sindhok minangka panguwasa anyar ing Jawa Wetan lan ngadegake Wangsa Isana.
#

## Sebutan Medhang 
Miturut Slamet Muljana, sebutan *Medhang* iku sebutan kang uga wis digunakaké ing jaman Mataram Kuna. Slamet nduwé panemu, krajan sing dipandhégani déning Sanjaya iku jenengé Krajan Medhang. Déné, sebutan "*Mataram*" iku jeneng kutharaja. Mataram iku jeneng panggonan sing didadèkaké kutharaja jaman Rakai Pikatan.

## Wangsa Isyana 
*Artikel baku:Karajan Kahuripan*

Ing jaman awal krajan iki madeg, Mpu Sindhok dadi pimpinan sisa-sisa prajurit Mataram kuna kanggo nahan gempuran saka karajan Sriwijaya. Ing prayudan iki, Mpu Sindhok disengkuyung déning para kawula, mulané ing taun 937 M, Mpu Sindhok gawé prasasti Jaya Stamba (kadhang diarani prasasti Anjuk Ladang) kanggo ngucapke pambanggyo kanggo rakyaté uga yasa candhi Lor kanggo mèngeti ungguling prayudan.

Kanggo mlakokaké papréntahan, Mpu Sindhok diréwangi garwa-garwa, yaiku Rakryan Sri Parameswari Sri Wardhani Pu Kbi lan Rakryan Mangibil, iki kecathet ing prasasti Bakalan sing digawé taun 934 M. Kanggo ngatur wewenang pejabat-pejabat karajan uga diatur déning Mpu Sindhok lan iki katulis ing prasasti Turyyan ing taun 929 M.

Sawise Sindhok, Prabu Dharmawangsa (991-1016) arep nglurugi Sriwijaya, nanging durung kasil. Pamrentahane dipungkasi dening prastawa *pralaya*, yaiku diserang Prabu Wora Wari.

Kang nggenteni kalungguhane Prabu Dharmawangsa yaiku Airlangga, mantune, kang kasil lolos saka prastawa pralaya. Airlangga kasil mbangun maneh Praja Medang ing Jawa Wetan. Airlangga jumeneng nata ajejuluk Sri Maharaja Rake Halu Sri Lokeswara Dharmawangsa Airlangga Atlanta Wikramatunggadewa. Airlangga misuwur minangka narendra kang wicaksana, digambarake minangka Bathara Wisnu. Airlangga nduwe penganggep yen omah-omah minangka prastawa penting ing urip saengga kudu dilestarekake. Banjur lair karya sastra kang banget misuwur kanthi irah-irahan Arjunawiwaha (Dhaupe Arjuna).

## Karya Sastra 
Karya sastra sing ditulis ing jaman iki antarané:
* Kitab Sang Hyang Kamahayanikan
* Kitab Brahmandhapuruna
* Kakawin Arjunawiwāha
 
## Panguwasa karajan Medhang 
* Mpu Sindhok (929-947)
* Sri Isyana Tunggawijaya
* Sri Makutawangsawardhana
* Dharmawangsa (985-1016)
* Airlangga (1016-1049)

## Karajan Medhang ambruk 
Ing pungkasan pamrentahane, Praja Medang dipara/dibagi 2 dadi Kraton Jenggala (Singasari) lan Kraton Pangjalu (Kediri). Nanging, Kraton kang isih tetep ngadeg yaiku Kraton Kediri. Airlangga seda ing taun 1049. Kanthi sedane Airlangga minangka purwane Praja Mataram Kuna.
Karajan Jenggala

**Karajan Jenggala** (1042 M nganti 1045 M), iki pecahan saka karajan Kahuripan kang dibagi loro déning prabu Airlangga taun 1042 Masehi utawa 963 Saka. Karajan Jenggala iki ngeliputi wewengkon delta kali Brantas utawa ing kiwa-tengené kabupatèn Sidoarjo saiki, dadi nguwasani pelabuhan-pelabuhan uga kutha krajanne ngewarisi kutha krajan karajan Kahuripan.

Wewengkon kakuasaan Jenggala uga ngeliputi wewengkon Malang, Surabaya, Rembang lan Pasuruan utawa meh kabèh pasisir lor Jawa Wétan.

Sajatiné Prabu Airlangga mecah karajan dadi 4 utawa 5 pérangan ning kang tumuwuh mung Jenggala karo Kadhiri (utawa Pangjalu/Panjalu), malah Jenggala akhire uga hilang amarga nggabung karo Kadhiri. Ana pirang-pirang versi kang nyrita'ake penggabungan Jenggala karo Kadhiri iki, ana kang disebabaké ana perkawinan pulitik antara ratu Kadhiri karo putri Jenggala yaiku putri Kirana uga ana kang nyebut yèn Jenggala kalah perang lawan karajan Kadhiri.

## Peninggalan 
Radha angèl nggole' tilas saka karajan Jenggala iki, ana candhi Prada ing dhusun Reno Pencil kabupatèn Sidoarjo ning candhi iku dirusak warga ing taun 1965 (peristiwa G 30 S/PKI).

Ing jaman mbiyèn wektu tata papréntahan ing kabupatèn Sidoarjo tesih nganggo sistem lawas, kabupatèn iki dibagi dadi pirang-pirang Kawedanan (setingkat karo Kacamatan saiki), yaiku antarané ana kang jenenge Kawedanan Jenggala, ning saiki wis dihapus.

Peninggalan liya yaiku kesenian wayang lan uga gamelan Jawa pesat perkembangane ing jaman karajan Jenggala iki, mulane yèn nyrita'ake sajarah kesenian-kesenian Jawa iku mesthi kesebut jeneng-jeneng panguasa katurunan Airlangga iki. Radèn Panji Asmarabangun, putra Lembu Amiluhur iku dianggep kang ngréka wayang wong malah dadi dhalang ing pagelaran wayang ing Kraton Jenggala. Nganti saiki urung ana kepastian apa tokoh Panji Asmarabangun iki padha karo tokoh Panji Rawisrengga kang nganggo gelar Sri Suryawisesa, ratu Jenggala kaping loro, uga urung ana kepastian apa tokoh raden Panji Ino Kartapati (utawa kadhang ingaran Radèn Panji Kasatrian) kang ahli gamelan iku padha karo tokoh Panji Rawisrengga.

## Silsilah 
* Lembu Amiluhur
** Panji Rawisrengga lan nganggo gelar Sri Suryawisesa
*** Radèn Kudalaleyan lan nganggo gelar Suryaamiluhur

Ing sumber liya ingaran yèn ratu kapisan karajan Janggala iku JayaNagara, lantes diganti déning putrane yaiku Wajadrawa, Wajadrawa lantes njodohake putine yaiku Putri Kirana karo Raja karajan Kadiri yaiku Kameswara. Perkawinan (pulitik) iki njalari Jenggala lebur ing Pangjalu lan tamat riwayate.
Krajan Singhasari

**Krajan Singhasari** kalebu salah siji krajan kang gedhé dhéwé ing Nuswantara. Karajan kang mapan ana ing Jawa Wétan iki diadegaké déning Ken Arok taun 1222. Pusat karajan iki ana ing laladan Tumapel (saiki lumebu ing wewengkon Kabupatèn Malang).
*Ken Arok kang uga duwé gelar Sri Rajasa Sang Amurwabhumi bisa dai raja ing Singhasari sawisé matèni Raja Kertajaya saka Kediri lan Akuwu Tumpel kang jenenge Tunggul Ametung taun 1222. Ken Arok dari raja Singhasari wiwit taun 1222 nganti 1227.
*Anusapati taun 1227 nganti 1248
*Tohjaya taun 1248
*Ranggawuni lan Mahesa Cempaka taun 1248 nganti 1268
*Kertanagara taun 1268 nganti 1292

Raja-raja Singhasari iku munggah tahta racaké liwat rajapati amarga dendam, rebutan kekuasaan keturunan Ken Arong iki dicrita'ake ing kitab Pararaton.

## Singhasari ambruk
Ing taun 1292, salah siji panguwasa laladan yaiku Jayakatwang (isih keturunan raja-raja krajan Kadiri) ngraman lan raja Kertanagara tewas. Peperangan iki kecatet ing Prasasti Kudadu kang ditemo'ake ing pèrèng Gunung Butak, Mojokerto. Sing brasil selamat saka peperangan iki antarané yaiku Raden Wijaya, mantu Kertanagara.

## Tinggalane Karajaan Singhasari
#Arca Dwalapala, manggon ing sakulone situs candhi Singosari
#Candhi Singosari, kang uga diarani candhi Tumapel wujud kuil Syiwa kang gedhé tur dhuwur
#Candhi Jago, manggon ana ing Malang Jawa Timur, Candhi Jago dibangun kanggo raja Wisnuwardhana nalika pertengahan abad 13
#Candhi Kidal, dibangun ing Rejokidal, Tumpang, Malang, dibangun kanggo Anusapati, raja kaping pindo lan uga anak tiri saka Ken Arok.

### Cathetan suku
Kraton Pangjalu

**Karajan Pangjalu** utawa kadhang ingaran karajan **Kadiri** utawa karajan **Daha**, yaiku sawijining Karajan kang dumunung ing Jawa Wétan watara taun 1042-1222M. Iku pecahan saka karajan Kahuripan saliyané karajan Jenggala. Karajan iki anané ing sisih kidul Jenggala lan ora nduwé garis pasisir. Karajan iki kasil tuwuh dadi karajan kang gedhé, wewengkon pengaruhe nganti ing pasisir-pasisir Kalimantan uga Ternate. Karajan sadulure yaiku Jenggala uga dikuasai yaiku wektu papréntahan ratu Kameswara kang mrentah wiwit taun 1116 M nganti 1136 M liwat perkawinan antara Kameswara kang wektu iku esih dadi putra makutha karo Dewi Kirana putri saka Jenggala.

Ibukutha karajan Pangjalu iku ing Kutha Daha, kang dumunung ing sakiwa tengene Kutha Kadhiri saiki. Satemene, Kutha Daha wis ana sadurunge Karajan Pangjalu ngadeg. Daha iku singkatan saka tembung *Dahanapura*, tegese kutha geni. Jeneng iki kasebut ing prasasti Pamwatan kang ditokake dening Prabu Airlangga taun 1042. Perkara iki sagandheng karo warta ing Serat Calon Arang yen, ing pungkasan pamrentahane Airlangga, ibukutha praja wis ora maneh ing Kahuripan, nanging pindah menyang Daha.

## Sumber sajarah
Sumber sajarah karajan iki ana ing prasasti:
*Prasasti Banjaran 
*Prasasti Hantang
Saliyané iku uga ana kitab-kitab saka Cinten kang nyritaake karajan iki yaiku:
*Kitab Ling-mai-tai-ta kang ditulis déning Cho-ku-Fei taun 1178 M
*Kitab Chu-Fan-Chi kang ditulis déning Chau-Ju-Kua taun 1225 M

Sumber sajarah liya yaiku saka karya-karya sastra kang ditulis ing jaman Kadiri.

## Seni lan sastra
*Kakawin Smaradahana ditulis ing jaman Kadiri iki déning Mpu Dharmaja
*Kakawin Bharatayuddha digubah déning  Mpu Sedah lan Mpu Panuluh.
*Kakawin Hariwangsa lan Kakawin Gathotkacasraya ditulis déning Mpu Panuluh
*Kakawin Lubdaka lan Kakawin Wertasancaya ditulis déning Mpu Tan Akung
*Kakawin Kresnayana ditulis déning Mpu Triguna
*Kakawin Sumanasantaka ditulis déning Mpu Monaguna

## Jayabaya
Narendra Pangjalu kang misuwur yaiku Prabu Jayabaya (1130-1160) kang misuwur kanthi Ramalan Jayabaya. Prabu Jayabaya jumeneng nata wiwit 1135-1157, kang nalika jaman panguasane ditulis Kitab Bharatayuda kang nyritakake perang sedulur antarane Pandhawa lan Kurawa.

## Kadiri ambruk
Akeh kang dadi faktor penyabab Karajan Pangjalu ambruk, antarané:
*gaya papréntahan Prabu Kertajaya kang kurang dijurung rakyat
*pergolakan pulitik ing laladan-laladan kayatha ing laladan Tumapel (cedhak Malang)
*kultus individu rajane kang njalari para Pandita Brahmana marah
Pergolakan pulitik ing Tumapel akhire njalari karajan Kadhiri dikuasai Ken Angrok kang lantes yasa karajan Singhasari ing wewengkon karajan Pangjalu, status Pangjalu dadi karajan bawahan.

## Karajan Pangjalu Jilid II
Karajan Pangjalu (jilid II) iki lanjutan saka karajan Kadiri kang dadi bawahan karajan Singhasari lan dipanggedhèni déning Jayakatwang.

Ing taun 1292 M, salahsijining katurunan kraton Pangjalu yaiku Jayakatwang brasil mbalik ngrebut kekuasaan ing Singhasari, Jayakatwang lantes yasa manèh karajan Kadhiri (jilid II). Ing taun 1293 Karajan Kadiri pimpinan Jayakatwang iki akhire direbut manèh déning katurunan kraton Singhasari yaiku Radèn Wijaya.
Bupati

**Bupati** iku pamimpin  kabupatèn. Tembung "bupati" iki  saka basa Sansekerta: *bhûpati*, "raja dunya"). Pilungguhan Bupati sejajar karo Walikutha. Kanggo nglakokaké papréntahan, bupati nduwé jejibahan lan wewenang mimpin giyaran kabupatèn miturut kawicaksanan sing wis kukuhaké bareng karo DPRD Kabupatèn.
Sadurungé taun 1945 kalungguhan bupati iki mung ing Pulo Jawa, Madura lan sawatara  Bali. Sabubaré taun 1945 digunaake ing kabèh kabupatèn sa-Indonésia.

## Pamilihan
Bupati dipilih bareng karo pasangane (wakil bupati) sepaket lan langsung dipilih déning rakyat sekabupatèn. Jabatan bupati iki kalungguhan politis amarga diusulake parté pulitik lan ora kalebu punggawa nagari sipil.

## Uga delengen 
* Kabupatèn
* Kutha
* Pratélan Kabupatèn lan Kota Indonésia
1069

## Prastawa 
## Lair 
* Anseau de Garlande, priyayi Prancis (tilar d. 1118)
* Kamakura Gongorō Kagemasa, samurai Jepang
* Leo Diogenes, ko-kaisar Byzantium (tilar d. 1087)
* Tanggal sakiwa-tengené
** Mieszko Bolesławowic, pangéran Polen (tilar d.1089)
** Diego Gelmírez, biskop agung Galisia

## Tilar donya 
* 28 Januari &ndash; Robert de Comines, priyayi Inggris
* 28 Februari &ndash; Abbad II al-Mu'tadid, raja Abbadid 
* 28 April – Magnus II (Haraldsson), raja Norwégia
* 15 Agustus – Ibnu Hazm, sajarawan Andalusia (l. 994)

## Pranala njaba
Kecèr

200px|right|thumb|Kecèr
**Kecèr** iku salah siji piranti gamelan Jawa kang digawé saka tosan. Akèh piranti musik kang nduwé kemiripan karo kecèr uga ing piranti musik modern. Ing musik modern piranti iki biyasa diarani cymbals. Ing kesenian Tionghoa, piranti iki dadi piranti utama kanggo nggawé suasana rame lan meriah.

Carane ngeto'ake swara kecèr iki ana kang diadu uga ana kang ditabuh.

## Wujud
Kecèr iku kudu sepasang, siji ing ndhuwur, sijiné manèh ing ngisor. kang ing ngisor racaké wis disoake permanen, dadi kang diayun iku kang ing ndhuwur.

Sepasang kecèr iku diso'ake ing grobogan utawa rancak kang wujudé meh pada karo grobogan saron ning luwih cilik sithik.

## Swara
Keto'e iki piranti gamelan kang paling brisik ning yèn ora ana swara kecèr malah dadi kurang rame mligi ing babak-babak lakon wayang tinentu.
Bhre Kertabhumi

**Bhré Kertabhumi** utawa Brawijaya V iku putra Rajasawardhana utawa Brawijaya II. Bhre Kertabhumi nyerang raja Majapahit sing isih kuwasa, ya iku Suraprabhawa utawa Brawijaya IV.

Bhre Kertabhumi nduwé garwa sing jenengé Anarawati, putri saka Karajan Champa sing nganut agama Islam. Saliyané iku, Bhre Kertabhumi uga nduwé garwa saka Cina sing nurunaké Raden Patah (sing mengkoné ngedegaké Kasultanan Demak).

Ing taun 1478 Bhre Kertabhumi diserang Girindrawardhana utawa Brawijaya VI (putra Brawijaya IV), Bhre Kertabhumi nyingkir menyang Kasultanan Demak.
Kasultanan Pajang

**Kasultanan Pajang** iku salah siji Kasultanan ing tlatah Jawa lan dibangun déning Jaka Tingkir. Sedurunge, laladan Pajang iki dadi pérangan Kasultanan Demak ning wektu Demak kabawah Arya Penangsang, Jaka Tingkir kang dibantu Adipati liyané kasil niwasaké Arya Penangsang. Jaka Tingkir banjur mindahaké pusat kakuwasan menyang Pajang. Miturut kabiasaan jaman mbiyèn, yèn pusat kakuwasan utawa kutharaja dipindah iku tegesé nggawé karajan anyar yaiku Kasultanan Pajang. Laladan Demak dadi pérangan Kasultanan Pajang (kadipatèn) lan dipasrahaké marang Arya Pangiri putra Sunan Prawata.

## Sultan Hadiwijaya 
Jaka Tingkir dadi Sultan Pajang ing taun 1568 lan nyandhang gelar Sultan Hadiwijaya, kadipatèn-kadipatèn liyané kang sadurungé nggabung karo Demak dadi pérangan Kasultanan Pajang.

Ing taun 1558, Sultan Hadiwijaya masrahaké laladan Mentaok (cedhak Kutha Gedhé - Yogyakarta) minangka bebungah kanggo Ki Ageng Pamanahan kang wis mbiyantu nyingkiraké Arya Penangsang lan mbiyantu yasa Pajang. Laladan iki dadi cikal bakal Kasultanan Mataram.

## Pajang ambruk 
Ing taun 1582 Sultan Hadiwijaya diganti déning putrané yaiku Pangeran Benawa ning disingkiraké déning keturunan Kasultanan Demak yaiku Arya Pangiri, Pangeran Benawa didadèkaké Adipati ing laladan Jipang. Ing taun 1587, Sutawijaya (putra Ki Ageng Pemanahan) kang nguasani laladan Mentaok misah saka Pajang lan yasa Kasultanan Mataram. Koalisi Sutawijaya karo Pangeran Benawa pungkasané kasil ngalahaké Arya Pangiri, Sutawijaya banjur mindahaké pusat kakuwasan ing Mataram lan dadi Sultan pisanan ing Mataram.

## Pajang saiki 
Saiki Pajang namung jenengé sawijining kalurahan ing kutha Surakarta waé. Nanging isih ana patilasané karaton Pajang.