open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mawar

**Kembang Mawar** iku kalebu kaluwarganing *Rosa*. Nanging cara kang luwih cepet sarana seték. Awit ana uga kéwan kang seneng mangan kembang.

Mawar bathik bisa urip ing dhataran ngisor, nanging yèn kepéngin kembang luwih gedhé lan wernané luwih cêrah kudu ditandur ing dhataran dhuwur.
Kembang mawar uga bisa kanggo obat, kosmetik, lan terapi.

* Spesies saka Éropah
** *Rosa alba*
** *Rosa canina*
** *Rosa gallica*
** *Rosa chnamomea*
** *Rosa cettifolia*
** *Rosa spinosissma*
** *Rosa wichuraiana*
* Spesies saka Timur Tengah
** *Rosa fetida*
** *Rosa fetida bicolor*
** *Rosa fetida perciana*
** *Rosa feicikoana*
** *Rosa damascena*
* Spesies saka Jepang
** *Rosa roxburghii*
** ''Rosa roxburghii 'hirthua'*
** *Rosa aciculaisis nipponensis*
** *Rosa mulitiflora*
** *Rosa wichuraina*
** *Rosa rugosa*
** *Rosa uchiyamana*
** *Rosa jasminoidesu*
** *Rosa fujisanesis*
* Spesies saka Amérikah Sarékat
** *Rosa cinemoemea*
** *Rosa nitida*
** *Rosa california*

## Pêmulia misuwur 
thumb|right|Rosa alba
* Joséphine de Beauharnais
* Jules Gravereaux
* Jean-Baptiste Guillot
* Jean Pernet, père
* Joseph Pernet-Ducher
* kulawarga Meilland
* Conard-Pyle Co. (Star Roses)
*David Austin ("mawar Inggris")

## Gambar kembang 

image:Kembang mawar ing ngarep omah.jpg|Kembang mawar abang ingkang éndah
image:Aruming Kembang Pethak.jpg|Aruming Kembang Mawar Pethak
image:Orange-pink rose 20180210.jpg|kembang mawar oren
image:Mawarwarnawarni.jpg|Kembang Mawar kang éndah

## Gladri 

Gambar:Illustration Rosa majalis0.jpg|*Rosa majalis* saka buku Otto Wilhelm Thomé, *Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz* 1885
Gambar:Illustration Rosa canina0.jpg|Dog Rose (*Rosa canina*) saka buku karyané Otto Wilhelm Thomé
Gambar:Illustration Rosa pimpinellifolia0.jpg|*Rosa pimpinellifolia'' saka buku karyané Otto Wilhelm Thomé

## Cathetan sikil 
## Pranala njaba 
* Warung Informasi lan Tèknologi Bantul  Budidaya Tetanèn Mawar
* HelpMeFind Roses  Jênis-jênis mawar lan fotoné
* Dr. Griffith Buck Roses  Mawar asil persilangan Dr. Griffith Buck
Asem (tetanduran)

thumb|right|Woh asem
**Asem** iku tetuwuhan kang wohé dawa-dawa, mrengkel-mrengkel, rupa kulité coklat. Yèn isih enom dagingé wernané ijo, rada renyah, lan rasané kecut nemen. Nanging yèn wis tuwa dagingé banjur dadi coklat, rasa kecuté rada suda. Asem bisa ditemoni ing ngendi waé ing Pulo Jawa. Asem bisa minangka bumbu masak, wedangan (wedang asem), jamu(kunir-asem).
Amarga rasané kang kecut mau, bok manawa asem uga digawé tembung kang kasar yaiku asemane.

## Karakteristik 
Asem (Tamarindus indica) kalebu tuwuhan *kultivar* laladan tropis lan kagolongaké tuwuhan polong. Wit asem uga bisa nahan ombak, saéngga bisa ngurangi abrasi.
## Dasa nama 
Jeneng Latin: Tamarindus indica, Linn.

## Gizi 
Asem ngandhut sényawa kimia kaya ta asem appel, asem sitrat, asem anggur, asem tartrat, asem suksinat, pectin lan gula invert.

Nanging, saliyané rasané kang kecut, asem uga bisa kanggo njaga *percernaan* lan bisa nglancaraké *perédaran* *darah*.

## Penyakit kang bisa ditambani 
Asma, Watuk, Demam, awak panas, Reumatik, Lara weteng, Morbili, Alergi/biduren, Sariawan, Tatu anyaran, borok, Eksim & Bisul, Aboh amarga dintup klabang/tawon, Rambut rontok, dicokot ula kang ana wisané.

Jinis-jinis wit utawa woh asem:
* Asam alias Asem jawa (*Tamarindus indica*)
* Asem-asem (*Tetramerista*)
* Asem gelugur (*Garcinia atroviridis* dan *G. costata*)
* Asem kandis (*Garcinia xanthochymus*)
* Asem kranji (*Dialium indum*)
* Asem kumbang (*Mangifera quadrifida*)
* Asem landa (*Pithecellobium dulce*)
* Asem paya
* Asem payang (*Mangifera pajang*)
* Asem pupoi (*Sarcotheca griffithii*)
* Asem putar (*Mangifera torquenda*)
* Asem rawa (*Mangifera griffithii*)

## Cathetan suku
Aksara Pégon

**Aksara Pégon** iku aksara Arab utawa luwih pas yèn diarani: Aksara Jawi kang diowah-owah lan diréka-réka kanggo nulisaké basa Jawa. Tembung Pegon jaré asalé saka basa Jawa *pégo* kang tegesé "ora lumrah". Amerga basa Jawa kang ditulis nganggo huruf Arab dianggep ora lumrah.

Béda karo huruf Jawi, kang ditulis gundhul, huruf pégon mèh mesthi diwènèhi sandhangan swara. Yèn ora, ora diarani pégon manèh, nanging ya gundhul utawa Arab. Vokalitas ing Basa Jawa luwih akèh tinimbang basa Melayu, dadi sandhangan swara perlu tansah ditulis.

Nalikane ngulamak arab lumebu maring jawa, tulisan pegon digawé maknani al-quran lan hadis, Bab iki dilakoni saperlu nggampangake wong jowo mahami makna al-quran lan hadis. Semono uga mungguhe ngulamak arab kang lumebu ing Tanah Jawa, luweh nggampangke nulis aksara pegon tanpa belajar aksara jawa. Sak liyane ndek Tanah Jawa pegon uga kanggo ndek melayu, ndek kana pegon diarani aksara jawi. Kerana aksara jawi kui ditularake ngalim ngulamak jawa kang plesiran ndek melayu perlu nyebarke ajaran agama islam.

Ing ngisor iki pratélan huruf-huruf pegon dituduhaké. Huruf-huruf kang ora ana ing huruf Arab kang asli, diwèhi warna kuning.

thumb|*Aksara Pegon*

thumb|*Sandhangan swara aksara Pegon*

Aksara Pégon ing Tanah Jawa mligi digunakaké déning kalangan umat Muslim kang tangat, mligi déning para santri ing pasantren-pasantren. Lumrahé iki mung minangka nulis komentar ing Al-Qur'an, ing uga akèh naskah-naskah manuskrip carita (kandha) kang kabèh ditulis nganggo pégon. Upamane naskah-naskah Serat Yusup.

## Wawacan sabanjuré 
*Th. Pigeaud, *Literature of Java*, volume III, 1970, 76 - 80
*B. Arps, *Tembang in Two Traditions*, 1992
*Titik Pudjiastuti, *Sadjarah Banten*, 2000, 94 - 111

## Uga delengen 
* Aksara Jawa
* Aksara Nusantara
* Aksara Jawi
Jamur ing mangsa katiga

jmpl|260x260px|Jamur.
Paribasan **jamur ing mangsa katiga** tegesé, barang sing langka banget utawa mustakil. Mangsa katiga iku mangsa panas, ora ana udan, dadi tangèh lamun ana jamur sing thukul ing mangsa katiga.

*Ngentèni thukuling jamur ing mangsa katiga*, tegesé, mokal utawa sengara.

## Uga delengen
* Sanepa
* Saloka
Nguyahi banyu segara

Paribasan **nguyahi banyu sagara** iku tegesé nglakokaké barang sing ora ana gunané utawa pagawéan sing sia-sia. Ing basa Walanda, paribasa iki dadi *water naar de zee dragen* sing tegesé ngusungi banyu menyang sagara.

## Uga delengen 
* Paribasa Jawa
Mikul dhuwur, mendhem jero

Paribasan **mikul dhuwur, mendhem jero** iku tegesé, wong tetuwa iku wajib dijunjung jasa-jasané. Kaluputané wajib ditutup-tutupi, aja diumbar-umbar.
Nanging, isih ana masarakat sing ngartèkaké paribasan iki supaya ora duwé sikap kritis lan ora tanggen. Sajatiné, paribasan iki tegesé piwulang kanggo ngurmati leluhur kanthi sikap kritis, maksudé mbacutaké apa waé sing apik lan ninggal apa waé sing èlèk.

## Uga delengen
* Paribasa lan Saloka Jawa
Mulat sarira angrasa wani, rumangsa mèlu andarbèni, wajib mèlu angrukebi

**Mulat sarira angrasa wani, rumangsa mèlu andarbèni, wajib mèlu angrukebi** iku tegesé *wani mawas dhiri, rumangsa mèlu nduwé lan njaga apa kang ana*. Unèn-unèn iki semboyané Kanjeng Gusti Pangéran Arya Adipati Mangkunagara III lan uga dienggo déning Tien Soeharto, minangka pawarising Pangéran Mangkunagara III.

## Delenga uga
* Paribasa Jawa
Paribasan Jawa

Iki wujud pratélan **paribasa lan saloka** basa Jawa (durung pepak) kang ditata urut abjad. Paribasan iku tetembungan utawa ukara saèmper saloka nanging tegesé wantah, dudu pepindhan. Ana ing pratélan iki paribasan lan saloka digabung dadi siji amrih luwih prasaja.

__NOTOC__

A B C D E G H I 
J K L M N O P Q R 
S T U V W X Y Z

## A
## B
## C
## D
## E
## G
## H
## I
## J
## K
## L
## M
## N
## O
## P
## R
## S
## T
## U
## W
## Y
__NOTOC__

A B C D E F G H I 
J K L M N O P Q R 
S T U V W X Y Z

## Uga delengen 
*
Banyak

**Banyak** utawa ing Basa Indonésia diarani **Angsa** kalebu kulawargané manuk, lan sub-kulawarga anatidae. Tansah sadulur karo bèbèk, lan meliwis.

Banyak ana loro jinisé, ya iku sing bisa miber lan sing ora bisa miber. Bangsa banyak iki uga kalebu kéwan kang setia, ora misah karo pasangané, upamané dadi sigaraning nyawa. Banyak bisa ngendhog saka 3 nganti 8 iji.

Lumrahé banyak, utamaning Indonésia warnané putih. Nanging banyak sing bisa miber ana sing warnané ireng, bintik ireng, utawa klawu. Iku urip ing tlatah sub-tropis kaya Amérika, Australia, Amérika Latin, Asia Lor, lan Éropa. Yèn ing Indonésia, banyak lumrahé ora bisa miber lan didadèkaké rajakaya. Endhogé lumrahé didadèkaké jamu kanggo kekiyatan.

## Spesies 
**Genera** ***Coscoroba***
* *Coscoroba coscoroba*, laladan sebaran ing Amérika Kidul

**Genera** ***Cygnus***
* *Cygnus olor*, laladan sebaran ing Eurasia
* *Cygnus atratus* Banyak Ireng, laladan sebaran ing Australia
* *Cygnus melancoryphus*, laladan sebaran ing Amérika Kidul
* *Cygnus cygnus*, laladan sebaran ing sub-artik Éropa lan Asia
* *Cygnus buccinator*, laladan sebaran ing Amérika Lor
* *Cygnus columbianus*, laladan sebaran ing Éropa lan Amérika Lor

## Uga delengen 
*Sato kéwan
Tikus

thumb|250 px|tikus

**Tikus** iku kéwan kang kalebu kulawarganing Rodentia.

Tikus pakanané rupa-rupa, wiwit saka pari, nganti kadhang daging uga dipangan.
Ana cara kang jitu supaya tikus bisa lunga saka omah.

Ana uga racun tikus jinis petrokum 0,005 RB.

## Penyakit 
Kuman kang njalari lelara kencing tikus utawa leptospirosis bisa nular saka kéwan ning manungsa.
Kéwan kang nggawa bakteri Leptospira akèh-akéhé kéwan ingon kaya ta kucing, arnab, sapi, babi, jaran, kirik.
Penyakit iki nular kanthi banyu kang wis *tercemar* karo kuping, kulit, iler irung, cangkem lan mata tikus.

Dr Christopher Lee nerangaké yèn lelara iki bisa nyerang ing kabéh tlatah donya mligi ing nagara kang iklimé tropis. Bakteri leptospirosis bakal akèh populasiné nalika wayah udan utawa banjir.
Wong kang kerep kerja lan duwé kagiyatan ing jaba luwih gampang kaserang leptospirosis.

Rekod WHO nuduhake kes wabak leptospirosis kang paling akèh maténi wong yaiku nalika jaman Taufan Mitch pada 1995.

Penyakit iki bisa nyerang polo utawa diarani *meningitis*, *kegagalan fungsi hati lan buah pinggang*, *pendarahan* kang ora mandheg-mandheg.

## Cathetan suku
Kucing

**Kucing**
al=|pus|jmpl|Kucing ingkang lerenal=|190x190px
**Klasifikasi Ilmiah**

Karajan:Animalia (Kéwan)
Filum:Chordata
Kelas:Mamalia
Ordo:Karnivora
Kulawarga:Felidae
Genus:*Felis*
Spesies:*silvestris utawa domesticus*
Subspesies:*catus* (kucing) 

**Jeneng Jinis**
*Felis silvestris catus*

  
**Kucing** (***Felis catus***), ingkang asring dipunsebat minangka **kucing kampung**, punika satunggaling spesies ingkang dipunjinakaken wonten ing kulawarga Felidae. Kemajengan ing babagan arkéologi lan genetika sampun nuduhaken bilih jinakipun kucing punika kedadosan wonten ing Wétan Tengah kira-kira taun 7500 SM. Kucing asring dipuntampi dados satunggaling piyambak ingkang nyenengaken lan inggih punika gadhah kemampuan ingkang saé kanggé numpes hama. Amargi gadhah kukuning ingkang saged nyimpen, kucing punika cocog kanggé numpes mangsan alit kados ta tikus lan babi. Kucing gadhah badan ingkang lentur, refleks ingkang cepet, taring ingkang landhep, lan paningal wengi lan pangrungonipun sampun dipuntemu kanthi saé. Kucing punika satunggaling spesies sosial, nanging dados pemburu ingkang nyorong lan dados pemburu crepuscular. Komunikasi kucing kalebet vokalisasi kados dene ngongong, mendel, trilling, ngisis, nggrênggêng, lan nggumun ugi kalebet basa awak kucing. Kucing saged krungu swanten ingkang alit utawi dhuwur ing frékuénsi kanggé kuping manungsa, kados ta swanten ingkang dipunhasilaken déning satwa alit. Ugi kucing ngasilaken lan ngraosaké pheromone.

## Ing Agami Islam
]]

Ing tradhisi Islam, kucing dipunpuji amargi kebersihane. Kucing dianggep resik, saéngga dipunidinaken mlebet omah lan ugi masjid, kalebet Masjidil Haram. Panganan kang sampun dicicipi dening kucing dianggep halal, ing arti konsumsi panganan kasebut déning kucing boten nggawé panganan wau dadi haram kanggé umat Islam, lan banyu kang sampun dipuninum déning kucing diidinaken kanggé wudu (ritual wudhu kang dipunlakoni déning umat Islam).

Kathah tiyang Muslim ingkang percaya bilih Muezza (utawi ; ) menika kucing ingkang paling dipun tresnani dening Muhammad. Muhammad saweg tangi ing satunggal dinten amargi swaraning adzan. Nalika badhe anggatosaken pakean sembahyang, piyambakipun enggal sumerep bilih Muezza tansah leren ing asta busana sembahyangipun. Sajak mboten badhe nggugah, piyambakipun milih nggunting astanipun, ngantepaken kucing menika tetep leren. Lajeng piyambakipun mesem lan kanthi alus nyawiji kucing menika kaping telu, paring kabisan marang sedaya kucing supados tansah tindak kanthi cekap. lan wonten carita-carita sanesipun ingkang dipunsebataken dhateng tiyang sanes saking abad kaping 6 ing Arabia ingkang mbokmenawi dados asal-usulipun carita menika.

## Gladri 

File:Kucing-Cyclops.jpg|Mata kucing kang kenèng keclaping lampu

## Sitiran
Ajining dhiri dumunung ana ing lathi, ajining raga ana ing busana

jmpl|220x220px|Lathi.
**Ajining dhiri dumunung ana ing lathi, ajining raga ana ing busana** iku salah sawijining unèn-unèn Jawa sing tegesé aji pamulyaning (kakurmataning) wong ana ing tutur pangucapé, banjur aji pamulyaning sing njaba ana ing sandhangané sing dienggo.

## Uga delengen 
* Paribasa lan Saloka Jawa
Kalédonia Anyar

thumb|200px|Kaledonia Anyar
**Kalédonia Anyar** iku pulo sing dumunung ana  sakiduling **Samudera Pasifik**. Uga diarani *Kanaki* sing dijupuk saka jeneng padunung asli kapuloan iku. Nagara kapuloan iki kalebu wewengkoning nagara Prancis saliyaning Polinésia Prancis. Tlatah iki statusé diarani 'Tlatah sabrang sagara' (diarani *overseas country*) wiwit taun 1998. Jenengé asalé saka basa Latiné Sekotlan. Ibukuthané ana ing Noumea.

Tlatah iki uga salah siji panggonaning Wong Jawa ing tlatah manca. Wong Jawa ing Kaledonia Anyar biyèn uga dadi kuli kontrak, utawa nggolèki panguripan luwih apik ing tanah sabrang. Pindhahing wong Jawa menyang Kaledonia uga padha karo wong Jawa Suriname, nanging pindhahing wong Jawa ing Pasifik wis mandheg wiwit taun 1949.

Wong Jawa ing Kaledonia Anyar tansah nganggo Basa Jawa kanggo cangkriman dina-dina, nanging bocah-bocah lan nom-nomane saiki wis ora bisa nganggo basa Jawa, mung bisa ngomong basa Prancis waé.
Pawon

thumb|Sawijining pawon modhèren
[thumb|225px|Pawon ing laladan Priangan ing taun [1920 ]]
**Pawon** utawa **padangan** kanthi barès tegesé siji panggonan, lumrahé ing jero omah kanggo aktivitas ngolah lan nyadiakaké bahan panganan utawa pangan. Aktivitas iki diarani olah-olah utawa masak. Nanging tembung **pawon** bisa uga tegesé aktivitas iki, utawa asil saka aktivitas iki yaiku panganan.

## Wangun pawon 
Kanthi tuwuhing budaya lan teknologi, wangunan **pawon** tansah owah. Perencanaan pawon modhèren saiki mèlu prinsip segitelu sing nyatakaké yèn 3 guna utama pawon yaiku panyimpenan (kaya kulkas), persiapan, lan masak. Prinsip iki nandhesaké supaya antara ktelu fungsi mau, ora silih ngalangi nanging uga let antara kaloroné ora pati adoh. Sawetara wangun **pawon** sing umum yaiku
* Kabèh fungsi ing dhuwur dipasang ing siji témbok saéngga segitiga iku dadi garis. Wangun iki kurang èfèktif nanging ngirit panggonan.
* Wangun liya fungsi ing dhuwur, yaiku dipasang ing loro témbok sing adhep-adhepan.
* Wangun pawon L, yaiku piranti-piranti pawon dipasang ing pojoking rong témbok.
* Wangun pawon U, yaiku mangon ing telung témbok.
Anakalané, pawon uga duwé papan kanggo mangan utawa sarapan.

## Masakan pawon 
Akeh masakan sing dhadi pangane wong Jawa wiwit jaman kalabendhu. Pramila, kaca iki nyoba mitulungi panjenengan sakabeh kanggo ngangkat masakan Tanah Jawa. tembung *Pawon* sajatiné nduwé arti "panggonan kanggo masak", yèn ing basa Indonésia yaiku *dapur.*

## Koki 
Tukang masak mbutuhake mung katrampilan praktis kanggo nyiapake sajian tartamtu, nanging uga kawruh teoretik jero babagan organisasi produksi panganan, karakteristik produk.

## Panganan 
### Masakan Jawa 
## Masakan Padhang 
### Masakan Manado 
### Masakan Cina 
### Masakan Jepang 
## Cathetan 
## Deleng uga 
* Piranti pawon
* Kulkas
* Bumbu pawon
* Lading
Laler

**Laler** kalebu jinis gegremet, kang asalé saka subordo Cyclorrapha ordo Diptera. Sacara morfologi laler dibédakaké saka lemud (subordo Nematocera) dhedhasar ukuran anténané; laler duwé anténa cendhèk, sauntara lemud duwé anténa dawa. Laler lumrahé duwé sapasang swiwi asli sarta sapasang swiwi cilik kang dipigunakaké kanggo njaga stabilitas nalika mabur.

Laler gumantung banget marang pandelengan kanggo lestari urip. Mata majemuk laler kapérang saka éwonan lensa lan peka banget marang obahan. Sapérangan jinis laler duwé pandelengan telung dhimènsi kang akurat. Sapérangan jinis laler liya, tuladhané *Ormia ochracea*, duwé organ pangrungu kang canggih banget.

Laler akèh jinisé, kaya ta:
* Laler uwoh
* Laler omah
* Laler ijo

Loro jinis laler ya iku *laler omah* lan *laler ijo* paling lazim ing uripé manungsa. Sing ukurané gedhé dhéwé ya iku laler ijo. Loro-loroné mangan lan urip ing saubenging manungsa, nularakaké rupa-rupa lelara lan uripé kemproh tur sarwa reget.

## Tangkar-tumangkaré laler 
thumb|240px|right|Sajinis laler spésies *Coenomyia ferruginea* lagi kawin. Laler wadon sig ukurané luwih gedhé (ndhuwur), laler kang lanang ukurané luwih cilik (ngisor)

Laler tangkar-tumangkar kanthi generatif utawa kawin. Sawisé ovum diawohi lan mateng laler wadon bakal ngendhog. Mila laler kalebu kéwan ovipar.

Laler biyasa ngendhog ing woh-wohan utawa bathang, lan anaké diarani sèt. Nanging ing nagara-nagara manca, sèt wis akèh dianggo dadi obat, mligi kanggo nambani lelara saka baktèri amarga sèt mung mangan bathang waé.

## Lelara kang ditularaké 
Lelara kang racaké ditularké laler ya iku:
* Tipes
* Muntaber
* Kolera
* Disentri
Lan sapanunggalé.

## Réferènsi
Hidayat, P. (2005) Pengenalan ordo dan beberapa famili serta anggota spesiesnya  (format PDF, diakses 8 Maret 2006). *Slide* matakuliah Pengantar Perlindungan Tanaman. Departemen Proteksi Tanaman, Institut Pertanian Bogor.

## Pranala njaba 
* Situs Diptera 
* Katalog Fosil Diptera ing Museum Bishop 
* The Tree of Life Project 
* 
* Dipterists Forum - The society of British Dipterists
* http://www.dipteristsforum.org.uk/wiki/  Dipterists Forum Wiki
Ula marani gebug

jmpl|260x260px|Ula marani gebug.
**Ula marani gebug** utawa **ula marani gepuk** iku  tegesé, nemaha marang kacilakan. Kaya ta maling sing marani wong-wong sing padha ngincim-incim dhèwèké. Saloka iki ana gegandhèngané utawa mèmper tegesé karo bebasan liya sing uniné: kutuk marani sunduk.

## Uga delengen
* Paribasa lan Saloka Jawa
Kopi Lampung

**Kopi Lampung** iku lagune Didi Kempot. Lagu ini nyaritakake wong ngombé kopi Lampung.

## Lirik
Secangkir wedang kopi,
kopi Lampung, punika kopi asli,
gula batu napa gula tebu,
srupat sruput ing wanci dalu.

Wancine udan grimis,
saya wangi ya saya ngriwis,
grimis kok ya ora wis-wis,
banjur kelingan kowe wong manis.

*Refrein*
Merak-Bakahuni,
numpak kapal, kapale feri.
Adoh-adoh kowe tak-parani,
muga-muga kowe 'ra lali.

Merak-Bakahuni
numpak kapal, kapale feri.
Aku cinta setengah mati,
kelingan yèn ngudhak kopi.

*Koor*
Ngombe wedang, wedange kopi,
Nggelar klasa ing wayah wengi.
Aku cinta setengah mati,
kelingan yèn ngudhak kopi.

Secangkir wedang kopi,
kopi Lampung, punika kopi asli,
gula batu napa gula tebu,
srupat sruput ing wanci telu.

Wancine udan grimis,
saya wangi ya saya ngriwis,
grimis kok ya ora wis-wis,
terus kelingan kowe wong manis.

*Refrein*
*Koor*
*Koor*->
Basa Sundha

**Basa Sundha** (Aksara Sundha:  *Basa Sunda*) iku basa Austronésia. Basa iki dipituturake déning kurang luwih 42 yuta jiwa, lan basa nomer loro kang dhuwur dhéwé ing tlatah Indonésia. Basa iki dicaturaké ing pérangan kulon Pulo Jawa, sisih kiduling Banten, Jakarta lan tlatah Pantura (Pasisir Lor Jawa)sisih kulon. Ing tlatah pasisir lor Jawa (Pantura) liyané, racaké basa Jawa kang dicaturaké.

Ing Jawa Tengah, basa Sundha uga dicaturaké ing tlatah Cilacap, mligi ing kacamatan Dayeuh Luhur, lan tlatah Brebes ing sisih kidul.

Amarga kena pangaribawa budaya Jawa, dadi ing Basa Sundha uga ana undak-usuk utawa gradasi babasan. Wiwit saka **Basa Cohag** utawa **kasar** padha karo Ngoko, **Basa Loma** padha karo Madya nganti **Lemes** kang padha karo Krama.

Carabasa Basa Sundha uga akèh, miwiti saka carabasa Sundha Banten lan Lampung, Sundha Cirebon, nganti carabasa Sundha ing Jawa Tengah, piwates ing Bantarkawung, Brebes lan diwatesi basa ing Kali Pemali, kang mula kecampur karo Basa Jawa. Nanging basa baku kang bisa ditampa déning sakabèhé penutur Basa Sundha kang wiwitane saka carabasa kutha Bandung yaiku carabasa Sundha Priangan, utawa kerep ingaran **basa lulugu** jaman mbiyèn.

## Uga delengen 
* Aksara Sundha

## Referensi
Basa Madura

**Basa Madura** iku basa kang dipituturake déning wong Madura. Basa iki digunakaké in pulo Madura, Jawa Wétan lan tlatah-tlatah liyané.

## Tlatah panyebarané Basa Madura 
Basa Madura kang ing basa asliné diucapaké "medhureh" dicaturaké mligi ing tlatah Madura, kapuloan Kangéan, Masalembo, lan tlatah wétaning Jawa Wétan, kaya ta ing Surabaya, Pasuruan, Malang, lan mayoritas ing wewengkon Prabalingga, Situbondo, Bondowoso, Lumajang, Jember lan Banyuwangi. Kajaba iku, uga akèh wong Madura ing tlatah Kalimantan. Kira-kira cacahé ana 10 utawa 15 yuta jiwa.

## Undhak-usuké basa Madura 
Lumrahé, basa Madura ing undhak-usuké uga padha karo Basa Jawa. Ana alus lan kasar. Nanging ing basa iki, dibagi dadi telung rupa.

* Ja'-Iya (Ngoko)
* Enggi-Enthen (Madya)
* Enggi-Bunten (Krama)

## Rupa-rupaning Basa Madura 
Basa Madura dhéwé uga kebagi dadi rupa-rupa, kang diweruhi kaya ta:

* Dhialek Bangkalan
* Dhialek Sampang
* Dhialek Pamekasan
* Dhialek Sumenep
*jmpl|305x305px|Bausastra Madura-LandaDhialek Pendhalungan (Sing dipituturake ing Jawa Wétan, Tapalkuda kaya ta Probolinggo, Pasuruan)
* Dhialek Kangean
* Basa Bawean.
Ula

**Ula** utawa **sawer** ing basa krama, kalebu bangsaning **kéwan rumangkang** utawa rèptil. Kajaba iku, uga kalebu cacahing ordho ***sekwamata*** (*squamata*) lan sapaduluran karo kadhal. Ula iki kagolong kéwan kang adhem getihé dadi kudu akèh mépé ing cahyaning srengéngé kanggo manasaké awak, ora ana cèkèré lan awaké dawa banget.

Kabèh ula mangan daging utawa diarani **karnivora**, milai saka kéwan cilik-cilik kaya kadhal, tikus, endhog, nganti kéwan kang gedhé kaya kidang, babi lan baya. Ula ana kang matèni pakané nganggo upas, dadi sadurungé ngeleg kurbané, dhèwèké nyakot dhisik nganggo siyungé kang duwé upas, banjur yèn kéwan kurbané mati ula bisa mangan kurbané ing cara kang adhem ayem. Kajaba iku ana ula kang matèni kurbané nganggo uletané kang reket, lumrahé dhèwèké ngguleti kurbané banjur dicengkrem nganti kentèkan ambegan lan sawisé mati, banjur dilebokaké langsung ing awaké.

Ula ora bisa nyacah panganané, nanging dileg langsung lan sabubaré mangan, ula bisa pasa ora mangan apa-apa, milai saka setengah wulan, nganti bisa wulan-wulanan. Ula uga nduwé cangkem kang amba, ula bisa mangap nganti 180 drajat, dadi bisa mangan kurban kang luwih gedhé ketimbang awaké. Kajaba iku, kanggo ngawasi saindhengé, ula nganggo ilaté kanggo ngrasakaké kaanan utawa kurban, lan infra abang kanggo ndeleng ana manungsa, kéwan utawa kaanan kang mbebayani, tur ula iku tuna rungu, ora bisa ngrungokaké swara-swara.

Jinisé ula upas, yaiku:

* ula séndhok
* Ula mamba
* Ula weling
* Ula derik
* Ula macan

Lan jinisé ula gedhé yaiku:

* Ula sanca
* Ula boa
* Ula anakondha

Jinisé ula liyané, yaiku:

* Ula sawa
* Ula ijo

Ula kang paling dawa ing donya, yaiku kang jinisé *Anakondha*. Uripé ana ing tlatah Amérika lan dawané bisa nganti 11 mèter.

## Pranala njaba 
* Integrated Taxonomic Information System  (USDA)
* US Snakes on eNature 
* Snakes of the Indian Subcontinent 
* European Snakes -- Large DB and Pictures about snakes
* Venomous Snakes Information Community 
* Snake Cell -- An organization for wellbeing of snakes (INDIA)
* Snake World - Several Types of Snakes 
* What's That Snake? Snake Identification Tool (OPLIN)
* Worlds Top 10 Most Poisonous Snakes - Toxic Ranking 
* Swedish Museum of Natural History Herpetology Database
Bali (disambiguasi)

:Mangga milih kaca sing kersa diwaca:

# Basa Bali
# Pulo Bali
# Provinsi Bali
# Sastra Jawa-Bali
# Wong Bali
Manuk Cucak Rawa

:*Kanggo jinising manuk pirsani Cucakrawa*
**Manuk Cucak Rawa**, iku sesirah sawijining lagu sing karepé humoristis. Nanging déning sabagéyané wong dianggep kasar, kampungan lan nggilani. Nglanggar tata susila. Lagu ini antarané dinyanyèkaké Didi Kempot.

Separo lagu manuk Cucakrawa iki, dinyanyèkaké nganggo basa Indonésia, terus pérangan liyané nganggo basa Jawa.

## Lirik
Kucoba, coba melempar manggis,
Manggis kulempar, mangga kudapat,
Kucoba, coba melamar gadis,
Gadis kulamar, janda kudapat.

Jamane, jamane jaman edan,
Wong tuwa, rabi prawan,
Prawane yèn wengi nangis waé,
Amarga wedi karo manuke.

Manuke, manuke cucak rawa,
Cucak rawa, dawa buntute,
Buntute sing akèh wulune,
Nek digoyang ser, ser, adhuh penake.

Lan sabanjuré.
Kethèk

**Kethèk** utawa **bedhès** ing basa Jawa Wétanan, utawa **bojog** ing basa Using (lan basa Bali) iku kalebu cacahing primata, nanging béda karo bangsaning orangutan, wau-wau lan bekantan sing ora nduwé buntut. Kethèk nduwé buntut sing dawané bisa pada karo awaké.

Kethék piturut tlatahé dibagi dadi 2 cacah, yaiku :

* Kethèk Dunia lawas (urip ing Asia, Afrika, lan Éropa).
* Kethèk Dunia anyar (urip ing Amérika).

Kethèk donya lawas racaké nduwé awak gedhé, yèn donya anyar awake racaké cilik.

## Dasanama 
Kethèk uga diarani bedhes, bojog, wré, wanara.

## Deleng uga 
* Sato kéwan
*Kethek ogleng

## Warna warnane
Wong misuwur ing Tanah Jawa

* Cak Durasim
* Didi Kempot
* Ki Narto Sabdo
* Mamik Prakoso
* Nyi Ageng Serang
* Poerbatjaraka
* Ranggawarsita
* Sri Sultan Hamengku Bhuwono IX
* Sri Sultan Hamengku Bhuwono X
* Srimulat
* Sultan Agung
* Dr. Tjipto Mangoenkoesoemo
* Waljinah
* Sepfy Lia
* Ki Hadi Sugito
* Panembahan Senopati
* Agung Sedayu
* S.H. Mintardja
* Amien Rais
* Tjan Tjoe Siem
* Rama Daniel Bambang Dwi Byantoro Ph.D
* Adi Soetjipto

## Uga delengen 
*Michelle Branch
Kelinci

**Kelinci**, utawa **luthuk** (saka basa Jawa kuna: ꦭꦸꦛꦸꦏ꧀ *luṭuk*) kalebu bangsaning *Mamalia* utawa kéwan nyusoni, lan tansah sapaduluran karo Truwèlu lan Pika. Kelinci bisa nglairaké anak kurang luwih nganti ping 5-7 saben setaun.

Anakané kelinci lumrahé lair ora duwé wulu lan wuta, ora kaya anaké truwèlu.

## Jinising Kelinci 
Kelinci saindhenging jagat rupa-rupa, ana kang jinis buntut kapas, angora, nganti ana kang wuluné dawa. Ing Indonésia, kelinci akèh-akèhané diimpor saka nagara|nagari manca.

## Ternak kelinci 
Méh kabéh hasil saka ternak kelinci bisa dimanfaataké, kalebu kotoran lan urine.
* Kulit lan sikil: kulit kelinci bisa dimanfaataké kanggo bahan kanggo nggawé topi, jaket, rerenggan dinding, tas, sepatu, alas, gantungan kunci lan pelapis perabot rumah tangga.
* Endhas: endhas kelinci bisa kanggo pakan kéwan kaya ta asu, kucing, lan liya-liyané. Saliyané iku, utek kelinci uga bisa dimanfaataké kanthi digawé vaksin tumrap perusahaan farmasi.
* Kotoran lan urin: kanggo bahan nggawé gas methane, média kanggo nandur jamur, kanggo bahan pupuk kompos, lan urin kelinci bisa dimanfatké kanggo pupuk kembang anggrék.

## Cathetan suku 
## Gladri kelinci 

Gambar:Coelho-5829.jpg|kelinci
Gambar:Domestic Rabbit-fr.svg|kelinci lucu
Gambar:Breakfast Buffet at Rattla Corner^ - geograph.org.uk - 722737.jpg|kelinci apik
Gambar:Eastern Cottontail 20090602-2 jhansonxi.jpg|truwelu
Gambar:Conejo astronomo.png|gambar kelinci
Gambar:Hauskaninchen.jpg|rabbit

## Gladri asil olahan kelinci 

Gambar:Mie ayam Kelinci.JPG|mi ayam kelinci
Gambar:Mi goreng Grand Kelinci.JPG|mi goreng kelinci
Gambar:Nasi goreng Bakmi Kelinci.JPG|nasi goreng kelinci
Gambar:Sate kambing.JPG|sate kelinci lagi dibakar
Gambar:Sate Suranadi.jpg|sate kelinci
Primbon

, Jl. Medan Merdeka Selatan, Jakarta.]]

**Primbon** yaiku buku (layang) sing ngemot petungan, pethek lan sapiturute. Salah siji primbon kang umum dienggo ing masyarakat yaiku Betaljemur Adammakna.

## Rujukan
Pulo Madura

**Madura** panggonané ana ing wetané Pulo Jawa. Dawane mila saka pojok kulon lan pojok wétan bisa diliwati 5 jam nganggo kendaraan. Pulo iki jembaré ana 5.250 km2 (luwih cilik sethithik ketimbang Pulo Bali) lan cacahé sing ndunungi ana 3,5 yuta jiwa.  Pulo iki kahanané rada gersang, gunung kapur lan tegalan. Yèn ing wetané rada subur lan bisa ditanduri. Wong Madura minangka ètnis sing populasiné cukup akèh ing Indonésia, cacahé watara 20 yuta jiwa, asal sakai Pulo Madura lan pulo-pulo saubengé kaya Gili Raja, Sapudi, Raas, lan Kangean. Kajaba iku, wong Madura akèh uga sing manggon ing tlatah wétan Jawa Wétan sing biyasa karan wewengkon Tapal Kuda, ya iku wiwit sakai Pasuruan nganti tekan saloré Banyuwangi.

## Sajarah 
[thumb|300px|[Litografi déning Auguste van Pers sing nggambaraké sawijining pangéran saka Madura lan baturé ing mangsa Hindhia Walanda]]
Sacara pulitis, Madura sajeroning maabad-abad wis dadi subordinat tlatah kakuwasan sing munjer ing Pulo Jawa. Watara taun 900-1500, pulo iki ana ing sangisoré prabawa kakuwasan krajan Hindhu Jawa wétan kaya Kedhiri, Singhasari, lan Majapait. Ing antara taun 1500 lan 1624, para panguwasa Madura gumantung marang krajan-krajan Islam ing pasisir lor Jawa kaya Demak, Gresik, lan Surabaya. Ing taun 1624, Madura ditaklukaké déning Mataram. Sawisé iku, ing paro pisanan abad kawolulas Madura ana ing sangisoré kakuwasan kolonial Walanda (wiwit 1882), wiwitané déning VOC, banjur déning pamaréntah Hindhia-Walanda. Nalika jaman pamérangan provinsi ing taun 1920-an, Madura dadi péranganing provinsi Jawa Wétan.

## Pamérangan administratif 
thumb|left|Pérangan administratif
Pulo Madura dipérang dadi 4 kabupatèn, ya iku:

* Kabupatèn Bangkalan
* Kabupatèn Sampang
* Kabupatèn Pamekasan
* Kabupatèn Sumenep

## Budaya 
[thumb|left|Karapan sapi ing [Sumenep, Madura.]]
Pulo Madura misuwur saka asil produksi uyahé, lan dijenengaké **Pulo Uyah**. Ing Pulo Madura, wong-wongé seneng main karapan sapi. Sayembara karapan sapi dianakaké ing sasi Agustus-Septèmber lan dibanjuraké nganggo final piala présidhèn ing Oktober.

## Rujukan 
## Gladri gambar 

File:PN_Garam,_Pamekasan,_Madura_aerial.jpg|Sampang ing Madura, dideleng saka ndhuwur

## Pranala njaba
Wuku Sinta

**Sinta** iku wuku sing pratama. Miturut kaum tradhisional ing Bali lan Jawa, minggu iki direksa déning Bathara Yama.

Minggu – Paing
Senen – Pon
Slasa – Wage
Rebo – Kliwon
Kemis – Legi/Umanis
Jemuwah – Paing
Setu – Pon

----
Ugi delengen:
* Peken
* Wuku
Wuku Wukir

**Wukir** utawa **Ukir** iku wuku sing ping telu. Miturut kaum tradhisional ing Bali lan Jawa, minggu iki direksa déning Bathara Mahayakti.

Minggu – Legi/Umanis
Senen – Paing
Slasa – Pon
Rebo – Wage
Kemis – Kliwon
Jemuwah – Legi/Umanis
Setu – Paing

----
Ugi delengen:
* Peken
* Wuku
Wuku Kurantil

**Kurantil** utawa **Kulantir** iku wuku sing kaping papat. Miturut kaum tradhisional ing Bali lan Jawa, minggu iki direksa déning Bathara Langsur.

Minggu – Pon
Senen – Wage
Slasa – Kliwon
Rebo – Legi/Umanis
Kemis – Paing
Jemuwah – Pon
Setu – Wage

----
Ugi delengen:
* Peken
* Wuku
Cirebonan

**Cirebon** parake ana ing watese Jawa Kulon lan Jawa Tengah. Tlatah iki panggonane ana ing jalur niyaga lan lintasan sepur saka Jakarta nganti Surabaya. Saliyané iku dadi jalur wigati kanggo panyebaraning agama Islam ing tlatah Pasundan. Cirebon piturut salah siji sumber asalé saka ukara **Cai Rebon** utawa ana sing ngarani **Caruban**. Cirebon dadi pusat kasultanan sing tansah ana ing Jawa Kulon lan dibagi dadi 4 kraton, ya iku :

* Kraton Kasepuhan
* Kraton Kanoman
* Kraton Kaprabonan
* Kraton Kacirebonan

## Basa Cirebonan
Cirebon nduwé tetenger khas sing ora ana ing tanah Pasundan. Cacah Cirebon dideleng saka budaya lan basane luwih cedhak ing budaya Jawa, basa sing dianggo uga salah siji cara Jawa sing diarani **Basa Jawa Cirebon** utawa **Basa Cerbon**. Basa lan budaya Cerbonan kasebar mila saka sagara lor Karawang nganti wates Jawa Tengah. Basa Cerbonan tansah nyimpen ukara lan pelafalan Jawi Kuna sing wis ora dianggo ing Jawa anyaran saiki, lan saka sisih undhak-usuk basa, basa utawa cara Cerbonan iki dibagi dadi loro, ya iku :

* Bebasan (padha karo *Krama*)
* Kasar (padha karo *Ngoko*)

Basa iki uga diajarke ing sekolah-sekolah tlatah Cirebon lan Indramayu, saliyaning Basa Sunda. Ukara-ukara basa Cerbon akèh sing nyilih saka Basa Sunda lan sawalike. Dadi wong Cerbon akèh sing ngerti Basa Sunda, nanging ora bisa omonge langsung.

## Seni Cirebonan
Kesenian Cirebon iku asil campuraning budaya Jawa lan Sunda uga budaya liyané sing wis lumebu ing kana.

* Tarling
* Wayang Kulit Cirebonan
* Jogèd Topeng Cirebonan
* (Sandiwara Cerbon)
* Balik ing : Kaca Utama
Wuku Tolu

Tolu utawa Tulu iku wuku sing kelima. Miturut kaum tradhisional ing Bali lan Jawa, minggu iki direksa déning Bathara Bayu.

Minggu – Kliwon
Senen – Legi/Umanis
Slasa – Paing
Rebo – Pon
Kemis – Wage
Jemuwah – Kliwon
Setu – Legi/Umanis

----
Ugi delengen:
* Peken
* Wuku
Yama

thumb|250px|Bathara Yamadipati
**Bathara Yama** utawa **Yamadipati** iku miturut kaparcayane agama Hindhu Déwa kang njaga neraka. Yama iku siji paraga kang ana ing sadéngah kabudayan lan agama.

Ing Hindhu, Yama iku ginambaraké kanthi kulit ijo lan abang. Klambiné abang lan numpak kebo. Ing Carita Hindhu, Yama iku putra Bathara Surya, déwa srengéngé. Dhèwèké nduwé sadulur kembar, ya iku Yami (utama Yamuna). Ing Wedha, pasangan iki manungsa kang sepisanan urip.

Ing carita Tibet, Yami iku kang dadi dèwi tukang njabut nyawa, déné Yama iku kang dadi raja ing donya peteng. Paraga Yama iki ana uga ing mitologi Cina lan Buda, kang ora béda akèh marang carita asalé, ya iku Hindhu.

Jeneng Yamadipati mung ana ing pewayangan. Ing kéné, Yamadipati iku putra nomer wolu Sanghyang Ismaya lan Dewi Sanggani. Yamadipati nduwé garwa Dewi Mumpuni.

Sejatiné, Dèwi Mumpuni iku ora tresna marang Yamadipati. Jejodhoan iki kelakon amarga Mumpuni manut waé marang Sanghyang Manikmaya.

Sawijining dina, Dèwi Mumpuni kepranan marang Nagatatmala, putra Hyang Anantaboga. Pungkasané, Dèwi Mumpuni lumayu saka Yamadipati lan urip bareng Nagatatmala.

Yamadipati kondhang amarga tukang njabut nyawa ing pewayangan, kaya déné ing carita Hindhu.
Wuku Wariga agung

**Wariga agung** utawa Warigadian iku wuku sing kaping wolu. Miturut kaum tradhisional ing Bali lan Jawa, minggu iki direksa déning Bathara Maharesi.

Minggu – Legi/Umanis
Senen – Pahing
Selasa – Pon
Rebo – Wagé
Kemis – Kliwon
Jemuwah – Legi/Umanis
Setu – Pahing

----
Ugi delengen:
* Peken
* Wuku
Wuku Wariga alit

jmpl|Wuku Wariga Alit kanthi déwa Hyang Asmara
**Wariga alit** utawa Wariga, iku wuku sing kapitu. Miturut kaum tradhisional ing Bali lan Jawa, minggu iki direksa déning Bathara Asmara.

Minggu – Wage
Senen – Kliwon
Slasa – Legi/Umanis
Rebo – Paing
Kemis – Pon
Jemuwah – Wage
Setu – Kliwon

----
Ugi delengen:
* Peken
* Wuku
Lampung

**Provinsi Lampung** iku katata sajeroning 15kabupatèn lan 2 kutha. Provinsi iki dunungé ana ing pucuk kiduling pulo Sumatra. Kutha krajan pamaréntahané ana ing Bandar Lampung lan dadi jalur sing strategis kanggo trans-Sumatra wiwit saka Acèh nganti tlatah Jawa.

## Daerah Tingkat II 
# Kabupatèn Lampung Kulon
# Kabupatèn Lampung Kidul
# Kabupatèn Lampung Tengah
# Kabupatèn Lampung Wétan
# Kabupatèn Lampung Lor
# Kabupatèn Mesuji
# Kabupatèn Pesawaran
# Kabupatèn Pringsèwu
# Kabupatèn Tanggamus
# Kabupatèn Tulang Bawang
# Kabupatèn Tulang Bawang Kulon
# Kabupatèn Way Kanan
# Kabupatèn Pesisir Kulon
# Kutha Bandar Lampung
# Kutha Metro

## Uga delengen 
* Gubernur Lampung

## Pranala njaba 
* Situs resmi
Wong Jawa Banyumasan

**Wong Jawa Banyumas(an)** (), kanthi ora formal ditepungi minangka **wong Jawa Ngapak** yaiku subklumpuk wong Jawa sing asalé saka pérangan kulon Jawa Tengah ing Indhonésia, luwih peneré ing wekas Karesidhènan Banyumas lan sakiteré. Kanthi gunggung udakara ±9 yuta wong, dhèwèké padha kapusat ing Kabupatèn Banjarnegara, Purbalingga, Banyumas, Cilacap, lan Kebumèn. Wong Jawa Banyumasan nyaturaké basa Jawa Banyumas sing asring diarani "*basa ngapak*".

## Deleng uga
* Baturaden
* Curug Cipendok

## Rujukan
## Pranala njaba 
**Aran-arané woh ing basa Jawa Banyumas*
**Carabasa Banyumasan* 
**Pamdha Banyumas*
Abyasa

thumb|Abyasa utawa Abiyasa utawa Byasa
thumb|Abyasa nalika nem

**Bagawan Abyasa** utawa **Begawan Abiyasa** Padhepokane Begawan Abiyasa ing Wukir Saptaarga.

Jeneng Abiyasa ing layang Mahabharata diarani Wiyasa, déné ing padhalangan disarani Abiyasa. Nalika enomé naté jumeneng nata ing Astina kanthi jejuluk Prabu Kresnadwipayana. Kejaba iku Abyasa uga duwé asma Dewayana (jalaran duwé sipat-sipat kang kaya déwa), Sutiknaprawa (wong kang wicaksana), lan Rencakaprawa (demen tetulung marang liyan sing lagi nandhang cintraka). Patihé asma Jayaprayitna. Garwané Abiyasa ana telu : ya iku Dèwi Ambika, atmajané Prabu Darmamuka ratu ing nagara Kasi (Kasindra) iya Swantiupura, peputra Dhestharastra (Dhestharata), 2. Dewi Ambalika, rayiné Dewi Ambika peputra Pandhudewanata, 3. Dewi Datri, wanita saka keturunan Waisya (ing sekawit dadi perekané Dèwi Ambika) peputra Yamawidura (Widura).

Sawisé Pandhu diwasa, keprabon Astina di pasrahaké marang Pandhu jalaran kangmasé, Dhestharastra, duwé cacat netra (wuta). Abiyasa nuli mbanjurake anggoné mertapa ing pertapan Wukit Retawu. Kagawa saka genturing kasutapané, Begawan Abiyasa bisa priksa sadurungé winarah. Ngerti lelakon kang bakal dumadi.
Yuswané Begawan abiyasa dawa banget. Miyosé barakané Resi Bisma (Dewabrata). Sedané Abiyasa ing sawisé Baratayuda kanthi dipethuk nganggo kretacahya.

## Cathetan sikil
## Uga delengen 
* Pratélan paraga wayang
Parikesit

thumb|Parikesit
**Prabu Parikesit** ya **Prabu Kresna Dipayana** yaiku ratu ing Negara Ngastina. Prabu Parikesit putrané Radèn Angkawijaya/Abimanyu satriya ing Plangkawati kaliyan premesuri Dèwi Utari, putri Prabu Matswapati karo Dèwi Ni Yustinawati saka nagara Wiratha. Sabubare perang Brantayuda lan Pandhawa padha surut, Parikesit kang duwe hak praja ing Ngastina. Nanging amarga durung diwasa, lakuné paprentahan ditindakaké déning Utari. Sawisé ngancik diwasa Parikesit kajumenengaké ratu déning Resi Jaladara, ya Prabu Baladewa kang wis madeg Pandhita.

Parikesit dadi puncering sejarah pangiwa para ratu ing tanah Jawa bisa sambung getih karo Pandhawa.

## Garwa lan putra
* Dèwi Satapèn peputra Radèn Yudayana,
* Dèwi Dhangan peputra 
* Radèn Ramayana 
* Dèwi Impun peputra Radèn Ramaprawa
* Dèwi Geneng

## Deleng uga 
* Pratélan Tokoh Wayang

## Pranala njaba 
* Parikesit ing *Bausastra Javanese Dictionary*  (bausastra.com)
## Rujukan
Yudisthira

**Prabu Yudisthira** iku para Pandawa lan angratoni nagara Indraprastha. Sabanjure perang Bratayuda, panjenengane uga angratoni praja Astina.

Gambar:Yudistira-kl.jpg

----
Bali ing:
* Daftar Tokoh Wayang
Pandhu

**Prabu Pandhu** iku ratu ing Astina (Ngastina), putrane Begawan Abyasa (Wiyasa) lan Dewi Ambiki, putri saka nagara Kasi (Swantipura), randhane Prabu Wicitrawirya. Pandhu duwé kadang tuwa, asmane Destharastra, uga putrané Begawan Abiyasa karo Dewi Ambika (kadangé tuwa Dewi Ambalika), randhané Prabu Citragada. Dhestharastra duwé cacat netra (wuta), déné Pandhu duwé cacat tengeng guluné lan rainé pucet. Prabu Pandhu wiwit timur wis kaloka kadigdayané. Nalika lair naté dadi srayané déwa nyirnakaké mungsuh kahyangan: Prabu Nagapaya, ratu ing Kiskendhapura. Amarga lelabuhané iki, Pandhu olèh nugraha jamang kencana kang tinretes barliyan, panah pusaka aran Ardhadedali (Hrudadedali) kang ing tembé dadi pusaka Arjuna, lenga Tala, lan dikeparengaké nganggo sesebutan Dewanata iya Dewayana.

## Jumeneng nata
Prabu Pandhu jumeneng ratu ing Astina nglintir kalenggahane ramane (Begawan Abiyata iya Prabu Kresnadipayana). Prabu Pandhu jejuluk Prabu Pandhudewanata, Pandhudewayana, iya Prabu Gandhawastra.
Garwané Prabu Pandhu ana loro: 1 Dewi Kunthi Talibrata, putrine Prabu Kuntiboja saka Mandura, 2 Dewi Madrim, putriné Prabu Mandrapati saka Mandaraka. Saka garwa loro mau peputra cacah lima kakung kabèh kang sinebut Pandhawa. Pandhawa saka linggané tembung Pandhu lan "hawa", tegesé putané Pandhu.
Satriya lima iku : Puntadewa (Yudhistira), Werkudara (Bima), lan Arjuna saka Dewi Kunthi, déné Nakula lan Sadéwa (kembar) putra saka Dewi Madrim.
Aji-ajine Prabu Pandhu aran Lindhupanon, yèn diwateg kang ketaman sanalika mumet lan bingung, Blabag Pangantol -antol lan Wungkalbener (aji aji iki dilintirake marang Patih Gandamana sadhurungake dilintirake marang Bratasena). Kejaba dadi muride Prabu Pandhu, Raden Gandamana disengkakakee ngaluhur jumeneng dadi patih lan senopati ing nagara Astina. Nagara Astina diasta Prabu Pandhu dadi nagara kang gedhé lan loh jinawi. Ora ana parangmuka kang wani nekani.

----
Bali ing:
* Pratélan Tokoh Wayang
Krepa

thumb|right|Krepa
**Resi Krepa**, iku putrane Prabu Parunggaji lan Dewi Janapadi. Tokoh iki arang metu ing pagelaran wayang purwa.

Resi Krepa nduwe kadang tuwa, sesilihe Dewi Krepi. Pamburine, Dewi Krepi dadi garwane Pandhita Drona.

Ing lakon Gathotkaca gugur/suluhan, Resi Krepa ngadheb Prabu Duryudana ing Pakuwon Bulupitu/Sewuntana. Ngaturake yen sejatine, saya dina Kurawa lan senapati Ngastina akeh kang mati iku amarga sejatine ana darubeksi ing Ngastina. Paribasane Glugu ketlusuban luyung. Tegese kumpulane wong becik klebon wong ala. Tangeh lamun Kurawa menang Bharatayuda yen si darubeksi durung sumingkir.

Prabu Duryudana ndangu, darubeksi iku wujud manungsa apa wujud lelembut?

Diwangsuli Resi Krepa yen iku manungsa. Ing Ngastina karengkuh kaya kadang sinorohwadi, disunggi sunggi, kinemulan drajad lan pangkat. Mula culikane ora ketara, lair bela Kurawa, nanging sejatine dadi upaya teliksandi mungsuh.

Prabu Duryudana ndangu maneh, sapa jenenge wong kang dadi darubeksi iku?

"Kados kirang prayogi menawi kula nyebat asma, nanging mapanipun wonten Ngastina."

"Ngastina sisih pundi paman? Napa wonten ing kadhaton napa pakuwon mriki?"

"Wonten pakuwon mriki Anak Prabu, malah tunggal sapejagong."

Prabu Karna tanggap ing sasmita. Dhèwèké rumangsa disemoni dening Resi Krepa. Duka yayah sinipi Prabu Karna.

"He Krepa! Kowe matur ing ngarsane ratu aja kok bisa ngucap. Aja dumeh aturmu dipercaya, banjur mitenah liyan! Kowe kui pantese dijabut nyawane!" ucape Prabu Karna wengis.

Ora let suwe, Resi Krepa dijambak rambute, diarak tumuju njaban pakuwon. Karna nyawang Krepa kaya nyawang belatung. Tanpa ampun, Resi Krepa disuduk Keris Kaladete nganti sirna margalayu.

## Uga delengen 
* Mahabharata
* Prabu Purunggaji
* Dewi Krepi
* Drona
* Gathotkaca gugur
* Duryudana
* Karna

## Pranala njaba 
* Krepa ing Bausastra Javanese Dictionary (bausastra.com)
Jawa Kulon

**Jawa Kulon** utawa (basa Sundha: *Jawa Kulon*; basa Indonésia: *Jawa Barat*), iku provinsi Indonésia kang dunungé ana kuloné Provinsi Jawa Tengah. Provinsi iki minangka papan kang kang ndunungi wong Sundha né manggon paling akèh kanthi rélatif.

## Daerah Tingkat II 
# Kabupatèn Bandung
# Kabupatèn Bandung Kulon
# Kabupatèn Bekasi
# Kabupatèn Bogor
# Kabupatèn Ciamis
# Kabupatèn Cianjur
# Kabupatèn Cirebon
# Kabupatèn Garut
# Kabupatèn Indramayu
# Kabupatèn Karawang
# Kabupatèn Kuningan
# Kabupatèn Majalengka
# Kabupatèn Purwakarta
# Kabupatèn Subang
# Kabupatèn Sukabumi
# Kabupatèn Sumedang
# Kabupatèn Tasikmalaya
# Kutha Bandung (kutha krajan provinsi)
# Kutha Banjar
# Kutha Bekasi
# Kutha Bogor
# Kutha Cimahi
# Kutha Cirebon
# Kutha Dhépok
# Kutha Sukabumi
# Kutha Tasikmalaya
Drona

thumb|**Begawan Drona** utawi **Resi Durna
Begawan **Drona** utawi **Resi Durna** utawi **Bambang Kumbayana'* inggih punika salah satunggalipun paraga wayang (tokoh wayang) saking wiracarita Mahabarata. Durna punika putranipun Resi Baratmadya saking Hargajembangan kaliyan Dewi Kumbini. Durna asalipun saking Atasangin. Kacariyosaken bilih Durna punika dipuntudung minggat saking Atasangin amargi boten kersa dipunjodhoaeken kaliyan ramanipun. Durna punika dados ara-araipun Sata Kurawa lan Pandhawa. Panjenenganipun punika priyantun ingkang ahli seni paperangan.

Durna gadhah pusaka sekti awujud keris Cundamanik lan Panah Sangkali (ing wekdal salajengipun panah punika dipunparingaken dhateng Arjuna).

## Watak kapribadénipun 
Watek kapribadénipun Drona inggih punika sekti mandraguna, wasis babagan paperangan, nanging panjenenganipun watek kapribadénipun ingkang kirang saé inggih punika gumedhé, wengis, lan kathah guneman.

## Pagesanganipun 
Nalika taksih enem Drona gadhah asma timur (*nama kecil*) Kumbayana. Wonten ing salah satunggalipun versi, Kumbayana punika putranipun Resi Baratmadya saking Argajembangan kaliyan Dèwi Kumbini.
Ing versi ingkang sanès, Kumbayana punika gadhah garwa Dèwi Wilutama ingkang dados jaran amargi kénging sepatanipun déwa.
Ing Bharatayudha, Drona dipunperjaya pati déning Drestadyumna.

## Agastya 
Poerbatjaraka, salah satunggalipun ahli purbakala, naté nyerat bilih Drona punika kadhang-kala dipunsebat Agastya. Pangiran punika dipunpendhet saking asma *Kumbayana* ingkang caket kaliyan asma *kumbha sambhava'', asma sanès Kumbayana..

## Uga delengen 
* Dronaparwa
* Mahabharata
* Pratélan paraga wayang

## Pranala njaba 
* Durna ing Bausastra Javanese Dictionary  (bausastra.com)

## Cathetan suku
Kakawin

**Kakawin** iku wujud tembang ing basa Jawa Kuna kang nganggo pupuh kang asalé saka Indhia lan mau sekar ageng utawa tembang gedhé. Ing basa Jawa Anyar tembung iki uga bisa tinulis **kekawin**.

Sawijining kakawin mawi tembang tartamtu racaké tumata ing minimal sa-pada. Kabèh pada kakawin duwé patang baris nganggo wilangan wanda kang padha. Banjur sa-pada disusun karo apa kang diarani *guru laghu*. *Guru laghu* iku aturan kwantitas siji wanda.

Sa-wanda iku bisa dawa utawa cendhak. Sing dikarepaké wanda dawa cendhak iku vokal kang dawa utawa cendhak. Vokal dawa iku jinisé ana loro; vokal kang pancèn dawa lan vokal kang posisiné ana ing ngarepé rong konsonan.

Conto:
* *rât* (donya), vokalé mesthi dawa
* *putra* (anak), vokalé dawa amarga dituti karo rong konsonan.

## Conto pupuh 
Dadi contoné pupuh kakawin kang jenengé Śārdūlawikrīḍita iku kawangun saka 19 wanda. Banjur 19 wanda iki guru-laghuné ka ya mengkéné −−−|UU−|U−U|UU−|−−U|−−U| U. Sagaris − tegesé wanda iku kwalitasé dawa, kamangka U tegesé wanda iku cendhak. Banjur | tegesé namung pawates waé saben telung wanda lan ora ana artiné kusus.

Ing pupuh kakawin, siji wanda kang ngamot swara dawa (ā, ī, ū, ö, e, o, ai, lan au) otomatis diarani wanda dawa utawa "guru" (=abot) kamangka siji wanda kang ngamot vokal cendhak diarani wanda cendhak utawa "laghu" (=èntèng). Nanging siji vokal cendhak yèn ditutaké déning rong konsonan nggawé wanda kang disandhang dadi dawa. Banjur wanda pungkasan dijenengaké siji *anceps* (siji istilah basa Latin) kang tegesé yaiku yèn wanda iki bisa dawa utawa cendhak.

Minangka conto dijupuk tuladha saka pupuh pambuka *Kakawin Arjunawiwāha*:

	

Dadi larik kapisan *Arjunawiwāha* iki wrangkané kaya mengkéné: 
:−−−|UU−|U−U|UU−|−−U|−−U| U 
:Ambĕk sang | paramār|thapaṇḍi|ta huwus |limpad sa|kêng śūnya|tā

Sawijining tèks kakawin racaké kadhapur saka pupuh kang béda-béda. *Kakawin Arjunawiwāha* kang didadèkaké tuladha iki, nduwé 35 pupuh kang séjé-séjé.

## Wateking pupuh kakawin 
Béda karo pupuh macapat, kakawin pupuhé ora ana wateké.

## Cathetan sikil 
## Deleng uga 
* Pratélan pupuh kakawin
* Sastra Jawa Kuna
Vokal

**Vokal**, iku ing basa Jawa yèn ditulis uga mau 'swara' utawa 'aksara swara'. Jeneng liyané *hurup urip*, lawané *huruf mati* sing mau konsonan.

*Hurup urip* iku ana 5 yaiku: a, i, u, e, o.ok
Wyanjana

**Wyanjana** utawa **konsonan** iku aksara kang dudu swara utawa kang direka kanthi pengkalan. Ilènan hawa kang ngliwati tutuk diblekuk ing panggonan-panggonan pangucapan. Sajeroning basa Jawa, aksara iki lumrahe sandhingan karo aksara swara, kang bisa diarani aksara *urip,* minangka wanda*.*

## Uga delengen 
* Vokal