Tèh

[right|thumb|Tuwuhan Tèh (*Camellia sinensis*) saka ''[Köhler's Medicinal Plants*]]
**Tèh** (basa Cina: 茶, *Chá*), iku ombénan tein. Yoiku salah siji infusi kang kagawé saka godhong garing semak *Camellia sinensis* kanthi banyu panas. Ing basa Cina Amoy diarani *Te* kang tegesé tèh. Basa nasional Cina tembung tèh yaiku *Cha*. Yèn ing basa Inggris tèh diarani *tea*. Akèh wong kang seneng ngombé tèh anget utawa panas. Kadhangkala diwènèhi gula.
Teh kang kagawé saka tuwuhan tèh dipérang dadi 4 (patang) golongan: tèh ireng, tèh oolong, tèh ijo, lan tèh putih.

Istilah "tèh" uga dipigunakaké tumrap ombènan kang kagawé saka woh-wohan, bumbon crakèn utawa tuwuhan obat liya kang diseduh, kaya ta, tèh rosehip, camomile, krisan lan Jiaogulan. Tèh kang ora ngandhut godhong tèh ingaran tèh hèrbal.

Tèh minangka sumber alami kafein, teofilin lan antioksidan kanthi kadar lemak, karbohidrat utawa protéin amèh ngancik nol persèn. Tèh yèn diombé krasa rada pait malah dadi ciri sedhepe ngombé tèh.

Tèh kembang kanthi campuran kuncup kembang mlathi kang mau tèh mlathi utawa tèh wangi mlathi dadi tèh kang populèr ing Indonésia. Konsumsi tèh ing Indonésia watara 0,8 kilogram per kapita per taun isih adoh ing sangisoré nagara-nagara liya ing donya, sanadyan Indonésia kagolong nagara kang ngasilaké tèh paling akèh nomer lima ing donya.

## Sajarah 
thumb|left|Tuwuhan tèh
Miturut carita, tèh tinemu ing Cina. Tèh ing pisanan tinemu déning Kaisar Shen Nun ing taun 2737 sadurungé Masehi. Kaisar Shen Nung misuwur ora mung dadi kaisar thok, ananing uga misuwur kanthi sesebutan *The Divine Healer* (*Sang Penyembuh dari Ilahi*). Carita nemu tèh déning Kaisar, ora sinengaja nalika godhong tèh kang ana ing kebon Kaisar Shen Nung tiba ing banyu kang lagi digodhog déning Kaisar. Nalika godhong tèh iku kena banyu panas, mambu énakè langsung nggawé Kaisar péngin nyoba ngicipi. Ora mung mambunè, nanging rasa sepet lan pait saka godhong tèh iku disenengi déning Kaisar amarga dipercaya bisa agawé segering awak. Saliyané iku, miturut panelitèné Kaisar Shen Nung, ngombé tèh bisa marèkaké saka lelara. Miturut Noni Soraya, godhong tèh ireng unggulan ngandhut senyawa *bioaktif polyfenol* kang ing njeroné ngandhut flavonoid, tannin, kafein lan asem fenalat. Tèh ireng uga ngandhut vitamin B1, B2, C, E lan K sarta mineral fluor, mangan, kalsium, potassium lan kalium. Senyawa katekin kang ana ing sajeroning senyawa flavonoid ngandhut: *Epikatekin* (EC), *Epikatekin Galat* (ECG), *Epigalo Katekin* (EGC), *Epigalo Katekin Galat* (EGCG) lan *Quercetin*.

## Ékonomi 
[thumb|Présentasi total prodhuksi donya ing taun [2007]]
Tèh dadi ombèn-ombèn kang disenengi wong akèh ing donya kanggo dikonsumsi. Tèh bisa dikonsumsi ing kabèh jinis ombèn-ombèn ing donya-kaya ta dicampur karo kopi, coklat, *soft drink*, lan alkohol. Para konsumèn tèh paling akèh saka nagara Asia kulon yaiku nagara India lan Sri Lanka. Saking akèhé kang seneng ngonsumsi tèh, nganti ana budaya ngombé tèh kaya ing *Gongfu tea ceremony'' kang ana ing nagara Cina. Ing nagara Jepang ana budaya ngombé tèh kanthi cara kang unik, yaiku sadurungé cangkir diisi tèh, cangkir iku direndhem ing banyu panas supaya nalika tèh dijog ing cangkir, angeté bisa awèt. Ing Amérika 80% wong seneng ngombé tèh kanthi cara diwènèhi ès.

Taun 2003, prodhuksi tèh donya yaiku 3.21 milyar ton. Ing taun 2008, prodhuksi tèh donya punjul 4.73 milyar ton. Nagara kang paling akèh mrodhuksi tèh yaiku Cina, India, Kenya, Sri Lanka, lan Turki. Miturut tabèl prodhuksi tèh (ing ton), kabèh nagara kang ngasilaké tèh mundhak terus. Data iku éntuk saka FAO nalika Januari 2010.

## Jeneng ing basa liya 
## Priksani ugi 
*Kopi
*Matte

## Pranala njaba 
* Tèh -Camellia sinensis O.K. var. Assamica (Mast) - minangka sawijining sumber antioksidan 
* Tèh ijo nyegah panyakit 
* Ngenali ragam lan mupangat tèh 
* Jinis-jinis tèh
* Gawé ombènan tèh luwih kagungan aji
* Tea Leaves, Francis Leggett & Co., 1900, saka Project Gutenberg
* [ftp://ibiblio.org/pub/docs/books/gutenberg/etext97/tboft10.txt The Book of Tea by Kakuzo Okakura] saka Project Gutenberg, lan versi PDF (2.8 MB)
* Classification and Nomenclature of the Tea Plant  From the Tea Reasearch Association's Toklai labs, Assam.
* Russian Tea How to  describes the Russian method for making tea and elaborates on the surrounding culture and equipment (notably samovar)
* British Standard 6008:1980 (aka ISO 3103:1980)  Method for preparation of a liquor of tea for use in sensory tests.
* George Orwell: A Nice Cup of Tea  An essay by author George Orwell describing his own methods of making tea.
* How to make a perfect cup of tea News Release from Royal Society of Chemistry.
* How to make a perfect cuppa
* The Industrial Revolution and Tea-drinking 
* Douglas Adams' humorous article on tea.
* Tea Auction
* Tea Forums Tea Discussion Forum 
* History of Teapots 
* Taiwanese Tea Culture 
* Trader's Port tea sampling community 

## Cathetan sikil