Pura Penataran Sasih

**Pura Penataran Sasih** (basa Bali: ᬧᬸᬭᬧᭂᬦᬢᬃᬭᬦ᭄ᬲᬲᬶᬄ) ya iku sawijining pura utawa candhi Hindhu kang mapan ing Banjar Intaran, Désa Pejeng, Kacamatan Tampaksiring, Kabupatèn Gianyar, Bali. Pura iki diyasa taun 1266 M kang kapacak mawa kronogram modhéren ing gapura ngarep. Saliyané iku pura iki uga minangka pura Karajan Pejeng ya iku antarané taun 1293-1343 M.

## Wastana 
Pura iki kawastanan minangka Pura Sasih jalaran awit anané tinggalan purbakala aran Nekara Pejeng. Miturut dongèng kang sumebar ing masarakat, nekara pejeng karan minangka rembulan kang tumiba menyang bumi banjur madhangi laladan sakiwa-tengené ing wayah awan apadéné wengi. Para maling rumangsa kèwuhan anggoné arep nindakaké niyat alané jalaran swasana ing laladan iku tansah padhang. Awit saka iku, maling-maling padha nguyuhi rembulan iku mau. Pungkasané rembulan iku wus ora bisa cumlorot manèh nganti saiki. Nekara pejeng kang uga misuwur minangka Bulan Pejeng (basa Bali: *sasih* = rembulan) iku nuli dianggo minangka aran utawa wastanané Pura Penataran Sasih. Déné ana dongèng liya ngandharaké manawa Bulan Pejeng iku Subang Kebo Iwa. Paraga iki misuwur jalaran kasektèné lan lumantar kasektèné dhèwèké wis kasil bisa mbangun sawenèh papan suci, kaya ta Candhi Gunung Kawi lan Guwa Gajah.

## Cagar Budaya 
Pura Penataran Sasih iku wus antuk SK panetepan saka pamaréntah minangka situs warisan purbakala ya iku lumantar SK No. 260/SK/UPT.BD/22.VII/2003 lan pamarsudi kanggo nguri-uri. Wujud anggoné nguri-uri kang wus dileksanakaké ya iku invèntarisasi, panetepan, jupel, zonasi, papan nama, lan balé pangreksa. Minangka cagar budaya, pura iki uga dikembangaké minangka papan wisata lan dirumat kanthi sistem kontrak. Nuli asiling anggoné ngrumat iku mau digunakaké kanggo béya reresik pura sarta kabutuhan liyané.

Pungkasané ya iku ing wulan Novèmber 2019, Bupati Gianyar I Made Mahayastra netepaké patang situs purbakala dadi cagar budaya, kalebu Pura Penataran Sasih. Panetepan iki dikukuhaké lumantar SK Bupati Gianyar No: 1345/E-01/HK/2019 babagan Panetepan Barang Cagar Budaya, kang salah siji barang kang katetepaké minangka barang cagar budaya ya iku Nekara Pejeng Pura Penataran Sasih.

## Pérangan utama 
Pura Penataran Sasih dumadi saka limang pérangan utama utawa limang *palebaan*, ing antarané ya iku:

* Gerbang lumebu
* Kronogram modhéren ing gapura ngarep
* Tatahan ukiran Hindhu abad ka-10 nganti 12
* Kursi Ganesa ing satengahing plataran utama
* Rembulan Pejeng kang misuwur, drum prunggu kolosal gagrag lawas lan diwingitaké

## Warisan Arkéologi 
Ing plataran jero (basa Bali: jeroan) ana sawenèh tinggalan arkéologi

Nekara Pejeng nduwèni aji lan wigati banget ana sajroning masarakat ing jaman biyèn apadéné nganti jaman saiki. Nalika jaman biyèn, nekara prunggu nduwèni piguna kang manéka warna, ing antarané ya iku:

* Minangka kendhang kang ditabuh nalika perangan
* Minangka piranti upacara kang nekakaké udan kanggo tetanèn
* Minangka simbul pawujudaning leluhur
* Minangka kakuwatan kang bisa ngreksa masarakat

Banjur ing jaman saiki Nekara Pejeng dikramataké lan digunakaké minangka sarana puja déning masarakat. Nekara Pejeng digunakaké kanggo sarana nyenyuwun kaslametan lan karaharjan, saéngga dipapanaké ing panggonan kang mirunggan aran *Pelinggih Ratu Bhetara Sasih*. Nuli ing dina-dina tartamtu nekara prunggu iku diupacarani lan diciprati *tirtha* utawa banyu suci, lan awit saka iku nekara prunggu iki malih cepet korosi lan dithukuli jamur. Beksan iki digelar nalikané Pura Penataran Sasih kagungan damel ageng, kaya ta upacara *ngenteg linggih* lan *caru balik sumpah*. Beksan iki dilakokaké déning patang pambeksa kang pambeksa iku dudu wong sembarangan.  Pambeksa adaté bakal teka sawenèh wektu sadurungé pagelaran. Tekané pambeksa kang dadakan iku manut karo arahané sesepuh.

## Rujukan