open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
G.A.G.Ph. Baron van der Capellen

thumb|right|G.A.G.Ph. Baron van der Capellen
Mr. Godert Alexander Gerard Philip Baron van der Capellen (Utrecht, 15 Dhésèmber 1778 – De Bilt, Utrecht, 10 April 1848) iku Panguwasa Hindhia-Walanda sing kapisan maréntah ing Hindhia sawisé dikuwasani déning Inggris pirang taun suwéné. Ing Konggrès Wina, marang Walanda diwèhaké balik Hindhia-Walanda.

Van der Capellen, maréntah antara tanggal 19 Agustus 1816 – 1 Januari 1826. Dhèwèké iku Gubernur-Jendral sing kaping 41.

Van der Capellen nalik maréntah gawéyané akèh. Dhèwèké ngendhegaké pambayaran séwa lemah ing tlatah Negara Agung Mataram II, dadi dhèwèké kudu ngadhepi pambrontakan Pangeran Dipanagara ing Perang Dipanagara antara taun 1825 – 1830.

Saliyané iku monopoli dagang bumbon crakèn ing Maluku sapérangan dibusak.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
L.P.J. Burggraaf du Bus de Gisignies

**Leonard Pierre Joseph Burggraaf du Bus de Gisignies** (Kastil Dottignies, Flandria-Barat, Bèlgi, 1 Maret 1780 – Antwerpen, 31 Mèi 1849), iku Gubernur-Jendral Hindhia-Walanda sing kaping 42. Dhèwèké maréntah antara taun 1826 – 1830.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
Graaf van den Bosch

thumb|right|Graaf van den Bosch
**Graaf Johannes van den Bosch** (Herwijne, 1 Fèbruari 1780 – Den Haag, 28 Januari 1844) iku Gubernur-Jéndral Indhiya Nèderlan kang kaping 43. Dhèwèké maréntah antara taun 1830 – 1834.

Johannes graaf van den Bosch maréntah antara taun 1830 – 1834. Ing mangsa pamaréntahané Tandur Peksa (*Cultuurstelsel*) wiwit diréalisasi, sebab sadurungé mung wujud konsèp kang digawé kanggo nambah kas pamaréntah kolonial Indhiya Nèderlan lan nagara indhuk Walanda kang kentèkan dana amarga paprangan ing Éropah lan ing laladan koloni (mligi ing Jawa lan Sumatra).

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
Jean Chrétien Baud

right|thumb|Jean Chrétien Baud
**Jean Chrétien baron Baud** (Den Haag, 14 Oktober 1789 – idem 27 Juni 1859), iku  Gubernur-Jéndral Indhiya Nèderlan sing kaping 44. Dhèwèké maréntah antara taun 1834 – 1836.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
C.S.W. Graaf van Hogendorp

**C.S.W. Graaf van Hogendorp**, iku Gubernur-Jendral Hindhia-Walanda sing kaping 46. Dhèwèké maréntah antara taun 1840 – 1841, menggantikan D.J. de Eerens sing meninggal kanthi tiba-tiba.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
Pieter Merkus

**Pieter Merkus** (Naarden, 18 Maret 1787 – Surabaya, 2 Agustus 1844), iku Gubernur-Jendral Hindhia-Walanda sing kaping 47. Dhèwèké maréntah antara taun 1841 – 1844.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
Jhr J.C. Reijnst

**Jonkheer J.C. Reijnst**, iku Gubernur-Jendral Hindhia-Walanda sing kaping 48. Dhèwèké maréntah antara taun 1844 – 1845 lan nggantèni P. Merkus sing ujug-ujug tilar donya.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
Jan Jacob Rochussen

**Jan Jacob Rochussen** (Etten, 23 Oktober 1797 – Den Haag, 21 Januari 1871) iku Gubernur-Jendral Indhiya Nèderlan sing kaping 49. Dhèwèké maréntah antara taun 1845 – 1851.

Rikala papréntahan Rochussen, pamaréntah Indhiya Nèderlan ngirim ekspedhisi menyang Bali, Palembang, Bangka, Sulawesi Kidul lan liya-liyané.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Indhiya Nèderlan
Dominique Jacques de Eerens

[thumb|D.J. de Eerens ([Kebon Raya Bogor)]]
**Dominique Jacques de Eerens** (Alkmaar, 17 Maret 1781 – Bogor, 30 Mèi 1840), iku Gubernur-Jendral Hindhia-Walanda sing kaping 45. Dhèwèké maréntah antara taun 1836 – 1840.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
Albertus Jacobus Duijmaer van Twist

**Mr. Albertus Jacobus Duijmaer van Twist** lair ing Deventer tanggal 20 Fèbruari 1809, putrané profesor ing Groningen kang gadhah jeneng kang padha karo garwané Judith van Lochem.

Duijmaer van Twist iku Gubernur-Jendral Hindhia-Walanda kang kaping 50. Dhèwèké maréntah antara taun 1851 – 1856.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
Christoffel van Swol

right|thumb|Christoffel van Swol
**Christoffel van Swoll** (Amsterdam, 1663 - Batavia, 12 November 1718), iku Gubernur-Jendral Hindhia-Walanda sing kaping 19. Dhèwèké maréntah antara taun 1713 – 1718.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
Hendrick Zwaardecroon

right|thumb|Hendrick Zwaardecroon
**Hendrick Zwaardecroon** Rotterdam, 26 Januari 1667 - Batavia, 12 Agustus 1728), iku Gubernur-Jendral Hindhia-Walanda sing kaping 20. Dhèwèké maréntah antara taun 1718 – 1725.

Dhèwèké lunga menyang Nuswantara ing taun 1684, numpang kapal *Purmer*.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
Charles Ferdinand Pahud

**Charles Ferdinand Pahud**, (Amsterdam, 18 April 1803 – Den Haag, 31 Agustus 1873), iku Gubernur-Jendral Hindhia-Walanda sing kaping 51. Dhèwèké maréntah antara taun 1856 – 1861.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
Pieter Mijer

**Mr. Pieter Mijer** (Batavia, 3 Juni 1812 – Den Haag, 6 Fèbruari 1881), iku Gubernur-Jendral Hindhia-Walanda sing kaping 53. Dhèwèké maréntah antara taun 1866 – 1872.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
Pieter Both

**Pieter Both** (*Amersfoort, (?) - + Mauritius, 1614). Dhèwèké wakil Kompeni VOC ing kapisan ing Hindhia lan uga bisa diarani 
Gubernur-Jendral kapisanan Hindhia-Walanda. Dhèwèké maréntah antara taun 1610 – 1614.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
J.W. van Lansberge

**Mr. Johan Wilhelm van Lansberge** (Santa Fé de Bogota, Kolombia, 16 November 1830 – Mentone, 17 Dhésèmber 1903), iku Gubernur-Jendral Indhiya Nèderlan sing kaping 55. Dhèwèké maréntah antara taun 1875 – 1881.

Nalika dhèwèké lair, bapané iku Gubernur Suriname.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Indhiya Nèderlan
James Loudon

**Mr. James Loudon** (Den Haag, 8 Juni 1824 – idem 31 Juni 1900), iku Gubernur-Jendral Hindhia-Walanda sing kaping 54. Dhèwèké maréntah antara taun 1872 – 1875.

Loudon iku putrané siji priyayi Inggris sing rawuh ing Hindhia-Walanda nalika diparéntah déning Raffles. Anging nalika wong Walanda teka manèh, dhèwèké lumebu warganagara Walanda lan banjur ngepalani siji pabrik gula.

Loudon iku Gubernur-Jendral sing wigati amarga dhèwèké réorganisasi kukum, antara kukum kanggo wong Éropah lan wong pribumi. Saliyané iku dhèwèké uga sing miwiti pandhidhikan kanggo wong-wong pribumi. Anging dhèwèké uga sing miwiti Perang Acèh.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
Frederik s'Jacob

'''Frederik 's Jacob''' (Den Haag, 25 Fèbruari 1822-Utrecht, 3 April 1901) iku sewong Gubernur-Jendral Indhiya Nèderlan.

Dhèwèké maréntah saka tanggal 12 April 1881 nganti tanggal 20 Januari 1884.

Mangsa pamaréntahané antarané ditandhani déning bancana ngalam, mligi njeblugé Gunung Krakatau ing tanggal 27 Agustus 1883. Kadadéan ini niwasaké 36.000 jiwa.

Yasa-yasané antarané iku olèhé ngambakaké jaringan rel sepur lan nepangaké telepon ing Indhiya Nèderlan.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Indhiya Nèderlan
Ludolf Anne Jan Wilt Baron Sloet van de Beele

**Mr. Ludolf Anne Jan Wilt Baron Sloet van de Beele** (Voorst, Gelderland, 28 Maret 1806 – Arnhem, 10 Dhésèmber 1890), iku Gubernur-Jendral Hindhia-Walanda sing kaping 52. Dhèwèké maréntah antara taun 1861 – 1866.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
Cornelis Pijnacker Hordijk

thumb|right|Cornelis Pijnacker Hordijk
**Mr. Cornelis Pijnacker Hordijk** (Tiel, 13 April 1847-Haarlem, 3 September 1908) iku Gubernur-Jendral Hindhia-Walanda.

Dhèwèké maréntah wiwit tanggal 29 September 1888-17 Oktober 1893.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
Carel Herman Aart van der Wijck

**Jonkheer Carel Herman Aart van der Wijck** (Ambon, 29 Maret 1840-Baarn, 8 Juli 1914) iku Gubernur-Jéndral Indhiya Nèderlan.

Dhèwèké diangkat dadi Gubernur-Jéndral déning Ratu Emma ing tanggal 15 Juni 1893. Dhèwèké banjur wiwit maréntah antara tanggal 17 Oktober 1893 nganti tanggal 3 Oktober 1899.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Indhiya Nèderlan
Otto van Rees

**Otto van Rees** (Culemborg, 4 Januari 1823-Arnhem, 10 Maret 1892), iku Gubernur-Jendral Hindhia-Walanda.

Dhèwèké maréntah antara tanggal 11 April 1884-29 September 1888.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
Willem Rooseboom

**Willem Rooseboom** (Amsterdam, 9 Maret 1843-Den Haag, 6 Maret 1920) iku Gubernur-Jéndral Indhiya Nèderlan.

Dhèwèké wiwit maréntah antara tanggal 3 Oktober 1899 nganti tanggal 1 Oktober 1904.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Indhiya Nèderlan
Johannes Benedictus van Heutsz

thumb|right|Johannes Benedictus van Heutsz
**Johannes Benedictus van Heutsz** (Coevorden, 3 Fèbruari 1851-Montreux, 10 Juli 1924) iku Gubernur-Jendral Hindhia-Walanda

Dhèwèké maréntah antara tanggal 1 Oktober 1904 nganti 18 Dhésèmber 1909.

Van Heutsz dadi misuwur amarga perané ing Perang Acèh. Dhèwèké sing diréwangi Snouck Hurgronje bisa ngalahaké para pejuang Acèh.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
Johan Paul Graaf van Limburg Stirum

thumb|right|Johan Paul Graaf van Limburg Stirum
**Johan Paul Graaf van Limburg Stirum** (Zwolle, 2 Fèbruari 1873-Den Haag, 17 April 1948) iku Gubernur-Jendral Hindhia-Walanda.

Dhèwèké maréntah antara tanggal 21 Maret 1916 nganti 1921.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
Gerard Reynst

thumb|right|Gerard Reynst
**Gerard Reynst** (*Amsterdam, (?) – + Jakarta, 7 Dhésèmber 
1615), iku Gubernur-Jendral Hindhia-Walanda sing kapindho. Dhèwèké 
maréntah antara taun 1614 – 1615.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
Andries Cornelis Dirk de Graeff

thumb|230px|Andries Cornelis Dirk de Graeff
**Andries Cornelis Dirk de Graeff** (Den Haag, 7 Agustus 1872-idem 24 April 1957), iku Gubernur-Jendral Hindhia-Walanda.

Dhèwèké maréntah antara tanggal 7 September 1926 nganti 11 September 1931.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
Dirk Fock

**Mr. Dr. Dirk Fock** (Wijk bij Duurstede, 19 Juni 1858-Den Haag, 17 Oktober 1941) iku Gubernur-Jendral Hindhia-Walanda.

Dhèwèké maréntah antara tanggal 24 Maret 1921 nganti 6 September 1926. Sadurungé maréntah ing Hindhia-Walanda, dhèwèké sempet dadi Gubernur ing Suriname saka taun 1908 nganti 1911.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
Alexander Willem Frederik Idenburg

thumb|right|A.F.W. Idenburg
**Alexander Willem Frederik Idenburg** (Rotterdam, 23 Juli 1861-Den Haag, 28 Fèbruari 1935) iku siji Gubernur-Jendral Hindhia-Walanda.

Dhèwèké njabat saka tanggal 18 Dhésèmber 1909 nganti tanggal 21 Maret 1916.

Sadurungé dadi Gubernur-Jendral Hindhia-Walanda, Idenburg tau dadi Gubernur Suriname, saka taun 1905-1908.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
Alkoholisme

**Alkoholisme** iku lelara kecandhuwan ing alkohol. Dadi wong sing senengané ngombé-ngombé lan minum-minum minuman *keras* nganti mendhem, diarani ngidhep lelara iki.

Wong sing ngidhep alkoholisme iku rawan kena lelara lever, ginjel lan pankreas.

## Bibiliografi 
* Berry, Ralph E.; Boland James P. *The Economic Cost of Alcohol Abuse* The Free Press, New York, 1977 ISBN 0-02-903080-3
* Royce, James E. and Scratchley, David *Alcoholism and Other Drug Problems* Free Press, March 1996 ISBN 0-684-82314-4 ISBN 978-0-684-82314-0
* Valliant, George E., *The Natural History of Alcoholism Revisited, Harvard University Press, May 1995 ISBN 0-674-60378-8 ISBN 978-0-674-60378-3
* Pence, Gregory, "Kant on Whether Alcoholism is a Disease," Ch. 2, The Elements of Bioethics, McGraw-Hill Books, 2007 ISBN 0-473-13277-2.
* Milam, Dr. James R. and Ketcham, Katherine *Under The Influence: A Guide to the Myths and Realities of Alcoholism.'' Bantam, 1983, ISBN 0-553-27487-2
* Warren Thompson, MD, FACP. “Alcoholism.” Emedicine.com, June 6, 2007. Retrieved 2007-09-02.
* Etiology and Natural History of Alcoholism . National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism.

be-x-ol`:Алькагалізм
Purwadadi

**Purwadadi** iku kutha krajan kabupatèn Grobogan ing provinsi Jawa Tengah. Kutha iki ana ning persimpangan saka kuta-kutha liyané, Semarang ning sisih kulon, Blora ning sisih wétan, Sala ning sisih kidul, Pati ning sisih lor lan Demak lan Kudus ning sisih lor-kulan

## Uga delengen 
*Kacamatan Purwadadi ing Kabupatèn Grobogan
*Kabupatèn Grobogan

## Pranala njaba 
* Situs boten Resmi 
* Forum boten Resmi
Lélé

|-
! align="center" bgcolor=pink | **Jeneng jinis**
|-
! align="center" | *Lélé*
|}

Iwak **lélé**, iku sajinising iwak loh. Lélé awake dawa lan lunyu.

## Jeneng-jeneng lélé ing Nusantara 
Ing bumi Nusantara, iwak lélé nduwé akèh jeneng-jeneng tlatah, ing antarané: *ikan kalang* (Sumatra Kulon), *ikan maut* (Gayo lan Acèh), *ikan pintet* (Kalimantan Kidul), *ikan keling* (Makassar), *ikan cepi* (Sulawesi Kidul), lan *ikan keli* (Malaysia).

Banjur ing nagara liya diarani *mali* (Afrika), *plamond* (Thailand), gura magura (Srilangka), ナマズ (Jepang) dan 鲇形目 (Cina). Ing basa Inggris uga diarani *catfish*, *siluroid*, *mudfish* lan *walking catfish*.

## Habitat 
thumb|left|Panèn lélé

Iwak lélé ora tau tinemu ing banyu *payo* utawa banyu asin, kejaba iwak lélé sagara. Habitaté ana ing kali sing iliné alon, rawa, tlaga, wadhuk, lan sawah sing kekum banyu. Malahan iwak lélé bisa urip ing banyu sing reged, contoné ing pacerèn, got-got lan selokan pambuwangan.

Iwak lélé asifat *nocturnal*, ya iku aktif obah golèk pangan yèn bengi. Yèn awan, iwak lélé namun meneng waé lan ndelik ing papan sing peteng-peteng. Ing ngalam iwak lélé mijah ing mangsa rendheng.

## Kagunan 
Lélé dikembangbiakaké ing Indonésia kanggo konsumsi lan uga kanggo njaga kwalitèt banyu sing kacemar. Kerep lélé didokok ing papan sing reged-reged amarga bisa ngilangi reregedan. Anging lélé sing didokok ing papan sing reged-reged, kudu diberok dhisik sadurungé siyap dikonsumsi manungsa. Diberok iku tegesé diresiki nganggo banyu mili.

Sok-sokan lélé uga didokok ing sesawahan kanggo mangan ama-ama sing ana ing kono.

### Jinis-jinis kang dibudidaya 
* *Clarias batrachus*, uga diarani lélé jawa (Jawa), iwak kalang (Sumatra Kulon), iwak maut (Sumatra Lor), lan iwak pintet (Kalimantan Kidul).
* *Clarias teysmani*, uga diarani lélé Kembang (Sundha), kalang putih (Sumatra Kulon).
* *Clarias melanoderma*, uga diarani ikan duri (Sumatra Kidul), wais (Jawa Tengah), wiru (Sundha).
* *Clarias nieuhofi*, uga diarani iwak lindi (Jawa), iwak limbat (Sumatra Kulon), iwak kaleh (Kalimantan Kidul).
* *Clarias loiacanthus*, uga diarani iwak keli (Sumatra Kulon), iwak penang (Kalimantan Wétan).
* *Clarias gariepinus*, uga diarani lélé dhumbo, *King cat fish*, asalé saka Afrika.

## Uga delengen 
* Pratélan iwak
* Iwak
* Pecel lele

## Pranala njaba 
* Prakawa iwak lélé saka IPTEK. Salah sijining sumber artikel iki.
Antonius Hermanus Johannes Lovink

thumb|A.H.J. Lovink
**Antonius Hermanus Johannes (Tony) Lovink** (Den Haag, 12 Juli 1902-Ottawa (Kanada), 27 Maret 1995), iku Panguwasa pungkasanr Walanda ing Hindhia-Walanda. Anging pangkaté iku Komisaris Dhuwur (*Hoge Commissaris*).

Dhèwèké ngganti L.J.M. Beel dadi wakilé pamaréntah Walanda ing Hindhia-Walanda (*Hoge Vertegenwoordiger van de Kroon in Nederlands-Indië*). Lovink njabat saka sasi Mèi 1949 nganti tanggal 27 December 1949, dina kadaulatan Indonesia diakoni déning Walanda.

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
Loh

**Loh** saka basa Jawa Kuna, *lwah*, tegesé kali utawa ing tataran krama: lèpèn. Nanging yèn tembung loh digunakaké, lumrahé sing dikarepaké iku "iwak loh" utawa iwak sing uripé ing banyu tawa utawa banyu sing ora asin.  Conto iwak loh iku antarané: lélé, guramèh utawa iwak mas.

Tembung loh uga duwé makna subur (amarga akèh banyuné) kaya kacetha ing ukara 'loh-jinawi' sing tegesé subur banget.

Kajaba iku tembung "loh" uga kerep kanggo ngarani toponimi ing tlatah Jawa Kulon, mligi cedhak Cerbon lan Dermayu, contoné Kacamatan Lohbener, ing Kabupatèn Indramayu.
Habitat

[jmpl|Alas [rawa gambut ing Kalimantan dados panggon gesang 927 spesies benten tetuwuhan barbunga lan semak-semak saha wit-witan ingkang dhuwuripun ngantos 70 m.]]
. Nanging, toya ing ngandhap esipun saged dados habitat kanggo kathah spesies. Kewan kayata penguin sampung adaptasi kanggo gesang ing kahanan adem sanget.]]Ing ekologi, habitat ngrujuk dhateng saben sumber, faktor fisik lan biotik ingkang wonten ing satunggaling daerah, ingkang nyengkuyung kalangsungan gesang lan reproduksi spesies tartamtu. Habitat satunggaling spesies saged dipuntingali minangka manifestasi fisik saking kakhususan (*niche*) ekologisipun. Dados, "habitat" inggih punika istilah ingkang spesifik kangge spesies, beda sanget kaliyan konsep kados lingkungan utawi kelompok tetuwuhan (*vegetation*), ingkang langkung trep dipunsebut "jinis habitat".

Faktor fisik saged ngewrat (tuladhanipun): lemah, kelembaban, kisaran suhu, lan intensitas cahya. Faktor biotik ngewrat ketersediaan pangan lan wonten botenipun predator. Saben spesies gadhah syarat habitat tartamtu. Wonten spesies habitat generalis ingkang saged gesang ing maneka kondisi lingkungan saha spesies habitat spesialis kersa sakedhik syarat kangge saged gesang. Habitat satunggaling spesies boten kedah wonten ing satunggaling daerah geografis, nanging saged ngewrat njero batang, kayu bosok, watu utawi kelompok lumut; organisme parasit gadhah habitat awujud badanipun inang, bagean saking badan inang (kados saluran pencernaan), utawi satunggal sel ing lebet badan inang.

Jinis habitat inggih punika kategorisasi lingkungan saking maneka lingkungan adhedhasar karakteristik daerah geografis tartamtu, mliginipun tetuwuhan lan iklim. Dados jinis habitat boten ngrujuk dhateng satunggal spesies, nanging dhateng maneka spesies ingkang gesang ing daerah ingkang sami. Tuladhanipun, jinis habitat daratan ngewrat wana, steppe, padang rumput, semi-arid utawi gurun. Jinis habitat toya tawar ngewrat rawa, lepen, danau, lan tlaga; jinis habitat laut ngewrat rawa asin, pesisir, zona intertidal, muara, terumbu, teluk, segara buka, dasar segara, toya jero lan lubang bawah segara. 

Jinis habitat saged ewah sairingipun wekdal. Sebabipun ewah-ewahan saged ngewrat prastawa bebata (kados jeblugan gunung geni, gempa bumi, tsunami, kebakaran alami utawi ewah-ewahan arus samodra); utawi ewah-ewahan saged kadadosan langkung alon saben yuta taun kanthi perubahan iklim, nalika lembar es lan glester maju lan mundur, lan nalika pola cuaca ingkang beda ndadosaken perubahan curah udan lan radiasi srengege. Ewah-ewahan sanesipun minangka akibat langsung saking aktivitas manungsa, kados deforestasi, pembajakan padang rumput kina, pengalihan lan bendungan lepen, pengurasan rawa lan pengerukan dasar laut. Mlebunipun spesies asing saged gadhah efek ngrisak tumrap satwa asli – lewat predasi ingkang mindhak, liwat kompetisi sumber daya utawi lewat wontenipun hama lan penyakit ingkang imunitas kanggo nglawanipun boten digadhahi spesies asli.
## Sitiran
Adem Sari

thumb|Bungkus Adem Sari ngarep.
thumb|Bungkus Adem Sari mburi.

**Adem Sari** iku sajinising jamu sing jaré dienggo nambani panyakit **panas njero** (basa Indonesia: *panas dalam*). Jamu iki uga dienggo nambani gomen karo sariawan. Wong sing lagi serak-serak guluné amarga arep pilek racaké uga bisa mari yèn ngombé jamu iki.

Jamu iki misuwur amarga olèhé ngombé nganggo wédhang banyu anyep karo jamuné kudu diudak ping 18.

Akèh wong ing Tanah Jawa sing seneng Adem Sari, anging ya ana sing kurang cocog.
Vladimir Putin

thumb|right|Vladimir Putin
thumb|right|Vladimir Putin
thumb|right|Vladimir Putin

**Vladimir Vladimirovich Putin** (Влади́мир Влади́мирович Пу́тин) punika Présidhèn Ruslan wiwit taun 2000 ngantos taun 2008. Lajeng ing taun 2012 Putin kapilih malih dados présidhèn. Piyambakipun lair ing Leningrad ing tanggal 7 Oktober 1952. Sadèrèngipun dados Présidhèn Ruslan, Putin naté nyambut damel kanggé KGB lajeng FSB, dines intelijèn Ruslan. Piyambakipun ugi naté dados pangacara. Piyambakipun ugi anggota Gréja Ortodoks Ruslan. Vladimir Putin punika émah-émah saha gadhah kalih putra.

## Biografi 
Vladimir Vladimirovich Putin lair ing tanggal 7 Oktober 1952 ing St Petersburg kang nalika mangsa iku misuwur kanthi sebatan nama Leningrad. Panjenengané dadi  anak tunggal amarga kaloro saduluré tilar donya ing mangsa isih cilik, kapisanan nalika lair lan yang kaloro dipteri. Vladimir ngakoni papréntahan Kuminis, Panjenengané  uga baptis lan di dasarake kapercayan Greja Ortodoks. Ing mangsa enom panjenengané, asring diparapi Putka. Bapak, Vladimir Spiridonovich Putin, njabat dadai karyawan borongan ing sawijining pabrik lan tilar donya ing sasi Agustus 1999. Lan biyung Maria Ivanovna Putina, tilar donya 6 sasi sadurungé

Putin baud dhateng ing basa Jerman.
Iwak

|}

**Iwak** (Basa krama: **ulam** lan Kawi: *mina*) iku sawijining kéwan kang urip ing banyu. Iwak ambegan mawa angsang lan kalebu kéwan getih anyep (poikilotermik).
 Iwak kalebu klompok vèrtebrata kang paling manéka warna, kanthi gunggung spésies punjul 27,000 ing saindhenging donya. Sacara taksonomi, iwak kagolong klompok *paraphyletic* kang gayutan kakrabatané isih dadi pasulayan; racaké iwak dipérang dadi *iwak tanpa wang* (kelas Agnatha, 75 spésies kalebu lamprey lan iwak hag), *iwak mawa balung enom* (kelas Chondrichthyes, 800 spésies kalebu iwak yu lan iwak epé), lan sisané kagolong *iwak mawa balung atos* (kelas Osteichthyes). 
Iwak duwé warna-warna ukuran, wiwit saka iwak geger lintang kang ukurané 14 mèter (45&nbsp;ft) nganti *stout infantfish* kang mung ukuran 7&nbsp;mm (kira-kira 1/4 inci). Ana sawetara kéwan banyu kang kerep dianggep "iwak", kaya déné iwak lodan, iwak sotong lan iwak dhuyung, kang sabeneré ora kagolong iwak.

## Klasifikasi 
Iwak iku kalebu parafiletik: iki tegesé, saben kelas kang ngamot kabèh iwak bakal nyakup uga tetrapoda kang dudu iwak. Saka dhasar iki, panglompokan kaya Kelas Pisces, kaya déné ing mangsa kapungkur, ora layak dipigunakaké manèh.

Ing ngisor iki unit-unit kang nyakup kabèh vertebrata kang biyasa diarani iwak:

* Subkelas Pteraspidomorphi (iwak tanpa wang primitif)
* Kelas Thelodonti
* Kelas Anaspida
* (ora duwé status) Cephalaspidomorphi (iwak tanpa wang primitif)
* (ora duwé status) Hyperoartia Petromyzontidae (lamprey)
* Kelas Galeaspida
* Kelas Pituriaspida
* Kelas Osteostraci
* Infrafilum Gnathostomata (vertebrata mawa wang)
* Kelas Placodermi (iwak mawa tamèng, cures)
* Kelas Chondrichthyes (iwak mawa balung enom: iwak yu, iwak epé)
* Kelas Acanthodii (iwak yu mawa eri, cures)
* Superkelas Osteichthyes (iwak mawa balung sajati: nyakup mèh kabèh iwak wigati mangsa saiki)
* Kelas Actinopterygii (iwak mawa kèpèt kipas)
* Kelas Sarcopterygii (iwak mawa kèpèt daging/iwak mawa kèpèt cuping)
* Subkelas Coelacanthimorpha (coelacanth)
* Subkelas Dipnoi (iwak paru)

## Uga delengen 
* Lele

## Rujukan
Jungkat

thumb|Jungkat
jmpl|Sikat Rambut Gilap 3D

**Jungkat**, **suri**, **serat** (krama), utawa **pethat** (krama inggil) ya iku piranti dienggo ngurusi rambut. Piranti iki wujudé pipih nganggo inggik-inggik dawa. Jungkat iku wis ditepangi wong kurang luwih 5.000 taun kapungkur ing Pèrsi (Iran). Akèh sing ngarani yèn jungkat digawa bangsa Indo-Éropah.

## Kagunan Jungkat 
* Njaga rambut dawa ben ora berantakan.
* Penghias rambut.
* Mpertahanke kippa ing panggone.
* Misahke serat-serat kapas saka biji karo kotoran liyané.
* Piranti musik.
Maskumambang

**Maskumambang** iku tembang macapat kang dadi pralambang jaman wong lanang lagi mrambat diwasa, ing mangsa nalika saka bocah nuju dadi manungsa kang katon ing tengahing bebrayan. Tembung *maskumambang* iku sesambungan antarané *emas* lan *kumambang.* Ana kang nganggep yèn Maskumambang iku tembangé wong lanang, déné yèn wadon iku Kinanthi. Watak tembang iki, lumrahé isiné kaya wong kang lagi sambat lara, katula-tula, lan sengsara.

## Metrum
Saben pada (bait), tembang maskumambang ana patang gatra (baris).

*12-i
*6 -a
*8 -i
*8 -a

## Tuladha
:Gereng-gereng Gathotkaca sru anang**i**s
:Sambaté mlas ars**a**
:Luhnya marawayan mil**i**
:Gung tinamêng astanir**a**

## Pranala
Basa Inggris

**Basa Inggris** iku basa Jermanik Kulon, sing asalé saka Inggris. Basa ini sawijining kombinasi saka pirang basa lokal sing ditrapaké déning wong-wong Nurwègen, Dhénemarken, Saxon lan Angel saka abad kaping 6 nganti 10. Banjur ing taun 1066, Inggris dibedhah déning *William the Conqueror*, sang panakluk saka Normandia, Prancis Lor. Mula sabanjuré basa Inggris kena prabawa intènsif basa Latin lan basa Prancis. Saka kabèh kosakata basa Inggris modhèren, diperkirakaké kurangluwih 50 % asalé saka basa Prancis lan Latin.

## Sajarah Basa Inggris 
Perkembangan basa Inggris lumrahé dibagi dadi telung mangsa:
* Basa Inggris Kuna utawa basa Anglo-Saxon, 700 – 1066
* Basa Inggris Tengahan, antara 1066 – 1500
* Basa Inggris Anyar, wiwit abad kaping 16

## Basa – basa kerabat 
Basa Inggris kagolong kulawarga basa Jermanik, lan mligi saka cabang Jermanik Wétan. Kerabaté sing paling cedhak iku basa Frisia. Saliyané iku basa Walanda (lan uga basa Jerman ngisor liyané) uga isih cedhak. Basa Jerman (Basa Jerman dhuwur) rada luwih adoh manèh.

Anging saka kabèh basa Jermanik, basa Inggris iku basa sing liya dhéwé tatabasa lan kosakatané.

## Status Basa 
Basa Inggris iku basa pratama ing Amérikah Sarékat, Australia, Bahama, Barbados, Bermuda, Karajan Manunggal, Guyana, Jamaika, Niu Selan, Antigua, Saint Kitts dan Nevis lan Trinidad lan Tobago.

Saliyané iku basa Inggris uga salah sijining Basa resmi ing akèh nagara liyané ing donya. Antara liya ing Afrika Kidul, Belize, Kanada, Filipina, Hong Kong, Irlandia, Singapura lan sabanjuré

Ing donya basa Inggris iku basa kaping loro sing pratama disinaoni. Basa Inggris bisa nyebar amarga déning prabawa pulitik lan imperialisme Inggris banjur Karajan Manunggal ing donya. Salah sijining paribasa Inggris jaman mbiyèn bab karajan Inggris sing diarani Kakaisaran Karajan Manunggal (*British Empire*) iku ya papan sing “Srengéngéné ora tau sumurup” (“*where the sun never sets*”).

## Uga pirsanana 
* Sastra Inggris
* Sastra Inggris Kuna

## Pranala njaba 
* Re-Romanization of English
* More than 20000 English words recorded by a native speaker
Basa Sasak

**Basa Sasak** iku golongan Basa Austronesia, kang dicaturaké ing provinsi Nusa Tenggara Barat, mligi ing pulo Lombok.

Basa Sasak iki akèh mèmperé karo Basa Jawa lan Basa Bali amarga asliné basa iki sapadhuluran.

Basa Sasak dicaturaké ing sakabèhing Pulo Lombok, karo para transmigran lokal ing Sumbawa, Sulawesi lan Kalimantan. Saben tlatah duwé cara kang béda, nanging kang dibakokaké ika iya Basa Sasak kang saka Mataram, Lombok

Ukara:

* Mbe Laik?/ Berembe Kabare? = Piye Kabaré
* Sida = sampeyan, panjenengan
Maria Magdalena

[thumb|Monica Bellucci sing mainaké Maria Magdalena ing filem *The Passion of the Christ* ([2004).]]

**Maria Magdalena** utawa Maria saka Magdala iku sawijining wong wadon sing dibébasaké déning Gusti Yesus saka roh ala (Lukas: 8:2]]. Dhèwèké dadi saksi sédané Gusti Yesus ing kayu salib (Matius: 27:55 lan Yohanes: 19:25). Miturut Injil dhèwèké uga wong sing pratama ketemu Gusti Yesus nalika wis bangkit saka maut.

Maria Magdalena péstané diriyayakaké ing tanggal 22 Juli.
Soto dhok

**Soto dhok** iku sawijining panganan Jawa. Panganan iki padha karo soto daging (sapi) liyané, nanging sak weruhku, bedane karo soto daging liyané, soto daging iki khas Jombang.  Masio arane soto daging, nanging yèn nggoleki daginge yo rodo kangelan, amergo daginge mung sak ithik.  Dulur bisa nambah lawuh, ya iku gorengan jeroan sapi sing rasané legi.
Nek menyang Jombang, sing énak nyanggone cedake ringin contong.  Nanging yèn menyang Sidoarjo, sing énak nyanggone ngarepe masjid Jati - sebelahe jalan tol.  Wis talah, uenaaakkk.  Eh, tibake wis pindah.  Saiki manggone rodok ngulon, sakiwa-tengené 100 meteran, deretane rumah makan padang

## Uga delengen 
* Soto ayam
Siti Jenar

**Syeh Siti Jenar** utawa **Syeh Lemah Abang** iku panyebar agama Islam ing tlatah Jawa. Nanging ajarané dianggep sesat utawa ora bener. Mula saka iku Siti Jenar lan ajarané dibrangus déning para wali sanga. Babad Tanah Sunda nyebataké yèn Siti Jenar isih keturunan Muhammad.

## Pranala njaba 
* Syekh Lemah Abang
* Resensi buku : Sufisme Syekh Siti Jenar : Kajian Kitab Serat lan Suluk Siti Jenar 
* Resensi buku : Syekh Siti Jenar, Pagumulan Islam-Jawa
Géografi

[thumb|250px|Kaca samak Geographia cetaan [taun 1535 ]].
**Géografi** iku asal katané saka basa Yunani yaiku *gê* utawa Bumi lan *graphein* utawa nulis/njelasaké. Géografi iku èlmu bab enggon utawa lokasi ing planit bumi sing dikaitké karo wangun-wangun fisik ing lumah bumi lan manungsa. Lokasi lan wangun-wangun fisik lumah bumi iku gampang dipirsani saka peta, mulané akèh duwé pamahaman (ciut) yèn géografi iku padha karo èlmu peta kamangka peta iku mung salah siji prangkat ing géografi.

Wangun-wangun fisik lumah bumi sing dikaitké karo èlmu-èlmu géologi, géodesi, oceanografi lan atmosfer iku dadi salah siji cabang èlmu géografi yaiku ngèlmu bumi.

## Sajarah 
Géografi dikenal dadi èlmu iku wiwit abad kaping 18, dhasaré yaiku saka cathetan-cathetan lan pangalaman-pangalaman para panjlajah bumi. Banjur èlmu iku ngrembaka lan kenceng gandhèng cènèngé karo èlmu-èlmu géologi, botani, ékonomi, sosiologi lan demografi.

## Mangga pirsani 
* Kartografi
* Indonésia
* Suriname
* Kaledonia Baru

## Pranala njaba 
* Badan Koordinasi Survei dan Pemetaan Nasional (Bakosurtanal) 
* Lembaga Antariksa dan Penerbangan Nasional (Lapan) 
* Badan Meteorologi dan Geofisika (BMG) 
* Ensiklopedia Geografi Online - SekolahVirtual 
* Buana Katulistiwa (BK) Lembaga Aplikasi Geografi Indonésia 
* Geografiana - Situs Geografi Populer Indonésia 
* Fakultas Geografi UGM 
* Fakultas Geografi UMS
Gamelan Jawa

thumb|right|250px|Piranti gamelan Jawa
**Gamelan Jawa** iku jinis utawa corak gamelan kang urip ing Jawa Tengah (uga Yogyakarta) lan sapérangan Jawa Wétan. Musik gamelan Jawa iki béda karo musik gamelan saka laladan liya, yèn musik gamelan Jawa lumrahé nduwé nada luwih lembut lan nganggo laya luwih alon, béda karo musik gamelan Bali kang layané luwih rikat, uga gamelan Sundha kang rasa musiké "nglaras" banget (mendayu-dayu) lan *didhominasi* swara suling.

## Asal Usul Nama Gamelan 
Gamelan asal tembungé saka tembung lingga "gamel" lan panambang "-an". Gamel tegesé "nuthuk" utawa "nabuh" ditambah panambang "-an" dadi kurang luwih tegesé "kang dithuthuk" utawa "kang ditabuh". Dadi gamelan ya iku salah sijining pakaryan nabuh kang dilakokaké wong jaman biyèn banjur dadi nama alat musik kang dionèkaké bebarengan saingga ngasilaké uni musik sing pas lan merdu.

## Notasi 
thumb|right|205px|Gamelan laras sléndro Si Ketuyung, Kraton Kasepuhan, Cirebon
Gamelan Jawa iku nduwé nada-nada péntatonis. Gamelan Jawa iku duwé 2 laras ya iku:

* Laras Sléndro kang duwé urutan *nada-nada* 1 2 3 5 6 1
* Laras Pélog kang duwé urutan ''nada-nada' 1 2 3 4 5 6 7

## Aturan 
Gamelan Jawa nduwé aturan-aturan kang wis pakem, antarané katata saka pirang-pirang rambahan (puteran) lan pathet utawa jero cethèking swara, uga ana aturan sampak utawa rikat-rendheté laku kang wis pakem, uga ana batesan-batesan gongan lan mèlodiné wis diatur ning pérangan-pérangan kang saben-saben ketata saka 4 nada (gatra).
Saben-saben piranti nduwé fungsi dhéwé-dhéwé;
* Wong kang nuntun swara ya iku rebab
* Wong kang nuntun irama diarani kendhang
* Arané juru main kang nabuh gamelan iku pengrawit, penayagan utawa nayaga utawa wiyoga
* Wong kang nembang priya arané wira-swara
* Wong kang wanita arané pesindhèn utawa swarawati.

## Jinis 
* Gamelan Kancil Belik
*Gamelan Kodhok Ngorek
* Gamelan Monggang
* Gamelan Sekatèn
* Gamelan klasik
* Gamelan Gadhon
* Gamelan Siteran
* Gamelan Mangkunagaran
* Gamelan Pakualaman
* Gamelan Surakarta
* Gamelan Yogyakarta
* Gamelan Banyumasan

## Uga delengen 
* Piranti gamelan Jawa
* Gongan
* Balungan
* Panerusan

## Pranala njaba 
* Instruments of the gamelan , Instrumèné Gamelan
* Gendhing Jawa , Notasi Gamelan gaya Surakarta.
* Mongkeyc, dolanan gamelan ing jagad maya.
* Gamelan, Orkestra a la Jawa, Gamelan, orkèstrané Jawa
Wara-wara

**Wara-wara** iku pocapan utawa tulisan sing isi pepènget utawa awèh weruh wujud pangumuman marang wong akèh. Wara-wara racaké dikarepaké kanggo mènèhi weruh bab kaanan sing wigati, nanging uga bisa kanggo iklan utawa golèk tenaga kanggo nyambut gawé.

## Perangane Wara-Wara
1. Judhul/Irah-irahan

2. Adangiyah/salam taklim

3. Bebuka/Pambuka

4. Surasa Basa/ Isi

5. Wasana Basa/ Panutup

6. Panggonan lan titi mangsa

7. Peprenah/kalungguhan

8. Tapak Asma

9. Asma Terang

WARA-WARA

assalamu'alikum wr.wb

Siswa kelas VII, VIII, lan IX kang tansah daktresnani,
Sesambetan kaliyan pengetan dinten Pindhidhikan NAsional, pramila para siswa kelas VII, VIII, lan IX supados nyiagaken kelasipun piyambak-piyambak kanggé lomba karesikan tuwin kaendahaning kelas.

Awit saking punika, benjing

dinten: selasa,

surya : 27 november 2012

para siswa supados mbekta pirantos kanggé gotong-royong damel asri kelasipun piyambak-piyambak.

Mekaten, wara-wara punika. Sageda dipunleksanakaken kanthi saestu.

wirosari,25 november 2012

ttd

Para siswa kang tansah daktresnani,

	Sesambetan kaliyan pengetan dinten Kamardhikan kaping 65 Republik Indonesia, OSIS SMK bina patria 1 sukoharjo  badhé dherek-dherek ngrameaken.

	Awit saking punika, OSIS ngawontenaken kagiyatan Lomba Maca lan Nulis Geguritan ingkang badhé kalaksanaaken benjing:

		dinten	: Setu-Minggu

		surya	: 15-16 juni 2010
		tabuh	: 08.00 dumugi paripurna

		papan	: SMK BINA PATRIA 1 SUKOHARJO

	Pramila, para siswa ingkang badhé dherek lomba supados pratélan ing sekretariat OSIS kaliyan Sdr. Danu setiawan utawi Sdr. Danang
	Mekaten wara-wara punika, sageda dipunleksanakaken kanthi saestu. Matur nuwun.

						      Sukoharjo, 2 Agustus 2010
								

                                                            Ketua OSIS,

							    ttd

							    NUR KHOLIST
Aksara

**Aksara** iku tegesé cara panyeratané basa.

## Uga delengen 
* Aksara Bali
* Aksara Cinten
* Aksara Jawa
* Aksara Latin
* Aksara Sirilik Serbia
Aksara Cinten

right|thumb|131px|汉字 (Hànzì) ing rupi *prasaja*.Wujud tradhisionalipun inggih 漢字.

ꦲꦱ꧀ꦱꦫꦕꦶꦤ ꧈ ꦲꦏ꧀ꦱꦫꦏꦤ꧀

**Aksara Cinten** utawi ugi karanan aksara Kan (漢字) (Aksara Jawa: ꦲꦱ꧀ꦱꦫꦕꦶꦤ ꧈ ꦲꦏ꧀ꦱꦫꦏꦤ꧀ ) punika rupa-rupi kaserat basa Cinten, kaliyan ugi, minangka langkung sakedhik; basa Jepang saha basa Korya (namung ing Korya Kidul). Aksara punika ugi kaaranan aksara Kan amargi aksara punika kabakênakên wonten ing jaman rajawangsa Kan (Ind: Dinasti Han). Aksara Cinten sampun ical saking basa Viyetnam — ing pundi dipunenggé ngantos abad kaping 20 — kaliyan ing Korya Lor, ingkang sampun kagantos Han'gül.

Aksara Cinten iku kaaranan *hànzì* ing basa Mandharin, *kanji* ing basa Jepang, *hanja* utawi *hanmun* ing basa Korya, kaliyan *hán tư* (ugi kanggé ing seratan *chu nom*) ing basa Viyetnam.

Aksara Cintên punika arupa gambar kaya ta srêngenge 日, wit 木, toya 水, bêngawan 川, satokewan keyong sagara 貝, lan sapanunglanipun. Aksara Cinten ugi wontên ingkang arupa citakara utawi gambaraning pikir kadosta inggil 上, andhap 下, lan sapanunggalane. Ingkang kapungkas, aksara Cinten wonten arupa gathukan teges kalihan swanten. Dados, aksara ingkang satunggal kagem maringi teges lan aksara satunggalipun maringi swanten kadosta aksara 語 (Jepang: Go) atêgês basa, dumadi saking aksara 言 ateges omong lan aksara 吾 kagem pituduh swanten 'Go, ご'.

## Kapurih ugi kersa mriksani 
* Aksara Kan Cara Lawas
* Aksara Kan Prasaja (Cara Anyar)
*Aksara Pocap Cina
*Carapocap Sastrabasa lan Carapocap Padinan Aksara Kan (Cina)
Bèkelan

jmpl|Para Bocah Padha Dolanan Bèkelan

**Bèkelan** (ꦧꦺꦏꦼꦭꦤ꧀:carakan) saka basa Walanda: *bikkelspel;* iku sawijining dolanan bocah. Dolanan sajatiné kanggo ngisi wektu ngaso sekolah utawa kanggo sarana lelipur para bocah nalika ana ing omah. Bèkelan kaya déné dolanan boca liyané kudu dilakokaké sakurang-kurangé déning rong bocah utawa luwih alias dolanan kelompok. Bèkelan iku dhéwé nduwé piranti yaiku:

*Bal karèt saukuran ball pingpong
*Timbel utawa pit sing wujudé gèpèng kaya kacang kulit, ana titik-titiké.

## Sujarah 
Dolanan iki ana gandhèng rèntèngé karo jaman panjajahan koloniyal Walanda ing tanah Jawa lan bumi Nuswantara. Tembung "bèkel" kaduga kapethik saka tembung basa Walanada *bikkelen* sing tegesé mbanting walulang. Wiwitane bèkelan iki kalakokaké nganggo timbel kuningan utawa wesi, nanging lumantar kakreatifan para bocah pit utaw timb el iku kaganti dening krikil, kadhang utawa wiji buah, lan saiki ana uga kang ngganggo bahan plastik.

## Pranatan dolanan  
Dolanan iki ana aturan utawa pranatané, tegesé aturan iku mau ora béda karo lakoné urip manungsa, yaiku:

*Bal diumbulake kae tegesé: Manungsa kudu éling marang Gusti Pangéran, ning kudu kèlingan sing ana ing ngisor yaiku seduluran utawa bebrayan,
*Bar iku biji lima diraup, didadèkné siji terus disebar, tegesé: Manungsa iku sadulur kabèh ayo bebrayan ing alam donya iki kudu rukun amarga tuntunane asalé saka siji yaiku Gusti Pangéran.

Kenapa bisa nguncalake bal terus malik timbel saka urutan 1, 2, 3,4 teka 5. yaiku tegesé manungsa urip iku kudu manut karo aturan utawa tuntunan sing jelas lan gamblang lan ora kena nafsu amarahe thok kudu kabèh nganggo sing padha welas asih marga kabèh iku mau ana kaitane siji lan sijiné. 
* Angka 1 tegesé manungsa iku kudu nyawiji, yaiku searah lan tujuanne mung kanggo sing gae urip yaiku Gusti Pangeran, manut perintah lan adoh saka larangane
* Angka 2 tegesé manungsa iku ana dhasaré yaiku benar saka lair lan batinne.  
* Angka 3 tegesé manungsa iku bisa pilah-pilah endi sing bener endi sing salah.
* Angka 4 tegesé manungsa iku kudu bisa nglaksanakne yaiku geguyub karo sadulur kaya senenge manungsa karo Gusti Pangeran. 
* Angka 5 tegesé sapa sing tumindak bener lan njalanke perintahe Gusti Pangeran yaiku kang bakal urip mulya lan tentrem.

## Rujukan
Mangkunagara IV

**Sri Paduka Kanjeng Gusti Pangéran Adipati Arya Mangkunagara IV**  (Hanacaraka: ꦏꦚ꧀ꦗꦼꦁꦓꦸꦱ꧀ꦠꦶꦦꦔꦺꦫꦤ꧀​ꦄꦢꦶꦥꦠꦶꦄꦂ​ꦪꦩꦁꦑꦸꦟꦒꦫ꧇꧔꧇)​ utawi dipuncekak K.G.P.A.A. Mangkunagara IV punika miyos ing taun 1810 saha kaparingan asma **Radèn Mas Sudira**. Ingkang rama asma K.P.H. Hadiwijaya déné ingkang ibu putri K.G.P.A.A. Mangkunagara II.

## Riwayat 
Wiwit taksih timur R.M. Sudira sampun katingal kapinteran saha kaprigelanipun. Rikala dumugi yuswa 14 taun mlebet dados kadèt ing Légiun Mangkunagaran. Wekdal samanten ingkang Jumeneng ing Pura Mangkunagaran Surakarta inggih punika Mangkunagara III, ingkang kaleres nak-dhèrèkipun R.M. Sudira, jalaran sami sami wayahipun Mangkunagara II.

Sareng kaangkat dados Pangéran salin asma dados K.P.H. Gandakusuma, krama kaliyan R. Ay. Semi, patutan 14 lajeng séda. Boten antawis lami Mangkunagara III séda ing taun 1839, lan kagentosan déning K.P.H. Gandakusuma ingkang jumeneng dados Mangkunagara IV. Antawis sataun jumeneng keprabon lajeng dhaup kaliyan R. Ay. Dunuk putri dalem Mangkunagara III.

Sadangunipun ngantos keprabon panjenenganipun Mangkunagara IV yasa pabrik gendhis ing Calamadu lan Tasikmadu, mrakarsani ngadegipun stasiun Balapan saha rèl sepur Sala – Semarang, lan sasanèsipun. Panjenenganipun nyerat buku ngantos kirang langkung 42, antawisipun *Serat Wedhatama*. Mangkunagara IV séda taun 1872 lan kasarèkaken ing Astana Giri Layu.

## Priksani ugi 
* Pratélan raja Jawa
* Praja Mangkunagaran

## Réferènsi 
* Yogatama, 1953, Mangkunagara IV, Bag.dari: Sêrat-sêrat Anggitan Mangkunagara IV (Cetakan, 1953), Jinis: Cetakan, Bhs. Jawa, Hrf. Jawa, Bentuk: Tembang, Jml.hal. 5, No.Rec. 1404
* Wedhatama, 1953, Mangkunagara IV, Bag.dari: Piwulang Warni-warni (Cetakan, 1953), Jinis: Cetakan, Bhs. Jawa, Hrf. Jawa, Bentuk: Tembang, Jml.hal. 30, No.Rec. 1399
* Wanagiri Prangwadanan, 1953, Mangkunagara IV, Bag.dari: Sêrat-sêrat Anggitan Mangkunagara IV (Cetakan, 1953), Jinis: Cetakan, Bhs. Jawa, Hrf. Jawa, Bentuk: Tembang, Jml.hal. 67, No.Rec. 1461

## Pranala njaba 
* openlibrary.org
* library.walisongo.ac.id 
* masbei.staff.fs.uns.ac.id 

## Cathetan suku
Bonifacius Cornelis de Jonge

right|thumb|Jhr. Bonifacius Cornelis de Jonge

**Jonkheer Mr. Bonifacius Cornelis de Jonge**, (Den Haag, 22 Januari 1875-Zeist, 24 Juni 1958), iku Gubernur-Jendral Hindhia-Walanda sing maréntah antara tanggal 12 September 1931 nganti 16 September 1936.

De Jonge iku sawijing kaum bangsawan sing kapéngin sawijining papréntahan sing kuwat ing Walanda lan Hindhia-Walanda. Sawijing ukarané sing misuwur iku: *"Awaké dhéwé wis ing Hindhia 300 taun suwéné, awaké dhéwé mesthi kudu bisa ing kéné 300 taun manèh!"*

## Uga delengen 
* Pratélan Panguwasa Hindhia-Walanda
Kulawarga basa Austronésia

**Kulawarga basa Austronésia** iku warna-warna basa sing dicaturake ing Asia Kidul-Wétan, Madagaskar, lan Oséania. Basa Jawa uga kagolong kulawarga basa Austronésia.

Akèh-akèhé, basa-basa Austronésia ora nduwé cathetan sajarah dawa sing tinulis. Mula, para ahli rekaya gawé gegambaran mula bukaning wujud lam paramasastra sing kawiyak nganti Proto-Austronésia. Prasasti tuwa dhéwé ana ing basa Cham, yaiku Prasasti Dong Yèn Chau. Prasasti iki udakara ditulis ing abad ke-4 Masehi.

Rumpun basa iki diucapaké déning udakara 386 yuta manungsa, jalari dadi basa nomer lima sing paling akèh diujaraké, saburiné Indo-Éropa,  Sino-Tibet, Niger-Kongo, lan Afroasiatik. Basa ing kulawarga basa Austronèsian sing gunggung pangucapé paling akèh languages yaiku Melayu (Indonésia, Malaysia), Jawa, lan basa Pilipna (Tagalog).
Asramawasikaparwa

**Asramawasikaparwa** utawi ing vèrsi Jawa Kina dipunwastani **Asramawasanaparwa** punika serat utawi buku kaping 15 Mahabharata. Inggih punika cariyosipun kados makaten: Satelasipun perang Bharatayuddha, sang Drestarastra dipunangkat jumeneng dados ratu gangsalwelas taun laminipun ing Ngastina. Karepipun nulung piyambakipun amargi para putra kaliyan kulawarginipun sampun boten wonten sadaya. Para Pandhawa taksih padha tangat saha bekti mumulèni marang piyambakipun supados boten émut para putranipun. Ananging sang Wrekodara mesthi rumaos anyel amargi kémutan sang Duryodana ingkang riyin tumindhak ala.

Lajeng nalika boten wonten sinten-sintena, sang Drestarastra dipunlèh-lèhaken lepat-lepatanipun. Ing wusana sang Drestarastra boten tahan manèh lan pamit kaliyan Yudisthira kersa tilar nagari kaliyan manggèn wonten wana. Piyambakipun lajeng dipunteraken para sesepuh: Arya Widura, Dèwi Gandhari saha Dèwi Kunthi. Nalika yasa tapa, Pandhawa naté niliki, anging boten dangu satelasipun sang Drestarastra lajeng séda, dipunsusul déning para pendhèrèkipun.

## Sumber
*Kapustakan Djawi déning Poerbatjaraka, (1952)
Kofi Annan

thumb|200px|Kofi Annan (2007)Photo: Harry Wad
**Kofi Atta Annan** (1938-2018) iku sekretaris jendral Perserikatan Bangsa-Bangsa. Dhèwèké asal saka nagara Ghana ing bawana Afrika. Dhèwèké séda ing taun 2018 lan disarèkaké mawa tatacara panguburan kanagaran.

## Uga delengen 
* Perserikatan Bangsa-Bangsa

## Pranala njaba
Mao Zedong

**Mao Zedong** (aksara Hanzi tradhisional 毛澤東, aksara Hanzi gampang 毛泽东; 1893-1976 iku pulitikus saka nagara Tiongkok. Dhèwèké wong kuminis sing ngadegaké Républik Rakyat Cina ing 1949.

## Pranala njaba 
### Umum 
* "Foundations of Chinese Foreign Policy dokumen online dalam bahasa Inggris dari Wilson Center di Washington
* Asia Source biography
* ChineseMao.com: Extensive resources about Mao Zedong 
* CNN profile
* Collected Works of Mao at the Maoist Internationalist Movement
* Collected Works of Mao Tse-tung (1917–1949) Joint Publications Research Service
* Mao quotations
* Mao Zedong Reference Archive at marxists.org
* Oxford Companion to World Politics: Mao Zedong
* Bio of Mao at the official Communist Party of China web site

### Komentar 
* Discusses the life, military influence and writings of Chairman Mao ZeDong.
* What Maoism Has Contributed  by Samir Amin (21 September 2006)
* China must confront dark past, says Mao confidant
* Mao was cruel – but also laid the ground for today's China
* Comrade Mao – 44 Chinese posters of the 1950s – 70s
* On the Role of Mao Zedong by William Hinton. Monthly Review Foundation 2004 Volume 56, Issue 04 (September)
* Propaganda paintings showing Mao as the great leader of China
* Remembering Mao's Victims
* Mao's Great Leap to Famine
* Finding the Facts About Mao's Victims
* Remembering China's Great Helmsman
* Did Mao Really Kill Millions in the Great Leap Forward? 
* Mao Tse Tung: China's Peasant Emperor

## Basa Cinten 
* BBC 中国丛谈特辑（上）
* BBC 中国丛谈特辑（上）采访录音
* BBC 中国丛谈特辑（下）
* BBC 中国丛谈特辑（下）采访录音
* "Mao: The Unknown Story" on Amazon.com
* 開放出版社 《毛澤東：鮮為人知的故事》中文版 
* 《毛澤東：鮮為人知的故事》 英文注釋
Vladimir Lenin

**Vladimir Illich Ulyanov** utawa **Vladimir Illich Lenin** ika siji pulitikus saka Ruslan lan sing mangadegake nagara Uni Soviet.

## Pranala njaba 
* V.I.Lenin.info: voting about carrying out of a body of Lenin from the Mausoleum. (Russian)  (Red - against, Dark blue - for, Grey - I abstain)
Benito Mussolini

jmpl|Saka kiwa menyang tengen, sampeyan bisa ndeleng mayat mantan politisi komunis Nicola Bombacci, Duce Benito Mussolini, pacangan setya Clara Petacci, menteri Alessandro Pavolini lan politisi fasis terkenal Achille Starace, dipamerake ing Plaza Loreto ing kutha Milan ing taun 1945.
**Benito Amilcare Andrea Mussolini** (29 Juli 1883 – 28 April 1945) iku politikus saka Itali. Dhèwèké wong fasis lan dhiktator. Dhèwèké tilar donya ing taun 1945 nalika Perang Donya II bubar, ditèmbak wong komunis.
Gambang Suling

jmpl|Tembang Gambang Suling.
**Gambang Suling** utawa **Swara Suling** iku sawijining tembang dolanan, ya iku jinis tembang kang prasaja, biasa ditembangaké déning bocah-bocah cilik, mligi ing padésan, sinambi dolanan bebarengan karo kanca-kancané. Lumantar lagu dolanan, bocah-bocah kawanuhaké bab sato kéwan, sato iwèn, thethukulan, tetuwuhan, bebrayan, lingkungan alam, lan sapanunggalané.

Kadhangkala tembang dolanan uga ditembangaké déning waranggana sajeroning swasana tinamtu ing pagelaran wayang kulit.

## Lirik 
Gambang suling, kumandhang swarané
thulat thulit, kepénak uniné
uuuuniné mung
nreyuhaké ba-
reng lan kentrung ke-
tipung suling, sigrak kendhangané

## Uga delengen 
* dolanan&#93;

## Rujukan
Basa Tamil

**Basa Tamil** (Jawa: ꦠꦩꦶꦰ꦳꧀}} iku kalebu ing rumpun basa Dravida lan mligi dipituturaké ing kiduling anak wano Indhia lan Sri Langka. Basa Tamil iku basa Dravida kang paling lawas sajarah panulisané. Saliyané iku basa iki kagolong arkhais, dadi ora akèh kang owah ing kurang luwih 2.000 taun.

Basa Tamil uga basa konservatif, sanadyan para panuturé akèh kang ndhèrèk agama Hindhu, ora akèh tetembungan saka basa Sansekreta ing basa iki.

## Cathetan sikil
Paku

thumb|Paku
**Paku** iku piranti sing dienggo ngelètaké bahan-bahan yasan lan racaké digawé saka wesi. Paku yèn dienggo carané ditancebaké dithuthukaké karo palu.

## Deleng uga 
* Pistul paku
Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen

***Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen*** (Walanda: "Paguyuban Seni lan Ngèlmu Batavia") lan sawisé uga mau nganggo jeneng **Koninklijk Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen** ("Paguyuban Seni lan Ngèlmu Karaton ing Batavia") iku sawijining lembaga kabudayan sing diadegaké ing Batavia ing taun 1778. Lembaga iki palopor Museum Gajah lan Perpustakaan Nasional Republik Indonesia sing loro-loroné ana ing Jakarta.

Bataviaasch Genootschap van Kunsten en Wetenschappen diadegaké déning yasané Gubernur-Jéndral Reinier de Klerk ing tanggal 24 April 1778.
Bill Gates

**William Henry Gates III** (miyos tanggal 28 Oktober 1955) punika satunggaling pengusaha Amerika, investor, filantropis, lan panulis ingkang misuwur amargi ndhèrèk ngadegaken perusahaan piranti lunak raksasa Microsoft, kaliyan kanca masa ciliké, Paul Allen.  Sadèrèngipun ing kariré wonten ing Microsoft, Gates gadhah kalungguhan minangka pangarep, kepala eksekutif (CEO), présidhèn, lan arsiték piranti lunak utama, sarta ugi dados pemegang saham pribadi ingkang paling ageng dumugi wulan Mei 2014. Piyambakipun dados entreprenur ageng ing revolusi mikrokomputer ing dékadé 1970-an lan 1980-an.  

Mangke ing kariripun lan sapunika sampun medal saking operasi saben dinten ing Microsoft ing taun 2008, Gates sampun nglajengaken usaha-usaha lan kawicaksanan filantropi sanèsipun. Piyambakipun dados pangadeg lan ketua saking sawetawis perusahaan, kalebet BEN, Cascade Investment, TerraPower, bgC3, lan Breakthrough Energy. Piyambakipun sampun nyumbangaken arta ingkang ageng dhumateng lembaga-lembaga amal lan program riset ilmiah ngliwati Yayasan Bill & Melinda Gates, ingkang dilapuraken dados amal swasta ageng paling ageng ing donya. Liwat yayasan wau, piyambakipun mingpin kampanye vaksinasi awal abad ka-21 ingkang nyumbang ageng dhumateng pepadaman poliovirus alam ing Afrika. Ing taun 2010, Gates lan Warren Buffett ngadegaken The Giving Pledge, ingkang piyambakipun lan miliuner sanèsipun ngayahi janji badhé nyumbang paling sethithik setengah saking kekayaanipun dhumateng filantropi.

## Réferènsi