Serat Suluk

**Serat Suluk** iku salah siji karya sastra kang isiné ngenani piwulang-piwulang lair batin, kaya ta iman maring Gusti. Iman maring Gusti iku modhal utama sawijining manungsa kanggo rasa tentrem ing ati. Bab iki isih trep karo urip ing *jaman* saiki.

*Suluk* (salaka) iku susastra jawa kang ngamot wulangan babagan kasampurnan batin pinuju pancampuran dhiri karo kuwasané Gusti Kang Maha Agung ing donya.

Ing antarané susastra kang liyané, *Suluk* kalebu kawruh babagan manunggaling kawula Gusti. Mula sastra suluk bisa uga diarani *kawruh manunggal*, ngamot prakara agama lan falsafah, ngomongaké ajarané Gusti, hakékat manungsa, gegayutan manungsa karo Gusti, tuntunan urip miturut agama lan pamimpin agama, urip ing donya lan sawisé mati, babagan asal lan tujuwan urip manungsa lan sapanunggalané.

Padha karo kandhungan isiné, mula susastra *suluk* duwèni warna-warna jeneng, antarané:
# *Kawruh sangkan paraning dumadi*, susastra suluk ngamot pangertèn babagan asal lan ancasé urip manungsa kang asalé saka Gusti lan kepriyé nyawiji manèh karo Gusti, mula susastra suluk diarani *Kawruh sangkan paraning dumadi*.
# *Kawruh kasampurnan*, susastra suluk minangka wulangan babagan salaka (dalan) pinuju kasempurnan urip, ya iku *tataran* paling dhuwur lakuné urip manungsa balik ing asalé.
# *Sastra wulang*, ing njero susastra suluk ngamot wulangan babagan urip batiné manungsa saka wiwitan nganti pungkasan.
# *Kawruh laku*, sastra suluk ngamot babagan laku (lakuné batin) nganti kasampurnan urip, ya iku manunggal karo Gusti Kang Maha Agung. Lakuné batin pinuju *tataran* manunggal kudu disartani karo warna-warna laku kang bisa nyokong, tuladhané *ngosongaké* dhiri, samadi, nyapi, sarta ngedohaké dhiri saka kanikmatan lan raméné donya.
# *Kawruh sajati*, susastra suluk mulangaké babagan dalan sajatining urip, ya iku kaya-kaya manunggal marang Gusti Kang Maha Kuwasa, *sasaran* urip iku nyawiji, gegayutan langsung karo Gusti.
# Susastra suluk ngomongaké gegayutané manungsa marang Gusti lan kepriyé balik manèh marang Gusti. Mula iku, ing ngrembakané susastra suluk bisa diarani tasawuf utawa mistik..

Susastra suluk ing lumrahé awujud geguritan (tembang macapat). Saliyané iku, uga wujud tembang, uga ana susastra suluk kang ditulis nganggo wujud *gancar*. Suluk kang awujud gancar sok diarani wirid. Panyebaran suluk gancar nganggo *lésan*(diwacakaké) diarani wiridan.

Wiwitané susastra suluk ngrembaka ing praja pasisir lor *Tanah* Jawa, mligi ing pasisir Demak, Cirebon, lan terus lumebu ing *kalangan* pesantren. Langsung ngrembaka susastra Jawa ing pasisir lor Jawa lan susastra suluk pesantrèn kang ngrembaka ing *kalangan* pesantrèn. Susastra suluk dikira-kira ngrembaka kawit antarané abad kaping 15 barengan karo ngrembakané agama Islam ing Jawa. Sajeroning susastra suluk bisa dirasakké anané *prabawa* saka kejawen (Jawa), Hindhu lan Islam. Prakara iku wes mesthi banget, ngèmuti yèn wong Jawa kawit kae wes duwé tatanan *panembah* maring Pangarsa alam donya. Tekané Buda Hindhu ing Jawa langsung gawa prabawa anyar maring wong Jawa, mligi ngenani Ésané Gusti lan taqwané maring Gusti Kang Maha Agung. Panetrepan telung *unsur* mau ing susastra nglairké susastra suluk kang duwé rasa Kajawèn-Hindhu-Islam..
*Pokok-pokok* susastra suluk ngamot piwulangan ngenani bab manunggaling kawula Gusti kang kudu dilakoni léwat papat *tataran* lakuné urip, ya iku:

1. *Sarengat*, tataran paling ngisor ing uripé manungsa supaya nglakoni kabèh prentah Gusti lan ngedohaké dhiri saka sakabèhé larangan Gusti.

2. *Tarekat*, tataran kaping pindho, ing tataran iki:
:* Manungsa luwih ngundhakaké taqwa mring Gusti Kang Maha Agung.
:* Manungsa ngresepi kabèh piwulangané Gusti.
:* Manungsa ningkatké tobat sarta njaluk ngapura saka kabèh dosa lan kalepatanné.
:* Manungsa luwih ngakèhi tumindak becik lan
:* Manungsa luwih ngundhakaké upaya ngiket dhiri , ngiket hawa nepsu, ngurangi kasenengan donya lan sapanunggalané.

3. *Hakékat*, tataran kaping telu ing urip pinuju ing urip sampurna. ing tataran iki manungsa:
:* Manungsa wés bisa kenal Gusti léwat *Kawruh kasampurnaan*
:* Manungsa wés bisa kenal awakké dhéwé, sarta
:* Manungsa wés bisa ngresepi yèn urip ora bisa ucul saka rasa susah lan seneng, sugah lan kéré.

4. *Makrifat*, tataran paling dhuwur ing uripé manungsa pinuju manunggal. Ing tataran iki:
* Manungsa wés bisa nyatukaké dhiri karo Gusti (nyawiji pangeran), ing tataran iki wés tekan ing tingkat *manunggaling kawula Gusti*.
* Ing aturan *manunggaling kawula Gusti*, bisa dijlèntrèhaké yèn *wujud manungsa wés ora ana, kang ana iku Pangèran*..

## Cathetan sikil