De Tjolomadoe

**De Tjolomadoe** inggih menika tilasing pabrik gendhis ingkang dumunung wonten ing Margi Adi Sucipto No. 1 Malangjiwan, Calamadu, Karanganyar, Jawa Tengah, Indhonésia. Pabrik gendhis menika dipunéwahi dados musiyum, punjer konvènsi, saha wewengkon kumersil. Musiyum menika mawi antawis 5,4 kilomèter dhateng sisih Kidul Wétan saking Papan Anggegana Internasional Adisoemarmo.

Pabrik gendhis menika kala semanten dados pusering industri pangulahaning rosan rikala pamaréntahaning Indhiya Nèderlan. Pabrik gendhis menika wiyaripun 1,3 héktar (3,2 ékar) wonten ing siti awiyar 6,4 héktar (16 ékar). Wonten ing taun 1928, pabrik menika dipunwiyaraken saha dipunrenggan malih.

## Sujarah 
### Pratikel 
Gagasan kanggé madegaken pabrik gendhis menika asalipun saking K.G.P.A.A. Mangkunagara IV. Wiwitanipun inggih menika badhé damel *modernisasi ekonomi* Mangkunagaran supados nampi sakathah-kathahing pamedal kanggé Mangkunagaran. Minangka panjangka wiwitan, Mangkunagaran damel *rèformasi agraria* ingkang dipuntindakaken kanthi mundhut siti apanase. Pamundhutan menika dipunsulih déning Mangkunagaran arupi yatra ingkang jumbuh kaliyan wiyaring siti saha tataran suburing siti. K.G.P.A.A. Mangkunagara IV ugi ngèndel *kontrak* sewa siti kaliyan *perusahaan swasta* Kilèn. 

Pabrik Gendhis Tjolomadoe dipun yasa wonten ing taun 1861 kanthi medalaken dana gunggunging ƒ400.000. Pawitaning wangun pabrik pikantuk dana pitulungan saking *Gupermèn* saha Be Bin Cian, mayor Tionghoa wonten ing Semarang. Pamilihing nami *Tjolomadoe* ingkang gadhah artos "redi madu" boten wonten katerangan kanthi gamblang. Ananging menawi dipunpirsani saking adating ratu Jawi, nama menika anggadhahi setunggal gegayuhan supados kawontenaning pabrik gendhis menika saged dados pirantos ingkang damel sugihing Mangkunagaran.

### Panuwuhan 
kiri|jmpl| Pabrik Gendhis Tjolomadoe antawis ing pungkasaning 1860 ngantos wiwitaning 1870-an
Kawontenaning Pabrik Gendhis Tjolomadoe sanget biyantu pamedaling Mangkunagaran. Kawewahan malih kaliyan mangsa industri gendhis ingkang taksih prayogi dadosaken kathahing pamedal saking pabrik satemah saged dipun-ginakaken kanggé bayar béya berah para priyantun saha nebus pambayaraning siti apanase ingkang dèrèng pundhat. Subagyaning pabrik gendhis menika dadosaken K.G.P.A.A. Mangkunagara IV kanggé wangun pabrik gendhis malih ingkang dipunwastani Pabrik Gendhis Tasikmadu. Sambutan ingkang sampun kathah kaklempak saking péhak swasta kang ngawrataken anggaran pabrik, dadosaken pamaréntah Indhiya Nèderlan mundhut sedaya urusan babagan yatraning Mangkunagaran ugi panindaking pabrik-pabrik gendhis.

### Mangsa palenggahan Jepang 
Nalika mangsa palenggahan Jepang, produksi gendhis kasudan amargi pabrik kangèlan kanggé pikantuk tiyang berah saha wewengkon kangge nanem rosan. Bab menika inggih amargi saking tujuan pamaréntah palenggahan Jepang ingkang langkung milih kangge tetanem bakal pangan. Kajaba menika, gumantining pabrik dados pabrik semèn, amunisi, saha butanol inggih dados salah satunggaling sabab sudaning produksi gendhis.

Wonten ing taun 1947 lumantar Peraturan Pemerintah Nomor 9 babagan Perusahaan Perkebunan Républik Indonésia (PPRI) saéngga Pabrik Gendhis Tjolomadoe dados kagunganipun pamaréntah Républik Indonésia. Kawontenaning Peraturan Pemerintah Nomor 1 taun 1963 babagan kawontenaning Badan Pimpinan Umum Perusahaan Perkebunan Negara (PPN) Gula dan Karung Goni ingkang kapusat wonten ing Jakarta, kepareng hak saha wewenang dhumateng PPN wonten ngatur perusahaan pabrik gendhis kados inggih perusahaan ingkang madeg piyambak. Pabrik Gendhis Tjolomadoe mlebet ing wewengkon PPN Kesatuan Jateng V. Nalika ing taun 1968 wonten Peraturan Pemerintah Nomor 14 babagan kawontenaning Perusahaan Nasional Perkebunan (PNP). Wonten ing taun 1981 dipunlampahaken reorganisasi pakebonan saéngga PNP dipunbibaraken saha miturut Surat Keputusan Menteri Keuangan tanggal 28 April 1981 ingkang ngatur babagan panggamblokaning eks-PNP XV saha PNP XVI dados PT Perkebunan XV-XVI ingkang dedunung ing Surakarta. 

## Ugi tingali 
* Pratèlan musiyum ing Indonésia
* Pratèlan pabrik gendhis ing Indonésia

## Rujukan