Tetanduran lan kèwan ing Austronesia

**Tetanduran lan kèwan ing Austronèsia** yaiku salah sawijining prekara hijrah manungsa yaiku pemukiman maritim ing wilayah Indo-Pasifik dèning masyarakat Austronèsia, kang diprecaya wiwit paling ora 5,500 dadi 4,000 BP (3500 nganti 2000 SM).

## Papan Austronèsia 
Anané kasebut papan kang isiné pulo-pulo kang amba lan nyebar nyebabkaké anané migrasi. Migrasi kasebut diiringi sèt saka *domesticated*, *semi-domesticated*, lan *commensal* tetanduran lan kèwan kang diangkut liwat kapal *outrigger* lan catamaran kang ndadekaké Austronèsia awal berkembang ing pulo Maritim Asia Tenggara, Cedhak Oceania (Melanesia), lan Remote Oceania (Micronesia lan Polinesia), Madagascar, lan Kapuloan Comoros. Dhèwéké kalebu tanduran lan kèwan kang diprecaya asalé saka budaya Hemudu lan Majiabang ing wilayah hipotèsis pra-Austronesia ing daratan Tiongkok,  uga tanduran lan kèwan liya kang diprecaya umuré saka omah ing Taiwan, Pulo Asia Kidul-Wétan. lan New Guinea. Sawetara tanduran iki uga asring dikenal minangka "tanduran kanu", utamané ing kontèks migrasi Polinèsia. Kèwan lan tanduran domèstik kang dikenalaké ing jaman bersejarah ora kaètung.

## Tanduran 
Ana akèh ananging ing kènè mung dijelaskaké loro tanduran:

### Bambusoidae (pring) 
Manéka spesies pring (subfamily Bambusoideae) ditemokaké ing saindenging Pulo Asia Tenggara, daratan Asia Tenggara, Asia Wétan, lan Asia Kidul. Ing wilayah Austronesia, macem-macem jinis bamboos duwe manèka  jeneng, uga produk digawé saka. Iki digunakake kanthi macem-macem bahan bangunan, peralatan memancing, alat musik, lading, banyu lan wadhah panganan, lan liya-liyane. Pucuk pring uga minangka sumber panganan ing Asia Tenggara. Sawetara spèsies pring digawa dèning pemukiman Austronèsia nalika njajah pulau Pasifik. Kasedhiya kalebu klompok (Schizostachyum glaucifolium), pring umum (Bambusa vulgaris), lan pring tanduk (Bambusa bambos).  Tembung Proto-Austronèsia kang direncanakaké manèh kang  diarani pring kalebu * *qauR, * kawayan, * buluq*, lan **betung*. Urutan terakhir lumebu Proto-Malayo-Polinèsia lan Proto-Oceanic minangka *bitung, kanthi kalebu Melayu awi bitung; Fijian lintang; lan pitu Tongan. Umumé istilah kanggo pring Polinèsia, Nanging, asalé saka Proto-South-Central-Pacific * kofe (asal'é saka Proto-Polinesia **kofe*, "root"). Kognitif modhèrn kalebu Tongan lan Niue *kofe*; Tokelau, Marquesan, Tuamotuan, lan kohe; Rarotongan ko'e; Samoan lan Tahitian ʻofe; lan Hawaii. Sawetara jeneng uga wis ngrujuk menyang tanduran kaya pring; khususé ing pulo kang ora dikenal utawa ora urip, kaya ing Aotearoa.

### *Alocasia macrorrhizos* (talas gedhè) 
Pokok raksasa (Alocasia macrorrhizos) asliné ana ing negara Filipina, nanging dikenal saka spèsimen liar nganti awal Austronèsia ing Taiwan. Saka Filipina, dhèwéké nyebar metu menyang Pulau Asia Kidul-Wétan lan sisih wètan menyang *Oceania* ing ngendi dadi salah sawijiné pepelakan pokok saka Pulo Pasifik. Iki minangka salah sawijining patang spèsies aroid (taros) sing diusahakake dèning Austronesia utamané minangka sumber pati, liyané  yaiku Amorphophallus paeoniifolius, Colocasia esculenta, lan Cyrtosperma merkusii, ing saben manèka  jinis penanaman. Godhong lan wit uga bisa dimasak yèn ngerti carané ngolah, sanajan iki arang ditindakaké kanggo talas kang gedhé amarga  ngemot raphides  luwih akèh kang bisa nyebabaké gatel.

Tembung kang dibangun manèh kanggo talas gedhé ing Proto-Austronèsia yaiku **biRaq*, kang dadi Proto-Oceanic *piRaq. Ngenal modhèrn kanggo iku ing Pulo Asia Kidul lan Micronèsia kalebu Rukai ''vi'a* utawa *bi'a*; Ifugao *bila*; Ilocano, Cebuano, lan Bikol *biga*; Tiruray bira; Ngaju *biha*; Malagasy *via*; *Birah* Melayu lan Acèh; Mongondow *biga*; Palauan *bísə*; Chamorro *piga*; Bima *wia*; Roti lan Tetun *fia*; Asilulu *hila*; lan Kowiai *fira*. Ing Oceania, ngertèni kang kalebu Wuvulu lan Aua *pia''; Motu lan 'Are'are *hira*; Kilivila lan Fijian *via* ; lan *pia* Hawaii. Wigati manawa ing sawetara kasus, utawa jnis talas liyané.

## Kèwan 
### *Canis lupus familiaris* (asu) 
Asu, ditrapaké utamané kanggo fungsi sosiyal ing manèka budaya Austronèsia, kang dadi kanca lan kèwan. Dhèwéké uga dilatih supaya asu iku bisa mburu utawa njaga. Ornamen kang digawé saka wulu asu, untu, lan balung ditemokaké ing situs-situs arkéologi ing saindenging Austronèsia. Iki bisa didol minangka komoditas, uga kirik. Asu uga kadang-kadang mangan, nanging iki bèda-bèda miturut budaya, kanthi pirang-pirang klompok kang nulak mangan asu, dènè ing liyané, mula uga dadi sumber panganan utama.

### *Rodentia* (tikus) 
Spèsies tikus  umum ing daratan Asia Tenggara, nanging diwatesi kanggo papan kang akeh udan yaiku ing Indonesia kulon (Sumatra lan Java).

## Rujukan