open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Basa Pali

**Basa Pali** (पाळि *Pāḷi*) iku basa suciné agama Buda, mligi aliran Theravada. Statusé basa iki bisa dipadhakaké basa Sangskreta. Basa Pali iku mèmper basa Sangskreta nanging luwih anyar utawa mutakir. Conthoné tembung "darma" iku ing basa Sansekerta "*dharma*", nanging ing basa Pali "*dhamma*". Basa Pali bisa diarani sawijning Basa Prakreta.

Basa Pali akèh digunakaké ing Sri Langka minangka basa liturgis.

## Conto basa Pali 
:Manopubbangamā dhammā, manosetthā manomayā;
:Manasā ce padutthena, bhāsati vā karoti vā,
:Tato nam dukkhamanveti, cakkam'va vahato padam.

:*Manah iku pelopor,*
:*Manah iku pamimpin, manah iku pangripta;*
:*Manawa wong celathu utawa nglakoni mawa manah ala, mula kasangsaran bakal ngiloni*
:*Lir cakraning wahana ngiloni langkah sikil sapi kang nggèrèt iku.*
:: Dhammapada pada 1.

## Uga delengen 
* Buddhacarita

## Pranala njaba 
* Pali Text Society 
* Complete Pali Canon in romanized Pali and Burmese, mostly also in English translation
* Pali Canon selection 
* Pali Text Society Pali-English Dictionary Online offered freely by the University of Chicago
* Free/Public-Domain Elementary Pali Course--PDF format
** Free/Public-Domain Pali Grammar (in PDF file)
** Free/Public-Domain Pali Buddhist Dictionary (in PDF file) 
* Free/Public-Domain Pali Course--html format
Asia

thumb|280px|Péta Asia ing donya

**Asia** punika bawana ingkang paling ageng sadonya. Ing tanah Asia punika padunungipun kinten-kinten tigang milyar utawi 60% sing ndunungi total donya.

## Pamérangan wewengkon 
thumb|225px|Wewengkon Asia:

thumb|Péta Asia

Tanah Asia punika kapérang dados kathah laladan ingkang langkung alit:

### Asia Lèr 
* Ruslan utawi wewengkon Sibéria

### Asia Tengah 
* Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan, lan Uzbekistan.

### Asia Kilèn 
**Asia Kilèn** punika umum kasebat Timur Tengah utawi sapérangan wewengkon Timur Tengah. Wewengkon tinamtu ing Asia Kilèn ugi asring kasebat wewengkon Lempongan.
* Turki wewengkon Asia, Suriah, Israèl, Yordania, Libanon, Irak, Arab Saudi, Uni Emirat Arab, Bahrain, Qatar, Oman, Yaman, Kuwait, Georgia, Azerbaijan, Armenia lan Iran.

### Asia Kidul 
* Afganistan, Bangladesh, Bhutan, India, Iran, Maladewa, Nepal, Pakistan, lan Sri Lanka.

### Asia Wétan 
* Cina, Hongkong (Cina), Jepang, Macau (Cina), Mongolia, Koréa Lèr, Koréa Kidul, lan Taiwan.

### Asia Kidul-Wétan 
* Brunei, Kamboja, Indonésia, Laos, Malaysia, Myanmar (Burma), Filipina, Singapura, Thailand, Timor-Leste (Timor Timur), lan Vietnam.

## Kapadhetan sing ndunungi 
## Mangga Pirsani 
* Pratélan nagari

## Pranala njawi 
* (Arsip digital Éropa babagan Péta Donya - EuDASM) 
* Péta Asia
* Péta Asia saking Norman B. Leventhal Map Center ing Perpustakaan Umum Boston 
* Tips kanggé tindakan dhateng Asia
Angka Jawa

**Étungan** nganggo panyebutan angka sajeroning Basa Jawa kaya mau ing ngisor iki.

## Basa krama (alus) 
### Ékan 
* 1 - satunggal
* 2 - kalih
* 3 - tiga
* 4 - sekawan
* 5 - gangsal
* 6 - enem
* 7 - pitu
* 8 - wolu
* 9 - sanga
### Dasan 
* 10 - sedasa
* 11 - satunggal welas
* 12 - kalih welas
* 13 - tiga welas
* 14 - sekawan welas
* 15 - gangsal welas
* 16 - enem belas
* 17 - pitulas
* 18 - wolulas
* 19 - sangalas
* 20 - kalih dasa
* 21 - selikur
* 22 - kalih likur
* 23 - tiga likur
* 24 - sekawan likur (kawanlikur)
* 25 - selangkung
* 26 - enem likur (nemlikur)
* 27 - pitu likur
* 28 - wolu likur
* 29 - sangang likur
* 30 - tigang dasa
* 31 - tigang dasa satunggal
* 32 - tigang dasa kalih
* 40 - sekawan dasa
* 50 - gangsal dasa
* 60 - enem dasa
* 70 - pitung dasa
* 80 - wolung dasa
* 90 - sangang dasa
* 98 - sangang dasa wolu
* 99 - sangang dasa sanga
### Atusan 
* 100 - satunggal atus
* 200 - kalih atus
* 300 - tigang atus
* 400 - sekawan atus
* 500 - gangsal atus
* 999 - sangang atus sangang dasa sanga
### Èwon 
* 1.000 - satunggal èwu
* 2.000 - kalih èwu
* 2.008 - kalih èwu wolu
* 5.000 - gangsal èwu
* 7.500 - pitung èwu gangsal atus
* 9.999 - sangang èwu sangang atus sangang dasa sanga
### Puluhan èwon 
* 10.000 - sedasa èwu
* 12.000 - kalih welas èwu
* 25.000 - selangkung èwu
* 50.000 - gangsal dasa èwu
* 99.999 - sangang dasa sanga èwu sangang atus sangang dasa sanga
### Atusan èwon 
* 100.000 - satunggal atus èwu
* 500.000 - gangsal atus èwu
* 875.110 - wolung atus pitung dasa gangsal èwu satunggal atus sedasa
* 999.999 - sangang atus sangang dasa sanga èwu sangang atus sangang dasa sanga
### Yutan 
* 1.000.000 - satunggal yuta
* 5.000.000 - gangsal yuta
* 7.859.312 - pitung yuta wolung atus gangsal dasa sanga èwu tigang atus kalih welas 
* 9.999.999 - sangang yuta sangang atus sangang dasa sanga èwu sangang atus sangang dasa sanga

## Basa Jawa (ngoko) 
Panyebutan angka sajeroning Basa Jawa (ngoko)

* 1 - siji
* 2 - loro
* 3 - telu
* 4 - papat
* 5 - lima
* 6 - enem
* 7 - pitu
* 8 - wolu
* 9 - sanga
* 10 - sapuluh/sepuluh
* 11 - sawelas/sewelas
* 12 - rolas
* 13 - telung welas/telulas
* 14 - patang welas/patlas
* 15 - limang welas/limalas
* 16 - nem belas
* 17 - pitung welas/pitulas
* 18 - wolung welas/wolulas
* 19 - sangang welas/sangalas
* 20 - rong puluh
* 21 - salikur/selikur
* 22 - rolikur
* 23 - telung likur
* 24 - patang likur
* 25 - selawé
* 26 - nemlikur 
* 27 - pitung likur
* 28 - wolung likur
* 29 - sangang likur
* 30 - telung puluh
* 40 - patang puluh
* 50 - séket
* 60 - sawidak/sewidak
* 70 - pitung puluh
* 80 - wolung puluh
* 90 - sangang puluh
* 100 - satus
* 500 - limangatus
* 1000 - séwu
* 1000000 - sayuta/seyuta

## Rujukan
Kutha Madiun

jmpl|Alun–Alun Madiun ing taun 1951.|al=|kiri
**Kutha Madiyun** (Carakan: , Pegon: كَوتَ مَضِيُنْ), inggih punika salah siji kutha kang dumunung ing Jawa Wétan, jembaripun sawatawis 65.68&nbsp;km pasagi.

## Géografi 
**Letak Wilayah:** 111°BT-112°BT lan 7°LS-8°LS

**Bates Wilayah:** sisi *Lor* berbatesan karo Kecamatan Madiun, sisi kidul berbatesan karo Kecamatan Geger, sisi wetan berbatesan karo Kecamatan Wungu lan sisi kulon berbatesan karo Kecamatan Jiwan.

## Papréntahan 
Kutha Madiun ketata sajeroning 3 kacamatan, 21 kalurahan lan  désa. Kacamatan-Kacamatan ing kutha Madiun yaiku:
*Kacamatan Kartaharja
*Kacamatan Manguharja
*Kacamatan Taman

## Ékonomi dan Sosial 
Kutha Madiun klebu salah siji wilayah ing provinsi Jawa Wetan sing ora wiyar, mula penggaweyan pandununge akeh saka industri lan jasa.

Salah siji industri gedhe ing Kutha Madiun, yaiku Industri Kereta Api (INKA), saliyane kuwi uga ana Pabrik Gula Rejoagung.

## Deleng uga 
*Pratélan kabupatèn lan kutha ing Indonésia
*kabupatèn Madhiun

## Pranala njaba 
*Situs Web Resmi

Jawa Wétan
Lor

thumb|250px|right|Dom kompas kanthi arah lor ditandhani warna abang
**Lor** iku pedoman arah. Ing péta, arah lor iku racaké ana ing sisih dhuwur. Adate, arah lor dadi panunjuk arah kompas. Jarum kompas mesthi nunjukake arah lor amarga nganggo magnet. Magnet wis mesthi baé bakal ketarik magnet utama Bumi sing ana ing kutub utara.

Lawan arah lor iku arah Kidul.

## Uga delengen 
* Kidul
* Wétan
* Kulon
* Kidul-Kulon
* Kidul-Wétan
* Lor-Kulon
* Lor-Wétan
Gambuh

**Gambuh** iku sajinising sekar madya. Gambuh punika ateges jumbuhaken (nggambuhi ateges nglarasaken) tegesipun ing gesang bebrayan kita kedah jumbuhaken ing kaanan, lan kawontenan ugi empan papan kalawau.

## Metrum
Tembang Gambuh punika rinakit lima gatra (larik) saben pada (bait)

*7 - u
*10- u
*12 - i
*8- u
*8 - o

## Tuladha tembang gambuh 
Sekar gambuh ping cat**u**r
Kang cinatur polah kang kalant**u**r
Tanpa tutur katula-tula katal**i**
kadalu warsa katut**u**h
Katutuh pan dadi aw**o**n

Tembang Gambuh mbok manawa pancèn kebak ing pitutur. Pitutur kang nggiring manungsa supaya éling marang tumindak-tumindaké. Manungsa dielingaké yènta kabèh tingkah polah manungsa iku ana akibaté. Adigang, adigung, adiguna, bakal nyilakaké urip manungsa sing duwé patrap kaya mangkono iku.

## Pranala njaba
Gundhul-Gundhul Pacul

jmpl|Tembang Gundhul-Gundhul Pacul.
**Gundhul-Gundhul Pacul** (Carakan: ꦒꦸꦤ꧀ꦝꦸꦭ꧀ꦒꦸꦤ꧀ꦝꦸꦭ꧀ꦥꦕꦸꦭ꧀; basa Indhonésia: *Gundhul-Gundhul Pacul*) awujud aké tembang bocah-bocah kang populèr wonten ing Jawa Tengah. Tembang punika kalebet tembang lelucon. Surasané tembang mau, koyo kang tinulis ing ngisor iki:

Gundhul gundhul pacul cul, gembèlengan
nyunggi nyunggi wakul kul, gembèlengan
wakul ngglimpang, segané dadi sak ratan
wakul ngglimpang, segané dadi sak ratan
 

## Rujukan
Tembang dolanan

**Tembang dolanan** ya iku jinis tembang reripta gagrak anyar kang ora nganggo paugeran gatra, guru lagu, guru wilangan, lan dhong dhing. Nanging, biyasa ditembangaké déning bocah-bocah cilik, mligi ing padésan, sinambi dolanan bebarengan karo kanca-kancané lan bisa dibarengi wiramaning gendhing jawa. Lumantar lagu dolanan, bocah-bocah kawanuhaké bab sato kéwan, sato iwèn, thethukulan, tetuwuhan, bebrayan, lingkungan alam, lan sapanunggalané.

Kadhangkala tembang dolanan uga ditembangaké déning waranggana sajeroning swasana tinamtu ing pagelaran wayang kulit.

Iki kaca kanggo ngumpulake syair tembang dolanan utawa tembang kang kerep diunekke bocah-bocah.

*Cublak-cublak suweng
*Gajah gajah
*Gambang Suling
*Gundhul Pacul
*Jamuran
*Jaranan
*Kidang Talun
*Kupu Kuwi
*Lir Ilir
*Ménthok Ménthok
*Padhang Bulan
*Pitik Tukung
*Suwe Ora Jamu
*Té Katé Dipanah
*Jothang Alang-Alang

## Rujukan 
*Tembang dolanan wonten satengahing globalisasi

## Pranala njaba 
* Ki Demang Situs sutresna Jawa
* BBC:Tafsir 'dolanan'
* Buku Tembang dolanan kanggo Sekolah Dasar
Pitik Tukung

**Pitik Tukung (Aksara Jawa: ꦥꦶꦠꦶꦏ꧀ꦠꦸꦏꦸꦁ ꧈ ꦥꦶꦠꦶꦏ꧀ ꦠꦸꦏꦸꦁ )** iku jeneng Tembang Dolanan.

## Lirik
Aku duwé pitik, pitik tukung
saben dina, tak pakani jagung
petok gogok petok gogok petok petok
ngendhog siji, tak teteske, ...
kabèh trondhol, dhol, tanpa wulu
megal megol, gol, gawé guyu
Kenthongan

thumb|200px|left|Kenthongan kang dimupangatake kanggo thèték
thumb|150px|Kenthongan
**Kenthongan** utawa ing basa liya diarani  jidor ya iku piranti kothèkan kang digawé saka wit, pring utawa bahan kayu jati kang diukir. Mupangat kenthongan bisa kanggo pratandha (ing basa Indonésia *alarm*), kodhe komunikasi jarak adoh, morse, piranti adan, uga pratandha cilaka. Wujud kenthongan kurang luwih  40cm lan dhuwur 1,5m-2m. Kenthongan asring dipigunakaké kanggo piranti  komunikasi ing jaman biyèn tumrap pandunung kang ana ing laladan utawa pagunungan / Paredèn.

## Sajarah
Sajarah budaya kenthongan kang ana wiwit asal-usulé saka legenda Cheng Ho kang misuwur saka Cina nganakake panjebaran agama Islam. Ing Sajeroning panjebaran Cheng Ho nemu kenthongan lan didadèkaké piranti/piranti  wicara ritual kaagamaan. Panemuan kenthongan mau digawa ing tlatah  Cina, Koréa, lan Jepang. Kenthongan uga bisa tinemu wiwit awal Masehi.Ing Nusa Tenggara Kulon, kenthongan tinemu ing Raja Anak Agung Gede Ngurah kang kuwasa ing sakiteré kurang luwih abad XIX, uga migunakaké kenthongan kanggo ngumpulake rakyat. Ing Yogyakarta wiwit mangsa karajan Majapahit, kenthongann  Kyai Gorobangsa asring dippigunakake kanggo ngumpulake utawa ngundang ing sajeroning masarakat.

Kenthongan iku kagolong kesenian ing Banyumas. Sebenere kenthongan ora béda adoh karo calung, padha-padha digawé saka bahan dhasar pring. Kenthongan juga biyasa diarani "tek tek" laladan sing lagi anget-angeté majukna kesenian tek-tek ya iku Banyumas karo Purbalingga.Kegiatan kentongan awalé cuma kanggo kesenengane wong padha ronda, jumlahe 4-5 wong padha nganggo kentong muter keliling désa. siki kentongan wis dilombakna lan jumlah pemaine rata-rata 30an lan nganggo mayoret mbarang. dandanane wis ngejreng! racaké nganggo klambi sing mencereng supayane narik perhatian penonoton. mayorete ya uga kenya sing esih enom lan pinter joget. piranti-piranti sing digunakna antara lain kenthongan (piranti utama), bedug(cacahé 2), kecrek, calung, suling, angklung, teplak lan piranti-piranti liyané sing sengaja ditambahna supayane bisa gayeng. lagu sing sok dimaina ing grup-grup kentongan racaké lagu-lagu dangdut lan campur sari, sebenere kabèh lagu bisa diganti aransemene nanging tergantung pinter-pintere pemaine padha.
thumb|125px|Kenthongan saka pring
grup-grup kentongan saiki wis madan profésional, saben tampil mesti njaluk bayaran sing lumayan. wis akèh grup sing tampil ning laladan-laladan liyané lan éntuk atur sapala sing meriah. grup-grup kentongan sing ana ning banyumas cacahé akèh banget, meh saben désa duwé grup kentongan. kanggo contoh bae grup Gandrung Laras sekang désa ciberung Ajibarang, grup Paijo Ajibarang, Debita, Singo laras, lsp..

angger kepéngin lewih ngerti karo kentongan bisa ditakokna maring dinas pariwisata banyumas ben olih penjelasan sing lewih lengkap.

## Cathetan suku
Lir-Ilir

jmpl|Grup Karawitan Sanggar Seni Laras Siwi.
jmpl|Tembang Lir-Ilir.

**Lir-Ilir** yaiku anggitanipun Sunan Kalijaga. Tembang punika kaanggit dening abad kaping 16, nalika guguripun keraton majapahit ugi wiwitanipun agama islam mlebed wonten tanah jawa utaminipun wonten pesisir jawa. Tembang Lir-ilir punika tembang dolanan laré-laré alit jaman kawuri lan miturut cariyosipun simbah-simbah ingkang nganggit inggih punika kanjeng Sunan Bonang. Sekar punika ngandhut falsafah agami ingkang lebet, ingkang maringi pepadhang dhumateng bebrayan agung ing tanah Jawi kala samanten, amrih sageda ngugemi dhawuhipun Gusti ingkang Maha Welas Asih marang sedanten umatipun. tembang lir-ilir dipunginaaken sunan kalijaga kagem media dakwah liwat kesenian daerah salah satunggalipun tembang lir-ilir menika, ingkang ngemot pitutur utawi piwulang luhur.  

## Cakepan 
Maknanipun pada satunggal inggih punika:
Minangka tiyang Islam sampun ngantos kesèd anggènipun nuwuhaken iman dhumateng Allah ingkang kagambaraken kanthi tetuwuhan ingkang tuwuh saé. Tiyang Islam punika kedah nuwuhaken tetuwuhan kala wau ngantos ageng satemah pikantuk karaharjan saha saged minulya kados raharjaning penganten énggal. 

## Kapustakan
Ménthog-Ménthog

Tèks tembang **Menthog Menthog**:

Menthok, menthok, tak kandhani
mung rupamu, angisin-isini
mbok yo ojo ngetok, ana kandhang waé
énak-énak ngorok, ora nyambut gawé
menthok, menthok ...
mung lakukumu megal megol
gawé guyu
Gajah-Gajah

jmpl|Tembang Gajah-Gajah.
**Gajah-Gajah** (Carakan: ꦒꦗꦃꦒꦗꦃ; basa Indhonésia: *Gajah-Gajah*) yaiku tembang dolanan, ya iku jinis tembang kang prasaja, biasa ditembangaké déning bocah-bocah cilik, mligi ing padésan, sinambi dolanan bebarengan karo kanca-kancané. Lumantar lagu dolanan, bocah-bocah kawanuhaké bab sato kéwan, sato iwèn, thethukulan, tetuwuhan, bebrayan, lingkungan alam, lan sapanunggalané.

Kadhangkala tembang dolanan uga ditembangaké déning waranggana sajeroning swasana tinamtu ing pagelaran wayang kulit.

## Lirik 
Surasa tembang Gajah gajah kaya tinulis ing ngisor iki:

Gajah, gajah, mréné tak kandhani jah
mripat kaya laron, siung loro, kuping gedhé
kathik nganggo tlalé
buntut cilik, tansah kopat-kapit
sikil kaya bumbung
mung mlakumu mégal mègol

## Uga delengen 
* Tembang Dolanan

## Rujukan
Dolanan

thumb|200px|gasing kayu dolanan tradisional.
thumb|200px|Dolanan Dhakon
jmpl|Dolanan Rubik
**Dolanan** utawa **memengan** bisa diartikaké aktivitas rékréasi kanggo seneng-seneng, ngisi wektu utawa ulah raga. Ana warna-warna dolanan kang bisa dipérang dolanan tradhisional kanggo bocah cilik (dolanan bocah), dolanan kanggo wong diwasa lan dolanan éléktronik utawa dolanan vidéo kang migunakaké piranti èlèktronik kayata PlayStation lan sijinisé utawa komputer.

## Delengen uga 
* Dolanan vidéo
* Dolanan komputer
Pecel Madhiun

jmpl|Pecel ing Surabaya
]]**Pecel Madiun** iku isiné molah-malih manut wektu. Yèn ésuk, isiné racaké paling sethithik. Lha yèn pecel bengi, isiné luwih pepak. Pecel madiun béda karo pecel peceng ing kutha liya. pecel madiun duwé ciri khas ya iku sak liyané srundeng, ana kering tempe ugi.

Biasane, pecel isiné sayur sing digodhog: bayem, capar, kacang lanjar, lamtoro, kemangi, kembang turi. Bumbune bumbu kacang (ana sing pedhes, ana sing ora). Sok-sok ditambahi srundeng. Sing mesti ditambahi peyek kacang, utawa peyek teri, utawa lempeng (krupuk puli).

Pecel bengi isiné kaya mau nanging ditambah empal utawa bisa (usus) goreng.
Kedhelé

**Kacang Kedhelé** *(Glycine Max)*, iku jinis kacang-kacangan sing dadi bahan dhasaré pirang-pirang panganan lan bumbu pawon, kaya ta kécap, tahu lan témpé.

Kedhelé iku asalé saka bawana Asia Kidul-wétan lan ing bawana iki akèh digunakaké.
Prambanan (disambiguasi)

*Prambanan* bisa nuju marang sawatara tulisan:

*Candhi Prambanan, candhi kang manggon ing tapel wates  provinsi Yogyakarta lan Jawa Tengah
*Kacamatan Prambanan, Klathèn, tlatah wétan ing kacamatan Prambanan ing Jawa Tengah.
*Kacamatan Prambanan, Sléman, tlatah kulon ing kacamatan Prambanan ing Yogjakarta.
Beksan Jawa

, sendratari Ramayana, Wayang Wong ing Prambanan.]]

Seni **Jogèd Jawa** iku awujud seni jogèd kang adi luhung, sakral lan relijius. Jogèd Jawa akèh jinisé, ing antarané Srimpi, Bedhaya, Gambyong, Wireng, Prawirayuda, Wayang-Purwa Mahabarata-Ramayana. Mligi ing Mangkunagaran mau Jogèd Langendriyan, kang njupuk saka carita Damarwulan.

Jogèd kang kawentar ing Kraton Sala antawisipun Bedhaya Ketawang lan Srimpi. Miturut Kitab Wredhapradhangga kang dianggep pangripta jogèd Bedhaya Ketawang iku panjenengané Sultan Agung (1613-1645) ratu kapisan krajan Mataram.  Jogèd Bedhaya Ketawang ora mung ditampilaké nalika jumenengan nata anyarananging uga saben taun sapisan ing dina jumenengan utawa Tingalan Dalem Jumenengan.

## Jinis Jogèd Bedhaya
* Bedhaya Ketawang suwéné  (durasi) jogèd 130 menit
* Bedhaya Pangkur suwéné  (durasi) jogèd 60 menit 
* Bedhaya Duradasih suwéné  (durasi) jogèd 60 menit
* Bedhaya Mangunkarya suwéné  (durasi) jogèd 60 menit
* Bedhaya Sinom suwéné  (durasi) jogèd 60 menit
* Bedhaya Endhol-endhol suwéné  (durasi) jogèd 60 menit
* Bedhaya Gandrungmanis suwéné  (durasi) jogèd 60 menit
* Bedhaya Kabor suwéné  (durasi) jogèd 60 menit
* Bedhaya Tejanata suwéné  (durasi) jogèd 60 menit

## Bedhaya Ketawang
Kaistiméwan Jogèd Bedhaya Ketawang:
*   Pilihan dina latihan lan penampilan saben Selasa Kliwon (Anggara Kasih). 
* Lakuné para penari nalika metu lan lumebu menyang Dalem Ageng tansah ngiteri Sinuhun kanthi arah manengen. 
*  Sandhangan para penari lan gendhing / tembang kudu manut paugeran kang ana.

### Sandhangan penari
* Dodot banguntulak. 
* Lapisan ngisor nganggo cindhé kembang, warna ungu, lengkap nganggo pendhing bermata lan bunta. 
*Riasan pasuryan kaya riasan temanten putri. 
*Sanggul bokor mengkureb lengkap kanthi perhiasan-perhiasané, kang dumadi saka: centhung, garudha mungkur, sisir jeram saajar, cundhuk mentul lan ngango tiba dhadha (untaian rerangkèn kembang kang digantungaké ing dhadha pérangan tengen).

### Tembang lan Gamelan
* Tembang kang dialunaké para swarawati nggambaraké rayuan kang bisa nuwuhaké rasa birahi. 
* Gamelan kang dipigunakaké wujud gamelan laras pelog, tanpa keprak

### Rakitan penari
* Rakitan jogèd lan jeneng paragané béda-béda. Ing larikan ngarep para penari lungguh lan njogèd kanthi urutan kaya mangkéné: 
** Batak
** Endhel ajeg
** Endhel weton
** Apit ngarep
** Apit mburi
** Apit meneg
** Gulu
**  Dhada
**  Boncit
Sajeroning mbeksa mesthi waé urutané ora tetep nanging owah-owah miturut adegané, nanging ana ing panutup jogèd banjur lungguh manèh jèjèr telu-telu. Sawisé iku iring-iringan lumebu menyang Dalem Ageng, uga kanthi ngiteri sakiwané  Sinuhun.

## Srimpi
Saliyanén jogèd kang sakral mau Kraton Kasunanan/Pakubuwono uga nyiptakaké jogèd liya kaya ta Jogèd Srimpi, ya iku jogèd kang nggambaraké perang tanding loro satriya.

### Jinis Jogèd Srimpi
* Srimpi padelori 
* Andong-andong 
* Arjuno Mangsah 
* Dhempel Sangopati
* Elo-elo
* Dempel
* Gambir sawit
* Muncar
* Gandokusuma
* Srimpi lobon

## Jogèd Jawa Modhèrn
* Jogèd Golèk
* Jogèd Bondhan
* Jogèd Kelana Topeng
* Jogèd Gambiranom
* Jogèd Gagrag anyar

## Pranala njaba 
*Tari Bedhaya Ketawang
Jambu

**Jambu** utawa ing basa krama mau *jambet* yaiku arané wit lan wohé sing godhongé lonjong, akèh pangé lan dhuwuré nganti 10 mèter.

## Jinising jambu 
## Jambu kluthuk 
Jambu kluthuk bisa nyegah lara jantung. Jambu kang duwé jeneng latin Psidium guajava L iki nduwé zat kang bisa kanggo obat.
Jeneng ilmiahe *Syzygium aquaeum (Burm.f.)* Alst, biyèn diarani *Eugenia aquea Burm.f.* [

Ing nagara liya, jambu iki jenengé machom phupa atau chomphu pa (Thai), tambis (Fil.), bell fruit, water apple (Ingg.) dan lain-lain.
* Jambu ripu (Acèh), dharsana (Madura), jambu bol (Sunda, batak, lampung), Myambu bol (Bali), Jambu bo (Minangkabau), jambu boa (Jambi) dan maufa (Nias).

Klasifikasi Ing Medan jambu iki lumrahé digawé manisan. Manisan jambu bangkok dadi olèh-olèh kang paling disenengi. Manisan jambu bangkok wernané ijo padang, rasané seger, apamaneh yeng dipangan karo bumbu rujak.
Sadurungé digawé manisan, jambu bangkok diocèki lan wijiné dibuwang. Sawisé iku banjur dikethok-kethok lan dikum ing banyu suji supaya warnané katon seger. Sawisé iku banjur di wénèhi bumbu rujak.

## Cathetan suku
Te Kate Dipanah

Te kate dipanah
dipanah ngisor gelagah
ana manuk konde-onde
mbok sirbombbrok, mbok si kate
mbok sirbombbrok, mbok si kate 
mbok sirbombbrok, mbok si kate 

## Uga delengen
*Tembang Dolanan
*Tembang Bocah
Dhakon

jmpl|250x250px|Dolanan dhakon.

**Dhakon**, (Hanacaraka: *ꦣꦏꦺꦴꦤ꧀* ) utawa congklak, iku dolanan kang nganggo piranti kayu, bisa uga saka tembaga utawa plastik kang luwih sedherhana, bentuke mirip prau, kang didèkèki ing lemah. Ing kana, isa dilegoki pitu, sanga, utawa sewelas legokan, lan digawé rong larik, terus ing pucuk kiwa tengen dhèwè-dhèwè panganggé ana legokan gedhè loro. Saliyané iku, butuh kecik cacahé padha karo legokan mau. Saumpama cacahé pitu, tegesé butuh kecik 7x7x2= 98, sangang legokan 9x9x2=162, yèn sewelas legokan 11x11x2=242. Dolanan iki kangge ngatur strategi lan setiti.

## Étimologi
Dhakon iku asal saka tèmbung *dhaku* olèh panambang *-an*. Dhaku tegesé ngakoni barang dhèwèké. Dadi, ing dolanan dhakon iku ancasé ngakoni barang duwèké dhéwé.
Tumrap masarakat Jawa, lan bocah-bocah wadon ing taun 1970-an, dhakon pancèn wis ora asing.  Dhakon kayu awujud ukiran akèh tinemu ing kraton. Pancèn, dolanan dhakon wis dadi favorit tumrap bocah-bocah, mliginé ing lingkungan kraton. Éman, déné bocah-bocah saiki wis akèh kang ora tepung lan kulina dolanan dhakon.

## Jeneng ing panggonan liya
Ing Malaysia, dolanan iki kondhang kanthi jeneng *congkak* lan istilah iki uga dikenal ing sawatara tlatah ing Sumatra kanthi kabudayan Melayu. Saliyané iku, ing Lampung, dolanan iki kondhang kanthi jenneng *dentuman lamban* déné ing Sulawesi kondhang kanthi jeneng *mokaotan*, *maggaleceng*, *aggalacang* lan *nogarata*. Jeroning basa Inggris, dolanan iki karan *mancala*.

## Tata cara dolanan 
# Legokan cilik diisi kecik, cacahé padha karo cacahé legokan.
# Giliran kang lumaku dhisik. diundhi nganggo pingsut.
# Carané lumaku, kang oléh giliran milih siji lègokan ing ngarepé, kecik kang ning kana dijupuk, terus ditibakaké siji-siji ing legokan wiwit sisih tengené. Saterusé legokan tengen diisi,  uga lumbung sisih tengen. Yén keciké isih turah, diterusaké muter ing legokan lawané.
# Yèn kecik paling pungkasan entèké pas ing lumbung, giliran diterusaké musuhé.
# Yèn kècik paling pungkasan entéké pas ing legokan kang kosong, giliran mandheg, ganti lawané.
# Yèn kecik pungkasan tiba ing legokan sabrang kang ana isiné, kabèh dipindhah menyang lumbung dhèwè.
# Dolanan bubar yen kècik ing legokan cilik sampun entèk dikumpulkè.
# Bocah kang paling akeh ngumpulkè kècik ing lumbung dhèwè dadi pemenangè.

## Cathetan suku
Dhialèk Tegal

Tegal kalebu tlatah Jawa tengah kang mepet ing sisih kulon.
anané Tegal kang ana ing pasisir jawa sisih lor, uga ing tlatah watesing jawa tengah lan jawa barat, andadekake dhialèk ana ing tegal béda karo tlatah liyané.Pangucap tembung lan ukara kanthi medhok.
ateges pangucaping tembung lan ukara2 kanthi anteb ing swara konsonan.
kaucap kanthi huruf konsonan rangkep.

upami:
Tembung "Niki kémawon" dados "Iki bae lah". tembung "bae" kaucap "Bbhae'.."
dhialèk-dhialèk basa Tegal bènten kaliyan dhialèk Banyumasan lan Purwokerto. Basa Pekalongan uga kaucap datar.
Ing pangucapanipun, katiga basa punika sami, nanging wonten tembung-tembung ingkang bènten.Tiyang Tegal kathah migunakaken tembung "Enyong","Bae","nDean", "lah" "thok","ko" lan sapanunggalanipun.

Tembung "Kula boten ngertos" dados " *Enyong ora ngarti*", tembung "Mlebet datheng pundi?" dados "*Manjing endi?*". Tembung "Kula boten lho" dados "*Nyong ora ko*".

dhialèk-dhialèk basa Tegal kathah diagem ing tlatah Tegal, Brebes, Losari, lan ing tlatah pasisir lor tanah Jawa.

## Guyon Tegalan
* Tukang angon wedhus
* Jingkrak-jingkrak

## Rujukan
Pangkur

**Pangkur** iku tembang macapat kang nduwé watak munggah ndhuwur. Manawi badhé nggayuh kaliyan gepok sénggol kaliyan kasaénan, kita kedah saged nyimpangi, lan sampun saged mungkur. Inggih punika nyimpangi bab-bab ingkang damel gendra, damel dredhah, mungkuraken kadonyan.
Upama piwulang, iku piwulang kang dhuwur. Upama tresna, iku tresna kang pinunjul. Seka tetembangan iki banjur akèh manéka warna tembang lan gegendhingan kang nganggo jeneng pangkur, antarané: pangkur jenggleng, pangkur palaran, pangkur lombok, lan liya-liyané.

## Dudu Tembang Pangkur
### Pranata Praja Jawa Kuna
Ing naskah-naskah kuna sing nganggo basa Kawi, pangkur iku pranata paja ing jaman Jawa Kuna. *Pangkur, tawan,* lan *tirip* iku kalebu *mangilala drawya haji* kang ora éntuk lumebu ing tlatah kang dadi sima. Dinuga déning para arkeolog, yèn *mangilala drawya haji* iku pranata praja kang tinugasan ngurusi pajeg.
### Désa ing Tumapel
Yèn dideleng ing carita Kèn Arok utawa Kèn Angrok, ana désa kang dadi asalé Kèn Endok, ya iku désa Pangkur. Ing désa iki Kèn Arok nglakoni jaman ciliké.
### Tumpeng
Ana salah sijiné tumpeng kang sinebut *Tumpeng Pangkur*. Tumpeng iki digawé yèn ana jaka (wong lanang durung nikah) mati. Tumpeng iku banjur digawa menyang kuburan.

## Metrum
Tembang pangkur rinakit pitung gatra (larik) saben pada (bait)

:8 - a

:11 - i

:8 - u

:7 - a

:12 - u

:8 - a

:8 - i

## Tuladha
:Sekar Pangkur kang winarn**a**
:lelabuhan kang kanggo wong aur**i**p
:ala lan becik  punik**u**
:prayoga kawruhan**a**
:adat waton punika dipunkadul**u**
:miwa ingkang tatakram**a**
:den keesthi siyang ratr**i**

:Wuryanta denya manitr**a**
:Dina Isnen wayah jam sanga enj**i**ng
:Madilawal ping sepul**u**h
:Nuju mangsa kalim**a**
:Ing prang bakat taun dal sengkalanip**u**n
:Atmaja hyang girinat**a**
:Mulang mring punggawa mantr**i**

:Mangkunagara kaping p**a**t
:Kang puwara nguni datan marsud**i**
:Mring gunem reh rahay**u**
:Masalahing suwit**a**
:Mung ngugemi ujar kuna kang tan juj**u**r
:Kabanjur praptaning mangky**a**
:Piangkuhe angluwih**i**
(Serat Nayakawara)

:Nora pisan pindho sir**a**
:kumalungkung ambek sumekti sekt**i**
:kados pundi paman prab**u**
:mangke kateman dhaw**a**h
:boten sande paduka kebntu-bent**u**s
:iyo ben perduli ap**a**
:babak mlicet lak mung per**i**h
Saté Madura

**Sate Madura** iku digawé saka pitik. Rasané pedhes énak tenan. Saya manèh, nèk sing mbakar wong Madura asli.

Sate Madura iku lé mangan karo sambel kacang. Sing nggawé pedhes iku sambel kacangé.
Dhialèk Semarangan

**Basa Jawa Semarang** utawa **carabasa Semarang** iku lumrahe ora béda karo carabasa ing tlatah Jawa liyané.
Semarang kalebu tlatah pasisir Jawa sisih lor. Mula, ora béda karo carabasa ing tlatah Jogya, Sala, Bayalali lan Salatiga. Nanging anané tlatah Semarang kang baucampur (Ind = hetetogen) saka ing pasisir (Pekalongan/Weleri,Kudus/Demak/Purwadadi) lan saka tlatah sisih kudul/pagunungan mujudaké carabasa kang nganggo basa ngoko, ngoko andhap lan madya ing Semarang ana ing jaman saiki.

Tembung :
* "Ya ora.." ana ing carabasa Semarang dadi "Ya orak ta".
* "Orak ta" wis dadi carabasa sabendinané para wadya Semarang.
* "Iku  uga " ana ing carabasa Semarang dadi "Iku barang"  (tembung 'barang' kocap kanthi bindheng nganggo swara ha abot dadi 'bharhang')

Para piyantun Semarang uga seneng anggoné nyekak basa, umpamané :
*lampu abang ijo dadi "Bang-Jo"
*limang rupiah , dadi "mang-pi".
*kebon binatang , dadi "Bon-bin".
*satus , dadi nyatus lan sapunggalané, nanging ora kabèh tembung bisa dicekak, sebab gumantung marang pasarujuk lan kasenenganing para wadya Semarang dhéwé tembung endi sing dicekak.
Dadi umpamané "Taman lele" ora keno kacekak "Tam-lel"
 uga  Gedhung Batu ora kena dadi "Ge-bat" , umpamané.

Nanging ana uga ukara-ukara kang kacekak, umpamané;
*"Kae lho pak mu Nadri" tegesé "Kae lho pak lik mu saka Wanadri.."
*"Arep numpak Kijang kol" tegesé arep numpak omprèngan.
Jaman ndhisik tumpakan omprèngan lumrah nganggo mobil merêk "Colt",
mau "kol" mula sawisé diganti "Toyota Kijang" dadi Kijang-kol,
Apa tumon dadi "mercy-kol"...

Anané para warga utawa budaya kang baucampur saka Jawa, Cina, Arab, Pakistan, utawa Barata kang padha duwé watek tinarbuka sarta sumanak ing Semarang uga bakal nambahi tetembungan lan dhialèktik basa Semarang ing tembé mburi.

Nanging basa Jawa kang dipigunakaké tetep nganggo basa Jawa kang baku, padha karo ing tlatah Sala. Tegesé, upama priyayi Kudus, Pekalongan, Boyalali tindak ana ing kutha Semarang anggoné wawan rembag bakal tinemu gampang lan marikandha (Ind: komunikatif). Nanging, sing rada béda anggoné priyayi Semarang nggunakaké tembung "mèh." Tumrapé wong Semarang, antarané "mèh" karo "arep" ora ana bédané, loro-loroné nganggo tembung "mèh". Dadi yèn ing panggonan liya: "Aku arep lunga", ing Semarang: "Aku mèh lunga".

Tuladha liya:

Iwak = lawuh - "lawuhé apa?", ing Semarang: "iwaké apa?"

"Metu" bisa ditegesi "liwat" - "Mlebuné liwat ngendi?", ing Semarang "Mlebuné metu ngendi?"
Prenah Seduluran

Urut-urutan kulawarga

## Wong tuwa lan sateruse
* Bapak/ibu
* Mbah
* Mbah Buyut
* Mbah Canggah

## Sedulure wong tuwa
* Pak Dhe/Bu Dhe
* Pak Lik/Bu Lik

## Sedulure bojo
* Morotuwo: wong tuwane bojo
* Ipe: dulure bojo

## Anak lan sateruse
* Anak
* Putu

## Uga delengen
* Urutané turunan
* Urutané sedulur

## Pranala njaba
Wiyosan Gusti Yesus Miturut Matius

**Wiyosan Gusti Yesus Miturut Matius:**

Anadéné wiyosé Gusti Yésus Kristus iku kelakoné mengkéné: Nalika Maryam ibuné Gusti Yésus isih pacangan karo Yusuf, lan durung padha ningkah, Maryam wis mbobot amarga saka pangwasané Sang Roh Suci. Sarèhné wong mursid, Yusuf ora gelem gawé wirangé Maryam ana ing ngarepé wong akèh; mula thukul gagasané arep medhot enggoné pepacangan karo Maryam mau kanthi meneng-menengan. Nanging bareng lagi nggagas-nggagas mangkono, banjur ana Malaékaté Pangéran nemoni Yusuf sajeroning impèn. Malaékat mau ngandika: "Yusuf, tedhak-turuné Dawud, kowé aja mangu-mangu ngepèk Maryam dadi bojomu, awit bayi sing ana ing wetengané iku asalé saka pangwasané Sang Roh Suci. Maryam bakal mbabar putra kakung. Bayi iku namakna Yésus, awit iya Panjenengané iku sing bakal nylametaké umaté saka ing dosané." Kuwi mau kabèh supaya kelakon sing dingandikakaké déning Pangéran lantaran nabiné, mengkéné: "Bakal ana prawan mbobot, sarta mbabar putra kakung, kang bakal dinamakaké Immanuèl." ('Immanuèl', iku basa Ibrani, tegesé: 'Allah nunggil karo kita'.) Sawisé tangi, Yusuf banjur nglakoni kaya sing didhawuhaké déning Malaékaté Pangéran mau. Maryam banjur diningkah, nanging ora diwori turu nganti tumekané babaran. Putrané kakung; Yusuf namakaké putra mau Yésus
Wiyosan Gusti Yesus Miturut Lukas

**Wiyosan Gusti Yesus Miturut Lukas:**

Nalika semana Kaisar Agustus paring dhawuh, supaya para kawulaning Krajan Rum kabèh padha nyathetaké jenengé, lan diétung cacahé. Cacah jiwa sing kapisan iku ditindakaké nalika Kirénius dadi gubernur ing tanah Siria. Wong kabèh banjur padha mangkat ndhaftaraké jenengé ing kutha asalé dhéwé-dhéwé. Yusuf iya nuli mangkat saka kutha Nasarèt ing tanah Galiléa, menyang kutha Bètléhèm, ing tanah Yudéa. Bètléhèm iku kutha kelairané Sang Prabu Dawud.

Mangka Yusuf iku tedhak-turuné Sang Prabu Dawud. Lungané Yusuf mau bebarengan karo Dèwi Maria, pacangané, sing lagi ngandheg. Nalika wong loro mau tekan ing kutha Bètléhèm, Dèwi Maria enggoné ngandheg wis tekan wektuné babaran. Dèwi Maria nuli mbabar putra kakung, putra pembarep. Putra mau nuli digedhong, banjur disèlèhaké ana ing wadhah pakan kéwan, jalaran Yusuf lan Dèwi Maria padha ora olèh panggonan ana ing omah penginepan. Ing laladan kono wengi iku ana pangon-pangon sing lagi padha nginep ana ing ara-ara, njaga wedhusé. Dumadakan ana Malaékating Pangéran jumeneng ana ing sacedhaké, lan cahya kamulyaning Pangéran madhangi wong-wong mau, nganti padha wedi banget. Nanging malaékat mau ngandika: "Aja wedi, sebab tekaku iki nggawa kabar becik kanggo kowé, lan sing bakal mbungahaké wong kabèh. Ing dina iki wis miyos Juru Slametmu ana ing kuthané Sang Prabu Dawud, ya iku Sang Kristus kang jumeneng Gusti. Déné tengerané mengkéné: Kowé bakal weruh bayi sing digedhong, sumèlèh ana ing wadhah pakaning kéwan."

Dumadakan mbarengi malaékat mau ana malaékat akèh banget, padha memuji marang Allah, tembungé: "Pinujia Allah kang ana ing ngaluhur! Lan tentrem rahayu ana ing bumi tumrap wong sing dikasihi déning Allah!" Sakonduré para malaékat mau menyang swarga, para pangon nuli padha rerasanan: "Ayo padha mangkat menyang kutha Bètléhèm lan ndeleng apa sing wis kelakon ana ing kana, kaya sing dingandikakaké déning Allah marang kita." Para pangon mau nuli énggal-énggal padha mangkat, lan ketemu Dèwi Maria lan Yusuf, sarta Sang Bayi, sing sumèlèh ana ing wadhah pakan kéwan. Bareng weruh bayi iku, para pangon nuli padha nyritakaké apa sing dingandikakaké déning malaékat bab Sang Bayi mau. Kabèh wong sing padha krungu critané para pangon mau padha gumun banget. Nanging Dèwi Maria nyathet iku mau kabèh ana ing atiné, sarta dirasak-rasakaké, apa tegesé iku mau kabèh. Para pangon mau nuli padha bali, sarta ngluhuraké Allah srana puji-pujian, sebab apa sing dirungu lan dideleng mau kabèh cocog banget karo sing dingandikakaké déning malaékat.

Sawisé umur wolung dina, Sang Bayi nuli ditetaki, lan dikukuhaké asmané: Yésus, ya iku jeneng sing dingandikakaké malaékat marang Dèwi Maria, sadurungé ngandheg Sang Bayi mau.
Kanwa

Mpu **Kanwa** iku pangripta sing tau nulis serat Kakawin Arjunawiwaha nganggo basa Jawa Kuna. Panjenengane olèhé nulis kira-kira taun 1035 Masehi.
Mpu Dhusun

**Mpu "Dusun"** iku jeneng paraban sing dienggo panggubahe kakawin Kunjarakarna. Parab iki mènèhi kesan kaya ta sang  panggubah asalé saka "désa" utawa "dhusun" (patapan) lan dudu saka karaton.

Diprakiraake mpu Dusun tau sugeng ing abad kaping 15 Masehi.

Nanging gaya basaning "Kakawin Kunjarakarna", sing digubah mpu Dusun iki ora kalah marang para pujangga karaton liyané.
Kakawin Kuñjarakarna

***Kakawin Kuñjarakarna Dharmakathana*** iku gubahan tembang saka karya sastra gancaran; Kuñjarakarna. Sanadyan kakawin iki namung gubahan waé, nanging akèh prabédané. Contoné cacahé buta ing *catuspata* (prapatan dalan).

Banjur miturut Poerbatjaraka leléwaning basa kakawin iki apik banget.

Kakawin iki sing nulis ngarani awaké dhéwé 'mpu Dhusun'.

## Wacan sabanjuré
A. Teeuw, S.O. Robson, A.J.B. Kempers, *Kunjarakarna Dharmakathana*, 1981.
Novèmber

**Novèmber** iku sasi kaping sewelas ing taun miturut Kalendher Grégorius. Tembung iki dijupuk saka basa Walanda sing njupuk saka tembung Latin; *novem* sing tegesé "sanga" amarga mbiyèn taun iku wiwité ing sasi Maret.

Kadhangkala ing Indonésia jeneng sasi iki katulis dadi Nopèmber.

Cacahe dina ing sasi iki 30 dina

## Kedadéyan wigati 
* 2007
* 2008
* 2009
* 2010

## Uga delengen
Dhésèmber

**Dhésèmber** iku sasi kaping rolas ing taun miturut Kalendher Grégorius. Tembung iki dijupuk saka basa Walanda kang njupuk saka tembung Latin; *decem* sing tegesé "sepuluh" amarga mbiyèn taun iku wiwité ing sasi Maret.

Cacahe dina ing sasi iki 31 dina. Ing sasi desember uga ana dina karaméan agama Protèstan lan Katulik. Amarga ing tanggal 25 desember kuwi ana klairan Gusti Yesus.

## Kedadéyan wigati 
* 2007
* 2008
* 2009
* 2010

## Uga delengen
Adiparwa

**Adiparwa** iku kitab pratama wiracarita Mahabharata. Ing kéné dicritakaké kepriyé prabu Pariksit utawa Parikesit atakon marang bagawan Janamejaya bab misuwuring leluhuré sampéyan dalem. Banjur bagawan Janamejaya sing isih trah bagawan Byasa nyaritakaké. Kaya ta Mahabarata lan Ramayana kitab iki dadi sumber utama kawruh bab sendratari lan lelagon. Ing taun 990-1016, Ratu Dharmawangsa Teguh Anantawikramottunggadéwa paring titah kanggo mertalaké lan nyadhur carita Mahabarata menyang basa Jawa Kuna. Kitab iki sajatiné bab pambuka Mahabarata kang ngemot rong pérangan utama. Ing pérangan sapisan isiné kurban Ratu Janamejaya. Sabanjuré ing pérangan kapindho nyaritaké bab pandawa lan kurawa.

Ing Adiparwa carita-carita kang diemot ya iku:
# Sarpayajña utawa upacara kurban ula;
# Pamuteran ksirarnawa utawa samodra susu kanggo golèk amreta;
# Sajarah purwané leluhuré para Pandhawa;
# Mangsa timuré para Pandhawa.

Carita-carita iki kabèh diayam awujud carita bingké.

## Réferènsi 
## Uga delengen 
* Astadasaparwa
* Sastra Jawa Kuna
Nusantara

**Nusântara**, utawa sok-sokan tinulis **Nuswantara** ing basa Jawa, iku konsèp pulitik kang nyebutaké Asia Kidul-wétan maritim. Tembung iki kabangun saka rong tembung **nusa** (pulo) lan **antara** (liya). Ing konsèp kanagaran Jawa, praja Karaton dibagi dadi telu:
# Nagara Agung
# Mancanagara
# Nusantara

**Nagara Agung** iku tlatah saubenging kutha krajan Karaton panggonané sang Raja maréntah. **Mancanagara** iku tlatah-talatah ing Tanah Jawa lan saubengé sing budayané isih mèmper Nagara Agung, ing panggonané wis ing "pinggiran". Dideleng saka pojok ndeleng iki, Madura lan Bali iku tlatah "mancanagara".  Kajaba iku Lampung lan uga Palembang mbok manawa isih bisa diarani "mancanagara".

Banjur **Nusantara** iku tlatah sajabané pangaribawa budaya Jawa, nanging (kadhang kala) isih didhaku dadi laladan jajahan ning endi para paguwasane kudu mbayar upeti.

Ing kanggonan basa modhèren, tembung "Nusantara" lumrahé ngarani kapulowan Asia Kidul-Wétan utawa tlatah ing ngendi budaya lan basa Austronesia dilestarèkaké. Dideleng saka pojok deleng iki, Malaysia, Filipina lan mbok manawa Taiwan uga kalebu tlatah Nusantara banjur Papuwa dudu manèh.

## Deleng uga 
* Aksara Nusantara
* Prasasti Nusantara
TTA

**True Audio** (dicekak **TTA**) iku sawijining piranti elektronika kanggo ngodhe/bukak kodhe audio, kang duwé ciri *simple real-time* lossless dhedhasar saringan adaptif prognostik kang nuduhaké kasil kang padha utawa luwih becik tinimbang piranti analog modern lumrahé.

## Kompresor TTA
* Nyuda pangurangan kualitas nganti 30% ( *lossless audio data compression* ).
* Ngodhe/bukak kodhe kanthi algoritma *real-time* utawa langsung.
* Cepet lan kabutuhan sistem minimal.
* Bisa di *compile* lan dilakokaké ing sawatara *platform* kang béda-béda.
* Sumber kodhe lan dokumentasi bébas lan tinarbuka.
* Panjurung piranti keras (Hardware).

TTA ngayahi komprèsi "tanpa suda" utawa *lossless* ing babagan kanal gandha utawa *multichannel* 8, 16 lan 24 bit data saka fail-fail Wav audio. Minangka "lossless", tegesé ora ana data/kualitas kang ilang sajeroning prosès komprèsi - nalika dibukak manèh, data bakal padha karo asliné. Rasio utawa perbandhingan kompresi TTA gumantung marang jinis fail musik kang dikomprès, nanging ukuran komprèsi lumrahé dadi 30% - 70% saka ukuran asli. Format TTA bisa njurung tag informasi ID3v1 lan ID3v2.

Migunakaké *True Audio codec*, panjenengan bisa nyimpen nganti 20 audio CD saka kolèksi musik, ing sajeroning siji DVD-R kanggo ngunèkaké (*playback*), kanthi isih nyimpen kabèh tag informasi kang ana ing CD, ing wangun tag informasi kang populèr ya iku ID3.

## Proyèk
Proèk TTA ngasilaké:

* Format data kang bébas/gratis lan prasaja
* Plugins kanggo  *médhia player* kang populèr
* Filter TTA DirectShow
* Produser Tau - komprèsor kang dhedhasar GUI kanggo Windows
* Set kapustakan pangembangan C/C++ TTA

## Uga delengen
* Lossless data compression
* Lossy data compression
* Audio data compression

## Pranala njaba 
* True Audio Software Project
* Compression theory
* TTA format description
* True Audio codec comparison
* Hardware Support
* Tau Producer (GUI-based TTA compressor for Windows)
* Tau Producer Screen Shoots
* Project @ Corecodec.Org 
* Project @ Sourceforge.Net
Tikus sawah

**Tikus sawah**, *Rattus argentiventer*, iku tikus sing manggon lan urip ana ing sawah, amarga iku tikus mau diarani tikus sawah. Tikus iki mangan pari lan kéwan cilik-cilik sing ana ing sawah.  Sawetara ahli nglebokaké tikus sawah iki minangka subjenis saka tikus omah *Rattus rattus* (i.e. *R. r. argentiventer*).

## Rujukan 
*  Basis data IUCN
Kakawin Nirarthaprakreta

**Serat Nirarthaprakreta**, punika kakawin,  dados tembang mawi sekar ageng. Serat Nirarthaprakreta punika isinipun piwulang kawruh sepuh utawi uga dipunarani ngèlmu kasampurnan. 
Tembung punika uga dipunarani mistik. Kangge ngicipi isinipun, ing andhap dipuncaosaken sawatawis pethikan saking kitab punika ingkang sampun dipunjarwakaken ing basa Jawi samangké. Jarwinipun mawi basa krama.

## Pethikan
Boten makaten watekipun tiyang lumrah, ingkang dipundèkèk ing angeng namun ingkang dados remenipun piyambak kemawon. Watekipun gething marang kapinteranipun tiyang sanès, sanjangipun, kapinteranipun piyambak boten wonten ingkang saged ngungkuli. Dosanipun piyambak ingkang ageng dipundelikaken, dipunumpet-umpetaken supados boten katingal tiyang sanès. Nanging manawi tiyang sanès ingkang lepat, sanadyan namung sakedhik kémawon, dipunuthik-uthik. Kaliyan malih, remen manahipun manawi ningali tiyang sanès ingkang saweg susah. Kaliyan mèri marang tiyang sanès ingkang papanggih kabingahan, dipunpados-padosaken supados dhawah wonten ing kasangsaran. Mojoki tiyang ingkang dedonga saha sembahyang luhur budiné, dipunowah-awèh dipundamel kapiawon. Duka sanget manawi dipuncacat, sanget bungahipun ngantos telas manawi dipunelem.

Warna-warni anggènipun nyamah marang tiyang sanès, tiyang ingkang sampun dipunarani becik manahipun, dipunnyana-nyana, boten nganggé duduga anggènipun nyacad marang tiyang ingkang nindakaken kautaman. Ungelipun kaliyan gedhag-gedhig saha angremehaken: “Tiyang ingkang madosi Allah, kaliyan dhawah wungu, mubang-mubeng manahé, inggih punika tiyang bingung, bodho, sangsalané déné dèrèng ningali ing sajatinipun.”

Iinggih punika sakedhik pethikan saking serat Nirarthaprakreta. Isinipun saged dipunarani saé sanget saha cetha gampil dipunngretosi ungel-ungelipun.

## Pandamelan
Serat Nirarthaprakreta punika dipundamel ing taun 1381 Śaka utawi 1459 taun Masèhi, wonten ing dhusun aran Kañcana, sakidulipun Surabaya. Ingkang ndamel boten dipunsumerepi.

## Sumber-sumber
* Prof. Dr. R. M. Ng. Poerbatjaraka, 1952, *Kapustakan Djawi*. Djakarta/Amsterdam: Penerbit Djambatan. Kaca 52-53

## Ugi kapurih dipunpriksani 
* Sastra Jawi
* Sastra Jawi Kina
Kitab Purwaning Dumadi

thumb|Purwaning Dumadi bab 1 ayat 1-5
 (1526.]]
**Kitab Purwaning Dumadi** iku buku pratama kitab Torèt Musa lan dadi uga kitab Tanakh. Ing basa Ibrani kitab iki diarani *Bereshit*. Sabanjure ing sawataraning basa Éropa, kitab iki diarani Genesis. Tembung iki dijupuk saka alihbasa Latin Santo Hieronimus sing dipundhut saka Septuaginta, pertalan basa Yunani (Γένεσις). Tembung iki tegesé iku "babaran", "panciptan", "wiwitan", "sumber" lan "asal". Ing basa Indonésia, kitab iki diarani *Kitab Kejadian*.

## Isi
Kabupatèn Bojanegara

**Kabupatèn Bojanegara**, (cara Indonésia: Bojonegoro, Carakan: , Pegon: كابوڤاتين بوجانگرا), iku kabupatèn ing Jawa Wétan, kutha Bojanegara iku kutha krajan kabupatèné, kutha-kutha liyané: Padangan, Kalitidu lan liya-liyané. Jembar wewengkon kabupatèn iki ± 2.384,02&nbsp;km² utawa  hèktar. Kabupatèn iki wewatesan karo Kabupatèn Tuban ing sisih lor, Kabupatèn Lamongan ing isih wétan, Kabupatèn Nganjuk, Kabupatèn Madiun, lan Kabupatèn Ngawi ing sisih kidul, sarta Kabupatèn Blora (Jawa Tengah) ing sisih kulon. Pérangan kulon Bojanegara (tapelwates karo Jawa Tengah) wujud péranganing Blok Cepu, salah siji sumber deposit lenga patra gedhé dhéwé ing Indonésia.

## Géografi 
Bengawan Sala mili saka kidul, dadi wates alam karo Provinsi Jawa Tengah, sabanjuré ménggok mangétan, nyusuri wewengkon lor Kabupatèn Bojanegara. Pérangan lor minangka Laladan Ilèn Kali Bengawan Sala sing cukup subur kanthi tetanèn cara èkstènsif. Kawasan tetanèn lumrahé ditanduri pari ing mangsa rendheng, lan tembako ing mangsa katiga. Pérangan kidul wujud pagunungan kapur, péranganing rangkéan Pagunungan Kendheng. Pérangan kidul-kulon (wewatesan karo Jawa Tengah) wujud péranganing rangkéan Pagunungan Kapur Lor.

Kutha Bojanegara dumunung ing jalur dalan gedhé Surabaya-Cepu-Semarang. Kutha iki uga diliwati ril sepurjalur Surabaya-Semarang-Jakarta.

## Papréntahan 
Kabupatèn Bojanegara ketata sajeroning 27 kacamatan,  kalurahan lan  désa. Kacamatan-Kacamatan ing kabupatèn iki yaiku:

# Balen
# Baureno
# Bojanegara
# Bubulan
# Dander
# Gondang
# Kalitidu
# Kanor
# Kapas
# Kasiman
# Kedewan
# Kedungadem
# Kepohbaru
# Malo
# Margomulyo
# Ngambon
# Ngasem
# Ngraho
# Padangan
# Purwosari
# Sekar
# Sugihwaras
# Sukosewu
# Sumberejo
# Tambakrejo
# Temayang
# Trucuk

### Pratélan Bupati 
;Sadurungé kamardikan 

;Sawisé kamardikan 

## Deleng uga 
*Pratélan Daerah Tingkat II

## Pranala njaba 
*Situs Web Resmi 
*Situs Info BajaNagara
Kitab Pangentasan

Kitab **Pangentasan** iki kitab kapindho kitab Torèt Musa lan dadi uga kitab kapindho Prajanjian Lawas utawa Tanakh. Ing basa Ibrani kitab iki diarani  שמות  *Shemoth* saka tetembungan wiwitan *Be-eleh shemoth*. Nanging ing sawatara basa Éropah, diarani nganggo jeneng ***Exodus***. Tembung iki dijupuk saka pertalan basa Latin Santo Hieronimus kang njupuk saka Septuaginta, pertalan basa Yunani. Iki tegesé "pangentasan", lan mligi "pangentasan" bangsa Yahudi saka tanah Mesir, ing ngendi kabèh didadèkaké ulun.

## Isi 
Kitab ini bisa dibagi dadi sawatara pérangan:

# Laporan cacahé wong Yahudi ing Mesir kang wis mundhak.
# Nabi Musa ditimbali.
# Pambébasan wong Yahudi saka pangulunan karo 10 malapetaka kang ditimpakaké marang bangsa Mesir. 
# Metune bangsa Yahudi saka Mesir lan panglungane marang Gunung Sinai.
# Prajanjeyan Allah karo umaté ing Sinai. Bangsa Israèl diparingi hukum-hukum moral, sipil lan agama kanggo cekelan urip.. 
# Instruksi nggawe nggong ibadat (tabernakel) kanggo bangsa Israèl; undhang-undhang kanggo para imam lan cara sembahyang marang Allah..
Kitab Wilangan

Kitab **Wilangan** iku kitab Tanakh lan Torèt sing kaping papat. Kitab iki nyaritakake paristiwa-paristiwa sing dialami déning bangsa Yahudi nalika 38 taun lawase ana ing padang pasir.

Ing basa Ibrani, kitab iki diarani *be-midbar*, sing tegesé “laladan alasan”, tetembungan pratama kitab iki. Banjur tembung wilangan iku pertalan saka septuaginta, *numeri*, bab cacah jiwa bangsa Yahudi.
Kitab Kaimaman

Kitab **Kaimaman** iku kitab kaping telune tanakh lan uga kitab Torèt. Ing pirang basa Éropa, kitab iki diarani *Leviticus*, kang dijupuk saka basa Latin: *Liber Leviticus * sakai basa Yunani: (το) Λενιτικόν. Ing basa Ibrani, kitab iki diarani * wayyikra* kang tegesé iku: “Mula ditimbali déning panjenengan”, tembung-tembung pratama kitab iki.

Kitab iki isiné undhang-undhang kanggo ibadat lan upacara-upacara agama bangsa Israèl ing jaman mbiyen. Uga kanggo kaperluwane para imam (kaum Levi) kang tanggung jawab karo palaksanane.

Pethikan kang misuwur dhéwé saka buku iki yaiku kang mau déning Gusti Yesus dhawuh utama kang kapindho, "Cintailah sesamamu seperti kamu mencintai dirimu sendiri" (19:18).
Kitab Yosua

Yosua dijupuk saka basa Ibrani: יהושׁע *Yehoshua utawa Yəhôšuª‘*, kang tegesé “karo pitulungan sang Yahwe. Saliyané asma nabi kang jaré nulis kitab iki kang jenengé padha, ya uga asmané Gusti Yesus ing basa Aram.

Kitab Yosua ngwedharaké kandha caritaning bangsa Israèl nalika mangrebut nagara Kanaan, dipanggedhèni déning Yosua. Ya dhèwèké iku kang nggantèni Musa mimpin umat Israèl. Kadadéan-kadadéan wigati kang dikandhaaké ing buku ini yaiku antarané: panyabrangan ing Kali Yordan, Bedhahé kutha Yerikho, perang ing Ai, lan pangukuhan anyar prajanjian antara Allah karo umat-E.

Salah sijining pethikan misuwur saka buku iki yaiku: “ Saupama kowé padha ora gelem ngabdi marang Allah, padha netepna putusan ing dina iki uga, sapa kang arep kokbektèni. Apa brahala-brahala kang biyèn disembah déning para leluhurmu ing Mésopotamia, apa brahala-brahalané wong Amori kang panggonané saiki kokenggoni. Déné aku lan kulawargaku, arep padha ngabekti marang Allah."