Srengéngé

**Srengéngé** utawi **surya** punika lintang raseksa ingkang kawangun saking gas hidrogen lan helium. Srengéngé kalebet lintang kanthi warna pethak ingkang gadhah peran minangka pusat tata surya. Sedaya komponèn tata surya kalebet 8 planit lan satelitipun, planit-planit kerdhil, asteroid, komèt, lan lebu akasa mubeng ngiteri srengéngé. Sasanèsipun minangka punjer ubengan, srengéngé ugi wujud sumber ènèrgi kanggé kagesangan ingkang teras-terasan. Panas srengéngé ndadosaken bumi anget lan mbentuk iklim, éwadéné cahyanipun maringi pepadhang dhumateng bumi sarta dipunpigunakkaen déning tetuwuhan kanggé prosès fotosintesis. Téyori punika lajeng dipunbuktèkaken déning Galileo Galilei lan pangamat akasa sanèsipun. Konsèp fusi nuklir ingkang dipunajengaken déning Subrahmanyan Chandrasekhar lan Hans Bethe nalika taun 1930 pungkasanipun saged njelasaken punapa punika srengéngé kanthi tepat. Senyawa panyusun sanèsipun kapérang saking wesi, nikel, silikon, sulfur, magnesium, karbon, neon, kalsium, lan kromium. Cahya srengéngé asalipun saking asil réaksi fusi hidrogen dados helium.
Adhedhasar pangétangan migunakaken Hukum Newton kanthi nglibataken pangaji kacepetan orbit bumi, let srengéngé, lan gaya gravitasi, dipunpikantuk massa srengéngé inggih punika 1,989x1030 kilogram. Angka kasebat sami kaliyan kaping 333.000 massa bumi.

Srengéngé wujud lintang ingkang paling caket kaliyan bumi, inggih punika letipun rata-rata 149.600.000 kilomèter (92,96 yuta mil). Let srengéngé dhumateng bumi punika dipuntepangi minangka ékan astronomi lan biyasa dipunbulataken (kanggé panyedherhanan étangan) dados 150 yuta km. Sauntawisipun punika conto batuan srengéngé dèrèng naté dipunpikantuk saéngga pangétangan dipunlampahaken kanthi matématika migunakaken modhèl interior srengéngé. Adhedhasar asil pangétangan matématika inggih punika srengéngé dipunkintenaken yuswanipun 5 ± 1,5 milyar taun. Sacara téyori prakawis kasebat ateges bilih satunggiling tiyang gadhah bobot 100&nbsp;kg ing bumi mila manawi lelampahan ing lumahipun srengéngé bobotipun bakal karaos kados 2.800&nbsp;kg. Sesaya gelombang èlèktromagnètik punika obah kanthi kacepetan watawis 3,0 x 108 m/s. Adhedhasar pabandhingan radhius/dhiameter, pérangan inti kanthi ukuran saprasekawan let saking pusat dhumateng lumahipun lan 1/64 total volume srengéngé. Kapadhetanipun inggih punika watawis 150 g/cm3. Suhu lan tekanan ingkang kados makaten inggilipun mungkinaken wontenipun pamecahan atom-atom dados èlèktron, proton, lan neutron. Ènèrgi kasebat dipunbeta medal saking srengéngé liwat radhiasi. Ènèrgi saking inti salebetipun wangun radhiasi kempal ing laladan punika sadèrèngipun dipunterasaken dhumateng pérangan srengéngé ingkang langkung njawi. Suhu lan dhènsitas zona radhiatif taksih cekap inggil, nanging boten mungkinaken dumadosipun réaksi fusi nuklir. Pamandhapan suhu kasebat njalari dumadosipun saya alonipun obahan atom saéngga paobahan kanthi radhiasi dados kirang èfisièn malih. Gerakan rotasi punika sepindhaipun dipunkawruhi liwat pangamatan dhumateng éwah-éwahan posisi bintik srengéngé. Pérangan inti lan zona radhiatif rotasi sesarengan, éwadéné zona konvèktif lan fotosfèr ugi rotasi sesarengan nanging kanthi kacepetan ingkang bènten. Sumber bèntenipun wekdal rotasi srengéngé kasebat taksih dipuntliti. Lintang ing salebetipun komplèks kasebat ingkang gadhah posisi paling caket kaliyan srengéngé inggih punika Proxima Centauri, satunggiling lintang kanthi warna abrit redhup ingkang wonten salebetipun konstélasi Centaurus. Mila, pangétangan let dipunlampahaken dhedhasar éwah-éwahan posisi satunggiling lintang salebetipun kurun wekdal tartamtu kanthi pathokan dhumateng posisinipun tumrap lintang-lintang ing sakupengipun. Prominènsa dipunsebat ugi minangka filamèn srengéngé amargi sanadyan juluranipun padhang sanget manawi dipuntingali ing akasa ingkang peteng, nanging boten langkung padhang tinimbang sadaya srengéngé punika piyambak. Érupsi saged dumados nalika struktur prominèsa dados boten stabil saéngga bakal pecah lan ngedalaken plasmanipun. Bintik srengéngé karipta nalika garis médhan magnèt srengéngé nembus pérangan fotosfèr. Ukuran bintik srengéngé saged langkung ageng tinimbang bumi. Partikel-partikel kasebat gadhah ènèrgi ingkang inggil, nanging prosès paobahanipun medal médhan gravitasi srengéngé ing kacepetan ingkang inggil sanget dèreng dipunmangertos kanthi sampurna. Kecepetan punika ugi saya tambah kanthi èksponènsial selaras letipun saking srengéngé. Plasma srengéngé ingkang mundhak suhunipun dumugi mayuta-yuta Kelvin sesarengan kaliyan partikel-partikel sanèsipun nglampahi akselerasi nyaketi kacepetan cahya. Total ènèrgi ingkang dipunuwalaken sami kaliyan mayuta-yuta bom hidrogen kanthi ukuran 100 megaton. Badai srengéngé ingkang sepindhahipun kacathet ing pustaka astronomi inggih punika nalika tanggal 1 September 1859. Pioneer 4, ingkang dipunluncuraken tanggal 3 Maret 1959 déning Amérika Sarékat, dados pionir salebetipun sajarah èksplorasi srengéngé. Kasilipun Pioneer 4 dipunterasaken déning paluncuran Pioneer 5-Pioneer 9 salaminipun 1959-1968 ingkang panci gadhah tujuan kanggé nyinaoni prakawis srengéngé. Helios I teras mubeng kanggé mesthèkaken sadaya pérangan montor mabur pikantuk gunggung panas ingkang sami saking srengéngé. SOHO gadhah tugas ngempalaken data struktur internal, prosès fisik ingkang dumados, sarta pamundhutan gambar lan dhiagnosis spèktroskopis srengéngé. Salebetipun mitologi ingkang dipungadhahi déning manéka bangsa ing donya, srengéngé gadhah peranan ingkang wigatos sanget ing salebetipun kagesangan masarakatipun. Ing hieroglif, srengéngé dipungambaraken minangka satunggiling cakram. Déwa Ra ugi dipungambaraken minangka panjagi *pharaoh* utawi Raja Mesir. Tembung *surya* asalipun saking basa Sansekerta *sur* utawi *svar* ingkang gadhah akir gadhah sinar. Sasanèsipun punika Helios ugi wujud sisih sanès saking Apollo. Helios inggih punika déwa ingkang kanggungan tanggel waler maringi cahya dhumateng swarga lan bumi kanthi cara nyandhet srengéngé ing kréta ingkang dipuntitih. Déwa Inti dipunpitados nganugerahaken peradhaban Inca dhumateng putranipun, Manco Capac, ingkang ugi wujud raja bangsa Inca ingkang sepindhah. Kinich-ahau inggih punika pamimpin pérangan lèr. Saben dinten Huitzilopochtli dipuncariyosaken migunakaken sinar srengéngé kanggé ngusir pepeteng saking langit, nanging saben ndalu déwa punika pejah lan pepeteng dhateng malih. Jam srengéngé ngrembaka ing antawisipun kabudayan kuna Babylonia, Yunan, Mesir, Romawi, Cina, lan Jepang. Jam srengéngé paling sepuh ingkang naté kapanggih déning Chaldean Berosis, ingkang gesang watawis 340 SM. Sapérangan artèfak jam srengéngé sanèn kapanggih ing Tivoli, Italia taun 1746, ing Castel Nuovo taun 1751, ing Rigano taun 1751, lan ing Pompeii taun 1762.
* Stonehenge ingkang wonten ing Wiltshire, Inggris, gadhah pilar watu paling ageng ingkang dipunsebat Heelstone nengeri posisi mlethèkipun srengéngé tanggal 21 Juni (posisi srengéngé tepat ing lèr bumi).
* Observatorium kuna ingkang dipunyasa kanggé Déwa Ra taksih saged kapanggih ing Luxor, satunggiling kitha caket Kali Nil ing Mesir. Atusan obelisk Mesir ingkang gadhah fungsi minangka jam srengéngé ing jamanipun ugi saged kapanggih ing Luxor lan Heliopolis (kitha srengéngé). Ing wekdal punika masarakat Inca bakal ngawontenaken upacara ing papan kasebat amargi masarakat kasebat pitados bilih srengéngé nembé dipuniket ing langit. Kalèndher 365 dinten punika dipunsebat Haab, éwadéné kalèndher 260 dinten dipunsebat Tzolkin. Kalèndher watu Aztec punika sapunika dipunsimpen ing National Museum of Anthropology and History ing Chapultepec Park, Mexico City. Pambangkit listrik punika kapérang saking kaca-kaca ageng utawi panèl ingkang bakal nangkep cahya srengéngé lan ngonsèntrasikaken dhumateng satunggal titik. Perkawis punika ingkang ngripta wontenipun diten siyang lan ndalu ing bumi. Lajeng paobahan bumi ngupengi srengéngé njalari dumadosipun mungsa.
* Srengéngé dados pamanunggal planit-planit lan bendha akasa sanès ing sistem tata surya ingkang obah utawi gadhah rotasi ngupengi srengéngé. Sedaya sistem saged mubeng ing njawi akasa amargi dipuntahan déning gaya gravitasi srengéngé ingkang ageng sanget.

## Dasanama 
* Arka
* Aruna
* Bagaskara
* Bagaspati
* Baskara
* Dewangkara
* Pradangga
* Raditya
* Radite
* Rawi
* Sasrabanu
* Surya
* We

## Priksani ugi 
* Grahana srengéngé
* Astronomi
* Lintang
*Prubêng srengenge
*Prapêntog srengege
*Prasor srengenge
* Bathara Surya

## Réferènsi 
## Pranala njawi 
* [Situs web NASA(https://jv.wikipedia.org/wiki/NASA) prakawis srengéngé] 
* [Situs web Greenpeace(https://jv.wikipedia.org/wiki/Greenpeace) prakawis Ènèrgi Srengéngé] 
* Situs web Kompasiana prakawis *badai* srengéngé