open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tin Oo

**Tin Oo** () (asring dirujuk minangka **U Tin Oo**, 'U' iku gelar kinurmatan ing basa Myanmar, kira-kira padha karo 'Bapak') iku aktivis pro-dhémokrasi lan wakil pamimpin Liga Nasional kanggo Dhémokrasi (NLD) ing Myanmar (Burma).

Tin Oo iku jendral lan Mantri Pertahanan Burma saka taun 1974 tekan taun 1976.

Nalika tanggal 30 Mèi 2003, Tin Oo, sing lagi ana ing sawijining rombongan bebarengan Aung San Suu Kyi, pamimpin NLD, diserang ing désa Depayin ing sisih lor nagara iku déning sawijining grombolan sing disengkuyung pamaréntah. Grombolan mau merjaya lan natoni akèh panyengkuyung Suu Kyi. Tin Oo ditahan bebarengan karo Aung San Suu Kyi lan wiwité dilebokaké menyang pakunjaran ing Kalay ing Myanmar lor-wétan. Nalika sasi Fèbruari 2004 panjenengané digawa bali menyang omahé ing Yangon, lan dikenani tahanan omah.

## Cathetan 

## Delengen uga 
* Liga Nasional kanggo Dhémokrasi
Bekonang, Majalaban, Sukaharja

**Bekonang**  iku salah siji désa  ing Kacamatan Majalaban (Mojolaban), Kabupatèn Sukaharja (Sukoharjo), Provinsi Jawa Tengah, Indonésia. Désa Bekonang iku paling misuwur amarga indhustri ciu (Alkohol) kang kawentar. ing sajroning désa iki ana bangunan  kang misuwur yaiku  Pasar Bekonang lan Tugu Béndho. Pawongan ana ing désa iki akèh-akèhé makarya minangka bakul.

## Rujukan 
## Uga delengen 
* Majalaban, Sukaharja
* Kabupatèn Sukaharja

## Pranala njaba 
* Situs resmi Kabupatèn Sukaharja
Gèyèr, Gèyèr, Grobogan

**Gèyèr** iku désa ing Kacamatan Gèyèr, Kabupatèn Grobogan, Provinsi Jawa Tengah, Indonésia.

## Rujukan 
## Uga delengen 
* Gèyèr, Grobogan
* Kabupatèn Grobogan

## Pranala njaba 
* Situs resmi Kabupatèn Grobogan
Bakalan, Palakarta, Sukaharja

**Bakalan** iku désa ing Kacamatan Palakarta (Polokarto), Kabupatèn Sukaharja (Sukoharjo), Provinsi Jawa Tengah, Indonésia.

## Rujukan 
## Uga delengen 
* Palakarta, Sukaharja
* Kabupatèn Sukaharja
* Situs resmi Kabupatèn Sukaharja
Aung San Suu Kyi

Daw **Aung San Suu Kyi** (Gambar:Aung San Suu Kyi (Burmese).svg; ) iku aktivis pro dhémokrasi Myanmar lan pamimpin *National League for Democracy*(Pamanunggalan Nasional kanggo Dhémokrasi). Sawisé dadi tahanan omah 15 taun, panjenengané diwetokaké ing tanggal 13 November 2010. Nalika taun 1991, panjenengané nampa Bebungah Nobel Bedhamèn amarga berjuang mromosikaké dhémokrasi ing nagarané tanpa migunakaké kakerasan sajeroning nentang kekuwasaan rezim militèr.

## Réferènsi 
## Pranala njaba 
* Situs Kampanye Myanmar Britania
* Crita jangkep Suu Kyi ing *Washington Post*
* Artikel ing *Sunday Herald*
* Info ing situs Bebungah Nobel
* Dassk.org 
* Actionburma.com 
* Kampanye AS kanggo Myanmar
Thaksin Shinawatra

**Thaksin Shinawatra** (basa Thai: ทักษิณ ชินวัตร, IPA: [; lair 26 Juli 1949) iku pulitikus Thailand. Panjenengané iku Mahamantri Thailand saka taun 2001 tekan 2006 lan Ketua Parté Thai Rak Thai sing misuwur.

## Réferènsi 
## Pranala njaba 
* https://web.archive.org/web/20010303094322/http://www.thaigov.go.th/general/cabin/thaksin-e.htm
* http://www.thaksinomics.com
Sukaharja, Sukaharja, Sukaharja

**Sukaharja** (utawa **Sukoharjo**), iku salah siji désa  ing Kacamatan Sukaharja (Sukoharjo), Kabupatèn Sukaharja (Sukoharjo), Provinsi Jawa Tengah, Indonésia.

## Rujukan 
## Uga delengen 
* Sukaharja, Sukaharja
* Kabupatèn Sukaharja

## Pranala njaba 
* Situs resmi Kabupatèn Sukaharja
Abhisit Vejjajiva

**Abhisit "Mark" Vejjajiva** (Thai: อภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ, (dipocapaké: apʰisit wetɕatɕiwa) () iku tokoh pulitik Thailand, sing wis mimpin Parté Dhémokrat wiwit Fèbruari 2005. Nalika tanggal 15 Dhésèmber 2008, Dewan Perwakilan Thailand milih panjenengané minangka Mahamantri Thailand kaping 27.

## Rujukan 
## Pranala njaba 
*  Situs resmi Abhisit Vejjajiva-(mawa basa Thai)
* "Abhisit's Fame Taken in Vain," *The Nation* (Bangkok), 7 Oktober 2005 
* Biografi Abhisit saka Asia Week

## Pirsani uga 
* Parté Dhémokrat (Thailand)
* Suranand Vejjajiva
* Thaworn Senniam
Kedhungbanthèng, Kedhungbanthèng, Tegal

**Kedhungbanthèng** iku désa ing Kacamatan Kedhungbanthèng, Kabupatèn Tegal, Jawa Tengah.

## Réferènsi
Trèm (disambiguasi)

Trem tegesé bisa:

* Trèm, siji wahana transportasi umum sing lumaku ing rèl ing jero kutha
* Trem, kumpulan cerkak, siji buku déning Suparto Brata
Wiki

thumb
**Wiki** iku macem situs web sing saged ditambahi utawa diowah isiné déné pambacane.  Wiki minangka kumpulan kaca-kaca web sing bisa diowahi déning sapa waé ing sadhengah wektu. Konsep lan piranti empuk Wiki karipta déning Ward Cunningham. Sapa baé éntuk ngowahi sadhengah kaca sing ana ing situs Internet iki.

Miturut Ward Cunningham, situs web saged karan wiki manawi weneh ciri-ciri ing ngisor iki:
* Situs wiki saged diowah (disunting utawa dironcé) isi kacane lan saged ditambahi kaca anyar nganggo peramban web.
* Situs wiki saged nautke kaca siji marang sijiné, nganggo pranala ing jeroning kaca.
* Situs wiki ngundang saben wong kanggé mèlu lan kolaborasi yasa situs iku.

## Uga delengen 
* Wikipedia
* Wiktionary
* [jmpl|ka|al=wikita|Wikidata[:id:Portal:Indonesia/Artikel Pilihan]]
|wikidata|java:id:Portal:Indonesia/Artikel Pilihan]]

## Pranala njaba 
* Sejarah wiki oleh Ward Cunningham
* dmoz: Wiki
Dhaptar tandha kaurmatan ing Indonésia

Ing ngisor iki pratélan tandha kaurmatan sing diwetokaké déning pamaréntah Republik Indonesia. Jeneng-jeneng gelar utawa pakurmatan wujud medhali sarta piagam lumrahé nganggo basa Sangskreta, nanging naknané kurang luwih wis cetha. Pratélan iki antarané miturut *Kamus Besar Bahasa Indonesia* taun 1997 sing diurut miturut abjad.

## Derajat tandha kaurmatan 
Tandha kaurmatan Bintang luwih dhuwur derajaté tinimbang Satyalancana. Urutan kanthi nomer cilik iku luwih dhuwur saka nomer sing luwih gedhé. Tandha kaurmatan iki dianugerahaké marang wong sawong (perorangan).

## Bintang 
# Bintang Republik Indonesia Adipurna
# Bintang Republik Indonesia Adipradana
# Bintang Republik Indonesia Utama
# Bintang Republik Indonesia Pratama
# Bintang Republik Indonesia Nararya
# Bintang Mahaputra Adipurna
# Bintang Mahaputra Adipradana
# Bintang Mahaputra Utama
# Bintang Mahaputra Pratama
# Bintang Mahaputra Nararya
# Bintang Sakti, Bintang Dharma/Bintang Gerilya/Bintang Jasa Utama
# Bintang Jasa Pratama
# Bintang Jasa Nararya
# Bintang Yudha Dharma Utama
# Bintang Kartika Eka Paksi Utama/Bintang Jalasena Utama/Bintang Swa Bhuwana Paksa Utama/Bintang Bhayangkara Utama
# Bintang Yudha Dharma Pratama
# Bintang Kartika Eka Paksi Pratama/Bintang Jalasena Pratama/Bintang Swa Bhuwana Paksa Pratama/Bintang Bhayangkara Pratama
# Bintang Yudha Dharma Nararya
# Bintang Kartika Eka Paksi Nararya/Bintang Jalasena Nararya/Bintang Swa Bhuwana Paksa Nararya/Bintang Bhayangkara Nararya
# Bintang Garuda/Medali Sewindu Angkatan Perang Republik Indonesia
# Bintang Budaya Parama Dharma

Cathetan: Bintang Mahaputra, Bintang Jasa lan Bintang mirunggan Angkatan wis dijabaraké miturut urutan lan tingkatané.

## Satyalancana 
# Satyalancana Bhakti
# Satyalancana Teladan
# Satyalancana Kesetiaan
# Satyalancana Peristiwa (Derajat/tingkat satyalancana peristiwa satu dengan peristiwa lainnya ya iku sama).
# Satyalancana Dwija Sistha
# Satyalancana Jana Utama
# Satyalancana Jasadharma Angkatan Laut
# Satyalancana Karya Bhakti
# Satyalancana Karya Satya
# Satyalancana Kebudayaan
# Satyalancana Ksatriya Tamtama
# Satyalancana Prasetya Pancawarsa
# Satyalancana Satya Dasawarsa
# Satyalancana Wira Karya
# Satyalancana Wira Dharma
# Satyalancana Yuda Tama
# Satyalancana Penegak
# Satyalancana Perang Kemerdekaan I
# Satyalancana Perang Kemerdekaan II
# Satyalancana G.O.M I
# Satyalancana G.O.M II
# Satyalancana G.O.M III
# Satyalancana G.O.M IV
# Satyalancana G.O.M V
# Satyalancana G.O.M VI
# Satyalancana G.O.M VII
# Satyalancana G.O.M VIIII atau Satyalancana Dharma Phala
# Satyalancana G.O.M IX atau Satyalancana Raksaka Dharma

## Medhali 
# Medhali Sewindu Angkatan Perang Republik Indonesia

## Piagam 
# Piagam Kriya Raksana
# Piagam Kriya Raksatama

## Liya-liya 
# Nugraha Sakanti
# Parasamya Purnakarya Nugraha
# Prayojana Kriya Pata Parasamya Purnakarya Nugraha
# Purnakarya Adi Nugraha
# Samkarya Nugraha

## Réferènsi 
## Pranala njaba 
* Gambar Tanda Kehormatan Indonesia (Sumber TNI)
* Gambar Tanda Kehormatan (Sumber Sekretariat Nagara Republik Indonesia
* Macam-macam Tanda Kehormatan, Tanda Kualifikasi/Kemahiran Korps dan Cara Pemakaiannya
Jinten putih

**Jinten putih** iku sawijining tetuwuhan terna sing tuwuh apik ing laladan mawa iklim sejuk. Jinten putih bisa kanggo bumbu pawon uga pelengkap ramuan tradhisional.
jmpl|255x255px|Kembang Jinten Putih

## Delengna Uga
Jinten Ireng
## Pranala njaba 
* Jinten ing CCRC Farmasi UGM
* Jinten Putih ing IPTEKnet
Christiaan Huygens

**Christiaan Huygens** (; Walanda ; 1629–8 Juli 1695), iku ahli matematika Walanda lan ahli fisika; lair ing Den Haag minangka putrané Constantijn Huygens. Ahli sajarah lumrahé nggandhèngaké Huygens karo révolusi èlmiah.

Christiaan lumrahé nampa bebungah minor amarga perané sajeroning perkembangan kalkulus modhèren. Panjenengané uga éntuk pèngetan marga argumené yèn cahya kapérang saka gelombang. Taun 1655, panjenengané nemu bulan Saturnus, Titan.

## Pranala njaba 
* MacTutor: Christiaan Huygens
* 
* 
** Treatise on Light translated into English by Silvanus P. Thompson, Project Gutenberg etext.
* De Ratiociniis in Ludo Aleae or The Value of all Chances in Games of Fortune, 1657 Christiaan Huygens' book on probability theory. An English translation published in 1714. Text pdf file.
* Huygensmuséum Hofwijck  in Voorburg, The Netherlands, where Huygens lived and worked.
* Huygens Clocks exhibition from the Science Museum, London
* Huygens and music theory Huygens–Fokker Foundation —on Huygens' 31 equal temperament and how it has been used
* Systema Saturnium 1659 text a digital edition of Smithsonian Libraries
* Exhibition on Huygens in University Library Leiden (in Dutch)
* Christiaan Huygens on the 25 Dutch Guilder banknote of the 1950s.
Ngulan Kulon, Pogalan, Trenggalek

**Ngulan Kulon**, iku salah sawijining désa / Kalurahan ing Kacamatan Pogalan, Kabupatèn Trenggalèk, Provinsi Jawa Wétan.

## Uga delengen 
* Pogalan, Trenggalèk
* Kabupatèn Trenggalèk

## Pranala njaba 
* Situs Resmi Kabupatèn Trenggalek
* Situs Liya Kabupatèn Trenggalek 
* Blog Humas Sekretariat Dhaérah Trenggalek
Denzel Washington

jmpl|Denzel Washington

**Denzel Hayes Washington jr.** (lair ing Mount Vernon, New York ing December 28, 1954) iku sawijining aktor filem Amérika Sarékat. Washington akèh olèh kritik apik kanggo karyané wiwit taun 1990-an kalebu olèhé mragakaké Steve Biko, Malcolm X, Rubin Carter, Melvin B. Tolson, Frank Lucas, lan Herman Boone.

Washington naté pinaringan pamulèn Golden Globe ping telu lan Academy Awards ping loro kanggo karyané. Dhèwèké wigati minangka aktor Afro-Amérika kapindho (sawisé Sidney Poitier) sing menang Academy Award kanggo kategori aktor paling apik, sing ditampa kanggo filemé *Training Day* ing taun 2001.

## Filmografi 
## Pranala njaba
Sahal Mahfudz

**Mohammad Ahmad Sahal Mahfudz** () iku Ketua Majelis Ulama Indonesia (MUI) wiwit taun 2000 nganti saiki. Sadurungé sajeroning rong periode mengku kalungguhan minangka Rais Aam Syuriah Pengurus Besar Nahdlatul Ulama wiwit 1999 nganti saiki.

## Biografi 
Sahal Mahfudz sadurungé sajeroning 10 taun mimpin Majelis Ulama Indonesia (MUI) Provinsi Jawa Tengah, uga didhaulat dadi Ketua Umum Dewan Pimpinan MUI ing sasi Juni 2000 nganti taun 2005. Saliyané iku, Kiai Sahal uga pemimpin Pesantren Maslakul Huda (PMH) wiwit taun 1963. Pesantren ing Kajèn Margayasa (Pathi, Jawa Tengah), iki diadegaké bapaké, KH Mahfudh Salam, ing taun 1910. Séjéné iku Kyai Sahal uga dadi rektor Insitut Islam Nahdlatul Ulama (INISNU), Jepara, Jawa Tengah wiwit taun 1989 nganti saiki.
Kiai Sahal biyasa nulis asmané kanthi resmi minangka HMA. Sahal Mahfudh (migunakaké dh [dudu dz] kanggo asma mburiné). Telung aksara paling ngarep minangka cekakan saka Haji Muhammad Ahmad.

## Pranala njaba 
* Profil
Dhukuhjati Wétan, Kedhungbanthèng, Tegal

**Dhukuhjati Wétan** iku désa ing Kacamatan Kedhungbanthèng, Kabupatèn Tegal, Jawa Tengah.

## Réferènsi
Schokland

thumb|Sawijining gréja sacedhaké tanggul sagara. Isih katon manawa manten pulo iki luwih dhuwur tinimbang lemah saubengé

**Schokland** iku siji désa lan manten pulo ing *gemeente* Noordoostpolder ing provinsi Flevoland ing Walanda. Pulo iki ing taun 1859 dikothongaké lan para sing ndunungi diungsèkaké kabèh déné alesan kamanan. Awit pulo iki saya enthèk lemahé déning érosi. Nganti taun 1932 pulo iki tetep ana ing sagara Zuiderzee lan sawisé situbandha Afsluitdijk dibangun ing tlaga IJsselmeer. Sawisé Noordoostpolder dadi garing ing taun 1942, pulo iki kelèt karo dharatan.

Schokland saiki diurusi déning yayasan Flevolandschap. Ing Schokland ana siji musiyum. Saben taun pulo iki ditekani kurang luwih 40.000 jiwa.

## Uga delengen 
* Urk, manten pulo sijiné ing Noordoostpolder

## Pranala njaba 
*  Situs resmi Schokland
Lech Kaczyński

**Lech Aleksander Kaczyński** , IPA: [] () iku Présidhèn Républik Polen lan pulitikus parté konservatif Hukum lan Kaadilan (*Prawo i Sprawiedliwość*/*PiS*). Kaczyński njabat Présidhèn Warsawa taun 2002 tekan tanggal 22 Dhésèmber 2005, sadurungé dilantik minangka présidhèn. Panjenengané tilar donya bebarengan karo garwané sajeroning sawijining kacilakan pesawat ing kutha Smolensk, Ruslan kulon tanggal 10 April 2010. Selaras karo konstitusi, kalungguhan présidhèn sauntara dijabat déning Ketua Parlemen Bronisław Komorowski. Komorowski iku lawan pulitik Kaczyński lan pro-Uni Éropa.

## Réferènsi 
* Buku *Pesona Selebriti di Panggung Pulitik* déning Epaphroditus Ph. Mariman (saweg didamel)
* Présidhèn Polen Tewas Kecelakaan Pesawat, *Koran Tempo* edhisi 11 April 2010
* Polen Berduka, *Kompas* edhisi 11 April 2010
* Présidhèn dan Pejabat Polen Tewas, *Indopos* edhisi 11 April 2010

## Pranala njaba 
* Presiden Républik Polen - situs resmi (jroning Basa Polen lan Inggris).
* "Kaczynski Terpilih" , KOMPAS, 25 Oktober 2005
* "Dua Kandidat Bersaing Ketat" , KOMPAS, 24 Oktober 2005
* "KACZYNSKI TERPILIH JADI PRESIDEN BARU POLANDIA", ANTARA, 24 Oktober 2005
* "Presiden Polen Tewas dalam Kecelakaan Pesawat", *Kompas*, 10 April 2010
* Strong and Moral State: Lech Kaczynski Speaks on His Presidential Plans
* Lech Kaczynski – The Head of the Capital Ready to Head the State
* The Times: New Polish leader finds demons lurking at home and abroad 

## Ugi pirsani 
* Walikutha Warsawa
* Pulitik Polen
* Parté Pulitik Polen
* Politisi Polen
* Pamilihan Présidhèn Polen 2005
* Kaczyzm
Smolensk

jmpl|Lokasi Smolensk Oblast ing Ruslan

**Smolensk** (Ruslan Смаленск; Litowen Smolenskas; Polski Smoleńsk) iku siji kutha ing Ruslan. Kutha iki uga ibukuthané Smolensk Oblast. Pedunung kutha iki 316.500 jiwa lan papané ana ing kidul kuloné Moskwa. dohé saka Moskwa kurang luwih 360 kilomèter.
Tembung sesulih pandarbé

**Tembung sesulih pandarbé** inggih punika salah satunggiling tembung sesulih (basa Indonesia: kata ganti). Tembung sesulih pandarbé punika wonten ingkang manggèn ing sangajening tembung, inggih punika dak-, mang-, ko- saha ing sawingkinging tembung, inggih punika -ku, -mu, saha -é.

Tembung sesulih pandarbé punika kaginakaken ing ngoko, kajawi mang- ingkang kaginakaken ing basa krama(krama madya). Tembung sesulih pandarbé dak- ing basa krama lajeng éwah dados kula. Klitika kok-, mang-, -ku, -mu ing basa krama éwah dados sampeyan utawi panjenengan. Klitik -mu kadhang kawis éwah dados ingkang ing basa krama.

Tuladha:
* dakpangan --> kula tedha
* koktuku --> mangtumbas --> sampéyan tumbas utawi panjenengan pundhut
* dhuwitku --> arta kula
* bapakmu --> bapak sampéyan --> bapak panjenengan, ingkang rama.
Tembung sesulih

**Tembung sesulih** (Basa Indonésia: *kata ganti* utawa *pronomina*), iku tembung sing kanggo sesulih utawa pengganti siji wujud (*benda*), supaya ora disebutaké bola-bali.

Déné tembung sesulih ing basa Jawa iki bisa dipérang dadi:
* Tembung sesulih tunggal sing mratélakaké wong (*kata ganti orang*)
** Utama purusa (*kata ganti orang pertama*): aku, awakku, kene, riki, kula, kawula, adalem, abdi dalem, ingsun, ingong, ingwang, réang, ulun, manira 
** madya purusa (*kata ganti orang kedua*): kowé, awakmu, kono, sira, sliramu, slirané, samang, sampéyan, riku, panjenengan, andika, jengandika, dika, rika, karah, nandalem, paduka, panjenengan dalem, sampéyan dalem, pakenira
** pratama purusa (*kata ganti orang katiga*): dhèwèké, dhèknéné, dhèkné, kana, karah, panjenengané, panjenenganipun, piyambaké, piyambakipun, rika
* Tembung sesulih jamak sing mratélakaké wong (*kata ganti orang*): kita, aku kabèh, kula sadaya, kowé kabèh, sira kabèh, lsp lan riki, riku, rika, kéné, kono, kana 
* tembung sesulih pandarbé (*kata ganti milik*):panambang ku ing 'omahku'
* Tembung sesulih panuduh sing mratélakaké dumununging barang (*kata ganti tunjuk*)
* Tembung sesulih sing dadi tembung panggandhèng (*kata ganti hubung*)
* Tembung sesulih pitakèn (*kata ganti tanya*)
* Tembung sesulih sadhéngah: Tembung sesulih barang sing ora genah (*kata ganti tak tentu*)
Sukhoi Su-27

**Sukhoi Su-27** (kode NATO: **Flanker**) iku Montor mabur sing wiwitané diprodhuksi déning  Uni Soviet, lan dirancang déning  Biro Disain Sukhoi. Montor mabur iki dirancang kanggo dadi saingan utama génerasi anyar montor mabur  perang Amérikah Sarékat (yo iku F-14 Tomcat, F-15 Eagle, F-16 Fighting Falcon, dan F/A-18 Hornet). Su-27 duweni jarak jangkau ingkang tebih,uga duwé  sanjata kang abot, lan kaprigelan  sing dhuwur.

## Pengangge
; :
; :
; :
; : 
; : 
;:
;:
;:
;:
;:
;:
;:

## Album

File:'Большая девятка' на МАКС-2007 (03).jpg
File:MoscowParade2009 4.jpg
File:Operators Su-27 and Su-30.png
File:Putin in Su-27-1.jpg
File:SUKHOI Su-27 FLANKER.svg
File:Su-27 Cobra 2b.png
File:Su-27 LaComina Airshow.jpg
File:Su-27 Russian Knights 04.jpg
File:Su-27UBM Radom 2009 chalger.JPG
File:Su27 kabina.jpg
File:Sukhoi Su-27 2008 G8.jpg
File:The most beautiful machine.jpg
File:Saturn AL-31 FN 1.jpg
File:Russian Air Force Victory Day Parade 2008.ogv

## Pranala njaba
*Su-27SК Sukhoi 
*Su-27 page on knaapo.ru 
*Russkiye Vityazi (Russian Knights) Acrobatic Team 
*Su-27SК Russia Military Analysis
*Su-27 page GlobalSecurity.org
*Sukhoi Flankers - The Shifting Balance of Regional Air Power
*Asia's Advanced Flankers 
*The Su-27SKM
*Su-27 free walkaround (37 shots)
*Flanker Portrait Digital Military Art
*Su-27UB walkaround photos
Tembung wod

**Tembung Wod** ya iku tembung sakecap utawa sawanda kang wis duwé teges. Tembung wod uga diarani oyoding tembung, amarga tembung wod kalebu struktur tembung kang paling cilik.

**Tembung wod** punika tèmbung wonten ing Basa Jawi ingkang wujudipun namung sawanda utawi sakècap, nanging sampun ngèmu suraos. Wod punika atègès oyod. Tuladhanipun tèmbung sor, lur, lan sup. Tèmbung sor ngèmu suraos èndhék, lur ngèmu tègès dawa, sup ngèmu tègès mlèbu utawi manjing. Tembung sor manawi angsal wuwuhan punika  saged dados asor, ngisor, dlosor (sadaya ngemu tègès èndhék); tèmbung lur manawi angsal wuwuhan saged dados alur, ulur, mulur (sadaya ngemu tègès dawa); tèmbung sup manawi angsal wuwuhan saged dados susup, angslup (sadaya ngemu teges mlèbu/manjing).

Kados sampun kababar ing nginggil bilih tèmbung ”wod” punika dados oyod utawi uwiting tembung lingga. Supados dados tembung lingga, tembung wod kedah dipunrimbag (dipunyasa, dipuntata) kanthi manéka cara ing antawisipun:

# Dipunwewahi aksara swanten (vokal) ing sangajengipun, contonipun tembung wod: woh, du, bot, dipunwewahi vokal ”a” dados:
#:a + woh = awoh, a + du = adu, a + bot = abot
# Dipunwewahi vokal ”e” sawingkingipun, contonipun:
#:ki + e = kie malih dados kiye, ku + e = kue malih dados kuwe, ka + e = kae boten malih
# Dipunsaroja (dirangkep), kados ing tembung wod: dom, dang, kon.
#:dom + dom = domdom, malih dados dondom, dang + dang = dangdang, malih dados dandang
#:kon + kon = konkon, lajeng malih dados kongkon
# Dipunseseli r, l, n, m, kados ing tembung wod: sup, ser, gung lan sur.
#:sup + seselan ”r” = srup, kaulur dados surup, ser + seselan ”l” = sler, kaulur dados seler
#:gung + seselan ”n” = gnung, kaulur dados gunung, sur + seselan ”m” = smur, kaulur dados sumur

Tuladhané:
* lor
* sur
* byur
* plung
* lsp.

## Rujukan 
* Purwadi; Mahmudi; Erna Setijaningrum; *Tata Basa Jawa*; Media Abadi, Yogyakarta 2005
Imbuhan bebarengan

Ingkang dipunwastani imbuhan bebarengan utawi imbuhan sesarengan punika wuwuhan utawi imbuhan ingkang awujud ater-ater saha panambang ingkang kawuwuhaken ing tembung kanthi sesarengan. Imbuhan sesarengan punika kapérang dados kalih, inggih punika imbuhan sesarengan rumaket saha imbuhan sesarengan renggang.
Eyjafjallajökull

~
right|thumb|250 px|Eyjafjallajökull, Èslan
[right|thumb|250px|Érupsi ing tanggal [27 Maret 2010]]

**Eyjafjallajökull** (diucapaké minangka [ˈɛɪjaˌfjatlaˌjœkʏtl̥], lan tegesé "pulo glètser gunung") iku salah siji saka glètser Èslan sing luwih cilik. Glètser iki dunungé ana saloring Skógar lan sakuloné glètser Mýrdalsjökull sing luwih gedhé.

Pucuk ès glètser iki nutupi sawijining gunung geni (dhuwuré 1.666 mèter) sing wis kerep njeblug sawisé Jaman Ès lan sakala-kala nggawa rhyolite menyang ndhuwur. Gunung geni iki naté njeblug ping pindho ing taun 2010, ya iku ing tanggal 20 Maret lan 15 April. Jeblugan ing sasi April iki njalari lalu lintas udara sadhuwuring Éropa Lor dadi amburadul lan kudu dipenggak. Miturut para nimpuna, jeblugan iki nganti 10 utawa 20 luwih gedhé tinimbang ing sasi Maret. Jeblugan sadurungé ya kadadéan ing taun 1821 nganti 1823. Banjur jeblugan sadurungé ana ing taun 1612. Kawah gunung geni iki diamèteré kurang luwih 3 – 4 kilomèter lan glètser iki nutupi tlatah sing ambané kurang luwih 100&nbsp;km pasagi.

Pucuk kidul gunung iki sadurungé ya pasisir Atlantik pulo iki. Déné sagara wis mundhur 5 kilomèter lan manten pasisir iki saiki awujud tebing-tebing dhuwur mawa grojogan banyu sing éndhah-éndhah rupané, sing misuwur dhéwé ya iku Skógafoss. Manawa ana angin kenceng, banyu grujugan sing cilik kadhangkala bisa kasebul tekan dhuwuring gunung.

## Uga delengen 
* Dampak érupsi Eyjafjallajökull taun 2010 ing lalu lintas udara
Imbuhan sesarengan rumaket

**Imbuhan sesarengan rumaket** punika ater-ater saha panembang ingkang kawuwuhaken ing tembung lingga kanthi sesarengan, boten kapethil-pethil utawi kapisah-pisah. Ingkang kalebet punika angka  -an, ke- -en, pa- -an, pra- -an.
Tembung sesulih panuduh

**Tembung sesulih panuduh** punika tembung ingkang nedahaken dununging barang utawi bab tinamtu. Tembung sesulih panuduh kabédakaken:

1. panuduh limrah, tuladhanipun: iki, iku, iku, ika, kae, punika, punika, nika, punika, nganu, anu.

2. Panuduh papan, tuladhanipun: kéné, kono, mara, ngriki, ngriku, ngrika. 
3. Panuduh bab, tuladhanipun: ngene, ngono, ngono, ngaten, makaten.

Tembung réné, rono, rana boten kalebet tembung sesulih panuduh papan, sabab tembung punika asalipun saking mréné, mrono, mrana ingkang mujudaken wancahan saking mara kéné (mréné), mara kono (mrono), mara kana (mrana). Tigang tembung punika kalebet tembung kriya.
Tembung sesulih panyilah

**Tembung sesulih** panyilah punika tembung ingkang nggantos tembung aran ingkang wonten ing baboning ukara. Ingkang kalebet tembung punika sing, kang, saha ingkang.
Tembung sesulih pitakèn

**Tembung sesulih pitakèn** punika satunggiling tembung sesulih (Basa Indonésia: *kata ganti*) wonten ing Basa Jawi. 
Tembung sesulih pitakèn kénging kanggé pitakèn barang, tiyang, utawi kawontenan. Tuladhanipun: apa, sapa, ngapa, yagéné, généa, endi, kapan, priyé, kepriyé, pira.
Tembung panggandhèng

**Tembung panggandheng** utawi kadhangkawis dipunwastani **Tembung panyambung** punika tembung ing Basa Jawi ingkang ginanipun kanggé nggandhèng ukara satunggal kaliyan ukara sanèsipun ing satunggaling frasa. Tembung-tembung punika kalebet tembung panggandhèng: sawisé, sadurungé, wiwit, rikala, nalika, sinambi, nganti, yèn, janji, saupama, supaya, sanadyan, kamangka, sabab, jalaran, awit, mula, tanpa, lan, sarta, tekan, karebèn, tinimbang, banjur, nanging, malah, kanthi, nganti, awit saking, lan uga, sadurungé iku, karo manèh, kanthi makaten, manawi ngantos, kajawi punika, sasampunipun punika, lan sapiturutipun.

## Tembung pangiket 
**Tembung pangiket** (kata sambung) yaiku tembung kang ngiket utawa anunggalaké: ukara, gatra utawa tembung loro. Tembung iki kena kapilah-pilah dadi 9 warna, yaiku:
* **Pangiket pasaja**
Kaya ta: lan, karo, kambi, kalawan, sarta, tuwin, miwah, apadene, apamaneh, lsp.
Tuladha: Si Agnes mangkat sekolah diboncèngaké Yamaha karo si Anna, mbakyuné.
* **Pangiket kosok balèn**
Kaya ta: ewasemono, déné, suprandene, nanging, mangka, lsp.
Tuladha: Olèhku ngandhani wis ora kurang-kurang, ewasemono ora dipaèlu.
* **Pangiket amarga** (sebab)
Kaya ta: sarèhné, rehne, sabab, awit, jalaran, amarga, déné, lsp.
Tuladha: Krisna ora bisa mèlu latihan karaté, amarga soré iki ana kuliyah.
* **Pangiket mangsa** (wektu)
Kaya ta: dhèk, rikala, nalika, samangsa, bareng.
Tuladha: Laire adhiku, si Bambang, ngepasi nalika penjajah Jepang teka ana ing Indonésia.
* **Pangiket ubaya** (prajanji)
Kaya ta: manawa, upama, saumpama, yèn, angger.
Tuladha: Kurniawan pareng ndhèrèk, angger ora rewel.
* **Pangiket sumengka**
Kaya ta: najan, nadyan, sanajan, sanadyan.
Tuladha: Nugraha tetep mangkat sekolah sanajan udan.
* **Pangiket tujuwan**
Kaya ta: supaya, karebèn, cikbèn, murih.
Tuladha: Obaté iku ombénen, cikbèn énggal waras.
* **Pangiket pepadhan/pepindhan**
Kaya ta: kaya, lir, pindha, lirpendah, prasasat.
Tuladha: Bocah loro iku rupané padha ceples, prasasat (kaya) jambé sinigar.
* **Pangiket panerus**
Kaya ta: yèn, manawa, bilih.
Tuladha: Bu Tris ngendika bilih ngenjang badhé rawuh.
Tembung ancer-ancer

**Tembung ancer-ancer** (kata petunjuk) yaiku sarupaning tembung kang mratélakake ancer-ancer tumrap dunungé kaanan loro, yaiku maujud karo maujud, kriya karo kriya, utawa maujud karo kriya. Dadi tembung kapindho iku kadhapuk katrangan tumrap, tembung kang kapisan (tembung kang buri adhapuk katrangan tumraping tembung kang ngarep).

Kang kalebu tembung ancer-ancer: ing, menyang, saka, kanggo, marang, déning, wiwit, karo, kadya, mawa, minangka, amrih, murih, manut, kanthi, menyang, ngenani, kaliyan, mungguh, sareng, miturut, lsp.

Tuladha:
* Lungguh ing kursi.
* Lunga menyang Ngayogyakarta.
* Layang iki aturna marang bapak.
* Kowe iki saka ngendi, tekamu kok nganti kasep.
* Aja girang gumuyu, rasakna, mati déning aku.
* Putra ing Dwarawati.
Wilangan pecahan

thumb|right|270px|Gambar \tfrac34 roti tart, kapérang dadi \tfrac12 pérangan lan \tfrac14 pérangan.

Wilangan **pecahan** punika gunggungipun boten ngantos dumugi satunggal utawi langkung, nanging langkungipun boten genep satunggal.

Tuladha: 1/4 dipunwaos saprapat, 2/4 dipunwaos kalihprapat utawi langkung prasaja 1/2 dipunwaos setengah, 1/3 dipunwaos saprotelon, 1,75 dipunwaos satunggal tigangprapat.
Tembung panyeru

**Tembung panyeru** utawi asring kasebat **Tembung panguwuh** utawi **Tembung sebawa**, punika tembung ing Basa Jawi ingkang nggambaraken wedharing raos suka, kagèt, kuciwa, gela, gumun, lan sapiturutipun.

Tuladhanipun: adhuh, ah, hé, lho, lha, o, oh, nah, wah, hah, heh, hus, hi, sokur, horé, walah, tobat, yahud, ta, mbok, jé, kok, dhing, tak.

Sanèsipun ingkang kasebat ing nginggil, wonten ugi tembung panyeru ingkang kasar ingkang kaucap nalika nembé duka, kanthi nambahaken panambang -mu dhumateng pérangan inggih jalmi. Tuladha: **ndhasmu, matamu** lan sapanungggalipun.

## Tembung sabawa 
**Tembung sabawa** (kata seru) utawa *Interjeksi* yaiku tembung kang ora duwé teges dhéwé, nanging mratelakake sarasaning atine wong kang ngucapake; dadi wis prasasat ukara.

Tembung iki kena kapérang dadi 6 warna, yaiku:
* Sabawaning samubarang kang kaprungu. Kaya ta: thik, thek, thok, ther, dhor, krosak, blug, lsp.
* Sabawaning samubarang kang katon. Kaya ta: santiyeng, grudug, blas, lap, nyat, lsp.
* Sabawaning pangungun (getun). Kaya ta: wah, tobil, biyang/biyah, toblas, lsp.
* Sabawaning suka (bungah). Kaya ta: hore, huse, heee.
* Sabawaning kaget (ora kanyana). Kaya ta: lho, lah, dalah, lah dalah, wadhuh.
* Sabawaning kacuwan (prihatin). Kaya ta: hus, dhuh, lho, e, o, blahi, lsp.
Widyamakna

**Widyamakna** punika peranganing ngèlmu basa ingkang ngrembag bab makna , suraos, teges utawi arti.

Ingkang karembag ing widyamakna punika ya iku, 
# Sinonim inggih punika tembung nunggal misah.
# Antonim inggih punika tembung kosok balen. 
# Homonim inggih punika sami seratan saha pocapan. 
# Homofon inggih punika pocapan ingkang sami. 
# Homograf inggih punika seratan ingkang sami. 
# Hiponim inggih punika panguwaosing tembung. 
# Polisemi inggih punika teges jamak. 
# Ambiguitas inggih punika teges mangro. 
# Jinising makna.
# Tandha. 
# Simbul.

**Widya makna**, utawi ing salebeting Basa Indonésia dipunwastani *semantik*, inggih punika ngèlmu paramasastra ingkang ngrembag bab makna salebeting tembung utawi ukara.

Wondéné ingkang kalebet ing widya makna antawisipun;
* Sinonimi, utawi ingkang gadhah artos ingkang sami
* Antonimi/oposisi, ingkang gadhah artos ingkang bènten lan kosokwangsulipun.
* Polisemi, utawi ingkang gadhah teges kathah nanging taksih sami suraosipun.
* Homonimi, utawi ingkang seratan utawi unen-unenipun sami namung mengku teges ingkang bènten.
* hiponimi, utawi ingkang minangka salah satunggaling jinis saking pokokipun.
* Metonimia, utawi ingkang gadhah sesambetan kaliyan samukawis ingkang bènten kaliyan tembungipun utawi saged sinebat peparab.

## Ugi pirsani
* Paramasastra
* Widya aksara
* Widya tembung
* Widya ukara

## Pranala jaba 
* Bausastra: Jarwa Kawi, Padmasusastra, 1903, #11.
Jinising makna

**Jinising makna** ing basa jawi punika wonten ingkang: 1. mringkus (deduktif); makna ingkang saraosipun mringkus(suwau umum, nanging samangke winates). Tuladha: kaos-->kaos oblong, kaos kaki, kaos kutang. 2. Makna ingkang melar (indhuktif), inggih punika makna ingkang langkung bawera tinimbang sadèrèngipun. Tuladha: amplop -> amplop sogok(suap). Sumpel-> tutup bolongan sogok. 3. Makna ingkang geseh inggih punika suraosipun tembung awit kaprabawan déning éwah-ewahaning kawontenan. 4. Makna kognitif. 5. Makna konotatif. 6. Makna leksikal saha makna gramatikal. 7. Makna referensial.

## Uga delengen 
* Widya makna
* Makna
* Maknane jeneng-jeneng Jawa
Tembung panyilah

**Tembung panyilah** utawa **tembung pangarep** utawa sajeroning Basa Indonésia:*kata sandhang* iku tembung kanggo nyilah-nyilahaké tembung aran. Ana ing basa Jawa cacahé ora akèh, kaya ta: si, sing, sang, kang, iku, mau, e/ne, para.

Tuladha: 
* Kabeh manungsa, ya si Naya, si Dhadhap, si Waru kabèh umat Dalem kang kudu kita tresnani.
* Sing (kang) sapa anresnani marang Gusti, kudu nresnani marang sapapadhané.
* Ana Gréja mau aku sembahyang rosario (tasbèh).
Tembung aran

**Tembung aran** (sajeroning Basa Indonésia: *kata benda* utawa *nomina*) iku tembung sajeroning Basa Jawa kang nuduhaké jeneng utawa aran barang lan apa waé kang dianggep barang. Sajeroning tatananing ukara, tembung aran tembung kang bisa dadi jejer (*subyek*) lan lèsan (*obyek*). Kayadéné sajeroning paramasastra Basa Indonésia, tembung aran ing paramasastra Basa Jawa uga ora owah sanadyan gunggungé barang punjul siji (*jamak*).

Tuladha:
* *Aku* pancèn raket banget karo *Bayu*.
* *Sekolahanku* nganakaké kagiyatan kémah kanggo nrima anggota penggalang anyar.

## Pandhapuking tembung aran 
Tembung aran dibédhakaké dadi rong golongan, yaiku:
# Tembung aran kang maujud (wanguné kasat mata)
# Tembung aran kang ora maujud

## Rujukan 
## Deleng uga 
* Tembung

## Pranala njaba 
* Situs Ki Demang 

## Wacan 
* DR. Purwadi, M.Hum. *et al* ***Tata Basa Jawa*** Penerbit Media Abadi, Yogyakarta ISBN 979-3525-50-9
Tembung wilangan susun

**Tembung wilangan susun** ugi sinebat wilangan undha-usuk. Tembung wilangan susun kanggé ngandharaken urutaning gunggung. Ingkang kalebet tembung wilangan susun punika kapisan (kaping pisan; sapisan), kapindho (kaping kalih), katelu (kaping tiga),  kapapat (kaping sakawan), kalima (kaping gangsal), kaenem (kaping enem), kapitu (kaping pitu), kawolu (kaping wolu), kasanga (kaping sanga), kasepuluh (kaping sadasa) lan sapiturutipun.
Rura basa

Rura asalipun saking tembung rurah ingkang tegesipun risak, bibrah. **Rura basa** punika basa ingkang risak utawi bibrah, awit boten pinanggih nalar. Sanadyan makaten, yem kaleresaken malah boten limrah. Kanthi prasajaning ukara kénging dipuntegesi bilih rura basa punika basa ingkang lepat, nanging sampun kelajeng kaprah.

Tuladha: adang sega, ngenam klasa, menek klapa, nguleg sambel, mikul dhawet, nulis layang.
Tembung wilangan

**Tembung wilangan** (Basa Indonésia: *kata bilangan* utawa *numeralia*) punika satunggiling tembung wonten ing Basa Jawi ingkang mratélakaken cacahing barang utawi undha-usuk urutanipun. Tembung wilangan saged kapérang dados:
# Tembung wilangan ingkang mratélakaken cacah, kalebet tembung wilangan babon, wilangan pecahan.
# Tembung wilangan ingkang mratélakaken urutan (tembung wilangan susun)
# Tembung wilangan ingkang dèrèng cetha

Sanèsipun tembung wilangan ingkang kasebat ing nginggil taksih wonten sauntawis tembung wilangan sanès kados ta wilangan Romawi lan wilangan ingkang mratélakaken wayah (jam).
Tataran rimbag

**Rimbag** inggih punika pangowahan tembung lingga kanthi muwuhi ater-ater, seselan, saha panambang, punapadene imbuhan rangkep. Imbuhan ingkang manggènipun ing sangajenging tembung namanipun ater-ater, déné ingkang manggènipun ing tengah dipunsebat seselan, lan manawi manggènipun ing sawingkinging tembung namanipun panambang, déné yèn manggènipun ing ngajeng saha wingking utawi ngajeng, tengah, wingking namanipun imbuhan rangkep.
Surya

**Surya** bisa ngrujuk marang:
*Jeneng liya saka: Srengéngé
*Paraga wayang Bathara Surya
*Paraga wayang Suryatmaja (putra Bathara Surya)

*Liya-liya:
**Pasuryan: Rai
Wewataké wayang

**Wewataké wayang** iku béda-béda miturut wangun pasuryan, jinis lan sunggingané.

Miturut wanguné: a. Dhingkluk; sabar, sarèh, wicaksana, waspada. b. Lancap:kendel, brangasan, siyaga lan waspada. c. Mrongos, mendelik:galak, brangasan, gampang nesu, ugal-ugalan.

Wewataké wayang miturut jinisé: a. Satriya:alus, luhur, sabar, luruh, dhemen tetulung, siyaga, wicaksana. b. Buta: kasar, gumedhé, brangasan, ugal-ugalan, gampang nesu. c. Kethèk: pencilakan, usil, seneng ngrusuhi.

Wewataké wayang miturut sunggingané: a. Putih, kuning, ireng; tandhané becik lan suci. b. Abang; tandhane kendel, brangasan. c. Biru;tandhané jirèh.

## Uga delengen 
* Wayang
* Pratélan paraga wayang
Tembung kriya

**Tembung kriya** (sajeroning Basa Indonésia: ''* utawa *verba*), iku kabèh tembung kang nyatakaké solah bawa, tingkah laku utawa tumandang gawé, ngayahi pagawéan. Sajeroning tata ukara, tembung kriya iku kang dadi wasesa (*predikat''). Umpamané lungguh, mangan lan sapanunggalané. Tembung kriya kang isih kudu diwènèhi katrangan supaya dadi cetha diarani 'tembung kriya mawa lèsan' (Basa Indonésia: ''''), tuladhané antarané tembung nabrak, menthung, nyiram, nagih, nuthuk lan sapanunggalané. Déné tembung kriya kang wis cetha tanpa diwènèhi katrangan ingaran tembung kriya tanpa lèsan. Tuladhané: adus, mangan, udud, nulis, nggambar lan sapanunggalané.

Tembung kriya bisa dibédakaké:
# Kriya lingga, yaiku tembung kriya kang nalika dadi wasesa ora kudu diowahi utawa ditambah dhisik. Conto: linggih, adus.
# Kriya owah, yaiku tembung kriya kang diowahi nalika dadi wasesa. Tembung kriya owah iki antarané awujud:
* Tembung tanduk
* Tembung tanggap
* Tembung pakon
* Tembung tandang lan sananta
* Tembung sabawa

## Rujukan
Ngontragaké gunung

**Ngontragake gunung** iku paribasan sing  tegesé wong cilik asor bisa ngalahaké wong luhur utawa gedhé, nganti gawé cingak lan kageté wong akèh.

## Uga delengen 
* Paribasa lan Saloka Jawa
Balésari, Bansari, Temanggung

**Balésari** iku désa ing Kacamatan Bansari, Kabupatèn Temanggung, Provinsi Jawa Tengah, Indonésia.

## Rujukan 
## Uga delengen 
* Bansari, Temanggung
* Kabupatèn Temanggung

## Pranala njaba 
* Situs resmi Kabupatèn Temanggung
Kisruhing leladi dirgantara sawisé Eyjafjallajökull mbledhos ing 2010

[[Gambar:Eyjafjallajökull volcanic ash 17 April 2010.png|thumb|right|Citra awan awu sing kira-kira sumebar saindhenging Éropa ing tabuh 18:00 ing tanggal 17 April 2010. Ramalan ini bakal dianyari ing situs wèb London Volcanic Ash Advisory Centre site (Met Office, Britania Raya.]]

Sawisé érupsi gunung geni Eyjafjallajökull ing tanggal 14 April 2010, lalu lintas udara sadhuwuring Éropa Lor dadi amburadul. Perkara iki njalari yutanan para penumpang montor mabur dadi kedampar.

Érupsi iki dumadi sangisoring ès gletser, lan banyu anyep saka ès sing lèlèh njendhelaké lava kanthi gelis lan njalari fragmèn-fragmèn iku dadi kaca sing kagawa déning angina. Barang-barang iki karo gedhéné érupsi nggawé awu awan sing mbebayani banget kanggo lalu lintas udara.

Akibaté, pamaburan dadi katundha ing Ostenrik, Bèlgi, Britania Raya, Republik Ceko, Dhènemarken, Éstlan, Kapuloan Pharur, Finlan, Jerman, Honggari, Èslan, Irlandia, Kroasia, Lètlan, Litowen, Luksemburg, Malta, Moldova, Nurwègen, Polen, Prancis, Ruslan, Slowak, Slowén, Spanyol, Swèdhen, Switserlan lan Walanda, mawa akèh lapangan mabur ing Éropa sing ditutup.

## Rujukan
Tembung tumrap gamelan

**Tembung tumrap gamelan** iku sawatara tembung sing dianggo ing donya gendhing lan gamelan. Tembung-tembung mau antarané:

# Bawa: tembang kanggo mbukani gendhing. 
# Buka: wiwitané nembang. 
# Buka celuk: bukaning gendhing mung njupuk saperangane tembang. 
# Cakepan: unèn-unèn utawi tetembungan sing dienggo ing tembang. 
# Cengkok: eluk-eluking swara ing lelagon tembang. 
# Gendhing: lelagoning gamelan. 
# Gérongan: tetembangan bareng karo gamelan. 
# Laras: runtuting swara sing bener.
# Mathet: nyekel, mejet nganggo driji, telapakan,sikut pinggir wilahane gamelan sawisé ditabuh 
# Niyaga: tukang nabuh gamelan. 
# Pathet: endhek dhuwuring swara ing gamelan. 
# Pelog: larasing gamelan. 
# Plangkan: jagrag sanggan kendhang. 
# Pluntur: tali kanggo nyangga rericikaning gamelan. 
# Rancakan: jagrag sanggan bonang, kethuk, kenong. 
# Sarancak: saprangkat(tumrap gamelan). 
# Senggakan:unèn-unèn mawa lagu ing tengahing tembang. 
# Sindhèn: wong kang gawéané nembang mbarengi gamelan. 
# Slendra: larasing gamelan. 
# Suluk pathetan: kidungan pratandha arep ganti pathet. 
# Suwuk: lèrèn, sirep (tumrap gamelan). 
# Waranggana: sindhèn, pasindhèn. 
# Wilet: sambunging swara sing sarwa laras. 
# Wirama: ukuran kendho kencenging nabuh gamelan.

## Uga delengen
* Gamelan
* Gendhing
* Basa Jawa Pepak
* Tembung
Tembung ing pawayangan

**Tembung ing pawayangan** iku sawatara tembung Basa Jawa sing kerep dianggo (istilah) sajeroning donya pawayangan lan utawa ing donya padhalangan. Tembung-tembung mau antarané:

# Ada-ada: kidungané dhalang arep nyritakake wayang. 
# Antawacana: lagu cengkoké swara siji-sijiné wayang. 
# Bala tengen: bangsa prajurit kang disandhing ing kelir sisih tengen. 
# Bala kiwa: bangsa prajurit kang disandhing ing kelir sisih kiwa. 
# Bléncong:diyan kanggo madhangi wayang. 
# Bodholan: padha mangkate wadyabala. 
# Cempala: kayu penthol kanggo ngepraki wayang. 
# Gara-gara: wetuné Semar, Gareng, Petruk. 
# Jejer: lagi madeg padha rembugan. 
# Kecrèk, kepyak: prabot(wesi) sing ngetokaké swara crek-crek. 
# Kelir: lawon putih kanggo nampani wayanganing wayang. 
# Perang brubuh: perang amuk-amukan akèh pepati. 
# Perang gagal: perang wadyabala durung ana pepati. 
# Perang kembang: perangé buta karo satriya. 
# Sabetan: patrapé dhalang nglakokaké wayang. 
# Sulukan: ada-ada. 
# Talu: uyon-uyon ngarepake wiwit jejer.

## Uga delengen
* Basa Jawa Pepak
Tembung sesulih sadhéngah

**Tembung sesulih sadhéngah** (Basa Indonésia: *kata ganti tak tentu*), punika tembung ing Basa Jawi ingkang minangka gegantosing tiyang utawi barang ingkang kawontenanipun dèrèng cetha utawi dèrèng genah.

Ingkang kalebet tembung punika ing antawisipun: sawijining, apa-apa, apa baé, sapa-sapa, saben wong, kabèh, sing sapa, salah siji.
Pratélaning nagara miturut Indhèks Pamegaran Manungsa

Ing ngisor iki wujud **pratélan nagara miturut Indèks Pembangunan Manungsa** sing kalebu sajeroning Laporan Pembangunan Manungsa Badan Program Pembangunan Perserikatan Bangsa-Bangsa sing dirilis tanggal 5 Oktober 2009. **Indèks iki mitutrut data taun 2007**.

Nagara-nagara kapérang dadi patang kategori miturut IPM-é: **dhuwur banget ** (kategori anyar sing ditambahaké ing laporan taun 2007), **dhuwur**, **menengah** lan **cendhèk**.Wiwit laporan taun 2007, kategori pembanguan manungsa sing dhuwur banget dirujuk minangka *nagara maju*, déné sisané diklompokaké minangka *nagara tumuwuh*.

## Pratélan pepak nagara 
*  = Mundhak.
*  = Tetep.
*  = Mudhun.
* Nagara sing aji IPM padha ora nuduhaké yèn kaloroné duwé peringkat padha amarga peringkat IPM ditemtokaké nganggo aji enem angka ing samburiné koma..
* Indèks iki dirilis tanggal 5 Oktober 2009 lan nyakup periode taun 2007
* Angka sajeroning tandha kurung makili sapira gedhéné munggah mudhun peringkat sawiji nagara dibandhingaké karo perkiraaan revisi aji IPM taun 2006 sing dibabar tanggal 5 Oktober 2009.

### Pembangunan manungsa dhuwur banget (Nagara maju) 
### Pembangunan manungsa dhuwur (nagara maju) 
### Pambangunan manungsa manengah (nagara maju) 
### Pembangunan manungsa cendhèk 
## Laporan 2011 
*  = increase.
*  = steady.
*  = decrease.
* Similar HDI values in the current list do not lead to ranking ties, since the HDI rank is actually determined using HDI values to the sixth decimal point.
* The number in brackets represents the number of ranks the country has climbed (up or down) relative to new 2011 data for 2010 (as indicated in the new 2011 report, p.&nbsp;131).

### Very high human development 
### High human development 
### Medium human development 
### Low human development 
## Miturut bawana 
### Afrika 
**10 nagara ber-IPM paling dhuwur’’’

**10 nagara ber-IPM paling ngisor**

### Amérika 
**10 nagara minagka-IMP paling ndhuwur**

**10 nagara minangka-IPM paling ngisor**

### Asia & Oseania 
**10 nagara mingka-IPM paling dhuwur**

**10 nagara minangka-IPM paling ngisor**

### Éropa 
**10 nagara mawa-IPM paling dhuwur**

**10 nagara mawa-IPM paling cendhèk'''

## IPM miturut golongan nagara 
## Nagara liya sing ora ana sajeroning lapuran 
### Nagara anggota PBB (data UNDP paling anyar) 
### Dudu nagara anggota PBB (ora diitung UNDP) 
## Cathetan 
## Rujukan 
## Pranala njaba 
* Archive of previous global reports.
Tembung wilangan babon

**Tembung wilangan babon** punika kabedakaken wilangan kumpulan saha wilangan sadhengah. 
Tuladha: 0; enol (das), 1; siji (eka), 2; loro (dwi), 3;telu (tri), 4;papat (catur), 5;lima (panca), 6;enem (sad), 7;pitu (sapta), 8;wolu (astha), 9;sanga (nawa). Wilangan kaperang-perang malih dados; 1. Las-lasan; saking sawelas dumugi sangalas. 2. Kur-kuran; saking salikur dumugi sangalikur. 3. Dasan; saking sadasa dumugi sangangdasa. 4. Atusan; saking satus dumugi sangangatus. 5. Ewon; saking sewu dumugi sangangewu. 6. Yutan; saking sayuta dumugi sangangyuta. Prelu dipunwigatosaken, wilangan 25 kawaos salangkung, 50 kawaos seket, 60 kawaos suwidak.
Al Gore

**Albert Arnold Gore Jr.** (lair 31 Maret 1948 ing Washington, D.C.) iku pulitikus Amérika Sarékat sing mengku kalungguhan minangka wakil présidhèn angka 45 ing mangsa papréntahan Présidhèn Bill Clinton, wiwit taun 1993 nganti 2001. Ing taun 2000 dhèwèké maju sajeroning pamilihan présidhèn AS nanging dikalahaké déning George W. Bush sajeroning sawiji pemilu sing ketat banget lan kontroversial. Gore duwé gunggung swara pemilih paling akèh, nanging ora kapilih minangka Présidhèn AS amarga kalah saka Bush sajeroning cacahing swara èlèktoral.

Sawisé pemilu 2000, Gore dadi siji dirèktur prusahaan AS, Generation Investment Management.
Gore dikenal kanthi wicarané ngenani masalah owah-owahan iklim. Gore tampil sajeroning *An Inconvenient Truth*, siji filem dokumenter taun 2006 panampa bebungah Academy Award sing carita ngenani pemanasan global. Ing tanggal 12 Oktober 2007, Al Gore diumumaké minangka pamenang anugerah Bebungah Nobel bebarengan karo Intergovernmental Panel on Climate Change "amarga pangudiné sajeroning yasa lan nyebar luasaké kawruh ngenani owah-owahan iklim sing disebabaké manungsa sarta sajeroning ngrintis langkah-langkah sing diperlokaké kanggo nglawan owah=owahan mau."

## Pranala njaba 
* Situs web resmi
Theodore Roosevelt

**Theodore Roosevelt, Jr.** () iku Présidhèn Amérika Sarékat angka 26. Mengku kalungguhan kaping pindho ing taun 1901 nganti 1909. Sadurungé dadi présidhèn Roosevelt iku wakil présidhèn Amérika Sarékat nalika jaman Présidhèn William McKinley.

Theodore Roosevelt dikenal uga kanthi peparab **T.R.**, lan ing kalangan masarakat dikenal minangka **Teddy** (sanadyan dhèwèké ora seneng jeneng undang-undangan iki). Jeneng bonékah dolanan *bruwang Teddy* njupuk saka jenengé présidhèn iki amarga nalika ajag kéwan dhèwèké ora gelem matèni anak bruwang.

Jabatan présidhèn ingtampa nalika dhèwèké ngganti kalungguhan présidhèn Willdhèwèkém McKinley kang kaprejaya.

Ing yuswa 42 taun, Roosevelt dadi présidhèn Amérika Sarékat kang paling anom. Roosevelt asal saka Parté Républik.

Ing mangsa kalungguhan pisanan dhèwèké ora duwé wakil présidhèn, banjur ing mangsa kalungguhan kaloro dhèwèké ingdhampingi d’ening wakil présidhèn Charles W. Fairbanks.

Présidhèn iki isih sadulur cedhak karo présidhèn Franklin Delano Roosevelt, Présidhèn Amérika angka 32. 
## Wiwitan karir 
Theodore Roosevelt inglairaké ing kutha New York ing 27 Oktober 1858. Dhèwèké asal saka kulawarga kang sugih. 
Sadurungé dadi présidhèn, Theodore Roosevelt wis duwé pengalaman kang jembar. Dhèwèké tau dadi anggota Parlemen praja New York, anggota Jawatan Kapegawéyan Pamaréntah Amérika Sarékat, Ketua Dewan Pulisi New York, Letnan Kolonel sajeroning perang Spanyol Amérika, Gubemur New York, dan Wakil Présidhèn Amérika.
## Mangsa kapresidhènan 
Ing taun 1901 wektu Présidhèn William McKinley tilar donya déné ditémbak sawijining téroris.  
Wektu semana, dhèwèké dadi Présidhèn Amérika kang paling anom dalam sajarah Amérika Sarékat.
Minangka Présidhèn, Theodore Roosevelt duwé panemu yèn pamaréntah kudu;
* Dadi penengah antara faktor-faktor ékonomi kang bertentangan ing Amérika,mligi antara golongan majikan lan buruh.
* Njamin kaadilan tumrap saben wong lan ora botsih. 
Lan présidhèn minangka "pemimpin rakyat" kudu njupuk tindakan apa waé kanggo kapentingan rakyat kajaba tindakan-tindakan kang kanthi tegas dipenggak hukum utawa Konstitusi.

Présidhèn Theodore Roosevelt njaga supaya perusahaan-perusahaan gedhé aja nganti dolanan pulitik lan dhèwèké meksa pembubaran perusahan-perusahaan gedhé, amarga nglanggar undang-undang antimonopoli. 
## Silsilah
Kulawarga basa Slavika Wétan

**Basa Slavik Wétan** iku siji sub-golongan basa Slavik kang mligi dituturaké ing wewengkon tilas Kamaharajan Ruslan lan para pendahulunya. Basa-basa kang éwoning iki antarané:

* Basa Ruslan
* Basa Ukraina
* Basa Bélarus

## Uga delengen 
* Basa Slavik
* Basa Slavik Kulon
Banjarsari, Bejen, Temanggung

**Banjarsari** iku désa ing Kacamatan Bejen, Kabupatèn Temanggung, Provinsi Jawa Tengah, Indonésia.
Désa Banjarsari dumunung ing èlevasi rata-rata 600 m saka lumahing sagara lan leté 3&nbsp;km saka kutha krajan Kacamatan Bejen lan 35&nbsp;km saka kutha krajan Kabupatèn. Kanthi jembar wewengkon 111 ha kapérang dadi lahan sawah 64 ha lan lahan dudu sawah 47 ha. Saka lahan dudu sawah dipigunakaké kanggo yasan/pekarangan, tegal/huma, alas nagara/rakyat, lan lahan liyané.

## Rujukan 
## Uga delengen 
* Bejen, Temanggung
* Kabupatèn Temanggung

## Pranala njaba 
* Situs resmi Kabupatèn Temanggung
* Blog Kecamatan Bejen