open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Basa Muko-Muko

**Basa Muko-Muko** ya iku basa sing dienggo déning wong Muko-Muko kang manggon ing wewengkon Kacamatan Muko-Muko Lor lan sapérangan Kacamatan Muko-Muko Kidul. Rong kacamatan iku lumebu ing Kabupatén Bengkulu Lor. Dumasar Ethnologue, basa Muko-Muko lumebu kulawarga basa Malayik lan dadi dhialék Basa Minangkabo. Cacahé panyatur asli basa iki cacahé 25.000 ing taun 1986. Pagawéan duman gedé wong Muko-Muko nalika iku minangka warigaluh lan wong tani. Liyané ana sing dadi pedagang. 

Wewengkon Muko-Muko iku ana ing watesé Provinsi Bengkulu pérangan lor kanthi Provinsi Sumatra Kulon. Amarga iku ing wewengkon iki akèh wong neneka saka Sumatra Kulon. Akéh wong Muko-Muko bisa nganggo rong basa (bilingual) atawa lewih (multilingual) kayadéné bisa nganggo basa Muko-Muko, basa Minangkabo, basa Pekal, lan basa Indonésia. Basa Muko-Muko isih ana fungsi lan kadudukané minangka basa ing kulawarga lan masarakat, ing sekolah dhasar, lan lambang budaya wong Muko-Muko.

## Conto ukara basa 
*Bak nulih surék* “Bapa nulis layang”

*Adik ngambik* saka unggéh “Adhi njukut sangkar manuk”

*Ayam betino tung lopek paga* “Ayam wadhon kuwi lumpat rajek”
## Rujukan
Basa Malayu Langkat

**Basa Malayu Langkat** ya iku salah siji dhialék basa Malayu sing dituturaké déning wong Malayu ing Kabupatén Langkat lan Kutta Binjai ing Sumatra Lor, Indonésia. Basa iki masih dienggo minangka basa komunikasi padinan ing wong Langkat. Cacah panyatur basa Malayu Langkat kurang lewih 700.000 wong. Ing cacah iku ora kabéh nyaturaké basa iki, merga ana wong sing turunan Cina lan liyané kang ora nganggo basa Malayu Langkat. Basa iki ana subdhialék lokal kayadéné dhialék Bahorok, dhialék Stabat, dhialék Tanjungpura, lan dhialék Pangkalan Susu. Ing Kecamatan Hinai lan Tanjungpura dianggep wewengkon basa Malayu kang taksih asli merga sithik kena pengaruh basa wong neneka. Wewengkon Tanjungpura uga pernah dadi pusat Kesultanan Langkat.

## Conto ukara 
Kalau engko henda’ ke ladang, “Yén kowé arep lunga ning bulak”

Sudah adi'nya tidur *ia pe datang ngulang tang si balam* , “Wis adhiné turu, dhèwéké teka manéh marang Balam”.

Tengah tekantuk-kantuk aku, “Nalika aku ngantuk”. 

## Rujukan
Rukem

**Rukem** (*Flacourtia rukam*) ya iku tuwuhan kang karan asli saka Indonésia. Tuwuhan iki uga diarani **ganda rukem** utawa **gerendhang**. Ing basa manca diarani *Rukam* (Pilipina), *Ta Khop Thai* (Thailand), *Rukam Manis, Rukam Gajah, Rukem* (Malaysia), *Jawa Rukamu* (Jepang). Ing Basa Inggris diarani '''Governor's plum**, **Indian plum**, lan **Indian prune'*. Déné jeneng ngèlmiahé *Flacourtia rukam* sinonim *Flacourtia euphlebia''.
Rukem bisa ditemokaké ing Asia Kidul-Wétan, Cina lan Indhi. Urip ing laladan tropika kang teles, nganti ing papan kang dhuwuré 1.500 m saka sagara. Habitaté ing alas primèr lan alas sekundhèr.
## Wedharan 
Wit rukem dhuwuré bisa nganti 20 m, kanthi wit lan cecawangan kang béngkong-béngkong ora lempeng. Ing pang lan rèncèk ana eriné. Déné godhongé lonjong, dawané watara 10–18&nbsp;cm, ambané 4–9&nbsp;cm, pinggiré ora rata. Rai sisih nduwur warna ijo tuwa lan gilap. Nalika pupus, godhongé warna abang semu soklat.

Wohé bunder utawa rada gèpèng watara 2-2,5&nbsp;cm, warna ijo nganti jambon, utawa abang tuwa. Dagingé semu utih, kanthi isi cacah 4-7 iji. Woh iku mbanyu lan rasané semu kecut. Bisa langsung dipangan, nanging kanggo nyuda kecuté, woh iku mau kudu dipijeti dhisik nganti empuk.
## Rujukan
Basa Malayu Ambon

**Basa Malayu Ambon** atawa kang sok disebuté basa Ambon ya iku jinis dhialék basa Malayu kréol atawa Malayu Pasar kang dituturaké ing wewengkon Ambon Provinsi Maluku. Basa iki kanggo basa komunikasi padinan ing kutha-kutha lan désa-désa ing Maluku, kalebu ing Pulo Séram, Lease, Buru, Kepuloan Kei, Tanimbar, lan pulo-pulo cilik liyané.

Basa Ambon iki sujarahé muncul sebab mbiyéné ing abad kaping 16, akèh bangsa-bangsa Éropa dagang ing sekubengané Ambon. Ana uga bangsa liyané kayadéné Malayu, Jawa, Bugis, lan Makasar kang teka kanggo ngedagang ing Ambon. Khusus basa antara nalika jaman iku dienggo rupa basa Malayu kang ndhuwéni ciri lan pola dhéwék cécék karo wong ing kana. Basa Malayu sumebar banget ing Ambon nalika ana misionaris Éropah kanggo nerjemah kitab Injil lan basa antara nyebaraké agama Kristen.

## Conto tembung 
*Bakalai* “Gelut”.

*Balayar* “Ngelayar”.

*Taangka* “Keangkat”.

*Bamaki* “Misuh”.

Barnang tu bai "Nglangi iku becik".

## Rujukan
Basa Malayu Manado

**Basa Malayu Manado** atawa kang sok karan basa Menado waé ya iku basa kang dituturaké ing Kutha Manado, Bitung, Tomohon, Kabupatén Minahasa, Minahasa Kidul, Minahasa Lor, Minahasa Kidul-Wétan, Bolaang Mongondow lan Provinsi Gorontalo. Rupa dhialèk basa Malayu iki uga ana padha-padhané kayadéné ing Sulawesi Tengah lan Maluku. Sakèhé tembung-tembung ing basa Manado iki padha karo tembung-tembung ing basa Indonésia. Amarga basa iki mung dienggo kanggo basa lésan, dadi durung ana standar ortografi atawa éjaan kang sah.

Basa Malayu iki lair sing lingkungan masarakat Manado kang multiètnik lan multikultur minangka basa ibu ing kutha Manado. Kayadéné wong Minahasa, Sangihé, Talaud, Gorontalo, Jawa, lan Ambon. Amarga iku basa Manado iki akèh dhialèké, salah sijiné dhialèk Borgo kang dituturaké wong Borgo ning kutha Manado.

## Conto tembung basa 
## Rujukan
Basa Kerinci

**Basa Kerinci** (; Jawi: بهاس كرينچي) ya iku basa sing kalebu kulawarga basa Melayik lan dituturaké ing wewengkon Kabupatén Kerinci lan Kutha Sungai Penuh, Provinsi Jambi déning wong suku Kerinci. Nalika taun 1984 lan 2000, cacah panyatur basa iki ana 220.000 antara 260.000 wong lan manggon ana ing wewengkon sing ambané 1500 kilométér persegi.

Minangka basa komunikasi padinan, basa Kerinci uga duwé fungsi dadi média sastra kayadéné pantun, tembang, lan paribasan. Ing wewengkon basa Kerinci ana basa tulis ing naskah-naskah kuna nganggo aksara kang karan aksara Incung. Aksara iki rada béda kanthi aksara-aksara Kaganga kanggo nulis basa Melayu lan Lampung ing sekitaré. Nanging yèn dideleng saka dhapuré isih ana padané. Basa Kerinci duwé manéka warna dhialèk lokal, ning wates-wates dialék basa Kerinci durung ana panelitèné saéngga isih durung cetha. Ning yèn dimatké manéka warna dhialèk Kerinci iki bisa digolongaké dadi tigang golongan, ya iku 1) dhialék Kerinci Hulu ing Kacamatan Gunung Kerinci lan Air Hangat; 2) dhialèk Kerinci Tengah ing Sungai Penuh lan Sitinjau Laut, lan 3) dhialèk Kerinci Hilir ing Kacamatan Danau Kerinci lan Gunung Raya.

## Rujukan
Basa Kutai

**Basa Kutay (Ind: Bahasa Kutai)** ya iku basa kang kegolong basa Malayik (basa Malayuwangsa) atawa carabasa Melayu lan dituturaken karong wong Kutai ning Provinsi Kalimantan Wétan. Miturut *Monografi Daerah Kabupatén Kutai* (1968:2). Tembung “kutay” asalé sing basa Cina kho dan thai kang tegesé nagara gedhé. Miturut pangira-irané, ana ing urip padinan wong Kalimantan Wétan iku nganggo basa Melayu minangka basa antara atawa lingua franca. Basa melayu ngembang ning Kutay toli (Ind: Kutai toli) diwanuh minangka basa Kutai. Nganti saiki durung bisa dikira-kira kapan basa Melayu awit dienggo ning wewengkon iki amarga durung ana panalitèn atawa pituduh bab iku. Basa iki uga kanggo basa kandhawara (Ind: komunikasi) antaraning wong Banjar, Dayak, Kutay lan wong anyar ning Tênggarong lan ulu Mahakam (Ind: hulu Mahakam) (Fudiat et.al, 1978:17).

## Penelitan jaman Welanda 
Penelitian bab basa Kutai wis ana sing awit jaman Welanda. Ya iku ana CA. Mees kang wis nulis disertasi dumasar sastra tulis Kutai sesirahé *De Kroniek van Koetei*. Disertasi iki ngemot pratélan tembung basa Kutai. Disertasi iku ditinjau déning W. Kern. TBG (1937). H. Witkamp ning karangané *Een Bezoek aan eenige Oudheden in Koetei TNAG* (1914) ngrembug dhialek Muara Ancalung lan nyatet 75 tembung dhialék iku. Ning karangané kang séjén *De Kedang Rantau (OBomeo) TNAG* (1928) Witkamp ngrembug gegayutan antara dhialék Bendang lan dhialék Pantun. S.C. Knappert nulis *Beschrijving van de Onderafdeeling Koetei* kemot ning BKI 58 (1905). Ning gancarané iku, liyané nulis basa-basa, Witkamp ngrembug sedurungé ana keding bahas dhialèk Melayu Kutai lan pratélan tembung basa Jawa ning basa Kutai.

## Conto tembung 
## Rujukan
Basa Serawai

**Basa Serawai** ya iku basa sing dituturaké sewénéh wong ing Kabupatén Bengkulu Kidul, Provinsi Bengkulu. Basa iki minangka basa komunikasi wong Serawai. Kabupatén Bengkulu Kidul dumadi saka pitung daérah Kecamatan, nanging sing nganggo basa Serawai ana ing patang Kecamatan, ya iku (1) Kecamatan Seluma; (2) Kecamatan Talo; (3) Kecamatan Pino; dan (4) Kecamatan Manna. Papat wewengkon Kecamatan iku dumadi saka 16 marga atawa désa, ya iku (1) Marga Andelas; (2) Marga Air Periukan; (3) Marga Ngalam; (4) Marga Seluma; (5) Marga Ulu Talo; (6) Marga Ilir Talo; (7) Marga Semidang Alas; (8) Marga Ulu Manna Ulu; (9) Marga Ulu Manna Ilir; (10) Marga Tanjung Raya; (11) Marga Anak Gumay; (12) Marga Pasar Manna; (13) Marga VII Pucukan; (14) Marga Anak Lubuk Sirih; (15) Marga Anak Dusun Tinggi; lan (16) Marga Kedurang.

Marga (1) nganti (4) lumebu ing wewengkon Kecamatan Seluma, marga (5) nganti (7) lumebu ing wewengkon Kecamatan Talo, marga (8) nganti (11) lumebu ing wewengkon Kecamatan Pino, lan marga (12) nganti (16) lumebu ing wewengkong Kecamatan Manna. Saka 16 marga kuwi, ana siji marga sing ora nganggo basa Serawai, ya iku Marga Kedurang. Basa kang dienggo ing marga iku ya iku basa Pasemah.

Ing basa Serawai ana rong macem dhialék, ya iku dhialék o lan dialék au. Kang ditegesi dhialék o iku tembung-tembung kang lumrahé akhirané o, kayadéné ke mano ‘arep ning endi’, tuapo ‘apa’, lan sapo ‘sapo’. Dhialék o iki dienggo ing wewengkon Kecamatan Seluma lan Talo. Saterusé, dialék au iku tembung-tembung kang lumrahé akhiran au, kayadéné kemanau ‘arep ning endi’, tuapau ‘apa’, lan sapau ‘sapa’. Dialék au ini dienggo ing wewengkon Kecamatan Pino lan Manna.

## Rujukan
Teresa Teng

**Teresa Teng** (pinyin: 鄧麗君, **Teng Li-Chun**/**Deng Lijun**, 29 Januari 1953 – 8 Mai 1995) ya iku penyanyi pop saka Taiwan. Dhèwèké kondhang amarga nyanyèkaké tembang-tembang rakyat lan balada romantik, kang banjur dadi tembang pop standar Mandarin nalika dhèwèké isih urip, antarané "Kapankah Sliramu Bakal Bali? (*Hé Rì Jūn Zài Lái*)" lan "Wulan Makilaké Atiku (*Yuèliang Dàibiǎo Wǒ de Xīn*)". Teresa ngrekam tembang-tembang mau ora mung ing basa Mandarin waé&nbsp;(basa ibuné), nanging uga ing basa Hokkien Taiwan, Kanton, Jepang, Indonesia,&nbsp;lan&nbsp;Inggris.

Teresa sing wis suwé anggoné nandhang lara panandhang asma, tilar donya ing taun 1995 nalika umur 42 taun, amarga serangan asma parah nalika dhèwèké lagi mlaku-mlaku ing Thailand.

## Réferènsi 
## Pranala njaba 
* Teresa Teng Foundation 鄧麗君文教基金會
* 鄧麗君 Teresa Teng テレサ・テン – One And Only 
* Teresa Teng sings The Moon Represents My Heart on YouTube
* Teresa Teng at AllMusic
* [//musicbrainz.org/artist/5c5cb762-d95e-47af-a7bf-35171eeab8e6 Teresa Teng]
  discography at MusicBrainz
* . Internet Movie Database
Xylocopa latipes

**Tawon kayu,*** Xylocopa latipes*, iku spésies saka tawon kayu kang sumebar ing Asia Kidul-wétan. Asring diarani minangka **kumbang**, nanging kéwan ini luwih trep kalebu jinis tawon. Tawon iki mapan ing alas tropis  lan gawé susuh kanthi mbolongi kayu. tawon iki gawé bolongan jero in kayu balungan omah, kayu mati lan ora tinemu gawé bolongan ing wit-witan kang isih urip

Tawon iki sepisanan diterangaké déning ahli éntomologi, Dru Drury ing 1773, lan kalebu tawon kang urip dhèwèkan tanpa koloni (Kulawarga Apidae).

Tawon kayu iki kalebu gedhé banget, giras, lan urip dhéwékan. Awaké ireng gilap, kanthi suwiwi bening semu metalik biru-ijo nalika kesorot srengéngé. Tawon iki  bokmanawa anggota  *Xylocopa* paling gedhé kang wus ditemoni, sanajan isih ana tawon kang luwih gedhé, aran  Megachile pluto kang uga saka Indonésia. 

## Susuh 
Ing Malaysia, tawon asring milih gawé susuh ing kayu ragangan wewangunan. Tawon iki bisa mbolong kayu kang atos, gawé lèng ing kayu cacah 3-5, kang jeroné udakara 11&nbsp;cm lan gedhéné 2,1-2,3&nbsp;cm.

Tawon kayu iki milih gawé susuh ana ing kayu mati lan pring. Kayu kang disenengi kaya ta *Syzygium cumini*, *Cassia siamea*, *Dyera costulata* (jelutong), *Agathis alba* , *Alstonia spp.* (pulé), lan *Shorea spp.* (meranti).

## Penyerbuk ing kembang 
Tawon kayu digunakaké ing Pilipina kanggo ngawinaké kembang markisa. Uga ing Indonésia lan Malaysia lan nagara Asia Kidul-wétan liyané. Megaré kembang markisa salaras karo uripé tawon kayu, nuduhaké raketé sesambungan antarané loro spésiès iku.

## Rujukan
Basa Malayu Belitung

**Basa Malayu Belitung** ya iku dhialék basa Malayu kang dituturaké ing Pulo Belitung. Pulo iki dumadi saka rong kabupatén ya iku Belitung lan Belitung Wétan. Cacah panyatur basa iki ana 171.553 wong ing taun 1983. Basa iki duwé rupa sastra lésan kayadéné betiong, begubang, campak, pantung, syair, mantra, lan paribasan. Ing pulo iku akèh timah, mula akèh wong Belitung nyambut gawé minangka panambang timah. Uga ana sing dadi wong tani, warigaluh, pedagang, lan pegawé nagari. Basa Malayu Belitung iki duwé ciri khas dhéwé ya iku nganggo vokal pungkasané /e/ pepet, kayadéné basa Malayu Riau.

## Conto basa 
*Aya agig muateg langit-langit ruma kameg*, “Bapak lagi mbenakaké plangitan omah awaké dhéwé kabèh”.

*Die ndak bejalan atau tiduq de hotel ari ini*, “Dhéwéké arep lumaku lan turu ing hotél dina iki”. 

*Bapaq ndaq de ruma nanging de kebun*, “Bapa ora ing omah ning ana ing kebon”.

## Rujukan
Basa Lintang

**Basa Lintang** ya iku dhialék basa Melayu Tengah sing dituturaké déning wong Lintang ing wewengkon Kabupatén Empat Lawang, Provinsi Sumatra Kidul. Déning panyaturé basa iki karan Baso Lintang lan nyebut awak dhéwéné iku Jemo Lintang. Jeneng Lintang iki dikaitké karo jeneng kalén ing kana, ya iku Kali Lintang, dumadi sing Kali Lintang Kanan lan Lintang Kiri. Ing Kabupatén Empat Lawang, basa iki dituturaké ing Kacamatan Ulu Musi, ibu kuthané ing Padang Tepong, Kacamatan Pendopo ibu kuthané ing Pendopo, Kacamatan Muara Pinang ibu kuthané ing Muara Pinang lan Kacamatan Tebing Tinggi ibu kuthané ing Tebing Tinggi. Saiki wewengkon Tebing Tinggi wis dadi kutha administrasi dhéwé.

Basa Lintang duwé rong dhialék, ya iku dhialék /o/ lan dhialék /e/pepet. Dhialék /o/ ana ing Kacamatan Ulu Musi, Kacamatan Pendopo lan Kacamatan Muara Pinang. Anadéné dhialék /e/ ana ing Kacamatan Tebing Tinggi lan telung dhusun ana ing wewengkon Kacamatan Ulu Musi, ya iku dhusun Karang Dapo Lamo, dhusun Karang Dapo Baru lan dhusun Karang Gede. Cacah panyatur basa Lintang ning patang kacamatan iku akéhé 181.206 wong ing taun 1989.

## Rujukan
Daylight (laguné Maroon 5)

"**Daylight**" ya iku lagu kang ditindakaké déning grup band asal Amérika jenengé Maroon 5. Lagu iki dirilis minangka lagu ketelu saka album studio kepapat, *Overexposed* (2012). Penyanyi mligi ya iku Adam Levine nyipta lan gawé prodhuksi karo Max Martin lan Mason "MdL" Levy, karo tambahan nulis saka Sam Martin. Lagu iki duwé aliran *rock* alus kang nyeritakaké bab kasadharan yèn uwong kudu lunga saka ubungan lawas, nanging ora saktenané kepéngin ninggal.

## Latar wuri lan tulisan 
"Daylight" iki diumumaké minangka lagu ketelu saka album studio kang kepapat, *Overexposed* (2012) ing sepisanan kala 8 Novèmber 2012 ing *The Voice*. "Daylight" iki ditulis déning Adam Levine, Max Martin, Sam Martin lan Mason "MdL" Levy, nalika prodhuksi iki ditangani déning Levine, Martin lan MdL. Levine wis nyatakaké kaping akèh yèn lagu iki dadi lagu favorit dhèwèké ing album kang padha. Lagu iki alirané rock alus.

Levine nyanyi "''In the daylight/ We'll be on our own/ But tonight I need to hold you so close''," Helen Nowotnik saka The Triangle nganalisis yèn upamané lagu "If 'Never Gonna Leave This Bed' lan 'Must Get Out' digabung dadi siji bakal dadi lagu 'Daylight'." Pérangan intro lagu iki padha karo lagu Backstreet Boys 2005 kang judhulé "Just Want You to Know", kacathet déning Cameron Adams saka The Herald Sun.

## Rujukan
Basa Orang Laut

**Basa Orang Laut** ya iku dhialék basa Malayik kang dituturaké déning wong Orang Laut ing laladan Kapuloan Riau lan Sumatra Lor, Indonésia. Basa Orang Laut (BOR) kanggo basa padinan sesrawungan suku Orang Laut. Dhéwé`é manggon ing Pulo Jaring Halus ing Kacamatan Secanggang lan Pulo Tapak Kuda ing Kecamatan Tanjung Pura. Daérah sing dienggoni wong Orang Laut iku mencil lan sok ing sagara. Rong kecamatan iku ana ing Kabupatén Langkat, Sumatra Lor. Urip wong Orang Laut masih tradhisional temen. Laladan BOR iki sesandhingan karo laladan basa Malayu. Bisa didhudhut yèn antara BOR lan basa Malayu ora ana wates sing cetha. Ing soal kesukuan iku rada angél dibedaké antara wong Melayu lan Orang Laut, nanging lumrahé Orang Laut agamané masih tradhisional.

Dhialék BOR iki ana loro ya iku dhialék Tapak Kuda lan Jaring Halus. BOR masih dienggo ing padinan (sesrawungan), upacara adat, lan upacara agama.

## Conto basa 
Seluak budak ni kotok sangat. “Clana bocah iki reged temen”.

Ayam dia sembilan ékok, “Ayamé dhéwé’é sangang biji”.

Pak tukak duit di kedai, “Bapak nuker duit ing warung”.

## Rujukan
Basa Malayu Pontianak

**Basa Malayu Pontianak** ya iku dhialék basa Malayu sing dicaturaké ing Kutha lan Kabupatén Pontianak, Mempawah, Kubu Raya lan sekitaré ing Provinsi Kalimantan Kulon. Basa Malayu ing Kalimantan Kulon iku basa kang paling gedé lan akèh panyaturé. Ing kutha Pontianak basa iki dituturké ing Kacamatan Pontianak Kulon, Pontianak Wétan, Pontianak Lor lan Pontianak Kidul. Basa Malayu Pontianak (BMP) iki mirib karo basa Malayu ing laladan Johor-Riau. BMP uga kadayan karo basa Dayak saka rumpun Klemantan lan tetembungé arep padha dèné basa Malayu ing Ketapang. Dhialék basa iki duwé ciri khas ya iku cara ngecapkaé huruf /r/ iku anuswara. Uga ana tambahan partikel “bah” minangka partikel tegas. Ing BMP ora ana basa unggah-ungguh sanadyan ing wewengkon iki pernah ana sistem Kasultanan Pontianak.

## Conto tembung 
Ing sistem sesebutan kulawarga ana istilah 'membase' nalika ngudang wong cocok kaliyan tata urutan ing kulawarga atawa tandha mirunggan ing wong iku:
# Sulung = Along ; Long ,
# Tengah = Angah ; Ngah ,
# Bungsu = Usu ; Su ,
# Ireng = Itam ; Tam ,
# Putih = Utéh ; Téh ,
# Dhuwur = Anjjang ; Njang ,
# Enom = Ude ; Nde ,
# Cilik = Acik ; Cik

## Rujukan
Basa Sakai

**Basa Sakai** ya iku basa kang dienggo déning wong Sakai ing Kacamatan Mandau, Kabupatén Bengkalis. Wong Sakai iki kagolong golongan suku kang rasa adhoh karo masarakat liyané ing laladan kono. Basa Sakai ana gayutané karo basa Malayu lan Minangkabo lan kagolong ing golongan basa Malayik. Miturut sesepuh Sakai, dhèwèké saka Pagarruyung, Minangkabo amarga ngadhohi sistem pajek awit jaman Welanda. Wewengkon wong Sakai diarani Kepenghuluan kang dibawahi katua désa lan diarani Batin. Ana kurang lewih rolas kepenghuluan ing daérah Sakai. 

## Rujukan
Taun wastu

**Taun wastu** ya iku ateges *taun lumrah*, ing pétungan pananggalan Jawa (candrasengkala), kang uga tinemu ing pananggalan Walanda (suryasengkala). Ing pananggalan Jawa taun Alip,Jimawal, Dal, Bé lan Wawu kalebu taun wastu, kanthi umur taun iku ana 354 dina. Lan uga ketambahan taun Jimakir manawa pinuju salin kurup (120 taun) uga dadi taun wastu, kaya ta ing taun 1626, 1746, lan 1866.
Basa Malayu Ketapang

**Basa Malayu Ketapang** atawa sing kulinané dijuluki **basa Malayu Kayong/Kayung** ya iku dhialék basa Malayu sing dituturaké déning wong Melayu ing Kabupatén Ketapang, Provinsi Kalimantan Kulon. Ing Kabupatén Ketapang basa iki ana ing wewengkon Kacamatan Matan Hilir Lor lan Matan Hilir Kidul. Ing Ketapang, liyané Malayu Ketapang uga ana basa Dayak, Madura, Jawa, lan basa Malayu liyané, kayadéné basa Malayu Pontianak lan Sambas. Miturut informan, ing taun 1998 panyatur asli basa Malayu Ketapang diangkah ana 50.000 wong. Basa iki lumrahé duwé fungsi minangka basa pasrawungan waé lan ing kulawarga lan masarakat Ing sekolah-sekolah, basa Malayu Ketapang dienggo ing situasi ora resmi. Wong Malayu Ketapang ndadèkaké basa iki minangka lambang idhèntitas daèrah Ketapang lan isih duwé pusisi sing dhuwur minangka basa daérah. Basa iki titikané ing akhiran tembung vokal /a/ dadi /e/ pepet.

## Conto basa 
Kakak mbeli baju di pasar, “Kangmas tuku klambi ing pasar”.

Kətikə' sayə minom. Umak taɳah masak,”Nalika aku ngombé. Mbok lagi masak”.

## Rujukan
Basa Semende

**Basa Semende** ya iku basa sing dituturaké déning wong Kacamatan Semende. Basa iki lumebu kelompok basa Melayu Tengah kang sumebar ing Sumatra Kidul lan Bengkulu. Ibukuthané iku ing Pulau Panggung, 300&nbsp;km saka Kutha Palémbang. Kacamatan Semende ana ing wewengkon Kabupatén Muara Énim, Sumatra Kidul. Tembung semende iki asalé saka tembung *‘semende’* kang tegesé kawin ing Basa Jawa. Tembung ‘semende’ dumadi saka se + ende kang enthuk sisipan –mo. Teges tembung se iku siji. Ende iku rong péhak lanang lumebu umah pihak wadhon lan manut siji adat kawin, ya iku pengantén lanang lumebu ing umah wadhoné lan ora didol, anadéné péhak wadhon ora tuku. Kulawarga péhak lanang lan wadhon duwé hak kang padha ing anak lan mantu.

Ing Sumatra Kidul, tembung semende ngerujuk ing adat istiadat kawing tunggu tubang. Tegesé tunggu tubang iku anak wadhon kang paling tuwa ing siji kulawarga minangka pangreksa omah kulawarga iku. Ing basa Semende ana variasi dhialéké ya iku dhialék Pulau Panggung lan dhialék Ulu Inim. Dhialék Pulau Panggung dumadi saka subdhialék Pulau Panggung, Tanjung Laut, Perapau. Dhialék Pulau Panggung duwé intonasi irama. Anadéné dhialék Ulu Inim intonasiné rada seru atawa banter, mirib dhialèk basa Besemah. Misalé tembung antén, ing dialék Pulau Panggung karan *‘tunggu/tanti’*, dialék Ulu Inim karan *cecuati*.

Basa Semende duwé kadudukan kang dhuwung ing golongan wong Semende. Nalika ana wong kono ora nganggo basa Semende ing kulawarga lan masarakat iku dianggep duméh.

## Conto basa 
Ame ade rembie pait  'Yén ana pari welut kang pait’

Mantap gendule kutugalkah  ' Mesthi timput takbuwang'

Arne ade tangge ke langit  'Yén ana anda marang tawang'

Mantap dunie kutinggalkah  'Mesthi donya taktinggal'

## Rujukan
Basa Sekak

**Basa Sekak** ya iku salah siji basa daérah sing dianggo déning wong suku Sekak ing Pulo Bangka, Provinsi Kapuloan Bangka-Belitung. Basa Sekak kagolong ing golongan kulawarga basa Malayik. Wong Sekak uripé akèh ing sagara. Dhéwéé nganggo prahu layar cilik minangka omahé lan bisa pindhah-pindhah. Dadi wong-wong iki uripé nomaden. Wong Sekak pegawéané dadi warigaluh. Amarga uripé akèh ing sagara dadiné wong-wong iki karan Orang Laut (Jawa: wong sagara). Tembung Sekak iki ndhuwéni teges kang nègatif. Miturut penjelasané wong Bangka, Sekak iku tegesé bandhel. Amarga iku separoh wong-wong iku rumangsa kecenthok.

Saiki wong Sekak wis ora pati nutup atawa keisolir temen, akèh wong Sekak sesrawungan karo wong Malayu Bangka lan Cina Bangka. Amarga saka pasrawungan iku ana pangribawa-pangribawa basa Bangka ing basa Sekak. Cacah panyatur basa iki nambah kurang.

## Conto basa 
*Urang nyeng detang tadiq agiq makan*, “Wong kang teka mau lagi mangan”.

*Ikoq arus pegiq*, “Kowé kudu lunga”.

*Ruma nyeng dibengun taun la laluq rusak*, “Omah kang dibangun taun wingi bubrah”.

*Bile iko neq ciyun*, “Kapan kowé arep mrana”.

## Rujukan
Basa Bonai

**Basa Bonai** ya iku basa kang dituturaké déning wong Bonai ing wewengkon Rokan, Provinsi Riau. Basa iki kegolong ing kulawarga basa Melayik. Wong Bonai iku asalé sing daérah Kali Rokan, nanging ana carita asal-usul yèn wong Bonai iku saka Pagarruyung, Sumatra Kulon lan pindhah marang Rokan Kanan lan Rokan Kiri. Ing Rokan Kanan dhèwèké ana ing Kecamatan Kunto Darussalam, Kampar lan ing Rokan Kiri ana ing Kacamatan Tanah Putih, Bengkalis. Intiné wong Bonai manggon ing laladan hulu kali Rokan.

## Rujukan
Basa Akit

**Basa Akit** ya iku basa kang dituturaké déning wong Akit ing Pulo Rupat, provinsi Riau. Basa iki kelebu ing kulawarga basa Malayik lan dadi dhialék basa Malayu. Wong Akit iku wong sing manggon ing sekitaré kali Gasib lan Kali Siak nalika jaman semana dijumenengi déning Sultan Siak. Dhéwéké nyambut gawé minangka tani, mbeburu, nyandhak iwak, lan liyané. Basa Akit isih kanggo basa padinan ing kabéh Pulo Rupat lan pulo-pulo cilik liyané sakiwa-tengené Rupat. Cacah panyatur basa iki ana 3.436 wong ing taun 1976. Désa-désa ing Pulo Rupat dipandhégani déning Penghulu lan dirèwangi perangkat désa.

Ing basa Akit iku ana rong jinis dhialék ya iku dhialék Géografis lan dhialék Sosial. Dhialék Géografis iku anadéné ya iku dhialék Désa Batu Panjang, Désa Teluk Lecah, Sei Cirgam, Pukul Nyirih, Hutan panjang, Titi Akar, Tanjung Medang, Ru, Tanjung Punak, Makeruh, Tanjung Kapal, Muda Terkul, Muda Pirgam, lan Désa Muda Kador. Dhialék Sosial ya iku dhialék pare dukun kang kulina dienggo kanggo nambani wong lara nalika upacara adat, dhialek Batin kang kulina dienggo para batin penghulu ing musawarah adat, lan dhialék Tokoh Masarakat.

## Conto basa 
*Okhang tu gukhu*, “Wong iku guru”.

*Betinah tu bomo*, “Wadhon iku dhukun”.

*Anak ikak kacak*, “Bocah iki ayu”.

## Rujukan
Basa Iban

**Basa Iban** yaiku basa kang dituturaké déning wong Iban ing laladan Kalimantan Kulon, Indonésia lan Sarawak, Malaysia. Basa kang ana ing rong negara iki kalebu ing keluwarga basa Malayik. Wong Iban ing Indonésia dumunung ing Kabupatén Kapuas Hulu, Sanggau, lan Sintang (Kecamatan Sekayam). Teges tembung Iban iki miturut Tjilik Riwut yaiku “wong”. Basa Iban dipandum ing dhialék-dhialék. Miturut Tjilik Riwut ana dhialék Balau, Shang, Saribas, Undup, Kumpang, Sebujau, Seru, Kanowit, Empran, lan Gaat.

Basa Iban isih dienggo ing pasrawungan masarakat ing wates Sarawak lan Kalimantan Kulon. Liyané iku, basa iki uga dienggo ing acara agama, rapat, lan kulawarga. 

## Conto basa 
*Aram kitai belajar jaku Iban*, “Ayo kita sinau basa Iban”.

*Bilik tinduk nyin beresi*, “Senthong iku resik”.

*indai mandi ba sungai*, “Ibu adus ing kali”.

*Ini aku udah parai*, “Mbah putriku wis séda”.

## Rujukan
Basa Musi

**Basa Musi** atawa basa Sekayu dituturaké déning wong kang manggon ing laladan Musi Banyuasin, Sumatra Kidul. Basa iki kalebu kulawarga basa Malayik. Miturut narasumber, aran liyan basa iki ya iku basa Sekayu, sing ngemu teges ya iku Sri Ayu, dhèwèké raja ing laladan Musi Banyuasin ing jaman mbiyén. Lan aran Musi iki dijupuk saka kali kang mili ing Musi Banyuasin. Miturut cacahé naraguna, istilah Sekayu luwih sethithik tinimbang Musi, uga Musi lewih jembar daérahé, amarga iku luwih becik nganggo aran Musi baé. Wewengkon naraguna basa Musi amba temen ya iku ing Kabupatén Musi Banyuasin lan Musi Rawas. Induk basa Musi ana ing Musi Banyuasin kang Kutha krajanné ing Sekayu. Cacah panyatur basa Musi akéhé 361.798 wong.

## Conto basa 
*Koyongnyé la pegi ka Palémbang*, “Kakangé wis lunga ing Palémbang”.

*Dié ngabarke base daq saket*, “Dhéwéké ngandhani dhèwèké lagi lara”.

*Ughang nyang dem datang itu mamaqku*, “Wong kang teka iku pak likku”.

*Ali bajalan gancang*, “Ali lumaku banter”.

## Rujukan
Beton mawa balung

**Beton mawa balung** utawa beton balungan ya iku material gabungan antarané beton sing kakuwatan nahan tarik cilik digabung karo balungan sing nduwe kakuwatan nahan tarik gedhe. Balungan lumrahé wujud wesi lonjoran kang kaya kaya ora nduwe kakuwatan sedurunge beton dadi atos. Balungan umume dirancang kanggo nahan kakuwatan tarik ing wangun beton supaya beton ora retak utawa supaya wangune ora ambruk. Balungan beton modern bisa wujud manéka warna material saka wesi, uga bisa nganggo polymer.

Sajarah

François Coignet piyayi Perancis ing abad sangalas, pangrintis majune struktur beton pracithak lan beton balungan. Coignet sing pisanan nganggokake beton balungan wesi kanggo struktur wangunan. Taun 1853 Coignet mbangun struktur beton balungan kang sepisanan, omah tingkat 4 ing dalan Charles Michels angka 72, pinggiran kutha Paris.
Wong Lom

**Wong Lom** atawa **suku Mapur** atawa **Sekak** iku golongan ètnik asli kang manggon ing pulo Bangka, Provinsi Kapuloan Bangka-Belitung. Wong Lom manggon ing dhusun Air Abik, dhusun Pejam,sakiwa-tengené kali Mapur, dhusun Gunung Muda, Kecamatan Belinyu, lan daérah Pejam, Kabupatén Bangka. Ngenani asal-usulé isih dipreluké panalitèn manèh amarga wong Lom ora duwé cathetan tulis bab sujarahé. Asal-usulé iku saka lègénda kang dituturaké kanthi lésan. Basa kang dituturaké déning wong Lom ya iku basa Lom. Basané iki kaya basa Sekak atawa Malayu Bangka. Basa iki ana dhialék-dhialéké ya iku Pejam, Maur, Air Abik, Belinyu, lan Gunung Muda. Ngenani sastra lésan, wong Lom duwé jinis sastra pantun, mantra, cerita rakyat, lan ungkapan.

Wong Lom akéhé nyambut gawé minangka tani lan ingon kéwan. Agama ing suku iki akèh kang taksih ngandhel animisme atawa roh-roh leluhur, nanging ana  uga sing wis Islam atawa agama liyané.

## Rujukan
Antropologi sastra

**Antropologi Sastra** dumunung saka rong tembung ya iku antropologi lan sastra. Cekak cukupé, antropologi tegesé ngèlmu bab menusa lan sastra iku piranti kanggo mulang. Tegesing iku durung nuduhaké teges kang sebeneré. Antropologi sastra iku salah siji cabang ngèlmu antropologi budaya kang duwé gegayutan karo masalah-masalah antropologi ing karya sastra kang diteliti. Hakikat sastra ing antropologi iku minangka kasil saka aktivitas budaya, kayadéné naskah (artèfak), interaksi sosial (socifact/pasrawungan) lan kontémplasi dhiri (mentifact). Yén dikaitké pangembang ngèlmu, antropologi sastra iku jinis sastra sing dikasilaké déning para etnografer nalika nggambaraké masarakat tertamtu nanging akèh aji-aji èstétis. Ana uga istilah sastra antropologi ya iku unsur-unsur sastra ing kajian antropologi.

Ing Indonésia, antropologi sastra durung ngembang banget, nanging ngèlmu iku prelu dikembangké amarga dhasar tetimbangan, 1) sastra iku jelas ana kaitané karo menusa, 2) ana kaitan kang kuat antara sastra lan kabudayan ing lumrahé, 3) akèh isu-isu jaman mbiyén  kang dadi isu baku ing karya sastra, 4) timbulé minat marang sastra lésan, kalebu tandha-tandha-tandha-tandha kang duwé gegayutan karo tradisi lésan lan prelu data penyokong kang ana ing dhisiplin antropologi.

## Rujukan
Bustan al-Katibin

**Bustan al-Katibin** (*Bustanu al-Katibin li’s-Sibyan al-Muta’allimin*, Jawa: Kitab Pakebonan Jurutulis kanggo Bocah-bocah kang Arep Sinau) ya iku naskah kang ditulis Raja Ali Haji kang isiné ngewrat bab tata Basa Malayu. Karyané iki dadi karya kang awal dhéwé kang mbahas babagan basa Malayu déning cendekiawan lan budayawan Malayu saka Riau. Karya iki ditulis taun 1850 atawa 1267 Hijriyah. Ana karya Raja Ali Haji liyané manèh, ya iku *Kitab Pengetahuan Bahasa: Kamus Loghat Melayu Johor, Pahang, Riau dan Lingga* kang uga mbahas bab basa Malayu. Manuskrip Bustan al-Katibin kang asli saiki disimpen ing Perpustakaan Universitas Lèiden, Walanda. Naskah iki ditulis kanthi tulis tangan nganggo hurup Arab-Melayu lan basa Melayu Klasik. Naskahé ngemu 80 kaca. Naskah iki ditulis nalika dhèwèké kira-kira 40 taun. Ing jeroné ana 30 pasal andharan. Sanadyan naskah iki bab tata basa Melayu, nanging cara andharané nganggo cara tata basa Arab kayadéné nahu (sintaksis), saraf (morfologi), mantiq (logika), balaghah (rètorik), istidlal (pendalilan), kalam, lan liyané.
## Réferènsi 
## Pranala njaba
Antropologi kaséhatan

**Antropologi kasarasan** atawa **kaséhatan** ya iku cabang ngèlmu antropologi budaya lan fisik kang fokus kajian lan terapané iku ngenani masalah kaséhatan lan penyakit, uga ana gegayutané karo tingkah laku manungsa. Élmu iki lair sawisé perang donya kaloro. Nalika iku ahli antropologi sosial-budaya lan biologi nambah mundhakaké fokus kajiané ing sistem kaséhatan lan faktor-faktor bioékologi lan sosial budaya kang ana pangaribawané ing penyakit. Cabang ngèlmu iki dibutuhaké amarga tumindak, pandengan saka penyakit, lan cara urip séhat saban étnik kuwi béda-béda. Sawènéh minat ahli antropologi mulané mung ing tataran tèoritis. Ana uga ing masalah-masalah terapané. Téknik-téknik panlitèn antropologi, tèori lan datané èntuk lan kudu dienggo ing program-program kanggo mbeneri cara perawatan kaséhatan ing masarakat negara-negara maju lan ngrembaka nalika sawisé perang donya kang dibutuhaké banget.

Saiki kajian antropologi kaséhatan wis ngrambah ing masalah kedokteran, obat, lan gizi pangan masarakat. 

## Rujukan
Klika

[jmpl|Klika wit [pelem (*Mangifera indica*) ing Kolkata, India ]]
[jmpl|Klika wit [mapel jepang.]]
**Klika **utawa '*kulit kayu* ya iku pérangan paling njaba saka tuwuhan kang ngasilaké kayu, kalebu tetuwuhan cilik kang rupa grumbul. Ing ilmu biologi, kang kasebut klika ya iku sakabèhing pérangan sajabaning kambium kalebu ing oyot tuwuhan. Klika nutupi kayu lan kapérang saka sisih njero lan njaba. Sisih njero rupa jaringan kang isih urip, kalebu periderm. Déné sisih njaba wujud jaringan kang wus mati kang diarani rhitidoma.

Pira-pira kebutuhan manungsa migunakaké klikan, contoné kanggo gedhèk omah, bumbu, jamu, anyaman lan manéka bahan ing industri.

## Munfangat 
Conto munfangat saka klika antarané :
* Rempah lan bumbu, : kayu legi lan mesoyi
* Bahan industri : damar, latèks
* Bahan obat, jamu, racun : kina, jenu
* Bahan sandhangan lan tali : bago
* Bahan kretas : dluwang

kiri|jmpl|332x332px|Tas ransel digawé saka klika.
Adolf Bastian

**Adolf Bastian** (1826-1905) ya iku ètnograf lan uga dhokter saka Jerman kang tau mèlu profési minangka dhokter kapal. Amarga iku dhèwèké wiwit lumawat lan plesir ing akéh daérah ing Afrika Kulon, Indhi, Indonésia, Tiongkok, Oséania, Mèksiko, lan Amèrika Kidul. Saban sawisé nglakoni nekanii ing sapérang panggon dhèwèké nulis karangan-karangan étnografi kang isiné ngewrat akéh informasi bab suku bangsa kang tau diliwati. Conto karya étnografi kang ditulisé ya iku *Indonesie oder die Inseln des Malaiischen Archipelis* (Jawa: Indonésia atawa Kepuloan Malayu) kang dumadi saka limang jilid. Bastian uga sok nggawa barang-barang kabudayan saka manéka papan ing donya. Awit taun 1860, Bastian miwiti karangan kang sipaté téori. Ing jero tulisané, Bastian ngembangké konsèp-konsèp kanggo nerangké manéka kabudayan gedhé ing donya. Dhéwéké uga ngadegaké kalawarti *Zeitschrift für Ethnologie* (Jawa: Majalah kanggo Étnologi). Jaréné karyané Adolf Bastian akéh, nanging jarang antropolog kang maca amarga gaya basané kang rada angél. Bastian uga dhuwé jasa ngadegaké *Berlin Museum für Völkerkunde* (Jawa: Museum Élmu Suku-suku Bangsa ing Berlin).

## Rujukan
Lewis H. Morgan

**Lewis Henry Morgan** atawa **Lewis H. Morgan** (1818-1881) ya iku antropolog lan ahli hukum saka Amérikah Sarékat kang wis suwé urip karo wong Indian Iroquois ing hulu kali St. Lawrence lan kuloné rano Ontario lan Eric (saiki New York, Amérikah Sarékat). Tulisan étnografi kang ditulis pertama ya iku *League of The Ho-de-no-Sau-nie or Iroquois* ing taun 1851. Tulisané bab wong Iroquoise iku mbahas sistem bebrayan lan sistem batih. Ing bab iku, Morgan mènèhi sumbangan gedhé kanggo ngèlmu antropologi. Morgan énthuk cara kanggo neliti sistem batih saka éwuan golongan étnis bangsa ing donya kang bédha-bédha. Cara iku dumasar tandha-tandha kesejajaran kang asring antarané sistem istilah bebrayatan (*system of kinship terminology*) karo sistem bebrayatan (*kinship system*). Cara iki timbul amarga Morgan ketarik ing bédhané istilah bebrayat kanggo nyebut sedulur ing basa Iroquois ora padha isiné karo istilah-istilah bebrayatan ing basa Inggris.

## Rujukan
Bendungan

[jmpl|300x300px|Sawangan saka pinggir dam Lake Vyrnwy , ing [Wales, rampung ing taun 1888]]
jmpl|300x300px|Dam Karapuzha, dam urugan lemah ing nagara bageyan Kerala ing India
[jmpl|300x300px|Dam cilik cedhak Groningen, [Walanda]]
jmpl|
Bendungan Serba Guna Gajah Mungkur Wanagiri, Jawa Tengah
**Bendungan** ya iku wangunan kanggo ngalang alangi miliné banyu, klebu miliné rembesan banyu njero lemah. Banyu kang dialangi miliné iku, ngembeng dadi wadhuk kang sakliyane bisa nyuda banjir uga bisa nyadhiyani banyu kanggo irigasi, PDAM, budi daya banyu, uga kanggo listrik tenaga banyu. Tembung Bendungan kudu dibedakaké marang tembung Bendung.

Tembung *dam* bisa ditlusuri saka  Inggris Pertengahan, lan sadurungé, saka Walanda Pertengahan, kang katon ing jeneng saka kutha-kutha lawas. Tembung dam pisanan tumon ing taun 1165. Nanging, ana salah siji désa, Obdam, sing wis kasebut ing 1120. Tembungé kétoke ana gegayutan karo tembung yunani *taphos*, ateges "kuburan" utawa "bukit kuburan". Mula tembungé mesthine dimangerteni dadi "tanggul saka ndudhuk lemah". Jeneng luwih saka 40 panggonan (kanthi owah-owahan sithik sithik ) saka jaman Walanda Pertengahan (1150-1500 CE) kaya ta Amsterdam (didegaké minangka 'Amstelredam' ing  abad ka-12) lan Rotterdam, uga nuduhake kanggone tembung iku.

## Referensi 
jmpl|dam / bendungan
Trenggalung

**Trenggalung** utawa **tenggalung** (*Viverra tangalunga*) ya iku kéwan kang isih sadulur karo garangan, luwak lan rasé, kalebu kulawarga Viverridae. Ing basa Indonésia/Malayu diarani **Musang Tenggalung**  Déné ing basa Inggris karan **Malay civet**, **Malayan civet** lan **Oriental civet**. Kéwan iki kalebu pratélan kéwan kang  "ora nyamari" déning IUCN amarga sebaran kang amba, bisa tahan marang rusaké habitat. Ing basa Kawi karan **trambawa, trangglang, sanggrata, wilôngka, pujung-pujung, julungpujut, julung botêt **lan** grita.**

## Wedharan 
Trenggalung duwé buntut warna ireng lan belang kayadéné ali-ali ing sisih ngisor kanthi cacahé belang watara 15. Déné awaké warna klawu kanthi tutul ireng kang akèh, lan ana belang putih ing gulu. Kéwan iki mangan kéwan-kéwan cilik.

Trenggalung dawané watara 610–670&nbsp;mm lan buntuté watara 285–355&nbsp;mm. Déné sikilé antara 94–105&nbsp;mm. Boboté udakara 5&nbsp;kg.
Trenggalung seneng sesaba ing lemah, sanajan uga kadhang tinemu mènèk ing wit-witan.

## Sebaran lan habitat 
Trenggalung sumebar ing wewengkon Indonésia, Malaysia, Filipina, lan Brunei, ya iku ing Kalimantan, Ujung Malaya, 
Sumatra, lan Sulawesi.  lan digawa menyang Maluku. Miturut cathetan, kéwan iki uga tinemu ing Tanah Jawa. Ing 2012, uga kalapuraké tinemu ing Singapura.

## Pakulinan 
Trenggalung kalebu kéwan kang urip dhèwèkan, omnivora, lan duwé papan kuwasa. Trenggalung kalebu kéwan nokturnal

## Rujukan
Edward Burnett Tylor

**Edward B. Tylor** (1832-1917) ya iku antropolog saka Inggris. Tylor miwiti lelakuné minangka amatiran ing ngèlmu arkéologi khusus préhistori. Ing taun 1856 dhèwèké mèlu ing ékspédisi dhudhukan barang-barang préhistori ing Méksiko minangka asistén. Sanadyan dadi asistén, Tylor bisa ngasilké buku kanthi sesirah *Anahuac, or Mexico and the Mexicans, Ancient and Modern* ing taun 1861 minangka buku pertamané. Tylor uga kalebet pemikir évolusianisme. Miturut pemikirané, ahli antropologi dhuwé tujuan ngangsu kawruh saakéh-akéhé kabudayan kang anéka warna, ngulati unsur-unsur sing padha ing kabudayan iku. Sabanjuré milah-milahi warna-warna kabudayan iku dumasar unsur-unsur sing padha, saéngga katon sujarah évolusi kebudayaan manungsa saka siji tataran marang tataran liyané. Tylor dhuwé karya kang paling penting bab unsur-unsur kabudayan kaya déné sistem réligi, kapracayan, kasusastran, adat istiadat, upacara lan kagunan ya iku *Primitive Culture: Researches into the Development of Mythology, Philosophy, Religion, Language, Art, and Custom*. Buku iki dumadi saka rong jilid lan dibabar taun 1874.

## Rujukan
Wilhelm Schmidt

**Wilhelm Schmidt** (1868-1954) ya iku antropolog lan linguis saka Ostenrik. Mulané dasar pendhidhikané iku ngèlmu basa. Nanging kawitan ing riwayat karya-karyané, Schmidt fokus ing ngèlmu antropologi. Dhèwèké guru gedhé ing universitas ing Ostenrik lan Switserlan kanggo ndhidhik calon-calon pandhita Katulik ing organisasi Societas Verbi Devini. Para pandhita mau uga éntuk pelajaran antropologi. Kaya Graebner, Schmidt uga ngrembakaké luwih runut klasifikasi kabudayan ing metode *Kulturkreis*. Schmidt uga kawentar amarga penelitiané bab manéka agama kang tua dhéwé. Ing panemuné, jinis agama ing siji Tuhan (monothèisme) iku dudu jinis kang anyar. Nanging, agama kang sipaté monothèisme iku rupa agama kang tua dhéwé. Sejatiné, ana sarjana liyané manèh kang naté panemu kuwi ya iku Andrew Lang, ahli sastra saka Inggris. Lang mbahas babagan religi, agama, lan kapracayan suku-suku bangsa kuwi diolah luwih lanjut déning Schmidt kanggo kaperluan pendhidhikan pandhita Katulik.

## Rujukan
W.H.R. Rivers

**William Halse Rivers Rivers** ya iku antropolog kang mulané dhokter lan ahli psikologi. Rivers karenan antropologi sebab nalika taun 1899 mèlu minangka anggota ing *Cambridge Torres Straits Expedition.* Èkspédhisi iku dadi èkspédisi kang wigati dhéwé ing sujarah antropologi, amarga nyelidiki gegayutané antara kabudayan suku-suku bangsa ing Selat Torres, kaya dèné Papua Kulon, lan Australi Lor. Nalika dadi anggota èkspédisi iku, Rivers olèh pagawéyan kanggo ngrembakaké cara wawancara kang anyar. Kang kasilé dhèké bisa ngumpulké akéh data, bakuné bab sistem bebrayan utawa kemasarakatan suku-suku bangsa kang manggon ing Selat Torres. Metodé panalitèn étnografi iku ditulis Rivers ing bukuné ya iku *A Genealogical Method of Collecting Social and Vitas Statistics*, dibabar taun 1900. Metodhe sing buku iku wis kabukti dadi metodhe dhasar ing akéh penelitèn antropologi kang dumasar kerja lapangan (*field work*).

## Rujukan
Clark Wissler

**Clark David Wissler** (1877-1947) ya iku antropolog lan ahli psikologi saka Amérikah Sarékat. Wissler iki ndhèrèk Boas sanadyan dudu muridé langsung. Pegawéyané ing *Museum of Natural History* ing New York, nyebabké dhèwéké dadi ahli antropologi lan tepang karo karyané Boas. Karya Wissler dhèwé cacahé ana 200 buku utawa tulisan lan wis akéh ménéhi sumbangan gedhé marang ngèlmu antropologi. Pemikirané iku, lanjutané saka pemikirané Boas. Kaya déné catu kang kabudayan-kabudayan Indian ing Amérika dumasar ngenani corak-corak kabudayan kang ana ing jeroné. Mulané timbul paham *culture area* utawa daérah kabudayan. Sarupa karo sistem klasifikasi (*Kulturkreis*). Nanging ing sadawané dalan sistem klasifikasi *culture area* iku kurang dianggep éksak, ana kekurangan-kekurangan lan akéh kritik kang kalangan antropolog. Pemikiran Wissler liyané ya iku *cultural universals* (Jawa: unsur-unsur kabudayan universal). Panemuné iku dhedhasar unsur-unsur kang ana ing kabudayan kabéh manungsa. Manéka warna kabudayan iku dianggep variasi-variasi waé amarga sebab-sebab tartamtu.

## Rujukan
Robert Fritz Graebner

**Robert Fritz Graebner** (1877-1934) utawa **Fritz Graebner** ya iku antropolog saka Jerman. Wiwitané Graebner iku sarjana ngèlmu sujarah lan basa. Sawisé nggayuh gelar sarjana, nuli nyambut gawé dadi konserfator ing muséum Berlin. Graebner duwé idé kanggo nyusun barang-barang kabudayan ing lemari-lemari muséum. Graebner njajal cara panyusunan dumasar panggon-pangoon ning bumi kang ana padhané. Sakumpulan pangonan kang sarupa iku karan déning Graebner, *Kulturkreis.* Cara-cara klasifikasi unsur-unsur kabudayan sajroning *Kulturkreis* iku diandharaké ing buku kanthi sesirah *Methode der Ethnologie* ing taun 1911. Kulturkreis iki migunani supaya olèh gambaran panyebaran utawa difusi unsur-unsur kabudayan saka jaman mbiyèn. Klasifikasi *Kulturkreis* iki bakal ngrenkonstruksiké sujarah budaya manungsa. Sejatiné, cara iki ora gampang disusun, amarga akèh kang kudu dititèni saka èwuan unsur-unsur budaya ing sakabéh donya.

## Rujukan
James George Frazer

**James G. Frazer** ya iku ahli antropologi saka Sekotlan. Frazer uga kalebu ing kelompok évolusianis. Jasané Frazer iku luwih akéh nyumbang panemuné ing babagan dumadiné agama. Ana bukuné kang penting temen ya iku buku-buku ngenani anéka upacara lan adat istiadat keagaman saka suku-suku bangsa ing donya. Buku *Totemism and Exogamy* taun 1910 kang kandhelé dumadi saka patang jilid. Lan *The Golden Bough* taun 1911-1913 kang dumadi saka rolas jilid. Téori Frazer babagan dumadiné agama amarga manungsa mungkasi masalah-masalah uripé nganggo akal lan sistem kawruhé, nanging akal lan sistim kawruhé ana watesé. Nambah kepungkur kabudayan manungsa, nambah sempit wates akalé. Masalah-masalah urip kang ora bisa dipungkasi nganggo akal, akhiré dipungkasi nganggo sikir atawa ngèlmu gaib. Sihir miturut Frazer ya iku kabéh tingkah polah manungsa kanggo nggayuh kekuwatan kang ana ing alam, sarta kabéh anggapan kang ana ing guriné.

## Rujukan
Lucien Lévy-Bruhl

**Lucien Lévy-Bruhl** (1857–1939) ya iku sarjana hukum lan ahli sujarah saka Prancis. Jané Bruhl iki ora ana sambung raketé ing antropologi yén dhèwèké ora peduli karo téori Tylor bab asal mula réligi. Dhèwéké ora setuju temen karo teori iki, mula dhèwèké mbahas lan nolak, lan Bruhl awit sinau étnografi.

## Rujukan
Leo Frobenius

**Leo Viktor Frobenius** (1873-1938) ya iku antropolog Jerman kang miwiti pawiyatan tataran sarjana kanthi neliti panyebaran unsur-unsur kabudayan. Frobenius nyambut gawé kanthi nuruti jejak F. Ratzel kanggo nyelidiki panyebaran unsur kabudayan barang saka Afrika. Upaya iki kanggo nyoba nemtokaké asal mula kabudayan-kabudayan iku. Kasile terbit buku *Ursprung der Afrikanische Kulturen* ing 1898, kang dadi karyané kang pertama. Frobenius uga naté nyambut gawé ing jejak Kulturkreis. Ing karya-karyané kang sipaté téori watara taun 1920, pancen kedeleng konsép-konsép anyaré kang mbedhakaké saka sarjana-sarjana antropologi Jerman liyané. Akéh pemikirané iku mbahas bab hakikat kabudayan, nanging dudu saka  salah siji kabudayan. Ing taun 1932, Frobenius diangkat dadi guru gedhé ing Universitas Frankfurt lan ngrangkep dadi diréktur Muséum Étnografi. Ing taun 1938, taun sédané, dhèwéké taksih ngoberaké ngyasa kalawarta *Paideuma* kang uga nganggo sub-sesirahl *Studien zum Kulturkunde. *

## Rujukan
Bronislaw Malinowski

**Bronisław Kasper Malinowski** (1884-1942) ya iku antropolog lan psikolog saka Polen. Malinowski nresnani ing antropologi sarana buku Frazer. Dhèwèké lunga menyang Inggris kanggo sinau antropologi, manggon lan nyambut gawé ing kana. Dhèwéké miwiti kerja lapangan ing taun 1914-1918 ing Irian Wétan. Uga dhèwèké kerja lapangan ing daérah Mailu, Dobu, lan akhiré ing Trobriand. Sawisé bali menyang Inggris, Malinowski nulis karya-karya kang mbahas bab masarakat ing kapuloan iku. Salah siji kang kawentar dhéwé ing kalangan antropologi lan saliyané antropologi, ya iku *Argonauts of the Western Pacific* ing taun 1922.

## Rujukan
Robert H. Lowie

**Robert Harry Lowie** (1883-1957) ya iku antropolog saka Amérikah Sarékat turunan Ostenrik. Lowie ngrampungké pawiyatan antropologi ing naungan Boas. Disertasiné ya iku *The Test Theme in North American Mythology.* Lowie nduwé kaprigelan ngenani antropologi ing daérah Indian Amérika Lor. Lumrahé karya Lowie iki nuruti jejak Franz Boas, ya iku nyelidiki difusi unsur-unsur kabudayan sing kompléks ing daérah ing winates. Ing bab iku Lowie èntuk gawé ngintegrasiké data lan bisa nulis rong buku. Buku kasiji *Primitive Society* taun 1920, isiné bab sistem-sistem paseduluran ing donya kang kawentar ing jagat antropologi lan tataran kemajuan antropologi nganti taun 1920. Buku kaloro ya iku *Primitive Religion* taun 1924, isiné kabéh konsèp babagan religi kang ana ing antropologi nganti wektu kuwi lan uga ngemu pembahasan téori-téori bab asal mula religi kang paling penting nalika iku. Lowie uga nulis buku *The German People* (1945) lan T*owards Understanding Germany* (1954) amarga buku-buku iki, ngèlmu antropologi kang wiwitané kanggo neliti kabudayan suku-suku bangsa ing jaba kabudayan Éro-Amérika, bisa dianggo kanggo neliti bangsa-bangsa Éro-Amérika dhèwé.

## Rujukan
Ruth Benedict

**Ruth Fulton Benedict** (1887-1948) iya ku sarjana antropologi wanita saka Amérikah Sarékat kang kawentar. Benedict miwiti sinau antropolgi ing Universitas Columbia, dadi muridé F. Boas, lan éntuk gelar Ph. D. ing taun 1923. Disertasiné ya iku *The Concept of the Guardian Spirit in North America*. Daérah kerja lapangané iku ing suku Indian ing Amérika kaya déné ing suku Indian Pueblo Zuni taun 1925 lan suku bangsa Indian Pima taun 1927 ing Arizona. Kasil pengolahan panelitiané sing kerja lapangan iku digawé buku rong jilid, judulé *Zuni Mythology*. Ing antara karyané kang akéh, ana karya tulisané kang kawentar ngambra-ambra ya iku *Patterns of Culture* taun 1934. Benedict nganjurké cara anyar kanggo ndeleng kabudayan-kabudayan manungsa ya iku dudu minangka sawiji kumpulan sing unsur-unsuré kang kapisah siji lan liyané, nanging minangka sawjining kumpulan kompléks sing duwé sambung raketé, dhuwé arti, watak, lan jiwa. Ahli antropologi duwé kuwajiban kanggo nyelami jiwa ing sawijining kabudayan.

## Rujukan