Kasultanan Acèh

**Kesultanan Acèh Darussalam** punika sébuah kraton Islam ingkang naté madég ing provinsi Acèh, Indonésia. Kesultanan Acèh manggén ing lor pulau Sumatera kaliyan ibu kutha Kutaraja (Banda Acèh) kaliyan sultan kawiwitan inggih punika Sultan Ali Mughayat Syah ingkang dipunnobatakén ing Ahad, 1 Jumadil awal 913 H utawi ing tanggal 8 September 1507. Ing sejarahipun ingkang ndawa punika(1496-1903), Acèh sampun ngukir mangsa kapengkér kaliyan begitu megah lan nakjubkan, mliginipun amargi kemampuanipun ing ngérmébag pola lan sistem pendidikan militèr, komitmen ing nentang imperialisme bangsa Éropah, sistem papréntahan ingkang teratur lan sistematik, wujudaken punjer-punjer pengkajian ngèlmu kawruh, ngantos kabétahan ing njalin gayutan diplomatik kaliyan nagara sanès.
## Sajarah 
### Wiwitanipun 
Kesultanan Acèh madeg déning Sultan Ali Mughayat Syah ing taun 1496. Ing wiwit kraton punika madeg ing wewengkon Karajan Lamuri, lajeng nundukan lan nyatukan pinten-pinten wewengkon kraton nyakup Daya, Pedir, Lidie, Nakur. Salajengipun ing taun 1524 wewengkon Pasai sampun dados péranganing kedaulatan Kesultanan Acèh dipundereki kaliyan Aru.

Ing taun 1528, Ali Mughayat Syah dipun-gantos déning putera sulung ingkang namanipun Salahuddin, ingkang lajeng berkuasa ngantos taun 1537. Lajeng Salahuddin dipun-gantos déning Sultan Alauddin Riayat Syah al-Kahar ingkang berkuasa nganos taun 1568.
### Masa kejayaan 
[thumb|125px|[Sultan Iskandar Muda]]
Kesultanan Acèh nglampahi mangsa keemasan ing mangsa kepemimpinan Sultan Iskandar Muda (1607-1636). Ing mangsa kepemimpinanipun, Acèh sampun kaasil mukul mundur kakuwatan Portugis saking selat Malaka. Kejadian punika dipunlukisaken ing La Grand Encyclopedie manawi ing taun 1582, bangsa Acèh sampun luas prabawa pulau-pulau Sunda (Sumatera, Jawa lan Kalimantan) sarta pérangan lemah Ujung Malayu. Sanèsipun punika Acèh ugi nglampahi gegayutan kaliyan diplomatik kaliyan sadaya bangsa ingkang nglayari Lautan Hindia. Ing taun 1586, kesultanan Acèh nglampahi penyerangan kaliyan Portugis ing Melaka kaliyan armada ingkang kapérang saking 500 buah kapal perang lan 60.000 wadya laut. Serangan punika ing upaya mperluas dominasi Acèh atas Selat Malaka lan ujung Malayu. manawi Acèh sampun kaasil ngepung Malaka saking sadaya penjuru, nanging penyerangan punika gagal amargi wonten persekongkolan antawis Portugis kaliyan kesultanan Pahang.

Ing lapangan pembinaan kesusasteraan lan ngèlmu agami, Acèh sampun nglahiraken pinten-pinten ulama ingkang misuwur, ingkang karangan punika dados rujukan utami ing babagan piyambak-piyambak, kados ta Hamzah Fansuri ing bukunipun Tabyan Fi Ma'rifati al-U Adyan, Syamsuddin al-Sumatrani ing bukunipun Mi'raj al-Muhakikin al-Iman, Nuruddin Al-Raniri ing bukunipun Sirat al-Mustaqim, lan Syekh Abdul Rauf Singkili ing bukunipun Mi'raj al-Tulabb Fi Fashil.

### Kemunduran 
[right|thumb|[Masjid Raya Baiturrahman, Banda Acèh]]
Kemunduran Kesultanan Acèh kawiwitan ngantos kemangkatan Sultan Iskandar Tsani ing taun 1641. Kemunduran Acèh dipunsebabaken déning pinten-pinten faktor, ing antawisipun inggih punika nguat kekuasaan Walanda ing pulau Sumatera lan Selat Malaka, dipuntandai kaliyanjatuhe wewengkon Minangkabau, Siak, Tapanuli lan Mandailing, Deli sarta Bengkulu ing salebeting pangkuan penjajahan Walanda. Faktor ingkang wigati ingih punika wonten perebutan kekuasaan ing antawisipun pewaris singgasana kesultanan.
## Tradisi kesultanan 
[thumb|200px|Makam [Sultan Iskandar Muda]]
### Gelar 
* Teungku
* Tuanku
* Teuku
* Cut
* Laksamana
* Panglima Sagoe
* Uleebalang
* Meurah

### Sanes-sanès 
* Dalam
* Pura Darud Donya
* Cap Sikureueng (cap sembilan)
* Meuligoe
* Gajah Putih
* Pasukan Gajah

## Uga delengen 
* Sajarah Acèh
* Sultan Acèh

## Cathetan suku 
### Waosan lanjutan 
# LOMBARD, Denys. ***Karajan Acèh**: Jaman Sultan Iskandar Muda (1607-1636)*. Jakarta: Kepustakan Populer Gramedia, 2006. ISBN 979-9100-49-6 ulasan di ruangbaca.com  ulasan di pdat.co.id
# REID, Anthony. ***Asal-usul Konflik Acèh**: Dari Perebutan Pasisir Timur Sumatra hingga Akhir Karajan Acèh Abad kaping 19*. Jakarta: Yayasan Obor Indonésia, 2005. ISBN 979-461-534-X
# REID, Anthony. ***An Indonésian Frontier**: Acehnese & Other Histories of Sumatra*. Singapore: Singapore University Press, 2005. ulasan oleh Taufik Abdullah di *Kompas* 

### Pranala njaba 
* Sejarah bertinta emas pernah terukir di Bumi Aceh 
* Sejarah Islam di Indonésia di swaramuslim.net 
* Sedikit Bercarita tentang Atjeh
* Sejarah Kerajaan Aceh di MelayuOnline.com 
* Bendera-bendera yang digunakan oleh Kesultanan Aceh