Isopoda

**Isopoda** inggih menika ordo (kelompok) saking krustasea ingkang kalebet kutu kayu, *Ligia* lan krabatipun. Isopoda menika urip wonten ing sagara, wonten ing toya ingkang tawar, utawi wonten ing dharat lan sapérangan ageng menika kéwan warni radi klawu (abu-abu) utawi radi putih alit kanthi eksoskeleton (kerangka èksternal) kaku lan wonten sègmentasi. Isopoda menika gadhah kalih pasang anténa, pitung pasang suku wonten sendhinipun ing toraks, lan gangsal pasang èmbèl-èmbèl mawi cabangipun wonten ing bagéyan abdomen ingkang dipun-ginakaken wonteh ing respirasi. Ingkang babon njagi anakipun wonten ing kanthong sangandhaping toraks. Ngopèni anak Isopoda menika gadhah manéka cara kanggé maringi dhaharan: sapérangan dhahar tuwuhan lan kéwan ingkang mati lan dados bathang, sanèsipun menika dhahar suket utawi pikantuk partikel dhaharan saking toya ingkang sakiwa tengenipun Isopoda, sapérangan ugi menika dados predator lan wonten ugi ingkang dados parasit saé internal utawi èksternal, sapérangan ageng wonten ing iwak. Spésies toya sapérangan ageng urip wonten ing dhasaring sagara utawi ing sangandhapipun toya tawar, ananging sapérangan taksa ingkang langkung mlebet derivasi (klompok lajengan) saged nglangi kanthi jarak ingkang cerak. Wujudipun terestrial menika saged owah kanthi mbrangkang lan langkung kapanggihaken wonten ing papan ingkang adhem lan radi teles. Sapérangan spésies saged nggulung piyambakipun dados bal kanggé ngirit toya utawi minangka mekanisme njagi awak.

Wonten langkung saking 10.000 spésies isopoda wonten ing donya kanthi kirang langkung spésies ingkang kapanggihaken wonten ing lingkungan sagara, sapérangan ageng wonten ing dhasaring sagara, 500 spésies wonten ing toya tawar lan 5.000 spésies wonten ing dharat. Ordo menika dipunperang dados sewelas subordo. Cathetan fosil isopoda menika asalipun saking periode Karbon (ing zaman Pennsylvanian), kirang langkung 300 uuta tahun kepengker, nalika isopoda mapan wonten ing sagara ingkang cethek. Nama Isopoda menika asalipun saking akar basa Yunani  ('**, ingkang ateges "sami") lan  (**', ingkang ateges "suku").

## Dhèskripsi 
[jmpl|kiri|[Kutu kayu *Oniscus asellus*  nedahaken sirah mawi paningal lan antena, karapaks lan suthang ingkang sami dawanipun.]]

Isopoda menika dipunlebetaken klasifikasi wonten ing artropoda, isopoda menika gadhah eksoskeleton kitin lan suthang kaliyan sendi. Isopoda padatanipun rata dorsoventral (langkung wiyar tinimbang kaliyan njero), sinaosa kathah spésies ingkang nyimpang saking paugeran menika, mliginipun wujud parasit, lan ingkang manggèn wonten ing sagara njero utawi wonten ing habitat toya siti. Werninipun menika kathah, saking klawu dumugi putih. utawi wonten ing sapérangan kasus wonten abang, ijo, utawi coklat. Isopoda gadhah maneka variasi bab ukuranipun, wiwit saking sapérangan spésies Microcerberidae ingkang namung 0,3&nbsp;mm dumugi *Bathynomus* spp. sagara njero dumugi 50&nbsp;cm. Permukaan dorsal (inggil) kéwan menika katutup déning lempeng ingkang tumpang tindih, mawi sendi ingkang paring perlindungan sawetawis ugi ndadosaken fleksibilitas. Awakipun isopoda menika kaperang saking sirah (sefalon), satunggal toraks (pereon) mawi wolung segmen (pereonit), lan abdomen (pleon) mawi enem segmen (pleonit), sapérangan wonten ingkang dados setunggal.

Pitung segmen bebas toraks menika gadhah tanggungan setunggal pasang pereopoda (suthang) mawi cabang. Kathahipun spésies pereopoda menika dipunginakaken kanggé obah lan gadhah ukuran, morfologi lan orientasi ingkang sami, paring nama ordo "Isopoda", saking basa Yunani *suku ingkang sami*. Wonten ing sapérangan spésies, pasangan bagian ngajeng menika dipundamel modifikasi dados gnatopoda mawi cakar, ingkang nyepeng segmen terminal. Pereopoda menika boten dipunginakaken wonten ing respirasi, boten kados pratelan awak ingkang sami wonten ing amphipoda, ananging koksae (segmen ingkang sepisan) dados setunggal kaliyan tergit (lempeng dorsal) kanggé damel epimera (lempeng sisih). Wonten ing babon ingkang ageng, sapérangan utawi sedaya anggota awak menika gadhah jangkepan ingkang dipunmangertosi minangka oostegit ingkang nekuk wonten ing sangandhaping toraks lan damel kanthong kanggé angrem kanggé ngendog. Wonten ing isopoda ingkang jantan, gonopori (bukaan genital) mapan wonten ing permukaan ventral segmen kaping wolu lan wonten ing isopoda ingkang betina, menika wonten ing papan ingkang sami kaliyan segmen ingkang kaping enem. Gangsal segmen ingkang sepisan abdomen piyambak-piyambak menika gadhah tanggungan setunggal pasang pleopoda (struktur lamelar ingkang paring layanan bab fungsi ijolan gas, lan wonten ing spésies toya ingkang gadhah fungsi minangka angsang lan propulsi) gadhah cabang kalih, lan segmen kapungkasan ingkang nanggung setunggal pasang uropoda (suthang posterior) kanthi cabang kalih. Tumrap ingkang jantan, pasang kekalih pleopoda lan kadang kala ingkang angka sepisan ugi dipunmodifikasi supados dipun-ginakaken kanggé mindhah sperma. Endopoda (cabang bagian sajroning pleopoda) dipunmodifikasi kanthi struktur kaliyan kutikula (panutup njawi ingkang fleksibel) tipis, permeabel ingkang minangka angsang kanggé ijolan gas. Kirang langkung wonten 4.500 spésies kapanggihaken wonten ing lingkungan sagara, sapérangan ageng wonten ing dhasaring sagara. Kirang langkung wonten 500 spésies kapanggihaken wonten ing toya tawar lan 5.000 spésies sanèsipun menika kutu kayu terestrial ingkang ndhapuk subordo Oniscidea. Wonten ing sajroning sagara, anggota subordo Asellota menika ingkang langkung gadhah dominasi, kanthi nyisihaken sedaya isopoda sanèsipun, sampun nglampahiradiasi adaptif ageng wonten ing lingkungan kasebat.
sapérangan kelompok isopoda sampun nglampahi evolusi gaya uriping parasit, mliginipun dados parasit eksternal ulam. Wonten ingakuarium karang, isopoda parasit saged dados hama, ingkang dados bebaya marang ulam lan saged ugi nyilakani tiyang ingkang njagi akuarium. sapérangan anggota famili Cirolanidae nyedot getihipun ulam lan sanèsipun, wonten ing famili Aegidae, dhahar getih, sirip, buntut lan daging lan saged mateni ulam mawi proses.

kiri|350px|jmpl|Wujud isopoda sagara perwakilan

*Database The World Marine, Freshwater and Terrestrial Isopod Crustaceans* menika merang ordo menika dhateng sewelas subordo:
* Cymothoida - mliginipun isopoda sagara Subordo ingkang dipunakoni saderengipun Epicaridea dipunlebetaken minangka kalih superfamili wonten ing subordo menika lan Cymothoida samenika kalebet perangan saking subordo ingkang saderengipun dipunakoni Flabellifera.
* Phoratopidea - satunggaling spésies sagara tunggal, *Phoratopus remex*, ingkang paring jaminan subordo piyambak amargi karakteristik ingkang unik.
* Phreatoicidea - Subordo alit isopoda toya tawar ingkang kadosdéné amphipoda, winates ing Afrika Kidul, India, Australia, lan Selandia Baru.
* Tainisopidea - Isopoda toya tawar wonten ing "lingkungan reliktual". Piyambakipun menika primitif, anggota mawi buntut ingkang cekak saking subordo Phreatoicidea. Kala menika, Phreatoicidea inggih menika organisme sagara kanthi distribusi kosmopolitan. Samenika, anggota subordo menika ingkang saderengipun kasebar wiyar ndhapuk populasi relik wonten ing lingkungan toya tawar ing Afrika Kidul, India lan Oseania, Gunggung paling ageng spésies menika wonten ingTasmania. Subordo primitif mawi buntut cekak sanèsipun menika Asellota, Microcerberidea, Calabozoidea, lan Oniscidea terestrial. sapérangan nindakaken koprofagia lan ugi dhahar pelet regedanipun piyambak. *Cymothoa exigua* inggih menika parasit saking *Lutjanus guttatus* wonten ing Teluk California; ingkang damel ilat ulam atrogi lan kalampahan wonten menika ingkang dipunpitadosi dados ingkang sepisan kapanggihaken saking parasit ingkang kanthi fungsional nggantos struktur inang wonten ing kéwan.

## Reproduksi lan pakembangan 
Kathahipun spésies, jenis kelamin kapisah lan wonten dimorfisme seksual alit, ananging sapérangan spésies hermafrodit lan sapérangan wujud parasit menika nedahaken beda ingkang ageng ing bab jinis kelamin. Jantan menika gadhah sepasang penis, ingkang dados setunggal wonten ing sapérangan spésies. Sperma dipunpindhah dhateng betina mawi pleopoda kaping kalih dipunmodifikasi ingkang nampi saking penis lan lajeng dipunlebetaken wonten ing gonopori betina. Sperma menika dipunsimpen wonten ing reseptakel khusus, pambengkakan wonten ing oviduk caket gonopori. Fertilisasi menika namung kalampahan nalika tigan ingkang dipuncul énggal gantos kulit, nalika sambungan dipundamel ing antawsipun reseptakel semen lan oviduk.

## Isopoda terestrial 
Kathahipun krustasea akuatik lan isopoda menika salah satunggal saking kelompok ingkang sapérangan anggotanipun samenika urip wonten ing dharat. Satunggaling krustasea sanès ingkang nyakup jumlah alit spésies dharat inggih menika amphipoda (kados Talitridae) lan dekapoda (yuyu, urang, lsp.). Makro-detritivor, kalebet isopoda terestrial, boten wonten ing wewengko kutub lan sub-Arktik, ananging gadhah potensi kanggé miyaraken jangkauan kanthi nambah suhu wonten ing lintang inggil.

Kutu kayu, subordo Oniscidea, inggih menika kelompok ingkang paling sukses saking krustasea terestrial lan nedahaken maneka adaptasi kanggé urip wonten ing dharat. Menika ugi nglampahi penguapan, mliginipun wonten ing wewengkon ventral lan amargi boten gadhah kutikula mawi lilin, kedah ngirit roya, asring mapan wonten ing lingkungan lembab lan sangandhaping watu, ing sampah ron. Padatanipun spésies gurun aktif nalika wanci dalu, nelasaken dinten ing sangandhaping lemah lan medal nalika dalu. Kelembaban pikantuk saking sumber dhaharan utawi kanthi ngunjuk, lan sapérangan spésies saged ndamel pasangan embel-embel uropodal dados tabung lan nyaluraken toya saking bun dhateng pleopoda. Wonten ing kathah taksa, struktur pernapasan ing endopoda internal, mawi spirakel lan pseudotrakea, ingkang memper paru-paru. Ing spésies sanèsipun, endopoda dipuntekuk wonten eksopoda sisihipun (cabang njawi pleopoda). Kalih pengaturan menika mbiyantu kanggé njagi penguapan saking permukaan pernapasan.

Kathah spésies ingkang saged nggulung awakipun dados bal, tumindak ingkang dipunginakaken minangka pertahanan ugi kanggé ngirit toya. Anggota famili Ligiidae lan Tylidae menika ingkang paling boten kaspesialisasi saking kutu kayu ingkang urip ing dharat. Menika mapan ing zona percikan sagara ingkang kathah watunipun, dermaga lan tumpukan, saged ugi ndelik wonten ing sangandhaping barang ingkang wonten ing pantai lan saged nglangi nalika kenging toya.

## Rujukan 
## Pranala njawi 
* 
*