Wong Minangkêbo

**Tiyang Minangkabo** utawi **tiyang Minang** (; Jawi: ميناڠكاباو) inggih punika salah satunggaling bebrayan ing Nuswantara ingkang nganggé basa lan adat Minangkabo. Saben dintenipun, tiyang Minangkabo utawi **tiyang Minangkabo** asring sinebat kanthi nama **tiyang Padhang** utawi **wong Padhang**.

Miturut A.A. Navis, Minangkabo taksih mlebet rumpun Malayu ingkang ngrembaka lan ageng amargi sistem monarki sarta gadhah sistem adat ingkang kas, ingkang titikanipun inggih punika sistem kakulawargan manut "margi" tiyang èstri (*matrilineal*), lan sanajan budayanipun kiyat, tiyang Minangkabo ugi kiyat anggènipun nggebeng agami Islam. Miturut Thomas Stamford Raffles, sasampunipun ngawontenaken èkspédhisi dhateng wewengkon Minangkabo pasipun ing Karajan Pagaruyung, mratélakaken bilih Minangkabo inggih punika tukipun (*sumber*) kakiyatan lan asalipun bangsa Malayu.

Ing wekdal sapunika tiyang Minangkabo dados *golongan* *matrilineal* (sistem kakulawargan manut dhateng garis tiyang èstri ingkang paling ageng sadonya.

Tiyang Minangkabo misuwur ing babagan niaga (sadéyan), minangka tiyang ingkang profésional lan intelèktual. Kathah tiyang Minangkabo ingkang nyambut damel ing njawi rangkah (*rantau*), kinten-kinten amèh sepalih saking sadaya tiyang Minangkabo.

Tiyang Minangkabo gadhah dhaharan kas ingkang sampun misuwur, inggih punika menapa ingkang dipusebat dhaharan Padang (*masakan Padang*).

## Ètimologi 
thumb|left|209px|Peta ingkang nedahaken panyebaran ètnis Minangkabo ing Pulo Sumatra

Nama Minangkabo asalipun saking kalih tembung, *minang* lan *kabau*. Nami *Minangkabo* ugi dipun-ginakaken kanggé nyebat nagari, inggih punika Nagari Minangkabo, ingkang wonten ing Kacamatan Sungayang, Kabupatèn Tanah Datar, provinsi Sumatra Kilèn. ugi sampun dipunsebataken nama **Minangkabwa** minangka salah satunggalipun nagari Malayu ingkang sampun dipuntelukaken déning Majapahit.

Nama "Minangkabo" (kraton Minanga) sampun dipunsebataken ing Prasasti Kedukan Bukit kanthi taun 682 Masehi lan nganggé basa Sansekerta. Wonten ahli ingkang gadhah pradugi bilih tembung saking baris kaping sekawan (...minānga) lan kaping gangsal (tāmvan....) sajatosipun kagabung dados satunggal, saéngga dados **mināngatāmvan** ingkang gadhah teges *lèpèn kembar*.

Nanging pamanggih punika boten dipunsarujuki déning Casparis, ingkang mbuktèkaken bilih "tāmvan" boten wonten gegayutanipun kaliyan *kepanggih*, amargi tembung *kepanggih* lan *muara* ugi saged kapanggih ing prasasti-prasasti tilaranipun jaman Sriwijaya sanèsipun.

[thumb|[Gendéra utawi *merawa* ingkang dipun-ginakaken Suku Minangkabo]]

## Asal-usulipun 
Saking salah satunggalipun sumber wujud tambo ingkang tinampi, dipuncariyosaken bilih tiyang Minangkabo asalipun saking trah Iskandar Zulkarnain. Sanajan tambo kasebat boten dipundamel kanthi sistematis lan langkung trep manawi tambo punika dipunsebat minangka legénda. Sawetawis wewengkon ingkang dipunsebat *darek* kalawau, lajeng damel satunggalipun pakempalan utawi *konfederasi* ingkang kawentar kanthi nama *luhak*, ingkang salajengipun dipunsebat kanthi nama *Luhak nan Tigo*, ingkang kapérang saking *Luhak Limo Puluah*, *Luhak Agam*, kaliyan *Luhak Tanah Datar*.
 
Nalika wekdal papréntahanipun Hindhia Walandi, wewengkon *luhak* dipundadosaken wewengkon téritorial papréntahan ingkang dipunsebat *afdeling*, dipunpandhégani déning *residen*.

## Agami 
Ing wekdal sapunika tiyang Minangkabo agaminipun Islam.

## Adat lan Kabudayan 
[thumb|Satunggalipun pagelaran seni [randai]] Adat lan budaya Minangkabo gadhah ciri kas *matrilineal* (nengenaken priyantun èstri).

### Basa 
Basa Minangkabo kalebet salah satunggalipun kulawarga basa Austonésia. Wonten ing masarakat Minangkabo piyambak ugi wonten manéka warni dhialék miturut laladanipun piyambak.

### Seni 
Tiyang Minangkabo gadhah manéka warni kasenian, kados seni jogèd ingkang asring dipunwontenaken ing sukuran adat utawi adicara palakrami. wonten ing jogèd randai punika ugi wonten unsur seni drama (*acting*) kanthi adhédhasar tèks cariyos (*skénario*).

Sasanèsipun punika tiyang Minangkabo ugi misuwur wasis ing seni wicantenan. Seni punika wonten tigang jinis, inggih punika *pasambahan*, *indang*, lan *salawat dulang*.

[right|thumb|*[Rumah Gadang*]]

### Griya Adat 
right|250px|thumb|upright|Ageman adat palakrami adat Minangkabo

Griya adat Minangkabo dipunsebat *Rumah Gadang* (basa Jawinipun:'griya ingkang ageng'), ingkang limrahipun dipunyasa ing laladan kagunganipun kulawarga *induk* wonten ing suku wau. Griya adat punika dipunyasa awujud sekawan pasagi ingkang panjang lan dipunpérang dados kalih, sisih ngajeng lan wingking. Griya punika limrahipun dipunyasa mawi kajéng.

Nanging namung tiyang èstri lan garwanipun, sarta putra-putrinipun ingkang saged manggén ing griya adat Minangkabo punika. Salajengipun masarakat badhé nimbali pengantén priya punika kanthi gelar ingkang ènggal.

### Nagari 
Wewengkon Minangkabo kapérang saking kathah nagari. Amargi punika saben-saben pandhéganipun kaum tansah mados banda donya (kanthi sadéan lan sanèsipun) sarta nyakolahaken anggota kaum dhateng tataran ingkang paling inggil. Gadhah pengulu ingkang dados wakil kaum ing rapat nagari, kalebet satunggalipun *prestise* tumrap tiyang Minangkabo.

### Praja utawi Karajan 
Wonten ing lapuranipun Hubert Joseph Jean Lambert de Stuers, dipunprtélakaken bilih ing laladan Minangkabo, boten wonten papréntahan ingkang manunggal kanthi satunggal ratu. Nanging, ingkang wonten ing laladan Minangkabo inggih punika nagari-nagari alit ingkang méh sami kaliyan papréntahan polis-polis ingkang wonten ing jaman Yunani kina. Nanging saking prasasti ingkang sampun wonten ing laladan Minangkabo, sarta saking Tambo Minangkabo, étnis Minangkabo naté gadhah sistem karajan ingkang kiyat kanthi laladan kakuwaosanipun inggih punika Ujung Malaya, Karajan Dharmasraya, Karajan Pagaruyung, lan Karajan Inderapura. Wonten ing Kalawarti Tempo édhisi mirunggan taun 2000 dipunpratélakaken bilih 6 saking 10 tiyang wigati ing Indonésia ing abad kaping 20 punika kalebet tiyang Minangkabo. 3 saking 4 tiyang ingkang njumenengaken nagari Indonésia punika kalebet tiyang Minangkabo.

Kasuksésanipun tiyang Minangkabo kathahipun nalika wonten ing laladan parantauan.

Sakonduripun réformis Muslim ingkang ngudi kawruh ing Kairo lan Mekah mbekta pangaribawa tumrap sistem pendidikan ing Minangkabo.

Wonten parté pulitik Indonésia ingkang dipundamel déning politisi Miang. Ing Arab Saudi, namung Ahmad Khatib Al-Minangkabawi, tiyang non-Arab ingkang naté dados imam ageng Masjidil Karam, Mekah.

## Cathetan suku 
## Pranala njawi 
* RantauNet Mailing List Komunitas Minangkabo (Urang Awak)ingkang kapisan lan paling ageng ing internet (awit 1993).
* Cimbuak.net Komunitas virtual tiyang Minangkabo.
* Kaskus Regional Minangkabo  Online Komunitas tiyang Minangkabo.
* Ranah-Minang.Com  Media online ingkang magepokan kaliyan pawartos lan informasi babagan adat-istiadat lan budaya Minangkabo.
* Pelaminan Minangkabo adat palakrami tiyang Minangkabo.