open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
gombesa

**gombesa**






:Animalia
:Chordata
:Sarcopterygii
:**Coelacanthiformes**
:**Latimeriidae**
:***Latimeria***


relpau cmene

*Latimeria chalumnae*
*Latimeria menadoensis*



ni'o lo'e **finprkoilakanto** ku to zoi xy. koilakanthos .xy se smuni lu kevna jesni li'u le xelso toi cu ke birka je ganxo se fipnalci be lo rectu stani selsra ke'e je ke cimei bo selpau je midju ji'a stani selsra ke'e finpe .i rokyvei selju'o finprkoilakanto ji'i paremu da .i sruma ledu'u detyja'o rokyvei tova'i jarco le se nanca be le rokci toi gi'e balvi be lo bakrycedra be'o morsi kei pu lenu tolcri lo jmive co'e kei te'e le stuna xaskoi be fi le nanfriko

ni'o le **gombesa** be la'o ly. *Latimeria chalumnae* .ly te facki fi la MARdjoris. letimr. de'i li 1938 .i le fipkalte bloti cu kavbu lo ranbo'ufi'e vi la tcalumnas. noi rirxe .ije la MARdjoris. noi muzga kurji gi'e ta'e sisku le ka cizra finpe cu viska lo blanu fipnalci noi cnita ry .i my vimcu le finpe le derxi gi'e bevri fy. le muzga tezu'e lenu facki lo du'u finpe ma kau .i la jylybys. smit. noi skepre cu se spaji lenu viska le finpe kei mu'i le du'u simsa lo finprkoilakanto noi te djuno fo le rokyvei ku po'o

ni'o sisku le ka finprkoilakanto piro le munje .ico'ubo facki le ka zvati la koMOR. i le'e prenrkomoro cu se spaji lenu pleji le mutce jdini fo lo gombesa noi xagme'a je vitci bo snuti bo selkavbu finpe .i le prenrkomoro ca jimpe le du'u vajni fa le du'u selckape jutsi kei kei gi'e platu fi lenu xruti ro vitci selkavbu gombesa le condi djacu tezu'e lenu ca'o jmive

ni'o de'i li 1997 la .arNAZ. joi la mark. erdman. cu speli'u la bidgug. gi'e viska le cizra finpe mo'ine'i le zarci be vi la manadon. tu,as. .ije le speni cu zgaju'o le du'u gombesa fa le finpe .iku'i ri bunre gi'enai blanu to lai .erdman na djuno le du'u cnino jutsi kei pu lenu le certu cu viska le kacmyxra se pi'o la .ueb. toi .i le jutsi noi se valsi zoi by. rajah laut .by le bindo cu saske se cmene zoi ly. *Latimeria menadoensis* .ly
finpe

* Petromyzontida - tromizona
* Placodermi (*jutmorsi*)
* Chondrichthyes - ranbo'ufi'e
* Acanthodii (*jutmorsi*)
* Osteichthyes - bogyfi'e

lo **finpe** cu jaurxabju je jaurvasxu kamjyterbo'u danlu .i finpe su'o 27,000 frejutsi noi zmadu ro drata klejutsi be lo'i kamjyterbo'u .i finpe ci klejutsi po'u
* la'o ly. Petromyzontida .ly .a la'o ly. Cephalaspidomorphi .ly to tromizona toi jo'u
* la'o ly. Chondrichthyes .ly to ranbo'ufi'e toi jo'u
* la'o ly. Osteichthyes .ly to so'a le jutsi toi
.i fendi la'o ly. Osteichthyes .ly la'o ly. Actinopterygii .ly to so'a bogyfi'e toi .e la'o ly. Sarcopterygii .ly to lo gombesa .e lo fepryfi'e toi .i su'o jutskepre cu xusra ledu'u .abu .e sy. klejutsi .i lo te jicyjutsi'o cu klepu'i ro vonseltu'e la'o ly. Sarcopterygii .ly .i pu klepu'i lo miksini .e lo tromizona la'o ly. Agnatha .ly .iku'i ca xusra ledu'u lo miksini na kamjyterbo'u
skoselti'e

* Urochordata
* Cephalochordata
* Hyperotreti
* Vertebrata

lo **skoselti'e** danlu cu ponse lo ti'esko .e lo nirsko poi rixmau le ti'esko ku'o .e lo molti'e clake'a .e lo rebla beti'a le ganxo .e lo sruri sluni ca lo velfarvi .i skoselti'e danlu vo baljutpau po'u lo'e se ke rebyskoselti'e danlu .e lo'e se ke sedyskoselti'e danlu .e lo'e se miksini .e lo'e se ke kamjyterbo'u danlu .i lo miksini .e lo kamjyterbo'u cu cakselbesna
mivyske

lo **mivyske** goi ko'a cu saske lo jmive zasti noi ke'a cu vasru lo jmive .e lo cecmu joi vanbi frati .i ko'a skegau cu preti je danfu casnu lo stura joi jmive bo selmi'i joi ke jmive farvi joi fatro 

ni'o ko'a se jimca
* lo dalske .e
* lo spaske .e
* lo ledyske .e
* lo mikmivyske .e
* lo jutske .e
* lo ginske .e
* lo tarbyske .e
* lo mivysleske .e
* lo xadypauske

## 

File:Guriezo Adino vaca toro terneras.jpg|Animalia - Bos primigenius taurus
File:Zboże.jpg|Planta - Triticum
File:Morchella esculenta 08.jpg|Fungi - Morchella esculenta
File:Fucus serratus2.jpg|Stramenopila/Chromista - Fucus serratus
File:Gemmatimonas aurantiaca.jpg|Bacteria - Gemmatimonas aurantiaca (- = 1 Micrometer)
File:Halobacteria.jpg|Archaea - Halobacteria
File:Gamma phage.png|Virus - Gamma phage
kacna'u

.i ca'e zo **kacna'u** cu sinxa gonai ro namcu poi zmadu li 0 (to no'u li 1 ce li 2 ce li 3 ce li 4 li'o toi) gi ro namcu poi na mleca li 0 (to no'u li 0 ce li 1 ce li 2 ce li 3 li'o toi) .i loi kacna'u goi ko'a pamoi le'i namcu klesi poi lo verba cu cilre ke'a gi'e traji leka lenu jimpe ce'u cu frili

.i ko'a ralju se pilno ge le nu kancu (to mu'a «lu ci plise cu cpana le jubme li'u» toi) ge le nu porgau (to mu'a «lu ti cimoi le'i tcadu po'e le natmi le ka ce'u barda li'u» toi)

.i lo selkai be lo kacna'u kuku poi srana lesi'o fedyka'e cu pagbu lo sizna'u cmaci .i lo selkai poi srana lenu kancu cu pagbu lo cuxna cmaci

## ni'o satci smuni

.i le nu satci selmungau loi kacna'u goi ko'a pu no'e frili .i le se sruma pe la pe,anos cu skicu lo ckaji poi ro xamgu smuni cu nibli ke'a ku no'u di'e

.itu'e
* li mo'e li no cu kacna'u
* .icebo ganai da kacna'u gi da lamli'e de noi se sinxa li na'u se lamli'e mo'e da
* .icebo no kacna'u cu lamli'e li mo'e li no
* .icebo da poi kacna'u ku'o de poi kacna'u zo'u go li na'u se lamli'e mo'e da cu dunli li na'u se lamli'e mo'e de gi da dunli de
* .icebo ganai da ckaji li mo'e li no lo'o e le se lamli'e be ro se ckaji be da gi da ckaji ro kacna'u (to lacri dei ledu'u lenu cmaci nunsucta cu se smuni toi)
tu'u

.i ko jundi ledu'u li mo'e li no lo'o pe di'u ka'e na sinxa li no poi fadni .i li mo'e li no cu sinxa pa namcu poi ke'a joi lo se lamli'e fancu cu mansa le se sruma pe la pe,anos
ma'arlinsi

lo'e **ma'arlinsi** cu gunma lo cmana gi'e jalge lo nu lo caktapla cu janli lo caktapla .imu'a lai ximavant. cu jalge lenu le xindo caktapla cu janli le xazdo caktapla

ni'o lo nonkansa cmana cu jalge lo rumyma'a pruce .iku'i da no'u la xava,iis mupli lo ma'arlinsi noi jalge lo rumyma'a pruce

ni'o liste loi ma'arlinsi .i liste loi cmana
xindo ropno bangu

ni'o loi **xinjoiro'o bangu** cu banlanzu ji'i 443 da gi'e bangu ji'i ciki'oki'oki'o remna .i ze xinjoiropno cu bangu su'o panonoki'oki'o remna .i lo xindo joi xurdo .e lo glico .e lo spano .e lo rusko .e lo porto .e lo fraso .e lo dotco go'i

ni'o lo xinjoiro'o bangu no'u
* lo me la kentum. bangu no'u
** lo xelso bangu .e
** lo bangrxitaliko no'u
*** lo bangrxosko .e
*** lo bangrxumbri .e
*** lo bangrfaliska .e
*** lo latmo bangu .e
*** lo la'orpanzi bangu no'u
**** lo talno bangu .e
**** lo porto bangu .e
**** lo spano bangu .e
**** lo katlana bangu .e
**** lo .okcitano bangu .e
**** lo fraso bangu .ezo'e ge'u ge'u .e
** lo kelto bangu no'u
*** lo ritkelto bangu no'u
**** lo mraigo bangu .e
**** lo kernauke bangu .e
**** lo bre'one bangu ge'u .e
*** lo gailge bangu no'u
**** lo skoto gailge bangu .e
**** lo me la .erin. gailge bangu .e
**** lo gailgvani bangu ge'u ge'u .e
** lo brasmudotco bangu no'u
*** lo sicydo'o bangu no'u
**** lo glico bangu .e
**** lo kotygli bangu .e
**** lo dizdo'o bangu .e
**** lo dotco bangu .e
**** lo brodo'o bangu .e
**** lo ma'ardo'o bangu ge'u .e
*** lo berdo'o bangu no'u
**** lo bangrxislenska .e
**** lo bangrferoi .e
**** lo norgo bangu .e
**** lo zvero bangu .e
**** lo bangrdanska ge'u .e
*** lo sundo'o bangu .ava'ibo lo bangrgota ge'u ge'u .e
* lo me la satem. bangu no'u
** lo xinjoiparso bangu no'u
*** lo brasmuxindo bangu no'u
**** lo srito bangu .e
**** lo xindo bangu .e
**** lo xurdo bangu .e
**** lo gudjrati bangu .e
**** lo sinxala bangu .e
**** lo marxati bangu .e
**** lo tsigano bangu .ezo'e ge'u .e
*** lo brasmuparso bangu no'u
**** lo parso bangu .e
**** lo bangrtadjiki .e
**** lo bangrkurdi .ezo'e ge'u ge'u .e
** lo bangrxai .e
** lo bangrbalti no'u
*** lo bangrlietuva .e
*** lo bangrlatfia ge'u .e
** lo slovo bangu no'u
*** lo sicyslovo bangu no'u 
**** lo bangrpolski .e
**** lo slovako bangu .e
**** lo tce'exo bangu .e
**** lo bangrsorbo ge'u .e
*** lo nanslovo bangu no'u
**** lo slovino bangu .e
**** lo serbo bangu .e
**** lo xorvato bangu .e
**** lo bolgaro bangu .e
**** lo slovrmakedoni bangu ge'u .e
*** lo sunslovo bangu no'u
**** lo rusko bangu .e
**** lo vukro bangu .e
**** lo labru'o bangu ge'u ge'u .e
** lo ckiptare bangu ge'u ge'u
runbau

zo **runbau** se smuni lo bangu poi ke'a se finti .i le'i ca runbau cu barda gi'e roroi zenba

## ni'oni'o lo te finti belo runbau
so'ida te finti lei runbau .i lo runbau te finti se mupli

* lenu jimpe fi lenu pensi .e leka bangu keikei
.a lenu xamgau lenu lo kulnu cu tavla lo drata kulnu keikei

.a lenu larcu

.a lenu mipri

## ni'oni'o lo ve finti belo runbau
le'i ve finti belo runbau cu se klesi lei sibvelfi'i .e lei rarvelfi'i

.i lei rarvelfi'i cu se jicmu lo rarbau

.i lei sibvelfi'i cu na se jicmu lo rarbau .i se jicmu loi sidbo

## ni'oni'o lo citri belei runbau
noda cu ca djuno ledu'u makau cu pamoi le'i runbau .iku'i le pamoi runbau poi ca te djuno cu se cmene zo lingua,ignotas. .i la lingua'ignotas. cu se finti la xildegardis. pe la bingen. lenu mipri lei sivni selciska ku'o cale sexualona bo paremoi nanca bo xecto

ni'o so'o nanca xecto cu temci tu'a la lingua,ignotas. lenu so'i prenu cu co'a se bangu lei runbau .i la'edi'u cu cfari ca lenu la solresol se finti

## ni'oni'o lo mupli befile'i runbau
dei cu mupli loi se ciska lo'i runbau .i di'e cu porsi filo'i runbau

* bangrklingo
* esperantos
* galbisybau
* interlingua
* lojban
* nalseljunbau
* natpenbau
* ninxinronbau
* tokiponas
* volapuk
bangu

ni'o lo **bangu** cu ciste lo gerna lo viska ja tirna ja pencu sinxa lo ka se smuni .i lo remna bangu cu se pilno lo nu skicu lo se lifri .i lo remna bacru bangu cu se skicu fo le sinxa ciste to le ciste cu vitci terdjuno la'o gy. lexemes gy. toi .e le gerna to javni toi fi'o kakne le nu jmina je galfi sinxa
sanbau

ni'o lo **sanbau** goi ko'a cu bangu gi'e se krasi la sangu'e .i ko'a caku'i bangu lo se gugde be so'o da po'u la gentygug .e la peRUV .e la mexygug .ezo'e

ni'o lo sanbau cu la'orpanzi bangu .i la sangug. stici la spetsias. bi'i la riminis. .iseki'ubo le sordaivla cu se fanmo me'o sy. peseba'i lonu galfi lo karsna

ni'o lo sanbau pe la sangug. se fendi fi lo klobau po'u la **kasteiAN** noi manri ku'o .e le .andalusi .e la .asturleoNES .e la .aragoNES .i le drata sangu'e bangu po'u le katlana .e le skalduna .e le potrgalego na sanbau .i la .asturleoNES .e la .aragoNES. cafne jai xusra le du'u sepli bangu

 

## sanbau mupli
terdi

la **terdi** (snile'u: ) goi ko'a cu cimoi lo'i plini be la solri gi'e terdi lo remna .i ko'a se mluni la lunra .i no drata terdi cu te facki

ni'o la terdi se vacri fi loi trano .e loi kijno .e loi navni
cteduncitsi

ni'o lo **cteduncitsi**  goi ko'a xabna'acitsi lo nu lo solri cu gapru lo se linji be le plinyxabykoi .i ca lo cteduncitsi lo nicte .e lo donri cu cacra li 12 .i li ji'i 23 pi'e 3 lo'o fa'u li ji'i 21 pi'e 9 detri lo cibma'i cteduncitsi ku fa'u lo sozma'i cteduncitsi

ni'o lo cibma'i cteduncitsi cu se cabna
* lo nu co'a donri fi le berti jedji'o fi'o masti li 6 kei .e
* lo nu co'a nicte fi le snanu jedji'o fi'o masti li 6 kei .e
* lo nu co'u dunra gi'e co'a vensa vau fi le berti xabyboi kei .e
* lo nu co'u crisa gi'e co'a critu vau fi le snanu xabyboi

ni'o lo sozma'i cteduncitsi cu se cabna
* lo nu co'a nicte fi le berti jedji'o fi'o masti li 6 kei .e
* lo nu co'a donri fi le snanu jedji'o fi'o masti li 6 kei .e
* lo nu co'u crisa gi'e co'a critu vau fi le berti xabyboi kei .e
* lo nu co'u dunra gi'e co'a vensa vau fi le snanu xabyboi
kampidjip.

la kampidjip. goi ko'a cu purci tcadu fila lu,isi,anas.  .i le glico tavla cu te cmene ko'a zoi .glic. Poverty Point .glic.  .i ko'a cu nanca li ji'i 3700

ni'o lei puzu xabju bela kampidjip. cu zbasu so'o runma'a loi dertu  .i le barda zmadu runma'a cu se tarmi lo cipni  .i piso'e le runma'a cu se tarmi lo mijykau cukla  .i lei di'u runma'a cu se stuzi lei zdani belei xabju 

ni'o piso'i le se facki rutni cu cmalu bolci loi staku  .i lei xabju goi ko'e cu pilno by lenu jukpa  .i ko'e cu glagau lo staku bolci gi'e punji by loi cidja  .i so'e kulnu cu pilno lo rokci tu'a le di'u tadji  .iku'i lo rokci cu nandu se cpacu vila kampidjup. ri'aleza'i ky se stuzi loi ri'ertu'a    

http://tokipona.wikia.com/wiki/ma_tomo_Papasi_Pon
solri

ro **solri** (snile'u: ) cu tarci gi'e se plini lo terdi

.i la solri goi ko'a cu tarci gi'e se srusli la terdi .e so'o drata plini poi ke'a du la merkuris. .e la venus. .e la mars. .e la .iupiter. .e la saturn. .e la .uranos. .e la neptun. .i ko'a cu se sefta lo kelvo be li 5780 .i le midju be la sol. cu megyke'o li ji'i 15

## e'u tcidu

* solri ciste
skalduna

ni'o lo **skalduna** cu xabju la .auskalerik .i du'o lo remna lo skalduna bangu na ckini lo drata bangu .i la'aru'e lo skalduna cu stali la .auskalerik ca'o le nu lo remna be la kromanion. cu basti lo remna be la neANdertal. kei bi'o le cabna
auskalerik

ni'o zo .**auskalerik**. cmene lo tutra be lo skalduna be'o .e lo skalduna ke sezyterfla cecmu .i dei ci'arvelski lo tutra be lo skalduna

ni'o lo gugdrxauskale cu vasru ze gugypau noi ge vo ke'a cu zvati la sangug. gi ci ke'a cu zvati la fasygug .i la .Arabak .e la gipuskuak .e la nafaruak .e la biskaiak. zvati la sangug .ije la diz.nafaruak .e la lepurdik .e la suberuak. zvati la fasygug
zgike

loi **zgike** cu sance gi'e pluka loi remna .i loi zgike cu se rilti lo dikni

## zgitci
.i lo tabra .e lo xagri .e lo flani .e lo jgita .e lo pipno .e lo damri .e lo janbe cu klesi lo zgitci .i lo tabra .e lo xagri .e lo flani cu terto'a fi'o slilu lo vacri .i lo jgita cu terto'a fi'o slilu lo skori .i lo janbe cu no'e terto'a fi'u slilu ri .i lo damri cu no'e terto'a .i lo janbe lo damri cu tertogmau .i lo pipno cu se klesi lo skopi'o .e lo tu'urpi'o .e lo dicpi'o

.i lenu le skami cu ji'a se pilno fi lenu cupra be le zgike to na po'o co dikca toi cu ba'o fadni binxo
zgitci

lo zgitci cu tutci lezu'o se zgike .i le'i klesi bele'i zgitci cu barda .i la XORNbostel.zaks. jutci'e fi lo'i zgitci
nikaraguas. zei lalxu

la **nikaraguas. zei lalxu** goi ko'a cu barda lalxu la nikaraguas. poi te gugde .i ko'a pitki'otre li 8624 .i ko'a se daplu so'o da po'u mu'a la .ometepes. .e la solentinames. poi plugri
plugri

lo **plugri** cu girzu filu'i su'oso'u daplu leka jibni kei .e leka se kampu le krasi .imu'ubo la xavai,is. plugri le ka lo rumyma'a cu krasi kei bi selxabju daplu .e lo drata daplu ja pludjine
jgita

ni'o lei **jgita** cu klesi le'i zgitci .i ro jgita cu se pagbu lo skori noi slilu ca lo nu se degycpu ja te mosra sepi'o le se jgita
tabra

ni'o lei **tabra** cu klesi le'i zgitci .i lo tabra cu jinme .i lo dzena jirnytabra cu se zbasu lo jirna ta'i lo nu kakpa fi lo moltu'u .i sance lepu'u le ctebi cu slilu desku ri'alenu vasxu .i le di'u pruce cu rinka lenu lei vacri poi nenri le tabra cu slilu .i lo dzena tabra varkamju cu stodi le nilcla .iku'i piso'e loi cabna tabra varkamju cu cenba le nilcla ri'a tu'a lo sakli .a lo batke

ni'o tabra fa
* lo trombeta .e
* lo trombone .e
* lo fasyjirna .e
* lo brojirna .e
* lo snoslitabra
trixexo

**trixexo**






:Animalia
:Chordata
:Mammalia
:Sirenia
:**Trichechidae**
:***Trichechus***


relpau cmene

*Trichechus inunguis*
*Trichechus manatus*
*Trichechus senegalensis*




lei **trixexo** cu klesi le'i mabru  .i lo trixexo cu barda gi'e xabju loi djacu  .i lo trixexo goi ko'a cu frica lo mabrdugongi le tarmi be le rebla .e le sedbo'u  .i ko'a cu citka loi djacu spati  .i lei trixexo cu xabju lei caxno djacu .e lei cimtu'a vi lei xaskoi poi srana le ketco .e le bemro .e le xamsi po'u la karib. .e le stici bele friko

ni'o pa se trixexo po'u la'o .lat. *Trichechus senegalensis* .lat. cu xabju le stici be le friko vi le xaskoi  .i lo drata po'u la'o .lat. T. inunguis .lat. cu xabju le stuna be le ketco vi le xaskoi  .i le cimoi po'u la'o .lat. *T. manatus* .lat. cu xabju le plugri be fi la karib.

ni'o so'e da cu jinvi ledu'u lei trixexo poi xabju la floridas. cu drata fileka se trixexo  .iku'i la itis. cu xusra ledu'u lei xabju bei la floridas klesi la'o .lat. *T. manatus* .lat.  .i lo trixexo pu'i mitre li su'o 4pimu gi'e xabju loi silna djacu ba'e .a loi na'e silna djacu  .i zo'e puzu kalte ko'a lenu cpacu loi grasu .e loi rectu .iku'i ko'a ca se bandu lo flalu lezu'o kalte

ni'o lo trixexo cu so'iroi girzu vi lo fanri be lei dikca be'o noi glagau lei vi djacu  .i lei trixexo goi ko'e cu pu co'a lacri le di'u krasi be loi na'e rarna kamgla  .i ki'u la'edi'u ku ko'e co'u citsykla le dunra loi glare zmadu djacu  .i so'i dikca fanri cu co'i se sazysti .iseki'ubo le merko ke finpe je cilce sefygri cu troci lenu finti lo cnino tadji belenu glagau lei djacu
alybamas

ni'o la **.alybamas.** goi ko'a cu mergu'e vipygu'e .i la'o gy. *Alabama* .gy. cmene ko'a le ko'a xabju .i ko'a se stuzi le nanstuna pagbu be le mergu'e .i ko'a lamji la floridas. .e la tenesis. .e la misisipis. .e la djordjys. .e la mexygu'e xamsi
mexygu'e xamsi

la **mexygu'e xamsi** goi ko'a cu pagbu le xamsi .i ko'a lamji la mergu'e. .e la mexygug. .e la kubas. vu'o noi gugde vi la .atlantik. zei xamsi

ni'o la mexygu'e xamxi cu vajni filenu cupra loi rarna ctile
xi'ojda

le **xi'ojda** cu lijda filenu krici ledu'u le te ctuca befi la iecu,ys goi ko'e cu vajni gi'a censa .iji'a so'a se xi'ojda cu krici ledu'u ko'e censa gi'a bersa la cevni .i ji'a lo se xi'ojda cu krici le du'u ko'e se xrani gi'e ca'o morsi gi'e ca'o krefu jmive .i lo xi'ojda cu se krasi ca lo pa moi na'acto

ni'o le xi'ojda cu traji leka se lijda kei fole'i ro lijda

ni'o lo xriso jdacku cu se pagbu lo xebro jdacku ku joi lo jdacku poi xriso je nai xebro
oradeas

la **oradeas** goi ko'a zi'e no'u la'o zoi. *Oradea* .zoi tcadu fila bixor. poi vipyje'a la'o zoi. România .zoi .i ko'a se xabju 206ki'o527 prenu to du'o le 2002moi prenunkancu toi .i le cmene po'u zo varadinum cu latmo .i ko'a se cmene la'o .rom. Oradea .rom ce'e lu'a le kulnlromana pe'eje la'o .mag. Nagyvárad .mag. ce'e lu'a le kulnrmagiaru pe'eje la'o zoi. Großwardein .zoi ce'e lu'a le dotco .i le di'u namcu cu srana le tcaselje'a po'o .i le se tcadu cu se xabju ji'i 220ki'o prenu .i la varadinum. cu zmadu so'a tcadu befila gugdnromani leka ricfu

## ni'oni'o tumla
.i la varadinum. cu lamji le rirxe po'u la kricul. reped.

## ni'oni'o citri
.i cale 1113moi cu pamoi le'inu citri ciskytavla fila varadinum. le nurtca po'u la varadinum. noi le se daspo po ke'a nau stali ku'o te ciskytavla cale 1241moi mu'ilenu nitcu lenu sutra cikre gi'e zengau le'i sonci kei lenu na se gutyji'a lai mongol. joi lai tatar vu'opoi kulnu .iku'i pu'o le 15moi na'acto la varadinum. na zenba leka tcadu

## ni'oni'o tcapau
.i la varadinum. se pagbu le di'e tcapau poi la'o .rom. *cartiere* .rom. cmene ke'a bau le bangnromana

.i le tcamidju .e la vies .e la nufarul. e la rojeri,us. e la velentas .e la kantemir .e la locias. cu tcapau la varadinum.

https://web.archive.org/web/20070222204456/http://www.oradea-bihor.ro/ 
* Oradea webcam
esperantos

la'o zoi. **esperantos** .zoi goi ko'a runbau gi'e ca traji le ka lo runbau cu se bangu .i fe ko'a finti fo lei bangu poi ropno ku'o fa la ludvik. ZAmenof. le nu sornai te bangu .i cmene fi ko'a fa la'o .sper. *Esperanto* .sper. .a la'o .sper. *Esperanta lingvo* .sper. .i so'o jbopli te cmene ko'a zo *spero* .i le cmene cu se krasi lo tolca'icme be ly zy be'o po'u la'o .sper. *la doktoro esperanto* .sper. noi se fanva fulo'u le mikce poi pacna le'u

## ni'o ni'o citri

.i la ludvik. ZAmenof. finti la .esperant. ze'a le 188moi na'ardekto .i le pa moi gerna bo cukta cu fatri ca le 1887moi

## nandu kibypapri

* a, b, c Esperanto
* a,b,c Esperanto
* Esperanto-vortaro Radikoj-685
* la .esperantomondos. 
* .esperantos. zei girzu
mabru

* **klejutpau: [[Monotremata]]**
** Monotremata
* **klejutpau: [[Marsupialia]]**
** Didelphimorphia
** Paucituberculata
** Microbiotheria
** Dasyuromorphia
** Peramelemorphia
** Notoryctemorphia
** Diprotodontia
* **klejutpau: [[Placentalia]]**
** Xenarthra
** Dermoptera
** Desmostylia
** Scandentia
** Primates
** Rodentia
** Lagomorpha
** Insectivora
** Chiroptera
** Pholidota
** Carnivora
** Perissodactyla
** Artiodactyla
** Cetacea
** Afrosoricida
** Macroscelidea
** Tubulidentata
** Hyracoidea
** Proboscidea
** Sirenia

ni'o lo'e se **mabru** cu klejutsi lo'e se ke skoselti'e danlu .i ro mabru cu pinxe lo ladru lo tatru ca lo nu cifnu (to ro na'ebo pisu'o loi se rorci be lo remna poi pilno lo sakybo'i toi) .i ro mabru cu se kerfa .iku'i so'u mabru noi lo balfipmabru cu mupli cu se kerfa so'uda .i ro mabru cu sezglagau .i lo besna cu jitro lo sezglagau ciste .e lo blupambe ciste noi se pagbu lo vonkumfa risna .i mabru su'o 5000 jijyjutsi .e 425 lazyjutsi .e ji'i 46 grijutsi (to cenba le satci terkancu be le'i grijutsi fo le jutci'e toi)
jutre'i tcini

*snura
*mliselckape
**mliraiselckape
**xabralci
**nunralte dandu selckape
*ralci
*selckape
*tceselckape
*cilce jutmorsi
*jutmorsi
*rokselvei
*cirpru
*datnycau
*nalselju'o
*ko tcidu le velski
sovmabru

ni'o lo **sovmabru** cu se jbena lo sovda peseba'i lo cifnu betai lo drata mabru .i frica fi ji'a lonu lo ganxo cu nenri lo kloaka tai lo cipni .i lo sovmabru na'o jacke'o li 32 tainai lo cifydaklymabru fa'u lo pazvaumabru noi jacke'o li 35 fa'u li 38

ni'o sovmabru vo frejutsi .e ci jijyjutsi .e re lazyjutsi no'u lo'e se ornitorinku .e lo'e se zalgosu
samske

**samske** tu'a lo ve kanji .e tu'a lo datni pruce

samske so'i da poi srana lo ve kanji .i mu'a lanli lo lojytadji .e lo stura gerna .i tadni lo samselpla bangu .e lo samselpla .e lo skami minji mu'anai

## ralju lo se samske le ka vajni

### cmacyske jicmu

* cmaci logji
* cuncmaci

### citri

* citri lo ve kanji
bu'ojda

le **bu'ojda** cu lijda fi lo se ctuca la budam. goi ko'a .i zoi sy. Siddhartha Gautama .sy. cmene ko'a .i ko'a puze'a jmive .i fi la barat le bu'ojda cu masno preja le midju ke xazdo tutra .e mu'a la tibet. .e la srilankas. .emu'anai lo sunsnanu ke xazdo tutra .e lo stuna ke xazdo tutra .e mu'a le jugygu'e. .e la mongolias. .e le pongu'e .e la xanguk. mu'anai

ni'o le mu midnoi 
* .i ko nalcatra .eisai 
* .i lo narseldu'a cu lebna .e'onaisai
* .i nalsidjytavla .e'onaisai
* .i malgletu .e'onaisai
* .i maltcu bebna .e'onaisai

ni'o le vo fatci
* .i le du'u dunku cu fatci
* .i lenu dunku cu se nibli lenu djica
* .i lenu mo'u djica cu nibli lenu mo'u dunku
* gi'e cfari bai la bimei selzu'e.
nanba

lo **nanba** cu cidja lo remna .i zi'o zbasu nu'i ge lo'e nanba lo grupu'o joi lo djacu nu'u gi le'e nanba lo te go'i joi lo silna joi lo fomymledi .i lo te vajni be le kulnu bei lo nanba cu jalge lo nu pilno lo nanba lo lijda ritli

ni'o lo nanba cu te zbepi le'e cidjrpitsa zi'o .iji'a cidja snuji fi lo nanba

ni'o loi nanba cu se klesi loi tcapati .e loi bofnanba .e loi ga'arnanba .e loi daklynanba .e loi pitnanba .e loi nanbrmatsa .e loi jinynanba .e loi jgenanba .e so'i drata .iji'a loi nanba cu se klesi fi lo se nanba .i nanba lo maxri .e lo mraji .e lo rismi .e lo zumri .e lo gurnrtefi .e lo cunmi .i lo maxri .e lo mraji cu vasru lo niplanbi .iku'i lo zumri .e lo cunmi cu claxu ny .iseki'ubo lo zumri ja cunmi nanba na'o nanba lo maxri ji'a
cirla

lo **cirla** goi ko'a cu sligu cidja .i ko'a jdari jonai ranti .i ko'a cu te pruce lo ladru lo pu'u jmina lo cirlyzmase gi'e vimcu lo djacu vo'e .ibabo so'i cirla cu te ba'onru'e fu lo jurme .a lo mledi .i lacri lo dujyca'a lo nu ko'a xamgu lo ka citka ce'u

ni'o ko'a traji lo ka mixre lo lanbi joi lo grasu .i ji'a ko'a mixre lo bogjinme joi lo sackycmu joi lo abumoi mivytcuxu'i
li ci'i

ni'o li ci'i na rarna'u .i ro da poi namcu zo'u li ci'i zmadu da

## lo cmaci

### lo bixycmaci

#### lo mrena'u nu lanli
ni'o ci'e lo mrena'u nu lanli zoi xy. \infty .xy cu sinxa lo cmacyjimte secau jimte .i zoi xy. x \rightarrow \infty .xy se smuni le nu zo xy. cu banro secau jimte .ije zoi xy. x \rightarrow -\infty .xy se smuni le nu zo xy. tolba'o secau jimte .i ro da poi ty. zo'u li ma'o fy. boi ty. dubjavmau li no .inaja 
* zoi xy. \int\limits_{a}^{b} f(t)dt = \infty .xy se smuni le nu zoi xy. f(t) .xy na jimte lo tolcimni selku'e be li a ga'o bi'i ga'o b
* zoi xy. \int\limits_{-\infty}^{\infty} f(t)dt = \infty .xy se smuni le nu le selku'e poi cnita zoi xy. f(t)

 .xy cu cimni
* zoi xy. \int\limits_{-\infty}^{\infty} f(t)dt = a .xy se smuni le nu le selku'e poi cnita zoi xy. f(t) .xy cu tolcimni gi'e du li a
.i ji'a li ci'i cu se pilno le nu skicu lo cimni porsi
* zoi xy. \sum_{i=0}^\infty f(i)=a .xy se smuni le nu le cimni porsi sumji cu mo'i zei fa'a li a poi cmima le'e mrena'u
* zoi xy. \sum_{i=0}^\infty f(i)=\infty .xy se smuni le nu le cimni porsi sumji cu mo'i zei ze'o ci'e le nu le pagbu sumji cu banro secau jimte
.i li ci'i ka'e se pilno ki'u le nu smuni lo cmacyjimte ji'a ki'u le nu cmima le'e tcena mrena'u .i lo mokca be -\infty je \infty ka'e se jmina fi le taicmaci canlu poi mrena'u ku'o fo le re zei mokca nu demri'a be le'e mrena'u .i jmina dy. lo snicmaci ckaji fo le'e tcena mrena'u 

### <nowiki/>
gusni

lo **gusni** cu nejni .i lo gusni cu ckaji leka boxna ba'e .e leka kantu .i ro da poi kelvo li za'u no cu te gusni

ni'o lo gusni cu traji lo ka sutra .i li ji'i pa se snidu lo nu lo gusni cu klama lo terdi lo lunra .i lo gusni ca'e trefi'usnidu li 299792458

ni'o lo kanla be lo remna cu viska loi gusni poi boxna folo navytre beli 400 bi'i li 800 .i lo nu lo gusni cu se minra lo dacti gi'e janli lo kanla cu jalge lo nu lo remna cu ganse lo skari

ni'o cida se ckaji lo gusni .i ckaji
* 1 mai le ka boxna .e
* 2 mai leka carmi .e
* 3 mai le ka slijga
abumoi mivytcuxu'i

lo **abumoi [[mivytcuxu'i]]** cu se nitcu fi lo nu viska .e tu'a lo skapi .e lo nu lo bongu cu banro .i se relslasi lo xumrdauko .i lo livga cu sorcu ge lo xumrdauko gi lo abumoi mivytcuxu'i .iku'i lo dukse ke abumoi mivytcuxu'i .enai lo dukse xumrdauko cu vindu .i lo dukse ke abumoi mivytcuxu'i cu selxre le'e dzipo ja tolzi'o danlu livga
bogjinme

ni'o lo **bogjinme** goi ko'a ratni li 20 gi'e se sinxa la'o xy. Ca xy. gi'e ranti je grusi mlijiljinme

## ralju steci

## gundi terpilno

## jmive terpilno

## citri

## terkunra

## teryratni

## kanro joi javni steci
1887moi

ni'o di'e liste lo se detri be le **1887moi**

* le pamoi cukta be lo gerna be la esperant. cu se gubgau
tcingis. xan

ni'o la **.tcingis. xan**. mongolo sornaitru piso'i loi xazdo tutra .i jbena la borjigin.iesuxeis .e la xo,elun. lo 1155moi bi'i lo 1167moi me'e lu **borjigin.temujin**. li'u .i calenu mrobi'o de'i li 18 pi'e 8 pi'e 1227 kei sornaitru la pelxu xamsi bi'i la kaspian. poi xamsi .i le trucerda be fi ty. cu ba'orgau le se sornaitru be la .mAdjarorsag. bi'i la jugygug. noi vomoi lo'i se sornaitru be la aLEKsandros. poi banli le sfenilbra

### mivycitri
ni'o la .tcingis.xan. jbena fi lo papamumumoi nanca ku onai lo papaxaremoi nanca ku la'oi .burxan. .xaldun.
sornai ke mlemai terzba cmeci'e

le **sornai ke mlemai terzba cmeci'e** cu ciste lo ka latmo jebo saske ja glico lo'i cmene be lo lakse ja grasu ja skamai ja sparu'i ja xukmi jaco'e poi te zbasu fi lo mlemai .a lo zbabu .a lo simsa .i me'o **.ibunycy.ibu** torsni zoi gy. **International Nomenclature of Cosmetic Ingredients** .gy. noi glico cmene ru .i di'e cartu so'o cmene be lo terzba


lojboINCI
lo .ebumoi mivytcuxu'i sarvansilnaTocopheryl Acetate
lo matnrcetulu*Butyrospermum parkii* fruit
lo pezri'oxu'iChlorophyll
lo kartamo grasu*Carthamus tinctorius* seed oil
cionmau la barda

ni'o lo **cionmau be la barda** cu mabru la'o ly. *Ailuropoda melanoleuca* .ly. gi'e ca klesi loi cribe du'o so'eda .i cy. xabju le cmana midju be la jugygug be'o po'u la sytcuan .e la pyd .i ca'o le balvi xadba be le 20moi ctona'a lo barda cionmau cu binxo lo natmi sinxa be la jugygug. gi'e ca se pixra lo jungo ke solji sicni

ni'o zo cionmau fu'ivla lo'u cribe mlatu le'u lo jungo zoi jy. 熊貓 xióng māo .jy .i zoi jy. māo xióng .jy. ji'a se smuni le mintu .i lo cionmau cu se valsi zo **latcribe** ji'a .i lo nu lo cionmau cu simsa lo mlatu lo nu lo kevna be lo srumurta be lo lenjo cu cinla kei kei cu krinu le valsi

ni'o lo cionmau cu karnivora .iseni'inaibo citka lo stagi .isa'e piso'a lo cidja be lo cionmau cu bambusa .i cy. ru'inai citka lo sovda ji'a gi'e citka lo cinki poi jbini lo bambusa .i cy nitcu le se go'i noi sabji lo lanbi .i lo kerlo cu slilu ca'o lo nu xejyzalvi

ni'o lo barda cionmau cu darno ckini lo cmalu cionmau .iku'i le kampu valsi cu se krinu le du'u rore xai cu citka lo bambusa .i ca'o lo dekna'a be li so'e le satci jutsi pe lo cionmau cu jai senpi ki'u ledu'u lo barda cionmau .e lo cmalu cionmau cu ckaji tu'a lo cribe .e tu'a lo prokiono .i sepi'o lo jgina cipra cu jarco le du'u lo barda cionmau cu je'a cribe .i caca'o senpi ledu'u lo cmalu cionmau cu cribe je'ikau prokiono
gismu

ro **gismu** cu jicmu brivla bau lo jbobau

.i ro gismu be la lojban. cu se rafsi .i lo rafsi cu pagbu lo lujvo .i lo gismu cu se tarmi me'o zykyzyzyky .a me'o zyzykyzyky .i ro gismu po'u na'ebo zo brode .a zo brodi .a zo brodo .a zo brodu ge'u cu se ke lerfu vomei rafsi vu'i le pamei lerfu vomei .i lo drata rafsi cu se zbasu ta'i lo nu cuxna ci lerfu pe lo gismu gi'u setca pa me'o y'y

.i le gi'uste cu liste ro lo pavoji'inono lojbo gismu

.i pixra liste loi gismu
1830moi

## ni'oni'o fasnu
de'ili 6 pele lanma'i  la djosef. smit. cu ganzu fi le lijda be lei fanmo djedi cespre bei la .iecuax. poi le selcuxna
moresnet

ni'o la **moresnet**.  goi ko'a zi'e no'u lu *nultutra zei moresnet.* li'u pu nultutra co'a le 1816moi co'u le 1919moi gi'e jbini la gugdrbelgi. .e la dotygu'e  .i ko'a nau tutra la belgium  .i pitki'otre li ji'i 3pi5 .i ko'a co'a zasti ki'ulenu la proisen. na'e sarxe la dizgug. leka ponse lo te kunra beloi zinki be'o poi stuzi le tutra kei soi vo'a vo'e  .i la belgium. co'a sepli la dizgug. cale 1830moi

ni'o ca'o le trununsnu pe la vin. cu mutce galfi le ropno gugykoi tezu'e lenu mapti le cnino ke vlipa promorna .i pa da cu korbi le jonsi'u noltrugu'e po'u la dizgug. ge'u .e la proisen .i le re gugde cu tugysi'u fi piso'a le korbi mu'i lenu mapti lo purci linji .iku'i vi la moresnet. cu nabmi .i la moresnet. bi'i la noimoresnet. cu stuzi la laldo cmana noi terkunra lo zinki .i rore le gugde cu djica lonu ponse le tceselva'i terkunra ne'i le vo'a tutra .i ca le 1816moi la dizgug. la proisen. bi'irtugni la'edi'e .i la moresnet. tcad. pagbu la dizgug .i la noimoresnet. pagbu la proisen .i le terkunra .e le ri tcadu po'u la kelmis. nultutra gi'e seltru la dizgug. joi la proisen.
spaske

loi **spaske** cu saske lo spati .e leka spati .i so'i selkai belo spati cu se saske loi spaske .i ckaji lo puvba'o .e lo puvyfarvi .e lo nunginga'i .e lo terbi'a .e le'i selspa .e le nunynenpli

## ni'oni'o mukti
so'i de cu mukti lenu saske lo spati .i pamai ro remna cu nitcu loi spati lenu citka kei .e lenu vasxu
krilytabno

lo **krilytabno** goi ko'a cu krili lo tabno 

## ni'oni'o ckaji
ni'o lo krilytabno cu traji lo ka jdari kei fo lo ro rarna dacti .i ku'i lo rutni zmadu be fi lo ka jdari cu zasti
.i ji'a ko'a ralci .i lo sutra nundarxi cu se sumki lo nu porpi

## ni'oni'o pilno
ni'o lo krilytabno cu se vamji lo mutce fo lo nu jemna

ni'o ki'u lo nu jdari kei lo krilytabno cu xamgu lonu balre te pilno .i lo krilytabno balre cu ze'u kinli
zumri

lo **zumri** cu spati gi'e te purdi .i loi gurni belo zumri cu cidja lo remna .e lo cagda'u .i le jutsi poi se zumri cu selkra le snanu bela mexygug. .i lo zumri cu nau te purdi vi so'a tutra

## ni'oni'o stura lo zumri
.i lo stani cu simsa lo bambusa .i loi stanyjge cu simxu lo nu centre li 40 bi'i 50 lo ni darno .i ro stanyjge cu krasi pa pezli .i lo fetsi rulgri cu zvati lo stanyjge gi'e se mipri fo su'o pezli .iku'i lo nakni rulgri cu zvati lo jipno gi'e se jarco

## ni'oni'o ginselkai
.i lo zumri cu pavycilmei 10 gincilta gi'e na'o relcilmei .i lo ginmei cu morgano li 15

ni'o lo ginske seltadvelski be fo la'o .py. Embrapa .py. cu jarco lo du'u rere'u setca lo nu cange fo lo zumri lo tcotutra .i paroi setca mo'ipa'o lai .andes zu lo nanca be li 5000 gi'e reroi setca mo'ipa'o lo ketco dizytu'a za lo nanca be li 2000
musyjda

lo **musyjda** poi se cmene la'o .xra. الإسلام; .al .islaam .xra. lo xrabo ku'o cu lijda filedu'u ge la cevni po'o cu cevni gi la'o zoi. Muhammad .zoi goi my. cu ve cusku fola cevni .i le musydja cu 2moi le'i ro lijda leni se lijda

## ni'oni'o te lijda
.i pamo'o lo musyjda cu lijda fi loka loi cevni cu ba'e pamei gi'e cevni fi roda .i remo'o lo musyjda cu lijda fi loka la cevni cu cusku fi ro prenu lo cevyskupre .ije my. cu romoi lo'i cevyskupre

## ni'oni'o citri
.i le musyjda cu cfari cale 7moi na'arcto vi la makat .i la mu'amad. cu xusra ledu'u pu viska lo cesycrida poi se cmene la gabri'el .i my cu xusra ledu'u la cevni cu tavla my.
beldjym

ni'o la **beldjym**. no'u la'o ny *Koninkrijk België* ny cu berstici ropno gugde fi'o lamji la nederlant. .e lo dotygu'e .e lo fasygu'e .e la luksymbyrg. .i panoki'oki'o lo prenu cu xabju lo **camgu'e** ne'i lo selkuspe be fa cinoki'o lo kubykurfa mitre to papazenono kubykurfa minli toi .i le za'i by pagbu kuspe le dotco ropno bi'i fraso ropno cu runka le za'i bangu je kulnu selfendi .i re le vajni bangu cu ve tavla fi'o nenri la beljik. fi'o cmene bangu fa la dytc. .e la fasybau .i la dytc. no'u la flemec. cu bangu la flanders. fa'a le berti .ije la fasybau. cu bangu la .ualoni'as. fa'a le snanu .i le ralju tcadu no'u la brysyls. catni selbangu la fasyban. .e la dytc. .i su'o le stuna prenu cu se bangu la dotybau 

ni'o la'e lu ma zmadu bangu li'u cu rinka le cafne gubni bo darlu gi'e pu galfi le camgu'e pluja ciste bo catni .e le catni citri .i
spatrmeliace

ni'o loi **spatrmeliace** cu jutsi loi spatrsapindale loi rulspati .i lo'e spatrmeliace cu se pezli lo pimseltai gi'e se xrula lo rutygumbi'o .i so'i spatrmeliace cu pezyfalcru ca'o lo sudga ja dunra .iku'i so'o sy. ri'orvi'o .i spatrmeliace ji'a 50 jijyjutsi .e ji'a 550 frejutsi

## ni'o xabju
.i lo spatrmeliace cu xabju lo solni'atutra .i pa jijyjutsi po'u la'o ly. *Toona* .ly. kuspe lo norgla jugygu'e bi'i lo nanstuna sralygu'e .ije pa drata po'u la'o ly. Melia .ly kuspe lo tai ru'e berti

## ni'o pilno
.i pilno
* lo .andiroba .e lo margosa ce'e lo nu babzba .e lo nu cinki toltri pe'eje
* lo ma'agni ce'e lo nu mudri pe'eje
* lo zdiraxa .e lo margosa ce'e lo nu ctino
treci'e

ni'o lo **treci'e** goi **sy.ibu** cu ciste lo nu pilji lo gradu .e lo tenfa be li pano .i lu sy.ibu li'u cu sinxa zoi fy. Système International d'Unités .fy. noi se fanva fu lu rolnai ke gradu ciste li'u

## ni'o cmugradu
.i sy.ibu se jicmu ze gradu
* .i lo si'o **[[mitre]]** cu gradu fi lo nilcla
* .i lo si'o **[[ki'ogra]]** cu gradu fi lo niltilju
* .i lo si'o **[[snidu]]** cu gradu fi lo temci
* .i lo si'o **[[xampo]]** cu gradu fi lo dicfle
* .i lo si'o **[[kelvo]]** cu gradu fi lo nilgla
* .i lo si'o **[[molro]]** cu gradu fi lo majlai
* .i lo si'o **[[delno]]** cu gradu fi lo ni gusycai
.i ro drata gradu cu se zbasu fi le ze di'u .imu'a lo **niutni** noi nilca'e cu ki'orgratrefi'unidysnidu .iva'i lo nu catke lo stodi ki'ogra be li pa sela'u lo niutni be li pa cu rinka lo nu lo bi'unai ki'ogra bazi lo snidu be li pa cu muvdu sela'u lo trefi'usnidu be li pa

## ni'o tefrafsi

## ni'o citri
.i lo skepre cu darlu tu'a lo dekcmu mreci'e co'a lo 1640moi .iku'i noda flalu ra pu lo fraso trununga'i noi cfari'a lo dekydei jeftu detci'e ji'a .i la dizgug. noi vasru la belgium. gi'e darlu tu'a la letseberg. ku'o cu te flalu tu'a lo treci'e ca lo 1820moi .ije la jexygug. go'i ca lo 1840moi .ibabo loi drata gugde cu sutra te flalu ra

ni'o ca'o lo 1812moi bi'i 1840moi la napoleon. cadgau le flalu be tu'a lo treci'e bei la fasygug .ija'ebo lei fraso cu kalsa lo nu merli .ibo le nu lo bunda cu grake li 498.6 .e li 500 cu cfipu .iseni'ibo ca'o lo 1820moi bi'i lo 1840moi la dizgug. po'o te flalu tu'a lo treci'e .i la fasygug. pamoi ke treci'e gugde .iku'i la dizgug. clamaure'i ke treci'e gugde

ni'o pamoi mitre fo piki'oki'opa lo jedji'o bi'i lo mijycukla
mergu'e

ni'o la **mergu'e** goi ko'a zi'e no'u la'o gy *United States of America* gy cu fatri krati catni bu'u le bemro .i ko'a lamji la kadnygu'e .e la mexygu'e .i ko'a vasru muno le mergu'e vipygu'e .e le drata tutra .i le gubyca'i mergu'e cu merko gubyca'i .i lenu ko'a gugyselzba kei se detri li vo pi'e ze pi'e pazezexa le la .gregor. detcartu .i

ni'o la'o zoi.  .zoi. gugja'a fi ko'a

ni'o la  cu trutca ko'a
visbis

la **visybis** goi ko'a cu tcadu fi la sferies fo la gotland me'e zoi gy. Visby gy
.i lo djine bitmu be le tcadu nenri bei lo nurma cu sruri ko'a gi'e steci ko'a gi'e mitre li cipivoki'o

.i ko'a stuzi loi turni be la gotland
pacruxydinj

la **pacruxydinj** goi ko'a cu skami selkei zilcmi fi'ela konamis .i lonu le pamoi pacruxydinj no'u zoi py. 悪魔城ドラキュラ py. pu selpra de'i li pi'epi'e pasobixa vecu'u la fydysyskam e la mysyxyskam cu krasi ko'a

.i ko'a cfika lo terbradi be lai belmont bei la drakul
bil. geits

.i la'o gy **William Henry Gates III** gy noi cmene ke'a fa zoi gy **Bill Gates** gy ji'a zi'e noi jbena de'i li ny. 1955 ly. 10 dy. 28 cu merko kagnyja'a .i la .bil. geits. cu me lo cfagau be la .maikrosaft.  ku noi misno gi'e cupra lo'e samselpla ku noi mupli fa la .uindoz. i la .forbz. magazin. cu xusra lo du'u la .bil. geits. cu traji fi lo ro prenu fe lo ka jdini ricfu .i la .bil. geits. cu ponse lo meryru'u be li 50 ki'o 100 ki'o ki'o
dilcyna'u

ni'oni'o lo **dilcyna'u** cu frinu lo rarna'u lo na'e zei no rarna'u .i li .abu fi'u by. frinu li .abu li by. gi'e ciska se sinxa zoi cy. a/b .cy

ni'o ro dilcyna'u cu ciska se tarmi ci'i da .imu'a li pafi'ure du li refi'uvo li cifi'uxa li'o .i saprai fa lo tarmi poi no da kampu terdilcu lo selfi'u jo'u lo terfi'u .i ro na'e zei no dilcyna'u cu saprai se tarmi pada 

ni'o ro dilcyna'u zo'u le rebla be le saclu cu dikni .i lonu lo terfrinu cu tenfa lo tersaclu cu nibli lonu lo saclu cu selfa'o .ibova'i lo dikni rebla cu du li no .i zu'unai lonu le saclu cu dikni cu nibli lonu le saclu be fi ro zmadu be li pa cu dikni .e lonu le selsaclu cu dilcyna'u .i zo ra'e cu valsi lo nu lo saclu cu dikni .imu'a li pira'enomubibirecimuresovopapazexavore du li fi'upaze .iku'i lo nu zo ra'e cu lidne zo pi cu nibli lo fatysaclu namcu

ni'o lo zatna'u poi na dilcyna'u cu nalfi'una'u

## ni'oni'o kanji

* li .abufi'uby. su'i cy.fi'udy. du li vei .abu pi'i dy. ve'o su'i vei cy. pi'i by. ve'o pa'i vei by. pi'i dy
* .i li .abufi'uby. pi'i cy.fi'udy. du li vei .abu pi'i cy pa'i vei by. pi'i dy
andis. kafmen

.i la **andrus.djefris.kafmen.** goi ko'a jbena zo'e li paze pi'e pa pi'e pasovoso la niu,IORK. .i ba lenu li paxa pi'e mu pi'e pasobivo detri kei ko'a morsi .i ko'a pajni le du'u ko'a sanga je dansu nanmu .i so'i le prenu cu pajni le du'u ko'a xamgau kei .i ku'i ko'a xebni ri .i ko'a cusku lu noroi xamgau li'u .i la andis.kafmen. zmadu so'a lo prenu le misno be le to'e xajmi .i ko'a zgifi'i .i ko'a tadni lo se tivni
djordj. ualker. buc

ni'o la **djordj. ualker. buc** no'u la'o gy. *George W. Bush* .gy. goi ko'a to jbena fi li 6 pi'e 7 pi'e 1946 toi vocimoi merko gubyca'i .i ko'a ctile gundi briju bo cuntu finti gi'e ponse la'o gy. Texas Rangers Major League Baseball gy. noi girzu .i dy cmima le rolka'itrusi'o girzu .i le merpre pu cuxna dy fi'o jibri lo nu merja'a kei de'i li pi'e pi'e 2000 .e li pi'e pi'e 2004
bambusa

lo **bambusa** cu barda srasu .i lo bambusa cu xabju lo lenku cmana bi'i lo glare solni'atutra .e lo berti julra'o be li 50 bi'i lo snanu julra'o be li 47 .i xabju la saxaLIN. bi'i lo berti sralygu'e .e lo stuna xazdo bi'i la ximavant .e lo nanstuna mergu'e bi'i la tciles .i lo makcu ke bambusa stani cu se pilno fi lo nu zbasu lo dinju .i lo cifstani cu cidja lo stuna xazdo .ije lo bambusa cu cidja lo cionmau
mirlyxarju

lo **mirlyxarju** cu xabju la sulaues .e lo jibni ke bindo daplu .i fanva zoi my. babi .my fa'u zoi my. rusa .my lo lojbo lo baxso zo xarju fa'u zo mirli .i mirlyxarju vo da
*.i mirlyxarju la slokre to la'o ly. *B. babyrussa* .ly
*.i mirlyxarju la bolabatus to la'o ly. *B. bolabatuensis* .ly
*.i mirlyxarju la ber.sulaues to la'o ly. *B. celebensis* .ly
*.i mirlyxarju la togian to la'o ly. *B. togeanensis* .ly

ni'o lo mirlyxarju cu xabju loi dizyspa pe lo solni'atutra ricfoi ge'u .e loi barda srasu .e lo korbi be lo rirxe ja lalxu .i le crisa joi bunre je krecau je'uru'e pilka be my. ve mipri my. lo kalte

ni'o lo mirlyxarju cu frica lo drata xarju lo nu lo ga'u gerde'i cu mo'iga'u banro .i loi gerde'i cu kruvi gi'e simsa lo jicyjirna be lo mirli .iseki'ubo se valsi zo mirlyxarju
la sped. bi'i la arimin

**la [[sped]]. bi'i la [[arimin]].** selstu le berti bakygu'e gi'e korbi lo nu lo la'orpanzi sordaivla cu se fanmo me'o sy. lo nu ra cenba lo karsna
novosibirsk

ni'o la .**novosibirsk**. no'u la'o ry. Новосибирск .ry. goi ko'a cu rusko tcadu fo la sibir. .i loi xabju be ko'a cu se kancu fi li ji'i 1425600

ni'o ko'a selstu lo ri'erkoi be la ob.
moskovas

ni'o la **moskovas** goi ko'a zi'e no'u la'o ry. *Москва* .ry. du le rusko trutca .i ko'a se xabju ji'i 10415400 prenu de'i le 2005moi
camgusmis

la .camgusmis. no'u la'o zoi. Robin Lee Powell .zoi cu mutce sarji la lojban. gi'e cmima la lojbangirz.
zdotu'a

lo **zdotu'a** goi zy. cu barda tumla .i zy cu pamoi le'i tumla leka barda .i zy. cu lamji lo xamsi .e lo rontu'a .e lo frikytu'a
nepal

ni'o la **nepal**. goi ko'a cu se jecta gi'e gugde file zdotu'a .i ko'a cu lamji la barat. .e la jugygug. .i ko'a puzi binxo lo gubyseltru de'i li rebi pi'e mu pi'e renonobi .i ko'a se turni lo nolraitru me'e la gianendras. pu la'e di'u
jungo ke prenu gubyseltru

ni'o la **jugygu'e**（jugbau: 中国）. goi jy. zi'e no'u lu **jungo ke prenu gubyseltru** li'u cu barda gugde file stuna bele zdotu'a .i jy. pamoi le'i ro gugde leni se xabju kei

ni'o lo jungo cu so'umoi le'i tcaklu leka tolci'o .ije lo jungo cu te so'umei le'i kulnu poi sepli finti lo selci'a .i la jungug. cu krasi vo drata vajni bo se finti po'u lo pelji .e lo makfartci .e lo pojypu'o .e lo te prina
gletu

ca lonu **gletu** kei lo nakni cu setca lo pinji be vo'a lo vibna be lo fetsi gi'e rapli catke py. .ibabo py. pambe lo nakni sovda le vibna ca lonu le nakni cu tamglefri .i naku ro fetsi roroi tamglefri ca lonu se gletu
bangrklingo

.i lo **bangrklingo** no'u la klingon. rutni bangu .i se finti la'ogy. Marc Okrand gy. noi bauskepre ku'o mu'i tu'a le ranmi pe la star.trek. .i datni tu'i la'ogy. www.kli.org gy.
king.kong

la'o gy. **King Kong** .gy. noi se fanva fi la lojban fu lu la kong noi nolraitru li'u cu cmene le'i merko ke cfika skina be lo banli smani noi xabju lo selcri je tcesau gugde ku'o ku ku goi fo'u

.i le romoi be fo'u be'o goi ko'a cu se cupra ca lo renonomumoi nanca .i ko'a skina fi la pitr.djeksyn.
rontu'a

lo **rontu'a** goi ry. cu barda tumla .i ry. cu lamji lo xamsi .e lo zdotu'a .iji'a lo rontu'a cu ki'otre be li 14 jibni lo frikytu'a

## e'u tcidu
* rongunma
frikytu'a

ni'o lo **frikytu'a** goi fy. cu braplu .i fy. cu lamji lo xamsi .e lo zdotu'a .iji'a fy. jibni lo rontu'a ve'i lo ki'otre be li 14
dikca mi'irlarcu

ni'o lo **dikca mi'irlarcu** cu saske je se larcu lo nu djuno je finti je cikre lo dikca je maksi minji .i lo dikca minji cu cafne simsa lo dikca clupa .i ki'u bo lo dikca .e lo maksi cu flecu lo clupa .i le larcu cu vasru le mutce cmalu clupa .e le mutce barda clupa

ni'o mupli le ka cmalu dikca clupa ku fa la'e zoi gy integrated circuit gy noi ke'a seltcana lo so'i flecu jitro minji .i mupli le ka barda dikca clupa kei fa lo dikca matra .e lo dikca fatri ciste .i

ni'o facki le dikca de'i li ji'i paxanono .i ku'i le nu so'u le selpilno cu te djuno kei cu se purci le nanca po'u li ji'i pabinono .i ri se balvi le nu facki le dikca matra kei .e le nu finti le dikca notci benji minji kei .e le nu finti le cradi .i
ritygu'e

ni'o la **ritygu'e** goi ko'a zi'e no'u lu *banli ritygu'e joi berti zei .airland. gunma nolseltru* li'u no'u la'o gy *United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland* gy cu selvasru le ritplu fi'o vasru le rontu'a .i so'e le gugde .e so'e le remna cu selvasru le ralju daplu .i la ritygu'e korbi cu lamji la'o gy Republic of Ireland gy noi cpana le daplu po'u la airlynd. .ije ry selsruri le berti xamsi ku ce le glico ke jarki xamsi ku ce le seltik. zei xamsi ku ce le .airland. zei xamsi ku ce le .atlantik. zei xamsi .i

ni'o la london ko'a trutca gi'e raltca

ni'o la ritygu'e cu selturni le javni ciste nobli bo turni gi'e gugde fi le gligu'e ku ce le sunko'o ku ce le nanko'o ku ce le berti sicko'o .i

## ni'oni'o brito citri
.i de'i li 1 pi'e 5 pi'e 1707 .i lo ritygu'e cu veljmina felo sunko'o nolraitru lo glico nolraitru .ijebabo de'i lo 1800moi lo ritygu'e cu veljmina felo sicko'o nolraitru .ijebabo de'i lo 1920moi lo snanu sicko'o cu binxo sepli lo ritygu'e
kesyske

ni'o lo **kesyske** ca zgana je tadni lo plini .e lo tarci .e lo barda tarci bo girzu .e lo drata dacti fi'o facki lo kensa .i my cu me le tcesau saske pe ro le remna .i my clani purci le temci be le vreji citri le cabna

## tcesau kesyske

ni'o le clira mu'eske cu selgasnu le darno vecnu je bloti gidva noi ke'a lacri le nu le solri cu gidva be ke'a ti'u le nicte kei .e le tercange noi ke'a djuno le flecu be fa le rirxe fi le bancu korbi ku .e le crepu .e le nu ke'a nenri punji le tsiju le dertu sefta ri'a le murse solri tsani bo pixra .i ji'a le tcesau natmi cu zbasu la stonxeng. .e le mikce saske xislu pe le krasi merko prenu ri'a na djuno lakne ritli krinu

## pagbu le kesyske

## ckini sidbo

## bancu seltcana
ransu cedra

ni'o lo **ransu cedra** cu cedra lo nu lo prenu cu zbasu lo ransu tutci .i lo ransu cu mixre lo tunka .e lo tinci .i lo mudri .e lo rokci .e lo drata dacti ku'i lo ransu cu zmadu lo drata dacti lo ka xamgu be  fi lo zu'o katna kei .e lo selfrili be lo binxo tarmi .i ro lo kulnu cu panra fi lo ka lo temci be lo krasi cedra bei lo mulno cedra .i lo ransu cedra cu temci lo ni'ureki'omoi nanca lo ni'ubinonomoi nanca tu'i lo stici ropno tumla .i lo nu cy tu'i lo midju stuna kei cu purci nanca li ki'o

ni'o lo gasnu purci rutni facki cu xusra lo du'u lo prenu cu binxo lo zmadu ganzu ti'u lo ransu cedra .i ki'u lo zu'o zbasu lo jinme tutci cu nandu gi'e nitcu lo steci stati .i lo prenu poi ke'a ponse lo cnino stati cu vajni .i purci lo ransu cedra noi lo rokci cedra fa lo nu prenu cu lakne zmadu dunli .i lo cnino jinme tutci pu se vecnu tu'i lo ragve darno

ni'o lo nu lo zu'o pilno lo tirse tutci cu preja cu balvi lo nu lo ransu cedra cu fanmo kei .e lo nu lo tirse cedra cu krasi
razgu'e

ni'o la **razgu'e** goi ko'a zi'e no'u lu *razgu'e gumgu'e gubyseltru* li'u no'u la'o py *República Federativa do Brasil* py traji le ka barda tumla kei .e le ka klani prenu kei .i la razgu'e cu barda tumla le jbini be la .andis. .e la .atlantik. zei braxamsi .ije ry traji stuna gugde tu'i le ketco .e le bemro .ije ry korbi fi la getygu'e .e la .uruguas. .e la paraguas. .e la bolevi'as. .e la perus. .e la kolombias. .e la benesuel. .e la gudjanas. .e la surinam. .e la fraso zei gudjanas. .i le brazo mudri noi mutce vamji ke'a le cerni ropno xabju cu cmene krinu razgu'e 

ni'o ry vasru le mutce cange tumla .e le carvi je tricu tumla .i ry traji vajni rupnu vlipa ki'u le barda rarna dacti .e le barda gunka bo girzu .i le potybau cu bangu le razgu'e prenu .i
pongu'e

ni'o la **pongu'e** no'u la'o py *日本* py cu stuna xazdo gugde fi'o selsruri la pasifik. .e le ponxamsi .e la'o py フィリピン海 py .e le sunjugyxamsi .e la'o py オホーツク海 py .i le pongu'e cu lamji la korias. .e le rukygu'e .e le jugygu'e .e la tai'uan. .i

ni'o pa le ralju gundi bo gugde no'u lu gugde cerni bo murse solri li'u cu vasru ciki'o le daplu .e le merli be li cizezebici bei le kurfa ki'otre .i vo le traji barda daplu pe le pongu'e cu se cmene la xokaidos. jo'u la xoncus. jo'u la cikokus. jo'u la kiucus .i le daplu pe la riukius. noi ke'a vasru la .okina,uas. cu nanstici le ralju daplu
xingu'e

ni'o la **xingu'e** goi ko'a zi'e no'u la *xindo gubyseltru* zi'e no'u la'o gy भारत गणराज्य gy gugde fi lo snanu xazdo fi'o lamji lo kisygu'e .e lo jugygu'e .e la nepal. .e la butyn. .e lo begygu'e .e la mianmar. .i ko'a xamsi ragve lamji la maldives. .e la srilynkas. .e le bidgu'e vu'o noi zvati le xinxamsi .i ko'a xusra le du'u ko'a lamji la .afyganis.

ni'o zoi gy. *India* gy. cmene selkrasi le rirxe cmene pe la indus bau le tolci'o zei persian. .i lo xindo jecta ganzu selciska .e lo kampu valsi bo pilno cu zanru zo **barat** .i ri selkrasi le du'u lo xindo bo nolraitru srito cmene no'u la baratas. cu selylisri lo nenri me la ma'abaratas. clani pemci

ni'o ko'a ze moi lo'i gugde lo ni tutra ce'u kei gi'e re moi fi lo ni prenu xabju ce'u kei gi'e pa moi lo'i ka'itrugu'e lo ni prenu xabju ce'u 

## ni'oni'o bangu
.i loi prenu pe la barat. se bangu so'ida .i lo xinbau .e lo gudjrati .e lo marxati .ezo'e cu se dzena lo srito .i lo bangrtamizi .e lo bangrtelugu .e lo karnata cu dravida .i lo santali cu bangrmunda gi'e se .alfabeta le steci po'u la .olcemet .i lo manpuri cu bangrtibetomianma