open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Latn

**Latn** (Latn: *lingua latīna*, ˈlɪŋɡʷa laˈtiːna) a klasikal languij we bilangx tu di Italik branch a di Indo-Yuropiyan languij. Di Latn alfabet diraiv frah di Uol Italik skrip, Ichroskan ah Griik alfabet.

Latn weh arijinali spiik ina Latiom, Itali. Chuu di powa a di Ruoman Ripoblik, iweh bikom di daminant languij, inishali ina Itali ah sobsikuentli raichuu di Ruoman Empaya. Volga Latn divelop ina di Romans languijdem, laka Italian, Puotigiis, Panish, French, ah Rumienian. Latn, Italian ah French eh-kanchribiut nof wod tu di Ingglish languij. Latn – alang wid Griik – ruut yuuz ina tialaji, bailoji, ah medisn.

Bai di liet Ruoman Ripoblik (75 BKE), Uol Latn eh-don standadaiz ina Klasikal Latn. Volga Latn ena di koluokial faam we spiik juurin di siem taim ah ates ina inskripshan ah di wok a kamik plierait laka Plautus ah Terans.[4] Liet Latn a di raitin languij frah di 3d senchri, ah Midiival Latn a di languij yuuz frah di 9t senchri tel di Renesans we eh-yuuz Renesans Latn. Lieta, Hoerli Madan Latn ah Madan Latn ivalv. Latn eh-yuuz az di languij a intanashinal komiunikieshan, skalaship, ah sayans optel wel ina di 18t senchri, wen iweh-bigin fi soplaant bai voernakiula. Ikliiziastikal Latn rimien di ofishal languij a di Uoli Sii ah di Ruoman Rait a di Kiaklik Choch.

Tide, nof schuudent, skala ah memba a di Kiaklik kloerji spiik Latn fluentli. Deh tiichi ina praimri, sekanderi ah puos-sekanderi edikieshanal instityuushan rong di wol.

Latn a wah aili inflek languij, wid chrii distingk jenda, sebm noun kies, fuo voerb kanjugieshan, fuo voerb prinsipl paat, six tens, chrii poersn, chrii muud, tuu vais, tuu aspek ah tuu nomba.

## Refrans
Liyo Talstai

**Liyo Talstai** adawaiz **Leo Tolstoy**, ar Kount **Lev Nikolayevich Tolstoy** (9 Septemba 1828 - 20 Novemba 1910) a weh wah Roshan raita we nof piipl kansida fi bi wan a di gudis navlis fi aal taim. Ih maastapiisdem ingkluud *[[Waar ah Piis]]* (War and Peace) ah *[[Ana Kareniina]]* (Anna Karenina).
Lionaad Yuula

**Lionaad Yuula** ar **Leonhard Euler** (15 Iepril 1707 – 18 Septemba 1783) wena wah payanier Suis matimatishan ah fizisis uu spen muos a ih laif a Rosha ah Joermani. Yuula mek nof big diskovri ina fiil laka kialkiulos ah graaf tiori. Ih kumop wid nof a di madan matimatikal toerminaliji ah nuotieshan, espeshal fi matimatikal analisis, laka di aidie a matimatikal fongshan. Ih binuon tu fi di wok we ih du wid mikianix, fluid dainamix, aptix, ah aschranami. Yuula kansida fi bi di bes matimatishan a di 18t senchri ah wan a di bes fi aal taim. Astaraid 2002 niem afta im. Ih de pah di Sient Kialenda a di Luutaran Choch, pah Mie 24. Im a weh wah Kristian uu aagiu gens di praminent ietiyis a di taim.
Latn Amoerka

**Latn Amoerka** (Panish: *Latinoamérica*; Puotigiis: *América Latina*; French: *Amérique latine*) a wah riijan we de ina di Amoerkaz we deh chat wan a di Ruomans Languij. Latn Amoerka ab wah ieria a apraximetli 21,069,501 km², ar liklmuos 3.9% a di soerfis a di wol.
Leta

**Leta** a graafiim (raitdong kiarakta) ina alfabetik sistim a raitn laka di Griik alfabet ah idisendant. Leta azwel apier ina abjad ah abugida (vieriant a alfabet we vowil maakin sekanderi ar absent). Leta braadli dinuot fuoniim ina di spiikin faam a di languij, alduo rier irier fi fain kansistant egzak karispandans bitwiin leta ah fuoniim. Ibeta fi kaal raitdong sain ina ada raitn sistim silibogram (we dinuot silibl) ar luogogram (we dinuot wod ar friez).
Libaralizim

**Libaralizim** a palitikal filasafi ar wolvyuu foun pah aidie a libati ah ikualiti. Wails klasikal libaralizim emfasaiz di ruol a libati, suoshal libaralizim schres di impuotans of ikualiti.[4] Libaraldem espouz wah waid arie a vyuu dipen pah ou deh andastan demya prinsipl, bot jinarali deh supuot aidie ah pruogram laka friidom a spiich, friidom a di pres, friidom a rilijan, frii maakit, sivl raits, dimokratik sasayati, sekiula gobament, ah intanashinal kwaaparieshan.
Libati

**Libati** a di powa fi du az yu laik. Ina filasafi, di aidie a libati invalv frii wil difrah frah ditoerminizam. Ina palitix, libati a di friidam frah gobament kowoerjan. Ina tialaji, libati a di friidam frah di bandij a sin.
Languij a hAfrika

Piipl taak bout tuu touzn languij ina ''h''Afrika. Di languijdem muosli bilang ina faib mieja languij fambili : Naija-Kanggo, hAfro-''h''Iejiatik, Koi-San, Nailo-Sa'aaran, ah ''h''Aschroniijan.

Naija-Kanggo languij taak ina muos a Sob-Sa'aaran Afrika, ah a praps wan a di muos daivoers languij fambili ina di wol. Di fambili *h*ingkluud tuu mieja branch: Naija-Kanggo A ah Naija Kanggo B, we nuo az Bantu tu. Di faama taak pah di Wes Afrikan kuos, ah Jumiekan akchuali get nof a igrama ah ab wah fier amount a wod frah demaya languij. Wan egzampl a "niam", frah Twi *eniam*, ar Wolof *nyam*. Bantu taak ina di res a sob-Sa'aaran Afrika, ah ingkluud uoliip a repiutebl Afrikan languij, laka Suayili, Kikonggo, ah Zuulu. Alduo deh no ab az griet a *h*impak pah Jumiekan az Naija-Kanggo A languij, soh fyuu wod we yuuz bai Konggo piipl uu chried wid di Yuropiandem ina Jumiekan languij, laka di wod "kombolo" frah Kikonggo *kombula*.

Ina naat ah naatwes Afrika, *h*Afro-*h*Iejiatik languijdem taak aaluoba. Deh ingkluud Arabik, Iityuopian, di Boerba languijdem, Hausa, ah Somali.
 
Di Koisan languij taak ina soutwes Afrika, ina di riijan a di Kala'aari Dezat. Deh bes nuo fi di yuus a klik kansanant az fuoniim, we rait wid leta laka ǃ ah ǂ.

A Nailo-Sa'aaran languij taak ina nof paat a Naat Afrika, muosli rong di opa paat a di Nail ah Chari Riba.

Aschroniijan languij taak pah di ailan a Madagiaska.

Indo-Yuropiyan languijdem, we kyaa gaa *h*Afrika juurin di koluonial piiriad, laka ''h''Ingglish, French, Puotigiis, ah Panish, yuuz az linggua frangka. Aalso, Afrikaans, we taak ina Sout Afrika, a waneda Yuropiyan languij ina *h*Afrika.
Lignom Vaiti

Di **Lignom Vaiti** a wahn shaat, kompak chrii we nietiv tu kantinental chrapikal Amoerkaz ahn di Wes Indiz. Di plaant fi disya chrii a di Jumiekan nashinal flowa.

## Refrans
Lionaado da Vinchi

**Lionaado da Vinchi** (Italian, *Leonardo di ser Piero da Vinci*) kamanli nuo az Leonardo da Vinci (15 Iepril 1452 – 2 Mie 1519), wena wahn Italian big brienz, far ih ena sayantis, matimatishan, injinier, inventa, anatomis, pienta, skolpta, aachitek, batanis, myuuzishan ahn raita. Lionaado muotaim diskraib az di aakitaip a di Renesans man, man uufa *h*ankuenchobl kiuriasiti  *h*iikual onggl bai ih powa a *h*invenshan. Nof smadi kansida im fi bi wan a di grietis pienta a aal taim ah pasobl di smadi wid di muos divoers talent pah oert.

Baan az di outsaid son a wahn nuotari, Piero da Vinchi, wid wahn pezant uman, Kiatariina, a Vinchi ina di Flarens riijan, Lionaado *h*edikiet ina di styuudio a di renoun Flarentiin pienta, Verochio. Nof a ih hoerlia wokin laif eh-spen ina di saabis a Ludoviko il Moro a Milan. Ih lieta wok a Ruom, Bolonia ahn Venis ahn spen ih laas ierdem a Frans, a di yaad King Frahsua I giim.

Lionaado bes nuo az pienta. Tuu a ihn wok, di Muona Liisa ah Di Laas Sopa, a di muos fiemos, muos riprojuus ahn muos parodi puochret ah rilijos pientin a aal taim, deh fiem apruoch onggl bai fi Mikelanjelo Krieshan a Adam. Lionaado jraayn a di Vichruuvian Man azwel rigyaad az kolcharal aikan, riprojuus pah ebriting frah di Yuuro tu texbuk tu t-shot. Praps fiftiin a ih pientin sovaiv, di sumaal amount juu tu ih kanstant, ah friikuent dizaaschros, experimentieshan wid nyuu tekniik, ah ih kranik pruokrastinieshan. Nebadiles, deh fyuu wok, tugiada wid ih nuotbukdem, we kantien jraayn, sayantifik dayagram, ahn ihn taatdem pah di niecha a pientin, kompraiz kanchribyuushan tu lieta jinarieshan a aatis onggl raival bai fiih kantempareri, Mikelanjelo.
Lis a Jumiekan dish ah fuud

Dis a lis a Jumiekan dish ah fuud. Jumiekan kuiziin ingkluud mixcha ah kukin tekniik, flieva, spais ah influens frah di indijinos piipl pah di ailant a Jumieka, ah di Panish, British, Afrikan, Indian ah Chaini we inabit die ailant frah taim. Di kuiziin influens tu bai di krapdem inchajuus ina di ailant frah chrapikal Soutiis Ieja. Jumiekan kuiziin ingkluud difrah-difrah dish frah difrah-difrah kolcha kyaa kom a di ailant bai piipl we kom de frah somwe els. Adaels dish mekop orijinal ar a fyuujan a tekniik ah chradishan. Pah tapa ingriidient we nietiv tu Jumieka, nof kaina fuud eh inchajuus ah deh nou projuus luokal. Wah braad varayati a siifuud, chrapikal fruut ah miit avielobl.

## Jumiekan dish ah fuud

*Aki ah saalfish
*Joerk chikin
*Kori guot
*Rais-ah-piiz (rais wid red kidni biin kuk ina kuoknat milk)

*Jumiekan Pati (biif, chikin, chiiz, sai, kori, vejitebl, suimz, labsta, kalalu) 
*Bon ah chiiz
*Broun-schuu chikin/biif/puok
*Red piiz suup
*Pongkin suup
*Schuu piiz (red kidni biin schuudong wid chikin fut/pig tiel/saal biif)
*Manish Waata (guot-ed suup) (papiula wid mandem faa isupuoz fi gi man chrent - afrodiiziak)
*Eskobiich fish
*Makril rondong
*Axtiel
*Pepapat suup
*Kalalu ah saalfish
*Kiabij ah saalfish
*Bulibiif ah kiabij
*Stiim fish
*Okro (okro ah saalfish tu)
*Pigfut schuu
*Koufut schuu (ah koukin tu)
*Fruut juus (blenop-blenop)
* Stamp ah Go
Liceras, Soria, Spien

**Liceras** a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 58 inabitant.
Lichicha

**Lichicha** a di aat a raitn wok. Litarali chransliet, di wod miin "akwientans wid leta" (frahn Latn *littera*, leta), ahn dierfuor di akademik todi a lichicha nuo az Letaz (laka ina di friez "Aat ahn Letaz"). Ina Westan kolcha di muos biesik raitn litarari taip dem inkluud fikshan ahn nanfikshan.
Lis a siti ah tong ina Jumieka

## Villages

* Accompong (Saint Elizabeth)
* Aeolus Valley (Saint Thomas)
* Airy Castle (Saint Thomas)
* Barking Lodge (Saint Thomas)
* Bog (Westmoreland)
* Big Woods (Westmoreland)
* Boscobel (Saint Mary)
* Bull Bay (Saint Andrew)
* Carmel (Westmoreland)
* Cattawood Springs (Portland)
* Clarendon Park (Clarendon)
* Cotterwood (Saint Elizabeth)
* Duckenfield (Saint Thomas)
* Four Paths
* Franklin Town
* Haddersfield (Saint Mary)
* Hagley Gap (Saint Thomas)
* Hodges (Saint Elizabeth)
* Hopewell Hall (Saint Thomas)
* Hopewell (Clarendon)
* Hopewell (Manchester)
* Hopewell (Saint Andrew)
* Hopewell (Saint Ann)
* Meadsfiedl, Knockpatrick (Manchester)
* Hopewell (Saint Elizabeth)
* Hopewell (Westmoreland)
* Hopeton (Westmoreland)
* Lloyds, Saint Thomas, Jamaica (Saint Thomas)
* Long Wood (Saint Elizabeth)
* Mavis Bank (Saint Andrew)
* Middle Quarters (Saint Elizabeth)
* Mount Rosser
* Nanny Town (Portland)
* New Holland (Saint Elizabeth)
* New Market (Saint Elizabeth)
* New Roads (Saint Elizabeth)
* Newcastle
* Nine Mile (Saint Ann)
* Old Pera
* Paynes Town (Saint Elizabeth)
* Port Esquivel
* Port Morant (Saint Thomas)
* Roxborough (Manchester)
* San San (Portland)
* Sheckles Pen
* Stonehenge
* Vineyard Town
* Walderston
* White Hall (Saint Elizabeth)
* Wood Hall (Saint Catherine)

## Neighbourhoods
* Penance
* Prospect
### Kingston & St. Andrew

* Barbican
* Denham Town
* Red Hills
* Stony Hill
* Havendale
* Forest Gardens
* Forest Hills
* Forest Hills Gardens
* Duhaney Park
* Patrick City
* Constant Spring
* Queen Hill
* Meadowbrook Estate
* Pembroke Hall
* Half Way Tree
* Harbour View
* Liguanea
* Mona
* New Kingston
* Norbrook
* Trenchtown
Lizban

**Lizban** a di kiapital fi Puotigal. Iab 547 733 inabitant.


Lissabon-Praca do Comercio-18-2011-gje.jpg|Praca do Comercio
Lissabon-Sao Vicente de Fora-10-2011-gje.jpg|Sao Vicente de Fora
Lissabon-Sao Vicente de Fora-68-Dachterrasse-Panteao Nacional-2011-gje.jpg|Sao Vicente de Fora
Lissabon-Praca dos Restauradores-04-2011-gje.jpg|Praca dos Restauradores
Lissabon-246-Wahlparole-2011-gje.jpg|Vota!
Lissabon-Ascensor da Bica-12-2011-gje.jpg|Ascensor da Bica
Lissabon-Fado im Caldo Verde-10-2011-gje.jpg|Fado
Lissabon-Fado mit Joana Veiga-10-2011-gje.jpg|Fado - Joana Veiga
Lob

**Lob** a varayati a difrah-difrah fiilin, stiet, ah atityuud we rienj frah intapoersnal afekshan ("mi lob mi mada") tu pleja ("mi eh-lob daa dina"). Ikiah refa t wah imuoshan a chrang achrakshan ah poersnal atachment. Ikiah azwel bi a voerchiu we riprizent yuuman kainis, kompashan, ah afekshan—"di anselfish layal ah binevolent kansoern fi di gud a waneda smadi". Ikiah azwel diskraib kompashinet ah afekshinet akshan tuwadz ada yuuman, wanself ar animal.

## Refrans
Long

Di **long** a di praimeri aagan a respirieshan ina yuuman ah wuoliip a ada animal ingkluudn fyuu fish ah soh siniel. Ina mamal ah muos ada voertibret, tuu long lokiet nier di bakbuon pah aida said a di aat.
Lituyenia

**Lituyenia** (ofishali di **Ripoblik a Lituyenia**) a wah konchri ina iistan Yuurop. Ibaada Puolan, Latvia, Belarus ah Rosha. Ikiapital a Vilnios, ah di ofishal languij a Lituyenian. Di korant prezident a Gitanas Nausėda, ah di praim minista a Inga Ruginienė.
Litareri jaahra

**Litareri jaahra** a kiatigari a litareri kampozishan. Jaahra kiah bi ditoermin bai litareri tekniik, tuon, kantent, ar iibm (az ina di kies wid fikshan) lent. Di distingshan bitwiin jaahra ah kiatigari flexibl ah luusli difain, muotaim wid sobgruup.

Di muos jinaral jaahra ina lichicha a (ina luus kranalajikal aada) epik, chrajidi, kamedi, ah krietiv nanfikshan. Aal a dem kiah bi ina di faam a pruoz ar puoychri. Adishanali, jaahra laka sataya, aligori ar pastuoral maita apier ina *h*eni a di abov, no onggl az sobjaahra, bot az mixcha a jaahra. Fainali, deh  difain bai di jinaral kolcharal muuvment a di istarikal piiriad wen deh weh-kompuoz.

Jaahra no fi kanfyuuz wid iej kiatigari, we lichicha kiah klasifai az eida adolt, yong-adolt, ar fi pitni. Azwel deh no fi kanfyuuz wid faamat, laka grafik navl ar picha buk.

## Refrans
Luuwi Aamschrang

**Luuwi Aamschrang**, adawaiz **Louis Daniel Armstrong** (4 Aagas 1901 – 6 Julai 1971), nikniem Sachmo ar Paps, wena Moerkan jaz chompita ah singa.

Ih eh wel praminent ina di 1920z az inovietiv kaanet ah chompit plieya. Aamschrang a fongdieshanal influens pah jaz, ih shif-shif di myuuzik fuokos frah kalektiv impravizieshan tu suolo pofaama. Wid ih distingtiv grabl vais Aamschrang weh alzwel wah influenshal singa, uu demanschriet griet dexteriti az impravaiza, we ih benop-benop di lirix ah melodi a wah sing fi *h*expresiv poerpos. Ih azwel wel skilful pah di skiat singin, ar wodlis vuokalaizin.

Rinoun fi ih kiarizmatik stiej presans ah diip, instant rekanaizobl vais aalmuos az moch az fih chompit-plieyin, fi Aamschrang influens exten wel biyan jaz, ah bi di hen a ih kiarier ina di 60z, ih eh waidli rigyaad az wah profoun influens pah papila myuuzik jinarali: kritik Steve Leggett diskraib Aamschrang az "praps di muos impuotant Moerkan myuuzishan a di 20t senchri."
Ludwig van Beethoven

**Ludwig van Beethoven**, nuo az Ludvig van Bietuovn, 16 Disemba 1770 – 26 Maach 1827 wehna Jorman kompuoza ahn pianis. Im a kruushal figa ina di chranzishanal piiriad bitwiin di Klasikal ahn Ruomantik eradem ina Westan klasikal myuusik, ahn rimien wan a di muos akliem ahn influenshal kompuoza a aal taim.

Ihn baan a Bon, dehn taim de ina di Ilektoret a Koluon ina westan Jormani, den ihn muuv gaa Viena ina ihn horli twenti ahn sekl de, a-todi wid Juozif Aydn ahn kwiktaim gien repitieshan az vorchuoso pianis. Bietuovn ierin grajwal ditiirioriet frahn ina ihn twenti, yet stil ihn kantiniu fi kompuoz, ahn fi kandok ahn pofaam, iibn afta ihn don def-def.
Maako Puolo

**Maako Puolo**, nuo az **Marco Polo** (Septemba 15, 1254 – Janiweri 9, 1324 a  di *h*orlies, bot no lieta ahn Juun 1325) wehna chrieda ahn *h*expluora frahn di Viniishan Ripoblik uu gien fiem fi *h*ihn wolwaid chrabl dem, rikaad ina di buk *Il Milione* ("Di Milian" ar *[[Di Chrabl dem a Maako Puolo]]*) alzwel nuo az *Oriente Poliano* (di Uorient a di Puolo dem) ahn di *Diskripshan a di Wol*.
Maakos Gyaavi

**Maakos Mozaya Giaavi (Marcus Mosiah Garvey, Jr.)** *[[ONH]]* (baan 17 Aagos 1887 an ded 10 Juun 1940) a wah Nashinal Iiro a Jumieka an a weh wah sivl raits aktivis uu weh kruushal tu di *Blak Nashinalizim* ah di *Pan Afrikanizim* muuvmentdem. Im a weh di fos wan ina deh taim de fi elp mek Blak piipl fiil soh praid ina dehself. Di muuvment we ih staat weh veri influenshal tu nof Blak liida ina Naat Amoerka laka *Malcolm X*, *Dr. Martin Luther King Jr.* ah nof-nof ada liida ina Afrika, di Kiaribiyan ah aal uoba di wol. Fi push faawod ih biliifdem, ih weh foun di *Universal Negro Improvement Association and African Communities League* (UNIA) fi promuot rieshal praid ah ikanamik self-rilayans mongx Blak piipl, ah di faamieshan ah wan indipendant Blak nieshan ina Afrika. Ih weh aalsuo foun di *Black Star Line* fi promuot di ripachrieshan a Blak piipl frah aal uoba di Afrikan dayaspora bak to Afrika di madalan. Di gluobal muuvment weh ih kaaz a wa wi kaal *Garveyism*. Dis ya muuvment inspaya nof-nof piipl ah weh influenshal ina di faamieshan ah aaganizieshan laka di Rastafarai Muuvment (Rastafari Movement) ah di Nieshan a Izlam (Nation of Islam).

## Ih Yong Diez
Maakos Gyaavi weh baan 17 Aagos 1887 ina Sint Anz Bie ina Sint An Parish, Jumieka.

## Di UNIA

Ina 1914, Gyaavi gubak a Jumieka, we ih aaganaiz di Yunivoersal Niega Impruuvment Asosieshan (UNIA). Ina wah aatikl ingtaikl "Di Niega Grietis Henimi", poblish ina *Korant Ischri* (Septemba 1923), Gyaavi hexplien di harijin a di haaganizieshan niem:

: We di niem fi di aaganizieshan kom fram?

## Fambili Laif

## Palitikal Laif

## Kanchravasi

## Lieta ina ih Laif

## Det

## Legisi

## Memuorial rong di Wol

## Refrans
Maamanizam

Di **Choch a Jiizas Krais a Lata-die Sient** (**LDS Choch**, muor taim kaal **Maaman Choch**) a di muos bigis dinaminieshan fi pring fram out a di Lata Die Sient muuvment arijiniet bai Joseph Smith roun 1830. Di choch bies ina Salt Liek Siti, Yuutaa, an idon extablish nof kanggrigieshan (we dem prefa kaal "waad" an "branch") aal bout di wol. Dem se di mount a memba ina di choch ron fram bout 13 milian (6 milian ina di U.S. aluon) tu onggl bout aaf a dat nomba de, dipen pan ou dem a kounti.
Maatiniik

**Maatiniik** (French: *Martinique*) a wan a di ailan we de ina di iistan Kiaribiyan Sii an ab lan ieria a 1,128 km²; ia wah uobasiiz paat a Frans. Daminiika de tu di naatwes, ah Sin Luusha de tu di sout. Maatiniik a wan a Frans twenti-six uobasiiz terichri an a speshal paat a di Ripoblik. Sens Maatiniik a paat a Frans, ia paat a Yuurop, di Yuropian Yuunian, ah di moni we deh yuuz a di Yuuro. Di ofishal languij a di ailan a French, bot wuoliip a di piipl we di de chat Antilian Kryuol.
Maaxizim

**Maaxizim** a wah metad a suoshoikanamik analisis, we arijiniet frah di migl-tu-liet 19t senchri wok a Joerman filasafa Kaal Maax (Karl Marx) ah Friijrik Engglz (Friedrich Engels), we analaiz klaas rilieshan ah sasayatal kanflik bai yuuz matiirialis intopritieshan a istarikal divelopment ah dayalektikal vyuu a suoshal chranzfamieshan.

## Lichicha
* 
* 
* 
* 
* Jon Elster, *An Introduction to Karl Marx*. Cambridge, England, 1986.
* Michael Evans, *Karl Marx*. London, 1975.
Maakit

**Maakit** a wan a di nof varayati a sistim, instityuushan, prosiija, suoshal rilieshan ah infrachokcha ina we paati ingiej ina hexchienj. Wails paati kiah exchienj gudz ah saabis bai baata, muos maakit rilai pah sela a-aafa deh gudz ar saabis (ingkluudn lieba) ina hexchienj fi moni frah baya. Wi kiah se dat maakit a di pruoses we di prais a gudz ah saabis get extablish. Maakit fasilitiet chried ah iniebl di dischribyuushan ah alokieshan a rizuos ina sasayati. Maakit lou heni chriedebl aitem fi bi ivaliuwiet ah prais. Maakit imoerj muo ar les spantienos ar kiah bi kanschrok dilibaret bai yuuman intarakshan ina aada fi iniebl di hexchienj a raits (cf. uonaship) a saabis ah gudz.
Madanizim

**Madanizim** a filasafikal muuvment we, tugiada wid kolchral chren ah chienj, araiz frah waid-skiel ah for-riichin chransfamieshan ina Westan sasayati ina di liet 19t ah hoerli 20t senchri. Mongx di faktadem we eh-shiep madanizim eh di divelopment a madan indoschrial sasayati ah di rapid gruot a siti, fala den bai di ara a Wol Waar I. Madanizim azwel rijek di soertnti a Inlaitnment tingkin, ah nof madanis rijek rilijos biliif.
Magaziin

**Magaziin** a poblikieshan, yuujali piiriadikal poblikieshan, we print ar ilekchranikali poblish (di anlain voerjan kaal anlain magaziin.)
Magaña, Soria, Spien

**Magaña** a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 98 inabitant.
Mahayaana

**Mahayaana** (महायान *mahāyāna*, litarali di "Griet Viikl") a wan a tuu (ar chrii, anda som klasifikieshan) mien egzisin branch a Budizim ah wah toerm fi klasifikieshan a Budis filasafi ah praktis. Di Budis chradishan a Vajrayaana sohtaim klasifai az paat a Mahayaana Budizim, bot soh skala maita kansida se a difrah branch aaltugiada.

Askaadn tu di tiichin a Mahayaana chradishan, "Mahāyāna" azwel refa tu di paas a di Badizatva we siik kompliit inlaitnment fi di benifit a aal sentient biin, adawaiz kaal "Bodhisattvayāna", ar di "Badizatva Viikl". Badizatva uu akomplish dis guol kaal a "samyaksaṃbuddha", ar "fuli inlaitn Buda". A samyaksaṃbuddha kiah extablish di Daama ah liid disaipl tu inlaitnment. Mahayaana Budis tiich se inlaitnment kiah bi atien ina singgl laiftaim, ah dis kiah bi akomplish iibm bai liepoersn.

Di Mahayaana chradishan a di laajis mieja chradishan a Budizim we egzis tide, wid 53.2% a praktishana, kompier tu 35.8% fi Teravaada ah 5.7%  fi Vajrayaana ina 2010.

Chuu di kuos a i ischri, Mahayaana Budizim pred frah India tu difrah-difrah Sout, Iis ah Soutiis Iejan konchri laka Banggladesh, Nepal, Buutan, Chaina, Taiwan, Mangguolia, Koria, Japan, Vietnam, Indoniija, Malieja ah Singgapuor. Mieja chradishan a Mahayaana Budizim tide ingkluud Chaini Chan, Korian Sion, Japaniiz Zen, Pior Lan, Tiantai, ah Nichiren. Ikiah ingkluud azwel di Vajrayaana Budis chradishan a Shingon, Tendai ah Tibetan Budizim, we *h*ad esoterik tiichin tu di Mahayaana chradishan.

## Refrans
Mail

Wah **mail** a wah yuunit a lent we yuuz fi meja distans. Ina madoern Ingglish kantex, mail kiah miin di statiut mail a 5,280 fut (egzakli 1,609.344 miita), ar di naatikal mail a 1,852 miita (bout 6,076.1 fut). 

Dis mejament yuuz onggl ina di YS and di YK. Di kilamita don ripliesi az mejament a distans ina adaels konchri.
Main

Di **main** a di set a kagnitiv fakolti we iniebl kanchosnis, posepshan, tingkin, jojment, ah membrans.

No yuunivoersali agriiment no de pah di definishan a waa main ah waa idistingguishin prapati, alduo wah lenti chradishan a ingkwairi eh-gwaan ina filasafi, rilijan, saikalaji ah kagnitiv sayans. Di mien uopm kuestian rigyaadin di niecha a di main a main–badi prablem, we investigiet di rilieshan a di main tu di fizikal brien ah nervos sistim. Tipikal vyuupaint ingkluud dualizim ah aidiilizim, we kansida di main somou sepret frah fizikal egzistans, ah fizikalizim ah fongshanalizim, we huol se di main rofli aidentikal wid di brien ar rijuusibl tu fizikal finmina laka nyuuranal aktiviti. Waneda kuestian kansoern wa taip a biin kipebl fi ab main, fi egzampl weda main exklusiv tu yuuman, pozes azwel bai som ar aal animal, bai aal libm tingz, ar weda main kiah aalso bi a prapati a som taip a man-mied mashiin.

## Refrans
Mainin

**Mainin** a di exchrakshan a valiebl minaral ar ada jaalajikal matiirial frah di oert frah uorbadi, luod, vien, siim, riif ar pliesa dipazit we faam di minaralaiz pakij a ikanamik inchres tu di maina.
Malika Kiapo Renalz

**Malika Renalz**, OD (10 Febiweri 1911 - 24 Febiweri 1989), nuo beta bai ih asyuum niem "**Kiapo**", wena Jumiekan aatis ah rilijos liida. Ih kansida az wan a di grietis aatis ina Jumieka "Intyuitiv" aatistik muuvment. Kiapo rilijos biliif eh riflek ina ih wok.

## Bayagrafi
Baan az Mallica Reynolds a Binlas (Byndloss), Sin Kiachrin pah 10 Febiweri 1911, a iej 12, Renalz ab wah rilijos expiiriens ah ih bigin go bai di niem "Kiapo". A iej 16, ih get vijan ah ih ton priicha. Ih lieta muuv gaa Kinston, we ih foun wah Zayan Rivaival choch, Sin Maikal Rivaival Apastalik Tabanakl. Kiapo wena liida ina di Zayan Rivaival muuvment, ah frah 1976 tel ih det, ih ena di piechryaak Bishop a Sin Maikal Rivaival Apastalik Tabanakl.

Ih bigin kriet pientin ina die 1940z, ah ih raiz tu nashinal ah intanashinal akliem ina di 1960z. Edwad Siaga, wah powaful palitishan uu wuda gwaan fi ed di Jumieka Lieba Paati ah lieta ton Praim Minista a  Jumieka, ah Jan Pringgl, wan a di founda a di Jumiekan tuurizam indoschri, eh buot champian fi Kiapo wok. Pringgl eh kalek nof a Kiapo wok, ah ih doniet ih kalekshan tu di Nashinal Gialari a Jumieka pah ih det. Raboerta Flak, wah Amoerkan myuuzishan, ena wan a Kiapo piechran, ah ih puochret a har nou huol bai di American Folk Art Museum. Ih wokdem exibit intanashinali, ingkluudn six exibishan ina di Yunaitid Stiet bitwiin 1953 ah 1982.

Askaadn tu ih rilijos biliif, Kiapo biliiv se ih weh kaal bai gad fi kriet pientin ah skolpcha. Dr. Veerle Poupeye, di Egzekiutiv Direkta a di Nashinal Gialari a Jumieka, rait se "Kiapo pientin ah skolpcha, az a wuol, dipik ih Zayan Rivaival laif wol". Poupeye nuot se wuoliip a Kiapo wok dipik Zayan Rivaival serimoni, myuusik, ah dans. Kiapo ingkluud az memba a di "Intyuitiv" aatistik muuvment; a liebl prapagiet bai di Nashinal Gialari a Jumieka fi diskraib self-taat aatis we weh priiviosli refa tu az "Jumiekan Primitiv". Kiapo kansida az wan a di muuvment grietis aatis.

Kiapo ded pah di 24t a Febiweri 1989, ah beri ina Nashinal Iiroz Paak.

## Anaz
Wan a Kiapo pientin, "Shainin Spring", eh silek bai di Jumiekan gobament az wedn gif fi di 1981 wedn a Chaalz, Prins a Wielz, ah Liedi Dayana Spensa. Ina 1983, Kiapo wena di fos aatis fi ab wah wuola gialari exkluusiv fi ih wok ina exibishan a di Nashinal Gialari a Jumieka. Ih ana wid di Aada a Distingshan, ah awaad di Naaman Manli Awaad fi Exilens ina di Aats. Ih eh awaad di Mosgriev Guol Medal tu ina 1985 bai di Instityuut a Jumieka.  

## Refrans
Man

**Man** a miel yuuman. Di toerm *man* yuujali rizoerv fi adolt miel, wails di toerm bwai a di yuujal toerm fi a miel pitni (bwai pitni) ar adolesent. Ousomeba, di toerm *man* azwel sohtaim yuuz fi aidentifai miel yuuman, rigyaadlis a iej, laka ina friez laka "man baskitbaal".

Laka muos ada miel mamal, fi man jiinuom tipikali inerit wah X kruomosuom frah ih mada ah wah Y kruomosuom frah ih faada. Di miel fiitos projuus laaja amount a anjojen ah sumaala amount a eschojen dah fiimiel fiitos. Dis difrans ina di relitiv amount a demya sex steraid a wa laajli rispans fi di Fizialajikal difrans we distingguish man frah uman. Juurin piubati, aamuon we stimiliet anjojen prodokshan rizolt ina di divelopment a sekanderi sexyual kiaraktaristik, fi so egzibit grieta difrans bitwiin di tuu sex. Ousomeba, a nof exepshan tu di abov fi som intasex ah chranzjenda man.

## Refrans
Manaaki

**Manaaki** a faam a gobament we wah gruup, yuujali wah fambili kaal rayalti, embadi di konchri nashinal aidentiti ah wan a imemba, kaal di manaak, exasaiz di ruol a savrinti. Di akchual powa a di manaak kiah vieri frah piorli simbalikal (kroun ripoblik) tu paashal ah rischrik (kanstityuushanal manaaki) tu kompliit despatik (absaluut manaaki). Chradishanali ah ina muos kies, di manaak puos inerit ah laas tel det ar abdikieshan, bot deh ab azwel ilektiv manaaki we di manaak ilek.
Manchesta Parish, Jumieka

**Manchesta** parish luokiet ina wes-senchral Jumieka, ina Miglsex kounti. Di kiapital, Mandivl, a wah mieja bizniz senta, ah a di onggl parish kiapital we no de pah di kuos ar pah mieja riva. Di Rait Exsilent Naaman Manli, wan a di sebm Nashinal Iiro a Jumieka, weh-baan ina da parish ya.

Di niem 'Manchesta', di kounti niem 'Miglsex' ah wan a di mieja tong ina di parish 'Nyuupuot' muos laikli niem aafa pliesdem a Ingglan wid di sieh niemdem.
Manggo

**Manggo** dem a frahn fi jiinos a Mangifera; i ab uoliip a spiishiz a trapikal trii dem we bier fruut ina di flowain plaant fambli we niem Anacardiaceae. Di manggo kom bout ina ''h''India, but ide ina uoliip a riijan dem aal uova di wol. Manggo dem a fruut we dem yuuz fi yuuz di muos fi i juus, flieva, an kola; Di liif dem yuuz fi dekoriet wedin dem an fi riligos seremuoni dem.
Mangkala

**Mangkala** a wah fambili a buod giem plie rong di wol, sohtaim kaal "suowin" giem, ar "kount-ah-kiapcha" giem, we diskraib di giempliey. Di wod *mangkala* (منقلة) koh frah di Arabik wod *naqala* (نقلة) miinin litarali "fi muuv". No wan giem egzis wid di niem *mangkala*; di niem a klasifikieshan ar taip a giem. Dis wod yuuz ina Siria, Lebanan, ah Iigip, bot ino kansistantli aplai tu *h*eni wan giem.

Di wod *mangkala* kiah fain azwel ina di Akan languij. Di niem diskraib di taip a giem plie wid dis inschrument, nat wah spisifik giem plie widi. A nof vierieshan tu di giem wid difrah-difrah niem.

Muo dah 800 niem a chradishanal mangkala giem nuo bout, ah aalmuos 200 giem we invent don-diskraib. Ousomeba, som niem dinuot di siem giem, wails som niem yuuz fi muo dah wan giem.

## Refrans
Manifakchrin

**Manifakchrin** a di prodokshan a moerchandaiz fi yuus ar siel bai aplai lieba ah mashiin, tuul, kimikal ah bailajikal pruosesin, ar faamiulieshan. Di toerm kiah refa tu wah rienj a yuuman aktiviti, frah andikraaf tu ai tek, bot imuos kamanli aplai tu indoschrial prodokshan, we raa matiirial chransfaam ina finish gudz pah laaj skiel. Soch finish gudz kiah yuuz fi manifakcha adaels, muo kamplex prodok, laka ierkraaf, ousuol aplayans ar aatomobiil, ar sel tu wuolsiela, uu ton rong sel dem tu ritiela, uu den sel dem tu hen yuuza ah kansyuuma.
Mansarat

**Mansarat** a wah British Uobasiiz Terichri we de ina di Liiwad Ailanz, paat a di chien we niem di Lesa Antiliiz ina di Kiaribiyan Sii. Imieja bout 16 kilamita (10 mail) lang ah 11 kilamita (7 mail) waid, wid 40 kilamita (25 mail) a kuos. Krixtifa Kolombos gi di ailan di niem we iab nou pan ih sekan joerni tu di Nyuu Wol ina 1493. Deh refa tu Mansarat az *di Emaral Ail a di [[Kiaribiyan]]*, chuu kaa irizembl di kuos a Airilan, an nof a di hoerli Yuropian sekla eh-kom frah Airilan. 

Di Jaajian iira kiapital niem Plimot bondong ah mashop wen di Soufrier Ilz volkieno go irop pah 18 Julai 1995, so tuu-tod a di papilieshan afi ron gaa ada plies. Di iropshan stil a-gwaan, alduo ino az bad as wen iweh jos taat. Wah nyuu ierpuot bil a Jeral, ina di nadan paat a di ailan, ina 2005. Di vilij we niem Brades a nou di anofishal senta fi govament ah bizniz.
Mantigo Bie, Jumieka

**Mantigo Bie** a di kiapital fi Sin Jiemz Parish ah di sekan laajis sit in Jumieka bai ieria ah di fuot bai papilieshan (afta Kinston, Panish Tong ah Puotmuor).

Mantigo Bie a tuoris destinieshan wid dyuuti-frii shapin, kruuz lain toerminal ah sebral biich. Di siti sorong bai luo mountn.
Mao Zidong

**Mao Zidong** (Simplifai Chaini: *毛泽东*; Chadishanal Chaini: *毛澤東*; Wied-Jailz: *Mao Tse-tung*; Pinyin: *Máo Zédōng* ) (26 Disemba 1893 – 9 Septemba 1976) wena Chaini Kamiunis liida. Mao liid di Kamiunis Paati a Chaina (CPC) tu vikchri gens di Kuomintang (KMT) ina di Chaini Sibl Waar, ah wena di liida fi di Piiplz Ripoblik a Chaina (PRC) fran iextablish ina 1949 tel ih ded ina 1976. Kamanli refa tu az Chierman Mao, ih rigyaad az wan a di muos impuotant figa ina madan wol ischri, ah niem bai Taim Magaziin az wan a di 100 muos influenshal smadi a di 20t senchri.

Dem huol Mao ina ofishal ai rigyaad ina Chaina we ih nuo az di griet revaluushaneri, palitikal schratijis, ah milichri maastamain uu difiit Jinaralisimo Chiang Kai-Shek ina di Chaini Sibl Waar, ah den chuu ih palisidem chansfaam di konchri ina wah mieja wol powa. Fordamuo, Mao vyuu bai nof ina Chaina az puoyt, filasafa, ah vijaneri. Ousomeba, atityuud tuwadz Mao chienjop sens Deng Zyaoping (Deng Xiaoping) tek powa ah inishiet maakit-ikanamik rifaam ina 1978, bot di ofishal paati lain mek distingshan bitwiin Mao kanchribyuushan tu di Kamiunis revaluushan ah di "eradem" ih komit lieta ina laif. Ih puochret kantiniu fi fiicha praminent pah Tiananmen Giet ah pah aal Renminbi bil.
Marako

**Marako** (Arabik: المغرب‎, *al-Maghrib*; Boerba: ⵍⵎⴰⵖⵔⵉⴱ, *Lmaɣrib*; French: *Maroc*), ofishali di **Kindom a Marako**, a konchri ina di Magreb riijan a Naat Afrika. Jaagrafikali, Marako kiaraktaraiz bai rogid mountnos intiiria ah laaj puoshan a dezat. A wan a onggl chrii konchri (wid Spien ah Frans) fi ab buot Atlantik ah Meditarienian kuoslain. Di Arabik niem *al-Mamlakah al-Maghribiyah* (Arabik:المملكة المغربية‎, miin "Di Westan Kindom") ah Al-Maghrib (Arabik:المغرب‎, miin "Di Wes") kamanli yuuz az altanet niem.
Marid

**Marid**, aalso kaal **marij**, **machrimani** ar **wedlak**, a suoshali ar richuali rekanaiz yuunian ar liigal kanchrak bitwiin spouz we extablish raits ah abligieshan bitwiin dem, bitwiin dem ah deh pitni, ah bitwiin dem ah deh in-laa, azwel sasayati in jinaral. Di definishan a marid vieri askaadn tu difrah-difrah kolcha, bot prinsipali a instityuushan we intapoersnal rilieshanship, yuujali sexyual, aknalij. Ina som kolcha, marid rekomen ar kansida kompolshan bifuo ingiej ina *h*eni sexyual aktiviti. Wen difain braadli, marid kansida a kolcharal yunivoersal.

## Sii aalso
*Siem-sex marid

## Refrans
Masidan

**Masidan** (Griik: *Μακεδονία*, *Makedonía*; Ienshent: [ma͜akedoní.a͜a]) wena ienshent kindom pah di nadan periferi a Klasikal Griis ah lieta di daminant stiet a Elenistik Griis.
Mask

**Mask** (IPAc-en mɒsk; frah المسجد *Al-masjid*) a plies a woship fi falara a Izlam.

A schrik ah ditiel rikuayament ina Suni *fiqh* fi a plies a woship fi bi kansida mask, wid plies we no miit demya rikuayament rigyaad az *musalla*. A schrinjent rischrikshan de pah di yuus a di ieria faamali dimaakiet az di mask (we muotaim a onggl wah sumaal puoshan a di laaja komplex), ah, ina Izlamik Shariya laa, afta wah ieria faamali dezigniet az mask, irimien so tel di Jojment Die.

Nof mask ab ilabaret duom, minaret, ah praya aal, ina difrah-difrah stail a aachitecha. Mask arijiniet pah di Ariebian Peninsiula, bot nou deh kiah fain ina aal inabit kantinent. Mask saab az plies we Muzlim kiah kom tugiada fi *salat* (big صلاة *ṣalāt*, miinin "praya") azwel az senta fi infamieshan, edikieshan, ah dispyuut seklment. Di imam liid di kanggrigieshan ina praya.

## Refrans
Masko

**Masko** a di kyapital fi Rosha. It deh ina di yuuhropeean paat a Rosha. It was also di faama kyapital a di Suoviet Yuunian (1922-1991).
Matalebreras, Soria, Spien

**Matalebreras** a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 108 inabitant.
Matimatikal analisis

**Matimatikal analisis** a branch a matimatix we todi kantinyuos chienj ah ingkluud di tiiri a difranshieshan, intigrieshan, mejament, limit, infinet siiriz, ah analitik fongshan. Demaya tiiri yuujali todi ina di kantex a riil ah kamplex nomba ah fongshan. Analisis ivalv frah kialkiulos, we invalv di elimenchri kansep ah tekniik a analisis. Analisis kiah distingguish frah jaamechri; ousomeba, ikiah aplai tu heni spies a matimatikal abjek we ab difinishan a niernis (a tapalajikal spies) ar spisifik distans bitwiin abjek (a mechrik spies).
Marii Kiuri

**Marii Kiuri** adawaiz **Maria Salomea Skłodowska–Curie** (7 Novemba 1867, Warsaa – 4 Julai 1934) a weh wah fizisis ah kimis frah Puolish bakgrong, uu weh ab French sitiznship. Shi wena payanier ina di fiil a riedyoaktiviti, di fos smadi fi get tuu Nobel Praiz, ah di fos uman profesa a di Yunivoersiti a Paris. Shi divelp di tiori a riedyoaktiviti (shi mekop da wod ya), tekniik fi separiet riedyoaktiv aisotuop, ah shi diskova tuu nyuu eliment, poluoniom ah riediom. Anda ar direkshan, di fos todi ina di chriitment a niyoplazm (kiansa), wid di yuus a riedyoaktiv eliment kom bout.
Mas Miidia

Di **mas midia** a wah difrah-difrah kalekshan a midia teknalaji we riich laaj aadiens vaya mas komiunikieshan. Di teknalaji we yuuz fi dis komiunikieshan ingkluud difrah-difrah outlit.
Matimatikal kanstant

**Matimatikal kanstant** a speshal nomba, yuujali wah riil nomba, we "signifikantli inchresin ina som wie". Kanstant araiz ina nof ieria a matimatix, wid kanstant laka e ah π okorin ina soch daivoers kantex az jamechri, nomba tiori, ah kialkiulos. Wa imiin fi a kanstant fi araiz "nachrali", ah wa mek a kanstant "inchresin", a oltimetli a mata a ties, ah soh matimatikal kanstant nuotebl muo fi istarikal riizn dah fi deh inchrinzik matimatikal inchres. Di muo papila kanstant eh-stodi rait chuu di iejiz ah kompyuut tu nof desimal plies. Aal matimatikal kanstant a difainebl nomba ah yuujali kompyuutebl nomba azwel (Chaitin kanstant a signifikant exepshan).
Max Weba

**Max Weba** ar **Maxmillian Carl Emil Weber** (21 Iepril 1864 – 14 Juun 1920) a weh wah Joerman laaya, palitishan, skala, palitikal ikanamis ah suosialajis uu eh-ab nof influens pah suosialaji tiori. Ih mieja wok fuokos pah rashanalizieshan ina suosialaji a rilijan, gobament, aaganizieshan tiori, an bievia. Di muos fiemos ting we ih du a di ese pah Di Pratistant Etik ah di Pirit a Kiapitalizim, we taat im aaf ina suosialaji a rilijan. Di ese egzamin di ifek we Pratistantizim ab pan di staat a kiapitalizim; iagiu se kiapitalizim no onggl matiirialis laka ou Kaal Maax eh-puti, bot ih se ikombout ina rilijos valiu ah aidie we no kyaah explien wid onggl uonaship rilieshan, teknalaji, ah advaans ina edikieshan. Muos a we Weber kumop wid kaal di “*Weba Tiisis*”. Im a di fos smadi fi rekanaiz se a nof difrah-difrah aspek a suoshal aatariti, we ih kiatigaraiz askaadn tu soh difrah-difrah faam, laka chadishan ah laa. Di analisis we ih mek bout byuurakrasi se madan stiet instityuushan bies pah wah faam a rashanal-liigal aatariti.
Mechrik Sistim

Di **mechri sitim** a wahn intanashinal desimalaiz sistim a mejament, fos tek op ina Frans, we a di kman sistm fi meja yuunit ina muos a di worl. I av nof vierieshan, wid difrent chais fi fondamental yuunit, alduo di chais a bies yuunit no riili afek ou piipl yuuz i fram die to die. Sins di 1960'z di Intanashinal Sistim a di Yuunit Dem a di intanashinal standad mechri sistim. Wahn standad ste a priifix ina powa a ten kyahn yuuz fi get biga an smaala yuunit frahn di bies yuunit dem.

Askaadn tu di YS SII (Senchral Intelgens Iejensi) Worl Fakbuk ina 2006, di Intanashinal Sistim a di Yuunit Dem a di ofishal sistim a mejament fi evri konchri eksep fi Myanmaar, Laibiiria, an di YS.
Meditieshan

**Meditieshan** a praktis we wah indivijal chrien deh main ar injuus wah muod a kanchosnis, aida fi riilaiz soh benifit ar fi di main fi simpli aknalij ikantent widoutn bikom aidentifai wid daa kantent, ar az a hen ina iself.

Di toerm *meditieshan* refa tu a braad varayati a praktis we ingkluud tekniik dizain fi prumuot rilaxieshan, bil intoernal enaji ar laif fuos (*[[chii]]*, *[[Rieki]]*, *[[praana]]*, etc.) ah divelop kompashan, lob, pieshans, jinarasiti ah fagivnis. Wah potikiula ambishos faam a meditieshan iem fi efatles sostien singgl-paint kansenchrieshan miin fi iniebl di praktishana fi injai indischroktebl sens a wel-biin wails ingiej ina *h*eni laif aktiviti.

## Refrans
Mejament

**Mejament** a di prases chuu we wi gi wahn nomba tu wahn karaktaristik (ar finaminan) askaadn tu di wahn ruul ar set a ruul. Di torm miin tu di rizolt we wi get afta wi pofaamw ahn prases.
Mesopotiemia

**Mesopotiemia** (Ienshent Griik: *Μεσοποταμία* "[lan] bitwiin riva"; frah Ienshent Aamiinian Միջագետք (Mijagetq); Arabic: بلاد الرافدين‎ bilād ar-rāfidayn; Persian: میان‌رودان‎‎ miyān rodān; Syriac: ܒܝܬ ܢܗܪܝܢ‎ Beth Nahrain "lan a riva") a di niem fi di ieria a di Taigris–Yuufrietiiz riva sistim, rofli karispandin tu madan-die Irak, Siria ah Kuwiet, ingkluudn riijan gens di Toerkish-Sirian baada ah Iran–Irak baada.
Metafizix

**Metafizix** a chradishanal branch a filasafi kansoern wid ou fi explien di fondamental niecha a biin ah di wol we inkompasi, alduo di toerm no so hiizi fi difain. Chradishanali, metafizix atemp fi ansa tuu biesik kwestian ina di braadis pasibl toermz: Oltimetli, a wa de? ah Ou itan?
Meditarienian Sii

Di **Meditarienian Sii** a sii kanek tu di Atlantik Uoshan soroun bai di Meditarienian riijan ah almuos kompliitli inkluoz bai lan: pah di naat bai Sodan Yuurop ah Anatuolia, pah di sout bai Naat Afrika, ah pah di iis bai di Levant. Di sii sohtaim kansida paat a di Atlantik Uoshan, alduo iyuujal aidentifai az wah sepret badi a waata.
Medisn

**Medisn** eh-egzis fi touzn a ier, juurin muos a we taim iwena aat (wah ieria a skil ah nalij) friikuentli wid kanekshan tu di rilijos ah filasafikal biliif a luokal kolcha. Fi egzampl, di medisn man uda eh-aplai oerb ah se praya fi iilin, ar wah ienshent filasafa ah fizishan uda eh-aplai blodletin askaadn tu di tiori a yuumarizim. Ina riisant senchri, sens di advent a sayans, muos medisn don-bikoms wah kambinieshan a aat ah sayans (buot biesik ah aplai, anda di hambrela a medikal sayans). Wails stichin tekniik fi suucha a wah aat laan chuu praktis, di nalij a wa apm a di seliula ah molekiula lebl ina di tishudem we stich araiz chuu sayans.
Mianmaa

**Mianmaa** a wah konchri ina Ieja. Mianmaa is baadad by India an Bangladesh to di wes, Thailand an Laos to ieas and China to inort an norteas. Di konchri's 2014 sensus counted seh di population fi be 51 million peeple. As af 2017, di population is about 54 million.
Midiival filasafi

**Midiival filasafi** a di filasafi ina di era nou nuo az midiival ar di Migl Iejiz, di piiriad we rofli hexten frah di faal a di Westan Ruoman Empaya ina di 5f senchri BKE tu di Renesans ina di 16t senchri. Midiival filasafi, andastan az a prajek a hindipendant filasafikal ingkwairi, eh-bigin ina Bagdad, ina di migl a di 8t senchry, ah ina Frans, ina di haitinarant kuot a Chaalimien (Charlemagne), ina di laas kwaata a di 8t senchri. Idifain paatli bai di pruoses fi ridiskova di ienshent kolcha we eh-divelop ina Griis ah Ruom ina di klasikal piiriad, ah paatli bai di niid fi ajres tiolajikal prablem ah fi hintigriet siekrid dakchrin wid sekiula laanin.
Mien Piej

__NOTOC__
 
{| id="mp-upper" style="width: 100%; margin:6px 0 0 0; background:none; border-spacing: 0px;"
| style="width:50%; background:#F0F8FF; border:1px solid #EECFA1; padding:10px; margin-bottom:7px; vertical-align:top; -moz-border-radius:1em; -webkit-border-radius:1em; border-radius:1em;" |
Mieri Siikuol

**Mieri Siikuol**, (Mary Seacole, baan Mary Jane Grant) 1805&nbsp;– 14 May 1881) wena Jumiekan uman a Skatish ah Afrikan disent uu eh-setop wah "British Otel" biyain di lain juurin di Kraimian Waar, we shi eh-diskraib az "a mes-tiebl ah komfatebl kwaataz fi sik ah kanvalesent afisa," ah shi eh-provaid soko fi wuundid saabisman pah di baklfiil. Shi eh-awaad postyuumos di Jumiekan Aada a Merit ina 1991. Ina 2004 shi eh-vuot di grietis blak Britn.

Shi eh-akwaya nalij a oerbal medisn ina di Kiaribiyan. Wen di Kraimian Waar brokout, shi aplai tu di Waar Afis fi asis bot deh rifyuuz ar. Shi chrabl indipendantli ah setop ar otel ah asis baklfiil wuundid. Shi weh extriimli papiula mongx saabis poersonel uu riez moni fi ar wen shi fies destityuushan afta di waar.

Afta ar det, deh figat bout ar fi liklmuos a senchri, bot tide shi selibriet az wah uman uu soksesfuli kombat rieshal prejiudis. Ar bayagrafi, *Wandaful Advencha a Mischris Siikuol ina Nof Lan* (Wonderful Adventures of Mrs. Seacole in Many Lands, 1857), a wan a di hoerlies aatobayagrafi a wah mix-ries uman, alduo kuestian riez bout soh aspek a iakiuresi. Soh kritik kliem se dat fi Siikuol achiivmentdem eh-egzajariet fi palitikal riizn ah plan fi irek wah statiu a ar a Sin Tamas Aspital, Landan, we diskraib ar az a "payanier noers", jinariet nof kas-kas. Foerda kanchrovoersi brokout ina di Yunaitid Kindom liet ina 2012 uoba ripuot a propuozal fi rimuuv ar frah di konchri Nashinal Korikiulom.

## Referens
Migl Iejiz

Ina Yuropian ischri, di **Migl Iejiz** ar midiival piiriad laas frah di 5f tu di 15t senchri. I eh-bigin wid di kalaps a di Westan Ruoman Empaya ah moerj ina di Renesans ah di Iej a Diskovri. Di Migl Iejiz a di migl piiriad a di chrii chradishanal divijan a Westan ischri: Antikuiti, Midiival piiriad, ah Madan piiriad. Di Midiival piiriad iself sobdivaid ina di Hoerli, di Ai, ah di Liet Migl Iejiz.
Mexiko

Di **Yuunaitid Stiet a Mexiko** adawaiz nuo az **Mexiko** (Panish: México) a wah fedaral kanstityuushanal ripoblik we de ina Naat Amoerka. Iab wah baada wid di Yunaitid Stiet; pah di soutiis kuos a Guatimaala, Biliiz, ah di Kiaribiyan Sii; ah pah di iis bai di Golf a Mexiko. Ia di fif laajis konchri ina di Amoerkaz bai tuotal ieria ah di 14t laajis indipendant nieshan ina di wol. Mexiko ab 109 milian smadi we lib de ah rangk 11t az konchri wid di muos smadidem. Ia wah fedarieshan we ab 31 stiet an wahn Fedaral Distrik, di kiapital, Mexiko Siti.

Ina prii-Kolombian Mexiko, wuoliip a indijinos kolcha eh-de bout (Olmek, Toltek, Tiotihuakan, Maya, ah Aztek). Ina 1521 Spien tek di lan we Mexiko de tide, an eh-kaali Nyuu Spien, bot Mexiko gien indipendans ina 1821. Afta Mexiko indipendans uoliip a ikanamik prablem ampa dem ah deh luuz uoliip a deh terichri tu. 

Mexiko a wah riijanal powa, di onggl Latn Amoerkan nieshan we de paat a di Aaganizieshan fi Ikanamik Kaaparieshan ah Divelopment, sens 1994, ah a wah migl-ingkom konchri. Mexiko a nyuuli indoschrialaiz nieshan ah ab di 11t laajis ikanami ina di wol bai GDP. Mexiko ikanami ab chrang lingk wid NAFTA. Ousomeba, di laaj ingkom distribyuushan ah di wuoliip a jrog vailens a ishiu a kansoern.
Migl Iis

Di **Migl Iis** a wahn riijan we span soutwestan Ieja a naatiistan Afrika. I naav no klier klier bounjri an di niem kom bout somwe roun 1900 ina di Yunaitid Kindom.

Di ischri a di Migl Iis diet bak to ienchent taim, an chuu aal ischri di Migl Iis a wahn mieja senta fi worl bizniz. Di Migl Iis a di istarikal arijin a di chrii mieja worl rilijan, Kristiyaniti, Izlam ahn Judaizm. Di klaimit jinarali jrai ahn at, wid kopl riva a ron chuu di plies we provaid waata fi irigieshan fi supuot agrikolcha ina fyuu ieriya. Nof a di konchri dem roun di Porjan Golf av wuoliip kruud ail. Nowadiez, di Migl Iis a stil wahn ikanamikali, kolchrali, ahn rilijosli sensitiv riijan.
Miguel de Cervantes

**Miguel de Cervantes Saavedra** (Septemba 29, 1547 – Iepril 23, 1616) a wehn wahn Panish navlis, puoim raita, an plie raita. Im magnus opus, *[[Don Quixote]]*, kansida fi bi di fos navl bai som piipl, a wahn klasik a Westan lichicha an regyla get rietinz az wan a di bes navl dem we eva rait.
Miit

**Miit** a *h*animal flesh we niam az fuud. Yuuman amnivoros, ah ont ah kil animal fi miit sens priiystarik taim. Di *h*advent a siblaizieshan lou di domestikieshan a *h*animal laka chikin, shiip, ag ah kiakl, ah ivenchual deh yuus ina miit prodokshan pah indoschrial skiel.

## Refrans
Miita

Di **miita** a di yuunit fi prapa lent. Miita a di biesik yuunit fi lent ina di mecrhik sistim an ina di Intanashinal Sistim a di Yuunit Dem (SI). Di simbal fi di miita a wahn likl m. Desimal moltipl an sobmoltipl laik di kilamita (1000 miita), di sentimiita (1/100 miita) an di millimiita (1/1000 miita), maak wid whn SI priifix tu miita.
Mikelanjelo

**Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni** (Maach 6, 1475 – Febiweri 18, 1564), kamanli nuo az Mikelanjelo, wehn wahn ''h''Italian Renisans pienta, skolpta, *h*aachitek, puohit ahn *h*injinier. Alduo ihn no chrai fi du moch outsaid a di *h*aats, ihn vorsatiliti ina di disiplindem ihn du tekop wehn so fos klaas tel im a siiros kantenda fi di taikl a aakitaipal Renisans man, gens ihn raival ahn kombolo *h*Italian Leonardo da Vinci.

Mikelanjelo *h*output ina ebri fiil juurin ihn lang laif wehn uoliip; chruu di nof-nof karispandens, skech ahn riminisens wa sovaiv, im a di bes-dakiument aatis a di 16t senchri. Tuu a ihn bes-nuo wok, di Pietà ahn Dievid, ihn skolp bifuo ihn kech torti. No mata se ihn no tingk moch bout pientin, Mikelanjelo *h*aalso kriet tuu a di muos influenshal wok ina fresko ina di ischri a Westan aat: di siindem frahn Jenisis pahn di siilin ahn Di Laas Jojment pahn di *h*alta waal a di Sistiin Chapl ina Ruom. Lieta in laif ihn dizain di duom a Sin Piita Basilika ina di siem siti ahn revaluushanaiz klasikal aakitekcha wid ihn yuus a di jayant aada a pailasta.
Milk

**Milk** a piel likuid projuus bai di mamari glan a mamal. A di praimeri suos a nyuuchrishan fi infant mamal bifuo deh iebl fi daijes ada taip a fuud. Hoerli-laktieshan milk kantien kaloschrom, we kyaa di mada antibadidem tu iyong ah kiah rijuus di rix a nof diziiz. Ikantien nof ada nyuuchrient ingkluudn pruotiin ah laktuos.

## Refrans