open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jriim

**Jriim** a soksheshan a *h*imij, aidie, imuoshan, ah sensieshan we okor yuujali invalinteri ina di main juurin soertn stiej a sliip. Di kantent ah poerpos a jriim no andastan difinitivli, duo deh ena tapik a sayantifik spekilieshan, azwel sobjek a filasafikal ah rilijos inchres, raitchuu raitdong ischri. Di sayantifik stodi a jriim kaal oneiralaji.

Jriim mienli okor ina di rapid-yai muuvment (REM) stiej a sliip—wen brien aktiviti ai ah rizembl wen smadi wiek. REM sliip riviil bai kantinyuos muuvment a di yaidem juurin sliip. Sohtaim, jriim kiah okor juurin ada stiej a sliip. Ousomeba, demya jriim ten fi moch les vivid ar memarebl.

## Refrans
Julius Caesar

**Julius Caesar** wehna wan Ruoman milichri an Politikal liida. Im plie wan kritikal ruol ina di chransfamieshan a di Ruoman Ripoblik ina di Ruoman Empaiya. Im kangka Gaul an exten di Ruoman worl tu di Naat Sii, an im uovasi di fos Ruoman inviezhan a Britn ina 55 BK. Caesar staat wan sivl waar ina 49 BK we eliviet im tu di pozishan a maasta a di Ruoman worl. Afta im tek uova kanchuol a di govament, im staat extensiv rifaam a Ruoman Sosaiyati an govament. Im senchralaiz di byuurakrasi a di ripoblik an wehn ivenchali get diklier “diktieta fieva”. Wan gruup a senita, wid Marcus Junius Brutus a liid di pak, asasiniet di diktieta pan Maach 15 ina 44 BK, ina di uop se di Ripoblik kyan gu bak tu naamal. Bot di rizolt a wehn wan neda sivl waar we liid tu di set op a wan pormanent aatakrasi bai di adapted ier we Caesar pik, Gaius Octavianus. Ina 42 BK, tuu ier afta im ded, di Senit ofishali diklier Caesar wan an di Ruoman diiti dem. Muos a we wi nuo bout Caesar bies pan di “*Commentarii*” (Kominchri) pan im milichri kyampien dem, an ada madorn suos laik di let an spiich dem we im political raival, Cicero, wehn gi, di istarikal raitin a Sallust an di puoichri a Catallus. Nof muo diitiel bout im laif rekaad bai istuorian we kom afta im, laik Appian, Suetonius, Plutarch, Cassius Dio an Strabo.
Juozif Stalin

**Juozif Stalin**, nuo az Joseph Stalin, wehna di Jinaral Sikriteri a di Kamiunis Paati a di Suoviet Yuunian Senchral Komitii frahn 1922 tel ihn det ina 1953. Ina di ierdem afta Lenin det ina 1924, ihn raiz fi bikoms di liida a di Suoviet Yuunian.

Stalin laanch wahn komaan ikanami, riplies di Nyuu Ikanamik Palisi a di 1920dem wid Faib-Ier Plan ahn laanch wahn piiriad a rapid indoschrialaizieshan ahn ikanamik kalektivaizieshan. Di op'iival ina di agrikolcharal sekta disrop fuud prodoksahn, rizolt ina waidpred famin, soch az di kiataschrafik Suoviet famin a 1932–1933, nuo ina Yuukrien (Ukraine) as di Holodomor.

Juurin di liet 1930dem, Stalin laanch di Griet Porj (alzwel nuo az di "Griet Tera"), a kiampien fi porj di Kamiunis Paati a piipl akyuuz a karopshan, terarizam, ar chrechri; ihn exteni tu di milichri ahn ada els sekta a Suoviet sasayati. Taagitdem aafn get exikyuut, imprizn ina Gulag lieba kiamp ar egzail. Ina di ierdem afta, nof milian etnik mainariti alzwel get dipuot.
Jraaf

**Jraaf** (nuo ina British Ingglish az *draughts* ˈdrɑːfts ar ina Moerkan Ingglish az *checkers* a gruup a schratiji buod giem fi tuu plieya we invalv dayaganal muuv a yuunifaam giem piis ah manditeri kiapcha bai jomp uoba opuonent piis. Jraaf divelop frah *alquerque*. Di niem diraiv frah di voerb *fi jraa* ar fi muuv.

## Refrans
Jumieka, Lan Wi Lob

**Jumieka, Lan Wi Lob** a di taikl a di nashinal antem a Jumieka. Irait ina 1962 in taim fi Jumieka Independans frahn  Britn wid lirix bai Hugh Sherlock, miuuzik bai Robert Lightbourne ahn arienj bai Mapletoft Poulle ahn ihn waif.

Ina Septemba 1961, dem anongs se di kampetishan fi di wodem a di Nashinal Antem uda joj fos. Di soksesful krips uda den poblish ana kantes fi di miuuzik fala. Nieli wan onjrid enchri fi di wodem sen iin.

Jaint Komitii a Paaliment rispans fi mek di fainal silekshan. Di membadem kudn grii bitwiin tuu pasibl chais tel Torzde Julai 19, 1962 wen di laaj majariti a di Ous, afta nof ranglin, apruuv di vorjan dehn wehn yie bifuo ina di labi az suutobl.

: *h*Itornal Faada, bles wi lan,
: Giaad wi wid Dai maiti an,
: Kip wi frii frahn *h*iivl powa,
: Bi wi lait chruu kountles howa.
: Tu wi Liidaz, Griet Difenda,
: Grant chuu wizdam fram abov.
: Jostis, Chuut fi wi fieba,
: Jumieka, lan wi lob.
: Jumieka, Jumieka, Jumieka, lan wi lob.

: Laan wi chuu rispek fi *h*aal,
: Tor rispans tu juuti kaal,
: Chrentn wi di wiik fi cherish,
: Gi wi vijan les wi perish.
: Nalij sen wi Ebnli Faada,
: Grant chuu wizdam fram abov.
: Jostis, Chuut fi wi fieba,
: Jumieka, lan wi lob.
: Jumieka, Jumieka, Jumieka, lan wi lob.
 
## Kuod fi yuus a di Nashinal Antem
Aal persn shuda tan atenshan, (i.e., iil tugiada) wen taim di Nashinal Antem plie ahn mandem shuda rimuuv dehn at.

Di fos vors a di Nashinal Antem shuda plie ar sing pahn di *h*araival a di Gobna-Jinaral ar di Praim Minista.

Di Nashinal Antem kyahn sing ar plie a poblik gyadarin.

Singin a di Nashinal Antem shuda faam paat a di sirimoni fi riez ahn lowa di flag a Indipendans silibrieshan ahn a di bignin ahn *h*en a torm ina skuul.
Jumieka Chanil

Di **Jumieka Chanil** a wah schriet we sipariet di ailant a Jumieka frah Ispanyuola, ina di Kiaribiyan Sii. Tugiada wid di Winwad Pachiz tu inaat, ikanek di Kiaribiyan Sii tu di Naat Atlantik Uoshan. Juu tu iluokieshan bout 1,000 kilamiita (620 mail) naat-iis a di Panamaa Kianal, it a wah mien sii lien we vesl we gaa Pasifik Uoshan destinieshan a-siel frah di iistan siibuod a di Yunaitid Stiet ah Kianada, azwel frah Yuurop, noftaim deh paas chuu.
Jumieka Difens Fuos

Di **Jumieka Difens Fuos** (JDF) a di sumaal bot profeshanal milichri fuos a Jumieka. Di JDF bies pah di British milichri magl wid simila aaganizieshan, chrienin, wepan ah chradishan. Wans deh get chuuz, afisa kiandidet get sen tu wan a pempem British ar Kianiedian biesik afisa kuos dipen pah di aam a saabis. Inlis suoja get biesik chrienin a Op Paak Kiamp ar JDF Chrienin Depo, Nyuukiasl, buot ina Sint Anju. Sieh laka di British magl, Nan Komishan Afisa get waga-waga lebl a profeshanal chrienin so deh muuv op di rangx. Adishanal militchri skuul avielobl fi speshalti chrienin ina Kianada, di Yunaitid Stiet ah di Yunaitid Kindom.
Jumiekan Bluu Mountn Kaafi

**Jumiekan Bluu Mountn Kaafi** ar **Jumieka Bluu Mountn Kaafi** a klasifikieshan a kaafi gruo ina di Bluu Mountn a Jumieka. Di bes lat a Bluu Mountn kaafi wel nuo fi deh mail flieva widoutn bita.
Jumieka Kanstabileri Fuos

Di **Jumieka Kanstabileri Fuos** (JKF) a di ofishal poliis fuos a Jumieka. Di ofishal JKF staaf nomba 14,200 plos 55 agzileri pozishan, fi mek a tuotal a 14,255; di korant chrent (az av 2015) a 14,100. Apraximetli 50 poliis ofisa kilaaf ina di lain a juuti sens 2002.
Jumiekan Ingglish

**Jumiekan Ingglish**, we ingkluud Jumiekan Tandad Ingglish, a wah varayati a Ingglish we deh piik ina Jumieka. Laka Kianiedian Ingglish (azwel paat a di braad Naat Amoerkan Ingglish klasifikieshan), irizembl soh paat a buot British Ingglish ah Amoerkan Ingglish dayalek, bot iyuniik wid nof aspek a Airish intonieshan. Itipikal fi yuuz di siem pelin wa fain ina British Ingglish. Alduo di distingshan bitwiin di tuu kiah diskraib bes az wah kantinyuom reda dah wah salid lain, ino fi kanfyuuz wid Jumiekan Patwa, adawaiz nuo az Jumiekan ar Jumiekan Kriyol.
Juudizim

**Juudizm** (frahn Griik Ioudaïsmos, diraiv frahn Iibruu יהודה, Yehuuda, "Judah"; ina Iibruu: יַהֲדוּת, Yahedut, di distingtiv kiaraktaristik a di Judiian eáqnov) a wahn set a biliif ahn praktis orijiniet frahn di saaga a di yenshent *h*Izrelait, embadi ahn kuodifai ina di Iibruu Baibl (Tanakh), ahn lieta forda *h*expluor ahn *h*explien ina Talmud ahn ada tex. Juudizm prizent iself az di kavenantal rilieshanship bitwiin di Chilvren a *h*Izrel (lieta, di Juish nieshan) ahn Gad. So biin, nof kansida se ia di fos manotiyistik rilijan alduo nof aspek a Juudizm karispan tu Westan kansep a *h*etix ahn sibl laa. Juudizm de mongx di uolis rilijos chradishan stil a praktis tide, ahn nof a di tex ahn chradishan senchral tu ada Yebra'amik rilijan. So biin, Juish ischri ahn di prinsipl ahn *h*etix a Juudizm ehn *h*influens vierios ada rilijan, inkluudn Kristianiti ahn *h*Islam.
Kaafi

**Kaafi** a bruu jingx pripier frah ruos kaafi biin, we a di siid a beri frah di *[[Coffea]]* plaant. Di jiinos Coffea nietiv tu chrapikal Afrika, Madagiaska, ah di Komoros, Morishos ah Reunioh ina di Indian Uoshan.  Di plaant eh-expuot frah Afrika tu konchri rong di wol ah kaafi plaant nou koltiviet ina uoba 70 konchri, praimerili ina di ekuatuorial riijan a di Amoerkaz, Soutiis Ieja, India, ah Afrika. Di tuu taip gruo muos kaman a di aili rigyaad arabika, ah di les sofistikietid bot chrangga ah muo aadi robosta. Wen deh raip, kaafi biin pik, pruoses, ah jrai. Jrai kaafi biin den ruos tu vierin digrii, dipen pah dizaya flieva. Ruos biin grain ah bruu fi projuus kaafi az bebrij.

## Refrans
Kaan

**Kaan** (adawaiz nuo az **miez**); *Zea mays* sobsp. *mays*, frah Panish maíz afta Taíno *mahiz*),  a laaj grien plaant fos domestikiet bai indijinos piipl ina Mexiko bout 10,000 ier ago. Di six mieja taip a kaan a dent kaan, flint kaan, pad kaan, papkaan, flowa kaan, ah swiit kaan.

Di liifi staak a di plaant projuus sepret palin ahd avyuulifaros infloresens ar iez, we a fruut, we yiil grien (noftaim eruonios kaal siid). Kaan grien muotaim yuuz ina kukin az staach.

## Refrans
Kaaparieshan

**Kaaparieshan** a kompini ar gruup a piipl aataraiz fi ak az a singgl entiti (liigal poerson) ah rekanaiz az soch ina laa. Hoerli inkaaparietid entiti eh-extablish bai chaata (dat a bai ad hoc ak grant bai a manaak ar paas bai a paaliment ar lejisliecha). Muos jurisdikshan nou lou di krieshan a nyuu kaaparieshan chuu rejischrieshan.
Kalani a Jumieka

Jumieka ena British kalani frah 1655 (wen iweh kiapcha bai di Ingglish frah Spien) ar 1670 (wen Spien faamal an uoba Jumieka tu di British) tel 1962, wen ibikomps indipendant. Jumieka ton Kroun Kalani ina 1866.

## 17t senchri
### Ingglish kangkues
Ina liet 1654, Ingglish liida Aliva Kramwel laanch di Westan Dizain armaada gens Spien kalani dem ina di Kiaribiyan. Ina Iepril 1655, Jinaral Rabat Venablz liid di armaada ina atak pah Spien fuot a Santo Dominggo, Ispanyuola. Ousomeba, di Panish ripols dis puoli-exikyuut atak, nuo az di Siij a Santo Dominggo, ah di Ingglish chruup dem suun get desimiet bai diziiz, inja bad-bad ar pasibl get kil.

### Oerli British kalanaizieshan
### Maruun
### Jumieka pairet ikanami
### 1692 oertkwiek ah di kalaps a Puot Rayal
## 18t senchri
### Jumieka shuga buum
### Fos Maruun Waar
### Taki rivuolt
### Sekan Maruun Waar
## 19t senchri
### Baptis Waar
### Ruod tu imansipieshan
### Impak a imansipieshan
### Morant Bie Ribelian
### Diklain a shuga indoschri
### Jumieka az Kroun Kalani
### Kinston, di nyuu kiapital
## Oerli 20t senchri
### Maakos Gyaavi
### Rastafarai muuvment
### Griet Dipreshan ah woka pruotes
### Nyuu lieba yuunian ah palitikal paati
## Ikanami
Jumiekan piipl

**Jumiekan piipldem** a di sitizn a Jumieka ah deh disendant ina di Jumiekan dayaspora. Muos Jumiekan ab Afrikan disent, wid sumaala mainariti a Yuropiyan, Iis Indian, Chaini, Mix-Ries, ah adaels kaina smadi.
Kamedi

Ina madan sens, **kamedi** (frah di Griik: κωμῳδία, kōmōidía) refa tu heni diskuos ar wok jinarali inten fi bi yuumoros ar fi amyuuz bai injuusin laafta, espeshali ina tieta, telivijan, flim ah tanop kamedi.
Kamik

**Kamik** a kamiunikieshan midiom yuuz fi *h*expres aidie bai *h*imij, muotaim kombain wid tex ar adaels vijual infamieshan. Kamik friikuentli tek di faam a joxtapuoz siikuens a panil a imij. Noftaim texchual divais laka spiich baluun, kiapshan, ah anomatopeya indikiet dayalag, narieshan, soun ifek, ar adaels infamieshan. Saiz ah arienjment a panil kanchribiut tu naritiv piesin. Kaatuunin ah simila faam a iloschrieshan a di muos kaman imij-mekin miinz ina kamik; fotonavl ar *fumeti* a wah faam we yuuz fotografik imij. Kaman faam a kamik ingkluud kamik schrip, edituorial kaatuun ah giag kaatuun, ah kamik buk. Sens di liet 20t senchri, boun valyuum laka grafik navl, kamik albom, ah Japaniiz *tankōbon* bikom ingkriisinli kaman, ah anlain webkamik prolifariet ina di 21s senchri.
Kamiunizam

**Kamiunizam** (frahn Latn: *communis* = "kaman") a suosio-iikanamik chrokcha ahn palitikal idialaji dat promuot di extablishment a iigialitierian, klaasles, stietles sasayati bies pahn kaman uonaship ahn kanchruol a di miinz a prodokshan ahn prapati in jinaral. Ina palitikal sayans, di torm "kamiunizam" somtaim yuuz fi refa tu kamiunis stiet, wahn faam a gobament we paat di stiet apariet aanda wan-paati sistim ahn diklier aliijans tu Maaxizam-Leninizam ar sitn diraiv frahn dat, iibn ef di paati no akchual kliem se idivelop kamiunizam aredi.

k¿34.
Kanchosnis

**Kanchosnis** a di stiet ar kualiti a awiernis, ar biin awiernis a extoernal abjek ar sinting widin wanself.  Idifain az: sentiens, awiernis, sobjektiviti, di abiliti fi expiirians ar fi  fiilin, wiekfulnis, fi ab a sens a selfud, ah di egzekiutiv kanchuol sistim a di main. No mata di difikolti ina definishan, nof filasafi biliiv se deh ab wah braadli shier andalayin intuishan bout wa a kanchosnis . Az Max Velmans ah Susan Schneider eh-rait ina *The Blackwell Companion to Consciousness*: "Anything that we are aware of at a given moment forms part of our consciousness, making conscious experience at once the most familiar and most mysterious aspect of our lives."

Westan filasafi, sens di taim a Deikaat ah Lak, schroggl fi kamprien di niecha a kanchosnis ah pindong di isenshal prapati. Ishu a kansoern ina di filasafi a kanchosnis ingkluud weda di kansep fondamentali koerent; weda kanchosnis kiah eba *h*explien mekanistikali; weda nan-yuuman kanchosnis egzis ah ef a so ou ikiah bi rekanaiz; ou kanchosnis riliet tu languij; weda kanchosnis kiah andastan ina wie we no rikuaya a dyuualistik distingshan bitwiin mental ah fizikal stiet ar prapati; ah weda imaita eba pasibl fi kompyuutin mashiin laka kompyuuta ar ruobot fi bi kanchos, a tapik stodi ina di fiil a aatifishal intelijens.

## Refrans
Kanfyuushanizim

**Kanfyuushanizim** a sistim a filasafikal ah "etikal-suosiopalitikal tiichin" sohtaim diskraib az rilijan. Kanfyuushanizim divelop juurin di Spring ah Aatom Piiriad frah di tiichin a di Chaini filasafa Kanfyuushos (551–479 BKE), uu eh-kansida ihself wah richranzmita a Jou valyuudem. Imetafizikal ah kazmolajikal eliment divelop ina di An Dainasti fala baka di ripliesment a ikantempareri, di muo Daoystik Huang-Lao, az di ofishal aidialaji. Muo praivitli, Chaini emparadem uda stil mek yuus a di istarikal Reyalpalitiik a di Chaini, toerm Liigalizim. Di disintigrieshan a di An ina di sekan senchri KE opm di wie fi di soterialajikal dakchrin a Budizim ah Daoyzim fi daminiet intilekchual laif a dehde taim.
Kangres a Vi’ena

Di **Kanges a Vi'ena** a wahn kanvenshan ambasador dem frhan varios Yuuropian konchri dem ina 1815, we diil wid Yuurop buoda dem afta goin chruu di Napolianik Waar dem. I rizol wid rivaasin nof a di chienj dem mek juurin di Napuolianik Waar (soch az ristorin di Yuuropian manarki dem), ahn riwaadin alaid konchri dem muo terichri, ahn gi som konchri, we luuz terichri, som terichri fi kampensiet. I aalsuo mek Britn kiip som kalani dem, we i tiek frahn ada kaluonial pawa dem, soch az di Kiep Kalani, hush a Doch bifuo di British tiek i. Waneda impuotan ting we rizolb juurin di kanvenshan a di sichueshan wid Jormani. Insted a ristarin di Uoli Ruoman Empaia, dehn disaid se kriet di Jorman Kanfedarieshan, hush wud a anda di prezidensi a di hAaschrian hEmpara. Disya wud kaaz tenshan ina Jormani, ahn lieta kaaz Prosha tu tiek uoba Jormani ahn fuom di Jorman Empaia. Di jeneral dischribiuushan a terichri aalsuo liid tuu revalushans ina 1830 ahn 1848, hush hinspair uoliip palitikal aidialaji, ahn liidop tu tenshan dem we kaaz di Fos Wol Waar wahn onjrid ier lieta.
Kansoervatizim

**Kansoervatizim** az palitikal ah suoshal filasafi promuot ritienin chradishanal suoshal instityuushan ina di kantex a kolcha ah siblizieshan. Soh kansoervativ siik fi prizaab tingz az ou deh tan, emfasaiz stabiliti ah kantinuiti, wails adawandem, kaal riakshineri, opuoz madanizim ah siik fi ritoern baka "di wie tingz eh-tan". Di fos extablish yuus a di toerm ina palitikal kantex arijiniet wid Frahsua-Renei de Shatobriah (François-René de Chateaubriand) ina 1818, juurin di piiriad a Boerban (Bourbon) restorieshan we ena-luk fi ruol bak di palisi a di French Revaluushan. Di toerm, istarikali asosiet wid rait-wing palitix, sens yuuz fi diskraib wah waid rienj a vyuu.
Kantempareri filasafi

**Kantempareri filasafi** a di prezant piiriad ina di ischri a Westan filasafi biginin a di hen a di 19t senchri wid di profeshanalizieshan a di disiplin ah di raiz a analitik ah kantinental filasafi. Di friez "kantempareri filasafi" a wah piis a teknikal toerminalaji ina filasafi we refa tu wah spisifik piiriad ina di ischri a Westan filasafi. Ousomeba, di friez noftaim kanfyuuz wid madan filasafi (we refa tu wah hoerlia piiriad ina Westan filasafi), puosmadan filasafi (we refa tu kantinental filasafadem kritisizim a madan filasafi), ah wid nan-teknikal yuus a di friez we refa tu heni riisant filasafik wok.
Kantinent

**Kantinent** a wan a di iip a lanmas pah Oert. Deh jinarali aidentifai bai kanvenshan muo dan bai eni schrik kraitiiria, wid op tu sebm riijan kamanli rigyaad az kantinent. Demya a (frah bigis tu likllis): Iesha, Afrika, Naat Amoerka, Sout Amoerka, Antaatika, Yuurop, ah Aschrielia.
Karl Marx

**Kaal Maax** (Jorman: **Karl Marx**) (Mie 5, 1818 – Maach 14, 1883) a wehn wahn Jorman filasifa, palitikal ikanamis, istuorian, palitikal tioris, suosialajis, an revaluushaneri uu get rietinz az di smadi uu staat kamiunizam. Ihn rait im muos mieja wok, *[[The Communist Manifesto|Di Kamiunis Manifesto]]*, wid Friedrich Engels ina 1848. Maax somaraiz im apruoch tu ischri ahn palitix ina di fos lain a di fos chapta a *Di Kamiunis Manifesto* (1848): Di ischri a evri sasayati we egzis op tel nou a di ischri a schrogl bitwiin di difrahn klaas dem.

Maax aagyu se kiapitalizam, laik ebri ada suosio-ikanamik sistim ago kriet nof intornal tenshan we ago liid tu di dischokshan a di sistim. Jos laik ou kiapitalizam riplies fyuudalizam, suoshalizam ago tek uova fram kiapitalizam ahn ivenchali liid tu wahn sasayati widoutn stiet ar klaas, we gwaihn kaal pior kamiunizam. Dis ago kom bout afta wahn chranzishan piiriad, “di diktietaship a di Pruolitieriat”, we piipl refa tu az di “woka stiet” ar “demakrasi ron bai di woka dem”. Wen yu taak bout filasifi, Maax a wehn wahn matiirialis ahn nof piipl uu im influens wehna ni’ilis. Di *h*analisis we im mek bout ischri kliem se suoshalizam a wahn fiez we apn aredi ina nof paat a di wol. 

Lieta, ihn muub gaa *h*Ingglant ahn rait *[[Das Kapital]]*, muosli ina *h*Ingglish. Ihn ded a Landan ina 1883.
Kasta Riika

**Kasta Riika** (litarali "Rich Kuos"), ofishali niem di **Ripoblik a Kasta Riika** (Panish: *República de Costa Rica*), a wah konchri ina Senchral Amoerka, we shier baadalain wid Nikaragua tu di naat, Panamaa tu di soutiis, di Pasifik Uoshan tu di wes, di Kiaribiyan tu di iis, ah Ekuaduor tu di sout a Kuokos ailant. Di papilieshan arong 5 milian. Nieli wah kwaata a di papilieshan lib ina di mechopalitan ieria a di kiapital ah laajis siti, San Ose (*San José*). Som a di piipl pah di iis kuos taak wah kaina Jumiekan Kryuol niem Mekatelyu.

Kasta Riika wos fos populietid bai di indijenos piipl bifuor i kom anda Panish rul in di 16t sentri. I stie a periferal kalani ah di Panish Empaya til indipendanz as pat ah di Fos Meksikan Empaya, den i ton a memba ah di Fedaral Ripoblik ab Senchral Amoerka, an i famali diklier indipendanz in 1847. Falarin di brif Kasta Riikan Sivil War in 1948 i permanentli  abalish di aami in 1949, dis mek i wah ah di ongl nieshan wid no standin aami.

Administrativ divishan

Kasta Riika av sevn pravinz weh divaid in 84 kanton weh divaid in 492 distriktdem. Di sevn pravinz ah San Ose, Alawela, Kartago, Eredia, Guanakaste, Puntarenas an Limon. Limon ah di pravinz wid di muos piipl weh taak Limoniiz Kryuol, disya kryuol ah wah ab di branch ah Jumiekan Kryuol.
Kialkiulos

**Kialkiulos** (frah Latn *calculus*, *litarali* "sumaal stuon yuuz fi kount") a di matimatikal todi a chienj, ina di siem wie ou jaamechri a di todi a shiep ah aljibra a di todi a aparieshan ah deh aplikieshan fi salv ikwiejan. Iab tuu mieja branch, difrenshal kialkiulos (kansoernin riet a chienj ah sluop a koerv), ah intigral kialkiulos (kansoernin akiumilieshan a kuantiti ah di ieria handa ah bitwiin koerv); demaya tuu branch rilietid tu wananeda bai di fondamental tiyorem a kialkiulos. Buot branch mek yuus a di fondamental nuoshan a kanvoerjens a infinet siikuens ah infinet siiriz tu wel-difain limit. Jinarali, madan kialkiulos kansida fi eh-divelop ina di 17t senchri ba Aizak Nyuutn (Isaac Newton) ah Gatfriid Laibnits (Gottfried Leibniz). Tide, kialkiulos ab waidpred yuus ina sayans, injinierin ah ikanamix ah kiah salv nof prablem wa elimenchri aljibra aluon kyaah du.
Kianada

**Kianada** a wah konchri ina di naadan paat a Naat Amoerka. Fii ten prabins ah chri terichri chrech frah di Atlantik tu di Pasifik ah tu di naat tu di hAatik Uoshan, fi kiba 9.98 skwier kilamita. A daa meki di wol sekan laajis konchri bai tuotal ieria ah di fuot laajis konchri bai lan ieria.

Prime Minister Mark Carney.
Kiangkro

Di bod we dehn kaal John crow (*h*Ingglish) ina Jumieka, a no kruo - a volcha. Wa som piipl nuo az kiangkro, ar jangkro (miizolek),  refa tu *Cathartes aura* (sayantifik niem), ar *turkey vulture* (kaman niem). Disya spiishiz a wahn Nyuu Wol volcha, wid dischribyuushan uoba nof a kantinental Yunaitid Stiet, Senchral Amorka, ahn Sout Amorka klier a Tierra del Fuego ahn di Faaklan Ailantdem.

Kiangkro a laaj, muosli blak bod wid red piil-ed ahn wing-span bout tuu miita. Yu kyahn si dem ai-ai op ina di skai a raid di tormal korant ar pich wid dehn wingdem chrechout fi son dem. Wans ina wail yu mait fain wahn wait wan dehn kaal di paasn. Dehn *h*iit kiarian and dehn se di paasn afi kom bles di kaakas fos elp ihnself to di chaisis paat, den dehn ada wandem kiahn niam. Fi di saabis isaab fi kliinop kiarian dehn rekanaiz a Jumieka bai di fak se dehn protek bai laa.

Iibn so nof smadi no laik dem ahn dehn tek di niem kiangkro fi chries dehn wan aneda.

Som abzorva se kiangkro get skiers chruu laas a abitat ahn paluushan.
Kiapitalizam

**Kiapitalizam** a wahn iikanamik sistim we welt, ahn di miinz fi projuus welt, praivitli uon. Chruu kiapitalizam, di lan, lieba, ahn kiapital uon, apariet, ahn chried fi di porpos a jinariet prafit, widoutn fuos ar fraad, bai praivit indivijual aida singli ar jaintli, ahn invesment, dischibyuushan, inkom, prodokshan, praisin ahn soplai a gudz, kamaditi ahn saabis ditormin bai valiunteri praivit disijan ina maakit iikanami. Wan distinggwishin fiicha a kiapitalizam a dat ebri dege smadi uon fi im ar fi har uona lieba ahn dierfuor lou fi sel di yuus a it tu *h*emplaya dem. Ina "kiapitalis stiet", praivit rait dem ahn prapati rilieshan dem protek bai di ruul a laa a limitid regiulietari friemwok. Ina di madorn kiapitalis stiet, lejislietiv akshan kanfain tu difain ahn infuos di biesik ruul dem a di maakit, duo di stiet maita provaid som poblik gudz ahn infrachokcha.
Kiaribiyan

Di **Kiaribiyan** a di riijan we kansis a di Kiaribiyan Sii, di ailandem we dede (muos a we soroun bai di sii), ah aal di kuos we sorouni. Di riijan de tu di soutiis a di Golf a Mexiko, ah Naat Amoerka, iis a Senchral Amoerka, ah tu di naat a Sout Amoerka. 

Isidong muosli pah di Kiaribiyan Pliet, ah di riijan ab muo dah 7,000 ailan, ailet, riif, ah kie. Di ailandem, we piipl kaal di Wes Indiz, jinarali faam wah ailan aak we maak aaf di iistan ah di nadan ej a di Kiaribiyan Sii. Deh kaal di ailan dem di Wes Indiz, kaa chuu wen Krixtifa Kolombos lan ya ina 1492 ih weh tingk se ih weh riich di Indiz we de ina Ieja. 

Di riijan kansis a di Antiliiz, we divaidop ina di Grieta Antiliiz we maak aaf di sii pan di naat, ah di Lesa Antiliiz pah di sout ah di iis, ah di Ba’aamaz, we az a mata a fak de ina di Atlantik Uoshan naat frah Kyuuba; ino de ina di Kiaribiyan Sii ataal. Siem wie, Gayana ina Sout Amoerka ah Biliiz ina Senchral Amoerka aidentifai az Kiaribiyan chuu simila ischri a British kalanaizieshan. Aal di edkwaataz fi di riijanal badi Kiarikom (Caricom) de a Jaajtong, Gayana.

Jiapalitikli, di Wes Indiz kansida az wah sob-riijan a Naat Amoerka, an i aaganaiz ina 27 terichri *h*ingkluudn soh savrin stiet, uobasiiz stiet, uobasiiz dipaatment, ah dipendansi. Wantaim, som a di ailan kom tigeda ina di Wes Indiz Fedarieshan, we eh mekop frah ten a di Ingglish-taakin terichri, bot ineba laas lang. Demde taim de, di wuola di terichridem wena British kalani. 

Di riijan niem aafa di Kiarib piipl, wah etnik gruup we weh de ina di Lesa Antiliiz ah som paat a Sout Amoerka, wen di Yuropiyandem fos kom.

## Di Konchri ah Terichri ina di Kiaribiyan

* Andyuuras
* Anggila
* Antiiga ahn Baabyuuda
* Aruuba
* Ba’aamaz
* Baabiedoz
* British Vorjin Ailanz
* Chrinidad ahn Tubiego
* Daminika
* Daminikan Ripoblik
* Grinieda

* Gwadiluup
* Ieti
* Jumieka
* Kieman Ailanz
* Kolombia
* Kyuuba
* Maatiniik
* Mexiko
* Mansarat
* Nedalan Antiliiz
* Nikaragua

* Puoto Riiko
* Sient Baatelimi
* Sient Kits ahn Niivis
* Sient Luusha
* Sin Maatn
* Sient Vinsent an di Grenidiinz
* Toerx ah Kiekos
* Yunaitid Stiet
* Yunaitid Stiet Vorjin Ailanz
* Venizuela
Kiaribiyan Sii

Di **Kiaribiyan Sii** a wah badi a waata we de nex tu di Atlantik Uoshan, ah di Golf a Mexiko. Ibaada bai Venizuela ah Kolombia tu di sout; Panamaa pah di soutwes; Kasta Riika, Nikaragua, Guatimaala, Andyuuras, ah Beliiz pah di wes; di Grieta Antiliiz (Kyuuba, Jumieka, di Daminikan Ripoblik ah Puoto Riiko) pah di naat ah di Lesa Antiliiz pah di iis. Di wuola di ieria a di Kiaribiyan Sii, di nof-nof ailan a di Wes Indiz, ah aal di kuos pah di baada, kalektivli niem di Kiaribiyan. 

Di Kiaribiyan Sii a wan a di bigis saalt waata sii, wid ieria bout 2,754,000 km² (1,063,000 skwier mail). Di diipis paint a di Kieman Chrof, bitwiin Kyuuba ah Jumieka, we de 7,686 m (25,220 ft) biluo sii lebl. Di Kiaribiyan kuos ful a golf ah bie: di Golf a Gonâve, Golf a Venizuela, Golf a Darien, Golf a Maskito ah di Golf a Andyuuras.
Kiaspian Sii

Di **Kiaspian Sii** a di laajis ingkluoz inlan badi a waata pah Oert bai ieria, vieriosli klaas az di wol laajis liek ar wah ful-flej sii.
Kiastiil ahn León

**Kiastiil ahn León** (Panish: *Castilla y León*)

## Provinsdem
* Palensia
* Burgos
* Siguovia
* Avila
* Salamangka
* Zamuora
* Valaduolid
Kieman Ailanz

Di **Kieman Ailanz** a wah British Uobasii Terichri ina di westan Kiaribiyan Sii, we mekop a chrii ailan, Gran Kieman, Kieman Brak, ah Likl Kieman. Di terichri a mieja finanshal senta ina di Kiaribiyan.
Kilamita

Di **kilamita**, (simbal km) a di yuunit a lent ina di mechrik sistim, ikwivalent tu wan touzn miita, an a di egzak distans we lait chravl ina frii spies, ina 1⁄299,792.458 a wahn sekan.
Klarindan Parish, Jumieka

**Klarindan** a wah parish ina Jumieka. Ilokiet pah di sout a di ailan, bout aafwe bitwix di iistan ah westan hendem a di ailan. Klarindan de ina Miglsex kounti, an ibaada bai Manchesta pah di wes, Sin Kiachrin ina di iis, ah Sint An ina di naat. Di kiapital a Mie Pen, wan a di bigis tong ina Jumieka.
Klasikal myuuzik

**Klasikal myuuzik** a aat myuuzik projuus ar ruut ina di chradishan a Westan myuuzik, inkluudn buot litoerjikal (rilijos) ah sekiula myuuzik. Wails wah simila toerm azwel yuuz fi refa tu di piiriad frah 1750 tu 1820 (di Klasikal piiriad), dis aatikl a bout di braad span a taim frah rofli di 11t senchri tu di prezant die, we ingkluud di Klasikal piiriad ah vierios adaels piiriad. Di senchral naam a dis chradishan eh-kuodifai bitwiin 1550 ah 1900, we nuo az di kaman praktis piiriad. Di mieja taim divijan a klasical myuuzik a so: di heorli myuuzik piiriad, we ingkluud di Midiival (500–1400) ah di Renesans (1400–1600) eradem; di kaman praktis piiriad, we ingkluud di Baruok (1600–1750), Klasikal (1750–1820), ah Romantik eradem (1804–1910); ah di 20t senchri (1901–2000) we ingkluud di madan (1890–1930) we uovalap frah di liet 19t-senchri, di ai madan (migl 20t-senchri), ah kantempareri ar puosmadan (1975–2015) eradem.

## Refrans
Kluodin

**Kluodin** (aalso kaal **kluoz**) a faiba ah textail matiirial we wier pah di badi. Di wierin a kluodin muosli rischrik tu yuuman biin ah a fiicha a nieli di wuola yuuman sasayati. Di amount ah taip a kluodin we wier dipen pah fisikal, suoshal ah jaagrafik kansidarieshan. Soh kluodin taip kiah bi jenda spisifik.
Kojo

**Kojo** (baan rong 1680 ah ded rong 1744) wena wah Maruun liida ina Jumieka. Ih eh-lib rong di sieh taim az Nani a di Maruun. Som piipl se outa aal a di Maruun liidadem we eh-lib im a di tapatap Maruun liida.

## Fambli
Di Maruun piipldem se Kojo a-weh Nakuan (Naquan) bwai pikni we a eh wah liida ina Asanteman, di lan we di Ashanti-Akan piipldem lib ina, wa deh kaal Gaana (Ghana) nowadiez. Deh kiapcha Nakuan ah ton im ina wah sliev a Jumieka ina di 1640z bot ih ribel gens di Panish piipldem ah ronwe wid ih klan ina di mountndem we de ina di migl a Jumieka. An a so ih mek di fos Maruun komiuniti. Deh niem Maruun chuu di Panish wod fi 'lego biis' a *cimarron*.

R. C. Dalas (Dallas),  ina ih Maruun ischri buk, kliem se Kojo faada a-weh wah liida fi di 1690 ribelian we eh-gwaan pah Koernel Sotn (Sutton) plantieshan ina Klarindan parish.

## Chiif a di Liiwad Maruun
Ina di 1700z di govament eh-disaid se dem ena-go get rid a di Maruundem ah staat sen suoja ina di bush fi fain dem an deh staat fi kil aaf som a di likl Maruun gruupdem. Di rekaaddem no riili se a wa mek deh du dat. Wi nuo se di Maruundem neva tuu bada-bada di wait piipldem; duo sohtaim siek a onggri beli dem eh-rosh di plantieshan ah tiif piipl kou. Bot frah di Panish piipldem eh-lef Jumieka, di Panish Maruundem ah di Inglish piipldem eh fait noftaim. Edwad Lang (Edward Long) se di Panish piipldem eh-tel di Maruundem se di Inglish piipl a moerdara ah rebl gens di choch. Aafa dat di Panish Maruundem yuus fi kom-koh atak di suojadem ah aal bondong wah hous. Ina 1656, Jinaral Sejwik (Sedgewick) eh-rait wah leta we se 'di blak piipldem (Maruun) a-go ton wah maka we de-juk wi ina wi said.' Edwad Lang kliem se ina 1693 Kojo dem staat fi waar gens di govament 'ina di uopm', bot dis no raitdong ina aal a di rekaad.

Askaadn tu di Maruundem wen Kojo faada eh-dedaaf, im eh ton di liida. Wan nex rekaad kliem se di Liiwad Maruundem ina Klarindan (Clarendon) neh ab no chiif, bot dem eh-ab difrah-difrah liida. Bot wen di Liiwad Maruun fain out se di govament eh wel waah get rid a dem, dem pik Kojo fi bi deh tapatap liida we niem chiif. Den Kojo ton him bredadem, Akompong (Accompong) ah Jani (Johnny), ina liida anda im ah ton ih ada bredadem, Kofi (Cuffee) ah Kwao (Quao) ina kiaptin. Deh staat fi waar gens di govament suojadem regila ah komop wid wah wie fi fait di govament suojadem. An a deh taim de piipl staat fi kaal Kojo gruup Maruun. Kaa bifuo deh taim de, a onggl di Winwad Maruundem ina di Bluu Mountndem eh kaal Maruun.

Wen di Kata'ud (Cottawood) Maruundem ier se wah big gruup a Klarindan Maruun ena-fait di wait piipldem, deh lef di Iis go jain dem ina Klarindan. Rong deh taim de wah nex set a Maruun we deh kaal di Madagiaska dem eh-jainop wid Kojo ah di Liiwad Maruundem. Di Madagiaskadem eh-ronwe frah Lakuovia ina Sint Ilizibet. Iida muos a dem ar onggl fi deh liida eh-kom frah di konchri Madagiaska. A dat mek piipl kaal dem di Madagiaskadem.

## Influens

## Refrens
Kola

**Kola** (Moerkan Ingglish *color*, Kamanwelt Ingglish *colour*) a di vijual posepchual prapati we karispan ina yuuman tu di kiatigari kaal *red*, *bluu*, *yelo*, esechra. Kola diraiv frah di spekchrom a lait (dischribyuushan a lait powa voersos wievlent) a-intarak ina di yai wid di spekchral sensitiviti a di lait riseptadem. Kola kiatigari ah fizikal spisifikieshan a kola azwel asosiet wid abjek ar matiirial bies pah deh fizikal prapati laka lait abzaabshan, riflekshan, ar imishan spekchra. Bai difain kola spies koladem kiah aidentifai nyuumerikal bai deh kwaadinet.

Bikaa posepshan a kola stem frah di vieryin spekchral sensitiviti a difrah-difrah taip a kuon sel ina di retina tu difrah-difrah paat a di spekchrom, kola kiah bi difain ah kuantifai bai di digrii tu we deh stimiuliet demya sel. Demaya fizikal ar fiziolajikal kuantifikieshan a kola, ousomeba, no fuli explien di saikofizikal posepshan a kola apierans.

Di sayans a kola sohtaim kaal ***kruomatix***, ***kolarimechri***, ar simpl ***kola sayans***. It ingkluud di posepshan a kola bai di yuuman yai ah brien, di arijin a kola ina matiirial, kola tiori ina aat, ah di fizix a ilekchromagnetik redieshan ina di visibl rienj (dat a wa wi kamanli refa tu simpl az *[[lait]]*).
Kinston Parish, Jumieka

**Kinston** a di sumaalis parish ina Jumieka. Tigeda wid Sint Anju Parish, imekop di adminischrietiv yuunit niem Kinston ah Sint Anju Kaaparieshan, ar adawaiz, di Siti a Kinston. 

Kinston parish a 25 km² ina ieria, wid a papilieshan a 96,052 askaadn tu di 2001 sensos. Di ieria kansis a tuu niebahud, uola dongtong Kinston ah Puot Raayal.
Kinston, Jumieka

**Kinston** a di kiapital ah bigis siti ina Jumieka, lokiet pah di soutiis kuos a di ailan. Ifies wah nachral aaba wa protek bai di Palisiedoz, wah lang sanspit we kanek di tong a Puot Rayal ah di Naaman Manli Intanashinal Ierpuot tu di res a di ailan. Kinston a di laajis muosli Ingglish-spiikin siti ina di Amoerkaz sout a di Yunaitid Stiet.

Tuu luokal govament badi a Kinston Parish ah Sint Anju Parish amalgamiet bai di Kinston ah Sint Anju Kaaparieshan Ak of 1923, fi faam di Kinston ah Sint Anju Kaaparieshan (KSAC). Grieta Kinston, ar di "Kaapret Ieria" refa tu demde ieria anda di KSAC; ousomeba, ino onggl refa tu Kinston Parish, we onggl kansis a di uol dongtong ah Puot Rayal. Kinston Parish eh ab papilieshan a 96,052, ah Sint Anju parish eh gat papilieshan a 555,828 ina 2001. Kinston onggl baada bai Sint Anju tu di iis, wes ah naat. Di jaagrafikal baada fi di parish a Kinston ingkompas di falarin komiunitidem: Tivoli Gyaadn, Denam Tong, dongtong Kinston, Nashinal Iiroz Paak, Kinston Gyaadn, Rie Tong, Buonmut Gyaadn, Naaman Gyaadn, Springfiil, Renak Laj, Puot Rayal azwel soh puoshan a Aalman Tong, Frangklin Tong ah Ralintan Tong.

Di siti prapa boun bai Six Mail tu di wes, Stuoni Il tu di naat, Papiin tu di naatiis ah Aaba Vyuu tu di iis, aal a dem komiuniti ina oerban ah soboerban Sint Anju. Ruural Sint Anju komiuniti laka Gaadn Tong, Mievis Bangk, Larans Tavan, Mount Ieri ah Bul Bie no kount az paat a Kinston siti.

Tuu paat mekop di senchral ieria a Kinston: di istarik Dongtong, ah Nyuu Kinston. Buot a dem saab bai Naaman Manli Intanashinal Ierpuot azwel bai di sumaala ah praimerili domestik Tinsn Pen Ierojruom.


File:Blue Mahoe Tree.JPG|Blue Mahoe
File:View of Kingston.jpg|Kinston


## Refrans
Kolcha

**Kolcha**, frah Latn: *cultura*, lit. "koltivieshan") a kansep bies pah wah toerm fos yuuz ina klasikal antikuiti bai di Ruoman arita Cicero: "cultura animi" (koltivieshan a di suol). Dis nan-agrikolcharal yuus a di toerm "kolcha" riapier ina madoern Yuurop ina di 17t senchri ani refa tu di betament ar rifainment a indivijual smadi, espeshal chuu edikieshan. Juurin di 18t ah 19t senchri ikom fi refa muotaim tu di kaman refrans paint a wuola piipldem, ah diskoshan a di toerm eh noftaim kanek tu nashinal aspirieshan ar aidiil. Som sayantis laka Edward Tylor yuuz di toerm "kolcha" fi refa tu wah yuunivoersal yuuman kiapasiti.
Kolchral Revaluushan

*Dis aatikl a bout Di Piipldem Ripoblik a Chaina. Fi Iran Izlamik Kolchral Revaluushan si [[Iranian Kolchral Revaluushan|Iranian Kolchral Revaluushan]].*

**Di Griet Pruolitierian Kolchral Revaluushan**, kaman nuo az di **Kolchral Revaluushan** (Chainiiz: 文化大革命), wehna suoshal muuvment wa tek plies ina di Piipldem Ripoblik a Chaina frahn 1966 rait chuu tel 1976. Set ina muoshan bai Mao Zedong, den Chierman fi di Kamiunis Paati a Chaina, ibehn dizain fi foerda siment suoshalizam ina di konchri bai remuuv kiapitalis eliment frahn Chaini sasayati. Fi du so invalv mieja chienj tu di palitikal, ikanamik ahn suoshal landskiep a Chaina, noftaim bai voilent miinz. Suoshal naamz muosli ivaporiet ahn di fostaim ekstablish palitikal institiushandem disintigriet pahn aal lebl a govament.
Kolombia

**Di Ripoblik a Kolombia** (*[[Panish]]: República de Colombia*) a di laajis konchri ina Sout Amoerka. Ikiapital niem Bogota.
Kompini

**Kompini** a asosieshan ar kalekshan a indivijual, weda nachral poersn, liigal poersn, ar mixcha a buot. Kompini memba shier wah kaman poerpos ah yuunait ina aada fi fuokos deh vierios talent ah aaganaiz deh kalektiv avielebl skil ar rizuos fi achiiv spisifik, diklier guol.
Konchri

**Konchri** a riijan aidentifai az distingk entiti ina politikal jaagrafi. Konchri kiah bi indipendant savrin stiet ar wan we akiupai bai wah nex stiet, az nan-savrin ar fostaim savrin politikal divijan, ar jaagrafik riijan asuosiet wid set a fostaim indipendant ar difrah-difrah asuosietid piipl wid distingk politikal kiaraktaristik. No mata di fisikal jaagrafi, ina di madoern intanashinali axep liigal difinishan az ou idifain bai di Liig a Nieshan ina 1937 ah riafoerm bai Yuunaitid Nieshan ina 1945, rezident a konchri sobjek tu di indipendant exasaiz a liigal jurisdikshan.
Koran

Di **Koran** (*h*Arabik: *القرآن*‎ *al-qur’ān*, litarali “di resitieshan”; alzwel pel somtaim az Quran, Qur’ān, Koran, Alcoran or Al-Qur’ān) a di kruushal rilijos tex fi *h*Izlam. Di Mozlim-dem biliib se di Koran a di buk we Gad sen gi mankain fi gaidans an dairekshan, an dem biliib se dat di *h*ariginal *h*Arabik langwij vorjan a di tex a fi-Gad fainal revilieshan.
Korian Waar

Di **Korian Waar** a wahn mieja waar fait juurin di Kuol Waar. I las frahn 1950 tel 1953, ahn fait bitwiin kamiunis Naat Koria (hu sapuot bi di Suoviet Yuunian ahn Piiplz Ripoblik a Chaina) ahn anti-kamiunis Sout Koria (sapuot bi Yuunaitid Stiet ahn Yunaitid Nieshan). Di tuu Koria dem harijinali separiet bi 48t paralel; di waar taat wen Naat Koria atak Sout Koria chruu kraasin disya paralel. Dehn haalmuos tiek uoba Sout Koria, bot afta di Inchon Inviejin, Sout Koria get i lan bak, ahn go ina Naat Koria. Oueba, dehn tap bi di Chainiiz, ahn di waar hen az a stielmiet.
Krikit

**Krikit** a nashinal ah intanashinal spuot we plie bitwiin tuu tiim a ilebm plieya iich uu skuor ron (paint) bai ron bitwiin tuu set a chrii sumaal, udn puos kaal wikit. Iich a di wikit de a wan hen a wah rektanggl a flatnout graas kaal di pich. Rong di pich a wah moch laaja uoval a graas kaal di krikit grong.
Krishna

**Krishna** (IPAc-en ˈkrɪʃnə; Sanskrit: कृष्ण, *IAST Kṛṣṇa*, pronongx IPA-sa ˈkr̩ʂɳə) a gad, woship kraas nof chradishan a rilijan ina varayati a difrah pospektiv. Krishna rekanaiz az di kompliit an/ar az di *Svayam Bhagavan* (Supreme God) ina ih uona rait. Krishna a wan a di muos waidli rivier ah papila a aal Induu diyiti. Krishna baandie selibriet ebri ier bai Induu pah di iet die (*[Ashtami*) a di *Krishna Paksha* (daak fuotnait) a di mont a *Bhadrapad* ina di Induu Kialenda.

## Refrans
Kristian Choch

Di **Kristian Choch** a di asembli ar asosieshan a falawa a Jiizas Krais. Di Griik toerm ἐκκλησία wa fain ina di Nyuu Testament ahn yuujal chransliet az "choch" biesikali miin "asembli". Iapier ina 2 voers a di kiananikal Gaspl a Matiu, 24 voers a di *h*Ax a di Apasl, 58 voers a di letadem a Paal di Apasl (inkluudn dierfuor di *h*oerlies instans iyuuz ina rilieshan tu a Kristian badi), 2 a di Leta tu di Iibruuz, 1 a di Ipisl a Jiemz, 3 a di Toerd Ipisl a Jan, ahn 19 a di Buk a Rivilieshan.

## Refrans
Krusiedz

Di **Krusiedz** wena siiriz a intamitent milichri kiampien ina di ierdem frah 1096 tu 1487, sangshan bai vierios Puop. Ina 1095 di Bizantiin Empara, Alexios I, sen wah ambasada tu Puop Oerban II a-rikues milichri supuort ina di Bizantiin kanflik wid di Toerkx uu wena-maigriet weswad ina Anatuolia.
Kuol Waar

Di **Kuol Waar** a wahn taim piriod bitwiin 1945 ahn 1991, wen de a griet tenshan dem bitwiin Suoviet Yuunian ahn di Yunaitid Stiet, di ongl suupapawa dem ina di wol lef. I taat afta Wol Waar 2 ahn hen wen di Suoviet Yuunian briekop ina 1991. Juurin demaya ier dem, buot konchri dem chrai fi spred fidem aidialaji ina ada konchri dem. Disya rizol ina nof sibl waar ahn kanflik dem, soch az di Korian War, di Vietnam Waar, ahn di Suoviet inviejan a Afganistan. Dehn aalsuo chrai fi abtien ahn praduus nuuklier wepn dem. Disya kaaz griet fiir bitwiin buot di Yunaitid Stiet ahn di Suoviet Yuunian, soch az di Kiuuban Misl Kraisis.
Kuot a Aamz a Jumieka

Kansida az wah legisi frah di British wid slait madifikieshan, di **Jumiekan kuot a aamz** eh grant tu Jumieka frah 1661 anda Rayal Warant. Di orijinal eh dizain bai Wiliam Sangkraf (William Sancroft), dem taim de Aachbishop a Kiantaberi.
Kurow

**Kurow** (*Kurów*) a wahn toun pani kuos a Puolan. Askaadn tu di 2007 sensos, di toun ab a papyulieshan a 2,804 piipl.
Kristianiti

**Kristianiti** a wah Iebriamik monotiyistik rilijan bies pah di laif ah tiichin a Jiizas Krais az ou iprizent ina di Nyuu Testiment. Kristianiti  a di wol laajis rilijan, wid uoba 2.4 bilian adierent, nuo az Kristian. Kristiandem biliib se Jiizas a di Son a Gad ah di sievia a yuumaniti ah uufa komin az di Mesaya (di Krais) eh-prafisai ina di Uol Testiment.

## Refrans
Krixtifa Kolombos

**Krixtifa Kolombos**, (Ingglish: **Christopher Columbus**; Panish: **Cristóbal Colón**) (bitwiin Aagos 25 ahn Aktuoba 31, 1451 – Mie 20, 1506) wehna Jino'iiz navigieta, kalanaiza ahn *h*expluora uufa vaayj dem kraas di *h*Atlantik Uoshan — fon bai Kwiin Izabela a Spien — opn op Yuuropian yai dem tu di Morkan kantinent dem ina di Westan Emisfier. Alduo im a no di fos fi kech Merka frahn Yuurop — ihn get biit out bai di Nars, anda dehn liida Leif Ericson, uu wehn bil wahn tempareri seklment 500 ier bifuo a *[[L'Anse aux Meadows]]* — Kolombus inishiet braad kantak bitwiin Yuuropian dem ahn *h*indijinos Morkan dem. Wid ihn nof atemp fi *h*extablish seklment pahn di ailant a Ispaniola, ihn porsnal inishiet di pruoses a Panish kalanaizieshan we fuosheda jinaral Yuuropian kalanaizieshan a di "Niuu Wol." (Di torm "prii-Kolombian" yuujal yuuz fi refa tu di piipl ahn kolcha dem a di Morka dem bifuo di araival a Kolombos ahn ihn Yuuropian soksesa dem.)
Kurt Gödel

**Kurt Godel** (Iepril 28, 1906 – Janiweri 14, 1978) wehna wahn Aschrian-Amerikan ljishan, matamatishan, an filasifa.

Im a wan a di bes lajishan ina ischri, uu mek bog impak pan saiyantifik an filasafikal tingkin ina di 20t senchri, wen piipl laik Bertrand Russell, A. N. Whitehead an David Hilbert, wehna push fi di yuus a lajik an set tiori fi andastan di foundieshan a matamatiks. Godel binuon fi di inkompliitnes tiroem dem we im poblish wen im a jos 25, wan ier afta im don im daktaret a di Yuunivorsiti a Vienna. Fi pruuv im tiorem, Godel divelop wahn tekniik niem Godel nombarin, we kuod faamal expreshan az nachral nomba. Im shuo tu se di kantinyuom aipatisis kaahn pruuv rang fram di axiom fi set tiori we de ina yuus, ef di axiom dem kansistent. Im mek impuotant kanchribyuushan tu pruuf tiori wen im mek klier se yaav wahn kanekshan bitwiin klasikal lajik, Kamansens lajik an muodal lajik.
Kwiin Nani a di Maruun

**Kwiin Nani** ar **Nani** (c.&nbsp;1685 – c.&nbsp;1755), Jumiekan Nashinal Iiro, wena wel-nuo 18t senchri liida a di Jumieka Maruun. Muos a wa nuo bout ar koh frah uoral ischri sens no moch tex evidens no de. Ousomeba, istarikal dakiument refa tu ar az di "'rebl' oul obia uman," ah deh liigali grant "Nani ah di piipl we nou rizaid wid ar ah deh ierz ... wah soertn paasl a Lan we kantien faib onjrid ieka ina di parish a Puotlan ...". Nani Tong eh-foun pah dis lan.

## Laif ah wok
Nani weh baan bout 1686 ina waa nou Gaana, Wes Afrika, in di Ashanti chraib. Ibliiv se som a ar fambili memba weh invalv ina intachraibal kanflik an ar vilij get kiapcha. Nani ah sebral relitiv eh-sel az sliev ah sen a Jumieka. Afta Nani kech a Jumieka, deh laikli sel ar tu wah plantieshan ina Sin Tamas Parish, jos outsaida di Puot Rayal ieria. Deh plantieshan de deh mien krap ena shugakien, ah di slievdem wok anda exchriimli aash kandishan. Aneda voerjan a ar laif se dat shi weh ab rayal Afrikan blod ah kom a Jumieka az a frii uman. Shi maita eh-marid tu wah man niem Adou, bot aparentli neh ab no pitni.

## Refrans
Kyuuba

**Di Ripoblik a Kyuuba** (IPA: /ˈkjuːbə/, Panish: Cuba), kansis a di ailan a Kyuuba (di laajis ah sekan-muos papilos ailan a di Grieta ''h''Antiliiz), Isla de la Huventud ah sebral ajiesent sumaal ailan. Kyuuba lokiet ina di nadan Kiaribiyan a di kanfluens a di Kiaribiyan Sii, di Golf a Mexico ah di *h*Atlantik Uoshan. Kyuuba de sout a di *h*iistan Yunaitid Stiet ah di Ba'aamaz, wes a di Toerx ah Kiekos Ailanz ah Ieti, ah *h*iis a Mexiko. Di Kieman Ailanz ah Jumieka de tu di sout. Di nashinal flowaz a di *flor de mariposa* (botaflai flowaz) ah di nashinal bud a di Tokororo ar Kyuuban Chrogon.
La Losilla, Soria, Spien

**La Losilla** a wahn miunisipaliti luokiet ina di pravins a Soria, Kiastiil ahn León, Spien. Askaadn tu di 2007 sensos (INE), di miunisipaliti ab papyulieshan a 14 inabitant.
LDS Choch

Di **Choch a Jiizas Krais a Lata-die Sient** (**LDS Choch**, muor taim kaal **Maaman Choch**) a di muos bigis dinaminieshan fi pring fram out a di Lata Die Sient muuvment arijiniet bai Joseph Smith roun 1830. Di choch bies ina Salt Liek Siti, Yuutaa, an idon extablish nof kanggrigieshan (we dem prefa kaal "waad" an "branch") aal bout di wol. Dem se di mount a memba ina di choch ron fram bout 13 milian (6 milian ina di U.S. aluon) tu onggl bout aaf a dat nomba de, dipen pan ou dem a kounti.
Laibiiria

**Laibiiria**, ofishali di **Ripoblik a Laibiiria**, a wah konchri pah di Wes Afrikan kuos. Laibiiria miin "Lan a di Frii" ina Latn. Ibaada bai Siera Lyuon tu iwes, Gini tu inaat ah Aivri Kuos tu di iis. Ikova wah ieria a 111,369 skwier kilamita (43,000 sk mail) ah a uom fi 4,503,000 piipl. Ingglish a di ofishal languij ah deh taak uoba 20 indijinos languij, we riprizent di wuoliip a chraib we mekop muo dah 95% a di papilieshan.
Laif

**Laif** a kiaraktaristik we distingguish fizikal entiti we ab bailajikal pruoses, laka signalin ah self-sostienin pruoses, frah demde we no gat, aida kaa soch fongshan eh-siis, ar bikaazn deh neba ab soch fongshan ah so klasifai az inanimet.
Lajik

**Lajik** (frah di Ienshent Griik: *λογική,* logike) arijinali miin di wod, ar wa se ar spiik, (bot ikom fi miin taat ar riizn) jinarali nou kansida fi kansis a di sistimatik stodi a di faam a valid agiument. Valid agiument a wan we gat spisifik rilieshan a lajikal supuot bitwiin di asomshandem a di agiument an ikangkluujan.
Languij

**Languij** a di yuuman kiapasiti fi akwaya ah yuuz kamplex sistim a komiunikieshan, ah languij a spisifik egzampl a daade sistim. Sayantifik stodi a languij niem lingguistik.

## Refrans
Laa

**Laa** a sistim a ruul we infuos chuu suoshal instityuushan fi goban biyevia. Laa kiah mek bai wah kalektiv lejisliecha ar bai singgl lejislieta, rizolt ina statyuut, bai di egzekiutiv chuu dikrii ah regiulieshan, ar bai joj chuu bainin prisident, naamali ina kaman laa jurisdikshan. Praivit indivijual kiah kriet liigali bainin kanchrak, ingkluudn aabichrieshan agriiment we kiah ilek fi axep altoernitiv aabichrieshan tu di naamal kuot pruoses. Di faamieshan a laa dehself kiah bi influens bai wah kanstityuushan we raitdong ar tasit, ah di raits inkuod iin de. Di laa shiep palitix, ikanamix, ischri ah sasayati ina vierios wie ah saab az midieta a rilieshan bitwiin piipl.
Laozi

**Laozi**, ar **Laosi**, **Lao Tse**, **Lao Tu**, **Lao-Tzu**, **Lao-Tsu**, **Laotze**, **Lao Zi**, **Laocius** (Chainiis:老子) a wehn wahn filasifa ina ienchent Chaina an di mien figa ina Tauizm. Di niem Laozi litarali miin “Uol Maasta” an a wahn ana. Ina rilijos faam a Tauizm, dem kansida Laozi wahn Gad. Askaadn tu Chaini chradishan, Laozi wehn liv ina 6t senchri BK. Som istuorian biliiv se Laozi a wahn jain-op a muo dan wan istarikan figa, se im a wahn mit, ar se im wehn liv ina di 4t senchri BK, ina di siem taim az di Onjrid Skuul a Tingkin an di Waaria Stiet Piiriad. Stil, im a wahn mien figa ina Chaini kolcha, an ai-klaas an luo-klaas piipl kliem se Laozi de ina dem blodlain. Chuu ischri, nof anti-aataritierian muuvment tek op Laozi tiichin dem.