Homala yuri

Singla homo havas **homala yuri** nedependante la legi di ula stato. La konceptajo pri homala yuri aceptesis en 18ma yarcento dum tempo di saveskeso (?). Unesme lin mencionesis en l'akto pri reguli dil stato di Virginia en 1776, en la deklaro pri homala yuri dum revolucio di Francia en 1789, ed en la charto di Usa en 1791. Unionita Nacioni deklaris l'akto pri homala yuri en 1945.
----
**UNIVERSALA DEKLARO PRI HOMALA YURI**

*Adoptita e proklamita per rezolvuro 217 A (III) di la Generala Asemblo di 10ma decembro 1948*

## Introdukto

* Konsiderante ke agnosko di l'inheranta digneso e di l'egala e netransferebla yuri di omna membri di la homala familio esas la fundamento di libereso, yusteso e paco en la mondo,

* Konsiderante ke desegardo e desestimo di homala yuri rezultabas en barbara agi, qui insultis la koncienco dil homaro, e l'arivo di mondo en qua homi posedas libereso di parolo e kredo e libereso de timo e bezono esabas proklamata kom la maxim alta aspiro dil homi,

* Konsiderante ke oportas, por ke l' homi ne esez koaktata rekursar, kom lasta posibleso, a rebeleso kontre tiraneso ed opreso, ke homala yuri devas esar protektata per la regno di la yuro,

* Konsiderante ke oportas avancigar la developado di amikala relati inter nacioni,

* Konsiderante ke la populi dil Unionita Nacioni afirmabas en la Charto sua fido a fundamentala homala yuri, a la digneso e valoro dil homala persono, ed a l'egala yuri di viri e mulieri, e rezolvabas avancigar sociala progreso e plu bona vivo-qualesi en plu ampla libereso,

* Konsiderante ke la Membro-Stati vovabas ke li atingos, kooperante kun l' Unionita Nacioni, l'avancigado di universala respekto pri ed obedio di homala yuri e fundamentala liberesi,

* Konsiderante ke komuna kompreno pri ca yuri e liberesi esas di maxim granda importo por la plena realigo di ca vovo,

Nun, konseque,

La Generala Asemblo,

Proklamas ica Universala Deklaro di Homala Yuri kom komuna normo atingenda por omna populi ed omna nacioni, kun la skopo ke omna individuo ed omna organo di la socio, tenante ca Deklaro sempre en la mento, esforcez per docado ed edukado avancigar respekto pri ca yuri e liberesi e per progresiva procedi, nacionala ed internaciona, por sekurigar olia universala ed efikiva agnoskeso ed obedieso, ed inter la populi di Membro-Stati ipsa, ed inter la populi di teritorii sub olia resortiso.

## Artiklo 1

Omna homi naskas libera ed egala relate digneso e yuri. Li es dotita per raciono e koncienco e devas agar la una vers l'altra en spirito di frateso.

## Artiklo 2

Omnu esas yurizita per omna yuri e liberesi prizentita en ica Deklaro, sen distingo irgaspeca, exemple pro raso, koloro, sexuo, linguo, religio, politikala o altra opinioni, nacionala o sociala origino, proprietajo, nasko o altra rango.

Pluse, nula distingo facesos fondita sur politikala, resortisala o internaciona stando di la lando o teritorio de qua la persono originas, sive nedependanta, fideikomiso, ne-suguvernanta o sub irga altra limitizo di suvereneso.

## Artiklo 3

Omnu havas la yuri pri vivo, libereso, e sekureso di persono.

## Artiklo 4

Nulu esez tenata en sklaveso o submiseso; sklaveso e la sklavo-komerco esez interdiktata en omna formi.

## Artiklo 5

Nulu esez submisata a tormento o a kruela, nehumana o infamiganta trakto o puniso.
## Artiklo 6

Omnu havas la yuro esar omnaloke agnoskata kom persono koram la yuro.
## Artiklo 7

Omni esas egala koram la yuro ed esas yurizita sen irga distingo per egala protekto da la yuro. Omni esas yurizita per egala protekto kontre irga distingo violacanta ca Deklaro e kontre irga incito a tala distingo.
## Artiklo 8

Omnu havas la yuro recevar efikiva remedio da la kompetenta autoritati pro agi qui violacas la fundamentala yuri grantita a lu da la konstituco o da la yuro.
## Artiklo 9

Nulu esez submisata ad arbitrial aresto, enkarcerigo o exilo.
## Artiklo 10

Omnu darfas recevar komplete egale yusta e publika audienco da nedependanta e senpartisa tribunalo, determinante lua yuri ed obligi e pri irga kriminal akuzo kontre lu.

## Artiklo 11

# Omnu akuzita pri kriminala delikto darfas esar supozata kom senkulpa til ke on pruvas lu kom kulpoza segun la yuro en publika proceso che qua lu havis omna garantii necesa por lua defenso.
# Nulu esez deklarata kom kulpoza pri irga punisebla ofenso pro irga ago o omiso qua ne konstitucis punisebla ofenso, segun nacionala o internaciona lego, kande olu esis facata. Nek esez impozata plu severa puniso kam esis aplikenda kande la ofenso esis facata.

## Artiklo 12

Nulu esez submisata ad arbitriala interfero ye lua privateso, familio o korespondo, nek ad ataki kontre lua honoro o reputeso. Omnu darfas recevar protekto da la yuro kontre tala interfero o ataki.
## Artiklo 13

# Omnu havas la yuro movar libere o lojar libere interne di la frontieri di singla stato.
# Omnu havas la yuro livar irga lando, inkluzante sua propra, e retroirar a sua lando.

## Artiklo 14

Omnu havas la yuro serchar e posedar en altra landi azilo de persekuto. Ica yuro ne darfas esar advokata kaze di persequi reale efektigita da ne-politikala krimini o da agi kontrea a la skopi e principi di la Unionita Nacioni.
## Artiklo 15

# Omnu havas la yuro posedar nacionaleso.
# Nulu esez arbitriale privacata de sua nacionaleso, ed a nulu esez refuzata la yuro chanjar sua nacionaleso.

## Artiklo 16

# Viri e mulieri di adulta evo, sen irga limitizo pro raso, nacionaleso o religio, havas la yuro mariajar su e fondar familio. Li es yurizita per egala yuri relate mariajeso, dum mariajeso e pos dissolvo.
# Mariajeso eventez nur kun la libera e plena konsento di la intencanta spozi. La familio esas la naturala e fundamentala grup-uneso di la socio ed es yurizita per protekto da la socio e la stato.

## Artiklo 17

# Omnu havas la yuro proprietar posedaji sole, ultre asocie kun altri.
# Nulu esez arbitriale privacata de sua posedaji.

## Artiklo 18

Omnu havas la yuro posedar libereso di penso, koncienco e religio; ica yuro inkluzas libereso chanjar onua religio o kredo, e libereso, o sole o komune e publike o private, manifestar sua religio o kredo per docar, praktikar, adorar ed obediar.

## Artiklo 19

Omnu havas la yuro opinionar ed expresar libere; ica yuro inkluzas libereso tenar opinioni sen interfero e sendar, recevar e komunikar informi ed idei per irga moyeno e ne-egardante frontieri.

## Artiklo 20

# Omnu havas la yuro posedar libereso di pacoza asemblo ed asocio.
# Onu ne darfas koaktar ulu partoprenar ad asociuro.

## Artiklo 21

# Omnu havas la yuro partoprenar la guvernado di sua lando, direte o per libere elektita reprezentanti.
# Omnu havas la egala yuro acesar publika ofico en sua lando.
# La volo di la homi esez la bazo di la autoritato di guvernado; ica volo esez expresata per periodala ed autentika elekti qui eventez per universala ed egala voto-yuro ed esez exekutata per sekreta voto o per equivalanta libera voto-procedi.

## Artiklo 22

Omnu, kom membro di la socio, havas la yuro recevar sociala sekureso ed es yurizita per realigo, per nacionala esforco ed internaciona koopero e segun la organizeso e resursi di singla stato, di la ekonomiala, sociala e kulturala yuri nekareebla por lua digneso e la libera developo di lua personeso.

## Artiklo 23

# Omnu havas la yuro laborar, libere selektar employeso, juar yusta e favoroza labor-kondicioni e protekto kontre chomeso.
# Omnu, sen irga distingo, havas la yuro recevar egala pago pro egala laboro.
# Omnu qua laboras havas la yuro recevar yusta e favoroza rekompenso garantianta por lu ipsa e lua familio existo necesa por homala digneso e suplementita, se necesa, per altra moyeni di sociala protekto.
# Omnu havas la yuro formacar ed unionar su kun mestier-sindikati por protektar sua interesti.

## Artiklo 24

Omnu havas la yuro juar repozo e libertempo, inkluzante racionoza limitizo di labor-hori e periodala vakanci kun pago.

## Artiklo 25

# Omnu havas la yuro juar vivo-kondicioni suficanta por la saneso e bonstando di su ipsa e di sua familio, inkluzante manjajo, vesti, hemizo e medikala sorgo e necesa sociala servi, e la yuro juar sekureso okazione di chomeso, maladeso, invalideso, vidveso, oldeso, o altra manko di vivo-pekunio en cirkonstanci exter lua povo.
# Kaze di matreso o puereso onu esas yurizita recevar aparta sorgo e helpo. Omna filii, naskinta sive en, sive exter mariajeso, juez la sama sociala protekto.

## Artiklo 26

# Omnu havas la yuro esar edukata. Edukado esez gratuita, adminime la primara e fundamentala etapi. Primara edukado esez obligala. Teknikala e profesionala edukado esez igata ordinare disponebla e plu alta instrukteso esez egale acesebla ad omni segun merito.
# Edukado esez diretata al ampla developo di la homala personeso ed a la plufortigo di respekto pri homala yuri e fundamentala liberesi. Olu avancigez kompreno, tolero ed amikeso inter omna nacioni, rasala o religiala grupi, ed avancigez la aktivesi di la Unionita Nacioni por la manteno di paco.
# Genitori havas priora yuro selektar la speco di edukado quan lia filii recevos.

## Artiklo 27

Omnu havas la yuro por libere partoprenar en la kulturala vivo di lua komuneso, juar la arti e profitar per ciencala avanco e lua benefici. Omnu havas la yuro recevar la protekto di sua etikala e materiala interesti rezultanta de ula ciencala, literaturala o artala produkturo di qua lu es la skriptisto.

## Artiklo 28

Omnu es yurizita per sociala ed internaciona ordino en qua la yuri e liberesi enuncita en ica Deklaro povas esar plene realigata.

## Artiklo 29

# Omnu havas devi a la komuneso en quo unike la libera e plena developo di lua personeso es posibla.
# Exercante sua yuri e liberesi, omnu esez submisata a nur la limitizi determinita da la yuro nur por sekurigar meritat agnosko e respekto pri la yuri e liberesi di altri e por atingar la yusta postuli di etikaleso, publika ordino e la generala bonstando en demokratiala socio.
# Ica yuri e liberesi nulkaze darfas esar exercata kontree a la skopi e principi dil Unionita Nacioni.

## Artiklo 30

Nulo en ca Deklaro darfas esar interpretata kom implikanta por irga Stato, grupo o persono, irga yuro partoprenar irga aktiveso o facar irga ago vizanta la destrukto di irga yuro o libereso hike enuncita.