open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1191

La yaro **1191** (MCXCI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 191ma yaro di la duesma yarmilo, la 91ma yaro di la 12ma yarcento, e la 2ma yaro di la yari 1190a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 30ma di marto - Celestinus la 3ma divenas papo.
* Bern, en Suisia, fondesas dal familio Zaringen.

### [[Azia]]
* 8ma di junio - Richard la 1ma di Anglia arivas en Akko, e komencas kombatar dum la 3ma krucomilito.
* Malgre la granda problemi en Proxim-Oriento, militisti di la 3ma krucomilito sucesas konquestar fortreso di Akko. Ca urbo divenas chef-urbo dil rejio Ierusalem.

## Naski

## Morti
* 20ma di marto - Papo Klemens la 3ma (n. 1130)
1194

La yaro **1194** (MCXCIV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 194ma yaro di la duesma yarmilo, la 94ma yaro di la 12ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 1190a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 4ma di februaro - Richard "Kordio di Leono", rejulo di Anglia, qua pasabis du yari kom kaptito en Austria, liberigesas da Leopold la 5ma, Duko de Austria, pos pago di ransono dal guvernerio di Anglia.

## Naski

## Morti
1195

La yaro **1195** (MCXCV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 195ma yaro di la duesma yarmilo, la 95ma yaro di la 12ma yarcento, e la 6ma yaro di la yari 1190a.

## Eventi

## Naski
* 15ma di agosto - Santa Antonius de Padova, santo por katolik eklezio (m. 1231)
* (posible) Papo Inocentius la 4ma (m. 1254)
* (posible) Papo Urbanus la 4ma (m. 1264)

## Morti
1196

La yaro **1196** (MCXCVI per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 196ma yaro di la duesma yarmilo, la 96ma yaro di la 12ma yarcento, e la 7ma yaro di la yari 1190a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Sverker Karlsson divenas rejulo di Suedia.
* Imre, filiulo di Béla la 3ma, divenas rejulo di Hungaria.

## Naski

## Morti
1197

La yaro **1197** (MCXCVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 197ma yaro di la duesma yarmilo, la 97ma yaro di la 12ma yarcento, e la 8ma yaro di la yari 1190a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Genovani okupas Korfu.

## Naski

## Morti
1198

La yaro **1198** (MCXCVIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 198ma yaro di la duesma yarmilo, la 98ma yaro di la 12ma yarcento, e la 9ma yaro di la yari 1190a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 8ma di januaro – Inocentius la 3ma divenas papo.
* Papo Inocentius la 3ma patroneskas 4-evanta rejo Fredrik la 2ma di Normando-stato sud-Italiala.

## Naski

## Morti
* 8ma di januaro - Papo Celestinus la 3ma (n. c. 1106)
* 10ma di decembro - Ibn Rushd, Islamana yuristo, filozofo (n. 1126)
1199

La yaro **1199** (MCXCIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 199ma yaro di la duesma yarmilo, la 99ma yaro di la 12ma yarcento, e la 10ma yaro di la yari 1190a.

## Eventi
* 6ma di aprilo - John divenas rejulo di Anglia.

## Naski

## Morti
* 6ma di aprilo - Rejulo Richard la 1ma di Anglia (n. 1157)
1192

La yaro **1192** (MCXCII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 192ma yaro di la duesma yarmilo, la 92ma yaro di la 12ma yarcento, e la 3ma yaro di la yari 1190a.

## Eventi
### [[Azia]]
* Minamoto-familiala Yorimoto vinkas longatempala interna milito. Cezaro di Japonia donas a Yoritomo la titulo (posteno) di shoguno(?), granda militestro, divenante la reala regnanto di Japonia. Yoritomo komencas igar Japoniani militero-populo. La povo di shoguni duras til 1867.
* Rejulo Richard la 1ma di Anglia preske sucesas kaptar Ierusalem dum krucomilito. La chefo enoyas e retretas. Il inventas "splendida" ideo: il donas sua Kristana fratino a fratulo di Salah ad-Din, kalifo di Egiptia, se Salah ad-Din aceptus armistico. La kampanio finas pacoze, e Kristani tenos rivala urbi e li darfos vizitar santa loki.

## Naski

## Morti
1193

La yaro **1193** (MCXCIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 193ma yaro di la duesma yarmilo, la 93ma yaro di la 12ma yarcento, e la 4ma yaro di la yari 1190a.

## Eventi

## Naski

## Morti
* 4ma di marto - Salah ad-Din, sultano di Egiptia e Siria (n. 1137)
1200

La yaro **1200** (MCC per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario, e la 200ma yaro de la 2ma yarmilo, la 100ma yaro de la 12ma yarcento, e l'unesma yaro de la yari 1200a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 22ma di mayo - Rejuli John di Anglia ("John senlanda") e Philippe la 2ma Auguste di Francia signatas pakto che insulo Le Goulet, proxim Vernon, en Normandia, qua agnoskas la suvereneso Angla sur multa teritorii en Francia, kambie pago pekuniala (cirkume 20.000 *mark*), e cedo di Évreux e la komtio Vexin a Francia.

### [[Azia]]
* Chingiz-kano unionas cirkume la duimo de Mongola klani sub sua komando. Ilu delegas autoritato segun kriterii di habileso e loyaleso de la subordinito, vice kriterii di tribuala ligili o familiala origino.

### [[Sud-Amerika]]
* (necertena dato) Tri urbi di le Maya, Uxmal, Mayapán e Chichén Itzá, unionas.
* Triesma imperiestro dil Inkai, Mayta Capac ganas povo ed expansas l'imperio a nuna regiono di La Paz, Bolivia.

## Naski
* Albertus Magnus, Germana monako katolika, judikata kom santo (m. 1280)

## Morti
Yari 1020a

La **yari 1020ma** dil 11ma yarcento komencis ye la 1ma di januaro 1020 e finis ye la 31ma di decembro 1029. Dum la yari 1020ma eventis inter altri:

### [[Europa]]
* En Polonia, Boleslav la 1ma kreas forta stato.
* Bermudo la 3ma divenas rejulo di Leon.

### [[Afrika]]
* Dum la regno dil kalifio Fatimida al-Zahir (1021 til 1035) komencas febleso di la dinastio.
Yari 1030a

La **yari 1030ma** dil 11ma yarcento  komencis ye la 1ma di januaro 1030 e finis ye la 31ma di decembro 1039. Dum la yari 1030ma eventis inter altri:

### [[Europa]]
* Normandia en nordala Francia larjeskas (de 1035 til 1066).
Yari 1050a

La **yari 1050ma** komencis ye la 1ma di januaro 1050 e finis ye la 31ma di decembro 1059. Dum la yari 1050ma eventis, inter altri:

## [[Afrika]]
* Almoravidi komencas konquestar landi en norda Afrika.
* En la nuna Nigeria, la kulturo dil populo Yoruba en Ife komencas florifar. L'ora epoko duras til la 15ma yarcento.
Yari 1090a

La **yari 1090a** dil 11ma yarcento komencis ye la 1ma di januaro 1090 e finis ye la 31ma di decembro 1099. Dum la yari 1090a eventis, inter altri:

### [[Europa]]
* Normandi konquestas Sicilia, pos 30-yara kampanio kontre Mauri.

### [[Azia]]
* Mekanikala horlojo funcionanta per aquo inventesas en Kaifeng, chef-urbo di Chinia.
Yari 1130a

La **yari 1130a** esis yardeko qua komencis ye la 1ma di januaro 1130 e finis ye la 31ma di decembro 1139. Dum la yari 1130a eventis, inter altri:

### [[Europa]]
* Pierre Abelard igas Paris, Francia, teologiala centro.

### [[Azia]]
* La stati di kruco-militisti en Santa Lando, Palestina, komencas divergar.
Yari 1150a

Dum la yari 1150a dil 12ma yarcento eventis inter altri: 

### [[Afrika]]
* En Etiopia existas Zagwe-stato.

### [[Nord-Amerika]]
* Hopewell-kulturo finas.
Yari 1190a

La **yari 1190a** dil 12ma yarcento komencis ye la 1ma di januaro 1190 e finis ye la 31ma di decembro 1199. Dum la yari 1190ma eventis, inter altri:

## [[Europa]]
* Dani raptas sudala rivi di Finlando.
## [[Azia]]
* Sultano Salah ad-Din konquestas teritorii en Palestina e Siria, ma ye la 12ma di julio 1191 lua trupi kapitulacas en Akko, e la siejo di ca urbo finas. Lua trupi vinkesas ye la 7ma di septembro sam yaro, dum la Triesma krucomilito. Ye la 4ma di marto 1193, Salah ad-Din mortas en Damaskus.

## [[Nord-Amerika]]
* Proxim la fluvio Mississippi, unesma kulturofazo plana-tektala templi iganta finas.
La Kordiego

**La Kordiego** esas revuo pri politiko, kulturo e socio. La revuo devenas de  la revuo por geyi e lesbiani *La Kordiego Geyal*, revuo qua chanjesis a la hodiala formo, por omni.
* La Kordiego Geyal editesis depos 1996 til 2001.
* La Kordiego editesas depos 2001 til hodie.

Amba formi aparis/-as adminime tri-foye po yaro, e nereguloze. Olia chefa redaktero es Hans Stuifbergen, Nederlando.

## Extera ligili
* Arkivo di LKG
* Arkivo di LK
Jurnalo

**Jurnalo** esas libratra tomo, ordinare papera, qua editesas reguloze e kontenas artikli pri novaji, aktuala eventi, e temi diversa.

Jurnali apartenas a la jurnalaro.

## Idala jurnali
* Diala Jurnaleto

## Kelk altra jurnali
*  *The Atlantic'
*  *The Boston Globe*
*  *The Chicago Tribune*
*  *Los Angeles Times*
*  *The New York Times*
*  *The Wall Street Journal*
*  *The Washington Post*
*  *Le Monde*
*  *Le Figaro*
*  *Libération*
*  *Frankfurter Allgemeine*
*  *Süddeutsche Zeitung*
*  *Die Welt*
*  *Asahi Shimbun*
*  *Yomiuri Shimbun*
*  *Izvestia*
*  *Pravda*
*  *The Daily Telegraph*
*  *Daily Mirror*
*  *The Guardian*
*  *The Independent*
*  *The Times*
*  *la Repubblica*
*  *La Stampa*
*  *Corriere della Sera*
*  *L'Osservatore Romano*
*  *El País*
*  *La Vanguardia''
Diala Jurnaleto

**Diala Jurnaleto** preske singladie esis editata da Jean Martignon (Francia). Diala Jurnaleto existis en e-postala ed interretala versioni. Olu kontenis rezumo de *novumi (novaji) de (precipue Franca) jurnali. Ol remplasesis plu tarde da KELKA NOVAJETI.

## Extera ligilo
*Diala Jurnaleto
Kriptono

**Kriptono** esas kemiala elemento kun simbolo **Kr** ed atomala nombro 36. Ol esas nobela gaso senkolora e senodora, ed exista en mikra quanti che l'atmosfero.
Heidi Neussner

**Heidi Neussner** esis germana Idisto e Ido-poeto. El naskis ye la 7ma di marto 1929 en Berlin e mortis ye la 19ma di januaro 2026 en Berlin.

Heidi Neusser esis importanta esas Ido-poetino. Publikigis du poemari: "Galimatiaso" 1980 e "Pasema instanti" 2000, e anke publikigis ne-libre en revui.

Heidi Neussner laboris kom instruktistino en primara skolo. Mariajesis en 1950 ad Alfred Neussner quan el renkontris ye Esperanto-yunarala Renkontro en Berlin. El lernis Ido per A. Neussner. El lojis kun sua spozulo Alfred Neussner en Burghofen (Waldkappel, Germania), ma retrovenis a Berlin por lojar en hemo por olda homi. Heidi ed Alfred Neussner havis tri infanti.

Heidi Neussner partoprenis multa Ido-Konferi kun sua spozulo Alfred Neussner. Unesma-foye Heidi Neussner asistis la Ido-konfero 1962 en Thun (Suisia).

Heidi Neussner instigesis poemifar da Andreas Juste en 1980, ye seminario duktata da ilu en La Chaux-de-Fonds (Suisia).

La favorata poeto di Heidi Neussner esis la germana poeto Hermann Hesse. El anke tradukis klasiki di Germana literaturo ad Ido.

El mortis en la evo di 96 yari en hemo por oldi en Berlin.

## Verkaro
Heidi Neussner publigikis sua poemi en diversa Ido-revui quale Progreso ed Ido-Saluto!. La poemi publikigesis anke en libro-formo:
* 1988 Galamatiaso. 1ma edit. 1988. 3ma edit. 1997. 4ma edit 2007, 20 p. Waldkappel 1988.
* 2000 Pasema Instanti. Tre tenera poemi en “haiku”-formo (segun LTB). Germana Ido-Societo 2000. 8 p.
* sen yaro: Kelka kulmini di germana klasika literaturo. Kurta parti ek verki da Goethe, Schiller e Lessing. Sl, Sd., 13 p.

## Referi

## Extera ligilo
* Idolinguo: Poemi da Heidi Neussner
Yari 1170a

La **yari 1170a** dil 12ma yarcento komencis ye la 1ma di januaro 1170 e finis ye la 31ma di decembro 1179. Dum la yari 1170a eventis, inter altri: 

### [[Central Amerika]]
* Populo *Chichimec* venanta de norde destruktas Tula, urbo del Tolteki.
Yari 1180a

La **yari 1180a** dil 12ma yarcento komencis ye la 1ma di januaro 1180 e finis ye la 31ma di decembro 1189. Dum la yari 1180a eventis, inter altri:

### [[Azia]]
* En India, stato Chola dekadas.
* 1186-1187 Ghurin Muhammed suplantas lasta Ghaznavido-regnanto e fondas Mohamedana dinastio en nordal India.

### [[Central Amerika]]
* Tolteki fugas de Chichén Itzá.
Krucomiliti

**Kruco-milito** esis milito per quo west-Europana Kristani entraprezis liberigar Palestina de Islamani dum la 11ma, 12ma e 13ma yarcenti. Motivo por krucomiliti esis en rezurektanta entuziasmo ekleziala, volo di noblaro por aventuro ed en ekonomikala problemi di stati. Pilgrimo-voyaji a Santa Lando esis dum mezal epoko frequa, ma kande Seldjukidi konquestis ye 1070 Palestina, Islamani komencis persekutar pilgrimeri. Cezaro di Est-Roma Alexios 1ma pregis helpo de west-Europani kontre Seldjuki, e pro to, ye 1095 la papo Urbanus la 2ma sugestis en sinodo, en Clermont, ekirar a milito (kampaniar?) pro liberigar Santa Tombo en Palestina. Dum yarcenti on igis multa krucala kampanii. La skopo di militi ne esis obtenita e Palestina esis sub regno di Islamani multa yarcenti. En 1291 lasta loko di Kristani en Palestina, Akkon, falis en manui di Islamani.

En Skandinavia, Suedia igis nemulta milital expedicioni a Finlando dum 12ma e 13ma yarcento. Anke ca expedicioni esas nomizata kruco-militi pro ke papo sugestis Kristana reji di Suedia forsante konvertar pagana tribui en Finlando e Baltia. Vere oli esis nur konquesto-militi.

### Krucomilito di vulgara homi
1096. Vulgara homi ekiris a Minor-Azia.

### Unesma krucomilito
Ol eventis de 1096 til 1099, e rezultis la konquesto di Ierusalem.

### Duesma krucomilito
1147–1149. Krucomiliteri sukombis e retrovenis heme.

### Triesma krucomilito
1189–1192. Krucomiliteri konquestis Akkon 1191.

### Quaresma krucomilito
1202–1204. Krucomiliteri konquestis e spoliis Konstantinoplo.

### Krucomilito di filii
1212. Mili de filii ekiris de Francia e Germania. Parto mortis sur voyo e parto falis en manui di pirati qui vendis filii kom sklavi.

### Kinesma krucomilito
1228–1229 rejo di Germania Fredrik 2ma sucesis e divenis rejo di Jerusalem.
Ultempe anke ca nesucezoza kampanii esas konsiderata kom parto di kinesma krucomilito: 1217–1218 rejo di Hungaria András la 2ma di Hungaria militis en Siria sen ula vinko. 1218–1222 krucomiliteri atakis Egiptia sen ula vinko.

### Sisesma krucomilito
1248–1254 rejo di Francia Louis la 9ma la Santa kampaniis. Il esis kaptita en Egiptia.

### Sepesma krucomilito
1270 rejo di Francia Louis la 9ma la Santa ekiris a Tunisia. Ube granda parto di krucomiliteri mortis pro pesto.
29ma di februaro

Videz quo ligesas adhike (che utensili). A pagino di yaro.

La **29 di februaro** esas la 60ma dio di la yaro en bisextila yari segun Gregoriala kalendario. Restas 306 dii til la fino di la yaro.
----
## Dio
* Nun bisextila dio en Gregoriala kalendario (antee esis 24 di februaro).

## Eventi
* 1504 — Cristoforo Colombo uzas lua konoco pri eklipsi por konvinkar Jamaikan indijeni a furnisar provizuri ad il.
* 1644 — Abel Tasman komencas lua duesma voyajo vers Pacifiko. Ilu departas de urbo Batavia, komandanta tri navi.
* 1892 — Urbo St. Petersburg, Florida, agregesas.
* 1940 — Vintro-milito: Finlando komencas negociar pri paco kun Sovietia.
* 1952 — West-Germania riganas kontrolo pri Helgoland.
* 1956 — Militarala Revolto di Jacareacanga, en Pará, Brazilia, finas. Sen populala o militarala suporto, la rebeleso kontre la guvernerio di Juscelino Kubitschek vinkesas, e la rebela militisti enkarcerigesas. Pose, Juscelino amnistios li.
* 1960 — Ter-tremo destruktas preske komplete Agadir, en Maroko, e produktas 12.000 morti.
* 1972 — Milito di Vietnam: Sud-Korea retretas 11.000 ek lua 48.000 soldati de Sud-Vietnam.
* 2004 — Stato-stroko en Haiti revokas prezidanto Jean-Bertrand Aristide, qua departas ad exilo.
* 2016 — Adminime 4 personi ocidesas e plusa 5 homi vundesas pro suocidint atako per automobilo-bombo en Aden, Yemen.
* 2016 — Suocidant atako dum funeralo en Muqdadiya, 80 km nordweste de Baghdad, Irak, ocidas adminime 40 personi.

## Naski
* 1468 — Papo Paulus la 3ma (m. 1549)
* 1792 — Gioachino Rossini, Italiana kompozisto (m. 1868)
* 1860 — Herman Hollerith, Usana statistikisto, inventinto di puncita karto por enrejistrar informi (m. 1929)
* 1896 — Morarji Desai, chefministro di India (m. 1995)
* 1904 — Jimmy Dorsey, Usana muzikisto (m. 1957)
* 1908 — Balthus (pseudonimo di **Balthasar Klossowski de Rola**), Franc artisto (m. 2001)
* 1920 — James Mitchell, Usan aktoro (m. 2010)
* 1924 — Carlos Humberto Romero, prezidanto di Salvador (m. 2017)
* 1948 — Chung Un-chan, chefministro di Sud-Korea
* 1952 — Galsandorjiyn Batbileg, Mongoliana boxisto
* 1972 — Sergei Abramov, Rusiana politikisto, ex-prezidanto di republiko Chechenia
* 1972 — Pedro Sánchez, chefministro di Hispania
* 1988 — Benedikt Höwedes, Germana futbalisto

## Morti
* 468 — Papo Hilarius (Santa Hilarius) (nasko-dato nekonocata)
* 1868 — Rejulo Ludwig la 1ma di Bavaria (n. 1786)
* 1932 — Ramon Casas i Carbó, Hispana piktisto (n. 1866)
* 1944 — Pehr Evind Svinhufvud, prezidanto di Finlando (n. 1861)
* 1956 — Elpidio Quirino, prezidanto di Filipini (n. 1890)
* 1980 — Yigal Allon, chefministro di Israel (n. 1918)
* 2004 — Harold Bernard St. John, chefministro di Barbados (n. 1931)
* 2020 — Éva Székely, Hungara natistino, Olimpiala championino (n. 1927)

## Referi
Kuriero Internaciona

**Kuriero Internaciona**, depos 2003, esas revuo sucedinta a la buletineto Letro Internaciona (1996 til 2002). Olu esforcas konkurencar Progreso (mem se olu esas min konocata kam lu) per la qualeso di lua artikli e lua bona linguala nivelo. Kuriero Internaciona okupesas precipue pri extrakturi de literaturala verki e singladia vivo, kun raportaji ek diversa landi e medii, same kam pri originala texti. Olu redaktesas da Jean Martignon, Francia, ed editesas da Fernando Tejon, Hispania, e publikigesas ye singla trimestro. Ol esas bona exemplo di internaciona kunlaboro Idala.

## Extera retsituo
* Kuriero Internaciona
* Kuriero Internaciona Anciena numeri di Kuriero Internaciona super kanaria1973.ido.li
1270

La yaro **1270** (MCCLXX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 270ma yaro di la duesma yarmilo, la 70ma yaro di la 13ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 1270a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Ante agosto - Rejulo Louis la 9ma di Francia lansas l'8ma krucomilito.
* 30ma di oktobro - Okesma krucomilito finas.
* Ula propagandero di Sueda eklezio pretextas legendo pri Erik la Santa qua konquestis Finlando en 1155.

### [[Sud-Amerika]]
* Kinesma imperiestro dil populo inkao, Rocca ganas povo e subordinas tribui en west Amazonas. L'Inkai konquestas sulo ank en nuna Bolivia, ma tribui en nuna norda Peru formacas la federuro Chanca, e baras la povoza konquesteri Inkai.

## Naski

## Morti
* 25ma di agosto - Rejulo Louis la 9ma di Francia (n. 1214)
Biciklo

**Biciklo** esas vehilo kun du roti konektita per kadro, qua movesas per muskulala energio di biciklero sidas en mezo e tenas per manui la guvernilo jirantas avan roto. L'energio transiras maxim ofte per pedali e kateno a dop roto. Biciklo equilibras dum movo.

## Historio

Nuntempa biciklo developis pokope. Unesme biciklero "kuris" sidante propulsante la sulo per pedi nam ne havis ula pedali e kateno. Franca M. de Sivrac igis en 1791 l'unesma biciklo. Ol aspektis cikloza kavalo, ed esis tre  sen ula guvernilo. Germana barono Karl von Drais juntis en 1817 a biciklo jiranta roto frontala e guvernilo. Skota Kirkpatrick MacMillan inventis la sistemo di manivelo direta ad dop roto en 1839. Anke Parisana Pierre Michaux developis l'uzo di pedali dum la yari 1860a. La transmiso di energi esas unesma da ingrano pose kateno.

H. J. Lawson konstruktis unesma biciklo "moderna" en 1879. La komforteso kreskis en 1888, kande Skota John Dunlop inventis aeroza ciklo. Anke dum ca yari Franca B. de Thouars inventis globoza sporto. Sive Franca Joseph Meunier, sive German Ernst Sachs inventis libere rotacanta ciklo dum la yari 1890a.

Bowen-freno aparis en 1902, chanjo di proporciono inter ingrani en 1905 e la moderna ekreliro proxim 1925.

## Kompozanti

#### diretad-ensemblo

por avana roto, kun

* para-fango,

* avana lanterno,

* avana reflektiva spegulo,

* dinamo,

* freno,

* forko kun axo kun soporto kun buleti,

* pendindo por direktilo

* direktilo kun fren-aparati, kun avertilo ed indikilo di rapideso

#### kadro

* tubo por direktilo,

* inklina tubo,

* (supera tubo),

* infra sel-tubo di kadro por supera sel-tubo e sel,

* 2 supera e 2 infra tubi por dopa roto kun kurta tubi por ligilo,

* dopa lanterno,

* dopa reflekta spegulo,

* dopa fang-tolo,

* grucho

#### transmiso-aparato

* pedali kun reflektili,

* maniveli,

* nabo kun axo kun soporto kun buleti,

* avana dentet-roto o roti,

* kateno, 

* kartero por kateno,

* piniono o pinioni

* (rapides-chanjo)

#### 2 [[roto|roti]]

* nabo,

* spoki kun skrubini e kun reflekta speguli,

* felgo,

* protekt-bendo,

* aer-tubo,

* bandajo.
Yari 1200a

La **yari 1200a** komencis ye la 1ma di januaro 1200 e finis ye la 31ma di decembro 1209. Dum la yari 1200a eventis inter altri:

### [[Europa]]
* 1200 - Ye la 22ma di mayo, rejuli John di Anglia ("John senlanda") e Philippe la 2ma Auguste di Francia signatas pakto che insulo Le Goulet, proxim Vernon, en Normandia, qua agnoskas la suvereneso Angla sur multa teritorii en Francia, kambie pago pekuniala (cirkume 20.000 *mark*), e cedo di Évreux e la komtio Vexin a Francia.
* Bufoni komencas plear en Europana korti segun Orientala modelo.
* Povo di Suedia kreskas en Häme, Finlando, per komerco.

### [[Azia]]
* Minamoto Yorimoto mortas, e Hojo-familio ganas Japonia.

### [[Afrika]]
* Chiniana fayenco importesas tra multa manui ank a central Afrika, per Araba e Chiniana navi. 

### [[Nord-Amerika]]
* Cahokia, l'urbo di templo-kolini prosperas.

### [[Sud-Amerika]]
* Populo inkao komencas aglomerar su proxim la nuna Cuzco.

### [[Oceania]]
* Rejala familio di Tui' Tonga konstruktigas piedestalo ek koralio por religiala ceremonio che insulo Tonga.
1201

La yaro **1201** (MCCI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 201ma yaro di la duesma yarmilo, la 1ma yaro di la 13ma yarcento, e la 2ma yaro di la yari 1200a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Germana misionero-episkopo vinkas pagana Latviani e fondas urbo Rīga en Latvia.
* Turku divenas la maxim granda urbo di Finlando, ube fondesas anke monakeyo.
* (printempo) - Krucomiliteri e dojo Enrico Dandolo establisas pakto, segun quo Republiko Venezia konstruktos floto kapabla por transportar l'armeo kristana ad oriento, dum la 4ma krucomilito. 

## Naski
* 9ma di oktobro - Robert de Sorbon, Franca teologiisto, fondinto di Sorbonne (m. 1274)

## Morti
1202

La yaro **1202** (MCCII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 202ma yaro di la duesma yarmilo, la 2ma yaro di la 13ma yarcento, e la 3ma yaro di la yari 1200a.

## Eventi
### [[Europa]]
* aprilo e mayo - Cirkume 12 mil krucomiliteri (4 til 5 mil kavalieri, e cirkume 8 mil infantriani) asemblas en Venezia. Diversa grupi decidas irar a Santa Lando per sua propra spensado.
* somero - Dojo Enrico Dandolo minacas mantenar krucomiliteri kaptita che insulo Lido, proxim Venezia, til lu recevar kompleta pago, segun paktita ye l'antea yaro.
* septembro - Enrico Dandolo aceptas komandar krucomilito se krucomiliteri atakos rebela urbo Zadar. To dequietigas kelka krucomiliteri ed anke papo Inocentius la 3ma, qua minacas exkomunikor atakeri.
* 10ma til la 24ma di novembro - Krucomiliteri komandita da Bonifacio la 1ma, markezo de Montferrat, siejas e kaptas Zadar, en Dalmatia. Multa habitanti, malgre montranta flagi kun l'imajo di la kruco, masakresas. Krucomiliteri exkomunikesos dal papo.
* En la libro *Liber Abaci* Leonardo Fibonacci komencas uzar Hindua-Araba cifri, inkluzite zero, vice Romana cifri.

### [[Azia]]
* 20ma di mayo - Ter-tremo kun forteso 7.6 che la skalo di Richter frapas Siria, e produktas de  til  morti.
## Naski

## Morti
* 9ma di marto - Rejulo Sverre de Norvegia (n. c. 1145 o 1151)
* 12ma di novembro - Rejulo Knud la 6ma di Dania (n. c. 1163)
1203

La yaro **1203** (MCCIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 203ma yaro di la duesma yarmilo, la 3ma yaro di la 13ma yarcento, e la 4ma yaro di la yari 1200a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 20ma di aprilo - Krucomiliteri evakuas Zadar, e navigas til Korfu.
* 11ma di julio til la 1ma di agosto - Veneziana militeri di la 4ma krucomilito siejas e konquestas Konstantinoplo en Bizanco, e fondas Latinal imperio.

### [[Azia]]
* En Chidambaram, India, finas la konstrukturo dil templo en honoro a Shiva Nataraja.

## Naski

## Morti
1205

La yaro **1205** (MCCV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 205ma yaro de la duesma yarmilo, la 5ma yaro de la 13ma yarcento, e la 6ma yaro de la yari 1200a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 7ma di mayo - Endre la 2ma divenas rejulo di Hungaria.

## Naski

## Morti
1206

La yaro **1206** (MCCVI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 206ma yaro de la duesma yarmilo, la 6ma yaro de la 13ma yarcento, e la 7ma yaro de la yari 1200a.

## Eventi
### [[Azia]]
* Mongola chefo Temujin esas elektita kom granda-kano e komencas uzar la nomo Chingiz (“absoluta chefo”). Ilu nominas Karakorum kom chef-urbo. Pose ilu konquestas preske tota mondo. 
* En India, Ghurin Muhammed falas desur kavalo e mortis. Mohamedana imperio che nordal India komencas krakar.
* Antea sklavo Aibak fondas sultanio en Delhi, India.

## Naski

## Morti
1207

La yaro **1207** (MCCVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 207ma yaro de la duesma yarmilo, la 7ma yaro de la 13ma yarcento, e la 8ma yaro de la yari 1200a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 2ma di februaro - Princio Livonia establisesas.
* Richa yunulo Franciskus devestizas sua luxoza vesti en placo di Assisi, en Italia, e dedikas sua vivo por la povri e la maladi. Franciskus predikas a homi ed animali, e pos dek yari lua kongregaciono havos 5.000 monaki.

## Naski
* 30ma di septembro - Rumi, Persa poeto (m. 1273)
* 1ma di oktobro - Rejulo Henry la 3ma di Anglia (m. 1272)

## Morti
1208

La yaro **1208** (MCCVIII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 208ma yaro di la duesma yarmilo, la 8ma yaro di la 13ma yarcento, e la 9ma yaro di la yari 1200a.

## Eventi
### [[Europa]]
* La habitantaro di sudal Franca kreas la religiala movado nomizita *[[Albigensi]]* kontre papo, quo oportas sekulareskanta eklezio. La papo komencas krucomilito kontre l'Albigensi, ed, exemple, omna habitanti di Béziers mortigesas kriante “Deo konocas sua propra”.
* Papo anatemas John la Senlanda, rejo di Anglia.

## Naski
* 2ma di februaro - Rejulo Jaime la 1ma di Aragon (m. 1276)
* (posible la 23ma di mayo) - Simon de Montfort, Angla nobelo (m. 1265)

## Morti
1209

La yaro **1209** (MCCIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 209ma yaro de la duesma yarmilo, la 9ma yaro de la 13ma yarcento, e la 10ma yaro de la yari 1200a.

## Eventi
### [[Europa]]
* En Italia, Franciskus de Assissi fondas Franciskana monako-kongregaciono.

## Naski
* 8ma di septembro - Rejulo Sancho la 2ma di Portugal (m. 1248)

## Morti
1210

La yaro **1210** (MCCX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 210ma yaro de la duesma yarmilo, la 10ma yaro de la 13ma yarcento, e la 1ma yaro de la yari 1210a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Papo Inocentius la 3ma aprobas la reguli di Franciskana monako-kongregaciono en Italia.

## Naski
* 5ma di mayo - Rejulo Afonso la 3ma di Portugal (m. 1279)

## Morti
1211

La yaro **1211** (MCCXI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 211ma yaro de la duesma yarmilo, la 11ma yaro de la 13ma yarcento, e la 2ma yaro de la yari 1210a.

## Eventi
### [[Azia]]
* Chingiz-kano komencas ataki kontra Tunguso-stato en nordal Chinia. Mongoli preteriras Chiniana murego.

## Naski

## Morti
* 26ma di marto - Rejulo Sancho la 1ma di Portugal (n. 1154)
1212

La yaro **1212** (MCCXII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 212ma yaro de la duesma yarmilo, la 12ma yaro de la 13ma yarcento, e la 3ma yaro de la yari 1210a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 10ma di julio - Eventas tale nomizita "granda fairo" di London: la maxim multa domi dil urbo destruktesos.

## Naski

## Morti
1213

La yaro **1213** (MCCXIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 213ma yaro de la duesma yarmilo, la 13ma yaro de la 13ma yarcento, e la 4ma yaro de la yari 1210a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 15ma di mayo - Rejulo John la 2ma di Anglia submisas su a la papo, qua kambie revokas l'interdikto di 1208, dum quo mariaji, funeri e bapti ne povis facesar.

## Naski

## Morti
* 12ma di septembro - Rejulo Pedro la 2ma di Aragon (mortigita dum batalio) (n. 1174)
1214

La yaro **1214** (MCCXIV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 214ma yaro de la duesma yarmilo, la 14ma yaro de la 13ma yarcento, e la 5ma yaro de la yari 1210a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 15ma di februaro - John di Anglia komandas invado en La Rochelle, westo di Francia.
* 27ma di julio - Franca vinko lor la batalio di Bouvines. La Franca rejo Philippe Auguste vinkas koalisuro kontenanta la rejo di Anglia e l'imperiestro di Germania.

## Naski
* 25ma di aprilo - Louis la 9ma la Santa, rejulo di Francia (m. 1270)
* Roger Bacon, Angla filozofo e monako (m. 1294)

## Morti
* 5ma di oktobro - Rejulo Alfonso la 8ma di Kastilia (n. 1155)
* 4ma di decembro - Rejulo William la 1ma di Skotia (n. 1143)
1215

La yaro **1215** (MCCXV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 215ma yaro di la duesma yarmilo, la 15ma yaro di la 13ma yarcento, e la 6ma yaro di la yari 1210a.

## Eventi
### [[Azia]]
* 1ma di junio - Mongoli sub komando di Chingiz-kano prenas urbo Zhongdu (nuntempe Beijing) pos du-yar asiejo.

### [[Europa]]
* 4ma di marto - Rejulo John di Anglia deziranta itere havar suporto de papo Inocentius la 3ma kontre baroni, juras irar a krucomilito. Facanta to, Inocentius deklaras John ilua vasalo.
* 15ma di junio - En Anglia, nobelaro koaktas rejo John la Senlanda donar per Magna Carta plusa povo a li.
* En Roma,inquiziciono fondesas pro kombatar kontre herezio.

## Naski
* 23ma di septembro - Kublai Khan, imperiestro dil Mongoli (m. 1294)
* Papo Ioannes la 21ma (m. 1277)
* Papo Celestinus la 5ma (m. 1266)

## Morti
1216

La yaro **1216** (MCCXXVI per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 216ma yaro di la duesma yarmilo, la 16ma yaro di la 13ma yarcento, e la 7ma yaro di la yari 1210a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 10ma di aprilo - Rejulo Eric la 10ma di Suedia mortas, e sucedesas da Johan la 1ma Sverkersson, filiulo dil rejulo Sverker la 2ma di Suedia, rivalo di Eric.
* 18ma di julio - Honorius la 3ma divenas papo.
* 19ma di oktobro - Henry la 3ma divenas rejulo di Anglia.
* Princo Louis di Francia, futura rejo Louis la 8ma, invadas Anglia en l'unesma baronia milito.
* Dresden, en Germania, divenas urbo.

## Naski

## Morti
* 10ma di aprilo - Rejulo Erik la 10ma di Suedia (n. 1180)
* 16ma di julio - Papo Inocentius la 3ma
* 19ma di oktobro - Rejulo John di Anglia (n. 1166)
1217

La yaro **1217** (MCCXXVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 217ma yaro de la duesma yarmilo, la 17ma yaro de la 13ma yarcento, e la 8ma yaro de la yari 1210a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 21ma di septembro - Estoniana militala chefo Lembitu mortas en la batalio di la Dio di Santa Matthaeus, proxim Viljandi, en nuna Estonia, kontre Livoniana kavalieri.
* Serbia adoptas la maxim anciena konstituco dil historio.

### [[Azia]]
* Chingiz-kano vinkas Kara-Khitai en central Azia.

## Naski

## Morti
1218

La yaro **1218** (MCCXXVIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 218ma yaro de la duesma yarmilo, la 18ma yaro de la 13ma yarcento, e la 9ma yaro de la yari 1210a.

## Eventi
* 24ma di mayo - La 5ma krucomilito departas de Akko vers Egiptia.

## Naski

## Morti
Yari 1220a

La **yari 1220a** esis yardeko dil 13ma yarcento qua komencis ye la 1ma di januaro 1220 e finis ye la 31ma di decembro 1229. Dum la yari 1220a eventis, inter altri:

## [[1220]]
* printempo - Mongoli komandita da Chingiz-kano trairas dezerto Kyzylkum vers Bukhara. Rejulo Muhammad la 2ma di Khwarazm prefaras defenso cirkum lua chef-urbo, Samarkand. En februaro, Chingiz-kano proximigas Bukhara, qua defensesas da 20 mil soldati. Lokala chefi dil urbo apertas lia pordi a Mongoli, tamen, Turka trupi interne li decidas rezistar, e facos to dum 12 dii.
* Marto - Mongoli proximigas Samarkand, qua defensesas da 40 mil soldati e 20 milito-elefanti. Dum la 3ma dio, defenseri lansas lia elefanti, qui panikas, retroiras, ed aplastas Turka soldati ante eskapar. Muhammad la 2ma probas liberigar l'urbo, sensucese. Pos 1 semano, l'urbo kapitulacas, e multa ek lia 100 mil habitanti sklavigesos o mortigesos.
* julio - Krucomiliteri spolias Burlus, urbo che delto di Nilo, en Egiptia. Tamen, li subisas embusko dum lua retreto, e multa ek li kaptesas.
1221

La yaro **1221** (MCCXXI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 221ma yaro di la duesma yarmilo, la 21ma yaro di la 13ma yarcento, e la 2ma yaro di la yari 1220a.

## Eventi
### [[Europa]]
* printempo - Chingiz-kano sendas armizita expediciono por explorar Kaukazia (la nuna Gruzia ed Armenia). Mongoli vinkas du Gruzian armei che Tbilisi. Dum kombati, rejulo Giorgios la 4ma di Gruzia esas severe vundita, e multa ek lua kavalieri masakresas.

## Naski
* 23ma di novembro - Rejulo Alfonso la 10ma di Kastilia (m. 1284)

## Morti
1219

La yaro **1219** (MCCXXIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 219ma yaro de la duesma yarmilo, la 19ma yaro de la 13ma yarcento, e la 10ma yaro de la yari 1210a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 10ma di aprilo - Rejulo Eric la 10ma di Suedia mortas, e sucedesas da Johan la 1ma Sverkersson, filiulo dil rejulo Sverker la 2ma di Suedia, rivalo di Eric.
* 15ma di junio - Rejo di Dania Valdemar la 2ma konquestas Estonia e fondas Tallinn.

### [[Afrika]]
* Santa Franciskus de Assisi introduktas katolikismo en Egiptia.

## Naski
* Rejulo Christoffer la 1ma di Dania (m. 1259)

## Morti
1224

La yaro **1224** (MCCXXIV per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 224ma yaro di la duesma yarmilo, la 24ma yaro di la 13ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 1220a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 3ma di agosto - La Siejo di La Rochelle finis.
### [[Nord-Amerika]]
* En la nuna Mexikia, populo Chichimeca kaptas Tula.

## Naski

## Morti
1225

La yaro **1225** (MCCXXV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 225ma yaro di la duesma yarmilo, la 25ma yaro di la 13ma yarcento, e la 6ma yaro di la yari 1220a.

## Eventi

## Naski
* Santa Thomas d'Aquino, filozofo e teologiisto kristana (m. 1274)

## Morti
1226

La yaro **1226** (MCCXXVI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 226ma yaro di la duesma yarmilo, la 26ma yaro di la 13ma yarcento, e la 7ma yaro di la yari 1220a.

## Eventi
### [[Azia]]
* somero - Chingiz-kano komencas kampanio kontre populo Tangut, por punisar vasala rejio Xi Xia por ne furnisar soldati por Mongola invadi.

## Naski

## Morti
* 3ma di oktobro - Francesco d'Assisi, katolika santo (n. 1181)
* 8ma di novembro - Rejulo Louis la 8ma di Francia (n. 1187)
1227

La yaro **1227** (MCCXXVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 227ma yaro di la duesma yarmilo, la 27ma yaro di la 13ma yarcento, e la 8ma yaro di la yari 1220a.

## Eventi
### [[Azia]]
* Chingiz-kano mortas. Ordonanci portas la savo pro morto ad omna lateri di grandega imperio, quo extensas de Pacifiko a Nigra maro. Batalii finas e militestri kunvenas en Karakorum por elektar epigono. Lua filio Batu ganas Siberia, Chagatai ganas central Azia, Ögedei ganas Mongolia e Nord-Chinia, e Tului ganas Persia.

## Naski
* februaro - Komto Willem la 2ma di Holando (m. 1256)
* 30ma di septembro - Papo Nikolaus la 4ma (m. 1292)

## Morti
* 18ma di marto - Papo Honorius la 3ma (n. 1150)
1228

La yaro **1228** (MCCXXVIII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 228ma yaro di la duesma yarmilo, la 28ma yaro di la 13ma yarcento, e la 9ma yaro di la yari 1220a.

## Eventi
### Europa
* 28ma di junio - La 6ma Krucomilito lansesas de Brindisi.
* 16ma di julio - Papo Gregorius la 9ma kanonizas Santa Franciskus de Assisi.
* En Hispania, rejulo Jaime la 1ma di Aragon lansas granda atako kontre Mohamedani en Mayorka.
* Estonia divenas parto di *Terra Mariana*.

## Naski

## Morti
1229

La yaro **1229** (MCCXXIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 229ma yaro di la duesma yarmilo, la 29ma yaro di la 13ma yarcento, e la 10ma yaro di la yari 1220a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 11ma di septembro - *[[Reconquista]]*: trupi komandita dal rejulo Jaime la 1ma di Aragon desembarkas en la plajo di la nuna vilajo Santa Ponsa, en Mayorka, por kaptar l'insulo de la Mohamedani.
* Papo donas pagana kulto-loki ad episkopo di Finlando.

### [[Azia]]
* 18ma di februaro - 6ma krucomilito: Friedrich la 2ma, Santa Romana imperiestro signatas 10-yara armistico kun Al-Kamil e riganas kontrolo pri Ierusalem, Nazaret e Beth Lehem, en Palestina sen uzar militala forci o havar suporto de la papo.
* Ögedei, la filiulo di Chingiz-kano elektesas la sequanta granda-kano. Il esas plu dolca imperiestro kam lua patro.

## Naski

## Morti
1222

La yaro **1222** (MCCXXII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 222ma yaro di la duesma yarmilo, la 22ma yaro di la 13ma yarcento, e la 3ma yaro di la yari 1220a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 11ma di mayo - Violentoza ter-tremo kun forteso 7 o 7.5 che skalo di Richter frapas Chipro, efektigas ondego e produktas sennombra morti.

## Naski

## Morti
* 10ma di marto - Rejulo Johan la 1ma Sverkersson di Suedia (n. c. 1201)
1223

La yaro **1223** (MCCXXIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 223ma yaro di la duesma yarmilo, la 23ma yaro di la 13ma yarcento, e la 4ma yaro di la yari 1220a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Mongoli kaptas Genovana portuo Sudak, en Krimea.

### [[Azia]]
* Unesma Japoniana pirato-jonki aparas apud rivi di Korea. Ca spolio-voyaji duros dum du yarcenti.

## Naski

## Morti
* 25ma di marto - Rejulo Afonso la 2ma di Portugal (n. 1185)
1230

La yaro **1230** (MCCXXX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 230ma yaro di la duesma yarmilo, la 30ma yaro di la 13ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 1230a.

## Eventi

## Eventi
### [[Europa]]
* 9ma di marto - Bulgara caro Ivan Asen la 2ma vinkas Theodoros Kommenos Doukas, imperiestro di Thesaloniki, e kaptas domeni Thesalonikiana en Albania, Trakia e Macedonia.
* Monako-kongregaciono Dominikana fondesas.

### [[Sud-Amerika]]
* Capac Yupanquin divenas la quaresma imperiestro dil imperio Inkao. La stato dil Inkai kreskos tante granda ke ol bezonas sociala klaso di burokrati.

## Naski
* (posible) Papo Bonifacius la 8ma (m. 1303)

## Morti
Yari 1230a

La **yari 1230a** esis yardeko qua komencis ye la 1ma di januaro 1230 e finis ye la 31ma di decembro 1239. Dum la yari 1230a dil 13ma yarcento eventis, inter altri:

### [[Europa]]
* Agosto - Che Italia, papo Gregorius la 9ma koaktesas restar en lua somera domo en Anagni, da trupi veninta de Roma.
* Mongoli invadas Rusia. Rusia febleskas e preso en nordo kontra Finlando diminutas. Tale efekto di Suedia forteskos en Finlando.

### [[Afrika]]
* Hafsido-reji suplantas Almohadi en Tunizia e kaptas komerco en Sahara.
1231

La yaro **1231** (MCCXXXI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 231ma yaro di la duesma yarmilo, la 31ma yaro di la 13ma yarcento, e la 2ma yaro di la yari 1230a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Frederik la 2ma, Santa Romana imperiestro, organizas la regno di sud-Italiana Normando-stato tale ke ol esas lor la maxim moderna en Europa.
* Kastiliani kaptas urbo Quesada de Mauri.

## Naski

## Morti
* 13ma di junio - Antonius de Padova, katolika santo (n. 1195)
1232

La yaro **1232** (MCCXXXII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 232ma yaro di la duesma yarmilo, la 32ma yaro di la 13ma yarcento, e la 3ma yaro di la yari 1230a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Agosto - Che Italia, papo Gregorius la 9ma koaktesas restar en lua somera domo en Anagni, da trupi veninta de Roma.

### [[Azia]]
* Ögedei siejas Kaifeng, cherfurbo di Nord-Chiniana stato Yin. Chiniani uzas pulveroza bombi ma fine l'urbo kapitulacas.

## Naski

## Morti
1233

La yaro **1233** (MCCXXXIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 233ma yaro di la duesma yarmilo, la 33ma yaro di la 13ma yarcento, e la 4ma yaro di la yari 1230a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 20ma di aprilo - Papo Gregorius la 9ma establisas l'inquiziciono en Francia.
* Toruń, en la nuna Polonia, divenas urbo.

## Naski

## Morti

## Referi
1236

La yaro **1236** (MCCXXXVI per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye mardio segun Gregoriala kalendario. Ol esis la 236ma yaro di la 2ma yarmilo, la 36ma yaro di la 13ma yarcento, e la 7ma yaro di la yari 1230a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 14ma di januaro - Rejulo Henry la 3ma di Anglia mariajas Alienòr de Provenco.
* Sikeso destruktas rekolti en Europa, ed efektigas un ek la maxim granda famini dil yarcento.
* En Hispania, rejio Kastilia konquestas Córdoba, ancien urbo de Mauri, qua esis la maxim granda urbo di Europa dum la yaro 1000.

### [[Azia]]
* Imperiala kunveno di Mongoli decidas ke li konquestos Europa.
* Razijah Begum heredas povo en la sultanio Delhi, India, malgre ke el esas muliero. El konocesas por elua yusteso, kurajo e braveso, e kombatas sur batalio-elefanto en virala vesto.

## Naski

## Morti
1237

La yaro **1237** (MCCXXXVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 237ma yaro di la duesma yarmilo, la 37ma yaro di la 13ma yarcento, e la 8ma yaro di la yari 1230a.

## Eventi
### [[Bizancana imperio]]
* Baudouin de Courtenay divenas latina imperiestro di Bizanco.

### [[Azia]]
* Incendiego destruktas cirkume 30 mil rezideyi en Hangzhou, lor la chef-urbo di Chinia.

## Naski

## Morti
1238

La yaro **1238** (MCCXXXVIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 238ma yaro di la duesma yarmilo, la 38ma yaro di la 13ma yarcento, e la 9ma yaro di la yari 1230a.

## Eventi
### [[Europa]]
* La komto di Birger duktas expediciono a Häme, en Finlando. Dum la sequanta yari ibe konstruktesos fuorto e l'urbo Hämeenlinna (“Fuorto di Häme”) kreskos.

### [[Azia]]
* Le Kmer ekpulsesas de Luang Prabang, en Laos.

## Naski

## Morti
1239

La yaro **1239** (MCCXXXIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 239ma yaro di la duesma yarmilo, la 39ma yaro di la 13ma yarcento, e la 10ma yaro di la yari 1230a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 20ma di marto - Papo Gregorius la 9ma exkomunikas Friedrich la 2ma, Santa Romana imperiestro.

## Naski
* 17ma di junio - rejo Edward la 1ma di Anglia (m. 1307)

## Morti
1240

La yaro **1240** (MCCXL per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 240ma yaro di la duesma yarmilo, la 40ma yaro di la 13ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 1240a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Mongoli konquestas Kiiv. 
* Novgorodana Alexandr vinkas Sueda trupi komandita dal episkomo Tuomas apud fluvio Neva. Pose ilu divenos konocata kom Alexandr Nevsky.
* Universitato di Siena fondesas.

## Naski
* Papo Benedictus la 11ma (m. 1304)
* Cimabue, Italiana piktisto (m. 1302)

## Morti
* (posible)  - Leonardo Fibonacci, Italiana matematikisto (n. c. 1175)
Yari 1240a

La **yari 1240a** esis yardeko dil 13ma yarcento qua komencis ye la 1ma di januaro 1240 e finis ye la 31ma di decembro 1249. Dum la yari 1240a eventis, inter altri:
### [[Afrika]]
* Antee richa Ghana en sudala latero di Sahara dekadas. La chefo di Keita-tribuo Sun Diata fondas Mali-stato cirkum fonti dil fluvii Nijer- e Senegal. Mali kaptas centri di karavano-komerco, Timbuktu e Gao.
1234

La yaro **1234** (MCCXXXIV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 234ma yaro di la duesma yarmilo, la 34ma yaro di la 13ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 1230a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Stralsund en la nuna Germania fondesas.

### [[Azia]]
* 9ma di februaro - Trupi Mongola e de la dinastio Song siejas Kaizhou, chef-urbo di la dinastio Jin. Imperiestro Aizong, de la dinastio Jin, suocidas.

## Naski

## Morti
1235

La yaro **1235** (MCCXXXV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 235ma yaro di la duesma yarmilo, la 35ma yaro di la 13ma yarcento, e la 6ma yaro di la yari 1230a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Mongoli komandita da Chingiz-kano komencas invadar Europa.
* 21ma di septembro - Béla la 4ma divenas rejulo di Hungaria.

### [[Afrika]]
* Almohado-emiro Jaghmurasan ibn Zijan fondas stato en nuna Aljeria.

## Naski
* (cirkume) Melis Stoke, Nederlandana skriptisto (m. c. 1305)

## Morti
* 21ma di septembro - Rejulo Endre la 2ma di Hungaria (n. c. 1177)
1241

La yaro **1241** (MCCXLI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 241ma yaro di la duesma yarmilo, la 41ma yaro di la 13ma yarcento, e la 2ma yaro di la yari 1240a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 25ma di oktobro - Celestinus la 4ma divenas papo.
* Nord-Germana komercisti di Lübeck e Hamburg fondas Hanso-uniono pro protektar komerco.

### [[Azia]]
* Granda-kano Ögedei mortas e Mongola chefi retrovenas a Karakorum por selektar nova "khano". Tale central Europa salvesas de Mongola invado.

## Naski

## Morti
* 28ma di marto - Rejulo Valdemar la 2ma di Dania (n. 1170)
* 22ma di agosto - Papo Gregorius la 9ma (n. c. 1145)
* 10ma di novembro - Papo Celestinus la 4ma (naskodio nekonocata)
1242

La yaro **1242** (MCCXLII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 242ma yaro di la duesma yarmilo, la 42ma yaro di la 13ma yarcento, e la 3ma yaro di la yari 1240a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 5ma di aprilo - Alexander Nevsky vinkas Germana kavalieri dum batalio sur konjelita lago Peipus.

## Naski

## Morti
1244

La yaro **1244** (MCCXLIV per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 244ma yaro di la duesma yarmilo, la 44ma yaro di la 13ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 1240a.

## Eventi
### [[Azia]]
* 17ma di oktobro - Kristana rejio di Ierusalem fondita da krucomiliteri kapitulacas pos la batalio di La Forbie.

## Naski

## Morti
1245

La yaro **1245** (MCCXLV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 245ma yaro di la duesma yarmilo, la 45ma yaro di la 13ma yarcento, e la 6ma yaro di la yari 1240a.

## Eventi
### [[Eurazia]]
* 16ma di aprilo - Papo Inocentius la 4ma sendas ambasadisto Giovanni da Pian del Carpine por propozar konverto a Mongoli, e lia partopreno en la Krucomiliti.

## Naski

## Morti
1248

La yaro **1248** (MCCXLVIII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 248ma yaro di la duesma yarmilo, la 48ma yaro di la 13ma yarcento, e la 9ma yaro di la yari 1240a.

## Eventi
* 4ma di januaro - Afonso la 3ma divenas rejulo di Portugal.
* Urbo Neubrandenburg fondesas.

## Naski

## Morti
* 4ma di januaro - Rejulo Sancho la 2ma di Portugal (n. 1209)
1249

La yaro **1249** (MCCXLIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 249ma yaro di la duesma yarmilo, la 49ma yaro di la 13ma yarcento, e la 10ma yaro di la yari 1240a.

## Eventi

## Naski
* Papo Ioannes la 22ma (m. 1334)

## Morti