2013

La yaro **2013** (MMXIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye mardio segun Gregoriala kalendario. Ol esis la 13ma yaro di la triesma yarmilo, la 13ma yaro di la 21ma yarcento, e la 4ma yaro di la yari 2010a.

## Eventi
* 11ma di januaro - En Somalia, 1 Franca soldato e 17 militanti mortas dum faliant atako por liberigar Franca gajo-homo che vilajo Bulo Marer.
* 20ma di januaro - Komencas la duesma mandato di Barack Obama kom prezidanto di Usa.
* 27ma di januaro - Fairo che noktala klubo an l'urbo Santa Maria, Rio Grande do Sul, Brazilia produktas 245 morti.
* 31ma di januaro - Explozo che la sideyo di Mexikiana petrolo-kompanio *Pemex* en México mortigas adminime 33 personi e vundas plu kam 100 plusa homi.
* 1ma di februaro - En London l'edifico *The Shard*, la maxim alta edifico di Europana Uniono (304.1 metri sen la anteno), apertesas a publiko.
* 6ma di februaro - Ter-tremo kun forteso 8 che la skalo di Richter frapas l'Insuli Salomon e produktas 10 morti e 17 vunditi.
* 10ma di februaro - En Allahabad, India fug-panikesko produktas 36 mortinti e 39 vunditi dum Kumbh Mela festo.
* 11ma di februaro - Papo Benedictus la 16ma anuncas lua renunco, qua eventas ye la 28ma di februaro sam yaro.
* 12ma di februaro - Nord-Korea triesmafoye probas atomal armi.
* 15ma di februaro - Bolido explozas super Chelyabinsk, Rusia, domajas 1.491 personi ed avarias plua kam 4.300 edifici.
* 16ma di februaro - Atako per bombo en Quetta, Pakistan, produktas plu kam 80 morti e 190 vunditi.
* 28ma di februaro - En Yemen 1 manifestanto mortigesas e quar vundesas en la provinco Al Dalea, dum konfronti pri la nedependo di Sud-Yemen.
* 13ma di marto - Kardinalo Jorge Mario Bergoglio elektesas papo ed adoptas la nomo Franciskus.
* 30ma di aprilo - Rejino Beatrix di Nederlando abdikas.
* 8ma di mayo - En Mogadishu, Somalia, 19 personi mortas pro suocidant atako per bombi, dum l'interna milito en Somalia.
* 18ma di mayo - Emmelie de Forest vinkas Euroviziono-Konkurso di Kansono per elua kansono *Only Teardrops*.
* junio til julio - En multa Brazilian urbi komencas eventar protesti kontre l'augmento di bilietopreci por autobusi, urbala fervoyi e treni. Multa manifestanti kunvokesas per *[[Facebook]]* ed altra sociala reti por partoprenar en la protesto-movadi. Pose la protesti kreskos e mixos politikal ed ekonomiala temi, exemple: protesti kontre kelka politiki, favoreble o kontre samasexua mariaji, kontre legi qui desfaciligus la puniso di korupto, edc. Pos l'augmento di kazi di vandaleso e violento, la forco di la protesti diminutos.
* 24ma di junio - En Italia, ex-chefministro Silvio Berlusconi kondamnesas pro trouzo de povo e pro mantenir sexuala relati kun minora prostitucatino, e punisesas per 7-yara enkarcerigo.
* 30ma di junio - En Arizona 19 incendio-gardisti mortas kande probis kontrolar fairo che la vilajeto Yarnell.
* 1ma di julio - Kroatia divenas membro dil Europana Uniono.
* 24ma di julio - Acidento di treno en alta rapideso proxim Santiago de Compostela, Hispania, produktas 79 morti. La treno mustis proximigar kurvigo a 80 km/h, ma proximigis ol a 190 km/h, pro neprudentajo de lua duktisto.
* 21ma di agosto - En Siria, atako per kemial armi mortigas plua kam 1.400 personi, segun la viceprezidanto di Usa John Kerry.
* 27ma di septembro - Unesmafoye depos 1980, la prezidanti di Usa Barack Obama, ed Iran Hassan Rohani, konversas per telefonilo.
* 15ma di oktobro - Ter-tremo kun forteso 7.2 che la skalo di Richter frapas Filipini e produktas plu kam 215 morti.
* 16ma di oktobro - Aviono ATR 72 di *Lao Airlines* flugante de Vientiane til Pakse dronas che fluvio Mekong e mortigas omna 49 personi ennave.
* 8ma di novembro - Tifono *Haiyan*, un ek la maxim forta tifoni konocata, frapas Visayas en Filipini. La tifono efektigas plu kam 1 miliardo de dolari en domaji e produktas 6.300 morti e 1.061 plusa homi desaparinta.
* 17ma di novembro - En Rusia, aviono Boeing 737 de Tatarstan Airlines kolizionas ante tervenar en l'aeroportuo di Kazan. Omna 6 membri de la kruo e la 44 voyajanti perisas.
* 5ma di decembro - Kardinalo Sean Patrick O'Malley anuncas ke Vatikano kreos komitato por analizar, punisar e preventar kazi pri pedofilio che katolik-eklezio.
* 5ma di decembro - En Tel Aviv, Israelana chefministro Benyamin Netanyahu diskutas kun Usana reprezentero John Kerry pri paco ed agnosko di Palestinana stato.
* 14ma di decembro - Kosmoprobilo *[[Chang'e 3]]* de Popul-Republiko Chinia tervenas sur la surfaco di la Luno e liberigas automata vehilo *Yutu* ("Jada kuniklo") por explorar ol, en l'unesma lunala misiono pos 37 yari.
* 14ma di decembro - Adminime 3 personi mortas en Israel pos intensa nivosturmo.
* 15ma di decembro - Pos quar yari Michelle Bachelet vinkas itere la prezidantal elekto en Chili.
* 16ma di decembro - Acidento di autobuso en Manila, Filipini, produktas adminime 18 morti.
* 19ma di decembro - En London, la tekto dil teatro *Apollo* krulas, e 88 spektanti vundesas.
* 23ma di decembro - Rusia liberigas du mulieri membri de la muzikala bando *[[Pussy Riot]]*, pos amnestio-lego signatita dal prezidanto Vladimir Putin.
* 25ma di decembro - Tyler Armstrong, 9-yar evanta puero, divenas la maxim yuna homo qua atingis la somito di Aconcagua, la maxim alta monto di Sud-Amerika.
* 28ma di decembro - En Yemen 1 manifestanto mortigesas e quar vundesas en la provinco Al Dalea, dum konfronti pri la nedependo di Sud-Yemen.
* 29ma di decembro - Suocidant atako kontre la staciono di treni en Volgograd, Rusia, produktas 18 morti.

### Ido
* De la 8ma til la 12ma di agosto - Eventas la 68ma Ido-renkontro internaciona en Ouroux-en-Morvan, Francia.

## Naski

## Morti
* 7ma di januaro - Huell Howser, Usana komediisto (n. 1945)

* 9ma di januaro - James M. Buchanan, Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1919)
* 14ma di januaro - Conrad Bain, Usan aktoro (n. 1923)
* 15ma di januaro - Nagisa Oshima, Japoniana filmifisto (n. 1932)
* 18ma di februaro - Kevin Ayers, Angla muzikisto (Soft Machine) (n. 1944)
* 18ma di februaro - Otfried Preußler, Germana skriptisto por pueri (n. 1923)
* 19ma di februaro - Robert Coleman Richardson, Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1937)
* 28ma di februaro - Donald Arthur Glaser, Usana mediko, Nobel-laureato pri fiziologio o medicino (n. 1926)

* 1ma di marto - Bonnie Franklin, Usan aktorino (n. 1944)
* 3ma di marto - Luis Cubilla, Uruguayana futbalisto (n. 1940)
* 5ma di marto - Hugo Chávez, prezidanto di Venezuela (n. 1954)
* 6ma di marto - Alvin Lee, Britaniana gitaristo (n. 1944)
* 7ma di marto - Peter Banks, Britaniana gitaristo (n. 1947)
* 13ma di marto - Malachi Throne, Usana televizion-aktoro (n. 1928)
* 20ma di marto - Mohammed Zillur Rahman, prezidanto di Bangladesh (n. 1929)
* 21ma di marto - Chinua Achebe, Nigeriana novelisto e poeto (n. 1930)
* 28ma di marto - Richard Griffiths, Britaniana cinem-aktoro (n. 1947)
* 1ma di aprilo - Moses Blah, prezidanto di Liberia (n. 1947)
* 4ma di aprilo - Roger Ebert, Usana cinemo-krititisto (n. 1942)

* 8ma di aprilo - Margaret Thatcher, chefministrino di Unionita Rejio (n. 1925)
* 8ma di aprilo - Sara Montiel, Hispan aktorino (n. 1928)
* 10ma di aprilo - Robert Geoffrey Edwards, Britaniana fiziologiisto, Nobel-laureato (n. 1925)
* 11ma di aprilo - Jonathan Winters, Usan aktoro (n. 1925)
* 16ma di aprilo - Ali Hussain Kafi, prezidanto di Aljeria (n. 1928)
* 19ma di aprilo - François Jacob, Franca mediko, Nobel-laureato (n. 1920)
* 4ma di mayo - Christian de Duve, Belgian-Angliana biokemiisto, Nobel-laureato (n. 1917)

* 6ma di mayo - Giulio Andreotti, chefministro di Italia (n. 1919)
* 15ma di mayo - Henrique Pereira Rosa, provizora prezidanto di Guinea-Bisau (n. 1946)
* 16ma di mayo - Heinrich Rohrer, Suisa fizikisto, Nobel-laureato (n. 1933)
* 17ma di mayo - Jorge Rafael Videla, prezidanto di Arjentinia (n. 1925)
* 18ma di mayo - Nam Duck-woo, chefministro di Sud-Korea (n. 1924)
* 27ma di mayo - Abdoulaye Sékou Sow, chefministro di Mali (n. 1931)
* 28ma di mayo - Viktor Kulikov, Sovietiana militisto (n. 1921)
* 2ma di junio - Grizelda Kristiņa, lasta parolinto di Livoniana linguo (n. 1910)
* 6ma di junio - Jerome Karle, Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1918)

* 6ma di junio - Esther Williams, Usan aktorino (n. 1921)
* 7ma di junio - Pierre Mauroy, chefministro di Francia (n. 1928)
* 11ma di junio - Robert Fogel, Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1926)
* 15ma di junio - Kenneth Geddes Wilson, Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1936)
* 19ma di junio - Gyula Horn, chefministro di Hungaria (n. 1932)
* 19ma di junio - James Gandolfini, Usan aktoro (n. 1961)
* 23ma di junio - Richard Matheson, Usana skriptisto por cinemo (n. 1926)

* 24ma di junio - Emilio Colombo, chefministro di Italia (n. 1920)
* 3ma di julio - Radu Vasile, chefministro di Rumania (n. 1942)
* 12ma di julio - Pran, Indian aktoro (n. 1920)
* 23ma di julio - Djalma Santos, Braziliana futbalisto (n. 1929)
* 23ma di julio - Dominguinhos, Braziliana muzikisto e kantisto (n. 1941)
* 31ma di julio - Michael Ansara, Usan aktoro (n. 1922)
* 7ma di agosto - Vasili Tihonov, Sovietiana e Rusiana entrenero (n. 1958)
* 15ma di agosto - Marich Man Singh Shrestha, chefministro di Nepal (n. 1942)
* 30ma di agosto - Seamus Heaney, Irlandana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1939)
* 2ma di septembro - Ronald Coase, Britanian ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1910)
* 12ma di septembro - Otto Sander, Germana cinem-aktoro (n. 1941)
* 22ma di septembro - David Hunter Hubel, Kanadana neurofiziologiisto, Nobel-laureato (n. 1926)
* 1ma di oktobro - Tom Clancy, Usana skriptisto di noveli (n. 1947)

* 4ma di oktobro - Võ Nguyên Giáp, Vietnamana generalo (n. 1911)
* 9ma di oktobro - Wilfried Martens, chefministro di Belgia (n. 1936)
* 20ma di oktobro - Lawrence Klein, Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1920)
* 23ma di oktobro - Anthony Caro, Britaniana skultisto (n. 1924)
* 25ma di oktobro - Marcia Wallace, Usan aktorino (n. 1942)
* 27ma di oktobro - Lou Reed, Usana muzikisto (Velvet Underground) (n. 1942)
* 28ma di oktobro - Tadeusz Mazowiecki, chefministro di Polonia (n. 1927)
* 12ma di novembro - Kurt Trampedach, Dana piktisto (n. 1943)
* 15ma di novembro - Glafkos Klerides, prezidanto di Chipro (n. 1919)

* 17ma di novembro - Doris Lessing, Britaniana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1919)
* 19ma di novembro - Frederick Sanger, Britaniana biokemiisto, Nobel-laureato (n. 1918)
* 22ma di novembro - Georges Lautner, Franca filmifisto (n. 1926)
* 26ma di novembro - Saul Leiter, Usana fotografisto (n. 1923)
* 28ma di novembro - Mitja Ribičič, chefministro di Yugoslavia (n. 1919)
* 30ma di novembro - Moussa Konaté, Maliana skriptisto (n. 1951)

* 5ma di decembro - Nelson Mandela, prezidanto di Sudafrika, Nobel-laureato pri paco (n. 1918)
* 8ma di decembro - John Cornforth, Australiana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1917)
* 9ma di decembro - Eleanor Parker, Usan aktorino (n. 1922)
* 14ma di decembro - Peter O'Toole, Irlandan aktoro (n. 1932)
* 31ma di decembro - James Avery, Usan aktoro (n. 1945)

## Nobel-premiiziti
*Fiziko: François Englert, Peter Ware Higgs
*Kemio: Martin Karplus, Michael Levitt, Arieh Warshel
*Fiziologio o Medicino: James Edward Rothman, Randy Schekman, Thomas Südhof
*Literaturo: Alice Munro
*Paco: Organizuro por l'Interdikto di Kemial Armi
*Ekonomiko: Eugene Fama, Lars Peter Hansen, Robert James Shiller

## Referi