João Pessoa

**João Pessoa** esas chef-urbo e maxim populoza urbo de Braziliana stato Paraíba. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Ol esas la 7ma maxim populoza urbo de la Nord-estala regiono e la 20ma maxim populoza de Brazilia. Lua metropolala regiono havis 1.253.930 habitanti en 2016. Ol anke konocesas kom "la urbo ube la suno levas unesme", nam la maxim orientala punto de Sud-Amerika, *Ponta do Seixas*, jacas ibe.

Nun, la maxim importanta ekonomial agadi di João Pessoa esas turismo - nome en lua plaji -, pose komerco e servadi. Lua portuo jacas an vicina urbo Cabedelo. João Pessoa judikesas kom un ek la urbi de la Nord-estala regiono di Brazilia kun la maxim bona vivo-qualeso. L'internaciona organizuro *International Living* judikis ol kom un ek la maxim bona urbi por vivar pos profesionala retreto.

## Historio
João Pessoa esas la 3ma maxim anciena urbo di Brazilia. Ol fondesis ye la 5ma di agosto 1585, kun la nomo *Cidade Real de Nossa Senhora das Neves*, pose ribaptita *Filipeia de Nossa Senhora das Neves* en 1888, homaje rejulo Felipe la 2ma di Hispania, qua lor ank esis rejulo di Portugal. Ante ke la urbo fondesis, Portugalani konstruktis fuorto São Filipe en la nuna urbo Santa Rita probante defensar la regiono, ma pos ataki da indijeni *Tabajara* e da Franci, la fuorto abandonesis.

Katolika ordeni - Franciskani, Benediktani, Karmeliti - arivis al urbo poke pos lua fondo e konstruktis kirki e monakeyi. En decembro 1631, Nederlandani probis konquestar la urbo, sensucese. Li itere atakis sensucese en februaro 1634. Erste dum lua triesma atako, ye la 24ma di decembro 1634, li sucesis kaptar la urbo. Lua habitanti migris a la vicina ruro. Nederlandani ribaptis ol *Frederikstad*.

Kande l'invado eventis, l'urbo havis cirkume 1500 habitanti e 19 fabrikerii di sukro, la maxim multa ek li konfiskesis dal Nederlandani. Franciskani ekpulsesis de lua monakeyo, qua transformesis en fuorto. Erste en 1637 Portugalani agnoskis Nederlandana dominaco en la regiono, tamen en 1645 komencis revolto kontre Nederlandana dominaco. L'unesma milito Angla-Nederlandana, eventinta en Europa de 1652 til 1655, desfaciligis Nederlandani sendar trupi a la Nord-estala regiono di Brazilia e febleskis lua dominaco ibe. Nederlandani kapitulacis ye la 26ma di januaro 1654, ed abandonis *Frederikstad* en ruini. Tota regiono olim okupita da Nederlandani ribaptesis "Parahyba do Norte" e divenis kapitanio.

En 1704 konstruktesis pulvero-depozeyo en la urbo. Dum la 18ma yarcento l'urbo dekadis, e la kapitanio cesis existar ed anexesis a la kapitanio di Pernambuco. Erste en 1799 la kapitanio itere separesis de Pernambuco.

En 1817 ol rinomizesis *Parahyba*. Kande Brazilia nedependanteskis, ol divenis chef-urbo di la samnoma provinco, e havis 3 mil habitanti. En 1828 ol ja havis  habitanti. En 1840 konstruktesis ponto sur fluvio Sanhauá, liganta l'urbo a la nuna Bayeux. Ye la 3ma di novembro 1889 inauguresis l'edifico dil teatro *Santa Rosa*. Dek-e-du dii pose, la republiko proklamesis en Brazilia, e la provinco Parahyba divenis stato.

En 1890, segun demografiala kontado, l'urbo Parahyba havis  habitanti. Dek yari pose, nova demografiala kontado trovis  habitanti. Du urbi dil stato, Guarabira e Campina Grande, esis plu populoza kam la chef-urbo. La demografiala kontado di 1920 trovis  habitanti. En 1924 inauguresis la parko *Sólon de Lucena*. Lua nomo homajas lora prezidanto dil stato (guvernisto).

Ye la 26ma di julio 1930, lora guvernisto João Pessoa Cavalcanti de Albuquerque, qua konkurencis com viceprezidanto di Getúlio Vargas, asasinesis da lua politikal enemiko João Duarte Dantas. Ca asasino esis un ek la motivi di tale nomizita revoluciono di 1930, qua revokis lora prezidanto Washington Luís ye la 24ma di oktobro ca yaro. Ye la 1ma di septembro 1930 prizentesis lego-projeto qua ribaptis urbo Parahyba kom João Pessoa. Ca projeto aprobesis ye la 4ma di septembro sam yaro. En 1932 aprobesis projeto por modernigar la urbo, ed en 1940 inauguresis l'avenuo *Epitácio Pessoa*.

En 1961 l'anciena distrikto Pitimbu separesis de João Pessoa e divenis la nuna urbo Conde. En 1963 kreesis l'industriala distrikto dil urbo, ed en 1965 komencis konstruktesar la kampuso di Federala Universitato di Paraíba. Proxim l'universitato konstruktesis granda grupo di edifici, de 1969 til 1974, qui pose originis la nuna quartero Castelo Branco. La demografiala kontado di 1970 konstatis ke João Pessoa ja esis la maxim populoza urbo di Paraíba, superirinta urbo Campina Grande. En 1980, l'urbo atingis  habitanti. Dum ca yaro, l'institucuro IPHAEP (akronimo por *Instituto do Patrimônio Histórico e Artístico do Estado da Paraíba*, kreita por prezervar historiala patrimonio di la stato) dekretis la protekto di diversa historiala edifici dil urbo, nome en lua historiala quartero centrala.

En 1985, pos riestabliso di demokratiala rejimo en Brazilia, la habitantaro itere povis votar direte por urbestro, e Antônio Carneiro Arnaud vinkis l'elekto. Dum la demografiala kontado di 1991, trovesis  habitanti: la habitantaro augmentis per 51% en 11 yari.

## Referi