open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1250

La yaro **1250** (MCCL per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 250ma yaro di la duesma yarmilo, la 50ma yaro di la 13ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 1250a.

## Eventi
### [[Afrika]]
* Mamluki mortigas la lasta sultano de la dinastio Saladin (di Eyubidi) en Egiptia, ed uzurpas la povo. La Sultanio Mamluk en Egiptia duros dum 300 yari, til la 19ma yarcento.

## Naski

## Morti
Yari 1250a

La **yari 1250a** esis yardeko dil 13ma yarcento qua komencis ye la 1ma di januaro 1250 e finis ye la 31ma di decembro 1259. Dum ca yardeko eventis, inter altri:

### [[Afrika]]
* La rejio Kanem proxim lago Chad dividas su en rivala rejii.

### [[Central Amerika]]
* La kulturo Maya itere prosperas, e nova chef-urbo konstruktesas en Mayapán.

### [[Sud-Amerika]]
* *Chimu*-i expansas sua areo en rivo di norda Peru.

### [[Oceania]]
* En Pasko-insulo esas erektita giganta stono-statui.
* En Havayi komencesas aquizar vali por agrokultivo.
1251

La yaro **1251** (MCCLI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 251ma yaro di la duesma yarmilo, la 51ma yaro di la 13ma yarcento, e la 2ma yaro di la yari 1250a.

## Eventi
### [[Azia]]
* Pos du-yara kunsido en Karakorum, Mongola chefi decidas selektar kom granda-kano Möngke, nepoto di Chingiz-kano. Samatempe li decidas durar konquesti ambe en esto e westo.

## Naski

## Morti
1252

La yaro **1252** (MCCLII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 252ma yaro di la duesma yarmilo, la 52ma yaro di la 13ma yarcento, e la 3ma yaro di la yari 1250a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 15ma di mayo - Papo Inocentius la 4ma lansas buloletro *Ad exstirpanda*, qua permisas tormentar hereziani, dum Inquiziciono.
* 1ma di junio - Alfonso la 10ma divenas rejulo di Kastilia e Leon.
* En Italia l'ekonomio rekuperas su. On komencas monetifar ora-moneti, florini, en Firenze pos sis yarcenti.

## Naski

## Morti
1246

La yaro **1246** (MCCXLVI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 246ma yaro di la duesma yarmilo, la 46ma yaro di la 13ma yarcento, e la 7ma yaro di la yari 1240a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Kastiliani kaptas Jaén, en Andaluzia.

### [[Azia]]
* Güyük Khan divenas imperiestro (*khan*) di Mongola imperio.

## Naski

## Morti
1247

La yaro **1247** (MCCXLVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 247ma yaro di la duesma yarmilo, la 47ma yaro di la 13ma yarcento, e la 8ma yaro di la yari 1240a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Komencas la milito pri sucedo en Turingia, pos la morto di Heinrich Raspe, margravo (guvernisto) di Turingia, sen heredinti.
* 1ma di decembro - Komencas sedicio di Mohamedani submisita a la rejio Aragon che regiono Valencia. Kom puniso, Jaime la 1ma editas dekreto qua ekpulsas Mohamedani de Aragon. Ekpulsita Mohamedani ekmigros vers Andaluzia e nordal Afrika

## Naski

## Morti
* 16ma di februaro - Heinrich Raspe, margravo di Turingia (n. 1204)
1253

La yaro **1253** (MCCLIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 253ma yaro di la duesma yarmilo, la 53ma yaro di la 13ma yarcento, e la 4ma yaro di la yari 1250a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 6ma di julio - Mindaugas kronizesas rejulo di Lituania.

## Naski

## Morti
1254

La yaro **1254** (MCCLIV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 254ma yaro di la duesma yarmilo, la 54ma yaro di la 13ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 1250a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 12ma di decembro - Italiana kardinalo Rinaldo di Jenne divenas papo Alexander la 4ma.

## Naski
* 24ma di junio - Floris la 5ma, komto de Holando (m. 1296)
* 15ma di septembro - Marco Polo, Italian explorero (m. 1324)

## Morti
* 7ma di decembro - Papo Inocentius la 4ma (n. c. 1195)
1255

La yaro **1255** (MCCLV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 255ma yaro di la duesma yarmilo, la 55ma yaro di la 13ma yarcento, e la 6ma yaro di la yari 1250a.

## Eventi
### [[Europa]]
* La lasta bastiono di Katari en sudal Francia krulas.
* Afonso la 3ma di Portugal transferas lua korto de Coimbra a Lisboa, qua divenas chef-urbo dil rejio.

### [[Azia]]
* Hulagu Khan komencas kampanio por destruktar la lasta Mohamedana stati en sudwestal Azia.

## Naski
* Duccio di Buoninsegna, Italiana piktisto (m. 1318 o 1319)

## Morti
1256

La yaro **1257** (MCCLVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 257ma yaro di la duesma yarmilo, la 57ma yaro di la 13ma yarcento, e la 8ma yaro di la yari 1250a.

## Eventi
### [[Azia]]
* Nepoto di Chingiz-kano, Hülegü fondas Mongola rejio en Persia.

## Naski

## Morti
* 28ma di januaro - Komto Willem la 2ma di Holando (n. 1227)
1258

La yaro **1258** (MCCLVIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 258ma yaro di la duesma yarmilo, la 58ma yaro di la 13ma yarcento, e la 9ma yaro di la yari 1250a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 11ma di mayo - Reji Jaime la 1ma di Aragon e Louis la 9ma di Francia signatas kontrato di Corbeil. Franci renuncas feudala postuli sur Katalunia.

### [[Azia]]
* 10ma di februaro - Siejo di Bagdad da Mongoli finas kun batalio, kande Hulagu Khan invadas la urbo. Li ne komprenas quale aquizanta sistemo laboras ed agrokultivita landi sikeskos.

## Naski

## Morti
1259

La yaro **1259** (MCCLIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 259ma yaro di la duesma yarmilo, la 59ma yaro di la 13ma yarcento, e la 10ma yaro di la yari 1250a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Nogai Khan komandas Mongola ataki kontre Lituania e Polonia.

### [[Azia]]
* 11ma di agosto - Chefo di Mongoli Möngke Khan mortas e lua fratuli komencas luktar pri povo.

## Naski
* 25ma di marto - Andronikos la 2ma Palaiologos, imperiestro di Bizanco (m. 1332)

## Morti
* 29ma di mayo - Rejulo Christoffer la 1ma di Dania (n. 1219)
* 11ma di agosto - Möngke Khan, chefo di Mongoli (n. 1209)
1260

La yaro **1260** (MCCLX per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 260ma yaro di la duesma yarmilo, la 60ma yaro di la 13ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 1260a.

## Eventi
### [[Azia]]
* 5ma di mayo - Kublai Khan divenas postulanto a Mongola imperio pos la morto di Möngke Khan.
* 3ma di septembro - Sultanio Mamluk vinkas decidigive Mongoli en Galilea, dum l'epoko di maxima expanso di lua imperio.

### [[Afrika]]
* Mamluka-chefo Baybars divenas sultano di Egiptia.

## Naski

## Morti
Yari 1260a

La *yari 1260a*' dil 13ma yarcento komencis ye la 1ma di januaro 1260 e finis ye la 31ma di decembro 1269. Dum la yari 1260a eventis, inter altri:

### [[Europa]]
* En Italia, on komencas igar lensi polisante vitro.

### [[Azia]]
* Chiniani inventas quale fera kuglo esas pafita per pulvero ek fera tubo. Do li inventas kanono.

### [[Afrika]]
* Mongoli atakas Mameluk-Egiptia pos konquesto di Baghdad ma Mameluki vinkas en Ain Jalut, en Palestina.
1263

La yaro **1263** (MCCLXIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 263ma yaro di la duesma yarmilo, la 63ma yaro di la 13ma yarcento, e la 4ma yaro di la yari 1260a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Republiko Genova kaptas urbo Chania, en Kreta, de Veneziani.

## Naski

## Morti
1264

La yaro **1264** (MCCLXIV per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 264ma yaro di la duesma yarmilo, la 64ma yaro di la 13ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 1260a.

## Eventi
### [[Azia]]
* Kublai-kano di Mongolia vinkas la lukto pri povo divenante granda-kano e koncentras su en estal Azia.

## Naski

## Morti
* 2ma di oktobro - Papo Urbanus la 4ma (n. c. 1195)
1265

La yaro **1265** (MCCLXV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 265ma yaro di la duesma yarmilo, la 65ma yaro di la 13ma yarcento, e la 6ma yaro di la yari 1260a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 5ma di februaro - Klemens la 4ma divenas papo.
* 4ma di agosto - En la batalio di Evesham, Simon De Montfort ed Angla baroni kombatas kontre l'armeo di princulo Edward.
* Parlamento di Anglia kreesas.

## Naski

## Morti
* 4ma di agosto - Simon de Montfort, Angla nobelo (dum batalio) (n. c. 1208)
1266

La yaro **1266** (MCCLXVI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 266ma yaro di la duesma yarmilo, la 66ma yaro di la 13ma yarcento, e la 7ma yaro di la yari 1260a.

## Eventi
### [[Nord-Amerika]]
* Komencas epoko di granda sikeso en Nord-Amerika, en regiono inter la nuna stati Utah, Kolorado, Arizona e Nova-Mexikia. La sikeso, qua duros til cirkume 1299, extingos la civilizuro Pueblo.

## Naski

## Morti
1267

La yaro **1267** (MCCLXVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 267ma yaro di la duesma yarmilo, la 67ma yaro di la 13ma yarcento, e la 8ma yaro di la yari 1260a.

## Eventi
### [[Azia]]
* Kublai-kano chanjas chef-urbo de Karakorum a norda Chinia. Ilu konstruktigas splendida palaco Kanbalik (o Dadu). Cirkum ol kreskos la nuna Beijing.

## Naski

## Morti
1268

La yaro **1268** (MCCLXVIII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 268ma yaro di la duesma yarmilo, la 68ma yaro di la 13ma yarcento, e la 9ma yaro di la yari 1260a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 4ma di aprilo - Republiko Venezia e Bizancana imperio signatas paco-pakto por 5 yari.

## Naski

## Morti
* 29ma di novembro - Papo Klemens la 4ma (n. 1190 o 1200)

## Referi
1261

La yaro **1261** (MCCLXI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 261ma yaro di la duesma yarmilo, la 61ma yaro di la 13ma yarcento, e la 2ma yaro di la yari 1260a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 29ma di agosto - Urbanus la 4ma divenas papo.
* Rejo di Norvegia ganas Grenlando.

## Naski
* 9ma di oktobro - Rejulo Dinis di Portugal (m. 1325)

## Morti
* 25ma di mayo - Papo Alexander la 4ma (n. 1199 o c. 1185)
1262

La yaro **1262** (MCCLXII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 262ma yaro di la duesma yarmilo, la 62ma yaro di la 13ma yarcento, e la 3ma yaro di la yari 1260a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Rejulo Mindaugas di Lituania abandonas kristanismo ed itere divenas pagano.

## Naski

## Morti
1269

La yaro **1269** (MCCLXIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 269ma yaro di la duesma yarmilo, la 69ma yaro di la 13ma yarcento, e la 10ma yaro di la yari 1260a.

## Eventi
### [[Afrika]]
* En Maroko, Almohadi vinkesas e Berbero-familio Merinidi ganas povo.

## Naski

## Morti
1271

La yaro **1271** (MCCLXXI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 271ma yaro di la duesma yarmilo, la 71ma yaro di la 13ma yarcento, e la 2ma yaro di la yari 1270a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Lor 17-yar evanta Veneziano Marco Polo departas kun lua patro ed onklo a Chinia. (Nun expertizisti kredas ke il saveskis pri Oriento e Chinia erste dum vizito a Proxim-Oriento).

## Naski

## Morti
1272

La yaro **1272** (MCCLXXII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 272ma yaro di la duesma yarmilo, la 72ma yaro di la 13ma yarcento, e la 3ma yaro di la yari 1270a.

## Eventi

## Naski

## Morti
* 17ma di marto - Imperiestro Go-Saga di Japonia (n. 1220)
* 16ma di novembro - Rejulo Henry la 3ma di Anglia (n. 1207)
1273

La yaro **1273** (MCCLXXIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 273ma yaro di la duesma yarmilo, la 73ma yaro di la 13ma yarcento, e la 4ma yaro di la yari 1270a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Unesma rejo de la  dinastio Habsburg, Rudolf la 1ma, Santa Romana imperiestro, kronizesas en Austria pos kaosala epoko.

## Naski

## Morti
1275

La yaro **1275** (MCCLXXV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 275ma yaro di la duesma yarmilo, la 75ma yaro di la 13ma yarcento, e la 6ma yaro di la yari 1270a.

## Eventi
* Magnus la 3ma divenas rejulo di Suedia.

## Naski

## Morti
1278

La yaro **1278** (MCCLXXVIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 278ma yaro di la duesma yarmilo, la 78ma yaro di la 13ma yarcento, e la 9ma yaro di la yari 1270a.

## Eventi
### [[Europa]]
* La nedependo di Andora agnoskesas.

## Naski

## Morti
1279

La yaro **1279** (MCCLXXIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 279ma yaro di la duesma yarmilo, la 79ma yaro di la 13ma yarcento, e la 10ma yaro di la yari 1270a.

## Eventi
### [[Azia]]
* 19ma di marto - Kublai Khan vinkas la dinastio Song che batalio di Yamen, e konquestas komplete lua teritorio. Komencas la dinastio Yuan en Chinia.

## Naski

## Morti
* 16ma di februaro - Rejulo Afonso la 3ma di Portugal (n. 1210)
1280

La yaro **1280** (MCCLXXX per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 280ma yaro di la duesma yarmilo, la 80ma yaro di la 13ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 1280a.

## Eventi
### [[Oceania]]
* (cirkume) L'ancestri dil populo Maori, de estala Polinezia divenas l'unesma homala grupo qua koloniigas Nova-Zelando.

## Naski
* Papo Benedictus la 12ma (m. 1334)
* (cirkume) Bernardo Daddi, Italiana piktisto (m. 1348)
* (cirkume) Pietro Lorenzetti, Italiana piktisto (m. 1348)

## Morti
* 9ma di mayo - Rejulo Magnus la 4ma di Norvegia (n. 1238)
* 22ma di agosto - Papo Nikolaus la 3ma (n. 1216)
1282

La yaro **1282** (MCCLXXXII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 282ma yaro di la duesma yarmilo, la 82ma yaro di la 13ma yarcento, e la 3ma yaro di la yari 1280a.

## Eventi
### Europa
* 30ma di agosto - Rejulo Pedro la 3ma di Aragon, naviganta vers Tunis, fine arivas en Trapani, Sicilia, pos ke habitanti di Palermo pregis ke ilu luktez kontre Charles la 1ma di Anjou. Ye la 4ma di septembro sam yaro, Pedro la 3ma divenas rejulo di Sicilia.
* Edward la 1ma di Anglia vinkas Llywelyn, lasta Walsana princo, e Wals divenas parto de Anglia.
* Rejio Napoli fondesas.
* Urbi Rīga, Cēsis, Limbaži, Koknese e Valmiera membreskas Hanso-uniono.
* Volkano Larderello eruptas en Toskania.

## Naski
* (o 1285) - Papo Inocentius la 6ma (m. 1362)

## Morti
1283

La yaro **1283** (MCCLXXXIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 283ma yaro di la duesma yarmilo, la 83ma yaro di la 13ma yarcento, e la 4ma yaro di la yari 1280a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 2ma di januaro - Granda parto di Dublin, inkluzite la katedralo di Santa Patrick, destruktesas per fairo.
* L'unesma *Corts Catalanes* (parlamento) di Katalunia asemblesas da rejulo Pedro la 3ma di Aragon.

## Naski

## Morti

## Referi
1284

La yaro **1284** (MCCLXXXIV per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 284ma yaro di la duesma yarmilo, la 84ma yaro di la 13ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 1280a.

## Eventi
### [[Europa]]
* En Italia, l'ekonomio pluforteskas. En Venezia, on komencas uzar dukati kom monetaro. Ora moneti divenas pokope internaciona valuto.

## Naski
* 25ma di aprilo - Edward la 2ma, Rejulo di Anglia, Sinioro de Irlando e Duko de Aquitania (m. 1327)
* Simone Martini, Italiana piktisto (m. 1344)

## Morti
* 4ma di aprilo - Rejulo Alfonso la 10ma di Leon e Kastilia (n. 1221)
1276

La yaro **1276** (MCCLXXVI per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 276ma yaro di la duesma yarmilo, la 76ma yaro di la 13ma yarcento, e la 7ma yaro di la yari 1270a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 21ma di januaro - Inocentius la 5ma divenas papo.
* 24ma di mayo - Magnus la 3ma kronizesas rejulo di Suedia.
* 11ma di julio - Adrianus la 5ma divenas papo.
* 13ma di septembro - Ioannes la 21ma divenas papo.

## Naski
* 29ma di septembro - Rejulo Christoffer la 2ma di Dania (m. 1332)

## Morti
* 10ma di januaro - Papo Gregorius la 10ma (n. c. 1210)
* 22ma di junio - Papo Inocentius la 5ma (n. 1225)
* 27ma di julio - Rejulo Jaime la 1ma di Aragon (n. 1208)
* 18ma di agosto - Papo Adrianus la 5ma (n. c. 1210 o 1220)
1277

La yaro **1277** (MCCLXXVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 277ma yaro di la duesma yarmilo, la 77ma yaro di la 13ma yarcento, e la 8ma yaro di la yari 1270a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 25ma di novembro - Nikolaus la 3ma divenas papo.

## Naski

## Morti
* 20ma di mayo - Papo Ioannes la 21ma (n. 1215)
1285

La yaro **1285** (MCCLXXXV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 285ma yaro di la duesma yarmilo, la 85ma yaro di la 13ma yarcento, e la 6ma yaro di la yari 1280a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 2ma di aprilo - Honorius la 4ma divenas papo.
* 5ma di oktobro - Philippe la 4ma divenas rejulo di Francia.
* 2ma di novembro - Alfonsus la 3ma divenas rejulo di Aragon.

## Naski

## Morti
* 28ma di marto - Papo Martinus la 4ma (n. c. 1210)
* 5ma di oktobro - Rejulo Philippe la 3ma di Francia (n. 1245)
* 2ma di novembro - Rejulo Petrus la 3ma di Aragon (n. 1240)
1286

La yaro **1286** (MCCLXXXVI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 286ma yaro di la duesma yarmilo, la 86ma yaro di la 13ma yarcento, e la 7ma yaro di la yari 1280a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 22ma di novembro - Erik la 6ma divenas rejulo di Dania.

## Naski

## Morti
* 22ma di novembro - Rejulo Erik la 5ma di Dania (n. 1249)
1287

La yaro **1287** (MCCLXXXVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 287ma yaro di la duesma yarmilo, la 87ma yaro di la 13ma yarcento, e la 8ma yaro di la yari 1280a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 21ma di januaro - Aragonana trupi konquestas Minorka de Mohamedani.

### [[Azia]]
* Rejo di Burma Narathihapate mortas, e Mongoli invadas raptante lando.

## Naski

## Morti
* 3ma di aprilo - Papo Honorius la 4ma (n. c. 1210)
1288

La yaro **1288** (MCCLXXXVIII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 288ma yaro di la duesma yarmilo, la 88ma yaro di la 13ma yarcento, e la 9ma yaro di la yari 1280a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 22ma di februaro - Nikolaus la 4ma divenas papo.

## Naski

## Morti
1289

La yaro **1289** (MCCLXXXIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 289ma yaro di la duesma yarmilo, la 89ma yaro di la 13ma yarcento, e la 10ma yaro di la yari 1280a.

## Eventi

## Naski
* 4ma di oktobro - Rejulo Louis 10ma di Francia (m. 1316)

## Morti
1290

La yaro **1290** (MCCXC per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 290ma yaro di la duesma yarmilo, la 90ma yaro di la 13ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 1290a.

## Eventi
### [[Azia]]
* L'imperio Madjapahit en Java vinkas Srivishaya-imperio en Sumatra e divenos dum sequanta yari komercala povo.

## Naski
* (posible) Jacob van Artevelde, Flandriana komercisto e politikisto (m. 1345)

## Morti
1292

La yaro **1292** (MCCXCII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 292ma yaro di la duesma yarmilo, la 92ma yaro di la 13ma yarcento, e la 3ma yaro di la yari 1290a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 17ma di novembro = John Balliol divenis rejulo di Skotia.

## Naski

## Morti
* 4ma di aprilo - Papo Nikolaus la 4ma (n. 1227)
* (posible) Roger Bacon, Angla filozofo (n. c. 1220)
1293

La yaro **1293** (MCCXCIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 293ma yaro di la duesma yarmilo, la 93ma yaro di la 13ma yarcento, e la 4ma yaro di la yari 1290a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Sueda marshalo Tyrgils Knutson duktas expediciono (krucomilito) a Karelia e fondas fuorto di Viipuri.

## Naski

## Morti
1294

La yaro **1294** (MCCXCIV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 294ma yaro di la duesma yarmilo, la 94ma yaro di la 13ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 1290a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 5ma di julio - Kardinalo-kolegio elektas kom papo pia ermito evante 80 yari. La nova papo Celestinus la 5ma ne komprenas pri regno, legi e burokratala aferi quo duktas a tota kaoso. Pos duima yaro, ye la 13ma di decembro il renuncas, e la sequanta papo enkarcerigos ilu. En 1313 Celestinus la 5ma proklamesos santo.
* 24ma di decembro - Bonifacius la 8ma divenas papo.

### [[Azia]]
* Kublai-kano mortas evante 80 yari. L'imperio di Mongoli krevas en quar parti: Chinia, Mongolia e Tibet, Chagatai (Turkestan), Imperio di Il-kani, ed Ora Ordao.

## Naski
* 19ma di junio - Rejulo Charles la 4ma di Francia (m. 1328)

## Morti
1295

La yaro **1295** (MCCXCV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 295ma yaro di la duesma yarmilo, la 95ma yaro di la 13ma yarcento, e la 6ma yaro di la yari 1290a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Marco Polo retroiras a Venezia, pos lua voyaji a Chinia.

## Naski

## Morti
1296

La yaro **1296** (MCCXCVI per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 296ma yaro di la duesma yarmilo, la 96ma yaro di la 13ma yarcento, e la 7ma yaro di la yari 1290a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 30ma di marto - Edward la 1ma di Anglia atakas urbo Berwick-upon-Tweed, an la frontiero inter Anglia e Skotia.
* 10ma di julio - Edward la 1ma vinkas John Balliol, rejo di Skoti, en Dunbar, ed enkarcerigas lu.

## Naski

## Morti
* 19ma di mayo - Papo Celestinus la 5ma (n. 1215)
1297

La yaro **1298** (MCCXCVIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 298ma yaro di la duesma yarmilo, la 98ma yaro di la 13ma yarcento, e la 9ma yaro di la yari 1290a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 8ma di januaro - Monako divenas nedependanta.

## Naski

## Morti
Yari 1290a

Dum la yari 1290a dil 13ma yarcento eventis inter altri:
### [[Europa]]
* Mekanikala horlojo inventesas.
* En Italia binokli inventesas.
* En Francia bekala shuo esas tre chika.
1291

La yaro **1291** (MCCXCI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 291ma yaro di la duesma yarmilo, la 91ma yaro di la 13ma yarcento, e la 2ma yaro di la yari 1290a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Maunu la 1ma divenas l'unesma Finlandan episkopo di Finlando.
* En Suisia, kantoni Ur, Schwyz ed Unterwalden unionas su.

### [[Azia]]
* Krucomiliti finas kande Mamluki konquestas Akkon, portuo-urbo di Ierusalem. Kristana ordeni e templo-chefi translojeskas a Chipro.

## Naski
* 8ma di februaro - Rejulo Afonso la 4ma di Portugal (m. 1357)

## Morti
* 15ma di julio - Imperiestro Rudolf la 1ma di Germania (n. 1218)
1299

La yaro **1299** (MCCXCIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 299ma yaro di la duesma yarmilo, la 99ma yaro di la 13ma yarcento, e la 10ma yaro di la yari 1290a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 31ma di julio - Republiki Pisa e Genova paktas pri 30-yara paco. Parto ek la pakto inkluzas fino di la suporto Genovana al enemiki di Pisa, nome Sinucello della Rocca en Korsika.

### [[Azia]]
* 27ma di julio - Otoman imperio kreesas da Osman Gazi.

## Naski
* 2ma di novembro - Rejulo Alfonso la 4ma di Aragon (m. 1366)

## Morti

## Referi
1300

La yaro **1300** (MCCC per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 300ma yaro di la duesma yarmilo, la 100ma yaro di la 13ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 1300a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Papo Bonifacius la 8ma proklamas la yaro 1300 kom unesma santa yaro. Omno quo vizitez Roma penitencante e pregante en santa loki, divenus tote remisinta. L'efekto di la proklamo esas grandega, e dum la yaro pilgrimeri fluas a Roma.
* La katedralo di Turku en Finlando inauguresas, ed osti di Santa Henrik (mortigita en 1156) adportesos ad ol ye la sequanta dio.

### [[Azia]]
* 22ma di januaro - Armei de regiono Mithila (nun dividita inter India e Nepal) kaptas rejio Bhaktapur, o Bhadgaon.

## Naski

## Morti
354

La yaro **354** (CCCLIV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 354ma yaro dil unesma yarmilo, la 54ma yaro di la 4ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 350a. La nomo *354* uzesas por ca yaro de la Mezepoko, kande *Anno Domini* divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi
### [[Romana imperio]]
* Frankiani ed Alamani trairas Rheno ed invadas Gallia.

## Naski
* 13ma di novembro - Ekleziala patriarko Aurelius Augustinus (m. 430)

## Morti
1544

La yaro **1544** (MDXLIV per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 544ma yaro di la duesma yarmilo, la 44ma yaro di la 16ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 1540a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 13ma di novembro - Finlandana-linguala *Rucouskiria Bibliasta* ("Pregolibro de Biblo") da Mikael Agricola publikigesas.
* Imperiestro Karolus la 5ma di Germania e la 1ma di Hispania atakas norda Francia. François la 1ma paktas pri paco e retrodonas Nice a Karolus.
* En Suedia Vasa-familio ganas heredala yuro a trono.

## Naski
* 11ma di marto - Torquato Tasso, Italiana poeto (m. 1595)

## Morti
Eolia-insuli

**Eolia-insuli**, konocata anke kom **insuli Lipari**, esas arkipelago qua apartenas ad Italia. L'insuli jacas an la maro Tireno, en Mediteraneo, norde de Sicilia e weste de kontinental Italia. L'arkipelago konsistas ek sep insuli: Alicudi, Filicudi, Lipari, Panarea, Salina, Stromboli e Vulcano.

L'insuli esas la rezulto de 260 mil yari di volkanal aktiveso. Nune, existas du aktiva volkani: Stromboli e Vulcano.

Pos la yaro 2000, l'Eolia-insuli esas en listo di mondala heredo di Organizuro di Unionita Nacioni pri Eduko, Cienco e Kulturo (UNESCO), dil Unionita Nacioni.

La sep insuli esas:
* **Alicudi**
:* 5,2 km²
:* 140 habitanti
* **Filicudi**
:* 9,5 km²
:* 450 habitanti

* **Lipari** 
:* Esas centrala loko dil arkipelago. Ol havas katedralo konstruktita dal Normandi en 1080.
:* 37,6 km²
:* c. 12.000 habitanti
* **Panarea**
:* 3,3 km²
:* 280 habitanti
* **Salina**
:* 27 km²
:* 2.250 habitanti
:* Konocata pro la vino *Malvasia*.
* **Stromboli**
:* 12,6 km²
:* 450 habitanti
:* Havas aktiva volkano quo eruptas omna 15 o 20 minuti. Destruktanta erupti eventis en 1919 e 1930. Ye la 30ma di decembro 2002 komencis granda erupto durante til la 20ma di julio 2003. L'altajo dil volkano esas 3.000&nbsp;m ma nur 926 m esas sur maro. Alonge deklivo di *Sciara del Fuogo* lavao likas aden la maro. Distanta de 1,6 km jacas l'insuleto **Strombolicchio**, parto de la volkano, en quo stacas faro depos 1926.
* **Vulcano**
:* 21 km²
:* 400 habitanti
:* Havas volkano qua eruptis grande en 1888-1890.

### L'insuli en filmi
* *Stromboli - Terra di Dio* (1950) esas cinematografita en vilajo di San Vinzenco. La filmifisto esis Roberto Rosselini e kom stelo Ingrid Bergman. Lokala peskisto Mario Vitale esis chefa viro-aktoro.
* *Vulcano* (1950) esis filmo dal filmifisto William Dieterle. Anna Magnani pleis la chefa rolo. La filmo repozis a romano di Renzo Avanzo quo esis kuzulo di Roberto Rosselini.
* *Il Postino* (1994) da Michael Radford esas parte cinematografita en l'insulo Salina. La filmo repozis a romano di Antonio Skarmeta pri Pablo Neruda. La cinemo esis la lasta dil Italian aktoro Massimo Trois.

### Extera ligili

* eolia sicilia
* portalo
* Eolia
José Manuel Durão Barroso

**José Manuel Durão Barroso** (n. ye la 23ma di marto 1956) profesoro, yuristo e politikistulo, esis la prezidanto dil Europana komitato de 2004 til 2014. Ilu anke esis chefministro di Portugal de 2002 til 2004.

## Kariero
* Naskis en Lisboa ye la 23ma di marto 1956.
* Esis membro di Maoista studento-movemento dum la yari 1970ma.
* Yuristo, laureato pri sociala cienco, ganis diplomo pro Europa-studio en Genève.
* Il esas mariajita e havas tri filii.
* Parlamentano 1985-2004.
* chefministro 2002-2004.
* prezidanto di Europana komitato depos 2004.
Montaro Pirenei

**Pirenei** esas montaro qua stacas inter Francia ed Hispania. Ol okupas granda surfaco de Mediteraneo-maro til Atlantiko-Oceano. Olua cirkuma longeso esas 415 kilometri ed olua larjeso, 150 kilometri. Ica montaro kontenas interne la mikra stato Andora, inter Francia e Hispania.

La maxim alta monto en **Pirenei** esas Aneto-monto, qua stacas en Hispania, e havas 3.404 metri di altitudo, ma en ica montaro existas 129 chefa monti mezurante plu kam 3.000 metri.
1804

La yaro **1804** (MDCCCIV per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye sundio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 804ma yaro di la duesma yarmilo, la 4ma yaro di la 19ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 1800a. Kande 1804 komencis, Gregoriala kalendario esis 12 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 1ma di januaro - Haiti nedependanteskas de Francia.
* 14ma di februaro - Komencas revolto en Serbia kontre Otomana dominaco.
* mayo - En Francia Napoléon Bonaparte proklamesas Napoléon la 1ma, "imperiestro di Franci".
* 2ma di decembro - Napoléon la 1ma kronizas su ipsa kom imperiestro di Francia.
* Unesma oleala lampo konstruktesas en Anglia.
* Richard Trevithick konstruktas unesma lokomotivo, iranta alonge relo.

### [[Azia]]
* Legato di Rusia vizitas Nagasaki, Japonia, ma falias ligar komercala relati.

### [[Afrika]]
* Fulani komencas *[[jihad]]* ("santa milito") en nord-Afrika.

### [[Nord-Amerika]]
* 10ma di marto - Francia formale transferas Louisiana ad Usa.
* 14ma di mayo - Pos la kompro di Louisiana, Meriwether Lewis e William Clark komencas expediciono por explorar la teritorio. Li iros til Pacifiko.

### [[Central Amerika]]
* 1ma di januaro - Haiti divenas nedependanta de Francia.

## Naski

* 5ma di februaro - Johan Ludvig Runeberg, Finlandana skriptisto, en Pietarsaari (m. 1877)
* 20ma di marto - Wilhelm Bendz, Dana piktisto (m. 1832)
* 5ma di aprilo - Matthias Schleiden, Germana botanikisto (m. 1881)
* 1ma di junio - Mihail Glinka, Rusa kompozisto (m. 1857)
* 1ma di julio - George Sand, pseudonimo di Amandine Aurore Lucile Dupin, Franca skriptistino (m. 1876)
* 4ma di julio - Nathaniel Hawthorne, Usana skriptisto (m. 1864)
* 6ma di julio - Jerónimo Carrión, prezidanto di Equador (m. 1873)
* 10ma di julio - Emma Hale Smith Bidamon, spozino di Joseph Smith, Jr., fondinto dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi (m. 1879)

* 28ma di julio - Ludwig Feuerbach, Germana filozofo (m. 1872)
* 3ma di oktobro - Allan Kardec, Franca skriptisto, kreinto di spiritismo-doktrino (m. 1869)
* 20ma di oktobro - Fruto Chamorro Pérez, prezidanto di Nikaragua (m. 1855)
* 3ma di novembro - Constantin Hansen, Dana piktisto (m. 1880)
* 15ma di novembro - Eugenio Aguilar González Batres, prezidanto di Salvador (m. 1879)
* 23ma di novembro - Franklin Pierce, prezidanto di Usa (m. 1869)
* 2ma di decembro - Tomás Frías Ametller, prezidanto di Bolivia (m. 1884)
* 19ma di decembro - Fitz Henry Lane, anke konocata kom Fitz Hugh Lane, Usana piktisto (m. 1865)
* 21ma di decembro - Benjamin Disraeli, chefministro di Unionita Rejio (m. 1881)
* 30ma di decembro - Manuel de Ascásubi, militisto e prezidanto di Equador (m. 1876)

## Morti

* 6ma di februaro - Joseph Priestley, Angla ciencisto (n. 1733)
* 12ma di februaro - Immanuel Kant, Germana filozofo (n. 1724)
* 2ma di oktobro - Nicolas-Joseph Cugnot, Franca inventisto, pioniro dil automobilo (n. 1725)
* Jamphel Gyatso, la 8ma dalai-lamao (n. 1758)

## Referi
Mirza Delibašić

**Mirza Delibašić** (1954 til 2001) esis Bosna basketbalisto.

Komencis ludar basketbalo che l'equipo de Sloboda de 1968. Kurioze, ye ita yaro, Mirza divenis Bosniana championo pri teniso por yuni. Ma ilua chefa interesto esis pri basketbalo e tale, en 1972 ludeskis che la Bosna de Sarajevo. Ibe, il partoprenis ye cirkum 700 oficala ludi, obtenante plua kam 14.000 punti por sua equipo. En 1978 ed 1980 sucesis vinkar la desfacila Yugoslavana konkurso. Pose, Mirza kontratesis da la Hispana Real Madrid ube iul ludis de 1981 til 1983, kande sufris cerebrala stroko qua minacis sua saneso dum sua cetera vivo.

Kom nacionala Yugoslavana ludisto, Mirza delibasic esis Olimpiala championo en Moskva en 1980, mondala championo en Filipini en 1978 e championo di Europa en 1975 e 1977. Pos 1983, Mirza entrenis a sua equipo, la Bosna de Sarajevo dum kelka yari, ma sua saneso plumaligabas singladie. Fine, Mirza Delibasic mortis en Sarajevo ye la 8ma di decembro 2001 evante 47 yari.

Kom maxim importanta premii, Mirza Delibasic selektesis quarfoye por "sportisto dil yaro" en Bosnia e Herzegovina ed anke ilu konsideresas la "sportisto dil yarcento" en Bosnia.
Michael Jordan

**Michael Jeffrey Jordan** naskis ye la 17ma di februaro 1963. Multi konsideras ilu la maxim bona basketbalisti omnatempe. Michael kreskis en Willmington, Nordal Karolina, ube balde ecelis kom yuna ludisto. Pose ilu ludis por l'universitato de Nordal Karolina ed sucesis vinkar la nacionala konkurso en 1982. En 1984, Jordan selektesis dal esquado *Chicago Bulls* en la *draft* dil NBA.

Michael ludis por *Chicago Bulls* dum 13 yari ed esis sisfoye championo dil NBA. Anke il nomizesis kinfoye la maxim valoroza ludisto dil konkurso. Pos l'ocido di lua patro en 1993, til marto 1995 Michael retretis de la aktiva praktiko dil basketbalo, ma ilu retrovenis por ludar en *Chicago Bulls* til la abandono dil equipo en 1999. Pose il okupis direktiva laboro en la equipo dil chefurbo, *Washington Wizards*, ma ye la 25ma di decembro 2001, Michael anuncis sua retroveno a la ludeyo di Washington ube ludis du yari pluse.

Michael anke ludis kun Usana nacionala esquado. Il esis olimpiala championo en 1984 e en 1992, kande la profesionala basketbalisti aceptesis en l'Olimpiala konkurso pri basketbalo.

## Extera ligilo
* Chicago Bulls Michael Jordan
Puntizo

La **puntizo** esas sistemo di skribala signi qui ne esas literi e qui helpas la lektado. On povas transformar parolita vorti aden texti per literi, ma texti konsistas anke ek signi qui helpas konektar precize skribita vorti kun lua pensi ed intenci. 

La reguli di puntizo esas parto dil ortografio, same kam tipografio, mayuskulo e miniskulo, paginigo. 

On devas ne misevaluar l'importo di la puntizado e desprizar la koncernanta reguli kom superflua o minucioza. La puntizado esas necesa por la klareso, do por la perfekta e sekura interkomprenado; ol havas signifiko por la pronuncado. La punto reprezentas halto pasable granda; la bipunto e la puntokomo, halto min granda; la komo, halto plu mikra, ma sentebla. Egardar ta signi e facar la korespondanta pauzi esas l'unesma regulo di la diciono e la maxim importanta. 

## Puntizosigni
Puntizosigni e lia signifiki o funcioni esas konvencionita. Hike esas kurta rezumo di la reguli pri puntizo en Ido.

:
:**- Streketo** unionas la parti di vorto kompozita; ol indikas anke la seko di vorto inter du linei.
:**– Streko** indikas chanjo di parolanto. Ol devas sempre uzesar en dialogi. On ne darfas uzar ol vice la parentezi, o vice la puntaro.
:**Alineo** indikas separo quan onu agas inter frazo e la preiranta, per igar lu spaco-komencar sur la lineo sequanta, dop mikra interspaco lakuna.
:**Noto**, quo esas infre di la pagino, devas referesar per numero (referilo) (ne per steleto, kruceto, etc.).

## Notoreferi
Antoinismo

**Patro Antoine** (pronuncez Antwan) (1846 til 1912) esis France-parolanta Belgo de modesta familio. Dum lua yuneso, ilu esis fervoroza katoliko e pose interesesis pri la spiritismo. Fine, ilu kreis ipsa lua propra religio quan onu plu tarde nomizis "l'Antoinista kulto". L' Antoinismo havas severa etiko per asertar ke lo Mala qua trovesas en ni esas nia maxim mala enemiko, ma lo sama qua esas che altra personi esas nur reflekto di nia propra maligneso. Konseque ni devas esar gratitudoza a nia enemiki qui docas a ni leciono e facas granda bonajo a ni per la sufri quin li subisigas da ni e tale posibligas nia spiritala progreso. Ne esas sacerdoti che la Antoinismo, nur homi quin onu nomizas la travestiati e qui esas vestizita simila a katolika sacerdoti e monakini. La travestiati direktas la pregi e lektas la santa libro di l' Antoinismo (konsistanta ek diskursi di patro Antoine). Li konsultesas private da la kredanti qui esas malada e risanigas li per pregi e superpozo di la manui. Ma l' Antoinisti darfas irar a mediki e flegesar normale. L' adepti di l'Antoinismo kredas la realeso di la riinkarnaco e l' existo di la spiriti. L' Antoinismo qua esas sinkretismo di katolikismo, spiritismo ed Hinduismo esas tre tolerema e ne postulas exkluziveso di religiala praktiko a lua religiani. Tale l' Antoinismo esas fortunoza excepto che la sekti, qui kustumale probas konservar lia kredanti per omna moyeni.
Adavane

**Adavane** esas l'interretala buletino di Ido-Societo Hispana. Olu publikigesas akurate ye singla duesma monato. Olu esas bone ilustrita e l'artikli redaktita dal membri di Ido Societo Hispana (e da kelka altri) esas ordinare tre interesiva. Depos la yaro 2018 Adavane publigikesas tri o quarfoye omna-yare.

L'editero esis Fernando Tejón e la nuna editero esas José Maria Rodriguez. 

Olu aparis inter yaro 2004 til 2008 ed esas trovebla che retala pagino. Depos la yaro 2018 la chef-redaktero esas José Maria Rodriguez. Omna numeri dil revuo esas nun troveble che la interreto-pagino dil Ido Societo Hispana.

## Externa ligili
* Adavane sur interreto-pagino dil Ido Societo Hispana
Astronomiala Kayereto

**Astronomiala Kayereto** esas tre interesanta e bele ilustrita interretala buletino Idala qua koncernas astronomio e mitologio. La linguo uzata da la redaktero Fernando Tejon di la Hispana Ido-societo esas generale bona e mem modelatra pro la eleganteso di la stilo. **Astronomiala Kayereto** qua publikigesas akurate singlamonate de januaro 2004 til aprilo 2007 esas trovebla che la interretala pagino.
Hans Stuifbergen

**Hans Stuifbergen** n. 1961 (Heemskerk, Nederlando) e pasis sua yunevo en Castricum. Kande il interesesis pri interlingui, lu divenis komence Esperantisto. Ma il deceptesis pri ca linguo pro lua diskrimino kontre la femina sexuo. En 1991 il Idisteskis. Dum 1995 il divenis la unesma redaktero dil buletino Ido-Saluto. Samayare il anke komencis editar La Kordiego Geyal, revuo pri kulturo, ideologio e sexualeso, di qua plu tarde la titulo modifikesis a La Kordiego.

Il organizis en Ido-konfero 1997 en Bakkum (mun. Castricum). Dum 2001 il transprenis la tasko redaktar Progreso, buletino dil ULI (Uniono por la Linguo Internaciona). Il divenis prezidanto dil aludita  ULI en 2004. Ye la yaro 2021 Hans Stuifbergen elektesis kom sekretario dil ULI kune kun la hispaniana Idisto Antonio Martinez.

Hans Stuifbergen esas l'autoro e la tradukero di plura libri. Le maxim famoza ek oli esas: "Parolacho" (libro pri sexuala slango) e la biografio Idala pri la vivo dil poeto Franca Arthur Rimbaud.
8 aK

La yaro **8 aK** esis ordinara yaro di Juliala kalendario komencinta ye venerdio od ye saturdio, segun diferanta kalkuli. Lor, ol konocesis kom **yaro dil regno da konsuli Censorinus e Gaius Asinus**, o min ofte, **yaro 746 ''ab urbe condita***. La nomo *8 aK* uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi

## Naski

## Morti
* 27ma di novembro - Horatius (Quintus Horatius Flaccus), Romana poeto (n. 65 aK)
1701

La yaro **1701** (MDCCI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 701ma yaro di la duesma yarmilo, la 1ma yaro di la 18ma yarcento, e la 2ma yaro di la yari 1700a. Kande 1701 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 12ma di januaro - Kelka regioni de Nederlando adoptas Gregoriala kalendario.
* 18ma di januaro - Elekto-princio di Brandenburg chanjesas a rejio di Prusia e Fredrik la 3ma, princo de Brandenburg, kronizesas Fredrik la 1ma di Prusia.
* marto - Heredala milito di Hispania komencas. Hispania kune Francia kombatas kontre Austria, Britania, Nederlando e Germania. La milito duros til 1714.

### [[Azia]]
* En Japonia estimata militestro Asano falas suocidar, pro ke il vundis un insultinta burokrato (lektez en 1703).

### [[Afrika]]
* Oyoko-klano duktata da Osei Tutu unionas Ashanti, quo divenas maxim forta stato en Ora Rivo. L'Ashanti richeskas per sklavo-komerco.

### [[Nord-Amerika]]
* 24ma di julio - Antoine de Cadillac fondas Fort Ponchartrain, future Detroit, en junto-loko di lago Erie kun Lago Huron, por surveyar trafiko sur la lagi.

## Naski
* 27ma di aprilo - Rejulo Carlo Emanuele la 3ma di Sardinia (m. 1773)
* 15ma di oktobro - Marie-Marguerite d'Youville, Franca santino di la katolik-eklezio (m. 1771)
* 27ma di novembro - Anders Celsius, Sueda fizikisto (m. 1744)

## Morti

* 23ma di mayo - William Kidd, Skota pirato (n. 1645)
* 16ma di septembro - Rejulo James la 2ma di Anglia e la 7ma di Skotia (n. 1633)
Isadora Duncan

**Angela Isadora Duncan**, n. ye la 27ma di mayo 1878 o la 26ma di mayo 1877 til la 14ma di septembro 1927) esis Usana dansistino. El pioniris diversa tekniki de la moderna baletoarto.

## Referi
Frank Kasper

**Frank Kasper** esas germana idisto qua naskis dum 1960 en Altenburg, urbo di Est-Germania. 

Il idisteskis dum 1972 pos diskurso da s-ro Eberhard Scholz favoroza ad Ido koram grupo de yuni. Ilu ruptis sua relati kun l'Idistaro dum la yari 1980a pro ke il divenis lore profesionala militisto, e pro ke la relati kun la extera mondo esis interdiktata por tala profesiono en Est-Germania.

Dum 1989 pos la falo dil murego di Berlin en la GDR, il vizitis le Neussner (famoza Idisti) e ristartis sua Idala aktiveso. Il anke plu tarde lernis Esperanto, ma sen renuncar Ido. Quik de 2001, il organizis plura Ido-konferi: Nürnberg (2001), Krakow (2002), Grossbothen (2003) e Kiiv (2004). Dum 2001 il divenis prezidanto dil GIS (Germana Ido-Societo). Per lua agado il sucesis favorar l'elekto di Hans Stuifbergen kom prezidanto dil ULI (Uniono por la Linguo Internaciona) en 2004.

Frank Kasper esas tre aktiva Idisto ed anke Esperantisto. L'idistino Marion Kasper esas ilua ex-spozino.
Frankofonio

**Frankofonio** (France: *la Francophonie*), vorto inventita en 1880 da Franca geografiisto Onésime Reclus por referar la komunitato di homi e landi qui uzas Franca linguo, es internaciona organizuro di Franca-parolanta landi e guvernerii. Nun, 50 stati and guvernerii esas membri dil organizuro, ed 6 altri (Belgia, Lituania, Polonia, Chekia, Slovakia e Slovenia) esas observeri invitata por la Kongresi. Franca esas adminime minoritato-linguo en omna sua membro-stati, ed es fakte l'unika majoritato-linguo di nur poka.

Multa membro-stati havas mala historio pri protekto di homala yuri e praktiko di demokratio. Propozita demarsho punisar tala landi debatesis dufoye, ma ne aprobesis.

La moderna Frankofonio kreesis en 1970. Lua slogano esas *égalité, complémentarité, solidarité* (egaleso, komplementaleso, e solidareso). Komencinta kom mikra klubo di Nordana France-parolanta landi, ol depose evolucionis aden importanta internaciona organizuro kun multa branchi qui kooperas kun l'altra stati-membri pri kulturo, cienco, ekonomio, juridikala temi, e paco.

Nun, Frankofonio esas importanta forumo por diskuti pri mondvasta kultural e linguala diverseso. Kun altra internaciona organizuri quale UNESCO, La Frankofonio koncernas la evoluciono di lingual e kulturala diverseso dum epoko di globalesko di komerco. Ol laboras kun altra equivalant organizuri en la *hispanofonio* e *lusofonio* (videz Latina Uniono).
Leopold Senghor

**Léopold Sédar Senghor** (1906 til 2001) esis Afrikana poeto e politikala duktero, qua servis kom unesma prezidanto di Senegal, de 1960 til 1980.

Lia poezio vaste aklamesis, ed il esis l'unesma Afrikano qua integraligis Académie Française, en 1983. Ilu skribis la liriki dil nacionala himno di Senegal: Pincez Tous vos Koras, Frappez les Balafons.

Kun Aimé Césaire, Frantz Fanon e Léon Damas, Senghor kreis koncepto di *[[Négritude]]*, importanta filozofiala movimento kun skopo distingar Afrikana kulturo de Europana influi.

La prezidanteso di Senghor karakterizesis da developo di Afrikana socialismo, quo kreesis kom indijena alternativo di Marxismo. Ye la 31ma di decembro 1980 il retretis favore sua chefministro, Abdou Diouf.

L'aeroportuo di Dakar, Internaciona Aeroportuo *Dakar-Yoff-Léopold Sédar Senghor*, nomizesis segun ilu.
Satanismo

La **Satanismo** esas religio o filozofio qua esas tre prosperoza en la Anglosaxona landi nunadie. Ico probable debesas i.e. a revolto kontre la tro severe puritanista Kristanismo dil Angle-parolanta populi, ed esas anke riaparo di la anciena e tre forta tradiciono sorcistala dil Anglosaxoni. Recente, dum la somero 2004, yuna Britaniana maristo, Chris Cranmer obtenis la permiso praktikar sua Satanista kulto che la navaro rejala di Lua gracioza Siniorino Elizabeth 2ma. 

La Satanismo esas kodexizita per la libro da Anton Szandor Lavey la Satanista biblo. La Satanismo ne esas exakte to quon nesavanta homi povus supozar. La Satanisti ne kredas ke Deo mixas su en la homala aferi. Por li, lu esas nur forco de naturala e kosmala equilibro. Satano anke ne esas Deo, ma il esas forco qua jacas en la homala anmo. Il esas la expreso dil individualismo, di la volo irar til la extremeso dil homala deziri (glorio, richeso, povo, sexuo edc...). La Satanisti ne serchas lo mala por su ipsa, ma nur la realigo di su ipsa segun onua propra naturo. La Satanismo tre difuzesas en la medii dil rock'n roll muziko. Asertesas anke, ke la framasoni havas forta ligili kun la Satanismo e ke la alta iniciiti di ta movemento kultas Lucifero. 

La Satanismo esas ankore tre diskreta ed okulta movemento, ma la agnosko dal Britaniana navaro indikas ke lu povus divenor en Anglia apertita kulto danke la libereso e la toleremeso di ca lando. Pro ke en Anglia la Kristanismo tre plufebleskas, on darfas konjektar ke la Satanismo ibe prosperas e kreskas samatempe kam la dekado di lua adverso. Notinde ke la Satanismo tre konformesas ad ula traiti dil Ocidentala anmo e tote aparte dil Anglosaxona mento e ke la Anglian idiomo esas la kultala linguo di la Satanista santa libri e liturgio.
Chris Cranmer

**Chris Cranmer** esas yuna Skoto famoza mondale pro lua audaco qua posibligis a lu obtenar permiso por praktikar sua Satanista kulto che Britaniana navaro dum yaro 2004.
## referi
Urbo

**Urbo** esas loko, en quo multa homi vivas en relativa mikra areo. Ofte urbo esas anke administral ento. Multa urbi kreskis tra sua limiti formacante kun preurbi e vicin urbi grandega centri urbala.

La kriterii por konsiderar ula loko quale “urbo" varias segun la lando, exemple: en Dania ula komono kun plu kam 250 habitanti povas esar urbo. En Islando, 300. Kontree Madrid, en Hispania, kun plua kam 3 milioni habitanti, konsideresas "vilajo" (*villa de Madrid*).

### Olima urbi
Arkeologi dicas ke l'unesma urbi, Çatal Hüyük e Jeriko, naskis ante la yaro 6000 aK.

*en (nuna) Turkia - Çatal Hüyük (5.000 habitanti)
*en Egiptia - Theba, Memfis
*en Palestina - Jeriko
*en Mezopotamia - Ur, Umma, Lagash, Babilon
*en la valo dil fluvio Indus - Mohenjo-daro ( habitanti), Harappa, Lothal

### Maxim granda urbi en la mondo
En la fino dil yari 1950a, la maxim granda urbi del mondo esis la sequanta: 

* Tokyo 
* (Granda-)London 
* New York 
* Shanghai 
* (Granda-) Paris 
* Moskva 
* Ciudad de México 
* Bombay (Mumbai) 
* Beijing 
* Buenos Aires 
* Chicago 
* São Paulo 
* Berlin 
* Tiencin 
* Kairo 
* Rio de Janeiro 
* Osaka 
* Kalkuta 
* Leningrad 
* Los Angeles 
* Shenjang 
* Wuhan 
* Cungking 
* Sydney 
* Jakarta 
* Hong Kong 
* Madrid 
* Roma 
En 2004 en mondo existis plua kam 200 urbi havante plua kam 1 milion habitanti. On predicas ke pos dek yari en la mondo existus 500 urbi kun plua kam 1 milion habitanti.