Latinigado

**Latinigado** esas termino en linguistiko signifikanta konvertado (transformado) di texto de ne-latina skribosistemo ad latina.

Exter evidenta skopo di latinigado, ank grave es adaptar formo di lo ad skopo-linguo. Precipue lo bezonas estar maxim lektebla da uzanti di specifika latina linguo.

En kazo di IDO krizala punto en latinigado es neuzado di nelektebla enca linguo du-signi *zh* e *kh* (per chanjo ad *j* i *h*), e korekta uzado *y* kom vokalo (en kazo di bezono: per chanjo ad *i*).

## Metodi di latinigado
Metodi di latinigado povas koncernar un ek:
* transliterigado por reprezentar skribita texto
* transskribado por reprezentar vorti parolita
* kombino di li amba supre.

## Traiti di latinigado
On esas multe di latinigala sistemi karakterizata per traiti quale:
* adfontala (ne-latina) linguo
* deskopala (latina) linguo
* simpleso
* reversebleso

## Latinigado dil alfabeto Kirila
Ol koncernas lingui dil ex-Sovietana en Balkanana landi. Existas konvinko inter Idisti ke problemo dil Kirila alfabeto es la nura pri latinigado. Sendube ol es falsa. Lingui qua bezonas (e esas) latinigar esas deki, centi o mili – depende quale on vidar la temo: landala lingui oficala o ank lingui etniala. Kopiado dil latinigado de angla versiono di ol, ordinare, ne es apta, malgre ke ofte versiono Idala esus tote sama.

On bezonas dividar oficala lingui dica grupo ad tri parti:
* la Rusa, la Mongoliana, la Kirgiziana e la Tajikistanana (la Kazakstanana havas ank sua propra latin-equivalanto)
* la Bielorusa e la Ukrainana
* Bulgara linguo (kom nura en Balkan – la Serbiana havas ank equivalanta la Latina, e la Macedoniana linguo: unesme es tre simila ad la Bulgara, e duesme ank havas tendenco por havar latino-equivalanto)

### Transskibado de[[Rusa linguo|l grupo Rusa]]

* la Rusa – funde di ol on transskribas Idale la Mongoliana e la Kirgiziana.

* BGN/PCGN (1947): Transliteration system (United States Board on Geographic Names & Permanent Committee on Geographical Names for British Official Use).[32]
* GOST 16876-71 (1971), GOST 7.79
* Latinigado UN por geografiala nomi (1987) – funde di GOST 16876-71.
* ISO 9 (1995) – transliterigado da *International Organization for Standardization*
* ALA-LC (1997)
* Volapuk (le 1990) – slangala nomo (sen rilato ad linguo Volapük), fakte ne transliterigado

**IDO-transkribala tabelo por la Rusa (modifika normo BGN/PCGN):**

* la Mongoliana fundis dil Rusa, ma havas sua du propra signi: *Өө* – transkribe *Öö* e *Үү* – transskribe *Üü*, ed ank altra interpreto signo *Ь* (moliga signo qua en transskribo dil Rusa es omisita) – transskribe *i*.

* la Kirgiziana fundis dil Rusa, ma havas sua tri propra signi: *Өө* – transkribe *Öö*, *Үү* – transskribe *Üü*, e *Ңң* – transskribe *ng*.

### [[Ukrainana linguo|la Ukrainana]], [[Bielorusiana linguo|la Bielorusiana]] e [[Bulgara linguo|la Bulgara]]

Sistemi di latinigado di la Ukraina:
* ALA-LC[39]
* ISO 9
* Ukrainana Nacionala transliterigado
* sistemi Ukrainana Nacionala e BGN/PCGN

**IDO-transkribala tabelo por [[Ukrainana linguo|la Ukrainana]], [[Bielorusiana linguo|la Bielorusiana]] e [[Bulgara linguo|la Bulgara]]:** (nur kom propozo dal idisti de 2008 – kun posa mikra modifiko)


Kirile
Latine
linugo, loko
apostilo


’
-
l' Ukrainana


а
a


б
b


в
v


г
g
la Bulgara


г
h
l' Ukrainana, la Bielorusa


ґ
g
l' Ukrainana


д
d


е
ye
la Bielorusa, en la komenco dil vorto, pos vokali, pos ь, ъ


е
e
la Bielorusa, en altra kazi


е
e
l' Ukrainana, la Bulgara


ё
o
la Bielorusa, pos ж, ч, ш, щ


ё
io
la Bielorusa, en altra kazi


є
ye
l' Ukrainana, en la komenco dil vorto, pos vokali, pos ь


є
ie
en altra kazi


ж
j



з
z


и
yi
la Bulgara, pos ь, ъ


и
i
la Bulgara, en altra kazi


и
i
l' Ukrainana


ий
iy
l' Ukrainana


і
i
l' Ukrainana, la Bielorusa


ї
yi
l' Ukrainana, en la komenco dil vorto


ї
i
l' Ukrainana, en altra kazi


й
y

*i* esus maxim internaciona (FGH), ma ol esas nur vokalo en Ido, do *y* (A) uzesez por ca konsonanto


к
k


кс
x


л
l


м
m


н
n


о
o


п
p


р
r


с
s


т
t


у
u


ў
w
la Bielorusa


ф
f


х
kh h


ц
c



ч
ch


щ
shch
l' Ukrainana, la Bielorusa


щ
sht
la Bulgara


ъ
a
la Bulgara


ь
-


ы
i
la Bielorusa
*y* esus plene internaciona, ma ol esas nur konsonanto en Ido, dum ke la sono bezonata esas vokalo, do *i* uzesez






э
e
la Bielorusa


ю
yu
en la komenco dil vorto, pos vokali, pos ь


ю
iu
en altra kazi


я
ya
en la komenco dil vorto, pos vokali, pos ь


я
ia
en altra kazi



## Latinigado di ne-Kirila lingui
Yen sistemi por kelk lingui:

### [[Arabiana linguo]]
Araba alfabeto uzesas por skribar la Arabiana, la Persiana, Urdu-linguo, Pashto-linguo e Sindhi-linguo. Existas kelk sistemi di latinigo dil linguo:
* DMG (1936) – da Deutsche Morgenländische Gesellschaft
* BS 4280 (1968) – da British Standard Institution,
* SATTS (le 1970)
* UNGEGN (1972)
* DIN 31635 (1982) – da Deutsches Institut für Normung
* ISO 233 (1984) – transliterigado
* Qalam (1985) – mixita sistemo
* ISO 233-2 (1993) – simpligita transliterigado
* Buckwalter transliteration (le 1990)
* ALA-LC (1997)

### [[Armeniana linguo]]
* Hübschmann-Meillet (1913)
* BGN/PCGN (1981)
* ISO 9985 (1996)
* ALA-LC (1997)

### [[Persiana linguo]]
* DMG (1969)
* ALA-LC (1997)
* BGN/PCGN (1958)
* EI (1960)
* EI (2012)
* UN (1967)
* UN (2012)

### [[Gruziana linguo]]
* Nacionala sistemo (2002)
* BGN/PCGN (1981-2009)
* ISO 9984 (1996)
* ALA-LC (1997)
* Neoficala sistemo (populara en sociala reti)
Transliterala tabelo:

**Exempli:**
* familionomo di ex-prezidantulo di Gruzia **მიხეილ სააკაშვილი**: Angle *Mikheil Saakashvili*, Germane *Micheil Saakaschwili*, Nederlandane e Suediane *Micheil Saakasjvili*, Polone *Micheil Saakaszwili*. Idale: *Miheil Saakashvili*.
* familionomo di ex-prezidantino di Gruzia **ნინო ბურჯანაძე**: Angle *Nino Burjanadze*, Germane *Nino Burdschanadse*, Nederlandane *Nino Boerdzjanadze*, Suediane *Nino Burdzjanadze*, Polone *Nino Burdżanadze*. Idale: Nino Burjanadze.

### [[Greka linguo]]
* ALA-LC
* Beta Code
* Greeklish
* ISO 843 (1997)

**Exempli:**
* familionomo di chef-ministro di Grekia **Κυριάκος Μητσοτάκης**: Angle, Germane, Nederlandane, Suediane: *Kyriakos Mitsotakis*, Germane *Kyriakos Mitsotakis*, Polone, Esperante *Kiriakos Mitsotakis*. Idale: Kiriakos Mitsotakis.
* familionomo di Grekiana militisto **Γεώργιος Κονδύλης**: Angle, Germane, Nederlandane: *Georgios Kondylis*, Polone *Jeorjos Kondilis*, Hispane Georgios Kondilis. Idale: Georgios Kondilis.

### [[Hebrea linguo]]
* ANSI Z39.25 (1975)
* UNGEGN (1977)
* ISO 259 (1984) – transliterigado
* ISO 259-2 (1994) – simpligita transliterigado
* ISO/DIS 259-3 – fonemala transskribado.
* ALA-LC

**Exempli:**
* familionomo di prezidanto di Israel **יצחק הרצוג**: Angle *Isaac Herzog*, Germane *Jitzchak Herzog*, Nederlandane: *Yitzhak Herzog*, Polone *Jicchak Herzog*, Hispane *Isaac Herzog*.

### [[Chiniana linguo]]
* Hanyu Pinyin (1958) – tonala transskribado, fakte normala
* ALA-LC – simila ad Wade–Giles, en 2000 transformis ad Hanyu Pinyin
* EFEO – da École française d'Extrême-Orient en 19ma yarcento, uzata precipue en Francia
* Latinxua Sin Wenz (1926) – sentonala precedanto di Hanyu Pinyin uzita en Soviet-Uniono e regiono autonoma Xinjiang Weiwuer en le 1930
* Lessing-Othmer – uzata precipue en Germania
* Latinigo Postal (1906)
* Wade–Giles (1892) – transliterigado
* Yale (1942) – da Usa.
* Latinigo Legge – da James Legge, Skotiana misionero
* ISO 7098 (1991) – funde di Hanyu Pinyin
* Gwoyeu Romatzyh, Mandarin Phonetic Symbols II, Tongyong Pinyin – uzata en Taiwan

Maxim populara esas Hanyu Pinyin modifikita (sen diakrita signi pri toni), quo povas duktar ad absurdala latinigado. Exemple existas du Chiniana provinci: *Shǎnxī* e *Shānxī*, qui sen diakrita signi havas un formo: *Shanxi*. Angle dua formo es latinigita kom *Shaanxi*, pro ke vokalo *ā* es plu longa kam *ǎ*. Ma nur enca kazo, en altra kazi *ā* iras ad *a*.

Ido transskribesis la China bazante sendiakritika Hanyu Pinyin kun kelka korektaji pril Ido-prononco:
* pinyinala "q" = Idala "ch"
* pinyinala "x" = Idala "sh"
* pinyinala "ts" = Idala "c"
* pinyinala "w" = Idala "v"
* pinyinala "zh" = "j" OD "dj"

### [[Japoniana linguo]]
* Hepburn (1867) – fonemala transskribado por Angla-Usana : phonetic transcription to Anglo-American praktiki
* Nihon-shiki (1885) – transliterigado
* Kunrei-shiki (1937) – fonemala transskribado, ank adoptita kom ISO 3602.
* JSL (1987) – fonemala transskribado
* ALA-LC – simila ad modifikita Hepburn
* Wāpuro – transliterigado

### [[Koreana linguo]]
* McCune–Reischauer (MR) (1937) – unesma transskribo aceptita, poke midifikita MR esis oficala sistemo fo Koreana in yari 1984-2000, pos sekvanta modifiki es nuntempe en Sud-Korea; uzis diakrita signi, apostrofi e tremai
* Yale (1942)
* RR (2000) – (Angle *Revised Romanization of Korean*) adjuntis reguli por transskribo e transliterigado
* ISO/TR 11941 (1996) – fakte du normi: *DPRK* por Nord-Korea e *ROK* por Sud-Korea
* Latinigado Lukoff (1945–47) – por la parolita Koreana en kursolibri

### [[Tai-linguo]]
* Royal Thai General System of Transcription
* ISO 11940 (1998) – transliterigado
* ISO 11940-2 (2007) – transskribado
* ALA-LC