open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Podlakia

**Podlakia** o **Podlahia** esis historiala regiono di Polonia lojata da Podlaki e Podlashuki.

Maxim granda urbo di *Podlakia* es Białystok.
Indijena populi

**Indijena populi** es termino sen universala defino, on povas koncernar etniala grupo lojanta en regiono geografiala, kun qua la grupo havas maxim frua relato.
Podlashuki

**Podlashuki** es Indo-Europana populo de grupo etniala di estala Slavi lojanta en Podlakia.

Parte di *Podlashuki* uzis sua linguo deveninta de Rutena linguo e Polona-Ukrainana dialekti, e identeso nacionala di membri dil grupo etniala es Bielorusiana, Poloniana, Ukrainana o nula.

Religii di *Podlakia* es ortodoxismo (nordala parto) e katolikismo (sudala parto) kom neofiti de ortodoxala eklezio.
Podlaki

**Podlaki** es Indo-Europana populo de grupo etniala di estala Slavi lojanta en Podlakia (Polonia).

*Podlaki* venis de Mazovia e ye 13ma-15ma yarcento koloniigis area proxim rivero Bug mixinte kun pli frue lojanta ibe habitantaro di Ruteni.
Mazovi

**Mazovi** es Indo-Europana populo de grupo etniala di Slavi lojanta en Mazovia (Polonia).

Unesme mencionis pri *Mazovi* Kronikisto Nestor ye 11ma yarcento.
Prusia (historiala regiono)

**Prusia** o **Prutenia** es historiala regiono situesita apud Baltika Maro inter infra Neman e infra Vistula.

La regiono ne es identa kun lando Prusia.
Mazuria

**Mazuria** esas geografiala e kulturala regiono di nord-estala Polonia, esanta parto di Prusia.

Tradicionale la regiono konsideresas kom historiala regiono malgre ke lo ne fitas a ciencala defino di ca termino.

Til 1657 *Mazuria* es parto di Princio Prusia e kun lo chanjis religio a protestantismo.
Estal Prusia

**Estal Prusia** esis provinco di Rejio Prusia, e pose Germana Imperio, Weimar-Republiko e Naziista Germania.

Historiala chef-urbo dil regiono esis Königsberg.
Iskemio

**Iskemio** (del ancien-Greka: ἴσχω / *ískhô*, « tenar » ed αἷμα / *haîma*, « sango ») esas la diminuto de sang-adfluo arterial ad organo. Ca diminuto efektigas basesko de oxizo di tisuo dil organo (hipoxio) e mem povas haltigar olua funciono.
Nesolvita krimino

**Nesolvita krimino**, **kazo nesolvit** e plu populare **kolda kazo** (segun l'Angla expresuro: *cold case*), esas kriminajo od acidento por qua la polico e judicio parexploris la kazo ma ne sucesis solvar lo. Ofte to eventas se ne plu esas suspektati o ne plu povas esar persekutata pro manko de pruvo. Ofte nesolvita kazo riapertesas pro ke nova pruvo-materialo o nova policala tekniki existas.
Mazovia

**Mazovia** esis historiala regiono di Polonia lojata da Mazovi, e maxim granda urbo – Warszawa.

Historiala chef-urbo di *Mazovia* es Płock.
Talasemio

**Talasemio** esas heredala morbo pro qua hemoglobino ne bone esas produktata. La korpo ne rikonocas la nejust eritrociti e destruktas oli. To efektigas  kronik anemio.
Tempal iskemio-atako

**Tempal iskemio-atako** (abreviat a **TIA**) esas nevrologial indiko por certen evento en la centrala nevro-sistemo.

La sang-fluo di (grand o mikra) parto di la cerebro kurta-friste interruptesas pro ne specifika kauzo (ofte koagulajo), ma l'aparaji qui efektigesas pro to, desaparas inter 24 hori.
Kontravenco

**Kontravenco** segun la yurocienco esas relative lejere punisebla fakto. Ulu qua kontravencas povas esar punisata pro to.
Publika ordino

Generale per **publik ordino** vizesas l'ordinat organizo segun sociala reguli ye publika tereno. Inverse, publik ordino esas l'absenteso di perturbo o minaco di la sociala reguli per diret o  minacanta danjero por altri o se yuri di altri esas o minacas esar violacata.
Civila yuro

**Civila yuro** es fako di yurocienco kontenanta kolekto di privata normi pri relati inter objekti di privata yuro.
Privata yuro

**Privata yuro** o **privata legaro** es un ek du faki di yurocienco (apud publika yuro) kontenanta kolekto di legala normi pri pretektado di enti e regulado relati inter ili.
Extrem Oriento

La nociono **Extrem Oriento** (o **Fora Oriento**) esas omna regiono en l'esto di Azia. La nociono esas de vid-punto Europan e historiale ligit ad Europan imperialismo.

Prezente plu ofte uzesas l'indiki est-Azia, sud-est-Azia e sud-Azia.
Voeren

**Voeren** esas 'municipo kun komodaji lingual' en Belgia. 'Municipo kun komodaji linguala' volas dicar ke omna municipala servi devas esar ofrat en altra linguo kam l'oficala linguo, por ti qui demandas to.

**Voer-distrikto** (nomo venas de la rivero Voer, pron: Vur), esas regiono di la Flandriana-linguala provinco Limburg (Belgia)]. La regiono, konsistanta de sis komoni, transferesis en 1962 de la Franca-linguala provinco Liege a la provinco Limburg, quankam la habitanti plura foyi expresis la deziro volar apartenar a la provinco Liege, tale igante la Voer-distrikto exkluzajo di la provinco Limburg en la provinco Liege. La Voer-distrikto divenis objekto di linguala sedicii e kombati inter Waloniani e Flandriani.
Ocidentala Sahara

**Ocidentala Sahara** (en l'Araba: الصحراء الغربية
*As-Sahra' al-Garbiya*) esas disputata teritorio en westala latero di Sahara an Atlantiko. En 1976 Maroko e Mauritania signatis kontrato por dividar l'originale Hispana teritorio, riche de fosfati. To incitis l'iraco di movemento di libereso Fronto Polisario, qua exklamis la nedependanta stato Saharan Arabiana Demokratiala Republiko (SADR). Depos 1979 nur Maroko okupas la teritorio.

La chefurbo dil teritorio esas El Ayune.
Saharan Arabiana Demokratiala Republiko

**Saharan Arabiana Demokratiala Republiko** (en l'Araba: الجمهورية العربية الصحراوية الديمقراطية *Al-Jumhuriya al-Arabiya as-Sahrawiya ad-Dimukratiya*) kurtigit a **SADR**, **Republiko Sahara** o **Republiko Sahrawi**, esas republiko qua koincidas Ocidentala Sahara – disputata teritorio en west-nordala Afrika. SADR agnoskesis da 84 UN-membri, de qui granda nombro ja retraktis lia agnosko pro diplomacala preso od ekonomiala konsideri. Ye fino di 2020 SADR havis diplomacala relati kun ck. 30 stati.
Judiciala persono

**Judiciala persono** es un ek objekti di civila yuro definita kom konstanta alianco di homi e materiala havaji por prodajo di specifika taski, qui es asignata en formo di unajo organizurala.
Patronomo

**Patronomo** es nomo personala en Slava landi, kreita de prenomo di patro (kun specifika dezinenco), en kelk landi kom oficala quale en: Bielorusia, Bulgaria, Rusia e Ukraina.

En Soviet-Uniono ank en kelk republiki, e hodie landi ne Slava havis patroni: Armenia, Azerbaijan, Gruzia, Lituania e Moldova.
Mez-prenomo

**Mez-prenomo** o **duesma prenomo**  es personala prenomo ne obligata maxim-multa-kaze uzata pos la unesma kom elemento di plena familionomo di specifa persono. En kelk landi infanti recevas la duesma pronomo honore di patro od avo, quo es simila kom patronomo en Slava landi.
Prenomo

**Prenomo** o **unesma prenomo** es personala nomo donata a persono da grupo, a qui lu apartenas. Kune posibla mez-prenomo (e sequanta nomi) e familionomo, kelkafoye kun patronomo, plu rare kun pseudonimo o surnomacho, es bazala informo pri persono en plumulto di landi.
Familionomo

**Familionomo** o **surnomo** es nomo di familio di persono, a qua lu apartenas. Kune de prenomo, mez-prenomo o patronomo, pseudonimo e surnomacho es bazo por identifikar persono en plumulto di kulturi e etni.
Personala datumi

**Personala datumi** es informi pri naturala persono kontenanta datumi lasanta identifikar lu, quale: prenomo, mez-prenomo, patronomo, familionomo, identifikala numero, datumi pri loko, identifikilo interretala e altra.
Statistikala datumi

**Statistikala datumi** es datumi koncernanta fenomeno, eventi agado di objekti di nacionala ekonomio, e ank vivo e stando di naturala personi, inklude personala datumi.
Statistikala exploro

**Statistikala exploro** es kolektado e traktado di statistikala datumi e anoncado e publikigado di rezulti di kalkuli e analizi.
Statistikala hipotezo

**Statistikala hipotezo** es omna supozo koncernanta distributo di statistikala toteso – en formo di funciono o valoro di distribut-parametro.
Eroro di unesma tipo

**Eroro di unesma tipo**, **alfa-eroro** o **falsa pozitivo** es eroro konsistanta ye retrojetar statistikala hipotezo, qua vere ne es falsa.
Eroro di triesma tipo

**Eroro di triesma tipo** es termino statistikala pri teorio di verifikado di statistikala hipotezo. Lo ne havas formala defino e uzesas en diversa signifiko, ank jokale.
Ciencal explorado

**Ciencala explorado** es laboraji da exploristo o grupo di exploreri por ganar progreso di ciencala savo.
Divulgo di privata datumi

**Divulgo di privata datumi** o **[[Datumi-divulgo Facebook e Cambridge Analytica|datumi-divulgo]]** esas la dissavigo di privat informaji di individuo od organizuro, maxim ofte per interreto.

Divulgar privata datumi ofte havas venjo kom skopo. Informo pri persono cherpesas de publike obtenebla datumari, sociala komunikilaro, komputer-piratago e social injeniorarto.
Intersexualeso

**Intersexualeso** esas stando di personi di qui la korpo havas tam virala kam mulierala karakteraji.

Esas dicerno di karakteraji inter:
* fenotipala sexuo (extere viro o muliero)
* gonadala sexuo (sexuo sur bazo di gonadi, sexuala glandi)
* genetikala sexuo (asisto di X- ed/od Y-kromosomi)

Povas esar granda mixuro de omna tri karakteraji. la sindromo di androgen-dessentiveso (SAD), la maxim ofta kauzo di intersexualeso, konstatesas ye 1 sur 20.000 personi.
Nacionala parko Yellowstone

**Nacionala parko Yellowstone** esas granda rezerveyo di naturo en Usa e la maxim anciena nacionala parko di la lando. Ol havas entote  km², equivalanta a  hektari o  *acres* (mezur-unajo por areo uzata en Usa). La maxim granda parto di la parko jacas en la nord-westo di stato Wyoming. La parko kreesis ye la 1ma di marto 1872, per lego signatita da lora prezidanto Ulysses S. Grant.

Yellowstone esas volkanala teritorio, kun krateri de bolianta fango e geizeri. La parko e rivero Yellowstone nomizesis pro la multa flava roki di la regiono.  La maxim konocata geizero esas "Old Faithfull" (olda fidelo) qua spricas singla 65 minuti varmeg aquo til alteso de 45 metri. Multa varma lagi havas diferanta kolori, pro la diferanta speci di algi e bakterii qui toleras vivar sub alta temperaturi aquala.

La parko gastigas cirkume 60 speci di mamiferi, inkluzite koyoti, bizoni, volfi, nigra ursi, griza ursi, linci, alki, e pumai.
Melanezia

**Melanezia** kun Polinezia e Mikronezia esas un de la tri grand insulari en la Pacifiko, qui kun kontinento Australia konstitucas Oceania.

Melanezia jacas norde e nord-este de Australia. Ol esas diversa regiono del insuli Westala Nova-Guinea e Papua-Nova-Guinea, insuli di stretajo Torres, insuli Salomon, Vanuatu, Nova-Kaledonia, Fidji, Bugenvil.
Pekorino

**Pekorino** esas fromajo de origino Italiana, de mutonala lakto. Lo es harda e feble pikanta.

Existas ses oficala sorti dil fromajo (nomi Italiane): *Pecorino Romano*, *Pecorino Sardo*, *Pecorino Toscano*, *Pecorino Siciliano*, *Pecorino di Filiano* e *Pecorino di Picinisco*.
Spageti

**Spageti** es sorto di tenua pasto, bazo di dishi di tradicionala Italiana nutrajo.

Tipala *Spageti* manjesas kun konforma sauco o fromajizita (en Italia maxim ofte kun parmezano e pekorino).
Subprogramo

**Subprogramo** (**proceduro** o **funciono**) es termino de procedurala linguo. Lo es separatita parto di komputerala programo posibla por exekutar multfoye dum ago di programo.

Subprogrami uzesas por simpligar precipua programo e faciligar lektado di fontokodexo di programo.
Procedurala programifo

**Procedurala linguo** es programifo-linguo lasanta krear komputerala programi en formo di precipua programo e multa proceduri, qua povar exekutesar multfoye da precipua programo.
Strukturala programifo

**Strukturala programifo** esas paradigmo di programifado olqua bazas ye divido di fontokodexo di komputerala programo por proceduri e hierarkie ordinita bloki kun uzar di kontrolala strukturi en formo di komandi di selektado e slingi. Lo developesis kom kontre spageti-kodexo uzanta ofte komando di salto (Angle *GOTO* / *IREZ A*).
Spageti-kodexo

**[[Spageti]]-kodexo** en informatiko termino pri komplexa e ne facila por komprenar fontokodexo di komputerala programo. De ta sorto di kodexo kompilesis programi per frua programifi procedurala quale Fortran e BASIC.

Lingui kun la kodexo uzesis ante kreado di strukturala programifi e uzis ofte komando di salto (Angle *GOTO* / *Irez a*).
Desstrukturala programifo

**Desstrukturala programifo** esas historiale maxim frua paradigmo di programifado olqua lasis krear algoritmi di Turing-kompleteso.

La ne strukturala programifo (kontre del strukturala) esis forte kritikita pro kreado tre nelekteba fontokodexo (spageti-kodexo).
Disperso-bombo

**Disperso-bombo**, **grapo-bombo** o **bombo de submuniciono** esas bombo jetat ek aviono, grenado o fuzeo qua dispersas cirkume 200 plu-mikra bombi. L'uzo di disperso-bombi esas tre diskutata pro ke la disperso-bombi produktas multa viktirmi. Depos 2008 disperso-bombi interdiktesas da plu kam 100 landi.
Adonis

**Adonis** (en l'ancien-Greka: Ἄδωνις) esis figuro de la Fenician e Greka mitologio. La nomo di ca deeso simple venas de la Feniciana Adon, to quo signifikas 'siniorulo'. Same kam la Fenician Adon per Adonis indikesis l'amorato di deino Afrodite, yarale mortant o resurektanta deo.

Adonis esis tre bela yunulo, amorata da Afrodite o Venuso, la deino di amoro. Dum chaso Adonis mortigesis da apro to quo senkonsolacigis Afrodite.

En Hades esis Persefone qua enamoris lu. Zeus tamen, decidis ke Adonis restez dum sis monati en Hades e sis monati che Afrodite.
Imperativa programifo

**Imperativa programifo** esas paradigmo di programifado olqua deskriptas proceso di exekuto kom serio di komandi chanjanta stando di komputerala programo.

Sucedanto di lo esis procedurala programifo.
Deklarativa programifo

**Deklarativa programifo** esas paradigmo di programifado olqua ne esas nature imperativa. Kontre l'imperativa, qua per serio di komandi indikas quale facar, la deklarativa indikas finala skopo por gani.

Es du sorti di deklarativa programifi:
* deskriptala (questionala programifo quale SQL e xBase)
* programebla (programifi funcionala e logikala quale: OCaml, XSLT e Prolog)
Egir

**Egir** esas Norvegiana deo di la maro, giganto kun sovaja naturo qua devis esar bridagata da la superdei. Ilua non filiini deskriptesis quale l'ondi di la maro.
Eneyas

**Eneyas** o **Aineyas** (en l'ancien-Greka: Αἰνείας, *Aineias*, en Latina: *Aeneas*) esis un de la maxim importanta defensinti di Troya en la Troyana milito, filiulo di Afrodite. Il povas esar konsiderata kom mi-deo. Pos la falo di Troya, Eneyas e sua olda patro Ankises sur la dorso e sua filiuleto a la manuo, fugis la brulant urbo. Pos longa vagado il naufrajis che Kartago. Rejino Dido enamoris lu. Ye komendo di superdeo Jupitero el iris ad Italia e suocidis. Rejulo di Latium promisis a lo sua filiino Lavinia kom spozino, quo efektigis kombato kontre Rutuli, nam plu frue el esis promisita a Turnus. Eneyas mortigis la rivalo dum duelo.

Eneyas esas introduktit en la literaturo da Homero (Ilias, libro II) kom duktanto di la Dardaniani (Troyani). En l'epocho di Aeneis da Vergilius, il esas la chefa persono, en qua rakontesas quale Eneyas fugis de Troya ad Italia, ube ilua decendinti Romulus e Remus fondis Roma.

Honore di lo nomizesis un ek planetoidi de Troyan asteroidi (Troyana kampeyo), deskovrita da Karl Reinmuth en 1930 – 1172 Eneyas.
Asklepios

**Asklepios**  (en l'ancien-Greka: Ασκληπιός, *Asklepios*; en Latina: *Aesculapius*) honorizesis en Grekia depos la 5ma yarcento a.K. kom deo di medicino e kurac-arto. Ilua atributo, la bastono di Asklepios esas la simbolo di la medicinala profesiono.
Fluvio Uruguay

**Uruguay** esas fluvio de Sud-Amerika longa de 1838 km, qua originas de rivero Pelotas (1ma fonto) e rivero Canoas (2ma fonto) en Brazilia, e debushas an fluvio Plata. Ol formacas parto de naturala frontiero inter Brazilia ed Arjentinia, ed inter Arjentinia ed Uruguay.
BRICS

**BRICS** esas abreviuro de Brazil, Rusia,India, Chinia, e Sudafrika e kelkafoye nomesas la Granda Kino. Esas kin landi qui havas cirkume la sama nivelo di ekonomio ed ankore konstante kreskas e developas su e hodie organizuro qua divenas plu e plu importanta politike ed ekonomie.

Chinia ed India esis relative sucesoza dum ke Rusia e Sudafrika esis stabila. En Brazil la situeso ekonomiala plumaleskis en la recenta periodo de kin yari (2020). Segun l'Indexo di Demokratio di *The Economist*, Chinia e Rusia havas autoritatala rejimi.
Bogdan Arnold

**Bogdan Eugeniusz Arnold** (n. ye la 17ma di februaro 1933 – m. 16ma di decembro 1968) esas Polona serial ocidero, nomita kom *guvernero di mushi*.

Pro hom-ocido di 4 mulieri en yari 1966-1967 il kondamnesis por mortopuniso exekutita per suspendo en 1968.

Ilua unesma viktimo esis prostitucito Maria B., qua transvivis Voliniana masakro.
Mieczysław Zub

**Mieczysław Zub** (n. ye la 10ma di oktobro 1953 – m. ye la 29ma di septembro 1985) esas Polona serial ocidero e kriminozo sexuala, nomita kom *Fantomas*.

Pro hom-ocido di 4 mulieri e 11 violaci en yari 1977-1982 il kondamnesis por mortopuniso, tamen ne exekutita pro ilua su-ocido en 1985.
Kazimierz Polus

**Kazimierz Polus** (n. ye la 10ma di septembro 1929 – m. ye la 15ma di marto 1985) esas Polona serial ocidero e kriminozo sexuala (pedofilo).

Pro hom-ocido di 3 personi il kondamnesis por mortopuniso exekutita per suspendo en 1985.
Joachim Knychała

**Joachim Knychała** (n. ye la 8ma di septembro 1952 – m. ye la 21ma di mayo 1985) esas Polona serial ocidero di mulieri e kriminozo sexuala, nomita kom *Vampiro de Bytom* e *Frankenstein*.

Pro hom-ocido di 5 mulieri il kondamnesis por mortopuniso exekutita per suspendo en 1985.

Ilua *idolo* esis Zdzisław Marchwicki (*Vampiro de Silezia* – 14 hom-ocidi e 7 probi di hom-ocidi).
Zdzisław Marchwicki

**Zdzisław Marchwicki** (n. ye la 18ma di oktobro 1927 – m. ye la 26ma di aprilo 1977) esis Polona serial ocidero di mulieri e kriminozo sexuala, surnomizita *Vampiro de Silezia*.

Pro hom-ocido di 14 mulieri e 7 probi di hom-ocido en 1964-1970 il kondamnesis por mortopuniso exekutita per suspendo en 1977.

Marchwicki esis *idolo* por Joachim Knychała (*Vampiro de Bytom*/*Frankenstein* – 5 hom-ocidi e multa probi di hom-ocidi).
Tadeusz Ensztajn

**Tadeusz Ensztajn** (n. 1913 – m. 1934 (?)) esis Polona serial ocidero di mulieri e kriminozo sexuala, surnomizita *la Vampiro de Łowicz*.

Pro hom-ocido di 7 mulieri e violaco di 3 altra en 1933 en Łowicz il kondamnesis por 15-yar enkarcerigo.
Paweł Tuchlin

**Paweł Alojzy Tuchlin** (n. ye la 28ma di aprilo 1946 – m. 25ma di mayo 1987) esas Polona serial ocidero e kriminozo sexuala, nomita kom *skorpiono*.

Pro hom-ocido di 9 mulieri e 11 probi di hom-ocido di la altra en yari 1975-1987 il kondamnesis por mortopuniso exekutita per suspendo en 1987.
Mariusz Trynkiewicz

**Mariusz Trynkiewicz** (n. ye la 10ma di aprilo 1962) esas Polona serial ocidero e kriminozo sexuala, nomita kom *satano de Piotrków*.

Pro hom-ocido di 4 pueri en 1988 il kondamnesis por mortopuniso interchanjita (pro amnestio) por 25 yari di enkarcerigo.
Nikifor Maruszeczko

**Nikifor Maruszeczko** (n. ye la 15ma di marto 1913 – m. ye la 8ma di agosto 1938) esas Polona kriminozo e serial ocidero.

Pro hom-ocido di 4 personi (du policeri) en 1937 il kondamnesis por mortopuniso exekutita per suspendo en 1938.
Ecito

**Ecito** es fiziologiala e psikologiala stando di esar vekata o di sentar organi per stimulado di punto di percepto. L'emocionala stando ligesas a kreskar sangopreso pro produktado di adrenalino en organismo.
Sexuala relato

**Sexuala relato**, **amorala relato** o **kopulaco** es sexuala aktiveso koncernanta inserto e pulsar peniso interne vagino por sexuala plezuro o riproduktado, o amba.
Sexuala stimulo

**Sexuala stimulo** es stimulajo (inkluzite korpala kontakto), qua duktas a sexuala relato, e povas duktar a orgasmo.
Sexual ecito

**Sexual [[ecito]]** es deskriptas fiziologiala e psikologiala reakti dum preparado por sexuala relato o kande expozar sexuala stimulo.
Parafilio

**Parafilio** es desaranjo di preferi di sexual ecito e plena satisfaco sexuala dependas de aparar specifika objekti (inkluzite personi), rituari e situesi, ne esanta parto di sexuala stimulo, longatempa forta sexuala fantaziaji.
Grzegorz Musiatowicz

**Grzegorz Musiatowicz** (n. 1986) esas Polona kriminozo e serial ocidero, nomita kom *Yunulo*.

Pro hom-ocido di 3 viri en 2002 e 2014 il kondamnesis por tilmorta enkarcerigo.
Henryk Moruś

**Henryk Moruś** (n. ye la 25ma di marto 1943) esas Polona kriminozo e serial ocidero.

Pro hom-ocidodi 7 personi en 1986 e 1992 il kondamnesis por tilmorta enkarcerigo, dum qua il mortis (korala feblesko).
Stanisław Modzelewski

**Stanisław Modzelewski** (n. ye la 15ma di marto 1929 – m. ye la 13ma di novembro 1969) esas Polona kriminozo sexuala e serial ocidero, nomita kom *Vampiro de Gałkówek*.

Pro hom-ocido di 7 mulieri en yari 1952-1967 precipue en od apud Gałkówek (provinco Łódź) il kondamnesis por mortopuniso exekutita per suspendo en 1969.
Władysław Mazurkiewicz (serial ocidero)

**Władysław Mazurkiewicz** (n. ye la 31ma di januaro 1911 – m. ye la 29ma di januaro 1957) esas Polona kriminozo e serial ocidero, nomita kom *Eleganta ocidero* o *Bela Władek*.

Pro hom-ocidodi 6 personi en yari 1940-1955 il kondamnesis por mortopuniso exekutita per suspendo en 1957.
Zoofilio

**Zoofilio** es sorto di parafilio: stando, en qua nura o preferata metodo di ganar satisfaco sexuala es exekutar sexual agi kun partopreno di animali.
Mariusz Sowiński

**Mariusz Sowiński** (n. ye la 26ma di marto 1976) esas Polona serial ocidero, violacero e zoofiliero, nomita kom *Vampiro de Stefankowice*.

Pro hom-ocido e violaco di 4 mulieri en yari 1994-1997 il kondamnesis por tilmorta enkarcerigo.

Ilua unesma viktimo ye la 9ma di oktobro 1994 en Stefankowice esis Zofia K., e elua korpo il jetis a puteo.
Tadeusz Kwaśniak

**Tadeusz Kwaśniak** (n. ye la 24ma di januaro 1951 – m. ye la 24ma di julio 1991) esas Polona serial ocidero e sexuala kriminozo (pedofilo), nomita kom *Toalala strangulero*.

Pro hom-ocido e violaco di 5 pueri en yari 1990-1991 il arestesis. Kwaśniak su-ocidesis en karcero.
Edmund Kolanowski

**Edmund Kolanowski** (n. ye la 24ma di oktobro 1947 – m. ye la 28ma di julio 1986) esas Polona serial ocidero e sexuala kriminozo (nekrofilo), nomita kom *Kolda kirurgo*.

Pro hom-ocido di 3 personi e profanaco di multa kadavri en yari 1970-1983 il kondamnesis por mortopuniso exekutita per suspendo en 1986.
Listo pri Romana imperiestri

Yen **listo pri Romana imperiestri**, montranta la dati en qui li kontrolis Romana imperio, til la krulo di Westala Romana imperio.

Diferanta de la kredajo di multa individui, Iulius Caesar nulatempe esis imperiestro (*princeps*) quankam ilu nominesis dumviva diktatoro en 45 aK, e malgre kelka historiisti uzar la titulo "imperiestro" por lu. Altralatere, la nomo *Caesar* ("cezaro") divenis la nomo dil unesma dinastio ed anke honorumala titulo, tradicionale uzita dum tota l'imperio. Exemple, Suetonius parolas pri "la 12 Cezari", inkluzite la du unesma dinastii, ed Iulius Caesar.

En 395, Romana imperio dividesis en du: Westala Romana imperio, ed Estala Romana imperio. Westala Romana imperio duris til yaro 476, kande Romulus Augustulus revokesis de la povo. L'Estala Romana imperio pose nominesis Bizancana imperio, qua duris til 1453, kande ol konquestesis da Otoman imperio.

## Westala Romana imperio (395-476)
Yen listo pri Westala Romana imperiestri.

## Estala Romana imperio (383-518)
Yen listo pri Westala Romana imperiestri.

## Videz anke
* Listo pri imperiestri di Bizanco
Airbus A320

La familio **Airbus A320** esas serio di avioni por pasajeri developita e produktita da Europana kompanio Airbus. A320 lansesis en marto 1984, flugesis unesmafoye ye la 22ma di februaro 1987 ed uzesis en aprilo 1988, da Franca kompanio *Air France*. Nun ol muntesas en Toulouse, Francia, en Hamburg, Germania, en Tianjin, Popul-Republiko Chinia depos 2009, ed en Mobile, Alabama depos aprilo 2016.

Nun, Usana kompanio *American Airlines* esas la maxim granda uzero di ca modelo, havanta 469 avioni.
Tor

**Tor** (en run-alfabeto: ᚦᛟᚾᚨᚱ, *þonar*; en l'ancien-Alt-Germana: *Tonger*; en l'ancien-Norvegiana: *Þórr*, en l'ancien-Saxoniana: *Thunaer* o *Thunar*) esas la Germana deo di la tondro ("Donar") e la fertileso. Esas relato kun la querko.

Il esas filiulo di Wodan e Fyorgin, la deino di la Tero.
Caxias, Maranhão

**Caxias** esas la 5ma maxim populoza urbo di stato Maranhão, en Brazilia. Segun la demografiala kontado di 2022 ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 5202 km².

## Referi
Henryk Kukuła

**Henryk Kukuła** (n. 1966) esas Polona serial ocidero e sexuala kriminozo (pedofilo), nomita kom *Monstro de Chorzów*.

Pro hom-ocido e violaco di 3 puerulo e 1 puerino en yari 1980-1990 il kondamnesis por 25 yari di enkarcerigo.
Karol Kot (serial ocidero)

**Karol Szczepan Kot** (n. 1946 – m. 1968) esas Polona serial ocidero e sexuala kriminozo (pedofilo), nomita kom *Vampiro de Kraków*.

Pro hom-ocido di 2 personi, 10 probi di hom-ocido e 4 incendii premeditita ye le 1960 il kondamnesis por mortopuniso exekutita per suspendo en 1968.
Karel Miry

**Karel Miry** (n. 14ma di agosto 1823, m. 3ma di oktobro 1889) esis Belga kompozisto.

Il naskis en Gent; il studiis muziko ibe ye la Rejala Konservatorio, e ye la Rejala Konservatorio di Bruxel. De 1857 il esis akademiano ye la konservatorio en Gent, ed in 1871 il divenis vice-direktoro. Il esis inter la unesma kompozisti qui kompozis operi di qui la libreti esis en la Nederlandana linguo. Il kompozis la muziko por la kansono "De Vlaamse Leeuw" (La Flandriana Leono), kun vorti skriptita en 1847 da Hippoliet Van Peene, qua kreis libreti por plura operi da Miri. En 1973 la unesma du stanci di la kansono oficale divenis la nacionala himno di Flandria.

Portret van Karel Miry 1860 barcode 910000105315.jpg|Miry  
PMa B 136 Gent.jpg|Nacionala himno di Flandria
Karel miry-1594122364.jpeg|Statuo en Gent di Karel Miry
Mars 6

***[[Mars 6]]*** esis kosmosondilo, parto di la Programo Mars di Sovietia. La skopo esis explorar Marso, studiante la planeto dum preterpaso e dolce atingar la surfaco.

Ol lansesis ye 5ma di agosto 1973, ye Kosmodromo Baikonur. Arivinte ye 12ma di marto 1974, la modulo qua atingus la surfaco separesis, e dum la decenso tra la atmosfero di Marso ol transmisis informeso (grandaparte ne-uzebla, pro falio di elektronikala elemento); pos 224 sekondi, komuniki tote cesis.

La skopo di *Mars 7*, lansita ye 9 di agosto 1973, esis la sama; ca misiono anke faliis, pro ke la separita modulo qua atingus la surfaco ne rekontris la atmosfero di Marso, preterpasante la planeto kun la altra modulo.
HEC Paris

**HEC Paris** (kompleta nomo en la Franca: *École des hautes études commerciales de Paris*) esas privat universitato qua precipue establisesas en Jouy-en-Josas, urbo vicina a Paris, Francia.

## Extera ligilo

* HEC Paris
Originala fonto

**Originala fonto** es omna publikigajo, qua kontenas originala deskripto di exploradi, observadi, perceptaji, komenti, teorii e hipotezi propra di autoro.
Jouy-en-Josas

**Jouy-en-Josas** esas urbo en la regiono Francilia, Francia. Segun statistiki dil yaro 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 10,14 km². Ol esas la maxim richa suburbo de Paris.

## Edukado
* HEC Paris
Ciencala publikigajo

**Ciencala publikigajo** o **publikajo** es artiklo en ciencala revui o en formo di libro kom originala fonto.
Bela literaturo

**Bela literaturo** (kontre di literaturo uzebla) es sorto di literaturala verko artala e sorto di skripto-arto, qua kontenas texti kun dominacanta funciono estetikala di linguo.
Animo

**Animo** esas tekniko filmala konsistanta ye krear efekto di vivigado di senviva formi per expozado un pos sequanta di singla fotografuri, desegnuri, marioneti etc.
Animo komputerala

**Animo komputerala** es arto pri krear movebla objekti per uzado di komputeri. Lo es domeno di grafiko komputerala e animo.
Skripto-arto

**Skripto-arto** es toto di raporti parola kom skriptaji, exemple en bela literaturo o ciencala publikigaji (uzebla literaturo).
Uzebla literaturo

**Uzebla literaturo** (kontre di literaturo bela) es sorto di literaturala verko, qua kontenas texti kun dominacanta funciono informala, opiniala, ciencala etc.
Simulo

**Simulo** es proximigata rikonstrukto di fenomeni o konduti du ula objekti per lua modeli, exemple matematikala modelo ofte skribita kom komputerala programo.
Komputerala simulo

**Komputerala simulo** es komputerala programo simulanta specifa fenomeno fizikala o sociala, maxim ofte per fasonado di lo kom matematikala modelo.
Fotografurala realismo

**Fotografurala realismo** o **fotorealismo** es traito di pikturi e filmi kreinta per tekniki komputerala, qui aspektas quale reala vidi facanta per fotografilo o kamero.
Vidigado (3D)

**Vidigado** es metodo di expozado ula existanta o projetanta objekto per ula komputerala programo por krear grafiko tridimensiona.

La vidigado kontenas 4 bazala parti:
* Modlado – proceso di krear objekti 3D.
* Texurado – "vestizado" di objekti por ganar efekto di fotorealismo.
* Kreado di ceno – pozado di kameri, lumi e elementi di ceno.
* Konvertado – kalkulado per komputero omna encenigi por konvertar ceno a grafikuro 2D.
Grafiko rastrala

**Grafiko rastrala** es expozado di imajo per matrico di punti (rastro) en formo di greto kolorita pixeli sur komputerala skreno, imprimomashino etc.

Skalado dil grafiko rastrala misuzesas lua qualeso.
Grafiko vektorala

**Grafiko vektorala** kune grafiko rastrala es un ek du bazala sorti di grafiko komputerala, en qua imajo definesis per geometriala figuri (grafiko dudimensiona) o solida figuri (grafiko 3D).

La grafiko vektorala povas skalesar sen misuzar lua qualeso.
Pixelo

**Pixelo** es maxim mikra uniformala (reperezentata specifa koloro) elemento di imajo expozata sur expozili di digitalal aparati o imprimata per tekniko puntala (rastro).
Grafiko dudimensiona

**Grafiko dudimensiona** o **grafiko 2D** es domeno di informatiko e grafik-arto pri digitalala imaji plana (2D) e pri metodi di manipuli di li.

La grafiko 2D povas existar en formo rastrala o vektorala, tamen pro limitizado teknikala fakte on uzas maxim ofte grafiko rastrala.
Grafiko tridimensiona

**Grafiko tridimensiona** o **grafiko 3D** es domeno di informatiko e grafik-arto pri digitalala vidigado 3D di datumi geometriala lasanta expozar ula objekto o surfaco.

La grafiko 3D povas ank existar en formo movembla kom animo.
GIMP

**GIMP** (abreviuro de Angla *GNU Image Manipulation Program*) es gratuita, publika programo komputerala ad editar grafiko rastrala.

Talismano e simbolo dil projeto es koyoto *Wilber*.
Komputerala grafiko

**Grafiko komputerala** es domeno pri digitalala sintezo e manipulado di kontenajo vidala.

Pro reprezentado di datumi lo dividas a grafiko rastrala e vektorala, e pro specifo di datumi a: grafiko dudimensiona, tridimensiona e movala (animi 2D o 3D).

La grafiko uzesas kom bazo en nuna komputerala ludi, animi, simuli e vidiguri.

La komputerala grafiko es domeno di informatiko e grafik-arto.
Rastro

**Rastro** es simulo di vidajo mult-tonala per l'un-tonala en formo di mikra desegnuro.

La termino uzesas en imprim-arto e grafiko.
Krita

**Krita** es gratuita, publika programo komputerala ad editar grafiko rastrala. Lo es parto di program-pakaro Calligra Suite.
CinePaint

**CinePaint** es gratuita, apertit-fontala programo komputerala ad editar grafiko rastrala.

Lo fondesis baze di fontokodexo di GIMP en versiono 1.0.4 por krear filmokadri e editar li.

Lo uzesis en komercala projeti filmala quale: *Stuart Little* (1999), *Harry Potter and the Philosopher's Stone* (2001) e *Scooby-Doo* (2002).
DigiKam

**DigiKam** es gratuita, publika programo komputerala ad simpla editado di grafiko rastrala, ma precipue por direktar fotografuri.
Aplikala programif-interkonekto

**API** o **aplikala programif-interkonekto** (abreviuro de Angla *Application Programming Interface*) es aro di reguli di komunikado inter programi.
Grafikal uzer-interkonekto

**Grafikal uzer-interkonekto** o **GUI** o (abreviuro de Angla *graphical user interface*) esas regulo di expozado di informi da komputero ed interakto kun uzero.
Direktilo di fenestri

**Direktilo di fenestri** es programo, qua direktas situi, konduti e desegni di fenestri en sistemo di fenestri. Maxim ofte la direktilo es elemento plena grafikala uzer-interkonekto (GUI) por specifa funcionanta sistemo.
Sistemo di fenestri

**Sistemo di fenestri** es komponento di grafikala uzer-interkonekto (GUI), qua servas aparati quale muso o klavaro, e ank grafiko. Ank lo donas a direktili di fenestri arei rektangula (fenestri) por desegnado.
X Window System

**X Window System**, **X**, **X11** o **X11R6**/**X11R7** es sistemo di fenestri, do komponento di grafikala uzer-interkonekto (GUI), kreita ye le 1980 di 20ma yarcento.
GNOME

**GNOME** (abreviuro de Angla *GNU Network Object Model Environment*) es grafikal uzer-interkonekto (GUI) kreita kom libera programaro por funcionanta sistemi Unixala (GNU/Linux, BSD, Solaris etc.). Bazo di lo esis sistemo di fenestri X Window System.
Widjeto

**Widjeto**, **kontrolilo** o **formilo** es bazala elemento di grafikala uzer-interkonekto (GUI) (ex. fenestro, feldo por editar, butono e glito).

Termino *widjeto* es populara inter Unix-uzeri, e *kontrolilo* meze di uzanti di Windows. En programi di Microsoft (Visual Studio, .NET, Office etc.) uzesas nomo *formilo*.
Butono (informatiko)

**Butono** o **komandala butono** es bazala elemento di grafikala uzer-interkonekto (GUI) (widjeto), qua exekutas ul operaco per komputerala muso.
ImageMagick

**ImageMagick** es gratuita, publika programo komputerala ad editado di grafiko rastrala.

Lo povas uzesar per komandi en konsolo o per API acesebla en multa programifo-lingui, inter altri: Perl, C, C++, Python, Ruby e PHP.
KDE Plasma

**KDE Plasma** o  simple **KDE** es grafikala uzer-interkonekto (GUI) kreita kom libera programaro por funcionanta sistemi unix e GNU/Linux.
KolourPaint

**KolourPaint** es gratuita, apertit-fontala programo komputerala ad editado di grafiko rastrala.

Lo es parto di grafikala uzer-interkonekto (GUI) KDE Plasma (predeterminita de versiono 3.3).
Paint Tool SAI

**Paint Tool SAI** es gratuita programo komputerala ad editado di grafiko rastrala.

La programo es acesebla nur por Windows en lingui Angla e Japoniana.
Dosier-administrilo

**Dosier-administrilo** o **dosier-direktilo** es programo komputerala por administrar strukturo di dosieri, katalogi e volumini.
MS-DOS

**MS-DOS** es funcionanta sistemo kom deslibera programaro kreita da Microsoft baze di fontokodexo di sistemo QDOS (Bill Gates kompris lo por 75 000 $).
86-DOS

**86-DOS** o **QDOS** es funcionanta sistemo kom deslibera programaro kreita da Tim Paterson, e fontokodexo dil sistemo kompresis da Bill Gates por 75 000 $. La sistemo transformesis a MS-DOS.
FreeDOS

**FreeDOS**, **Free-DOS** o **PD-DOS** es funcionanta sistemo kom libera programaro. Skopo la projeto esas plena konciliebleso kun deslibera MS-DOS.
PTS-DOS

**PTS-DOS** o **PTS/DOS** es funcionanta sistemo kom deslibera programaro. Skopo la projeto esis konciliebleso kun deslibera MS-DOS.

PTS-DOS kreesis ye 1993 en Rusia da PhysTechSoft e Paragon Technology Systems.
Movebla aparato

**Movebla aparato** o **movebla komputero** es komputero portebla lasanta editar, recevar e sendar datumi sen neceseso havar filala konekto kun interreto.
Posh-telefonilo

**Posh-telefonilo** es portebla telefonilo, qua lasas por fore distanta konekti senkablala per radio-retaro.
Kayer-komputero

**Kayer-komputero** es sorto di portebla personala komputero. Kontre plu mikra tabeleto e smartfono lo havas klavaro.
Mikrakomputero

**Mikrakomputero** es komputero desgranda kun singla mikraprocedilo, laboranta separate o kom un ek elementi di komplexa sistemo, ex. personala komputero o kayer-komputero.
Mikraprocedilo

**Mikraprocedilo** es sistemo digitalala facata kom singla integrigita cirkuito ebla exekutar operaci digitalala segun listo di komandi. Havante kelk funcioni di nuna centrala proced-unesi lasis ye le 1970 e le 1980 developar hemala mikrakomputeri.
DOS

**DOS** (abreviuro de Angla *Disk Operating System*) es unesma movebla (diskala) funcionanta sistemo kom deslibera programaro en mikrakomputeri di le 1980. La sistemo havis multa versioni (kloni), ex.: Atari DOS, AmigaDOS o MS-DOS (86-DOS/QDOS).

Multa kloni kreesis ank pos *epoko di mikrokomputeri*, inter altri: PTS-DOS e gratuita FreeDOS.
Tabeleto (komputero)

**Tabeleto** es sorto di portebla personala komputero. Kontre kayer-komputero klavaro ne es parto di lo, ma kontre smartfono la tabeleto havas plu granda skreno.
Nodo-tinto

**Nodo-tinto** (en l’Angla: *Tie-dye*), verbo: nodo-tintar, esas tekniko tintar o kolorizar texuro: vesti, tuki, linjo, edc. La tekniko konsistas de nodigar la texuro e partrempar (impregnar) ol en poto de liquida substanco de koloro. La nodi impedas la substanco penetrar ta parti di la texuro. Pos trempo la texuro desnodigesez e la parti qui nodigesis konservis olia propra koloro dum ke la parto nenodigita obtenis la dezirata koloro.
Alpikaprikorno

**Alpikaprikorono**  (*Rosalia Alpina*) esas kaprikorno vivant en Alpi til alteso de 1800 metri. Olua cirkumajo preferat esas la ligno di mortinta fagi.

## <small>Deskripto</small>

* Longeso: 24-39 milimetri
* hela-griza til hela-blua pilizita kun nigra makuli
Prima Explozo

La **Prima Explozo** o plu populare **Granda Pafo** esas kosmologiala teorio quan uzas ciencisti por deskriptar l'origino dil universo.
Arkosegilo

**Arkosegilo** esas segilo kun metal arko inter l'extremaji di qua fixigesas sego-lamo. Por diferanta skopi la sego-lamo facile povas esar chanjat o remplasata.

Per movar l'arkosegilo ad-e-retroe on segas.

Arkosegili kun mikra sego-denti uzesas precipue por manue segar metalo, fero, edc.

Arkosegili kun grand o kruda sego-denti uzesas por ligno, arbori, edc.
Papilo

**Papilo** esas mikra saliajo, sub epidermo o sur la
surfaco di ula mukozi, ek branchifuri nerva,
vaskula, qua produktas la sentiveso di la pelo.

Exempli esas la papili di gusto sur la lango, la papilo di Vater, papilala mmuskuli o la papilo dil okulo (anke 'blinda makulo', la plaso ube la nervo dil okulo ekiras l'okulo).
Homala papilo-viruso

La **homala papilo-viruso** (anke: **HPV**) esas genero di virusi en la familio di *Papilo-virusidi*. Papilo-virusi povas efektigar nenormala superkresko de pelo e muko ed esas la kauzo di veruki. La viruso deskovresis inter 1970 en 1980 da la Germana mediko e  virusexperto Harald zur Hausen.

Infekto per HPV povas efektigar karcinomo di utero-kolo, ma anke kancero di boko e fauco, peniso, anuso, vagino e labii di vulvo.

Hodie existas vacini kontre infekto di HPV, tam preventiva kam terapiala.
Lensoida nubo

**Lensoida nubo** o **lens-forma nubo** (oficale en la Latine: *Altocumulus lenticularis*: alt-kumuluso lensoida) esas nubo kun formo di lenso od mandelo. Ofte esas solitara nubi kontre blua cielo. Pro olia formo oli ofte videsas kom NIFO.

La formo di lensoida nubo produktesas pro la fakto ke varm aero acensas avan mont(ar)o e koldeteskas e decensas dop la mont(ar)o. Exakte ta-instante lensoida nubi videsas.
Kumuluso

**Kumuluso** esas amasifanta nubi, kun akra konturi. La bazo esas obskura, la maxim supra parto kun misfera formi esas blanka.

Se l'aero esas tre nestabila, tro-amasifanta kumuluso povas kreskar a kumulus-nimbo, ofte produktante pluvo o sturmo.
Kumulus-nimbo

**Kulumus-nimbo** o **sturm-nubo** esas sorto qua havas basa bazo ma anke povas esar tre alt e densa. Pluvo-quanto ofte esas la rezulto. Anke sturmo esas frequa fenomeno.

Kumulus-nimbo povas kreskar a plu kam 15 kilometri de alteso, kun 'champinionoid' od 'ambosoid' exterajo e sur to kovrilo de glacio (*pileus*). La bazo de nubi dependas del aero supra qua esas plu alta dum la somero od en la tropiki, kam dum la vintro. La nubi produktesas pro nestabil aero de kumulusi e povas formeskar izolite, grupe od alonge fronto. Izolita formo di kumulus-nimbo povas esar la somere frequa kurt ed intensa pluvegi kun intervali.
Kriolito

**Kriolito**, kemiala formulo Na3AlF6, esas tre rara mineralo qua nur trovesas ye kelka plasi en la mondo. La maxim granda konocata stoko esas en Ivittuut, sur la westala litoro di Grenlando.

Kriolito deskriptesis unesmafoye en 1798 da Peder Christian Abildgaard. Historiale, ol uzesis kom erco di aluminio, e pose por obtenar aluminio de bauxito per elektrolizo. Pura kriolito fuzas ye 1012 °C (1285 K), e povas dissolvar oxidi de aluminio til esar posibla extraktar aluminio per elektrolizo. Pro ke naturala kriolito esas multe rara, nun sintezala kriolito produktesas uzanta fluorito, CaF2.
Metadono

**Metadono** esas opiumoid analgeziivo, qua komencis produktesar en Germania depos 1940. Ol kontenas morfino, olqua esas la maxim granda funcionanta parto.

Hodie metadono uzesas kom deskonsakrivo por heroeno-konsakriti.
Modela listo de esencala medikamenti di MOS

**Modela listo de esencala medikamenti di MOS** kontenas medikamenti qui konsideresas kom la maxim efikiv e sekura por satisfacar la maxim importanta bezoni di sanesala sistemo. La listo uzesas da landi por developar sua propra listo de esencala medikamenti. Depos 2016 plu kam 155 landi kompilis nacionala listi de esencala medikamenti sur bazo di la modela listo di MOS.
La Monto

**La Monto** esis la plu-altigita benki en la nacional asembleyo di Francia, ube sidis la sinistra-radikala politikisti dum la Legifant Asemblo e la Nacionala Kunveno. Li havis grand influo dum e pos la Franca Revoluciono.

Pos 1793 la nomo *la Montani* uzesis por referar al opozantaro sinistra. *La Montani* ekvenis klubi quale la jakobini o kordieri. Lia adversi esis la jirondani qui reprezentis la richa liberala borgezaro.
Krak-kokaino

**Krak-kokaino**, kurte **krako** (en l'Angla: *crack*) esas kokaino fumebla.

Por uzar ol, kokaino boliesas kun amoniako od altra bazo, qua vaporigas la humideso e sikigas ol. Sike on dispersas la krako sur folieto de aluminio, qua varmigesez per acendilo.

Pro ke la kokaino boliesas kun tro multa amoniako, l'amoniako ne pardisolvesas. La rezulto esas plumulta quanteso de krako. La nepureso di ca kokaino efektigas la kraketado, olqua donis la nomo a la drogo. Pura kokaino apene kraketas se ol esas sika.
Klubo di Kordieri

La **Klubo di Kordieri**, oficale: Societo por Yuri di Homo e Civitano (en la Franca: *Société des droits de l'homme et du citoyen*) esis radikala socio dum la Franca Revoluciono. La klubo difuzis idei pri libereso, egaleso e frateso. La klubo konsideris kom tasko havar okulo gardanta ye la revoluciono ed esar vigilanta pro misuzo di povo.

Kordieri esis la nomo populala por la franciskani en Francia, pro la kordo quan li portis cirkum la lumbi. Dum la Franca Revoluciono la monakeyo di la Kordieri en Paris okupesis dal extreme revolucioneri, di qui la dukteri esis Danton e Hébert.
Kosmokonkurso

La **kosmokonkurso** esas la konkurso pri konquesto di la kosmo. Inicie esis konkurso inter Usa e Soviet-Uniono inter 1957 e 1975 por explorar la kosmo per sateliti e homizit aviaco a la luno kun retroveno a la tero.

Hodie konkursesas inter plura landi, internacion organizuri o NGO por durar l'exploro di la kosmo e kosmala teknologio.
Teologio di gratuita gracio

**Teologio di gratuita gracio** esas kristiana doktrino di soteriologio. Teologio di gratuita gracio instruktas, ke la nura kondiciono dil salveso esas fido, sen obstinaro o boni fari. En la doktrino, ol esas neposibla perdar la salveso dil individuo.

Yen exempli pri individui qui docas ol: Zane Hodges, Charles Ryrie, Charlie Bing Lewis Sperry Chafer.

## Referoi
Ben Guerdane

**Ben Guerdane** esas urbo en Tunizia. Segun statistiki dil yaro 2014, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 4732 km².

## Referi
Farbergé-ovo

La **Fabergé-ovo** (pronuncez *faberjey*) esas juvelajo en formo di ovo kreita da Peter Carl Fabergé e produktita da ilua employati de 1885 til 1917. De 69 exempleri ulafoye produktita nur restus 57. Maxim multi del ovi produktesis pro komiso da la Rusa cari.

L'ovi produktesis de platino, oro e gemi. Pos la Rusa Revoluciono l'ovi dispersesis tra la mondo, en privata kolekturi, muzei e rejala familii. L'ovi esas chereg e havas enorma valoro.
Testado di programaro

**Testado di programaro** es proceso ligata kun kreado di mol-varo, qua verifikas e validigas lo por korektigar lua qualeso.
Realigado (informatiko)

**Realigado** en informatiko es procedo di transformo di abstrakta deskripto di sistemo o programo a objekto materiala.
Testado strukturala

**Testado strukturala**, **testado di blanka buxo** o **di vitra buxo** es sorto di testi en injeniorarto, qua agas ye tala datumi adportita ke programo trairas omna fasonita voyo.
Denuncanto

**Denuncanto** esas persono, ligat ad od employata da organizuro, firmo od instituto, qua kontre volo dil organizuro, publikigas importanta sekret o celit informajo pri misuzo di povo, misagi o mala laboro-cirkonstanci di ta organizuro, firmo o stato.
Flu-brodkasto

**Flu-brodkasto** o **flu-komuniko** esas procedo dum qua kontinue parto di datumi esas stokigit en tempala stokeyo, tale ke programo destinita por to povas lektar e plear ol. Talamaniere la recevita komunikajo (video o audajo) direte povas esar konsumata sen deskargar la tota brodkastajo.

Flu-brodkasterii o flu-komunikili, exemple interreto, distributas la komunikajo per retaro di komputeri.
Ekfenestrigo

**Ekfenestrigo** esas termino qua uzesis por morto-punisar persono. La vorto inventesis lor l'unesma ekfenestrigo di Praha en 1419. Pro to la vorto relatas politikala destranquileso.

Tamen, anke esis personi qui ekfenestrigis su ipsa, suocidinti o simple por eskapar danjero.
Brek-danso

**Brek-danso** esas danso qua esas un de quar elementi di hip hop. L'altra elementi esas rap-muziko, dj-agar e grafitio.

La nomo 'brek' di la danso venas de la fakto ke slingi de batil-sono qui kopiesis, sonigesis dum "break" (pauzo) en la muziko, exemple: solo-pleo sur batilaro. La danso inventesis ye la fino di la yari 1970 - komenco di la yari 1980 en la povra quarteri di negri en Nova-York. Olima DJ-i quale Afrika Bambaataa, Grandmaster Flash e DJ Kool Merc  komencis uzar disk-turnili e son-mixili por tale repetante plear la 'brek' di kansono.

La danso havas diversa movi: *top-rok* (dansar stacante), *pedi* (en squatanta posturo), *povomovi* e *konjeli* (posturi). En brek-danso (e hip hop generale) importas havar propra stilo, originaleso ed expreso. Danseri defias l'un l'altra en kombato dansala.

## <small>Olimpiala Ludi</small>
Brek-danso esas oficala sporto depos 2024, unesma-foye dum l'Olimpiala Ludi en Paris, 2024. Quankam ol ja esis parto dil Olimpiala Ludi di Yunaro en 2018 en Buenos Aires.
Decimala nombrosistemo

**Decimala nombrosistemo** o **decimala nombrifado** es pozicionala nombrosistemo, en qua bazo dil sistemo es nombro '10', e por skribar nombri en la sistemo uzesas dek cifri: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9.

Lo origine devenas de India.

Egzemple: 6 \cdot 10^2 + 4 \cdot 10^1 + 5 \cdot 10^0 + 7 \cdot 10^{-1} = 600 + 40 + 5 + 0,7 = 645{,}7.
Pozicionala nombrosistemo

**Pozicionala nombrosistemo** o **pozicionala nombrifado** es metodo di skribado nombri (nombrosistemi) tale ke, depende de poziciono specifika cifro en sequo, lo signifikas multopleso dil exponento di nombro konsiderata kom bazo dil sistemo. Egzemple bazo en decimala nombrosistemo es nombro '10', e por skribar nombri en la sistemo uzesas dek cifri: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9.
Nombrosistemo

**Nombrosistemo** o **nombrifado** es grupo di reguli pri skribado e nomado nombri.

La sistemi povas esar:
* **plusa**, en qua nombri kreesas per adjuntar sequanta simboli (egz. Romana cifri uzinta 7 simboli: I, V, X, L, C, D, M)
* **[[Pozicionala nombrosistemo|pozicionala]]**, en qua depende de poziciono specifika cifro en sequo, lo signifikas multopleso dil exponento di nombro konsiderata kom bazo dil sistemo (egz. decimala nombrosistemo uzanta 10 cifri: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9).
Quinara nombrosistemo

**Quinara nombrosistemo** o **quinara nombrifado** (ank *kinala*) es pozicionala nombrosistemo, en qua bazo dil sistemo es nombro '5', e por skribar nombri en la sistemo uzesas kin cifri: 0, 1, 2, 3, 4.
Unara nombrosistemo

**Unara nombrosistemo** o **unara nombrifado** (ank *unala*) es maxim simpla posiblanombrosistemo por skribar naturala nombri, en qua uzesas nur un simbolo egz. *|*.

Egzemple: |||+||||| = ||||||||

La sistemo uzesas Pigmei.
Ternara nombrosistemo

**Ternara nombrosistemo** o **ternara nombrifado** (ank *triala*) es pozicionala nombrosistemo, en qua bazo dil sistemo es nombro *3*, e por skribar nombri en la sistemo uzesas tri cifri: 0, 1, 2.

Ternara cifri nomesas trici.