open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Ferion

**Ferion** esas ludo en enlinea spacala konquesto, permisanta di partopreni en areno por interdisputar la posedo di planeti (pose ringi) de kin niveli (klaso) di kusto di konservado.

Desvolvesas maxim mil foyi, maxim ofte kin mil planeti (ecepte FFA) forgrupata per kin (qua povas esar transformata kune ringigar) per hora ma povas esar di tre (veterana areno). L'imperio komencas kon planeto di dimensiono 30 klaso 1, un navo di rapideso du sen konservado ed  pekunio. La prima koloniigera navo de rapideso un esas a premio po , to de rapideso du (kon 5 motori) po , la segun plucherigos progrese. 
Enskribo esas libera ma trans di certa nivelo cirkum pos koloniigata, generala la kombati e precipue la teknologio per planeti efikar kon uzini e laboratorii (e klonio) anke transirar la dimensiono 20 per planeto, cirkum cent foyo, la kompro di un klefo po 5 euri esas bezonata.

L'ordini esas pozata en serii. 
Federo esas la situo maxim ofte ma sola vinko ne esas rara. 

L'areni havas tri kategorii segun la rezulti di partopreni.

La linguo uzata esas l'Angla ma guidolibri e forumi esas anke en altra lingui.

## Debuto

* Decidar pri koloniigar (o posible dil abandono).
* Konstrukturo a facar sur la planeti - establisez du serii. Un por la planeto di debuto e l'altra por ta ke esos koloniigera o specala laboro kun procento cirkume 80 pro uzino o laboratorio.
* Atribuar ala unesma planeto 100% forsercho e serio.
* En l'administreyo indicar ta ke pasar su lore del koloniigo (e la konquesto) sive 100% socialo, serio e la provizora redukto di taxo.
* Regardar la mapo.
* Sendar la gratuita koloniigera navo e ta konstrukto; ol-ta posible en mediacanta planeto.
* Forsercho - selektar la prima ed atributar la listo. Ofte l'uzino e laboratorio, pose motori.

## Kon nuklea motoro

Rapideso di koloniigera navo esas proporcionala a la nombro di motori. Por igar ad altra stelo uzez tri ed interna du.

## Preco di koloniigera navo

formulo esas preco = (unaji*12*punisaro faktoro)*ristorno faktoro 
punisaro faktoro dependas de planeti + koloniigera navo "vivanta" (komprata e ne mortigita/uzita)
ristorno faktoro dependas de nombro di navi konstruktita ja di ta desegno, kun maxim ristorno a 1000 navi, ed esas expresita kom nombro 0.3(?) < x < 1

### Extera ligili

* oficala situo
* hail of bullets
Ribeirão Preto

**Ribeirão Preto** esas urbo en Brazilia stato Sao Paulo. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 651 km², di qui 127,3 km² esas urbala zono. Ensemble altra 33 municipi, ol esas centro di metropolala regiono kovranta  km² e havanta  habitanti en 2021.

Ribeirão Preto fondesis ye la 19ma di junio 1856 en regiono lor uzita por edukado di bovi. Pose, l'urbo kreskis kun l'expanso di kultivo di kafeo por exportaco. Pos la dekado dil kultivo di kafeo en 1929, altra kultivi e l'industrio divenis importanta. Nun, Ribeirão Preto esas importanta industriala, komercala e servadala centro distanta 313 km de la chef-urbo dil stato. Importanta universitati ed inquesto-centri, nome pri medicino, agrokultivo e zooteknio, havas sideyi en la urbo.

## Geografio

La reliefo di Ribeirão Preto esas dominacante kolinoza, kun vasta kolini poke alta, e plana en lia kulmini. L'altitudi varias de 500 metri (minima) til 700 metri (maxima). Lua mezavalora altitudo esas 546 metri.

La rivero Ribeirão Preto donis lua nomo al urbo. Alta importanta riveri esas Pardo, Moji-Guaçu, Grande, Sapucaí, Turvo, e Jacaré-Guaçu. Malgre la quanto di riveri e rivereti, l'aquo uzata en la urbo venas de granda subtera jaceyo nomizita *aquífero Guarani*, qua komencis explotacesar en 1930. Tamen, studii montras ke l'urbo mustos adoptar nova fonti di aquo, posible de la baseno de rivero Pardo, por suplear la kreskanta demando pro l'augmento di habitantaro.

Ribeirão Preto jacas en regiono olim kovrita da tropikala foresto *mata Atlântica*, e restaji de ca foresto duras esar prezervata en parki e placi dil urbo. Recente facesis riplantaco di arbori dil anciena foresto an rivi di riveri e kanali dil urbo.

La klimato dil Ribeirão esas tropikala (*Aw* segun la klimatala klasifikuro da Köppen) kun varma e pluvoza someri, e vintri sika kun temperaturi plu basa. La mezavalora temperaturo en januaro (somero) esas 24,9°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en junio e julio (vintro) esas 19,9°C. Dum kelka vintri, la temperaturi povas esar multe basa, infre 5°C. La maxim alta temperaturo enrejistrita en la urbo esis 40,4°C, ye la 8ma di oktobro 2020. Dum somero, ultre pluvo anke povas kelkafoye falar greluno, e ventegi kun rapideso super 100 km/h anke povas eventar.

La pluvoza sezono iras de la duimo di oktobro til marto. La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 1392,1 mm, e la maxim pluvoza monato esas januaro, kun mezavalore 265,8 mm. Dum multa dii de la sika sezono, atmosferala humideso povas falar infre 30%, o mem infre 20%, efektiganta augmento di respirala morbi en la habitantaro.

## Referi
Friedrich Nietzsche

**Friedrich Wilhelm Nietzsche**, n. ye la 15ma di oktobro 1844 til la 25ma di agosto 1900, esis Germana filozofo.

Lua patro e gepatro esis Luterana pastori. Yuna orfano, ilu komencis lo sama, ma perdis sua fido kande lu lektis Arthur Schopenhauer e finis sen konvinkeso pri lua filologiala studii.

En 1870, il engajis su kom volanta flegisto dum Franca-Prusiana milito. L'experimento di violento e doloro shokis ilu profunde. Il quik maladis pro difterio e dizenterio.

En 1879 il abandonis l'ofico di docisto, e lor komencis vaganta vivo, serchanta favorebla klimati en Venezia, Genova, Torino, Nice, e skribis *Tale parolis Zarathoustra* (kom kinesma evangelio).

En 1882 ilu renkontris Paul Rée e Lou Andreas-Salomé, quon il demandis mariajar ma el refuzis, pos ke el demandis reciproka sentimenti. Ta refuzo desesperis lu multe pro malgre kritiki kontre mulieri, sentis la bezono di kompanino quon komprenus lu.

## Citajo
Urbi en Soria

**Urbi en [[Soria]]**:

## extera ligili
* Junta de Castilla y León
* ASAJA Soria
* INE: Soria
* Instituto de Estadística de Castilla-La Mancha
* Diputación de Soria
Soria

**Soria** esas chef-urbo di la samnoma provinco, en la regiono Kastilia e Leon, Hispania. Segun statistiki dil yaro 2017 ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 272,4 km². Jacanta an altitudo di 1063 metri super la marala nivelo ol esas la 2ma maxim alta provincala chef-urbo di Hispania, dop Ávila.

L'industrio nutrivala e la turismo nun esas la maxim importanta ekonomial agadi dil urbo.
Sorocaba

**Sorocaba** esas urbo en Braziliana stato Sao Paulo. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 450,38 km². Nun, ol esas la maxim populoza urbo de la sudo di Sao Paulo e la 5ma maxim populoza urbo dil stato. Kune altra 25 vicina urbi ol formacas metropolala regiono.

Sorocaba esas importanta industriala e komercala centro, kun plu kam 1.700 industrii e plu kam 13 mil komercala loki (magazini, butiki, supermerkati, ec). Dum recenta yari ol recevis importanta riurbanizuro-projeti, exemple la kreado di 150 km di biciklo-voyi.

## Historio

L'urbo jacas an la rivi dil rivero Sorocaba, apud l'anciena "treko Peabiru", qua ligis la litoro di Atlantiko a Pacifiko, e kreesis ed uzesis da aborijeni. En 2006, dum exkavadi por konstruktar nova kloakajo-sistemo, trovesis restaji di ceramikaji qui montras l'anciena kontakto inter indijeni de diferanta regioni. Nun, ta "choseo" ne existas, ma ol uzesis da Portugalana koloniigisti por explorar doplanda teritorii di Brazilia. Indijena tribui de etnio tupi habitis la regiono kande Portugalani arivis.

Portugalana komercisti ed exploreri trairis la regiono di Sorocaba en lia voyaji vers Minas Gerais e Mato Grosso, serchanta oro e diamanto. Sorocaba fondesis ye la 15ma di agosto 1654 e divenis urbo ye la 3ma di marto 1661.

L'unesma fabrikerii instalesis en 1852, ma la komerco di kotono restis plu profitebla por la habitanti dum kelka yari. En 1870 Austria-Hungariano Luís Mateus Maylasky, lor la precipua komercisto di kotono di la regiono, komencis konstruktar la ferovoyo *Sorocabana*, qua inauguresis en 1875.
Harold Pinter

**Harold Pinter** (10ma di oktobro 1930] til 24ma di decembro 2008) esis Britaniana skriptisto por teatro e cinemo qua recevis la Nobel-premio pri literaturo en 2005. Lua unesma verko esis *The Room* (1957). Ilu skribis 29 verki por teatro, 26 por televiziono, poemi, ed altra. *The Caretaker* (1960) esas un ek lua maxim importanta verki.

Ilu developis la genero konocita kom absurdajo-teatro.
São José dos Campos

**São José dos Campos** esas importanta industriala urbo en Braziliana stato Sao Paulo. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Ol esas la 6ma maxim populoza urbo dil stato Sao Paulo, e la 26ma maxim populoza urbo di Brazilia. Lua tota surfaco esas 1.100 km².

São José dos Campos fondesis ye la 27ma di julio 1767. Dum la 19ma yarcento, kultivo di kafeo portis richeso al urbo. Dum la 20ma yarcento e pose, la precipua ekonomial agado esas l'industrio, nome metalifado e mashinifado. Importanta firmi, exemple Panasonic, General Motors, Johnson & Johnson, ed altri, havas fabrikerii en la urbo. Ol esas la nacionala sideyo di Embraer, Braziliana fabrikanto di avioni qua esas un ek la maxim importanta aviono-fabrikanti del mondo. L'urbo anke esas sideyo di importanta centri di inquesti pri teknologio. La fakultato *Instituto Tecnológico de Aeronáutica* - ITA, kreita en 1950 - formacas specaligata injeniori, nome pri aeronautiko.

## Referi
Arancón

**Arancón** esas vilajeto en la regiono Kastilia e Leon, Hispania. Segun statistiki dil yaro 2017 ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 77,61 km². Ol distas 19 km de la chef-urbo di la provinco.
São Bernardo do Campo

**São Bernardo do Campo** esas importanta industriala urbo en Braziliana stato Sao Paulo. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis habitanti, kontre  habitanti en 2010. Lua surfaco esas 406,2 km². Ol apartenas a la metropolala regiono di la chef-urbo dil stato.
Osasco

**Osasco** esas urbo en Braziliana stato di Sao Paulo. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis habitanti. Lua tota surfaco esas 66 km².

Ol distas 16 km weste de la centro di Sao Paulo, en la metropolala regiono di Sao Paulo. Til 1962 ol esis parto di Sao Paulo, e divenis autonoma urbo ye la 19ma di februaro 1962.
Guarulhos

**Guarulhos** esas la duesma maxim populoza urbo de la stato Sao Paulo, en Brazilia. Segum la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 341 km². Ol distas 15 kilometri de la centro di Sao Paulo, e ligesas ad ol per la chosei Dutra, Fernão Dias ed Ayrton Senna, per ferovoyala lineo, e per multa diversa ponti sur riveri Tietê e Cabuçu.

Segun ekonomiala statistiki, ol esas la 12ma maxim richa urbo de Brazilia. Nun, ol havas importanta komercala centri, hospitali, universitati, e variigita privata e publika servadi por lua habitantaro e por habitanti de vicina urbi.

Fondita en 1550 dal jezuito Manuel de Paiva, Guarulhos kreskis multe pos la yari 1950a, ed atraktis multa industrii. Nun ol esas importanta industrial e komercal urbo. Pos ke l'internaciona aeroportuo *Guvernisto André Franco Montoro* - konocata kom *aeroportuo di Cumbica* - inauguresis en 1985, l'urbo recevis moderna hoteli, e la terciara sektoro divenis diversigesis.

## Referi
Ludwig Zamenhof

**Ludwig Lazarus Zamenhof** (Polone: *Ludwik Łazarz Zamenhof*) (1859 til 1917) esis Polona okulisto e kreinto l'auxiliara linguo Esperanto, l'avo di Ido. Lua originala familionomo esas Samenhof ma il chanjis ol pro ke ol pronuncesas plu korekte segun la reguli di Esperanto.

## Nomo
La Hebrea antenomo di Zamenhof esis Eliezer (Hebree: אליעזר ʾĔlîʿézer od Eliʿézer) ed il recevis, jusnaskita, sekulara nomo Lejzer ( לייזער ), Yiddisha versiono di Eliezer (Hebree: אֱלִיעֶזֶר Eliʿézer). Vere, Esperantala prenomo *Lazaro* devenas de juda nomo (Hebrea: אֶלְעָזָר Elʿazar, Greke: Λάζαρος Lazaros, Latine: Lazarus, Ruse: Лазарь Lazar’, Polone: Łazarz Ŭazaŝ, Hispane: Lázaro), ma anke Kristana (du Lazari mencionesis en l'Evengelii, ed anke existis Santa Lazaro e.c.).

Ilu selektis Rusa nomo Ljudovik/Ljudvik (Ruse: Людовик/Людвик Ljudovik/Ljudvik, Esperantigite Ludoviko, Germane: Ludwig, Polone : Ludwik) honore a  Francis Lodwick aŭ LODOWYCK, qua publikigis en 1652 projeto pri artificala linguo, pri quo Zamenhof legis en verki de Komenio. Ta chanjo eventis nur kande il iris a Moskva ad universitato. La skribformo Zamenhof vice Samenhof (qua signifikas Germane 'semkorto') aparis nur pos l'unesma yari di divastigo di Esperanto. En la fino di 19ma yarcento, ilua fratulo Leono Zamenhof doktorigis ed eskis subskribir "Dr. L. ZAMENHOF", pro to, il ek 1901 ofte subskribis "Dr. L. L. ZAMENHOF".

## Vivo

Zamenhof naskis en la strado *Ulica Zielona* an la domo nombro 6, en la urbo Białystok, lore en la Rusa imperio (nune Polonia). Ilua nasko-dio esis las 3ma di decembro segun la Juliala kalendario, la 15ma di decembro segun la Gregoriala kalendario.

Il esis filiulo di linguo-instruktisto Marko Zamenhof e Rozalia. Ilua familio esis judi de Grandadukio Lituania, ma ne esis parolinti di Lituana linguo. Segun ilu dicis, il esis "Rusa Hebreo".

## Reformo di Esperanto ed Ido-afero

En 1894, Zamenhof propozis kelka reformi ad Esperanto, exemple chanjo di plurali ek -j ad -i, la fino di l'uzado dil akuzativo -n, la chanjo dil korelativi per altra plu rikonocebla e la chanjo di kelka radiki. Ta chanji esis prenita dal Delegitaro en la projeto prezentita da Beaufront por krear Ido, ma l'Esperantisti aceptis nek la propozo da Zamenhof nek olta di la Komitato, qua esis fidela a l'idei di Zamenhof pri reformar la linguo por plubonigar ol.

En litero publikita en *La Revuo* en mayo 1907, Zamenhof dicis:

## Zamenhof/Esperanto-objekto

Varsovio, Strato de Ludoviko Zamenhof, angulo kun Nowolipki, direkto al Nowolipki.jpg|
Varsovio, bushaltejo Zamenhof.jpg|
Varsovio, bushaltejo Esperanto nr-o 02, 2.jpg|
Varsovio, aŭtobuso de linio 107 al Esperanto, 1.jpg|
Varsovio, Strato de Ludoviko Zamenhof, angulo kun Nowolipki, direkto for de Nowolipki.jpg	|
Varsovio, Strato Esperanto, stratŝildo, apud Strato Anielewicza 02.jpg|
Varsovio, Strato de Ludoviko Zamenhof, stratŝildo sur stango nokte.jpg|


## Referi

## Extera ligili
* Leteri da Zamenhof dum l'Ido-afero
Pervez Musharraf

**Pervez Musharraf**,militisto e politikisto n. ye la 11ma di agosto 1943 til la 5ma di februaro 2023, esis prezidanto di Pakistan de 2001 til 2008.
24 hori apud Le Mans

**24 hori apud [[Le Mans]]** Sarthe, Francia esas automobil-konkurso di duriveso qua organizesas depos 1923. La 6 kilometri longa rekta voyo di Hunaudières ube kelka automobili pos interkoliziono lansesis, en 1990 esas separita per tri kurvi.

En 1991 Mazda kun rotativa motoro ganas. 
En 2007 e 2008 R-10 Audi ganas kun dizel-motoro, Peugeot sequas.

## <small>Dizastro di 1955</small>

Ye 11 di junio 1955 dum la konkurso, 84 personi, inkluzante konkursanto Pierre Levegh, ocidesis, e plu kam cent esis vundata kande la vehilo di Levegh lansesis vers spektanti pos koliziono: parti de la vehilo frapis spektanti, e la korpo di la vehilo brulis. Ol esis la maxim grava dizastro en la historio di automobilo-konkursi. Inquesto pri la dizastro konkluzis ke nula konkursanto esis responsanta, e ke la konkurso-voyo, konstruktita 30 yari antee, ne esis desegnita por tante rapida vehili.
Korodo

**Korodo** esas domajo di ula materio pro reakti kun cirkumajo, produktanta oxido, hidroxido o sulfido. La maxim konocata exemplo esas la febligo di stalo (rusto) pro oxidigo, od altra elektrokemiala oxidigi di metali, qui reaktas kun oxo, sulfati od altra oxidigiva substanci.

Korodo anke povas referar la solvuro di ceramikaji, e la palesko e febligo di polimeri da ultraviolea lumo de la Suno.
Gramado

**Gramado** esas turismal urbo en Braziliana stato Rio Grande do Sul. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 237 km².

La kolda klimato dum vintro, la naturala peizaji e l'Europana influi (precipue Germaniana) atraktas multa turisti a Gramado omna yari.

## Referi
Hans von Euler-Chelpin

**Hans Karl August Simon von Euler-Chelpin** (1873 til 1964) esis Germaniana biokemiisto qua recevis la Nobel-premio pri kemio en 1929 pro lua studii pri fermentaco di sukro e fermentala enzimi.
Canoas

**Canoas** esas urbo en Brazilia stato Rio Grande do Sul. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. Lua tota surfaco esas 131 km².

Ol esas parto de la metropolala regiono di Porto Alegre, e divenis urbo ye la 27ma di junio 1939. Canoas esas sideyo di la Luterana Universitato di Brazilia (ULBRA).
Alexandros la Granda

**Alexandros la Magna**, od **Alexandros la Granda** (antiqua Greka: *Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας* / Aléxandros ho Mégas o *Μέγας Ἀλέξανδρος* / Mégas Aléxandros) od Alexandros III di Makedonia (Ἀλέξανδρος Γ' ὁ Μακεδών / Aléxandros III ho Makedốn), naskinta ye la 20ma o la 21ma di julio 356 aK e mortinta ye la 10ma o la 11ma di junio 323 aK en Babilonia, esis rejulo di Makedonia ed un ek maxim famoza personaji del Antiqueso.

Filiulo di Filipus la 2ma, dicipulo di Aristoteles e rejulo di Makedonia depos 336 aK, Alexandros divenis un ek la maxim importanta konquesteri de la Historio. Dum lua regno, per duranta militistala kampanii, ilu transformis sua mikra rejio en suvereno di imensa imperio Persa del Akemenidi, avancis kun sua armeo til la rivo di fluvio Indus, e fondis preske sepadek urbi, de qui la maxim multa nomizesis *Alexandria*.

La notoreso di Alexandros esas komprenebla precipue pro sua volo pri konquestar la tota mondo lor konocita. La konsequantajo di ca deziro, samatempe iluzionoza e realista, esis, dum kurta tempo —  ante ke ilu mortis subite evante triadek e du yari — politikala uneso inter Ocidento ed Oriento, qua nulatempe pose eventis. Ilu judikesas kom un ek la maxim bona strategiisti de la historio.

L'imperio di Alexandros, markizita per sua volo pri mixar kulturi Greka ed orientala, pose dividesis inter sua generali, formacanta diversa rejii e dinastii kun influi Greka.

Alexandros konquestis granda imperio inkluzinte Mezopotamia, Egiptia, Grekia, granda parto di la nuna Turkia (inkluzite Anatolia), Siria, Gaza, Fenicia e Persia. Kun lua armeo, lu atingis la regiono di fluvio Indus, en la nuna India.
Pelotas

**Pelotas** essas la 3ma maxim populoza urbo del stato Rio Grande do Sul, en Brazilia. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 1608,8 km².

Pelotas distas 261 km de Porto Alegre. Ol fondesis ye la 18ma di junio 1758, e divenis urbo ye la 7ma di julio 1812. Dum kolonial epoko en Brazilia la regiono produktis precipue sikigita karno, qua exportacesis ad altra regioni Braziliana ed adportis multa richeso a Pelotas.
Anders Fogh Rasmussen

**Anders Fogh Rasmussen** politikistulo n. en 1953, esis la chefministro di Dania de 2001 til 2009.

Ilu komencis lua politikala kariero en 1978, kom deputato en *Folketing* (Dana Parlamento).

Ye la 4ma di aprilo 2009 Rasmussen divenis generala sekretario di NATO.
João Café Filho

**João Fernandes Campos Café Filho** (1899 til 1970) advokato e politikistulo, esis prezidanto di Brazilia de 1954 til 1955. Il asumis povo depos suocido di Getúlio Vargas. Ilu esis l'unesma protestanto qua divenis prezidanto di lando.
Norman Mailer

**Norman Kingsley Mailer** (1923 til 2007) esis Usana skriptisto di romani e plei por teatro e cinemo.

Il skribis pri milito e la biografii di Marilyn Monroe e Pablo Picasso.
Ekonomio di Dania

Dania havas moderna ekonomio, nome sektori di farmaciala produkturi, marala navi e rinovigebla energii. Tamen, ol dependas forte del exportaci, qui reprezentas preske 1/3 de lua TNP. Dania exportacas precipue mashinaro, kemiala produkturi, mobli, medikala equipuri, e karno di porko e shinko en konservo. La sektoro di servadi reprezentas 75% de lua TNP.

Lua habitantaro refuzis adoptar Euro kom pekunio ye la 1ma di januaro 1999. Recente, l'ekonomio di la lando kreskis multe, pro la expanso dil interna merkato, ma de 2007 til 2009 la kresko falis, komence pro la fino di prosperado en la konstrukturo di domi, e pose pro l'internaciona krizo. En 2020, pro efekti de la pandemio di KOVID-19, lua ekonomio diminutis per cirkume 2%, ma en 2021 ol kreskis 4,86%

## Referi
Masakro en la skolo di Tuusula

Ye 7 di novembro 2007 proxim Helsinki, Finlando, en skolo di Tuusula, 18 yari evanta studiantulo Pekka-Eric Auvinen mortigis ok homi e fine ilu suocidis.

## L’ evento
Ye 11.44 kloki la surveyanta centro pro bezono esis anuncata pri pafado en skolo-centro Jokela, en Tuusula. Samatempe la skolestrino imperis per l’ interna radio la skolani e docisti restar en klaso-chambri e seruragante klozar la pordi.

La pafanto movis c. duadek minuti en la skolo pafante vers homi e la cirkumajo. Ilu entraprezis anke inflamar un koridoro per incendiiva fluido. La policisti arivis en loko ye 11.55 kloki. Pos l’ evento policisti kolektis 76 amunicioniero e trovis 320 neuzata kartochi.

Per la kugli di fusilo mortis la skolestrino, saneso-sorgisto di la skolo, kin pueruli (un 16 evanta, du 17 evanta, du 18 evanta) ed un 25 yari evanta studiantino, qua havis du filii. 12.04 kloki la aganto pafis unfoye vers policisti, ma policisti ne kontrepafis.

Parto de la skolani sucesis fugar tra fenestri, ma parto mustis restar longe en klaso-chambri vartante la salvesko. Dekeun homi lezis li neserioze dum l’ eventi pro diferanta kauzi. L’ atako-grupo *Karhu* ('urso') di la polico invadis la skolo ye 13.30 kloki. Erste nun on povis evakueskar la celinta skolani e helpar la vunditi. Policani trovis l’ aganto ye 13.53 en latrino. Ilu pafabas lu aden la kapo ma il ankore vivis. L’ aganto ne plus rivivigis e lu mortis en kliniko pos ok hori ye 22.15 kloki. L’ evakuo da la policani duris til 15.20 kloki, pro ke on ne esis sekura, kad existis posibla plusa pafanti en la skolo.
Carlos Luz

**Carlos Coimbra da Luz** (1894 til 1961) politikisto (federala deputato) esis prezidanto di Brazilia de 9 til 11 di novembro 1955.
Luísa Dias Diogo

**Luísa Dias Diogo**, ekonomikistino e politikistino n. ye la 11ma di aprilo 1958, esis chefministrino di Mozambik de 2004 til januaro 2010.
Margrethe la 2ma di Dania

**Margrethe la 2ma**, n. *Margrethe Alexandrine Þórhildur Ingrid* ye la 16ma di aprilo 1940, esis rejino di Dania de 1972 til 2024.
Karachi

**Karachi** (Sindh ڪراچي, en Urdu کراچی) esas la maxim populoza urbo di Pakistan, chef-urbo di provinco Sindh, e la 12ma maxim populoza urbo de la mondo, kun 23,5 milion habitanti en 2013. Lua tota surfaco esas  km². Ol esas la maxim kosmopolita urbo di Pakistan, kun la maxim granda diverseso linguala, etniala e religiala de la lando, ed esas un ek la urbi kun maxim granda demografiala kresko de tota mondo. Ibe jacas l'internaciona aeroportuo *Jinnah*, la maxim importanta di la lando.

Karachi esas la maxim importanta financala centro, e koncentras la sideyi di la maxim importanta entraprezi di Pakistan. La du precipua portui di la lando - portuo Karachi e portuo Qasim - jacas ibe.

## Referi
Janez Drnovšek

**Janez Drnovšek**, ekonomikisto, administranto di entraprezi e politikistulo 1950-2008, esis la prezidanto di Slovenia de 22 di decembro 2002 til 22 di decembro 2007. Ilu anke esis chefministro di lando, de 1992 til 3 di mayo 2000, e de 17 di novembro 2000 til 2002.
Frederik la 9ma di Dania

**Frederik la 9ma di Dania** (*Christian Frederik Franz Michael Carl Valdemar Georg*) (1899 til 1972) esis rejulo di Dania de 1947 til lua morto.
Niterói

**Niterói** esas urbo en Braziliana stato Rio de Janeiro. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 130 km².

Til 1834 Niterói nomesis "Vila Real da Praia Grande". Lua nuna nomo, antee skribita "Nictheroy" o "Nitheroy", esis la nomo donita dal indijeni a la portuo dil urbo Rio de Janeiro dum la 16ma yarcento. Niterói esas la sola urbo en Brazilia qua fondesis da indijeno Arariboia, ye la 22ma di novembro 1573.

Niterói jacas trans la bayo di Guanabara, avan urbo Rio de Janeiro, esanta parto de lua metropolala regiono. Ol esis chef-urbo di la provinco - pose stato - Rio de Janeiro de 1834 til 1894, ed itere de 1903 til 1975. 

## Referi
Volta Redonda

**Volta Redonda** esas urbo en Braziliana stato Rio de Janeiro. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 182,3 km².

Jacanta an amba rivi di fluvio Paraíba do Sul, ol konocesas kom *[[stalo]]-urbo*, pro lua staliferio, nomizita *Companhia Siderúrgica Nacional* - CSN, qua inauguresis en 1946. Altra du importanta industrii esas fabrikerii di cemento e di oxo industriala. Existas anke mikra fabrikerii di nutrivi, metaliferii e stofi.

Pro la granda quanto di industrii, l'indexo pri homala developeso dil urbo esas la 4ma maxim granda dil stato Rio de Janeiro. Tamen, en kelka quarteri l'urbo subisas problemi pri aerala poluto.

## Referi
Teresópolis

**Teresópolis** esas urbo en Braziliana stato Rio de Janeiro. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 770,6 km².

Distanta cirkume 1 horo e 30 minuti per choseo del urbo Rio de Janeiro, Teresópolis cirkondesas da prezervata boski e monti, exemple olta di Nacionala Parko *Serra dos Órgãos*, ed esas famoza pro sua montala klimato. Ol anke gastigas l'oficala entreneyo di la Nacionala Futbalo-Esquado di Brazilia, e havas permananta mestiero-ferio, en qua cirkume 700 mestieristi povas vendar lia produkturi.

## Referi
Cabo Frio

**Cabo Frio** esas urbo en Braziliana stato Rio de Janeiro. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 400,7 km².

Ol esas la maxim populoza urbo de la regiono nomizita *Região dos Lagos* (Regiono di la Lagi). Ol jacas proxim kabo (Portugalane: *cabo*), e proxim la loko ube la kolda (Portugalane: *frio*, *fria*) aqui de sudal Atlantiko renkontras la varma aqui qui venas del Equatorala regiono. Do, l'origino di lua nomo: *Cabo Frio* signifikas "kolda kabo", malgre ke la klimato di la regiono esas varma.

Cabo Frio nun esas importanta turismala loko di la litoro di Rio de Janeiro, precipue pro lua plaji, exemple *Praia do Forte*, *Praia das Conchas* (Plajo di la Konki) e Peró. Ol distas 27 km de Búzios e 13 km de Arraial do Cabo, du altra turistala urbi.

## Referi
Andradina

**Andradina** esas urbo en Braziliana stato Sao Paulo. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 964,23 km². Ol distas 630 km weste de la chef-urbo dil stato.

Fondita ye la 11ma di julio 1937 da Antônio Joaquim de Moura Andrade, lor la maxim granda edukindo di bovaro di Brazilia. Moura Andrade stimulis l'extenso di ferovoyo til la regiono.

L'edukado di bovaro duras esar importanta ekonomial agado por la urbo til nun, ma kultivo di sukrokano  por produktado di alkoholo anke divenis multe importanta dum recenta yari.
Bento Gonçalves

**Bento Gonçalves** esas urbo en Braziliana stato Rio Grande do Sul. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 382,5 km². Ol distas 109 km de la chef-urbo dil stato.

Ol koloniigesis da Italian imigranti de Veneto, ma anke recevis altra grupi, exemple Germani, Franci, Hispani e Poloni. Nun, lua precipua ekonomial agadi esas la produktado di vitbero e vino (ol esas un ek la precipua produkteri di vino en Brazilia) e mobli, ed anke turismo. Ol surnomizesis *la chef-urbo dil [[vino]]* en Brazilia. Ol anke havas privata universitato, *Universidade de Caxias do Sul*, e kampusi dil Statala Universitato di Rio Grande do Sul (UERGS), e la Federala Instituto di Rio Grande do Sul (IFRS).

La nomo dil urbo homajas Bento Gonçalves da Silva, un ek la precipua komandinti di la milito di Farrapos.

## Historio
Ante l'arivo di blanki, la regiono habitesis dal populo kaingang, qui habitis alonge rivero Antas en mikra grupi. Pose li ekpulsesis da tale nomizita *bugreiros*, individui qui kontratesis por ekpulsar li.

En 1875, lora princino Isabel de Brazilia donis tereni a 24 familii di Italiana imigranti qui originis precipue de Trento, e fondis kolonieto nomizita "Dona Isabel" en la regiono. Dum la sequant yari, altra enmigranti arivis, note de Veneto, Trentino e Lombardia.

Ye la 11ma di oktobro 1890 la kolonieto transformesis en urbo e nomizesis Bento Gonçalves, homaje a Bento Gonçalves da Silva, komandinto dum la milito di Farrapos. Dum l'unesma yardeki dil 20ma yarcento l'urbo duris recevar enmigranti. Ultre l'Italiani, ank arivis Poloni, Germani, Suedi, Franci e Hispani.

En 1919 inauguresis ferovoyo liganta Bento Gonçalves a Porto Alegre, por transportar l'ekonomiala produktado di la regiono. La ferovoyo transportis pasajeri reguloze til 1976. Nun, ol transportas nur turisti en kurta extenso, de Bento Gonçalves til Carlos Barbosa, en treni tirita per vaporolokomotivi.

En 1950 l'urbo ja havis 22.500 habitanti. Industrial agado expansis, nome sektori di vino, mobli, ledro, kemiala produkturi, metalifado e mekanikal equipuri. En 1967, organizesis en Bento Gonçalves la Nacionala Ferio pri Vino (*Fenavinho*). Dum la sequanta yari altra nacionala ed internaciona ferii organizesis en la urbo, exemple Ferio dil Moblaro (*Movelsul*), e la Komercala Ferio di Bento Gonçalves (*Expobento*).
Foz do Iguaçu

**Foz do Iguaçu** esas la 7ma maxim populoza urbo di Braziliana stato Paraná. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 617,7 km².

Foz do Iguaçu esas la 2ma maxim importanta destino turistala en Brazilia, dop Rio de Janeiro, e la maxim importanta destino turistala en Suda regiono. Ol konocesas internacione por l'aquofalo Iguaçu - judikata kom un ek la 7 naturala marveli de la mondo - e por l'aquobarilo Itaipu.

Ciudad del Este en Paraguay, e Puerto Iguazú en Arjentinia, esas vicina urbi qui formacas urbala regiono kun Foz do Iguaçu. La vorti *Iguaçu* (Portugalane) ed *Iguazú* (en Hispana) originis de Guarani vorti *Y* (aquo) e *guazú* (granda), do *Iguaçu* od *Iguazú* ambe signifikas "granda aquo".

## Referi
Juiz de Fora

**Juiz de Fora** esas importanta industriala urbo en Braziliana stato Minas Gerais. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 1437 km².

## Referi
Contagem

**Contagem** esas urbo en la stato Minas Gerais, Brazilia. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 195,3 km². Ol esas parto di la metropolala regiono di Belo Horizonte.

## Referi
Heinrich Böll

**Heinrich Böll** (1917 til 1985) esis Germana skriptisto qua recevis Nobel-premio pri literaturo en 1972.
Gordon Brown

**Gordon Brown**, politikisto ed ex-jurnalisto di televiziono n. ye la 20ma di februaro 1951, esis la chefministro dil Unionita Rejio de 2007 til 2010 por la Laborala Partiso.

Il esis chefministro kande la Granda Financala Krizo di 2008 eventis e respondis kun kontreciklala fiskala programo.
Garri Kimovich Kasparov

**Garri Kimovich Kasparov** (n. ye la 13ma di aprilo 1963) esas Sovietiana e Rusiana shakoludisto e politikisto.

## Shakoludo
Sur la shako-planko il impresas omna sua adversi per sua kreeso, sua akuta senso di atako-ludo, ulatempe hezitas ad sakrifikar materio. Sua unesma titulo di mondo-championo, il arachas ulo ye 22 yari, en 1985, kontre Anatoli Karpov. Dum plu duadek yari, mem sen oficala titulo dum 2000 yari, il restas la mondala numero uno, til il renuncas definitive ad konkursi en 2006.

## Politikisto
En 2005 Kasparov divenis (antiputin-)politikisto en la demokrata partiso L'Altra Rusia. En 2008 il kandidatigis su por prezidanto di Rusia.
Il fugis ad Usa en 2013. En 2014 il obtenis la Kroata stataneso.

## Referi
Remado

**Remado** esas sporto sur aquo, exemple sur rivero o lago. La naveti esas propulsita da la reaktala forci de remilo, qua esas pulsita kontre l'aquo.

Ol esas olimpiala sporto de Olimpiala Ludi en Paris (1900).
André-Marie Ampère

**André Marie Ampère** (1775 til 1836) esis Franca fizikisto e matematikisto. Ilu esis un ek la precipua studiisti e deskovrinti di elektromagnetismo. L'unajo *[[ampère (elektro)|Ampère]]* por mezurar elektrala korento nomizesis homaje ad ilu.

Ilu deskovris elektromagneteso kun François Arago ed inventis l'elektrala telegrafo, e helpis developar galvanometro, pos observar la fenomeno di deflexo di l'agulo magnetala di busoli pro l'elektrala fluo en metalfilo, deskriptita unesmafoye da Hans Christian Ørsted.
Breinigerberg

**Breinigerberg** esas vilajeto che l'urbeto Stolberg, en la Germana stato Rhenlando-Palatenio. Segun statistiki de 2005, ol havis 971 habitanti.

## Extera ligilo
* Breinigerberg
Frédéric Chichin

**Frédéric Chichin** dicita **Fred Chichin** (1954 til 2007) esas rock-muzikisto. Il esis la precipua membro dil grupo Les Rita Mitsouko, kun Catherine Ringer.
Eintracht Frankfurt

**Eintracht Frankfurt** (konocata anke kom **Adler** o **SGE**) esas profesionala futbalo-klubo establisita en Frankfurt am Main. Ol partoprenas en Bundesliga.

Ol fondesis ye la 8ma di marto 1899. Olua stadio, *Waldstadion*, inauguresis en 1925, e nun havas kapaceso por 59,5 mil spektanti.

## Chefa trofei
* 1 championkonkurso Germana 1959
* 5 Germana kupi 1974, 1975, 1981, 1988, 2018
* 2 UEFA-Kupi 1980, 2022

## Extera ligili

* Eintracht oficala situo
Foie gras

**Foie gras** (Franca per *grasa [[hepato|hepati]]*) esas manjajo kompozita exkluzive de hepati (kondimentizita) di maskulala anadi e gansi tre groseskita da gavado.

Foie gras esas uno di plu populara delikataji en Franca koquarto e lua saporo esas deskriptita kom richa, kremoza e delikata, dessimila di ordinara hepato. Foie gras povas esar vendita tota, o preparita en *mousse* o pasteto (la maxima basa qualeso), ed esas kustume kom akompanuro per altra nutrivo, quale rosto-pano o bifsteko.

En moderna foie gras produktado, gavado komencas 12−18 dii ante buchar. L'anado (duope) o ganso (kinope) esas kustume nutrita kontrolita quanteso di maizo mixuro tra a tubo insertita en l'animalo-kutikulo ad l'ezofago.

La precipua produktado (97%) esas anado, plu forta en saporo, do konvenas perfekte per risoligar. Per la terino la saporo plu subtila e kun bitreso on preferas la ganso.
Gera

**Gera** esas la 4ma maxim populoza urbo di Turingia, Germania. Segun statistiki de 2015, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 151,93 km².

Ol esas universitatala urbo: l'universitato *Duale Hochschule Gera-Eisenach*, abreviuro DHGE, fondesis en 2016 e nun havas 1330 studenti.
Zeitz

**Zeitz** esas urbo en Saxonia-Anhalt, Germania. Segun statistiki de 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 87,15 km².
Resende

**Resende** esas urbo en Braziliana stato Rio de Janeiro. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 1113,5 km².

## Referi
Ouro Preto

**Ouro Preto** esas historiala urbo en Braziliana stato Minas Gerais. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km².

Ouro Preto distas 96 km de Belo Horizonte, 475 km de Rio de Janeiro, 675 km de Sao Paulo e 840 km de Brasilia. Lua nomo, en la Portugalana, signifikas "nigra oro". Dum la 18ma yarcento ol esis importanta centro di minado di oro en koloniala Brazilia. Nun ol esas importanta turistala urbo pro lua prezervata koloniala arkitekturo.

Ouro Preto anke esas hemo di la federala universitato di Ouro Preto (UFOP), qua havas cirkume 8.000 studenti. Multa studenti vivas en komonala domi nomizata "republiki". Existas 66 "republiki" di studenti del universitato en l'urbo.

## Geografio

La reliefo di Ouro Preto esas kolinoza, varianta de 700 metri sur la marala nivelo Amarantina til 1600 metri di altitudo che distrikto Antônio Pereira. Lua mezavalora altitudo esas 1179 metri. Rivero das Velhas, qua trairas Belo Horizonte, naskas en la municipo.

La municipo prezervas arei kun l'originala foresto Atlantika, qua olim kovris regioni vicina a la litoro di Brazilia, ed anke pasturaji, mikra boski di araukario, e vejetantaro di savano (*cerrado*).

La klimato di Ouro Preto esas tropikala, kun influo dil altitudo (*Cwb* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La mezavalora temperaturo en julio (vintro) esas 14,8°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en januaro (somero) esas 20,8°C.

La mezavalora yarala pluvo-quanto dil urbo esas 1552 mm, e la maxim pluvoza monato esas decembro, kun mezavalore 324 mm. De mayo til agosto, la mezavalora pluvo-quanto monatala esas infre 30 mm.

## Ekonomio

Ultre turismo, altra importanta ekonomial agado di Ouro Preto duras esar la minado (oro, turmalino, hematito, dolomito, pirito e topazo), ed anke industrio, nome aluminio (Alcan) ed altri.

## Referi
Diamantina

**Diamantina** esas historiala urbo en Braziliana stato Minas Gerais. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 3.891,7 km².

Fondita en 1713 kun la nomo *Arraial do Tijuco*, ol kreskis rapide pos la deskovro di diamanti proxim ol. La nomo *Diamantina* venas de diamanto. Nun, edifici de l'epoko koloniala esas importanta turistal atraktivi de la urbo.

Diamantina esis la nask-urbo di Braziliana prezidanto Juscelino Kubitschek, en 1902.

## Referi
Almazán

**Almazán** esas urbo di la Provinco Soria, regiono Kastilia e Leon, Hispania. Segun statistiki dil yaro 2017 ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 165 km².
Animalo

**Animalo** esas viva ento kun plura celuli qua povas movar su adminime dum parto di lua vivo. Ol esas sempre heterotrofa. Ol formacas un ek la subdividuri nomizita regni di Eukarioti segun la klasifiko. Nun la filogenetika klasifiko uzas la termo ‘’metazoairi’’ per indikar tá grupo, ma la poziciono di il-ca, tale ke sua subdividuri, korektigesis per la lumo di genetika studii e segun la ‘’sparegema analiso’’ di presenta tipi.

## Klasifikuro di bifurki en animala regno (metazoairi)

Omna speci klasifikesas segun recensita en arboratrajo di animala regno, partinta di brancho. Omna bifurko konsistas ek klasi, ol mem divizita en ordeni, pose en familii, e fine en genri. La latina nomi donita a speci konsistas ek du nomi, indikanta genro e speco. 

Ta klasifikuro esence fondesas sur du molekulara kriterii (komparo di DNA-sequi). Ta klasifiko-metodo, malgre multe uzata, kelkafoye mankas « precizeso ». Tale la repartiso di branchi inter spiralii e lofoforii repozas ankore sur embriologia kriterii.

Bona certa quale tota klasifiko, il-ca es evolucion-subjekto.
Poços de Caldas

**Poços de Caldas** esas urbo an la sudo di la Braziliana stato Minas Gerais. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 547 km².

Lua aqui sulfoza kun medicinala propraji ja konocesis dum la 17ma yarcento. En 1872 la farmisto José Bernardes Junqueira donis tereni ube jacis la fonti di aquo por konstruktar l'urbo. L'akto di donaco signatesis ye la 6ma di novembro ta yaro, dio qua konsideresas la dio di fondado dil urbo.

En 1886 lor imperiestro Pedro la 2ma di Brazilia vizitis la regiono ed inauguris ferovoyala staciono ibe. Tri yari pose, la regiono separesis de l'urbo Caldas, e divenis municipo. Lua developo augmentis dum la komenco di la 20ma yarcento, e la prospero duris dum tota l'epoko en ke la kazini permisesis funcionar en Brazilia.

Nun, ol duras esar importanta turistala urbo pro sua bela peizaji, milda klimato, sulfoza aqui e charmoza konstrukturi.

## Referi
Foxo

**Foxo** (*Vulpes vulpes*) esas membro di kanido-familio, proxime volfo.

## Habiteyo

Foxo vivas en nordala misfero ed suda Australia. La habiteyo di foxo esas tre multaspeca: dezerto, foresto, arbustaro, montaro. Foxo videsas ofte mem en urbal arei serchante nutrivi de reziduo-buxi.

## Nutrivo

La bazo di lua suceso esas tre diversa uzo di nutrivi. Foxo manjas preske omno: uceli, lepori, larvi, raupi, skarabei, ma lua chefa objekto esas mikra roderi. On trovis anke restaji di diversa beri en exkremento di foxi.

## Foxofamilio
En la familio di foxi esas nur un chefa maskulo ed un chefa femino. La maskulo kopulacas kun omna femini, ma nur la chefa femino yunifas. L'infra femini ofte abortas pro l'atakema ed obsedanta konduto da la chefa femino. Se infra femino yunifas, la chefa femino adoptas la foxyuni. Se la chefa femino mortas, ulo de l'infra divenas chefo.

Ordinare la quanto di foxyuni esas kin o sis. La quanto di roderi ed altra mikra animali regulas la quanto di yuni. La maskulo anke partoprenas en la sorgo pri la yuni kam l'infra femini serchante nutrivo.

## Hierarkio
Ordinare on pensas ke foxo vivas unope, e se on vidas multa foxi kune, li esas femino kun lua yuni. To esas fakto, se foxi esas nemulta ed areo esas vasta. Ma se la habiteyo esas favoroza por foxi, la quanto di foxi kreskas e li formacas hierarkio. La oportuna areo povas esar nur kelka deki de hektari.

Se en areo esas multa foxi, ol vivas en laxa familio, en qua paro di maskulo e femino esas kom chefo. Infre en la hierarkio esas plusa femini. L'infra maskuli en la grupo esas sempre yunuli de la chefa femino o adoptita da la chefa femino de ula infra femino.
La yunuli nur vartas la matureso, kande ol povas livar e serchar propra habiteyo.

Malgre foxi formacas kunevivanta familio, li ne esas trupala animali kam volfi. Foxo sempre chasas unope e du foxi en loko esas rara vidajo. Per radio-sendili instalita en kolo di foxi on saveskis, ke foxi movas multe e renkontras altra foxi ofte ma kurtatempe.

## Atakemeso
La familio-vivo di foxi esas tre atakema. La lukto inter yuni pro nutrivo komencas mem che la mami. La foxyuni luktas anke inter li che la fox-truo, ma la femino ne kalmigas li. L'atakemeso kreas la bezonata hierarkio en la foxaro.

La hierarkio ne darfas kreskar tro granda, e parto de la yuni livas la grupo e serchas propra habiteyo mem dum lia unesma vivo-yaro. De la departanta yuni 70% esas maskula e nur 30% esas femina. Ofte l'unesma vintro esas tre severa por la yuna bestii, pro ke li mustas vivar inter habiteyi di altra foxi, se ol ne migras plu fore.
Johannes Vermeer

**Johannes (Jan) Vermeer** (1632 til 1675)  esis Nederlandana piktisto.

Vermeer probable utiligis *[[camera obscura]]*, qua projektis imajo di la ceno piktenda sur dorso di buxo, e donis fotografala qualeso a la pikturo.

Kelka lua pikturi:
* "Yunino kun perla oreloringo"
* "Panoramo de Delft"
* "Letrolektanta muliero en blua robo"
* "Het melkmeisje"

La funero di la piktisto Johannes Vermeer eventis ye la 15ma di decembro 1675, en Oude Kerk en Delft, Nederlando. 

Dum la lasta yari ilu sufris pro pekuniala sucii, e ye lua morto evante 43 yari il esis multe debizita. Kelka monati pos la funero ilua vidvino bankrotis. 

En la sequanta yari la pikturi di Vermeer, montranta bele lumizata pacoza ceni en familiala chambri, esis ne estimata. Tamen fine lua verkaro divenis famoza dum la 19ma yarcento.
Korseto

**Korseto** esas subvesto note per muliero, kun barti e lacagita, destinita pro subtenar la mami, ad kompresar la tayo e la ventro e mantenar la kalzi.

Dum Mez-epoko la militala vesto en ledro o stalo pro protektar la toraco.
Televiziono-kanalo

**Televiziono-kanalo** generale referas sive ad televizion-emisilo o lua kablala televiziono/satelitala televiziono kontre-parto (amba skiras sube). Kelkafoye, to esas konfundar kun la termino televizionala reto, qua (kande propre uzita) deskriptas grupo di geografiale-repartisita televiziono stationi qua partagas proprieto o omni di lua programo reciproke.
Daxo

**Daxo** esas maxim granda Europa-mustelido, longa de 70 cm (90 cm kun la kaudo) pezas cirkume 20 kg. Ol esas rikonocebla pro nigra bandi sur la muzelo.

Femino esas plu granda kam maskulo. Li exkavas mem en harda sulo.
Sinkopo (medicino)

**Sinkopo** en medicino esas subita ed instantala perdajo di koncio e movo.

## Kauzi
Inter la faktori qui povas efektigar sinkopo esas enprenar tro poka nutrivo e fluidi, basa sango preseso, hipoglicemio, pubereso, ecesanta korpala esforco qua dimunutas multe l'energio-rezervi korpala, emocanta ditreso, e manko di dormo. Mem staceskar tro rapide od esar en stuvo povas efektigar sinkopo.

Rekomendita kuracado esas pozar l'individuo sur sulo kun la gambi kelke elevata. Tale, la vertijo e l'instantala blindeso pasas. la persono povas experiencar vidala trubli en la formo di mikra brilanta punti (fosfeno). To ofte eventas dum poka minuti. Se sinkopo eventos ofte, o se ne esas evidenta explikado, esas importanta parolar kun mediko.

Plu grava kauzi di sinkopo inkluzas kordiala morbi, none trublo pri kordiala ritmo.

## Kulturo

Sinkopo en mulieri esas triviala tropo o stereotipo dum tale nomizita "Epoko Viktoriana".
Staciono Ahyeon

**Ahyeon** (아현역) esas staciono che lineo 2 dil urbala ferovoyo di Seoul, Sud-Korea, qua esas cirklatra lineo. Ca staciono esas la maxim proxima a quarteri Insa-dong e Samcheong-dong, tale la maxim proxima dil anciena rejala rezideyo che Unhyeongung.

La porciono di lineo 3 inter ca staciono e la staciono Jongno 3(sam)-ga esas forte kurvatra, do produktanta bruisoza trajeti.
Taubaté

**Taubaté** esas urbo en Braziliana stato Sao Paulo. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 626 km².

En 1628, Brazilian explorero Jacques Félix imperesis koloniigar la regiono. Ilu komencis konstruktar kirko, publika karcero e muelilo por sukrokano ibe en 1639, e cirkume 1640 ilu fondis vilajo. Dum tale nomizita "Ciklo Ekonomiala dil Kafeo" dil 19ma yarcento l'urbo havis la maxim alta produktiveso po hektaro de Brazilia. Nun, Taubaté esas importanta industriala urbo inter Rio de Janeiro e Sao Paulo, e sideyo dil Universitato di Taubaté - UNITAU.

## Referi
São Joaquim

**São Joaquim** esas urbo en Brazilia stato Santa Catarina. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 1886 km².

Lua habitantaro esas etniale diversa, konsistanta ek decendanti de Portugalani, Germani, Italiani, Japoniani ed aborijeni. Ol anke habitesas da personi veninta de altra stati, nome de Rio Grande do Sul.

Jacanta an altitudo di 1360 metri sur la marala nivelo, ol esas un ek la maxim kolda urbi di Brazilia. Dum vintro, povas nivar ibe. En la rurala zono dil municipo existas granda produktado di pomi.

## Referi
Porto Seguro

**Porto Seguro** esas urbo en Braziliana stato Bahia. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km².

Ol jacas en un ek la tri posibla loki ube Portugalani unesmafoye desembarkis en Brazilia, ye la 22ma di aprilo 1500. L'altra du esas la nuna municipi Santa Cruz Cabrália e Prado, vicina ad ol. La vilajo qua originis Porto Seguro fondesis en 1535, e lua konstrukturi nun esas protektata.
Lineo 1 (metroo di Seoul)

La **lineo 1** dil metroo di Seoul ligas la centro di Seoul al staciono Soyosan nord-este, al urbo Incheon sud-weste, al staciono Sinchang (che urbo Asan, norde de Seoul), ed al urbo Cheonan sude. La porciono centrala de ca lineo esas la maxim anciena parto del metroo di Seoul, ed inauguresis ye la 15ma di agosto 1974. Lineo 1, kun tota lua branchi e servadi kovras entote 198,4 kilometri, e havas 97 stacioni.
Espad-fisho

**Espad-fisho**, *Xiphias gladius*, esas granda migranta karnivora fisho karakterizita da longa plata beko, por triimo di korpo, kontraste kun ronda di marlino. 

Espad-fisho havas alonge ronda korpo, ed adulto ne havas dento e skalio. Ol povas atingar longa 4,3 m e pezo 540 kg.
Staciono Isu

**Isu** (이수역) esas staciono che linei 4 e 7 dil urbala ferovoyo di Seoul, Sud-Korea. Kande ca staciono inauguresis, ye la 18ma di oktobro 1985, ol nominesis **staciono Universitato Chongshin**. Tamen, pro ke pose inauguresis staciono Namseong, plu proxima dil universitato, la nomo chanjesis de **staciono Universitato Chongshin** a **staciono Isu**.
Praia

**Praia** (qua signifikas 'plajo' en la Portugalana) esas la chef-urbo e maxim populizita urbo di Kabo Verda. Segun statistiki de 2017, ol havis  habitanti. Entote ol havas 102,6 km².

Praia jacas an la sudo dil insulo Santiago, ed esas komercala centro e portuo, qua exportacas kafeo, sukrokano e tropikala frukti. La pesko e l'industrio ank esas importanta ekonomial agadi, ed existas refujeyi por turisti en lua plaji.
Końskowola

**Końskowola** (IFA: *kɔɲskɔˈvɔla*) esas domaro apud Kurów en la distrikto Puławy, provinco Lublin, Polonia. Ol esas sideyo di vilajala komono Końskowola.

Segun demografiala kontado dil yaro 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 9,81 km².

Ol distas cirkume 6 kilometri sud-este de chefurbo dil distrikto (Puławy), 40 kilometri nord-weste de chefurbo dil provinco (Lublin), e 116 kilometri sud-este de Warszawa.

## Referi
*