open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1658

La yaro **1658** (MDCLVIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye mardio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 658ma yaro di la duesma yarmilo, la 58ma yaro di la 17ma yarcento, e la 9ma yaro di la yari 1650a. Kande 1658 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 3ma di septembro - Protektorato di Oliver Cromwell en Anglia finas pro lua morto.
* Per paco-pakto en Roskilde, Dania desertas Skåne, Halland e Blekinge a Suedia. Suedia divenas granda povo en Europa.

### [[Azia]]
* En India, pos ke Shah Jahan finas Taj Mahal, lua filiulo Aurangzeb revokas lu.

## Naski

## Morti
* 3ma di septembro - Oliver Cromwell, Angla militisto e politikisto (n. 1599)
* 6ma di decembro - Baltasar Gracián, Hispana Jezuito e filozofo (n. 1601)
1661

La yaro **1661** (MDCLXI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 661ma yaro di la duesma yarmilo, la 61ma yaro di la 17ma yarcento, e la 2ma yaro di la yari 1660a. Kande 1661 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 30ma di januaro - Dum tale nomizita "Restauro" en Britania, la kadavro di Oliver Cromwell esas ekterigita e linchita. Ilu mortabis en 1658.
* 9ma di marto - En Francia, kardinalo Jules Mazarin mortas, e Louis la 14ma komencas regnar despote "per graco da Deo".

### [[Azia]]
* Sep-yar-evanta Kangxi divenas cezaro di Chinia. Adulteskinte, il proximigos Mandjuriani e Chiniani e kombatos kontre Mongoli. Kangxi regnos mem 61 yari. Il esas saja, yusta, devala e sparantoza, do reale ideala regnanto Konfuceista.

### [[Sud-Amerika]]
* 3ma di marto - Urbo Sorocaba fondesas en Brazilia.

## Naski
* 9ma di junio - Caro Fyodor la 3ma di Rusia (m. 1682)
* 6ma di novembro - Rejulo Carlos la 2ma di Hispania (m. 1700)
* (posible) Daniel Defoe, Angla skriptisto (m. 1731)

## Morti
* 9ma di marto - Kardinalo Jules Mazarin, chefministro di Francia (n. 1602)
Yari 1660a

La **yari 1660a** de la 17ma yarcento duris de la 1ma di januaro 1660 til la 31ma di decembro 1669. Dum la yari 1660a eventis, inter altri:

### [[Afrika]]
* Mawlay-ar-Rashid fondas itere la sultanio di Maroko.
1662

La yaro **1662** (MDCLXII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 662ma yaro di la duesma yarmilo, la 62ma yaro di la 17ma yarcento, e la 3ma yaro di la yari 1660a. Kande 1662 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi

## Naski
* 30ma di aprilo - Rejino Mary la 2ma di Anglia (m. 1694)

## Morti
* 19ma di agosto - Blaise Pascal, Franca teologo, matematikisto e fizikisto (n. 1623)
1663

La yaro **1663** (MDCLXIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 663ma yaro di la duesma yarmilo, la 63ma yaro di la 17ma yarcento, e la 4ma yaro di la yari 1660a. Kande 1663 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 17ma di aprilo - Otomani deklaras milito kontre Leopold la 1ma, Santa Romana imperiestro.

### [[Nord-Amerika]]
* Quebec divenas chef-urbo di Kanada.

## Naski
* 26ma di februaro - Thomas Newcomen, Angla injenioro (m. 1729)

## Morti
* 17ma di decembro - Nzinga, rejino di Ndogo e Matamba, en Angola, Afrika (n. c. 1583)
1660

La yaro **1660** (MDCLX per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye venerdio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 660ma yaro di la duesma yarmilo, la 60ma yaro di la 17ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 1660a. Kande 1660 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Afrika]]
* Nederlanana rurani (buri) lojeskas en Kaapstad ("Kab-urbo"). Ol esas l'unesma reala kolonio di Europani en sulo di Afrika. Buri mustas kombatar kontre le Khoikhoi (Hotentoti) pri lando. Variolo ed alkoholiko finas la rezisto di le Khoikhoi.

### [[Europa]]
* Charles la 2ma ganas trono di Anglia pos protektorato di Oliver Cromwell.
* En Dania, statala kunveno igas rejo kom monarko.

## Naski
* 16ma di aprilo - Hans Sloane, Irlandana mediko e botanikisto (m. 1753)
* 18ma di aprilo - Louis Éconches Feuillée, Franca ciencisto (m. 1732)
* 28ma di mayo - Rejulo George la 1ma di Granda Britania (m. 1727)
* (posible) septembro - Daniel Defoe, Angla skriptisto (m. 1731)

## Morti
* 13ma di februaro - Rejulo Karl la 10ma di Suedia (n. 1622)
* 6ma di agosto - Diego Velázquez, Hispana piktistulo (n. 1599)
* 12ma di septembro - Jacob Cats, Nederlandana poeto (n. 1577)
* 4ma di oktobro - Francesco Albani, Italiana piktisto (n. 1578)
1664

La yaro **1664** (MDCLXIV per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye mardio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 664ma yaro di la duesma yarmilo, la 64ma yaro di la 17ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 1660a. Kande 1664 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Azia]]
* Nederlandani impulsas rejulo di Tailando grantar monopolo pri exportaco di kapro-feli e pri marala komerco kun dinastio Qing Chiniana.

### [[Nord-Amerika]]
* Angli konquestas Nova-Nederlando e lua chef-urbo Niew Amsterdam del Nederlandani. L'urbo rinomizesos New York.

## Naski
* 6ma di februaro - Sultano Mustafa la 2ma di Otoman imperio (m. 1703)
* 3ma di junio - Rachel Ruysch, Nederlandana piktistino (m. 1750)

## Morti
* 27ma di agosto - Francisco de Zurbarán, Hispana piktisto (n. 1598)
1665

La yaro **1665** (MDCLXV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 665ma yaro di la duesma yarmilo, la 65ma yaro di la 17ma yarcento, e la 6ma yaro di la yari 1660a. Kande 1665 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 4ma di marto - Komencas la duesma milito Angla-Nederlandana, kande Charles la 2ma di Anglia deklaras milito kontre Nederlando.
* En London, Anglia, tempestas severa karbunklo-pesto. Segun statistiko  homi mortis po yaro.

## Naski
* 6ma di februaro - Rejino Anne di Granda Britania (m. 1714)
* 22ma di decembro - Tommaso Redi, Italiana piktisto (m. 1726)

## Morti
* 12ma di januaro - Pierre de Fermat, Franca matematikisto (n. 1601)
* 31ma di mayo - Pieter Saenredam, Nederlandana piktisto (n. 1597)
* 27ma di julio - Francesco Cairo, Italiana piktisto (n. 1607)
* 17ma di septembro - Rejulo Felipe la 4ma di Hispania (n. 1605)
* 19ma di novembro - Nicolas Poussin, Franca piktisto (n. 1594)
1666

La yaro **1666** (MDCLXVI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 666ma yaro di la duesma yarmilo, la 66ma yaro di la 17ma yarcento, e la 7ma yaro di la yari 1660a. Kande 1666 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 2ma di septembro – La brulo di London, Anglia, startas en bakerio che Pudding Lane. La fairo aplastas dum quar dii plu kam 13.000 domi e plu kam 80 kirki. Cirkum 80.000 homi perdas sua hemo.

### [[Sud-Amerika]]
* Nederlandani itere okupas Surinam.

## Naski
* 6ma di septembro - Caro Ivan la 5ma di Rusia (m. 1696)

## Morti
* 26ma di agosto - Frans Hals, Nederlandana piktisto (n. c. 1582)
* 22ma di decembro - Guercino, Italiana piktisto (n. 1591)
1667

La yaro **1667** (MDCLXVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 667ma yaro di la duesma yarmilo, la 67ma yaro di la 17ma yarcento, e la 8ma yaro di la yari 1660a. Kande 1667 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 20ma di januaro - Rusa-Polona milito: Polonia-Lituania cedas Kiiv, Smolensk e l'esto di Ukraina a Rusian imperio.
* 6ma di aprilo - Ter-tremo en Dubrovnik mortigas 1/5 de la habitantaro di la Republiko di Ragusa.
* 20ma di junio - Klemens la 9ma divenas la 238ma papo.
* En Rusa imperio Donana kozako Stenka Razin kun povra kozaki revoltas kontre la caro.
* Per pacala pakto en Andrusovo, Polonia desertas Smolensk, Kiiv e Dnyerp-dopa Ukraina a Rusia.

### [[Nord-Amerika]]
* Nederlando desertas Nova-Nederlando ad Anglia.

## Naski
* 11ma di agosto - Anna Maria Luisa de' Medici, lasta membro de la familio Medici (m. 1743)
* 5ma di novembro - Christoph Ludwig Agricola, Germana piktisto (m. 1719)
* 30ma di novembro - Jonathan Swift, Angl-Irlandana skriptisto (m. 1745)

## Morti
* 22ma di mayo - Papo Alexander la 7ma (n. 1599)
* 3ma di agosto - Francesco Borromini, Italian arkitekto (n. 1599)
1669

La yaro **1669** (MDCLXIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye mardio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 669ma yaro di la duesma yarmilo, la 69ma yaro di la 17ma yarcento, e la 10ma yaro di la yari 1660a. Kande 1669 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 11ma til la 15ma di marto - Volkano Etna eruptas e destruktas l'urbeto Nicolosi.
* En London, apertesas Hyde Park.
* Pos 400 yari, la lasta renkontro di Hanso-uniono eventas en Lübeck.

## Naski

## Morti
* 4ma di oktobro - Rembrandt van Rijn, Nederlandana piktistulo (n. 1606)
* 9ma di decembro - Papo Klemens la 9ma (n. 1600)
1668

La yaro **1668** (MDCLXVIII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye sundio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 668ma yaro di la duesma yarmilo, la 68ma yaro di la 17ma yarcento, e la 9ma yaro di la yari 1660a. Kande 1668 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* januaro - Anglia, Suedia e Nederlandana republiko kreas militala interkonsento pos l'invado Franca en la Libera Komtio ed en Hispana Nederlando.
* 13ma di februaro - Hispania agnoskas Portugal kom nedependanta lando.

## Naski
* 23ma di junio - Giambattista Vico, Italiana filozofo (m. 1744)

## Morti
* 16ma di januaro - Charles Alphonse du Fresnoy, Franca piktisto (n. 1611)
* 19ma di mayo - Philips Wouwerman, Nederlandana piktisto (n. 1619)
* Franciszek Lekszycki, Polona piktisto (n. 1600)
1670

La yaro **1670** (MDCLXX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 670ma yaro di la duesma yarmilo, la 70ma yaro di la 17ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 1670a. Kande 1670 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 29ma di aprilo - Klemens la 10ma divenas papo.
* 26ma di mayo - En Dover, Charles la 2ma di Anglia e Louis la 14ma di Francia signatas la sekreta "pakto di Dover", qua finas militado inter li.
* 18ma di julio - Per la Kontrato di Madrid, Hispana imperio agnoskas Angla suvereneso sur Jamaika ed Insuli Kaiman.

## Naski
* 30ma di novembro - John Toland, Irlandana filozofo (m. 1722)

## Morti
* 9ma di februaro - Rejulo Frederik la 3ma di Dania (n. 1609)
* 15ma di novembro - Komenius, Bohemian episkopo (n. 1592)
1671

La yaro **1671** (MDCLXXI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 671ma yaro di la duesma yarmilo, la 71ma yaro di la 17ma yarcento, e la 2ma yaro di la yari 1670a. Kande 1671 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* Louis la 14ma di Francia komencas konstruktar nova palaco exter Paris, en Versailles.

## Naski
* 8ma di junio - Tomaso Albinoni, Italiana kompozisto (m. 1751)

## Morti
Yari 1670a

La **yari 1670a** de la 17ma yarcento duris de la 1ma di januaro 1670 til la 31ma di decembro 1679. Dum la yari 1670a eventis, inter altri:

### [[Afrika]]
* Franci lojeskas en Senegal.
1672

La yaro **1672** (MDCXXII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye venerdio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 672ma yaro di la duesma yarmilo, la 72ma yaro di la 17ma yarcento, e la 3ma yaro di la yari 1670a. Kande 1672 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* Franci invadas Nederlando. Nederlandani elektas Wilhelm de Orange kom supra-komandanto ed apertas aquobarili pro eceptar Franca korpi.

## Naski
* 9ma di junio (segun Gregoriala kalendario) - Caro Petrus la 1ma di Rusia (m. 1725)

## Morti
* 6ma di novembro - Heinrich Schütz, Germana kompozisto (n. 1585)
1673

La yaro **1673** (MDCLXXIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 673ma yaro di la duesma yarmilo, la 73ma yaro di la 17ma yarcento, e la 4ma yaro di la yari 1670a. Kande 1673 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* Johan Sobieski, supra-komandanto di Poloniani, vinkas Turki en Choczim.
* Angla parlamento ediktas lego (*test*-akto), per quo Katoliki esas interdiktita ganar statala ofico. La parlamento bifurkos a du partisi, a *tory* (rejisti) ed a *whig* (parlamentisti).

## Naski
* (cirkume) Spencer Compton, chefministro di Unionita Rejio (m. 1743)

## Morti
* 17ma di februaro - Jean Baptiste Poquelin alias Molière, Franca skriptisto (n. 1622)
1674

La yaro **1674** (MDCLXXIV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 674ma yaro di la duesma yarmilo, la 74ma yaro di la 17ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 1670a. Kande 1674 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 19ma di februaro - Anglia e Nederlando signatas tale nomizita "pakto di Westminster", quo finos la Triesma milito Angla-Nederlandana.
* 19ma di mayo - Johan la 3ma Sobieski divenas suvereno di Polonia-Lituania, e regnos til 1696.

### [[Azia]]
* Franci fondas kolonio Pondicherry, en India.

## Naski
* (baptita ye la 30ma di marto) - Jethro Tull, Angla agrokultivisto, inventinto di semanta mashino (m. 1741)

## Morti
* 12ma di agosto - Philippe de Champaigne, Franca piktisto (n. 1602)
* 29ma di septembro - Gerbrand van den Eeckhout, Nederlandana piktisto (n. 1621)
* 8ma di novembro - John Milton, Angla poeto (n. 1608)
1675

La yaro **1675** (MDCLXXV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye mardio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 675ma yaro di la duesma yarmilo, la 75ma yaro di la 17ma yarcento, e la 6ma yaro di la yari 1670a. Kande 1675 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 5ma di januaro - Milito Franca-Nederlandana: Franca armeo vinkas Austria e Brandenburg.
* 10ma di agosto - Rejulo Charles la 2ma di Anglia pozas la fundamenta petro dil Observatorio Rejala di Greenwich. La konstrukto dil observatorio komencas.
* (dato necerta) Giovanni Domenico Cassini deskovras la Dividuro di Cassini, en la planeto Saturno.

## Naski
* 31ma di marto - Papo Benedictus la 14ma (m. 1758)

## Morti
* 12ma di junio - Duko Carlo Emanuele la 2ma de Savoya (n. 1634)
* 15ma di decembro - Johannes Vermeer, Nederlandana piktisto (n. 1632)
1676

La yaro **1676** (MDCLXXVI per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye merkurdio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 676ma yaro di la duesma yarmilo, la 76ma yaro di la 17ma yarcento, e la 7ma yaro di la yari 1670a. Kande 1676 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
* 21ma di septembro - Inocentius la 11ma divenas papo.

## Naski
* 28ma di aprilo - Rejulo Fredrik la 1ma di Suedia (m. 1751)
* 26ma di agosto - Robert Walpole, chefministro di Britania (m. 1745)

## Morti
* 29ma di januaro - Caro Alexey la 1ma di Rusia (n. 1629)
* 22ma di julio - Papo Klemens la 10ma (n. 1590)
1677

La yaro **1677** (MDCLXXVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 677ma yaro di la duesma yarmilo, la 77ma yaro di la 17ma yarcento, e la 8ma yaro di la yari 1670a. Kande 1677 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 11ma di aprilo - Eventas la batalio di Cassel dum Franca-Nederlandana milito. Franci vinkas la batalio.
* 14ma di julio - Suedi vinkas Dani en la batalio di Landskrona.

## Naski
* 21ma di februaro - Baruch Spinoza, Nederlandana filozofo (n. 1632)

## Morti
* 25ma di marto - Wenceslaus Hollar, Cheka graburisto (n. 1607)
1678

La yaro **1678** (MDCXXVIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 678ma yaro di la duesma yarmilo, la 78ma yaro di la 17ma yarcento, e la 9ma yaro di la yari 1670a. Kande 1678 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* En Turku, Finlando, profesoro Elias Tillandz fondas botanika gardeno che l'universitato.

## Naski
* 4ma di marto - Antonio Vivaldi, Italiana kompozisto (m. 1741)
* 26ma di julio - Joseph la 1ma, Santa Romana imperiestro (m. 1711)

## Morti
* 1ma di septembro - Jan Brueghel la yuna, Flandriana piktisto (n. 1601)
* 18ma di oktobro - Jacob Jordaens, Flandriana piktisto (n. 1593)
* 7ma di novembro - Erasmus Quellinus la yuna, Flandriana piktisto (n. 1607)
1679

La yaro **1679** (MDCXXIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 679ma yaro di la duesma yarmilo, la 79ma yaro di la 17ma yarcento, e la 10ma yaro di la yari 1670a. Kande 1679 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* Anglia adoptas lego pri *[[Habeas corpus]]*, qua obligos tribunali inquestar se ula enkarcerigo esas legala, o ne.
* 12ma di oktobro - En Nijmegen, Republiko Nederlando e Suedia signatas la lasta ek la pakti qui finos la milito Franca-Nederlandana.

### [[Nord-Amerika]]
* Jezuito Hennepin deskovras aquofalo Niagara, en Kanada.

## Naski
* 24ma di januaro - Christian Wolff, Germana filozofo (m. 1754)

## Morti
* 3ma di februaro - (sepultita) Jan Steen, Nederlandana piktisto (n. c. 1626)
* 4ma di decembro - Thomas Hobbes, Angla filozofo (n. 1588)
1680

La yaro **1680** (MDCLXXX per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye lundio che Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 680ma yaro di la 2ma yarmilo, la 80ma yaro di la 17ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 1680a. Kande 1680 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Azia]]
* En Japonia, shoguno Cunayoshi Tokugawa spensas tre multa pekunio a voyi, kanali ed aquodukti e drago di riveri. Altralatere la politikala izoleso e kresko di la habitantaro ne esas bona a stato.
* Eventas posible mikra erupto dil volkano Krakatoa.

### [[Sud-Amerika]]
* Portugalani kreas fuorto en Colonia del Sacramento, nun parto de Uruguay.

## Naski

## Morti
* 17ma di februaro - Frans Post, Nederlandana piktisto (n. 1612)
* 28ma di novembro - Gian Lorenzo Bernini, Italiana piktisto (n. 1598)
* 7ma di decembro - Peter Lely, Nederlandana piktisto (n. 1618)
Yari 1680a

La **yari 1680a** de la 17ma yarcento duris de la 1ma di januaro 1680 til la 31ma di decembro 1689. Dum la yari 1680a eventis, inter altri:

### [[Europa]]
#### [[1683]]
Ye la 2ma di julio, Otomani kaptas Győr, en la nuna Hungaria. Ye la 25ma di junio Otomani anuncis l'intenco pri kaptar Wien.

Ye la 14ma di julio, komencas tale nomizita "Granda Turka milito": Santa Romana imperio, Polonia-Lituania, Rusia, Republiko Venezia, Hispana imperio e Montenegro militos kontre Otoman imperio e lua vasala stati til 1699. Ye la 25ma di julio, Otomani lansas atako kontre Wien.

Ye la 12ma di septembro, che batalio di Kahlenberg, Santa Romana Imperio e Polonia-Lituania vinkas Otomani proxim Wien. Ye la 6ma di oktobro, Jan la 3ma Sobieski atakas Otomana trupi, tamen lua armeo subisas granda perdaji. Du dii pose, il itere atakas Otomani en Párkány ed infliktas li granda perdaji. Ye la 25ma di decembro, En Beograd, Kara Mustafa Pasha strangulesas sub impero da Mehmed la 4ma, pos la vinkeso di Otomani en Wien.

### [[Azia]]
* En Japonia, pos spektakli di kabuki-teatro l’aktorini esas uzebla da spektanti, ed ofte naskas kombati. Rejimo imperas ke aktori devas esar yunuli, e plu intensa kombati naskas.

### [[Afrika]]
* Imperio Ashanti prosperas en westal Afrika.
* Stato *Butua* florifas en Zimbabwe. Portugalani esas forchasita a la valo dil fluvio Zambezi ed avane ad esto.

### [[Nord-Amerika]]
* Franca Robert Le Salle exploras fluvio Mississippi de lua fonti a la delto. Ilu fondas granda kolonio nomizita Louisiana en fluviala valo.

### [[Oceania]]
* L'erekto di statui che Pasko-insulo finas. La habitantaro diminutas e fine eventas interna milito.

## Referi
1681

La yaro **1681** (MDCLXXXI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 681ma yaro di la duesma yarmilo, la 81ma yaro di la 17ma yarcento, e la 2ma yaro di la yari 1680a. Kande 1681 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Nord-Amerika]]
* Angla quakero William Penn ganas lando, Pensilvania.

## Naski
* 14ma di marto - Georg Philipp Telemann, Germana kompozisto (m. 1767)
* (baptita) 5ma di agosto - Vitus Bering, Dana explorero (m. 1741)

## Morti
* 25ma di mayo - Pedro Calderón de la Barca, Hispana dramatifisto (n. 1600)
1682

La yaro **1682** (MDCLXXXII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 682ma yaro di la duesma yarmilo, la 82ma yaro di la 17ma yarcento, e la 3ma yaro di la yari 1680a. Kande 1682 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* Pyotr la 1ma (la Granda) divenas caro di Rusia. Kande ilua regno komencis, anke sua fratino Sofia e sua fratulo Ivan la 5ma regnis.
* En Suedia, statala kunveno igas rejo a monarko.
* La korto di Francia translojas a Versailles.

## Naski
* (o 1683) 13ma di februaro - Giovanni Battista Piazzetta, Italiana piktisto (m. 1754)
* 15ma di aprilo - Jan van Huysum, Nederlandana piktisto (m. 1749)
* 17ma di junio - Rejulo Karl la 12ma di Suedia (m. 1718)
* Jacopo Amigoni, Italiana piktisto (m. 1752)

## Morti
* 10ma di marto - Jacob van Ruisdael, Nederlandana piktisto (n. c. 1629)
* 3ma di aprilo - Bartolomé Esteban Murillo, Hispana piktisto (n. 1617)
* 23ma di novembro - Claude Lorrain, Franca piktisto (n. c. 1600)
1683

La yaro **1683** (MDCLXXXIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 683ma yaro di la duesma yarmilo, la 83ma yaro di la 17ma yarcento, e la 4ma yaro di la yari 1680a. Kande 1683 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 2ma di julio - Otomani kaptas Győr, en nuna Hungaria.
* 14ma di julio - Komencas tale nomizita "Granda Turka milito": Santa Romana imperio, Polonia-Lituania, Rusia, Republiko Venezia, Hispana imperio e Montenegro militos kontre Otoman imperio e lua vasala stati til 1699. Granda-viziro di Otoman imperio, Kara Mustafa Pasha, duktas 100.000 soldati tra Hungaria vers Austria, probante konquestar Wien.
* 12ma di septembro - En la batalio di Kahlenberg, rejo di Polonia-Lituania Jan la 3ma Sobieski komandas  soldati, ruptas Otomana siejo kontre Wien, e forchasas la siejanti.
* 6ma di oktobro - Jan la 3ma Sobieski atakas Otomana trupi, tamen lua armeo subisas granda perdaji. Du dii pose, il itere atakas Otomani en Párkány ed infliktas li granda perdaji.
* 25ma di decembro - En Beograd, Kara Mustafa Pasha strangulesas sub impero da Mehmed la 4ma, pos la vinkeso di Otomani en Wien.

### [[Azia]]
* 8ma til la 17ma di julio - Pos la batalio di Penghu (proxim insuli Pescadores), Formosa (Taiwan) juntesas a Qing-Chinia.

## Naski

* 28ma di februaro - René Antoine Ferchault de Réaumur, Franca ciencisto (m. 1757)
* 1ma di marto - Tsangyang Gyatso, la 6ma dalai-lamao (m. 1706)
* 25ma di septembro - Jean-Philippe Rameau, Franca kompozisto (m. 1764)
* 30ma di oktobro - Rejulo George la 2ma di Granda Britania (m. 1760)
* 19ma di decembro - Rejulo Felipe la 5ma di Hispania (m. 1746)

## Morti
* 18ma di februaro - Nicolaes Pieterszoon Berchem, Nederlandana piktisto (n. 1620)
* 2ma di mayo - Stjepan Gradić, Kroata filozofo e ciencisto (n. 1613)
* 6ma di septembro - Jean-Baptiste Colbert, Franca politikisto (n. 1619)
* 12ma di septembro - Rejulo Afonso la 6ma di Portugal (n. 1643)
* Daniel Schultz, Polona-Lituana piktisto (n. c. 1615)

## Referi
1684

La yaro **1684** (MDCLXXXIV per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye saturdio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 684ma yaro di la duesma yarmilo, la 84ma yaro di la 17ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 1680a. Kande 1684 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi

## Naski
* 14ma di januaro - Jean-Baptiste van Loo, Franca piktistulo (m. 1745)
* (baptita) 10ma di oktobro - Jean-Antoine Watteau, Franca piktisto e graburisto (m. 1721)
* 27ma di novembro - Tokugawa Yoshimune, okesma Tokugawa, shoguno en Japonia (m. 1751)

## Morti
* marto - Pieter de Hooch, Nederlandana piktisto (n. 1629)
* 1ma di oktobro - Pierre Corneille, Franca dramatifisto (n. 1606)
1685

La yaro **1685** (MDCLXXXV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 685ma yaro di la duesma yarmilo, la 85ma yaro di la 17ma yarcento, e la 6ma yaro di la yari 1680a. Kande 1685 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* Edikto di Nantes anulesas da Louis la 14ma, e Hugenoti perdas religiala libereso. Cirkume 200.000 Hugenoti livos Francia.

## Naski
* 23ma di februaro - Georg Friedrich Händel, Germana kompozistulo (m. 1759)
* 17ma di marto - Jean-Marc Nattier, Franca piktisto (m. 1766)
* 31ma di marto - Johann Sebastian Bach, Germana kompozistulo (m. 1750)
* 1ma di oktobro - Rejulo Karolus la 6ma, Santa Romana imperiestro (m. 1740)
* 26ma di oktobro - Domenico Scarlatti, Italiana kompozistulo (m. 1757)
* decembro - Bartolomeu de Gusmão,  Portugalana sacerdoto e naturalisto, kreinto dil unesma varm-aerala balono (m. 1724)

## Morti
* 28ma di aprilo - Adriaen van Ostade, Nederlandana piktisto (n. 1610)
* 25ma di agosto - Francisco de Herrera la yuna, Hispana piktisto (n. 1622)
* 2ma di oktobro - David Teniers la 3ma, Nederlandana piktisto (n. 1638)
1686

La yaro **1686** (MDCLXXXVI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye mardio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 686ma yaro di la duesma yarmilo, la 86ma yaro di la 17ma yarcento, e la 7ma yaro di la yari 1680a. Kande 1686 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Afrika]]
* Rejo di Francia, Louis la 14ma, proklamas ke Madagaskar esas konquestita dal Franci.

## Naski
* 24ma di mayo - Gabriel Fahrenheit, Germana fizikisto (m. 1736)

## Morti
* 21ma di mayo - Otto von Guericke, Germana ciencisto e politikisto (n. 1602)
* 25ma di junio - Simon Ushakov, Rusa piktisto (n. 1626)
1687

La yaro **1687** (MDCLXXXVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 687ma yaro di la duesma yarmilo, la 87ma yaro di la 17ma yarcento, e la 8ma yaro di la yari 1680a. Kande 1687 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* En Anglia Isaac Newton publikigas sua verko, quo subversas la penso-manieri en fiziko.

### [[Sud-Amerika]]
* Jezuiti fondas sep kolonii (São Francisco de Borja, São Nicolau, São Luiz Gonzaga, São Miguel Arcanjo, São Lourenço Mártir, São João Batista, Santo Ângelo Custódio) an l'estala rivo dil fluvio Uruguay, en nuna stato Rio Grande do Sul.

## Naski

## Morti
* 22ma di marto - Jean-Baptiste Lully, Franc-Italiana kompozisto (n. 1632)
* 16ma di decembro - William Petty, Angla ekonomikisto (n. 1623)
1688

La yaro **1688** esis bisextila yaro komencinta ye jovdio segun la Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye sundio segun la Juliala kalendario. Ol esis la 688ma yaro di la 2ma yarmilo, la 88ma yaro di la 17ma yarcento, e la 9ma yaro di la yari 1680a. Kande 1688 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 11ma di decembro - En Anglia, James la 1ma revokesas de la regno, e Nederlandana Wilhelm la 3ma divenas rejo en januaro 1689. La konspirajo komencis ye la 30ma di junio 1688.

## Naski
* 23ma di januaro - Rejino Ulrika Eleonora di Suedia (m. 1741)
* 28ma di januaro - Jan Maurits Quinckhard, Nederlandana piktisto (m. 1772)
* 4ma di februaro - Pierre de Marivaux, Franca dramatifisto (m. 1763)
* 31ma di mayo - Alexander Pope, Angla poeto (m. 1744)

## Morti
* 25ma di agosto - Henry Morgan, Angla pirato (n. 1635)
1689

La yaro **1689** (MDCLXXXIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 689ma yaro di la duesma yarmilo, la 89ma yaro di la 17ma yarcento, e la 10ma yaro di la yari 1680a. Kande 1689 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 11ma di januaro - Angliana parlamento depozas rejo James la 2ma.
* 13ma di februaro - Mary la 2ma kronizesas rejino di Anglia, Skotia ed Irlando.
* 11ma di aprilo - Mary la 2ma di Anglia kronizesas rejino di Skotia.
* 6ma di oktobro - Alexander la 8ma divenas papo.
* Habsburgi, Nederlandani ed Angli unionas su kontre Francia.
* En Anglia, William la 3ma e lua spozino subskribas yuro-deklaro (*Declaration of Rights*), quo diminutas la povo dil rejo.

### [[Azia]]
* Rusa imperio e Chinia paktas ke Rusia ne invadez la regiono Amur e Mandjuria. Ol esas l'unesma kontrato inter Chinia ed Europana stato.

## Naski
* 18ma di januaro - Charles de Montesquieu, Franciana filozofo dil Iluminismo (m. 1755)
* 22ma di julio - Szymon Czechowicz, Polona piktisto (m. 1775)
* 22ma di oktobro - Rejulo João la 5ma di Portugal (m. 1750)

## Morti
* 19ma di aprilo - Rejino Kristina di Suedia (n. 1626)
* 12ma di agosto - Papo Inocentius la 11ma (n. 1611)
1690

La yaro **1690** (MDCXC per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 690ma yaro di la duesma yarmilo, la 90ma yaro di la 17ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 1690a. Kande 1690 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Azia]]
* Job Charnock de Angla komerco-societo di Est-India fondas fortreso di Fort William en marsho dil rivero Hooghly, en Bengal, India. Ube kreskos Kalkuta.

## Naski
* 22ma di januaro - Nicolas Lancret, Franca piktisto (m. 1743)
* 18ma di marto - Christian Goldbach, Germana matematikistulo (m. 1764)
* Hristofor Žefarović, Macedoniana sacerdoto, skriptisto e piktisto (m. 1753)

## Morti
* 20ma di januaro - Johannes Gezelius la olda, episkopo di Turku, Finlando (n. 1615)
* 12ma di februaro - Charles Le Brun, Franca piktisto (n. 1619)
* 15ma di oktobro - Juan de Valdés Leal, Hispana piktisto (n. 1622)
Yari 1690a

La **yari 1690a** de la 17ma yarcento duris de la 1ma di januaro 1690 til la 31ma di decembro 1699. Dum la yari 1690a eventis, inter altri:

## [[Europa]]
* 1690 - Ye la 8ma di oktobro dum tale nomizita Granda Turka milito, Otomani rikaptas Beograd.
* 1690 - Ye la 4ma di decembro, destruktiva ter-tremo frapas estal Alpi, produktas 24 morti ed efektigas domaji en Villach, Karintia.
* 1691 - Ye la 12ma di julio, Antonio Pignatelli, arkiepiskopo di Napoli, divenas papo Inocentius la 12ma.
* 1693 - Ye la 11ma di januaro eventas forta ter-tremo en Sicilia, en kelka loki de sudal Italia ed en Malta, qua duras dum 4 minuti e produktas cirkume 60 mil morti.
* 1693 - En Suisia eventas religiala skismo en grupo di Alzaciana anabaptisti, duktita da Jakob Ammann. La sequanti di Ammann pose divenos la sekto *Amish*.
* 1694 - Ye la 8ma di septembro, ter-tremo kun fortreso 6.9 che skalo di Richter e durado di 30 til 60 sekundi frapas regioni Apulia e Basilikata, qui lor apartenis a Rejio Napoli. Ol produktas granda destruktado e plu kam 6 mil morti.
* De 1695 til 1697 en Finlando, cereali ne kreskas pro koldeso. La triimo de Finlandani mortas pro hungro e morbi.
* Caro di Rusia Pyotr voyajas e laboras 1697–1698 en Europa travestiita, exemple, kom navo-konstruktisto.

## [[Azia]]
* 1693 - Chinia koncentras tota sua extera komerco en Kanton.

## [[Central-Amerika]]
* 1694 - Uragano frapas naturala portuo di Carlisle Bay, Barbados, sinkas 27 Britaniana navi, e produktas 3 mil morti.

## [[Sud-Amerika]]
* 1694 - Ye la 6ma di februaro, *Quilombo dos Palmares*, kolonio kreita da fuginta sklavi en Brazilia, destruktesas da Portugalani.

## Referi
1691

La yaro **1691** (MDCXCI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 691ma yaro di la duesma yarmilo, la 91ma yaro di la 17ma yarcento, e la 2ma yaro di la yari 1690a. Kande 1691 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
* 12ma di julio - Inocentius la 12ma divenas papo.

## Naski
* 17ma di junio - Giovanni Paolo Panini, Italiana piktisto (m. 1765)

## Morti

* 1ma di februaro - Papo Alexander la 8ma (n. 1610)
* 22ma di junio - Sultano Suleiman la 2ma di Otoman imperio (n. 1642])
* 15ma di novembro - Aelbert Cuyp, Nederlandana piktisto (n. 1620)
* 31ma di decembro - Robert Boyle, Angla fizikisto (n. 1627)
1692

La yaro **1692** (MDCXCII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye mardio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 692ma yaro di la duesma yarmilo, la 92ma yaro di la 17ma yarcento, e la 3ma yaro di la yari 1690a. Kande 1692 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Nord-Amerika]]
* En Massachusetts, che l'urbo Salem, grupo de yunini rakontas ke diablo obsedas li. Histerio pri sorcisti absorbas la kolonio, e 20 homi, anke pastori, mortigesas. Pose esas studiita ke l'exekutita esis richa yus-venanti ed envidiita dal koloniani.

### [[Central Amerika]]
* 7ma di junio - Ter-tremo en Jamaika destruktas urbo Port Royal.

## Naski
* 18ma di agosto - Louis Henri de Bourbon, chefministro di Francia (m. 1740)

## Morti
* Jan Tricius, Polona piktisto (n. 1620)
* Emanuel de Witte, Nederlandana piktisto (n. 1617)
1693

La yaro **1693** (MDCXCIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 693ma yaro di la duesma yarmilo, la 93ma yaro di la 17ma yarcento, e la 4ma yaro di la yari 1690a. Kande 1693 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 11ma di januaro - Monto Etna eruptas ed efektigas ter-tremo qua afektas kelka parti di Sicilia e Malta.
* 18ma di mayo - L'armeo di Louis la 14ma atakas Heidelberg, lor chef-urbo di Elektala Palatenio ed okupos l'urbo ye la 22ma di mayo.

### [[Azia]]
* Dinastio Qing koncentras omna komerco di Chinia kun extera landi en Kanton. Europana bateli ne darfas rivovenar en ula altra portuo.

### [[Sud-Amerika]]
* 29ma di marto - Curitiba, en Brazilia, fondesas.

## Naski

* 7ma di marto - Papo Klemens la 13ma (m. 1769)
* 21ma di junio - Thomas Pelham-Holles, chefministro di Britania (m. 1768)

## Morti
* 9ma di aprilo - Roger de Bussy-Rabutin, Franca militisto e skriptisto (n. 1613)
* 31ma di julio - Willem Kalf, Nederlandana piktisto (n. 1619)
* 13ma di decembro - Willem van de Velde la olda, Nederlandana piktisto (n. 1610 o 1611)
1694

La yaro **1694** (MDCXCIV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 694ma yaro di la duesma yarmilo, la 94ma yaro di la 17ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 1690a. Kande 1694 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 1ma di marto - Angla navo *HMS Sussex* e 12 plusa navi de lua floto sinkas che Mediteraneo. To produktas cirkume 1200 morti.
* Banko di Anglia fondesas.

## Naski
* 25ma di septembro - Henry Pelham, chefministro di Britania (m. 1754)
* 21ma di novembro - Voltaire, Franca filozofo (m. 1778)

## Morti
* 28ma di novembro - Matsuo Basho, Japoniana poeto (n. 1644)
* 30ma di novembro - Marcello Malpighi, Italiana mediko (n. 1628)
* 28ma di decembro - Rejino Mary la 2ma di Anglia (n. 1662)
1695

La yaro **1695** (MDCXCV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 695ma yaro di la duesma yarmilo, la 95ma yaro di la 17ma yarcento, e la 6ma yaro di la yari 1690a. Kande 1695 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 15ma di agosto - Non-yara milito: Franca trupi finas la bombardo di Bruxel. Cirkume 1/3 del edifici dil urbo destruktesas.

### [[Sud-Amerika]]
* 20ma di novembro - En Brazilia, la chefo di ex-sklavi Zumbi dos Palmares ocidesas.

## Naski
* 11ma di agosto - Michelangelo Unterberger, Tirolana-Italiana piktisto (m. 1758)
* 3ma di septembro - Pietro Locatelli, Italiana violinisto e kompozisto (m. 1674)

## Morti
* 20ma di februaro - Johann Ambrosius Bach, Germana muzikisto (n. 1645)
* 3ma di aprilo - Melchior d'Hondecoeter, Nederlandana piktisto (n. c. 1636)
* 13ma di aprilo - Jean de La Fontaine, Franca poeto (n. 1621)
* 16ma di mayo - Cornelis de Heem, Nederlandana piktisto (n. 1631)
* 8ma di julio - Christiaan Huygens, Nederlandana matematikisto, astronomo e fizikisto (n. 1629)
* 20ma di septembro - Johann Ambrosius Bach, Germana muzikisto (n. 1645)
* 21ma di novembro - Henry Purcell, Angla kompozisto (n. 1659)
1697

La yaro **1697** (MDCXCVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye mardio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 697ma yaro di la duesma yarmilo, la 97ma yaro di la 17ma yarcento, e la 8ma yaro di la yari 1690a. Kande 1697 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 5ma di aprilo - Karl la 12ma divenas rejo di Suedia.
* 11ma di septembro - Princo Eugenio de Savoia vinkas Otomana trupi en la batalio di Zenta. Otomani perdas teritorii en Hungaria definitive.

## Naski
* 1ma di aprilo - Antoine François Prévost, Franca skriptisto e historiisto (m. 1763)
* 7ma di oktobro - Canaletto, Italiana piktisto (m. 1768)
* 10ma di novembro - William Hogarth, Angla piktisto (m. 1764)
* Bernard Accama, Nederlandana piktisto (m. 1756)

## Morti
* 18ma di januaro - Andrzej Stech, Polona piktisto (n. 1635)
* 5ma di aprilo - Rejulo Karl la 11ma di Suedia (n. 1655)
* 18ma di julio - António Vieira, Portugalana sacerdoto e skriptisto (n. 1608)
1698

La yaro **1698** (MDCXCVIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 698ma yaro di la duesma yarmilo, la 98ma yaro di la 17ma yarcento, e la 9ma yaro di la yari 1690a. Kande 1698 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* Che Rusa imperio, caro Pyotr la Granda represas revolto di soldati, di qui 341 kondamnesis a mortopuniso tra kap-tranchado.

### [[Afrika]]
* Pos longa siejo, imamo Saif bin Sultan kaptas Portugalana fuorto *Forte Jesus*, en Mombasa.

## Naski
* Februaro - Colin Maclaurin, Skota matematikisto (m. 1746)

## Morti
* 7ma di decembro - Andrea Guarneri, Italiana violino-konstruktisto (n. 1626)
1699

La yaro **1699** (MDCXCIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 699ma yaro di la duesma yarmilo, la 99ma yaro di la 17ma yarcento, e la 10ma yaro di la yari 1690a. Kande 1699 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 26ma di januaro - Per pacala pakto en Karlowitz, Otoman imperio perdas la triimo de lua Europal areo, exemple por Hungaria ad Austria.
* 14ma di junio - En London, Thomas Savery demonstras vaporomashino a ciencala instituto *Royal Society*.

## Naski
* 13ma di mayo - Sebastião José de Carvalho e Melo, markezo de Pombal, chefministro di Portugal (m. 1782)
* (baptita) 24ma di oktobro - Giuseppe Grisoni, Italiana piktisto (m. 1769)
* 2ma di novembro - Jean-Baptiste-Siméon Chardin, Franca piktisto (m. 1779)
* Ivan Yakovlevich Vishnyakov, Rusa piktisto (m. 1761)

## Morti
* 21ma di aprilo - Jean Racine, Franca dramatifisto (n. 1639)
* 25ma di agosto - Rejulo Christian la 5ma di Dania (n. 1646)
1700

La yaro **1700** (MDCC per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 700ma yaro di la duesma yarmilo, la 100ma yaro di la 17ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 1700a. Kande 1700 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.
## Eventi
### [[Europa]]
* 1ma di januaro - Rusa imperio adoptas Juliala kalendario.
* 12ma di februaro - Granda Nordala milito komencas, kande Dania, Rusa imperio e Polonia atakas Suedia, e duros til 1721.
* 1ma di marto - Germania e Dania-Norvegia adoptas Gregoriala kalendario.
* 23ma di novembro - Klemens la 11ma divenas la 243ma papo di Katolik eklezio.
* 30ma di novembro - Batalio di Narva: Karl la 12ma di Suedia vinkas Rusi.

## Naski
* 8ma di januaro - Augustyn Mirys‏‎, Polona piktisto (m. 1790)
* 8ma di februaro - Daniel Bernoulli, Nederlandana matematikistulo (m. 1782)
* 30ma di septembro - Stanisław Konarski, Polona pedagogiisto (m. 1773)

## Morti
* 27ma di septembro - Papo Inocentius la 12ma (n. 1615)
* 1ma di novembro - Rejulo Carlos la 2ma di Hispania (n. 1661)
1705

La yaro **1705** (MDCCV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 705ma yaro di la duesma yarmilo, la 5ma yaro di la 18ma yarcento, e la 6ma yaro di la yari 1700a. Kande 1705 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* Pyotr la 1ma amelioras Rusa armeo segun lora moderna sistemo di linei.
* En Anglia, Isaac Newton esas nobeligita. Il esos l'autoritato en fiziko til Albert Einstein.
* Edmond Halley deskovras la kometo qua recevos lua nomo.

### [[Afrika]]
* *Bey* (komandero) Husain ibn Ali fondas dinastio en Tunis.
* Kongoana oraklo Beatriz Kimpa Vita, konocata kom "Dona Beatrice", fondas nova kulto Kristana e helpas finar interna milito.

## Naski
* 14ma di januaro - Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier, Franca explorero, deskovrinto dil insulo Bouvet (m. 1786)
* 15ma di februaro - Charles-André van Loo, Franca piktisto (m. 1765)
* 31ma di oktobro - Papo Klemens la 14ma (m. 1774)

## Morti
* 16ma di agosto - Jakob Bernoulli, Suisa matematikistulo (n. 1654)
1707

La yaro **1707** (MDCCVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 707ma yaro di la duesma yarmilo, la 7ma yaro di la 18ma yarcento, e la 8ma yaro di la yari 1700a. Kande 1707 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 1ma di januaro - João la 5ma kronizesas rejulo di Portugal.
* 16ma di januaro - Parlamento di Skotia ratifikas l'uniono kun Anglia.
* 19ma di marto - Parlamento di Anglia ratifikas l'uniono kun Skotia.
* 12ma di mayo - Pos la Legi di Uniono, Skotia ed Anglia divenas parto di la nova rejio Granda Britania.

### [[Azia]]
* 16ma di decembro - Komencas la lasta erupto di volkano Fujiyama en Japonia, quo finos ye la 1ma di januaro 1808.

## Naski

* 25ma di februaro - Carlo Goldoni, Italiana skriptisto (m. 1793)
* 2ma di marto - Louis-Michel van Loo, Franca piktisto (m. 1771)
* 15ma di aprilo - Leonhard Euler, Suisa matematikistulo (m. 1783)
* 23ma di mayo - Carl von Linné, Sueda botanikisto (m. 1778)
* William Hoare, Angla piktisto (m. 1792)
* 17ma di septembro - Georges-Louis Leclerc de Buffon, Franciana biologo, matematikisto, skriptisto (m. 1788)

## Morti
* 6ma di aprilo - Willem van de Velde la yuna, Nederlandana piktisto (n. 1633)
* ante la 8ma di septembro - Evert Collier, Nederlandana piktisto (n. 1642)
* Aurangzeb, lasta granda-mogulo di India (n. 1618)