open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mohammed Daoud Khan

**Mohammed Daoud Khan**, politikisto n. ye la 18ma di julio 1909 til la 28ma di aprilo 1978 esis chefministro di Afganistan de 1953 til 1963, e l'unesma prezidanto di la lando, de 1973 til 1978.

Ilu asumis la prezidanteso di Afganistan povo pos revokar ilua kuzulo, rejulo Mohammed Zahir Shah de la povo ed abolisar la monarkio, en 1973. Dum ilua guvernisteso, ilu adoptis sucesoza sociala reformi. Tamen, la tensi kun vicina landi augmentis, nome kun Sovietia. Fine, ilua guvernerio subisis stato-stroko ed ilu asasinesis en 1978.
Kvena linguo

**Kvena linguo** esas uralika linguo o dialekto dil Finlandana linguo. Kvena havas multa vorti ek la Norvegiana linguo.

En Finlando multa homi asertas ke ol esas dialekto e parolanti di Kvena ofte asertas ke Kvena esas propra linguo e ne dialekto di la Finlandana linguo.

Kvena havas 1.5-10.000 parolanti, majoritato di parolanti esas olda tamen infanti en Børselv povas lernar Kvena.

Kvena uzas la sono /ʃ/ multe quo esas rara en la Finlandana linguo, nam vorti ek Norvegiana linguo. Kvena anke uzas la sono /ð/, quo esas /d/ en la Finlandana linguo.
Unesmajo

Unesmajo esas vorto qua indikas l'unesma:

1. produkturo (objekto)

2. rekolto (frukti, legumi, peskuro di la sezono)

3. novajo (jurnalismo)
Kur-bendo

**Kur-bendo o** **rul-bendo** esas mashino por korpale exercar su pazante, trotante o kurante dum samatempe restar sur un plaso. Kur-bendi esas kustumal aparato en gimnastikeyi od exerceyi, ma on povas havar olu heme.

Kur-bendo konsistas ek platformo, sur qua movas transport-bendo (rul-bendo) di qua la rapideso povas adaptesar segun bezono. La bendo movas kun konstanta rapideso e l'uzanto pazas o kuras en la kontrea direciono sama-rapide, tale restante sur un plaso. La bendo movesas per elektrala motoro od ol esas provizita de inertigo-roto. En elektro-movata bendo la rapideso povas esar adaptata per adaptilo di la motoro. En la plu simpla tipo, qua havas inertigo-roto, la rapideso povas esar adaptata segun paz-ritmo di la marchanto, di qua la pazado anke movas la bendo.

Kur-bendi povas havar diversa mezurili por indikar la duro dil exercado, la rapideso di kurado e l'energio-konsumo. Anke korpala mezurili (unesma-range la kordio-pulso) povas ligesar a la marchanto por aquirar preciza datumaro pri intenseso dil exerco e por tale plu-efikivigar ol.
Se wsi testamentti

**Se wsi testamentti** 'la nova testamento' esas la unesma nova testamento en la Finlandana linguo, ol esis skribita da Mikael Agricola en 1543.

Se wsi testamentti esis bazata sur la dialekto parolata en Turku.

## Externa ligili
Se wsi testamentti enlinea
Uralik-Altaika linguaro

**Uralik-Altaika linguaro** esas hipotezo ke Uralika, Yukagira e Altaika linguari esas parenta e superlinguaro ma nuntempe majoritato di linguisti kredas ke ol ne esas vera linguaro.

Uralika ed Altaika linguari havas multa simila gramatika elementi sed ne multa simila vorti. Tamen pronomi esas simila en la lingui.
Chichén Itzá

**Chichén Itzá** esis olima urbo, nun arkeologiala loko, konstruktita da civilizuro Maya proxim la municipo Tinúm, stato Yukatan, sude de Mexikia. Ol esis un ek la maxim granda urbi di le Maya, ed on kredas ke ol esas un ek la fabloza urbi mencionita en cental-Amerikana literaturo.

Grandaparte, l'urbo konstruktesis inter la yari 750 e 900 depos Kristo. Ol divenis chef-urbo di vasta areo de la centro til la nordo di la peninsulo Yukatan, e lua povo extensis ad estala e westala rivi de la peninsulo. Depos la 12ma yarcento l'urbo dekadis. Segun kelka fonti, Hunac Ceel, guvernanto di Mayapán, konquestis Chichén Itzá dum la 13ma yarcento.

Lua ruini nun esas federala proprieto de la guvernerio di Mexikia, e vizitesas omnayare da cirkume 2,7 milion personi.
Yari 200a aK

La **yari 200a aK** esis yardeko qua duris de 209 aK til 200 aK. Dum ca yardeko eventis, inter altri:

## [[Europa]]
* Romani, komandita dal generalo Quintus Fabius Maximus Verrucosus, kaptas *Tarenum* (la nuna Taranto), urbo qua dominaceis dal generalo Hannibal de Kartago dum yardeki.
* De lua bazo en *Tarraco* (la nuna Tarragona), generalo Publius Cornelius Scipio Africanus, Romana komandero en Hispania, lansas terala e marala atako kontre *Cartago Nova* (la nuna Cartagena, Hispania). Ilu sucesas siejar e kaptar la urbo.
Anna Lesko

**Anna Lesko** (n. ye la 10ma di januaro 1979) esas Rumaniana kantistino di *[[house-muziko|house]]*, pop e *dance* muziko.

## Referi
Aminata Savadogo

**Aminata Savadogo** (n. ye la 9ma di januaro 1993) esas Latviana kantistino e kompozistino. El reprezentis Latvia che Euroviziono-Konkurso di Kansono dil yaro 2015.
Yari 2030a

La **yari 2030ma** esos yardeko komenconta ye la 1ma di januaro 2030 e finonta ye la 31ma di decembro 2039.
Neneca linguo

Nenec es Samoyeda linguo parolata en Siberia ed Nord-Rusia. Nenec havas 21.900 parolanti, en 2010 esis 44.640 Neneca personi ma nur 49% parolis Nenec. Nenec es proxime parenta kun Enec linguo ed Nganasan linguo.
Pamplona

**Pamplona** (Baske: *Iruña*) esas la chef-urbo di la regiono Navara, en Hispania. Segun statistiki dil yaro 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 25,14 km². Lua metropolala regiono okupas 488,6 km² e havis  habitanti en 2019.

Lua historiala e monumentala patrimonio, ed anke diversa celebri qui eventas dum la yaro, exemple la festo di Santa Fermín, atraktas turisti de Hispania e de extera landi. Pamplona ank esas importanta industriala centro, nome por produkto di konstrukto-materii, metalurgio, produktado di papero e konservo di karno. Volkswagen anke havas fabrikerio en la urbo, qua employas cirkume 5.000 personi.

Ol esas sideyo di 3 universitati: l'Universitato di Navara, fondita en 1952; la *Centro Asociado de la Universidad Nacional de Educación a Distancia* - UNED; e l*'Universidad Pública de Navarra*, fondita en 1987.

## Historio
La regiono habitesas de la prehistorio. Arkeologiala restaji trovita proxim rivero Arga montras ke la regiono habitesas de adminime  yari ante nun. Cirkume l'unesma yarmilo aK, la regiono habitesis dal Vaskoni, qui segun kelka historiisti ja nomizesis *Iruña*, signifikanta "la urbo".

Dum la vintro de 75 aK til 74 aK, Romana generalo Gnaeus Pompeius Magnus mantenis trupi en la regiono dum ilua milito kontre generalo Quintus Sertorius. Pompeius judikesas kom fondero di *Pompaelo*, origino dil Hispana nomo "Pamplona". Gnaeus Pompeius Magnus kreis urbo segun urbala modelo Romana. Dum la 5ma yarcento pos Kristo, la regiono okupesis dal visigoti qui, diferanta de Romani, nulatempe havis bona relati kun Vaskoni. En 711, samatempe kam Mauri invadis Iberia, vizigota rejo Roderik luktabis kontre Vaskoni. En min kam kin yari, Arabi e Berberi atingis Pamplona e siejis ol.

## Geografio

La reliefo di Pamplona esas kelke plana, jacanta en regiono nomizita "baseno di Pamplona", qua ligas la montoza nordo kun la valo dil fluvio Ebro Lua mezavalora altitudo esas 450 metri.

La klimato dil urbo esas oceanala, kun kelka influo de Mediteranea klimato (*Cfb* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La mezavalora temperaturo en agosto (somero) esas 21,4°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en januaro (vintro) esas 5,2°C.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 734 milimetri mm, e la maxim pluvoza monato esas novembro, kun mezavalore 80 mm.
2ma yarmilo aK

La **2ma yarmilo aK** esis la periodo di tempo inter la yari 2000 aK e 1001 aK. Che Proxim Oriento, eventis la transito inter tale nomizita meza e tarda Bronz-epoko.

La habitantaro de la mondo kreskis, e posible unesmafoye superiris 100 milion personi.

Dum ca epoko eventis, inter altri:
* l'apogeo di Antiqua Egiptia e Babilonia.
* alfabeto developesis.
Cirkume 1755 til 1750 aK, Babiloniana rejulo Hamurabi kreis legaro konocata kom Hamurabi-kodexo, la maxim anciena e bone prezervata texto legala de Proxim Oriento.
Shinto

***Shinto*** o **Shintoismo** esas la maxim anciena ek la moderna religii de Japonia. Ol esas politeista religio e meditas pri tale dicita *kami* (神; "dei" o "spiriti"), supernatura enti quin lua praktikanti kredas habitar la kozi. Pro la ligilo inter *kami* e la naturala mondo, Shinto judikesas kom animismala e panteista religio. Le *kami* adoresas en domestika altari, nomizita *kamidana*.

La veneraco di *kami* komenis dum l'epoko Yayoi (c. 300 aK til c. 300). Buddhismo eniris en Japonia dum la fino dil epoko Kofun (300 til 538) veninta de Korea, ed expansis rapide. Pro regiliala sinkretismo, l'adoro di *kami* e Buddhismo divenis fakte neseparebla, en procedo nomizita *shinbutsu-shūgō*. Le *Kami* divenis parto de Buddhista kosmologio, e komencis esar reprezentita antropomorfale.

*Shinto* existas precipue en Japonia, ube trovesas cirkume 100 mil publika santuarii, ma ank existas adepti exterlande. Ol esas la maxim praktikata religio di Japonia, esanta Buddhismo la 2ma. Dum Meiji-epoko, nacionalisti Japoniana ekpulsis l'influo Buddhista del adoro di *kami*, e kreesis tale dicita "statala *Shinto*". Civitani stimulesis adorar l'imperiestro kom *kami*. Kande Japonian imperio formacesis dum la komenco dil 20ma yarcento, *Shinto* komencis exportacesar ad altra regioni de Estal Azia. Pos ke Japonia perdis la duesma mondomilito, la religio separesis de la stato en la lando.

Segun *Shinto*, existas 8 milion *kami*, e lua praktikanti kredas ke li existas omnaloke. On kredas ke *kami* habitas sive vivanta, sive mortinta individui, sive organika, sive neorganika materii, ed anke dizastroza o meteorologiala eventi, exemple ter-tremi, sikeso, epidemii, pluvo, sunolumo, fairo o vento. Existas sive granda santuarii por veneracar *kami*, sive mikra domala altari por veneracar li heme.

## Referi
Populi Khoisan

**Khoisan**, o, segun la nuna ortografio dil linguo khoekhoe, **Khoe-Sān**, olim konocita kom **populo Hottentot**, esas populi qui habitas sudal Afrika e ne apartenas al etnio bantua. La termino "Khoisan" inkluzas populi Khoekhoen (olim *Khoikhoi*) e Sān o *Sākhoen*, anke konocata kom "bushmani" (del Afrikansa *Boesmans*, Angle *bushman*).

Le Khoekhoen olim konocesis kom *hottentot* (del Nederlandana *hot-en-tot*), qua referas la klik-konsonanti existanta en lia lingui. Le Sān olim esis chaseri-kolekteri qui habitis dezerto Kalahari e regioni de Botswana, Namibia, Angola, Zambia, Zimbabwe, Lesoto e Sudafrika, e ne edukis bovi. En 2010 li esis cirkume 400 mil individui. Li parolas diferanta lingui kun kelka proximeso.
Arawak

Le **Arawak** esas aborijena etnio de Sud-Amerika e Karibia, inkluzite le Lokono, qui habitas Guyana, Surinam, Venezuela, Franca Guyana e Barbados; e le Taíno, qui habitis Kuba, Dominikana Republiko, Jamaika, Porto-Riko e Bahama. Kelka populi Arawak habitis altra regioni di Sud-Amerika, nome Kolumbia, Brazilia, nordo di Bolivia ed esto di Peru.

Le Arawak probable originis proxim fluvio Orinoco, e, de ibe, expansis vers Karibia norde e vers la baseno di Amazon, sude e weste. Li kelkafoye militis kontre Hispani e kontre vicina populi di etnio Karib. Le Taíno esis l'unesma populo qua mantenis kontakto kun Europani.
Ordeno di la Falkono

L**'Ordeno di la Falkono** esas la unika ordeno di kavaliereso en Islando.

Ol fondesis ye 3 di julio 1921 da Christian la 10ma, rejulo di Dania ed Islando, dum vizito en ta yaro. Kande Islando divenis republiko, nova statuti esis establisata por l'ordeno en 1941. Ol havas kin klasi.

Ol grantesas ad Islandano o civitano di altra lando, pro prodajo en Islando od internacione. Recevinti inkluzas Vigdís Finnbogadóttir, Björk Guðmundsdóttir, Victor Borge, Albert la 2ma di Belgia e Juan Carlos la 1ma di Hispania.
Giacomo Balla

**Giacomo Balla** (n. 18ma di julio 1871, m. 1ma di marto 1958) esis Italiana piktisto.

Il naskis en Torino; ilua patro esis fotografisto. Il studiis piktado ye l'universitato di Torino, e de 1895 il rezidis en Roma, ube il produktis ilustruri, karikaturi e portreti. En 1899 ilua pikturi esis unesmafoye expozata en Venezia, e dum sequanta yari ilua verki esis vidata ye important expozala eventi en Europa.

Influita da Filippo Tommaso Marinetti, il sustenis futurismo; en 1910 il esis signatinto di la publiko deklaro di futurismo. De ca tempo il kreis pikturi en la nova stilo, qui donis impreso di lukto, movado e rapideso.
Lago Tana

**Tana** (olim **Tsana**) esas la maxim granda lago de Etiopia, esanta fonto di la Blua Nilo. Jacanta an altitudo di 1788 metri, lua tota surfaco varias de  til  km², dependanta de la sezono e la pluvo-quanto. Lua maxima profundeso esas 15 metri. Lua aqui originas de la riveri Gilgel Abay, Reb e Gumara.

En 2015, UNESKO deklaris lago Tana kom rezerveyo di la biosfero, agnoskanta lua importo naturala e kulturala.
Miguel Borja

**Miguel Ángel Borja Hernández** (n. ye la 26ma di januaro 1993) esas Kolumbiana futbalisto. Ilu nun ludas por *Club Deportivo Atlético Junior*, del urbo Barranquilla, e por la nacionala futbalo-esquado di Kolumbia. De 2017 til 2020 ilu ludis por Braziliana esquado Sociedade Esportiva Palmeiras.
Movado nun

Movado nun (Finlandana: Liike Nyt) esas ekonomikala libera partio en Finnlando.

Movado nun esas fondita da Harry "Hjallis" Harkimo e sep altra homi.

La movado esis registrata kom partio en 14 novembro 2019.

## Politikala opinioni
Ni mustas sorgar pri altra homi, liberala merkato esas bona voyo por developar sico, Klimato chanjo esas vera e decidi mustas esar susteninda
Juan Pereda Asbún

**Juan Pereda Asbún**, militisto n. ye la 17ma di junio 1931 til la 25ma di novembro 2012 esis prezidanto di Bolivia de la 21ma di julio 1978 til la 24ma di novembro 1978.

Malgre ke il administris nur dum 4 monati, dum ilua prezidanteso komencis periodo di serioza politikala nestabileso en la lando, kun 9 prezidanti dum poke plu kam 4 yari.
Marcelo Azcárraga Palmero

**Marcelo de Azcárraga Palmero**, militisto e politikisto n. ye la 4ma di septembro 1832 til la 30ma di mayo 1915 esis trifoye chefministro di Hispania.

Ilu studiis yurocienco che universitato *Santo Tomás* en Manila. Pose, ilu eniris la Skolo di Navig-Arto e sequante la milital akademio, ube divenis kapitano.
Antonio Cánovas del Castillo

**Antonio Cánovas del Castillo**, jurnalisto e politikisto n. ye la 8ma di februaro 1828 til la 8ma di agosto 1897, esis sisfoye chefministro di Hispania.
Adone Zoli

**Adone Zoli**, Advokato e politikisto n. ye la 16ma di decembro 1887 til la 20ma di februaro 1960 esis chefministro di Italia de 1957 til 1958.
Giuseppe Zanardelli

**Giuseppe Zanardelli**, advokato e docisto pri yurocienco n. ye la 29ma di oktobro 1826 til la 26ma di decembro 1903 esis chefministro di Italia de 1901 til 1903.
Francesco Saverio Nitti

**Francesco Saverio Vincenzo de Paola Nitti**, universitatala profesoro, ekonomikisto, jurnalisto e politikisto n. ye la 19ma di julio 1868 til la 20ma di februaro 1953 esis chefministro di Italia de 1919 til 1920.
Anthony Carmona

**Anthony Thomas Aquinas Carmona**, judiciisto e politikisto n. ye la 7ma di marto 1953 esis prezidanto di Trinidad e Tobago de 2013 til 2018.
Pascal Lissouba

**Pascal Lissouba**, agronomo e politikisto n. ye la 15ma di novembro 1932 til la 24ma di agosto 2020 esis prezidanto di la Republiko Kongo de 1992 til 1997. Antee il esis chefa ministro di la lando, de 1963 til 1966.

Il esis l'unesma prezidanto demokratale elektita de la Republiko Kongo, e guvernis de 1992 til esar revokita da Denis Sassou Nguesso per stato-stroko.
Práxedes Mateo Sagasta

**Práxedes Mariano Mateo Sagasta y Escolar**, injenioro e politikisto n. ye la 21ma di julio 1825 til la 5ma di januaro 1903 esis 7-foye chefministro di Hispania.
Wasim Sajjad

**Wasim Sajjad**, advokato e politikisto n. ye la 30ma di marto 1941 esis dufoye provizora prezidanto di Pakistan, dum kurta periodi, en 1993, ed itere de decembro 1997 til la 1ma di januaro 1998.

Ilu studiis yurocienco en Oxford, Anglia e, kande ilu retroiris a Pakistan, il esis docisto pri konstitucala legaro che *Punjab Law College*. Il esas konservema politikisto.
Abdelaziz Djerad

**Abdelaziz Djerad**, profesoro di politikala cienco e politikisto n. ye la 12ma di februaro 1954 esis chefministro di Aljeria de 2019 til 2021.
Mansi linguo

**Mansi linguo** esas Uralika linguo parolata dal populo Mansi. Mansi esas la maxim proxima linguo a la Hungara linguo, tamen Mansi esas plu multa proxima a la Hanti Linguo. Mansi havas 940 parolanti, tamen existas 12.000 Mansi homi.

La skribala linguo di Mansi esis facita en 1937.
Guido Cantelli

**Guido Cantelli** (n. ye la 27ma di aprilo 1920 til 24ma di novembro 1956) esis Italiana muzikisto ed orkestrestro.

## Referi
Sidi Ould Cheikh Abdallahi

**Sidi Ould Cheikh Abdallahi**, politikisto n. 1938 til la 22ma di novembro 2020, esis prezidanto di Mauritania de 2007 til 2008. Ilu vinkis prezidantal elekto en marto 2007, ed asumis la povo ye la 19ma di aprilo ca yaro. Ilu revokesis per stato-stroko ye la 6ma di agosto 2008.

## Referi
Agustín Eyzaguirre

**Agustín Manuel de Eyzaguirre y Arechavala**, farmisto, komercisto e politikisto n. ye la 3ma di mayo 1768 til la 19ma di julio 1837 esis prezidanto di Chili de 1826 til 1827.
Akseli Gallen-Kallela

**Akseli Gallen-Kallela** (n. **Axél Waldemar Gallén** ye la 26ma di aprilo 1865 til la 7ma di marto 1931) esis Finlandana piktisto. Il esas maxim konocata pro sua ilustruri pri *[[Kalevala]]*, la legendi Finlandana.
Savannakhet

**Savannakhet**, oficale nomizita **Kaysone Phomvihane** depos 2005, esas la 2ma maxim populoza urbo di Laos. Segun statistiki dil yaro 2018, ol havis  habitanti.

Malgre ke lua anciena koloniala quartero Franca esas dekadanta, lua proximeso kun Tailando stimulis l'expanso di nova komercala edifici norde del urbo. Lua habitantaro esas mixuro de Laosani, Tailandani, Chiniani e Vietnamani.

## Geografio

La reliefo di Savannakhet esas plana, jacanta alonge fluvio Mekong, avan la provinco Mukdahan, en Tailando. Lua mezavalora altitudo esas 144 metri.

La klimato dil urbo esas tropikala de savano (*Aw* segun la klimatala klasifikuro da Köppen), influata da musono. La mezavalora temperaturo en aprilo (printempo) esas 29,5°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en decembro (vintro) esas 21,7°C.

La pluvoza sezono iras del fino di mayo til la duimo di oktobro. La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 1588,7 mm, e la maxim pluvoza monato esas agosto, kun mezavalore 323,1 mm. La maxim sika monato esas decembro, kande falas entote 2 milimetri de pluvi.
Hispana imperio

**Hispana Imperio** (Hispane: *Imperio español*), historiale konocata kom **Hispana monarkio** esis l'ensemblo di omna teritorii qui administresis da Hispana dinastii dum la historio. Ol konsistis ek rejii, vicerejii, provinci ed altra teritorii, administrita da Hispana monarki de 1492 til 1976.

Un ek la maxim granda imperii de la Historio, Hispania kontrolis vasta teritorio transmara en Amerika, de la fino dil 15ma yarcento til la komenco dil 19ma yarcento, ed anke Filipini e Guam che Pacifiko, e teritorii en Afrika, Europa ed Oceania. Ol atingis lua maxim granda extenso dum la 18ma yarcento: 20 milion km². Tamen, kelka historiisti, exemple Raymond Carr, afirmas ke ol esis mem plu vasta de 1580 til 1640, kande la kroni di Hispania e Portugal unionesis.

## L'imperio di Katolika Reji
La mariajo inter tale nomizita "katolika reji", Isabel la 1ma di Kastilia e Fernando la 2ma di Aragon, unigis la du kroni en la sama dinastio, kreinta pose moderna absolutista stato. L'expanso di Kastilia che Atlantiko komencis dum la fino dil 14ma yarcento, kande multa expedicioni sendesis a Kanarii, qui konquestesis komplete erste en 1496. En Iberia, tale nomizita *[[Reconquista]]* finis ye la 2ma di januaro 1492, kande rejio Granada, la lasta Mohamedana rejio en la peninsulo, kapitulacis.

Ank en 1492 Cristoforo Colombo departis de Kanarii, ed ye la 12ma di oktobro sam yaro desembarkis en Karibia, komencinta l'expanso di Hispana imperio en Amerika.
Ezra Clark Stillman

**Ezra Clark Stillman** (n. ye la 24ma di oktobro 1907 til la 12ma di aprilo 1995) esis Usana linguisto. Ensemble kun Alexander Gode, ilu editis la serio di libri *Spanish at Sight*, *French at Sight*, *Portuguese at Sight*, ed *[[Interlingua]] at Sight*. Ilu tradukis e skribis poemi en l'Angla ed en Esperanto. En 1937 ilu remplasis William Edward Collinson kom inquesto-direktisto di IALA, ed en 1942 ilu sucedesis da Alexander Gode.
Tok Pisin

**Tok Pisin** es kreola linguo parolata en Papua-Nova-Guinea. Ol esas un ek l'oficala lingui di Papua-Nova-Guinea, e la maxim parolata linguo ibe.

Entote 5 til 6 milion homi parolas ol, ma altra ne esas eloquenta. En Papua-Nova-Guinea 1 milion homi uzas ol por primara linguo.

## Alfabeto

: **a**, b, d, **e**, f, g, h, **i**, j, k, l, m, n, **o**, p, r, s, t, **u**, v, w, y

: ⟨ai⟩, ⟨au⟩, ⟨oi⟩ e ⟨ng⟩ (uzata por amba /ŋ/ ed /ŋɡ/)

### Konsonanti

### Vokali
Fernando la 2ma di Aragon

**Fernando la 2ma di Aragon** (n. ye la 10ma di marto 1452 til la 23ma di januaro 1516) esis rejulo di Aragon de la 20ma di januaro 1479 til la 23ma di januaro 1516.

Naskinta en Sos, Aragon, il esis filio di Juan la 2ma e lua duesma spozino, Juana Enríquez. Ye la 19ma di oktobro 1469 ilu mariajis Isabel, mi-fratino e heredinto di Enrique la 4ma di Kastilia e Leon. Li paktis ante lia mariajo pri partigar povo, sub la moto "*tanto monta, monta tanto*", to esas, egala partigo por amba. Kande Enrique la 4ma mortis en 1474, Isabel la 1ma divenis rejino, e Fernando *jure uxoris* (to esas, "pro la yuro de lua spozino") anke divenis rejulo di Kastilia e Leon.

Kande komencis regnar, la du reji mustis konfrontar Juana de Kastilia, pretendinta filiino de Enrique la 4ma, ma vinkis el rapide. Kande Fernando heredis la krono di Aragon pro la morto di lua patro Juan la 2ma, la kroni di Kastilia ed Aragon jacis sub personala uniono - tamen, la legala uniono di la du kroni eventis erste dum la regno di Felipe la 5ma di Hispania (1507 til 1515).

En januaro 1492 la du reji konquestis Granada, la lasta Maura rejio en Iberia.
Imperio Inkao

**Inkao imperio** (Quechua *Tawantinsuyu*, "quar parti unioninta") esis la maxim granda imperio di Amerika ante l'arivo dil Europani. Lua administrala centro esis Cuzco. Lua tota surfaco en 1527 esis aproxime 2 milion km², lor habitita da cirkume 10 milion personi.

De 1438 til 1533, Inkai konquestis vasta arei del westo di Sud-Amerika, centrita en Andiana regiono. En sua maxima ampleso, l'imperio okupis regioni de la nuna Chili, Peru, nord-westal Arjentinia, Bolivia, Equador e la sudo di Kolumbia. Li developis monumental arkitekturo, nome uzanta petri, kreis vasta sistemo di chosei, elaboris tenua texaro, e domestikigis lamao. L'imperio anke funcionis larje sen pekuniala sistemo, e malgre konocar ed uzar oro, kupro e bronzo, l'inkai ne konocis fero.
Enrique la 4ma di Kastilia

**Enrique la 4ma di Kastilia** (n. ye la 5ma di januaro 1425 til la 11ma di decembro 1474) esis rejulo di Kastilia de la 22ma di julio 1454 til lua morto. Ilu sucedesis da lua fratino Isabel.
Juan la 2ma di Kastilia

**Juan la 2ma di Kastilia** (n. ye la 6ma di marto 1405 til la 22ma di julio 1454) esis rejulo di Kastilia de la 25ma di decembro 1406 til lua morto.

Naskinta en Toro, Kastilia, il esis filio di Enrique la 3ma e Catherine de Lancaster. Ilua patro mortis kande il evis min kam 2 yari, e lua matro divenis regento til 1418.
Nottingham

**Nottingham** esas urbo en Anglia. Segun statistiki dil yaro 2015, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 74,61 km².
Fez

**Fez** esas urbo en Maroko. Segun la demografiala kontado di 2014, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 320 km². Jacanta norde de la montaro Atlas, ol distas 206 kilometri de Tanjer, nordweste, e 189 km de Rabat, weste.

Fez fondesis dal dinastio Idrisid dum la 9ma yarcento. Pro sucedanta arivi di Araba enmigranti, veninta de Ifriqiya e de Al-Andalus (Iberia), ol aspektas quale Araba urbo. Dum la dinastio Marinid, de la 13ma til la 15ma yarcento, l'urbo recevis granda quanto di Judi, qui establisis su en la nuna quartero Mellah. Nun, l'urbo konsistas ek du *Mdina*-quarteri (*Fes el-Bali* e *Fes Jdid*) e la plu moderna *Ville Nouvelle* konstruktita dum kolonial epoko dal Franci.

## Referi
Listo pri sultani dil Otoman Imperio

Yen la listo pri sultani dil Otoman imperio de lua kreo, cirkume 1299, til lua fino, en 1922, kande Turkia divenis republiko.

## Videz anke
* Otoman imperio
* Turkia
* Listo pri prezidanti di Turkia
Jorge Ubico Castañeda

**Jorge Ubico Castañeda**, militisto e politikisto n. ye la 10ma di novembro 1878 til la 14ma di junio 1946 esis prezidanto di Guatemala de 1931 til 1944.

Ilu komencis lua politikala kariero kom politikala chefo di Verapaz e Retalhuleu, dum la guvernisteso di Manuel Estrada Cabrera. Ilu prizentis su kom kandidato a la prezidanteso, ma perdis l'elekto. Fine, suportita dal Usana kompanio *United Fruit Company*, il asumis la povo en 1931 e guvernis kom diktatoro til la 1ma di julio 1944, kande decidis renuncar pos serio di populala protesti kontre lua guvernerio.
Abatte Barihun

**Abatte Barihun** (n. ye la 1967) esas Etiopiana-Israelana muzikisto di jazo. Il influesis da John Coltrane e nun havas Israelana nacionaneso.
Eskimo-Aleuta linguaro

**Eskimo-Aleuta linguaro** esas linguaro parolata en Nord-Amerika ed poke en Siberia. 

La familio povas esar dividita en du, Eskimo linguaro ed Aleuta linguo. Esas teorii ke Eskimo-Aleuta linguaro esas parenta kun Yukagira linguaro ed Uralika linguaro sed ol ne esas certa.

La maxim granda Eskimo-Aleuta linguo es Grenlanda linguo.
Eterna sekureso

**Eterna sekureso** esas kredo en kelka Kristana sekti ke kande kristiano esas salvata lu esas eterna sekuresa.
Husiti

La **Husiti** esis membri di radikala kristana reformita movado inter la yari 1415 til 1436 en Chekia, ed ank en Slovakia. La bazo dil movado esis la doktrini di Jan Hus qua mortigesis en 1415. Husita movado komencis en Bohemia e pose dissemesis a Moravia e Silezia. Ol esis simila a Protestantismo. Husiti militis kontre katolika landi. 

Chekia esis majoritatale Hussita til 1620.
Milwaukee

**Milwaukee** esas la maxim granda urbo de la stato Wisconsin, Usa. Segun statistiki dil yaro 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 250,75 km².
Franca Equatoral Afrika

**Franca Equatoral Afrika** esis federuro di koloniala posedaji de Francia en Afrika, qua iris de fluvio Kongo sude til Sahel norde.
Como

**Como** esas urbo en Italia. Segun statistiki dil yaro 2015, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 37,34 km².
Miguel la 1ma di Portugal

**Miguel la 1ma di Portugal** (n. ye la 26ma di oktobro 1802 til la 14ma di novembro 1866) esis rejulo di Portugal de la 11ma di julio 1828 til la 26ma di mayo 1834.
Penelope Farmer

**Penelope Farmer** (n. ye 14 di junio 1973 en Westerham) esas Angla skriptistino. Sua maxim famoza e sucesoza libro esas la internerio-romano Charlotte Sometimes.

Ye la yaro 1960 Penelope Farmer skribeskis literaturala fablo-rakonti por yuni. Ye la yaro 1969 elu publigikis Charlotte Sometimes. Segun ca libro la famoza Angla rock-grupo The Cure kreis propra kanzono ye la yaro 1981.

## Bibliografio
**The China People* (1960)
**[[The Summer Birds]]* (1962)
**The Magic Stone* (1964)
**[[Emma in Winter]]* (1966) – durigo
**Sea Gull* (1966)
**[[Charlotte Sometimes (Romano)|Charlotte Sometimes]]* (1969) – durigo
**Serpent's Teeth: The Story of Cadmus* (1971)
**Daedalus and Icarus* (1971)
**Story of Persephone* (1972)
**A Castle of Bone* (1972)
**William and Mary* (1974)
**August the Fourth* (1975)
**Heracles* (1975)
**Year King* (1977)
**Beginnings: Creation Myths of the World* (1978)
**Standing in the Shadow* (1984)
**Away from Home* (1987)
**Eve: Her Story* (1988)
**Glasshouses* (1989)
**Snakes and Ladders* (1993)
**Thicker Than Water* (1993)
**Two, or: The Book of Twins and Doubles* (1996)
**Penelope: A Novel* (1996)
**Sisters: An Anthology* (1999)
**Virago Book of Grandmothers* (2000)
**Goodnight Ophelia* (2015)
Jan Hus

**Jan Hus** esas Chekiana teologiisto e filozofo qua divenis reforminto Ekleziala, ed inspirinto di tale nomizita Husiti, religiala movado qua precedis protestantismo. Pos la koncilo di Konstanz, Hus judikesis kom hereziano e kondamnesis a mortopuniso per brulado en rogo, e mortigesis ye la 6ma di julio 1415. Ilua morto efektigesis granda revolto qua originis tale nomizita "Husita militi", qui duris de 1419 til 1434.
Maria la 1ma di Portugal

**Maria la 1ma di Portugal** (n. ye la 17ma di decembro 1734 til la 20ma di marto 1816) esis rejino di Portugal de la 24ma di februaro 1777 til elua morto ye la 20ma di marto 1816.
Sousse

**Sousse** esas urbo en Tunizia. Segun statistiki dil yaro 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 45 km².
Bronz-epoko

**Bronz-epoko** esas prehistoriala periodo qua iris de cirkume 3300 aK til cirkume 1200 aK, kande kelka kulturi homala komencis uzar bronzo, developar primitiva skribo-sistemi, e kreis l'unesma urbi. Bronz-epoko esas la duesma periodo di tale nomizita "petro-bronzo-fero-epoko", segun klasifikuro propozita da Christian Jürgensen Thomsen por studiar anciena socii. Bronzo esas aloyuro plu harda e plu duriva kam pura kupro, e permisis la socii qui uzis ol obtenar teknologiala avantaji.

Segun arkeologiala evidentaji, l'unesma kulturi qui developis skribo-sistemi esis Mezopotamia (kuneiforma skribajo) ed Anciena Egiptia (hieroglifo). La civilizuro Sumeriana, qua habitis la sudo di Mezopotamia, komencis uzar bronzo cirkume 3300 yari ante Kristo. Uruk, en la nuna Irak, esis la maxim granda urbo de Sumeriana civilizuro.
Trieso

La kristiana doktrino dil **Trieso** holdas ke Deo esas un Deo sed kun tri koeterna personi, la Patro, la Filio (Iesu) ed Santa Spirito. La tri personi esas diferenta ed un Deo.
Uruk

**Uruk** (Sumeriane: 𒌷𒀕 o 𒌷𒀔,transliterizita *Unug*, Akadiane: *Uruk*) esis anciena urbo en Mezopotamia, jacanta an l'estala rivo di Eufrati, en marshoza regiono distanta 225 kilometri sud-sudeste de Baghdad, en la nuna Irak. Uruk havis tri fluviala kanali qui ligesis ad Eufrati.

En 2015, UNESKO deklaris Uruk kom Patrimonio di la Homaro.

## Referi
Grado Celsius

**Grado Celsius** (simbolo: °C) esas temperatur-unajo de **Celsius-skalo**, anke konocata kom **centigrada skalo**. Ca skalo nomesis segun Anders Celsius (1701–1744), Sueda astronomo qua kreis simila temperaturo-skalo.

Depos 1743, la zero del skalo Celsius esas la konjelo-punto, kontre ke 100°C esas la boliopunto di aquo sub atmosferala preso di 1 atm, o 101,325 Pa, to esas, l'atmosferala preso sur marala nivelo. Ante 1743 la skalo esis inversa, to esas, 0ºC esis la boliopunto di aquo, kontre ke 100ºC esis la konjelo-punto di aquo.
José Félix Estigarribia

**José Félix Estigarribia Insaurralde**, militisto e politikisto n. ye la 21ma di februaro 1888 til la 7ma di septembro 1940 esis prezidanto di Paraguay de la 15ma di agosto 1939 til lua morto.

Ilu recevis medalio kom heroo, por lua partopreno en la milito di Chaco. Ilu mortis dum avional acidento ye la 7ma di septembro 1940.
Waldensini

**Waldensini** (anke konacata kom **Waldensi** o **Vaudoisi**) esas kristana movado quo esis simila a Protestanta reformo. La fondinto dil Waldensini esis Franca komercisto Pierre Valdo. Ili esas asketala movado dil Kristanismo.

## Doktrini

# L'expiacanta morto di Iesu
# La Trieso
# Falo di homi;
# Refuzo dil doktrino di purgatorio
Mir Hazar Khan Khoso

**Mir Hazar Khan Khoso**, yuristo e politikisto n. ye la 30ma di septembro 1929 til la 26ma di junio 2021 esis chefministro di Pakistan de la 25ma di marto 2013 til la 5ma di junio 2013. Ilu servis kom provizora chefministro til la proklamo di la rezulti di la general elekti eventinta en mayo 2013.
Hyderabad

**Hyderabad** esas urbo en India. Segun statistiki dil yaro 2018, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 650 km². Ol esas chef-urbo dil stato Telangana, kreita ye la 2ma di junio 2014, ed anke chef-urbo *de jure* dil stato Andhra Pradesh.
Bangalore

**Bangalore**, oficale **Bengaluru** esas chef-urbo dil stato Karnataka, en India. Segun la demografiala kontado di 2011, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 741 km².
Águas de Lindóia

**Águas de Lindoia** esas urbo en Braziliana stato Sao Paulo. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 60 km².

Distanta 159 kilometri norde de Sao Paulo, ol esas turismala loko famoza pro sua fonti di mineral aqui e termal aqui.
Águas da Prata

**Águas da Prata** esas urbo en la stato Sao Paulo, Brazilia. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 143,6 km².

Distanta 238 km norde de la chef-urbo dil stato, ol esas turistala loko famoza pro sua fonti di mineral aqui.
Korlaka linguo

La linguo **Korlaka**, o Siberia-Finlandana linguo esas la formo dil Finlandana linguo parolata en Siberia. Ol havas influi de Estoniana linguo e Rusa linguo.
Manga

**Manga** (漫画; pronunco: *manga*), en Ido anke: manga-o, esas la Japonian equivalanto di la rakonto desegnita. “Manga" animacita* nomesas “anime” (アニメ) e precipue en la pasinta duimo di la 20ma yarcento populareskis en l’ocidento. La Koreana versiono di “manga”-arto esas “manhwa” e la Chiniana varianto esas “manhua”.

La maxim granda parto konformas a stilo developit en Japonia ye la fino di la 19ma yarcento, dum ke la formo havas longa prehistorio en l’arto Japoniana antea. En Japonia, la vorto “manga” signifikas rakonto desegnita, irga-qua esez olua origino. En l’ocidento, la vorto “manga” signifikas rakonto desegnita Japoniana, ma anke kelkafoye rakonto desegnita ne-Japoniana respektante la kodexi di populara produktado Japonian o por nomizar, per metonimio, altra produkturi vidala similesanta a certena di ca rakonti desegnita (desegnuri animacita*, stilo grafiala, edc.).

Le “manga” lektesas generale de dextre a sinistre, quale esas la kustumo en Japonia. De origino le "manga" anke lektesis de infre a supre, ma por la merkato exter-Japoniana to ne esas la kazo, nur la lekto de dextre a sinistre. Pro l’alta ritmo di aparo e por limitizar l’imprimo-kusti, la maxim granda parti di le “manga” esas desegnita nigre-blanke, ultre la kovrilo.

La du landi kun la maxim granda nombro de konsumeri di le “manga” esas Japonia e Francia.

Persono desegnanta le “manga” nomizesas “mangaka”. Ca desegnisti en Japonia havas la sama stando kam famoz idolo di pop-muziko en l’ocidento.

Japonia havas multe plusa muliera desegnisti kam Europa od Usa.

Pro ke la Japoniana ne havas pluralo, multa ocidentala fanatiki uzas “manga” anke kom formo plurala. En Ido esas le "manga". Tamen, la formo “manga”-i anke esas uzata.

## Etimologio
"Manga" signifikas distraktant od amuziv imajaro. *Man* (漫) signifikas "senskopa" o "distraktanta". *Ga* (画) signifikas "imajo". La termino "manga" uzesis unesma-foye dal artisto Kacushika Hokusay.

## Stilo
"Manga"-imaji karakterizas su per personi qui havas granda kapi kun granda rond okuli. Precipue se yuna persono desegnesas: tam plu olda la persono, tam plu mikra esas l'okuli. La korpo havas longa gambi.

## Varianto
En Japonia esas same populara la "ero-manga" (erotika desegnita rakonti), oli vendesas granda-quantese en supermerkati e kioski, publike inter omna altra libri e desegnita rakonti. En Europa ca varianto nomesas "hentay".
Porsche

**Dr. Ing. h.c. F. Porsche AG**, ordinare konocata kom **Porsche**, esas Germana automobilo-fabrikanto specaligata en luxoza sportal automobili. Fondita la yaro 1931 en Stuttgart da Ferdinand Porsche, Adolf Rosenberger ed Anton Piëch, depos la yaro 2015 la kompanio apartenas al industriala grupo Volkswagen AG.

## Historio

En 1931, Ferdinand Porsche, Adolf Rosenberger ed Anton Piëch fondis l'entraprezo "Dr. Ing. h. c. F. Porsche GmbH", kun sideyo en Kronenstraße, 24, Stuttgart. L'entraprezo projetis automobili por altra kompanii, e l'unesma projeto, *P-Wagen*, facesis por la kompanio Auto Union, uzinta 16-cilindra motoro. Un ek l'unesma projeti komendita a Porsche dal Germana guvernerio esis ula "automobilo por la populo", Germane *Volkswagen*. La rezulto esis la modelo "Skarabeo" (*Käfer*). En 1939 developesis automobilo-modelo *Porsche 64* o *Type 54*, uzinta multa peci del "Skarabeo". *Porsche 64* havis sucesoza kariero en automobilala konkursi.

Dum la duesma mondomilito, la fabrikerio di Volkswagen adaptesis por produktar la militala versiono di *Käfer*, nomizita *Kübelwagen*, ed anke amfibia versiono nomizita *Schwimmwagen*. Porsche facis multa projeti pri pezoza tanki, tamen Germana armeo preferis la projeti  *Tiger I* e *Tiger II* de la kompanio Henschel und Sohn. Ferdinand Porsche decidis modifikar lua projeto, e kreis tanko-destruktilo *Panzerjäger Elefant*.
Rafael Leonardo Callejas

**Rafael Leonardo Callejas Romero**, ekonomikisto e politikisto n. ye la 14ma di novembro 1943 til la 4ma di aprilo 2020 esis prezidanto di Honduras de 1990 til 1994. Il anke esis direktanto di la Nacionala Federuro Autonoma pri Futbalo di Honduras (Hispane: FENAFUTH) dum 13 yari.

En 2015, il akuzesis pri recevo di subornilo por favorar l'entraprezo *MEdiaWorld* koncerne transmiso di futbalo-partii di la nacionala futbalo-esquado Hondurasana, e pekunio-lavado  per Usana banki, nome la brancho di Citibank en Panama.
Kagoshima

**Kagoshima** esas urbo en Japonia. Segun statistiki dil yaro 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 547,58 km².
Carlos Prío Socarrás

**Carlos Prío Socarrás**, advokato e politikisto n. ye la 14ma di julio 1903 til la 5ma di aprilo 1977 esis prezidanto di Kuba de 1948 til 1952. Ilu revokesis de la povo per stato-stroko komandita da Fulgencio Batista, tri monati ante nova prezidantal elekto. Il esis l'unesma prezidanto di Kuba naskinta en la lando, e la lasta direte elektita dal populo per universala votado.
Fluvio Don

**Don** esas la 5ma maxim longa fluvio de Europa, dop Volga, Danubio, Ural e Dnepr. Ol esas longa de 1870 km, e naskas an Novomoskovsk, provinco Tula, e debushas an la Maro di Azov.
Provinco Córdoba, Arjentinia

**Córdoba** esas provinco di Arjentinia. Jacanta centre de la lando. Ol havas kom vicini provinci Santiago del Estero norde, Santa Fe este, Buenos Aires sud-este, La Pampa sude, San Luis sud-weste, La Rioja weste, e Katamarka nord-weste. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti.

## Historio

Ante l'arivo di Hispani, la regiono habitesis da aborijeni Comechingones e Sanavirones. Diego de Rojas esis l'unesma Hispano qua exploris la montoza regiono konocata Hispane kom *Sierras de Córdoba*. Rojas departis de Cuzco kun 300 soldati, kun skopo deskovrar provinco inter Chili e fluvio Plata, ma konfrontis forta rezisto di aborijeni Comechingones. Rojas mortigesis, e l'expediciono retroiris a Cuzco. Pos la kreo di vicerejio Peru, la nuna provinci Tukuman e Córdoba enkorpigesis ad ol.

Ye la 6ma di julio 1573, Jerónimo Luis de Cabrera fondis urbo Córdoba de Nueva Andalucía, an la rivi di rivero Suquía. Til 1620 ol esis loko por komerco di sklavi.

## Geografio

Córdoba, jacanta norde de la geografiala centro di Arjentinia, esas la 5ma maxim vasta provinco di la lando. La precipua karakterizivo di la regiono esas vasta planajo kovranta 2/3 de lua teritorio e l'existo di 3 granda montokateni qui, ensemble, formacas regiono konocata kom *Sierras de Córdoba*. La maxim estala montokateno komencas weste del urbo Córdoba, ed atingas altitudi di cirkume 1000 metri en sua sudala porciono, e ed altitudi di 1500 metri norde, kun maxima altitudo di 1950 metri che monto Cerro Uritorco. Weste de ta montokateno existas du vali, qui koncentras atraktivi por turisti: valo Calamuchita sude, e valo Punilla norde, ube existas pitoreska urbeti, exemple Villa Carlos Paz, Cosquín, La Cumbre, e La Falda.

Weste de ca vali existas montokateno nomizita *Sierras Pampeanas* o *Sierras Grandes*, paralele ad Andi. L'altitudi di ta zono augmentas, e formacas platajo kun 2000 o mem 2300 metri di altitudo, konocata kom *Pampa de Achala*. La maxim alta monto en ta zono esas Cerro Champaqui, kun 2750 metri di altitudo.

## Referi
Malaka

**Malaka** esas urbo en Malaizia, chef-urbo dil samnoma stato. Segun statistiki dil yaro 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 277 km². Ol esas la maxim anciena urbo di Malaizia che stretajo di Malaka. Ol fondesis da Parameswara, princo de Sumatra dum la komenco dil 15ma yarcento. En 1511 l'urbo konquestesis dal Portugalani, qui okupis ol til 1641, kande Nederlandani kaptis ol.
Portsmouth

**Portsmouth** esas portuala urbo che komtio Hampshire, en Anglia, Unionita Rejio. Segun la demografiala kontado di 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 40,25 km².
Fer-epoko

**Fer-epoko** esas periodo di la historio kande homo developis quale produktar ed uzar fero por fabrikar armi ed utensili. En multa anciena socii, la teknologii e habilesi por uzar fero aparis samatempe kam altra teknologii e kulturala transformi, inkluzite plubonigo di agrokultivala tekniki, modifiki en la religio ed en la arto.

Fer-epoko venis pos tale nomizita "Bronz-epoko", tamen sua aparo variis segun la regiono studiata. La maxim anciena exempli pri metalurgio di fero konocata aparis cirkume la 12ma yarcento aK, en plura loki:
* Mez-Oriento
* Anciena India (Veda-civilizuro, de 1500 aK til cirkume 500 aK)
* Europa, dum tale nomizita arkaik-epoko Greka (1200 ak til 1100 aK).

En altra regioni Europana, l'uzo di fero komencis plu tarde, exemple central Europa komencis uzar fero erste depos la 8ma yarcento aK, ed en la nordo de Europa ol komencis uzesar erste depos la 6ma yarcento aK. En Afrika, la kulturo Nok, de Nigeria, komencis uzar fero depos la 9ma yarcento aK. Konvencione, la fino di fer-epoko judikesas kom l'epoko en ke skriburo komencis uzesar en Europa.
Devan Nair

**Chengara Veetil Devan Nair**, sindikatano e politikisto n. ye la 5ma di agosto 1923 til la 6ma di decembro 2005, esis prezidanto di Singapur de 1981 til 1985
Benjamin Henry Sheares

**Benjamin Henry Sheares**, mediko e politikisto n. ye la 12ma di agosto 1907 til la 12ma di mayo 1981 esis prezidanto di Singapur de 1971 til lua morto.
Yusof bin Ishak

**Yusof bin Ishak**, jurnalisto e politikisto n. ye la 12ma di agosto 1910 til la 23ma di novembro 1970, esis l'unesma prezidanto di Singapur, e guvernis de la nedependo di la lando ye la 9ma di agosto 1965 til lua morto.

Ante divenir politikisto, Yusof esis jurnalisto, e fondis en 1939 *Utusan Melayu*, l'unesma jurnalo en Malaya linguo.
Jalisco

**Jalisco** esas stato di Mexikia, jacanta weste de la lando, an la rivo di Pacifiko.

**Bazala fakti pri Jalisco.**
## Historio
Nomada populi arivis en la regiono di Jalisco cirkume 15 mil yari ante nun. La maxim anciena evidentaji pri homala habitado en la regiono trovesis proxim lagi Zacoalco e Chapala.

## Geografio
Jalisco jacas weste de Mexikia, kun litoro che Pacifiko. Havanta entote  km² di surfaco totala, ol esas la 7ma maxim vasta stato Mexikiana, e lua tota surfaco reprezentas 4,09% de la lando. Lua tereni esas diversa, inkluzanta foresti, plaji, planaji e lagi. L'altitudi varias de 0 metri (apud litoro) til 4300 metri super marala nivelo (monto Nevado de Colima). La stato kontenas omna 5 ekosistemi Mexikiana: arida e miarida regioni, foresti tropikala pluviala, foresti tropikala sika, naturala pasturaji, e boski de temperema regioni, kun querki e pini.

Fluviala baseno Lerma/Santiago esas la precipua dil stato. Ol konsistas ek rivero Lerma, longa de 750 kilometri, qua debushas an lago Chapala, ek fluvio Santiago, qua naskas en lago Chapala e debushas an Pacifiko, e lua diversa enfluanti. Altra fluvii fluas direte weste vers Pacifiko, kontre ke altri fluas sude.

## Ekonomio

## Referi
Felipe la 4ma di Hispania

**Felipe la 4ma di Hispania** (n. ye la 8ma di aprilo 1605 til la 17ma di septembro 1665) esis rejulo di Hispania de la 31ma di marto 1621 til la 17ma di septembro 1665. Il ank esis rejulo di Portugal (uzanta la titulo **Filipe la 3ma**) de la 31ma di marto 1621 til la 1ma di decembro 1640.
Enrique Olaya Herrera

**Enrique Alfredo Olaya Herrera**, advokato e politikisto n. ye la 12ma di novembro 1880 til la 18ma di februaro 1937, esis prezidanto di Kolumbia de 1930 til 1934. Ilu mustis konfrontar l'efekti del ekonomiala krizego di 1929 en la lando.
Angelique Kerber

**Angelique Kerber** (n. ye la 18ma di januaro 1988) esas Germaniana tenisisto. Dum elua kariero el ganis, inter altri, l*'Australian Open* unfoye por singla ludisto (2016) e trifoye (2008, 2011 e 2012) por du ludisti, ed 1 arjenta medalio pri teniso por singla ludisto dum l'Olimpiala Ludi en Rio de Janeiro, 2016.
Jérôme Boateng

**Jérôme Agyenim Boateng** (n. ye la 3ma di septembro 1988) esas Germana futbalisto. De 2011 til nun ilu ludas por *FC Bayern München* e por la nacionala futbalo-esquado di Germania kom centrala defensanto. De 2010 til 2011 ilu ludis por *Manchester City F.C.*.
Giuseppe Saracco

**Giuseppe Saracco**, advokato e politikisto n. ye la 6ma di oktobro 1821 til la 19ma di januaro 1907, esis chefministro di Italia de 1900 til 1901.
Viedma

**Viedma** esas urbo en la provinco Río Negro, Arjentinia. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 28,6 km².

Ol situesas an la dextra rivo di fluvio Río Negro, avan urbo Carmen de Patagones, che provinco Buenos Aires.

## Geografio

La reliefo di Viedma esas plana, jacanta an la dextra rivo dil fluvio Río Negro, proxim la loko ube ol debushas an Atlantiko. Lua mezavalora altitudo esas 12 metri.

La klimato dil urbo esas miarida kolda (*Bsk* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). En januaro (somero), la mezavalora temperaturo esas 22,1°C, kun maxima temperaturi di 30°C. En julio (vintro) la mezavalora temperaturo esas 6,6°C, kun nokti multe kolda. De aprilo til novembro, dum kelka dii la temperaturi povas falar infre -1°C.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 373,5 mm, e la maxim pluvoza monato esas marto, kun mezavalore 54,1 mm. Dum la yaro, ne existas monato komplete sika.
Liu Yifei

**Liu Yifei**  esas Chiniana cinem-aktorino.

En 2020 el divenis internacione konocata pro lua precipua rolo en Disney-cinematografuro *Mulan*. Pro ca rolo, el nominesis por la premii de *Critics 'Choice Super Award*, *Kids' Choice Award* e *Saturn Award*.

## Filmografio
* 2002: The Story of a Noble Family (TV)
* 2003: Demi-Gods and Semi-Devils (TV)
* 2004: Love of May
* 2004: The Love Winner
* 2005: Chinese Paladin (TV)
* 2006: The Return of the Condor Heroes (TV)
* 2006: Abao's Story
* 2008: The Forbidden Kingdom
* 2010: Love In Disguise
* 2011: White Vengeance
* 2011: A Chinese Ghost Story
* 2012: The Four
* 2012: Assassins
* 2013: The Four II
* 2014: The Four III
* 2014: Outcast
* 2015: The Third Way of Love
* 2015: Night Peacock
* 2016: So Young 2: Never Gone
* 2017:The Chinese Widow
* 2017: Hanson and the Beast
* 2017: Once Upon a Time
* 2020: Mulan

## Referi
Homo habilis

***Homo habilis*** (Latine por "habila homo") esis arkaika homala speco de la komenco di Pleistoceno. Ol habitis l'esto e sudo di Afrika de 2,3 til 1,65 milion yari ante nun. Deskriptita unesmafoye en 1964, *H. habilis* unesmafoye judikesis kom varianto di *[[Australopithecus africanus]]*, ma dum la yari 1980a, pos ke plusa specimeni deskovrabis, ol komencis judikesar kom ancenstro di *[[Homo erectus]]*, do ank ancestro di *[[Homo sapiens]]*.

La volumino cerebrala di *Homo habilis* variis de 500cm³ til 900 cm³. Lua korpala proporcioni nur konocesas per du skeleti multe fragmentita. Komence, on kredis ke lua anatomio semblis olta dil *Australopithecus*, ma pose konkluzesis ke li esas kapabla pri uzar petra utensili.

La maxim multa restaji pri *Homo habilis* trovesis en Koobi Fora, Kenia, ed en Olduvai, Tanzania.
Wuhan

**Wuhan** esas urbo en Popul-Republiko Chinia, chef-urbo di la provinco Hubei. Segun statistiki dil yaro 2018, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 8494,41 km².
Anna Kiesenhofer

**Anna Kiesenhofer** (n. en 1991 en Niederkreuzstetten) esas Austriana biciklistino. Elu surprizante ganis la ora medalio en la konkurso di biciklismo sur la strado en la *[[Olimpiala Ludi en Tokyo, 2020]]*.

Anna Kiesenhofer studiis matematiko en Wien inter 2011 e 2015. Elu promocis kom doktoro di matematiko ye la yaro 2015 en Barcelona.

Anna Kiesenhofer ganis la *Turo di Hispania* 2016, ma inter 2017 e 2019 elu ne esis aktiva kom profesionala biciklistino, ma elu laboris kom matematikistino. Ye la yari 2019, 2020 e 2021 Anna Kiesenhofer ganis l'Austriana championkonkurso di biciklismo sur la strado. 

Elua ora medalio en Tokyo esis l'unesma medalio pri biciklismo por Austria che Olimpiala Ludi depos la yaro 1896. La nuna esquado pri biciklismo di Anna Kiesenhofer esas *Cookina Graz*.
Luca dialekto

**Luca dialekto** (*Ludzī kīļ)* esas dialekto dil sud-Estoniana, parolita en Latvia.  La lasta denaska parolanto mortis en 2006, ma kelka homi ankore konocas kelka vorti e frazi en la Luca-dialekto.

La lasta parolanti di Luca vivis en Lielie Tjapsho, quo esas mikra vilajo.  La lasta eloquenta parolanto mortis en 2014.  La lasta denaska parolanto di Luca esis Nikolājs Nikonovs.