open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maillard-reakto

**Maillard-reakto** (pron.: *mayar*) esas kemiala reakto inter reduktanta sukri ed aminoacidi. Nutrivi bruneskas dum bakar e ta brunesko nomesas la Maillard-reakto. Pro ke sempre esas proteini e sukri en ingredienti, omna koquisto nekonciante facas Maillard-kemio. Principe la Maillard-reakto eventas che omna temperaturo, ma tam basa la temperaturo esas tam plu lente la reakto eventas.

La maillard-reakto nomesas segun la Franca mediko e kemiisto Louis Camille Maillard.
Ivan Čargo

**Ivan Čargo** (n. ye la 25ma di februaro 1898 til la 11ma di agosto 1958 esis Sloveniana-Yugoslaviana piktisto.
Alfred Joseph Casson

**Alfred Joseph Casson** (n. ye la 17ma di mayo 1898 til la 20ma di februaro 1992) esis Kanadana piktisto.
Elaine Thompson-Herah

**Elaine Sandra-Lee Thompson-Herah** (n. ye la 28ma di junio 1992) esas Jamaikan atleto. El ganis 3 medalii dum l'Olimpiala Ludi en Rio de Janeiro, 2016, di qui du ora (por 100-metra e 200-metra kurado por singla atleto, ed arjenta por 4x100 metra kurado por mulieri), e 3 ora medalii dum l'Olimpiala Ludi en Tokyo, 2020 (pri 100-metra, 200-metra e 4x100-metra kurado por mulieri).
Glaciajo

**Glaciajo** esas disho o friandajo qua originis en Italia, e manjesas kande ol esas konjelita, ofte kom desero od manjajeto. Tradicionala sapori di glaciaji esas vanilo, chokolado, avelano, mandelo, pistacho e kremo, ma anke fruktala sapori, exemple frago, pomo o citrono ank esas multe konsumata.
Bitcoin

**Bitcoin** (IFA 'ˈbɪt.kɔɪn'; simbolo: **₿**; abreviuro: **BTC**) esas kriptovaluto e mondala pagilo. Ol esas l'unesma descentraligita moneto qua funcionas sen centrala banko o central administranto, segun Bitcoin-maximalisti.

## Etimologio dil nomo
Ol es de l'Angla *bit* e *coin*, qua en Ido povus signifikar bic-moneto.
Kuk-bakisto

**Kuk-bakisto** esas bakisto specaligita pri tarti e kuki, ma anke pri dolcaji quale chokolado, marcipano o kelkafoye mem glaciajo.
January Suchodolski

**January Suchodolski** (19ma di septembro 1797 til la 20ma di marto 1875) esis Polona militisto e piktisto, e membro di Imperial Akademio pri Arto di Sankt-Peterburg, Rusa imperio.
Blok-kateno

**Blok-kateno** esas sistemo por stokigar datumi en kateno de datumo-bloki, ube la bloki ne povas esar chanjata. La bloki nur povas esar adjuntat a la fino di la kateno. Singla bloko kontenas kriptografiala hachajo del antea bloko, tale-nomizita tempo-marko, e la transfero-datumi (generale reprezentata kom Arboro di Merkle). Bloko kontenas plura transakti, qui esas la rezulto di emisita pregi o komisi di transfero. Por l’aktuala statuto di datumo en bloko omna bloki devas esar konsiderata, pro ke ti povas kontenar chanji, segun posibleso di lia karaktero.
La datumi exemple povas esar transferi di kripto-pekunio ( e per to, tam longe kam ankore ne esas spensita, posedaji di la recevanto), ma oli anke povas kontenar akti di proprieteso, interkonsentaji, personala mesaji od altra informajo. Lo specala pri blok-kateno esas ke omna to esas posibla sen central autoriteso tale ke ne esas posibla falsigar la registragita datumi per koruptar un centrala punto. Konocat implementi di la blok-kateno esas *Bitcoin* kun la kriptovaluto *[[bitcoin]]* (BTC), ed *Ethereum* kun kriptovaluto *[[ether]]* (ETH).
Batalio di Ituzaingó

La **batalio di Ituzaingó** o **batalio di Paso de Rosario** (Portugalane *Batalha do Passo do Rosário*) esis batalio eventinta ye la 20ma di februaro 1827, en la nuna Braziliana stato Rio Grande do Sul dum la milito inter Brazilia ed Arjentinia pri kontrolo di tale nomizita "provinco Cisplatina" (nun Uruguay), eventinta de 1825 til 1828. En ca batalio, trupi Arjentiniana vinkis Braziliani.

Pos ca batalio, establisesis paco-pakto en 1828, qua kulminis kun l'agnosko di Uruguay kom lando nedependanta e suverena.

## Referi
Batalio di Maldon

La **batalio di Maldon** eventis ye la 11ma di agosto 991, proxim la nuna urbo Maldon, an la rivi dil fluvio Blackwater, en Essex, Anglia, dum la regno di Æthelred la 2ma. Anglosaxoni, komandita da Byrhtnoth, luktis kontre invaderi Vikingi, de Norvegia. La batalio rezultis la vinkeso di Anglosaxoni, e pago di tale nomizita *danegeld*, impozita da Vikingi por preventar lia atako e spolio, lor equivalanta a 10 mil "Romana funti" (equivalanta nun a 3300&nbsp;kg). To esis l'unesma exemplo pri tributado kambie paco, pagita a Vikingi en Anglia.

Tale nomizita *Kroniko Anglosaxona* esis samatempa fonto qua naracas kelk aspekti dil konflikto. Segun la kroniko, Olaf Tryggvason komandis Vikinga trupi, kalkulita de 2000 til 4000 soldati. Altra fonto, de la 12ma yarcento, nomizita *Liber Eliensis*, dicas ke Byrhtnoth nur havis poka soldati: «[Byrthnot] nulatempe suciis pri la mikreso di lua armeo, nek timis la grandeso dil enemiko».

Ca batalio esis temo por poemo samnoma, skribita kelka yari pose, en dato nekonocata.
Tempo-marko

**Tempo-marko** esas sequo de karakteri qui reprezentas dato e/o kloko por certigar l’efektiveso di evento. Registragar kreo e modifiko di tempo di dokumento nomesas tempo-markizar.
Tempo-markizo fidata

**Tempo-markizo fidata** esas la procedo sekure registragar kreo e modifiko ye la tempo di dokumento. Sekure signifikas hike ke nulu – mem ne la proprietanto di la dokumento – esez kapabla chanjar ol pos ke ol esas registragit e kondicione ke la tempo-markizero esas fidebla.
Hach-funciono

**Hach-funciono** esas irga funciono qua povas esar uzata por formatigar datumi de irga formato a fixigita valori. La valori ridonita da hach-funciono nomesas *hacho-valori*, *hacho-kodexi*, *digestaji* o simple *hachaji*.
Nacho

**Nacho** (konocate plu ofte plurale: nachi) esas disho de Texasan-Mexikiana koquarto (kurte: *tex-mex*). Oli povas esar manjata tam kom chefa repasto kam kom manjajeto.

La disho existas de tortilyo*-peceti, kovrita de jalapenyo* e sur to fromajo, kelkafoye karno (maxim ofte hachita). Anke altra ingredienti esas posibla, quale onyono, chorizo, maizo e fabi. La disho esas varmigat en padelo o forno.

La disho unesmafoye preparesis en 1943 en la Viktoria-klubo da la Mexikiana garsono Ignacio Anaya, qua nomesis 'Nacho'. Lore esis de tortilyo-peceti, jalapenyo* e fromajo. Ula muliero pose pensis pri la nomo: "Nachos Especiales" (nachi specala).

**"Dio Internaciona di la Nacho"**

Komence la yari nonadek komencis la "Dio Internaciona di la Nacho" por memorigar l'inventuro. Ca dio datizesas la 21ma di oktobro e lore on manjas tam multa nachi kam posible.
Pimento

**Pimento** esas bero konoforma, kun surfaco glata e briloza; komence bele-verda, lu divenas (lor lua matureso) brile-reda - uzata kom kondimento. (L. *mirus pimenta*).
Elektral impuls-armo

**Elektral impuls-armo** (*Taser elektral impuls-armo*, kurte: *taser*, pron. 'tezer') esas paralizant armo por neutrigar l'adverso per administrar elektrala shoko de tre forta tenso (50 000 volti) ma febla povo (2 miliamperi) ad kontakto-punto.

Kun admaxim atingo de 11 metri ta armo sendas du elektrodi (de rapideso de 50 m por sekundo) ligit ad izolita filo.

La nomo 'Taser" esas marko qua divenis sinonimo por ca tipo di armo. NASA-exploristo Jack Cover komencis developar l'unesma 'Taser" en 1969. Ye 1978 Cover parkompletigis sua armo, quan il donis la nomo TASER, akronimo di ilua maxim favorata libro "Tom Swift and his Electric Rifle (T-SER).

## La morto di Robert Dziekański
Ye la 14ma di oktobro 2007, Robert Dziekański , Polonian enmigranto qua esis vaganta dum plu kam dek hori en Vancouver-aeroportuo, luktis kun quar membri di rejala jendarmaro di Kanada qui, kun intenco paralizar, acidente mortigis lu per du elektral impulsi. Publika inquesto exploris ka la cirkonstanco esas konform a kombato-reguli.
Nacionala Biblioteko di Azerbaijan

La **Nacionala Biblioteko di Azerbaijan** (Azerbaijana: *Azərbaycan Milli Kitabxanası*) esas la nacionala biblioteko di Azerbaijan ed esas la maxim importanta biblioteko di lando. La biblioteko kontenas plu kam 7 milioni di libri, ed lokesas en la chef-urbo Bakı.

## Extera ligili
* Oficala reto-pagino dil Nacionala Biblioteko di Azerbaijan (Azerbaijana, Rusa, Angla)
Muhammad Loutfi Goumah

**Muhammad Loutfi Goumah** (n. ye la 18ma di januaro 1886 til la 15ma di junio 1953) esis Egiptiana patrioto, advokato e skriptisto. Il esis membro di la prestijoz Araba Akademio di Damaskus. Ilu skriptis kontre Britanian okupo en Egiptia per jurnalo *al-Zaher*.
Cielarko-flago

**Cielarko-flago** (anke: cielark-flago) esas bunta flago existanta de strii kun koloro di la cielarko, ne transfluanta, ma sis ad ok egala strii. Cielarko-flagi esis ed esas uzata dum yarcenti da tre diversa grupi e regioni tra la tota mondo. La maxim konocata cielarko-flagi esas ti di la HBTI-movemento e paco-movemento.
Fran Tratnik

**Fran Tratnik** (n. ye la 11ma di junio 1881 til la 10ma di aprilo 1957) esis Sloveniana-Yugoslaviana piktisto.
Juan Isidro Jimenes

**Juan Isidro Jimenes Pereyra**, politikisto n. ye la 15ma di novembro 1846 til la 9ma di mayo 1919, esis dufoye prezidanto di Dominikana Republiko.
Spric-kuko

**Spric-kuko** (en la Nederlandana: *sprits* o *spritskoek,* en la Germana: *Spritzkuchen*) esas kuko qua bakesas e manjesas en la Nederlandi ja depos la dekesisesma yarcento. La kuko recevis olua nomo de fakto ke la pasto spricesas sur la bak-plako.

L'origino ne esas klara, ol povas esar tam Germana kam Nederlandana.
Supernutrivo

**Supernutrivo** esas merkatigo-nomo uzata por nomizar nutrivo di qua la konsumo esus eceptale avantajoza por la saneso. Exempli di supernutrivo esas: quinoao*, goji*-beri, kruda kakao-fabi, lukumo*, kanabo-semino, frumento e blua beri.
Listo di mondala patrimonio

**Listo di mondala patrimonio** esas listo de patrimoniaji kompilita da la Komitato di Mondala Patrimonio segun propozo da la landi unionit en UNECKO. La traktato pri la mondala patrimonio raktifikesis da 191 de 197 landi. La Traktato di Den Haag (oficale: Traktato pri Protekto di Kulturala Proprietajo dum Arm-uzata Konflikti) esis la bazo di UNESCO e la taski por kulturala patrimonio e deskriptas la responsaji di UNESCO e la traktato-stati koncernante kultural objekti.
Hom-kontrabando

**Hom-kontrabando** esas vorto qua uzesas por la nelegal ed organizita kontrabando de homi trans internaciona frontieri. Ofte hom-kontrabandanti agas pro financala profito.

*Interpol* deskriptas hom-kontrabando en recent informo tale:

    Kontrabandar homi divenis mondo-vasta komerco di kreskanta nombro de kriminala retari, qua konstante plu rafinite laboras por povar transportar kontre konstante plu alta profito konstante plu granda nombri de homi.

Ofte refujanti ed azil-serchanti qui venas de mizeroza cirkonstanci serchas helpo da hom-kontrabandanti od (eufemisme) "voyaj-agenti". Konseque li divenas viktimo de rapto o trompo o mem kontre-yura rapto de libereso ed eskroko e li devas facar l'intencita voyajo sub tre danjeroza cirkonstanci. Kelkafoye la "klienti" di tala hom-kontrabandanti mortas, exemple pro exhausteso o drono.
Fluoresko-lampo

**Fluoresko-lampo** esas lampo qua lumifas per lumizar fluoreskanta strato sub influo di ultraviolea radii, provokata da des-charjo de gaso en la lampo. La maxim konocat exempli esas la TL o tubo lumizanta (de la Franca: *tube luminescent*) e la tre poke energio-konsumanta kompakta fluoresko-lampi. La lumeno o wato esas 5 a 6 foyi plu alta kam l'inkandeco-lampo.
Wato

**Wato** esas la milima parto di la kilowato, unajo di elektropovo (sistemo M.T.S).

L'unajo nomizesas segun James Watt, Skota injenioro qua konsideresas kom inventinto di la moderna vaporo-mashino, ma anke dil unesma kopio-aparato, quan il patentizis en 1781.
Amos Sawyer

**Amos Claudius Sawyer**, akademiano e politikisto n. ye la 15ma di junio 1945 til la 16ma di februaro 2022, esis provizora prezidanto di Liberia pos la mortigo di Samuel Kanyon Doe en 1990, til 1994.
Tapajós

**Tapajós** esas Braziliana rivero qua komencas en la stato Mato Grosso, qua parte fluas en la stato Pará ed ekfluas en l'Amazon en la stato Pará. Ol esas longa de 840 km, ed originas del uniono di riveri Teles Pires e Juruena. Juruena esas laterala rivero.
Quarquarimi-kuko

Quarquarimi-kuko havas simpla recepto kom bazo: farino, butro, ovo e sukro, en sama quantesi, kun levilo (hefo o bak-pudro). La nomo venas de la Franca *quatre-quarts*. La quar quarimi konstitucas un tota kuko.
Interna milito di Rusia

L**'interna milito di Rusia** esis multopla milito qua eventis de 1917 til 1923 en la teritorio dil olima Rusa imperio, inter la nova bolshevika guvernerio e sua Red-Armeo, en la povo depos tale nomizitaa Revoluciono di oktobro (1917), kontre militisti del olima Imperial armeo di Rusia, grupigita en tale nomizita blank armeo, konsistanta ek konservemi e liberali, favorebla a la monarkio e kun streta relati al Rusa Ortodoxa Eklezio, ed anke kun la partopreno di demokrata socialisti, inkluzinte social-demokrati e  "mencheviki", qui esis kontre bolshevika revoluciono. 

Omna grupi recevis extera suporto: la Red-Armeo suportesis da sinistrana e revolucionala grupi, kontre ke blanki suportesis da stranjera nacioni (nome da Usa, Japonia, Francia e Britanian imperio). Ca suporto konocesas kom «exterlanda interveno en Rusia».

Altra nacionalisti e lokala grupi politikala anke partoprenis la milito, inkluzinte Ukrainana nacionalisti de tale nomizita "Verda Armeo", anarkiisti Ukrainana de tale nomizita Nigra Armeo e Nigra Guardo, e "milito-chefi" lokala, konocata kom «otamanij», Sovetia-Ukrainia Milito in 1917-1922.

La plu intensa kombati eventis de 1918 til 1920, tamen la rezisto duris en kelka regioni di la lando til 1922, exemple la sedicio di Kronshtadt, l'anarkiisti de tale nomizita *Nigra Armeo*, la sedicio di Tambov, e la finala rezisto di Blanki este de la lando. La granda kampanii militala finis ye la 22ma di oktobro 1922, kande Reda Armeo okupis Vladivostok, olim okupita dal provizora guvernerio di Primorie. La lasta enklavo di Blanki esis la distrikto Ayano-Mayski, sur la rivo di Pacifiko, qua kapitulacis erste ye la 17ma di junio 1923.

Historiisti Sovietiana ordinare ne uzis la nomo «rusa» por la milito. Vice, li uzis la frazo «interna milito e milital internveno de 1917 til 1922», qua inkluzis ambe la milito Polona-Sovietiana, la milito pri nedependo di Popul-Republiko Ukraina, ed anke la revolto di Basmachi e l'interveno Sovietiana en Central Azia.
Bors-krako

**Bors-krako** (financ.) esas subita forta shoke basesko de kursi di sat granda parto dil acioni sur la borso di acioni. La vorto krako venas de la Germana *krach*, qua signifikas literale krako, granda bruiso (quale ta di krulo, pro to olua uzo en figurala senco por indikar la krulo di la kurso di borso), e de maniero metafora "disputo, konflikto".
Imprim-arto

**Imprim-arto** esas mekanikala procedo por multiplikar skriburi per imprim-presilo. Precipue produktar quanteso per la kombino de diferanta (riuzebla) parti di imprimita texto (ed/od imajo).
Establisita pro difuzar katolika kredo esas maxim importanta faktoro por instalar protestantismo.
Ter-veno

**Ter-venar** esas la parto dil aviaco di avioni, parafalisti, spaconavi, spaco-paromi ed objekti, dum qua li atingas la tero.
Aviac-acidento

**Aviac-acidento** esas acidento ube aviacilo (aviono, helikoptero, aeronavo, aerostato, edc.) uzesas ube homi mortas o qua efektigas granda materiala domajo.

La vorto acidento en l'aviaco esas strikte definita dal Internaciona Organizuro di Civil Aviaco (IOCA) en olua Anexo 13.

Se ne esas acidento, ma tamen nesekura situeso eventis, on parolas pri aviac-incidento.
Nestor Ivanovich Magno

**Nestor Ivanovich Magno** (Ukrainane: *Не́стор Іва́нович Махно́*) (Gulyay-Pole, Ukraina, 26ma di oktobro 1888 – Paris, 6ma di julio 1934) esis Ukrainana partisanestro e popul-heroo, qua dum l'interna milito di Rusia luktis kom dukteri di Nigra Armeo sub anarkiistala flago, en diferanta fronti kontre alternanta enemiki.
Salvo-jileto

La **salvo-jileto** esas salvilo qua flotacigas homi en aquo. La salvo-jileto korektigas la posturo en l'aquo, tale la vizajo sempre esos super l'aquo ed impedas dronar, anke se ta homo esas senkoncia.
Rivero Missouri

**Missouri** esas fluvio di Nord-Amerika longa de 3767 km, qua naskas an du loki: an Brower’s Spring, en Montana, che altitudo di 2800 metri, e lago Madison, en Wyoming, che altitudo di 2504 metri. Amba fonti konvergas che statala parko Missouri Headwaters en Montana, trairanta Usana stati Montana, Nordal Dakota, Sudal Dakota, Nebraska, Iowa, Kansas e Missouri til debushar an fluvio Mississippi.
Tiramisuo

**Tiramisuo** (en l'Italiana: *tiramisù*) esas desero de Italian origino. La nomo signifikas literale *tirez me adsupre*, dicante fakte: gayigez me. Tiramisuo ofte esas donat a risaneskanta maladi, por rifortigar li e ridonar viv-entuziasmo.

La maxim karakterizant elementi di la tiramisu-saporo esas la kombino de bisquito, kakao, maskarpono, kafeo ed ovo.

Ye la 30ma di oktobro 2021 mortis l' Italiana restoreriestro Ado Campeol ye evo 93, il konsideresis kom l'inventisto di la desero. Kande, en 1972, ilua chef-koquisto preparis vanilo-glaciajo, ilta acidente faligis kuliero de maskarpono en bolo kun ovi e sukro. La koquisto e siorino Campeol gustis la mixuro, quik komprenis la potenteso e decidis servar la rezultajo sur Savoyana bisquiti trempit en kafeo e dispersite de bitra kakao.
Sushio

**Sushio** (en Hiragana: すし, en Kanji: 寿司, 鮨) esas disho de la Japoniana koqueyo kun diametro de kelka centimetri. Ol sempre konsistas de (koldeskinta) koquita rizo (鮨飯, *sushi-meshi*) ed ofte anke de fuko ed esas acidigita per rizo-vinagro. Maxim ofte ol esas kombinata kun altra ingredienti, (ネタ, *neta*) quale fisho o marala frukti, bakit ovo, legumi e kelkafoye kun tropika frukti. L'ingredienti e prizento de sushio povas tre divergar, ma l'ingrediento komuna esas rizo (anke konocata kom *shari* (しゃり) o *sumeshi* (酢飯)).

Sushio ofte servesas kun jinjero, wasabio e soyo-sauco. Ofte "daikon" uzesas kom ornajo.
Aerostato

**Aerostato**: Balonego di qua la susteneso en atmosfero obtenesas per l'uzo di gaso plu lejera kam aero.
Wasabio

**Wasabio** (spico) (Japoniane: 山葵) esas akra, verda, mustardatra spico de la Japoniana koquarto, ofte uzata che sushio- ed altra fisho-dishi.

Wasabio produktesas de la wasabio-planto (lat.: Wasabia Japonica) di qua on raspas la radiko. Per adjunto di oleo de mustardo paplo facesas.
Wasabio (planto)

**Wasabio** (planto, nomo Latina: *Wasabia japonica*) esas planto perena qua apartenas a la kruciferi. La rizomo esas uzata kom tre akra spico sub la nomo wasabio, por spicizar precipue sushio ed altra fisho-dishi. Wasabio-planto aparas naturale en marshatra regioni en Japonia e sur l'insulo Sahalin. Ol anke kultivesas altra-lande tra la mondo.
Rizomo

**Rizomo** esas subtera, ofte horizontale kreskanta, foye inflita, stipo. La fino di la rizomo ofte riacensas e tale formacas nova planto.
Lineo 4 (metroo di Seoul)

La **lineo 4** dil metroo di Seoul esas ferovoyala lineo longa de 72,1 kilometri, di qui 31,7 kilometri administresas dal kompanio *Seoul Metro*, e la cetera 40,4 kilometri administresas dal kompanio *Korail*. Ol inauguresis ye la 20ma di aprilo 1985. Nun ol iras de la staciono Jinjeop til staciono Oido. En 2019, ca lineo uzesis da 327 milion pasajeri, o cirkume 895 mil pasajeri omnadie.
Virtuala Realeso (VR)

**Virtuala Realeso** (kurte: **VR**), anke semblo-realeso, simulas cirkumajo per komputoro per diversa sensi por trempar uzanto en semblo-realeso. La maxim multa VR-cirkumaji esas vidal ed audal, per specala stereoskopa binokli e sono. Odoro- e tast-efekti rare adjuntesas. La nomo probable esas pensit en 1989 da interret-pioniro Jaron Lanier, la fondinto di *VPL-Research*. La firmo konstruktis frua VR-sistemi en 1980. La nociono ofte esas mencionata same kun ciberspaco ed interreto.
Insulo Sahalin

**Insulo Sahalin** (rus. *Сахалин*) esas oblong insulo en Distanta Rusa Esto, situita inter la maro di Ohock e la maro di Japonia. Ensemble kun la Kurili l'insulo formacas provinco Sahalin, Rusiana regiono. La maxim grand urbo dil insulo e chefurbo esas Yujno-Sahalinsk, situit en l'extrema sudo. Parto dil insulo ankore esas disputata.
Isaac Levitan

**Isaac Ilyich Levitan** (n. ye la 30ma di agosto 1860 til la 4ma di agosto 1900) esis Rusa piktisto, qua piktis precipue peizaji.
Gimnospermi

**Gimnospermi** (de la Greka:, nuda semini) esas semino-planti kun nekovrit ovuli, tale ke poleno-greni povas enirar che la mikropilo. Quale omna semino-planti la  gimnospermi seminifas, ma kontraste al angiospermi la gimnospermi ne havas pistilo od ovario e konseque anke ne ‘vera’ frukti.
Angiospermi

**Angiospermi** (kovrita semini) karakterizesas da flori e la fakto ke li progenitas per semini en frukti. Che angiospermi la semini trovesas en frukto. En kelka kazi ca frukti esas neremarkebla, tale quale la glano, di qua la parieto di la frukto esas nur tre dina kovruro di la semino. En altra kazi la frukti esas tre remarkebla, tale quale la tomato.
John Henry Twachtman

**John Henry Twachtman** (4ma di agosto 1853 – 8ma di agosto 1902) esis Usana piktisto maxim konocata pro lua peizaji impresionista, malgre ke lua pikto-stilo variis dum lua vivo.
Juliusz Kossak

**Juliusz Fortunat Kossak** (Nowy Wiśnicz, 15ma di decembro 1824 – 3ma di februaro 1899, Kraków) esis Polona piktisto ed ilustristo, specaligita en piktar batalii, militala portreti, e kavali.
Dio di Tero

La **Dio di Tero** od **Internaciona Dio di Matra Tero** esas importanta celebrajo naturomediala da la civila socio. La Dio di Tero celebresas ye la 22ma di aprilo ed esas omnayara mondal evento dum qua plura manifesti organizesas por sustenar la protekto dil naturomedio.

## Origino
La Dio di Tero celebresis unesmafoye ye la 22ma di aprilo 1970 sub impulso dil Usana senatano Gaylord Nelson, qua instigis la studenti koncieskigar sua komunitati pri naturomedio. Ca dio markizas omnayare l'aniversario dil nasko di la maxim importanta naturomediala movemento de la mondo.

## Partopreno

Ye 2000 la Dio di Tero partoprenesis en 184 landi da kelka centamilion homi. Ye 2006 plu kam 500 milion homi partoprenis eventi kadre dil Dio di Tero. Yaro pos yaro, la Dio di Tero divenis la maxim importanta ekologiista partopreniganta evento de la planeto.

## Fakti
L'Interkonsento di Paris pri la klimato signatesis da plu kam 170 partisi, inkluze Chinia, Usa ed Europan Uniono, ye la 22ma di aprilo 2016 okazione la Dio di Tero.

## Videz anke

* Internaciona dio
* Tero
Aniello Falcone

**Aniello Falcone** (n. ye la 15ma di novembro 1600 til la 14ma di julio 1656) esis Italiana piktisto. Ilu piktis precipue batalii.
Dessentivigo e riprocedo per okulo-movado

**Dessentivigo e riprocedo per okul-movado**, o: **DROM-terapio** (Angle: *eye movement desensitization and reprocessing* (*EMDR*)) esas terapiala metodo qua precipue aplikesas che homi kun perturbo di pos-traumatala tenso (PPTT). La terapio developesis da Francine Shapiro ed existas depos la fini di la yari 80.

Esencal elemento esas funcionigar la laboro-memoro, dum ke retropensesas a la traumatal experienco. On funcionigas la laboro-memoro per igar l'okuli movar (la terapiisto ociligas sua fingri distanta cirkume 25 centimetri avan la vizajo di la kliento). Kelkafoye anke sinistre/dextre-soni per kap-askoltilo, o sinistre/dextre-frapeti sur la genui aplikesas.

DROM-terapio ofte aplikesas por rifuncionigar la fixeskinta procedado de traumatal experienci.
Bananiero

**Bananiero** vere esas herbo, la maxim granda herbo di la mondo. Bananiero esas un-seminoloba planto de la genero Musa, qua kultivesas multe en tropikala landi pro olua manjebla, flava frukti. La maxim kultivata raso, la *Kavendish*, povas mezurar plu kam tri metri alt e la sorto *Musa ingens* mem dekedu metri alta. La bananiero esas un de la maxim anciena kultivata planti.

La nomo 'banano' maxim probable venas per la Portugalana de la Guinea (soussi) vorto *banam*.
Aleksandrów Łódzki

**Aleksandrów Łódzki** esas urbo en provinco Łódź, Polonia. Segun statistiki dil yaro 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 13,47 km². Ol distas cirkume 10 kilometri nord-weste de Łódź en 120 kilometri sud-weste de Warszawa.
Lineo 1 (metroo di Incheon)

La **Lineo 1** dil metroo di Incheon esas metroala lineo longa de 29,4 kilometri, qua ligas su direte a la Lineo 1 dil metroo di Seoul, che staciono Gyeyang. Ca lineo ligas l'internaciona aeroportuo di Incheon ambe a Seoul ed Incheon, e havas gratuita transfero a la Lineo 7 dil metroo di Seoul che staciono Bupyeong-gu.
Piotrków Trybunalski

**Piotrków Trybunalski** esas urbo en provinco Łódź, Polonia. Segun statistiki dil yaro 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 67,24 km². Ol distas cirkume 40 kilometri sud-este de Łódź en 130 kilometri sud-weste de Warszawa.
Szadek (urbo)

**Szadek** esas urbo en provinco Łódź, distrikto Zduńska Wola, Polonia. Ol esas chefloko di urbalrurala komono Szadek. Segun statistiki dil yaro 2020, ol havis  habitanti. Ol distas cirkume 35 kilometri sud-weste de Łódź e 150 kilometri sud-weste de Warszawa.
Komtio Westal Götaland

**Westal Götaland** esas esas la 2ma maxim populoza komtio di Suedia, jacanta sude de la lando. Ol establisesis ye la 1ma di januaro 1998.
Konstantin Makovsky

**Konstantin Yegorovich Makovsky** (Ruse Константи́н Его́рович Мако́вский; (2ma di julio 1839 – 30ma di septembro 1915) esis influiva Rusa piktisto, asociita ad artala movado *Peredvizhniki* ("vaganti"). Multa ek lua historiala pikturi, exemple *Sub la krono* (1889) anke konocata kom *Vestajo di fiancitino Rusa* and *Ante la mariajo*, montras idealigita vidado pri Rusa vivo dum antea yarcenti. Makovsky judikesas kom reprezentinto di tale nomizita "Akademial arto".
Édouard Detaille

**Jean-Baptiste Édouard Detaille** (n. ye la 5ma di oktobro 1848 til la 23ma di decembro 1912) esis Franca piktisto, qua piktis precipue militala temi.
Yarmil-generaciono

**Yarmil-generaciono**, anke: **generaciono Y** o **yarmilani** esas la generaciono qua naskis e developis su ye la komenco di la  nova yarmilo (1980-2000). La genitori di la yarmil-generaciono ofte venis de la generaciono di la nask-ondo (1940-1955) o de la generaciono X (1955-1970). Personi naskinta pos 2000 apartenas generaciono Z.
Wronki

**Wronki** esas urbo sur la Warta en Provinco Grandpolonia, Polonia. Segun statistiki dil yaro 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 5,81 km². Ol distas cirkume 50 kilometri nord-weste de Poznań en 320 kilometri nord-weste de Warszawa.
Vlogo

**Vlogo** (kompozita de video e logo) esas diario ye l'interreto, ube la maxim granda parto di la diario existas de video-imaji. La vlogo esas variajo di la blogo ube la konteno precipue esas texto. Persono qua produktas vlogo nomesas vlogero (se profesionale vlogisto). Vlogo esas jenro de filmeti ye interret-situi quale YouTube.
Léopold la 1ma di Belgia

**Léopold la 1ma** (n. ye la 16ma di decembro 1790 til la 10ma di decembro 1865) esis l'unesma rejo di Belgia, e regnis de la 21ma di julio 1831 til la 10ma di decembro 1865.
Zielona Góra

**Zielona Góra** esas chefurbo de Provinco Lubusz en Polonia. Segun statistiki dil yaro 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 278,32 km². Ol distas cirkume 50 kilometri de la bordo Polonia – Germania en 380 kilometri sud-weste de Warszawa.
Kostrzyn nad Odrą

**Kostrzyn nad Odrą** esas urbo sur la Oder en Provinco Lubusz, Polonia. Segun statistiki dil yaro 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 46,14 km². Ol distas cirkume 95 kilometri nord-weste de Zielona Góra en 435 kilometri nord-weste de Warszawa.
Zawiercie

**Zawiercie** esas urbo sur la Warta en Provinco Silezia, Polonia. Segun statistiki dil yaro 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 85,25 km². Ol distas cirkume 40 kilometri nord-este de Katowice en 225 kilometri sud-weste de Warszawa.
Rivero Warta

**Warta** esas rivero de Europa longa de 808 km, qua naskas proxim Zawiercie, cirkume 225 km sud-weste de Warszawa, en altitudo di 380 metri, e debushas an la rivero Oder, su ipsa debushas an Baltiko, proxim urbo Kostrzyn nad Odrą.
Buda (Budapest)

**Buda** (Germane: *Ofen*) esis la historiala chef-urbo dil rejio Hungaria e, depos 1873, ol esas la westala parto di Hungara chef-urbo Budapest. Jacanta an la westala rivo di Danubio, Buda reprezentas cirkume 1/3 de la teritorio di Budapest, ed esas la maxim boskoza zono dil urbo.

Lua kastelo, qua komencis konstruktesar dum la 14ma yarcento, esis la rezideyo dil reji di Hungaria. Nun ol gastigas la Nacionala Galerio di Hungaria e la Muzeo pri Historio di Budapest.
Cartagena, Hispania

**Cartagena** esas portuala urbo jacanta an la litoro dil autonoma regiono Murcia, en Hispania. Segun statistiki de 2018, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 558,08 km². Lua metropolala regiono, lokale konocata kom "Campo de Cartagena", havas  habitanti.

Cartagena habitabas dum plu kam 2 yarmili. Ol fondesis cirkume 227 aK da Kartagana generalo Hasdrubal la Bela.
Diego Martínez Barrio

**Diego Martínez Barrio**, politikisto, industriisto e jurnalisto n. ye la 25ma di novembro 1883 til la 1ma di januaro 1962, esis chefministro di Hispania de la 8ma di oktobro til la 16ma di decembro 1933, e pose dum 1 dio, ye la 19ma di julio 1936, du dii pos la komenco dil interna milito di Hispania.

En 1936 il esis provizore la prezidanto di Hispania, de 7ma di aprilo til la 10ma di mayo. Ilu pose esis prezidanto di Hispania en exilo, de 1945 til ilua morto.
Opole

**Opole** esas chefurbo de provinco Opole en Polonia, sur la Oder. Segun statistiki dil yaro 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 148,99 km². Ol distas cirkume 40 kilometri de la bordo Polonia – Chekia e 275 kilometri sud-weste de Warszawa.
Kielce

**Kielce** esas chefurbo de Provinco Santkruco en Polonia. Segun statistiki dil yaro 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 109,65 km². Ol distas cirkume 155 kilometri de la bordo Polonia – Slovakia e 165 kilometri sud-weste de Warszawa.
Kalino

**Kalino** esas vilajo en provinco Łódź, distrikto Łódź-Esto, komono Rzgów, Polonia. Segun statistiki dil yaro 2011, ol havis  habitanti. Ol distas cirkume 3 kilometri este de Rzgów, cirkume 15 kilometri sud-este de Łódź e 120 kilometri sud-weste de Warszawa.
Rzgów

**Rzgów** esas urbo sur la rivero Ner en Provinco Łódź, Distrikto Esta Łódź, Polonia. Ol esas chefurbo Komunumo Rzgów. Segun statistiki dil yaro 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 16,8 km². Ol distas cirkume 15 kilometri sud-este de Łódź e 125 kilometri sud-weste de Warszawa.
Augmentita realeso

**Augmentita realeso** od (abreviuro de Angla *augmented reality*) **AR**, ank (abreviuro de *mixed reality*) **MR** de esas diret o nediret, imajo de la realeso, a qua elementi juntesas per komputoro. Ca elementi adjuntita kelkafoye per helpo di QR-kodexi, ofte kontenas sensilo-datumi od extra informo pri la cirkumajo.
Punk-muziko

**Punk-muziko** o **punko** esas kruda formo di rock-muziko qua aparis en la duesma duimo di la yari 1970a di la duadekesma yarcento. Punkeri (l'admiranti di punk-muziko ed adheranti di la punk-kulturo) ne esas l'unesmi qui tradukis lia repugno per provokiv absurdismo. L'aparajo havas elementi de dadaismo e situacionismo, ma dankez amas-komunikili trovis plu granda publiko. Muzikale, por la komenco di punko ofte referesas a la prepunk-bandi *[[MC5]], [[Ramones]], [[Iggy Pop|Iggy Pop & the Stooges]], [[Velvet Underground]], [[Patti Smith]]* e *[[Jonathan Richman|Jonathan Richman & the Modern Lovers]]*.
Provinci e teritorii di Kanada

Kanada esas la 2ma maxim granda lando de la mondo. Ol esas federuro konsistanta ek 10 provinci e 3 teritorii. La difero inter provinco e teritorio esas ke l'unesma recevas povo por su-administro direte de la Krono Kanadana, segun la Konstitucal Akto di 1867, kontre ke la teritorii kreesis segun akti dil Parlamento Kanadana.

Yen la provinci e teritorii di Kanada.

## Provinci

## Teritorii

## Referi
Pabianice

**Pabianice** esas urbo en Provinco Łódź, Polonia. Ol esas chef-urbo di Distrikto Pabianice. Segun statistiki dil yaro 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 32,99 km². Ol distas cirkume 10 kilometri sud-weste de Łódź e 130 kilometri sud-weste de Warszawa.
Volodimir Olexandrovich Zelenskiy

**Volodimir Olexandrovich Zelenskiy** (Ukrainane *Володимир Олександрович Зеленський*, n. 1978 en Kriviy Rih) aktoro, komediisto e politikistulo, esas prezidanto di Ukraina depos la yaro 2019.

Zelenski elektesis prezidanto ye la yaro 2019 sen politikala experienco. Ilu laboris kom aktoro, komediisto e produktanto dil filmi. En la satiratra serio di televiziono *Servisto dil populo* Zelenski pleis en ca serio la prezidanto di Ukraina. Zelenski nominizis sua politikala partiso segun ca serio "Servisto dil populo".

Volodimir Zelenski esas mariajita kun Olena Kiyasko e la paro havas un filiino ed un filiulo.
Zduńska Wola

**Zduńska Wola** esas urbo e urbala komono en provinco Łódź, Polonia. Ol esas chef-urbo di distrikto Zduńska Wola e rurala komono Zduńska Wola. Segun statistiki dil yaro 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 24,58 km². Ol distas cirkume 40 kilometri sud-weste de Łódź e 160 kilometri sud-weste de Warszawa.
Gernika (pikturo)

**Gernika** esas pikturo da Pablo Picasso, piktit en 1937 pos la bombardo du la sam-noma urbo en Basko-lando, Hispania. La 26ma di april 1937 l'urbo Gernika (en la Hispana: Guernica) bombardesis da la Kondor-legiono di la Luftwaffe ed Italiana bombardavioni. Esis l'unesma teror-bombardo en Europa, quankam ja antee Europan aerarmei bombardis urbi exter Europa, quale Tripoli (1911-1912) e pose, India, Egiptia ed Etiopia, Afghanistan, Sudan, Iran en Somalia. Plu pose anke urbi Europana sequis, urbi quale Rotterdam, Coventry e Dresden.

Recenta exempli esas Grozni, Alepo e Mariupol.

Ankore hodie on diskutas pri l'exakta nombre de viktimi pro la bombardeso di Gernika, Gernika esis granda-parte destruktita. La bombardo klarigis la homala mizero; jurnalisti iraceskis e Picasso komencis olua pikturo.

## Deskripto ed interpreto

La pikturo ne havas koloro, ol facesis de linei e surfaci en nigra, blank e griza, piktita por expresar la milito. Ne esas realistala pikturo. Pablo Picasso probis transferar la sento dum la bombardo, ne quale reale aspektis.

La pikturo montras homi en l'urbo Gernika dum la bombardo. Picasso ipsa ne volis explikar la pikturo.

La pikturo montras la kaoso di bombardo. Ni vidas korpo-parti arachita, flami, krianta muliero kun mortinta bebeo. Tote esas sis personi sur la pikturo, (quar mulieri, viro ed infanto) e apud li kavalo e bovulo.

Anke la fundo esas konfuza, esas nula difero inter interne od extere. La homi en paniko ekkuras lia domi. Esas multe videbla sama-tempe sur la pikturo, exemple kavalo qua en paniko enkuras domo. Dextre ulu falas de brulanta tekto. Matro ploras pro elua mortint infanto.

Avan sur la pikturo esas viro kun ruptita sabro, simbolo por mortinta soldato. La kavalo expresas pavoro ed esas la simbolo por l'inocenta viktimi di la milito. La matro kun la mortint infanto simbolesas la trauro pro la mortinti. La bovulo povas esas simbolo por la Hispana patrimonio (tauro-kombato), ma anke povas referar a Franco o la fashismo.

La lampo supre sur la pikturo, sur la plaso ube sur religioza verki ofte la deala lumo e palomo esas piktita, nur inkandeco-lampo esas videbla. L'inkandeco-lampo esas konsiderata kom simbolo por bombo.
Aerarmeo

**Aerarmeo** esas milital organizuro qua operacas precipue en l'aero. Normale uzesas kombino de kombat-avioni, bombardavioni, helikopteri ed altra aviacili.
Sindromo di pos-KOVID-19

**Sindromo di pos-KOVID-19**, (o **Persistanta KOVID** o **Longa KOVID**) koncernas sanesala problemi qui restas pos ke kuracato saneskis de severa Kovid-19. Koncernas plura simptomi qui che dek a duadek procento de la kuracati di Kovid-19 duras plu longe kam monato, e che cirkum 2 procento plu longe kam tri monati.

La sequanta simptomi povas aparar che kuracati: extrema fatigeso, kapo-doloro, kurta respiro, sufokemeso, flaro-perdo (anosmio), febla muskuli, basa febro, kognitiva problemi. Ne omna simptomi aparas che singla kuracato, e dum tempo simptomi povas alternar o chanjar de intenseso.

Ultre to, kuracati anke mencionas: longa-frista tusado, memoro-problemi, dormo-problemi, artiko-problemi, diareo e vomo, guturo-doloro e gluto-problemi, nova diabeto ed alta sango-tenso, pel-erupto e doloro di pektoro. Exploro montris ke infanti apene sufras la persistanta KOVID e ke li omna risaneskis por 56 dii.
SARS-KoV-2

**SARS-KoV-2** (antee konocata kom **2019-nKoV**) esas viruso qua efektigas l'infektiv aer-voyala morbo KOVID-19 che homi.

SARS esas abreviuro por Sever Akuta Respiro-sindromo.
Ozorków

**Ozorków** esas urbo (e urba komono) an rivero Bzura en Provinco Łódź, Distrikto Zgierz, Polonia. Ol esas chef-urbo di vilaja Komono Ozorków. Segun statistiki dil yaro 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 15,46 km². Ol distas cirkume 20 kilometri nord-weste de Łódź e 120 kilometri sud-weste de Warszawa.
Sever Akuta Respiro-sindromo

**Sever Akuta Respiro-sindromo** (o **SARS**) esas aer-voyal infekto kun kelkafoye vivo-minacanta formo de netipala pulmonito. L'unesma kazi aparis en la Chiniana provinco Guangdong, fino di 2002. La morbo esas kontagioza de homo a homo, e difuzis su a HongKong, e de ibe a Vietnam, Kanada ed altra landi. Anke en Chinia multa kazi anuncesis de multa parti di la lando.
Głowno

**Głowno** esas urbo (e urbala komono) en provinco Łódź, distrikto Zgierz, Polonia. Ol esas chefurbo di rurala komono Głowno. L'urbo jacas en valo di tri riveri: Mroga, Mrożyca e Brzuśnia. Segun statistiki dil yaro 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 19,9 km². Ol distas cirkume 30 kilometri nord-este de Łódź e 95 kilometri sud-weste de Warszawa.
Sindromo di Imuno-Defekteso Aquirita

**Sindromo di Imuno-Defekteso Aquirita (SIDA)** od **Aquirita Imuno-defekteso-Sindromo (AIDS)**, (pronunco: *eyds*), esas maladaji qui efektigesas da la retroviruso HIV.

Dum l'unesma yardeki (fino yari 1970/komenco 1980) pos la deskovro di SIDA/AIDS, ol esis morbo en Usa ed Europa, maxim multa-kaze kun sat rapide mortala fino. Non ek dek personi esis homeosexuala de qui 98% viri. Pos 1982 semblis ke anke narkotigiv-uzanti e hemofiliiki povis esar infektata.

HIV esas viruso qua povas esar transmisata kande muko o sango kontaktas HIV-kontagiita korpala liquidajo, quale sango, spermo, vaginala sekrecajo, ante-spermajo e matrala lakto.
Inkandeco-lampo

**Inkandeco-lampo** esas lum-fonto di oxigen-povra vitra sfero en qua korento di tenso-fonto esas varmigata, tale ke olta radias lumo. L'inkandeco-filo konsistas de la transfero-metalo wolframo qua havas tre alta fuzo-temperaturo.
Brzeziny

**Brzeziny** (IFA: *bʐɛˈʑinɨ*) esas urbo (e urba komono) an la rivero Mrożyca en provinco Łódź, Polonia. Ol esas chef-urbo di distrikto Brzeziny e di rurala komono Brzeziny. Segun statistiki dil yaro 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 21,58 km². Ol distas cirkume 20 kilometri este de Łódź e 100 kilometri sud-weste de Warszawa.

## Referi
Provinco Łódź

**Provinco Łódź** esas un ek la 16 provinci di Polonia. Ol subdividesas en 24 distrikti, ed olua chefurbo esas Łódź.

## Urbi
Esas 48 urbi en la provinco:

## Distrikti
De 24 distrikti esas 3 urbi kom legitima ditrikti: Łódź, Piotrków Trybunalski e Skierniewice.
Homal Imuno-defektiganta Viruso (HIV)

**Homal Imuno-defektiganta Viruso (HIV)** esas rapide mutacanta retroviruso qua responsas AIDS/SIDA, morbo qua febligas l'imunosistemo tale ke vivo-minacant oportun infekti ed altra formi di kancero povas developar su.
Longitudo (geografio)

**Longitudo** indikas l'angulala valoro, en gradi, de ula loko de la Tero (o de altra planeto) til la Reja Observatorio di Greenwich. La longitudo extensas de 0° an la observatorio til 180° weste (W) e 180° este (E).
Kebabo

Kebabo (en la Turka: *kebap*) esas karndisho, normale ek hano o mutono. Kebabo konsistas ek tranchita karno kun legumi e altra ingredienti.

La Turka vorto "kebap" signifikas rostita karno. Olua origino trovesas en Turkia, ube Persiana soldati rostis peci de karno empalita sur lia espadi super fairo.

La versiono "döner kebab" (rotacante rostata karno) esas varianto quan inventis Kadir Nurman en Berlin en 1972, por servar la chanjanta manjo-kulturo en granda urbi, ube la homi preferis rapida nutrajo pro l'okupata jorno.

## <small>Referi</small>
Laktoteo boba

Laktoteo boba esas un teo quo originesis de Taiwan. Ol konsistas teo e normale kun mastikebla tapiokaobulo boba.
Konstantynów Łódzki

**Konstantynów Łódzki** esas urbo (e urba komono) an rivero Ner en Provinco Łódź, Distrikto Pabianice, Polonia. Segun statistiki dil yaro 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 27,25 km². Ol distas cirkume 8 kilometri weste de Łódź e 130 kilometri sud-weste de Warszawa.
Lutomiersk

**Lutomiersk** esas urbo an rivero Ner en Provinco Łódź, Distrikto Pabianice, Polonia. Ol esas chefurbo di urbovilaja Komono Lutomiersk. Segun statistiki dil yaro 2011, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 5,20 km². Ol distas cirkume 15 kilometri weste de Łódź e 135 kilometri sud-weste de Warszawa.
Koluszki

**Koluszki** esas urbo (proxim fonto di rivero Mroga) en Provinco Łódź, Distrikto Esta Łódź, Polonia. Ol esas chefurbo di urbovilaja Komono Koluszki. Segun statistiki dil yaro 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 9,9 km². Ol distas cirkume 25 kilometri sud-este de Łódź e 100 kilometri sud-weste de Warszawa.
Bolimów

**Bolimów** esas urbo en provinco Łódź, distrikto Skierniewice, Polonia. Ol esas chefurbo di rurala komono Bolimów. Segun statistiki dil yaro 2011, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 3,77 km². Ol distas cirkume 60 kilometri nord-este de Łódź e 60 kilometri weste de Warszawa.
Streko-kodexo

**Streko-kodexo** esas intersequajo de lineeti qui reprezentas kodexo qua povas esar lektata da kodexo-lektilo. Dependanta la kodexigo-sistemo ca kodexo anke povas esar nur cifri, o kombino de cifri, literi e puntizo. La streko-kodexo patentizesis la 7ma di oktobro 1952.

La du-dimensionala variajo di la streko-kodexo nomesas QR-kodexo, quankam ta kodexo ofte konsistas de quadrat(et)i e ne streki.
Kap-askoltilo

**Kap-askoltilo** esas sistemo de du mikra lautigili qui portesas tre proxim l'oreli o sur l'oreli. Kap-askoltilo uzesas por audigar sono nur da un persono, tale ke altri ne povas kun-askoltar o jenesas da sono. Li povas ligesar a sono-aparato per filo o per Bluetooth od altra radio-teknologio.

Kap-askoltili komencis uzesar pos la developo di telefono e radio.
Błaszki

**Błaszki** esas urbo an rivero Trojanówka en provinco Łódź, distrikto Sieradz, Polonia. Ol esas chefurbo di urbalrurala komono Błaszki. Segun statistiki dil yaro 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 1,62 km². Ol distas cirkume 70 kilometri sud-weste de Łódź e 190 kilometri sud-weste de Warszawa.
Lututów

**Lututów** esas urbo en Provinco Łódź, Distrikto Wieruszów, Polonia. Ol esas chefurbo di urbovilaja Komono Lututów. Segun statistiki dil yaro 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 18,95 km². Ol distas cirkume 85 kilometri sud-weste de Łódź e 200 kilometri sud-weste de Warszawa.
Irfaan Ali

**Mohamed Irfaan Ali**, publik oficisto e politikisto n. ye la 25ma di aprilo 1980, esas la nuna prezidanto di Guyana.
Edward Victor Luckhoo

**Edward Victor Luckhoo** (n. ye la 24ma di mayo 1912 til la 3ma di marto 1998) esis la lasta generala guvernisto e provizora chefo di stato di Guyana de februaro til marto 1970.
Koloko

**Koloko** esas ekonomiala termino, signifikanta spenso nun qua efikos revenuo future. Ol esas sakrifiko di pekunio por skopo qua atingesos plu tarde. Ca termino uzesas en financi, entraprezal administrado, e makroekonomiko.
NIFO

**NIFO** (ne-identizita flugant objekto) esas objekto di qua l'origino esas nekonocata.

La defino introduktesis fino di 1945 dal Usan aerarmeo en *Project Grudge,* la preversiono di *Project Blue Book*, por referar ad aparta klaso de observaji qui permanante restis neklarigeble.

NIFO esas supozita cielala fenomeno, qua perceptesas kom flugant objekto ma ne esas klare identizita. Neidentizita flugant objekti ofte konsideras da certena personi kom exterterana spaconavi ed en populara kulturo ya divenabis sinonima kun diskatra spaconavi ofte nomata "fluganta diski" en lingui natural.

Segun ciencala studii la majoritato di neidentizita flugant objekti esas misidentifikita naturfenomeni o normal objekti, quale avioni, aerostati o nubi. Mikra proporciono ne esas explikit e do esas la kontroverso-temo inter kredanti ye vizitanta exterterani e nekredanti, quale skeptiki e multa ciencisti.

La maxim multa NIFO-i pose semblas esar natur-aparajo od artificala lumo quale lampi.

"Fluganta diski" divenis temo en lektaji por yunuli pri spaconavi dum la 1920ma yari ed aparis en populara kulturo dum la 1950ma yari, kande la termino "neidentizita flugant objekto" erste aparis. L'asociado kun cienco fiktiv ankore duras, ma en ula landi multa homi kredas ke ca objekti vere esas spaconavi od armeal armi. Famoza filmi en qua neidentizita flugant objekti aparas, esas *Milito di la Mondi*, *E.T. the Extra-Terrestrial*, *Predator*, *Roswell*, *Independence Day*, *Mars Attacks!*, *Men in Black* ed *Avatar*.
La Milito dil Mondi (libro)

**La Milito dil Mondi** (titulo dil originala libro: *the War of the Worlds*) esas cienco-fiktiva romano de 1898 da H.G. Wells, qua rakontas pri invado da exterteran enti. Esas un de la maxim ancien e konocata verki pri exterteran invado, ed inspiris mult altra skriptisti. La rakonto esis radio-dramatigit e la rakonto plura foyi filmigesis.

H. G. Wells, La Milito dil Mondi
Radio-dramato

**Radio-dramato** esas formo di dramato, ube nur sono uzesas. La maxim multa radio-dramati kreesis por la radiofono, pro to la nomo radio-dramato o radio-teatrajo.
J. Edgar Hoover

**John Edgar Hoover** (n. 1ma di januaro 1895, m. 2ma di mayo 1972) esis direktisto dil organizuro la FBI – Federal Bureau of Investigation ("Federala Kontoro di Inquestado"), la precipua federala kontoro por exekutar lego en Usa. 

Hoover naskis en 1895 en Washington D.C., ube il obtenis diplomo de lego-skolo en 1916; pose il laboris en la Usana kontoro di judiciado. En 1919 il divenis chefo di la fako di Generala Informeso en la Kontoro di Inquestado. Ye 10 di mayo 1924, selektinte da Prezidanto Calvin Coolidge, il divenis la kinesma direktisto di la Kontoro di Inquestado. En 1935 fondesis la FBI, la precipua federala kontoro por exekutar lego en Usa. Hoover esis la unesma direktisto, ed il restis en l'ofico til morto en 1972 en Washington, evante 77 yari.
Monumento di Franz Schubert

La **Monumento di Franz Schubert** esas statuo di la kompozisto Franz Schubert en la urbala parko en Wien, Austria.

Ol desvelizesis ye la 15ma di mayo 1872. La financo por ca projeto furnisesis da la  *Wiener Männergesang-Verein*, korala societo di homuli en Wien, qua dum dek yari kolektis pekunio per koncerti e per altra donacaji.  La marmora statuo, skultita da Carl Kundmann, montras Schubert sidante kun papero e plumo, kun pensema vizajo quaze kontemplante nova kompozuro.
Juice Leskinen

**Juhani Juice Leskinen** (n. ye la 19ma di februaro 1950 til la 24ma di novembro 2006) esis Finlandana kantisto. Exempli pri ilua kansoni esas *Viidestoista yö*, *Syksyn sävel* e *Marilyn*. Leskinen lojis en Tampere. Leskinen anke skribis libri. Lu apartenis a la bando *Coitus Int.*. Leskinen esis kalva ma havis longa hararo.
Telefonnumero

**Telefonnumero** – identigilo, rango di cifri por identigi telefona abonanto. En exterlanda asociadi inter importas internaciona prefixo. Generale "00", ma esas eceptaji, exemple: Japonia – 010, Nord-Amerika e Karibia – 011, Kazakstan, Rusia – 810. La prefixo internaciona esas trasita kom "+". Landi havas propra un- (Kazakstan e Russia – 7, Nord-Amerika e Karibia – 1) o ducifra landa kodexi, exemple: Brazilia – 55, Germania – 49, Polonia – 48, Suedia – 46. Por tradiciona telefoni sequanta cifri qualifikas enlanda regiono. Por celultelefoni numero dependas de enlanda firmo telekomunika.
ISO 3166

**ISO 3166** –  esas listo di modeli dal Internacionala Organizuro por Normizado ke esas koncernita pri reprezento di nomi por landi, dependita teritorii e lia subdividuri.

La registro konsistas:
* **ISO 3166-1** – kodexi di nomi di landi, dependita teritorii, partikulara regioni e lia subdividuri
** **ISO 3166-1 alfa-2** – dulitera kodexi di landi (uzata exemple en retopagini)
** **ISO 3166-1 alfa-3** – triletera kodexi di landi
** **ISO 3166-1 numerala** – triletera kodexi di landi (di Unionita Nacioni)
* **ISO 3166-2** – kodexi di subdividuri di landi segun ISO 3166-1
* **ISO 3166-3** – kodexi di di nomi di landi e dependita teritorii eskartita ante 1974

## Exempli (ISO 3166-2)
* Bavaria – **DE-BY**
* Berlin – **DE-BE**
* Kebekia – **CA-QC**
* Pernambuco – **BR-PE**
* Provinco Łódź – **PL-10** (ante 2018 – **PL-LD**)

## Referi