Historio di Siria

La maxim anciena evidentaji pri homala habitado en Siria datizesas de Paleolitiko, cirkume 800 mil yari aK. Che kaverno Dederiyeh, distanta cirkume 400 km de Damaskus, trovesis restaji de Homo neanderthalensis qua vivis ibe inter 400 mil e 200 mil yari ante nun. Siria apartenis a tale nomizita "fertila krecento", en qua agrokultivo ed edukado di bestii aparis unesmafoye en la mondo, dum Neolitiko, cirkume  yari aK. La maxim konocata kulturi de ta epoko esis Halaf ed Ubaid. Objekti ek obsidiano qui trovesis en la regiono probis l'existo di komerco kun Anatolia.

Urbo Ebla, fondita cirkume 3000 aK, probable komercis kun Sumeria, Amoria e kun Egiptiana faraoni. Dum sua apogeo, cirkume la 24ma yarcento aK ol posible kontrolis imperio qua iris de Anatolia norde, Mezopotamia este, til Damaskus sude. Donacaji de faraoni trovita du exkavi, montras ke Ebla komercis kun Anciena Egiptia. Studiisti kreas ke la linguo parolita en Ebla havis relato kun Akadiana linguo, parolita en Mezopotamia. Altra importanta urbi-stati esis Mari e Yamkhad.

Dum yarcenti, Siria disputesis inter diversa imperi, exemple Hititi, Asiriani, Babiloniani ed Egiptiani. Cirkume 7000 aK, urbo Ugarit fondesis. Inter la 22ma yarcento aK e la 18ma yarcento aK, parti de la nuna Siria kontrolesis da la triesma Sumeriana dinastio di Ur, da Asirian imperio e da Babilonian imperio. Dum la komenco dil 1ma yarmilo aK, populo Arameo formacis diversa rejii, ed abandonis la vivo nomada. Un ek ta rejii, Aram-Damaskus, havis kom chef-urbo Damaskus. Ye la 8ma yarcento aK, Damaskus vinkesis ed absorbesis da Asiriani. 

En 539 aK, Cirus la 2ma di Persia, konocata kom Cirus la Granda, konquestis Siria por sua imperio. Pro sua proximeso kun Mediteraneo ed abundanta foresti, Persian imperio havis granda intereso en la regiono. L'yarala imposti kolektita de Feniciani qui habitis la regiono esis nur la duimo del imposti kolektita de Egiptiani. Dum la regno di Artaxerxes la 3ma, Sidon ed altra urbi revoltis kontre Persiani. Tamen la revolti supresesis. Persa dominaco en la regiono finis kande Alexandros la Magna konquestis la regiono pos la batalio di Issus, en 333 aK. Siria enkorpigesis al imperio Seleucid, kreita da generalo Seleukus, e lua sucedinti uzis la titulo "rejo di Siria". Pos serio di militi kontre Ptolemaika Rejio di Egiptia, l'imperio Seleucid febleskis. En 83 aK, pos sangoza disputo di trono, Siriani decidis selektar Tigranes la Granda, rejo di Armenia, kom protektero.

En 64 aK, Romana generalo Gnaeus Pompeius Magnus kaptis Antioquia e Siria divenis romana provinco. Antioquia divenis la 3ma maxim populoza urbo di Romana imperio, dop Roma ed Alexandria, kun cirkume 500 mil habitanti dum sua apogeo, diveninta importanta komercala e kulturala centro. Pro sua granda e prosperoza habitantaro, Siria divenis un ek la maxim importanta provinci Romana. Dum la 2ma e la 3ma yarcenti, kelka Romana imperiestri esis naskinta en Siria.

Pos la dekado di Westala Romana Imperio, en 395 Siria divenis parto dil Estala Romana Imperio, o Bizancana imperio. La provinco subdividesis en tri provinceti: *Syria Prima* kun chef-urbo en Antioquia, *Syria Secunda* kun chef-urbo en Apamea, e *Theodorias*, kun chef-urbo en Laodicea, nun Latakia. Ja konvertita a kristanismo, l'importo di la regiono por la historio di ta religio komencis kande apostolo Paulus konvertis su dum voyajo a Damaskus. Siria restis un ek la maxim importanta regioni de Bizancana imperio, e konquestesis da imperio Sasanid inter 609 e 628. Bizancana imperio perdis kontrolo komplete en 640, kande Mohamedana generalo Khalid ibn al-Walid konquestis la regiono.

Cirkume la duimo dil 7ma yarcento, kalifio Umayyad establisis lua chef-urbo en Damaskus. Cirkume yaro 750, dinastio Abbasid konquestis la regiono e transferis sua chef-urbo a Baghdad. En 1260, unesma Mongoli arivis en la regiono. En 1400, Timur Lenk invadis ol komplete e kaptis Damaskus. Pos ke Vasco da Gama deskovris marala ligilo inter Europa ed India, eliminesis la bezono pri trairar Siria por komercar kun l'Oriento.

Depos 1516, kande Selim la 1ma konquestis la regiono, Siria divenis parto di Otoman imperio. Damaskus divenis la precipua ligopunto por pilgrimo a Mekka, diveninta sakra loko por Mohamedani.

Dum l'Unesma mondomilito Franci e Britaniani projetis dividar ed okupar la regiono. Pos la milito, Francia okupis Siria e Libano. De 1919 til 1920 establisesis nedependanta rejio en Siria, komandita da emiro Faisal la 1ma. En junio 1920, Ligo di la nacioni establisis Franca protektorato en la regiono, e Siria subdividesis en 3 autonoma regioni.

Kun la falo di Franca guvernerio en 1940 dum la Duesma Mondomilito, Siria divenis parto di la Francia di Vichy til 1941, kande Britaniani okupis ol. Siria deklaris nedependo en 1941 kom republiko, ma nur la 1ma di januaro 1944 lua nedependanta guvernerio agnoskesis.

Quankam l'ekonomio kreskis forte pos la nedependo, la politiko ne havis stabileso: de 1946 til 1956 Siria havis 20 chefministri e 4 konstituci. Dum ta periodo, Siriana judi ekmigris de lando vers Israel. En novembro ta yaro Siria signatis pakto kun Sovietia por permisar komunista influo super la guvernerio kambie avioni, tanki ed altra militaral equipuri. Ta augmento di Siriana militarala povo desquietigis Turkia, qua timis ke Siria probis okupar İskenderun, historiala litijo inter la lu landi.

Politikala nestabileso di Siria pos 1954, lua paraleleso kun Egiptia pri extera politiki, e l'apelo di exterala chefeso di Gamal Abdel Nasser dum Suez-krizo kreis suporti en Siria pri l'uniono kun Egiptia. En 1ma di februaro 1958 Nasser e Siriana prezidanto Shukri al-Kuwatli anuncis l'uniono di la du republiki e la kreado di Unionita Araba Republiko. Tota politikala partisi en Siria, inkluzite komunista, cesis aktivesi.

Tamen, l'uniono kun Egiptia ne esis sucesoza. Ye la 28ma di septembro 1961 militarala stato-stroko komandita da Abd al-Karim al-Nalawi riestablisis Sirian Araba Republiko. Ye la 8ma di marto 1963 eventis nova stato-stroko, qua renversis lore prezidanto Nazim al-Kudsi. Salah al-Din al-Bitar divenis chefministro di lando, e la partiso Ba'as asumis povo. Ye la 23ma di februaro 1966 itere eventis stato-stroko, e Salah al-Din revokesis dal milististi de sinistra partiseto del partiso *Ba'as*, komandita dal generalo Salah Jadid.

En 1967, eventis sis-dia milito kontre Israel, e Siria perdis la kolini di Golan. Ye la 12ma di marto 1971 Hafez Al-Assad asumis povo e guvernis til lia morto la 10ma di junio 2000. Lia filiulo, Bashar al-Assad asumis ta yaro e guvernas til nun.

En 2011, komencis interna milito kontre rejimo di Bashar al-Assad. En junio 2012, diversa importanta militisti Siriana, exemple Manaf Tlas e Nawaf al-Fares fugis de la lando. Nawaf al-Fares informis per video ke to esis pro krimini kontre la homaro dal rejimo di Assad.

## Referi