open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Unitara spaco

**Unitara spaco** esas spaco vektorala kun pluse definita skalara produto kom generaligo di skalara produto definita por reala spaci. L'unitara spaci povas traktar kom naturala equivalanti di Euklidana spaci.
Sequolimito

**Sequolimito** esas objekto relatant a kelk sequi infinita, do funcioni di varieblo naturala, ex. reala nombri, do punti sur nombral axo.
Sequo di Cauchy

**Sequo di Cauchy** en matematiko esas sequo di elementi di metrika spaco (ex. ensemblo di reala nombri), quan du ula elementi kun alt indici es ule proxime su.

Nomo di sequo devenas de nomo matematikisto Augustin Louis Cauchy (1789-1857).
Bendostrukturo

**Bendostrukturo** en fiziko di partikuli esas Quantum-mekanikala teorio qua deskriptas elektra konduktiveso. Kontre teorii klasika punto bazala en ta teorio es statistiko di Fermi-Dirac e ondala naturo di elektroni.
Fizikala konstanto

**Fizikala konstanto** esas fizikala quanteso, qua ne chanjas en tempo e spaco, quale konstanto di Planck.
Kompleta metrika spaco

**Kompleta metrika spaco** esas metrika spaco kun tala proprajo segun qua omna sequo di Cauchy kreita de punti dil spaco havas sequolimito en punto apartenat al spaco.
Spaco di Hilbert

**Spaco di Hilbert** esas spaco unitara kompleta do vektorala spaco pri reala o komplexa nombri, qua:
* havas definita skalara produto,
* kom metrika spaco es kompleta, do omna sequo di Cauchy havas sua [[sequolimito].
Quantumala standovektoro

**Quantumala standovektoro** o **standovektoro** en quantumala mekaniko esas vektoro deskriptanta quantumala stando di determinita quantumala sistemo. Ol apartenas a spaco di Hilbert.
Operacanto di Hamilton

**Operacanto di Hamilton** en fiziko di partikuli definesas en quantumala mekaniko kom operacanto agant a standovektoro di quantumala sistemo kreanta spaco di Hilbert e reprezentanta omna posibla standi di fizikala sistemo. Ol esas bazala komponanto di equaciono di Schrödinger.

La nomo devenas de ciencisto William Rowan Hamilton (1805-1865).
Equaciono di Schrödinger

**Equaciono di Schrödinger** en fiziko di partikuli esas fundamental equaciono en quantumala mekaniko deskriptanta konduto di quantumala sistemo en tempo e spaco. Ol kreesis da Erwin Schrödinger en 1926.

:: \hat H \big|\Psi(t)\big\rangle = \textrm i \hbar \frac{\partial}{\partial t} \big|\Psi(t)\big\rangle,

gdzie:
: \textrm i – imaginar unajo,
: \hbar=h/2 \pi, ube h – konstanto di Planck
: \hat H – operacanto di Hamilton (operacanto di energio di tota sistemo – kurte "hamiltoniano"),
: \big|\Psi(t)\big\rangle – standovektoro di sistemo.
Akordala spaco

**Akordala spaco** esas abstrakta matematikala spaco, quin punti deskriptas omnaposibla pozesi di singla partikuli di sistemo en spaco fizikala.
Probablesala spaco

**Probablesala spaco** en matematiko esas strukto posibliganta procedo hazarda (quan rezulti es hazarda) per determinar specimenospaco e determinar che olua subensembli di funciono di probableso satisfacant apt axiomi.
Medi Ben Barka

**Medi Ben Barka** (en l'Arabiana: المهدي بن بركة) (n. Rabat, 1920 – m. Fontenay-le-Vicomte, la 29ma di oktobro 1965) esis Marokana politikisto, opozanto di rejo Hassan II di Maroko.

Ilua desaparo en 1965 - il abduktesis avan la parisana *brasserie* Lipp - efektigis shoko e hodie ankore esas aktuala temo en tam Maroko kam Francia.

En 2007 revelesis en la Franciana jurnalo L'Express ke Ben Barka laboris kom "agento" di la Chekiana Informo-servo. 

Segun libro da jurnalisti Stephen Smith e Ronen Bergman l'Israelana sekreta servo pleis rolo en la desaparo di Ben Barka, qua esus dronint en balnuyo.

## <small>Referi</small>
Hermès (domo di modo)

**Hermès** esas Franciana domo di modo precipue konocata pro la silka shali e *Kelly*- e *Birkin*-saki. Fondesis en 1837 en Paris, kom livristo di seli e simil artikli a respektebla familii en Europa.

La 21ma di oktobro 2025 Grace Wales Bonner sucedis Véronique Nichanian kom direktisto di *Creation de Collections Masculines*.

## <small>Referi</small>
Distributo di probableso

**Distributo di probableso** en matematiko esas probablesala mezuro determinita che valor-enesemblo di ula hazarda varieblo.
Funciono di probablesala denseso

**Funciono di probablesala denseso** en matematiko esas ne-negativa real-valorala funciono, determinita por distributo di probableso, tale ke integralo di ta funciono, kalkulita en determinita limiti, equalesas probableso di eventardeterminita fenomeno hazarda.
Elektronala nubo

**Elektronala nubo** en quantumala mekaniko esas areo en qua existas ula probableso di renkontrar elektrono; praktike: areo di alta elektronala denseso.

La termino popularigesis da Richard Feynman (1918-1988) – Nobel-premiisto pri fiziko en 1965.
Ondala funciono

**Ondala funciono** \Psi(r,t) en quantumala mekaniko esas funciono di pozeso r di sistemo N di partikuli en akordala spaco e di tempo t, kun valori komplexa, esanta solvo di general equaciono di Schrödinger.

Do por sistemo N di partikuli on havas:
: r=(\boldsymbol r_1, \dots \boldsymbol r_N),

ube \boldsymbol r_i \in \mathbb R^3 – vektoro di pozeso di i-ma partikulo.
Elektronala denseso

**Elektronala denseso** en quantumala mekaniko esas fizikala quanteso, qua deskriptas probableso di renkontrar elektrono  en determinita loko do di probablesala denseso di trovar elektrono.
Daniel Naroditsky

**Daniel Naroditsky** (pron.: *deniyel-narodicki*; n. San Mateo, Kalifornia, la 9ma di novembro 1995 - m. Charlotte, Nordal Karolina, la 19ma di oktobro 2025) esis Usana shak-ludisto, championo di la mondo di minori, ed obtenis la titulo 'grand-mastro' en 2013. Il prizentis kanalo ye YouTube.

## <small>Referi</small>
Benjamin Bok

**Benjamin Bok** (n. Lelystad, la 25ma di januaro 1995) esas Nederlandana shak-ludisto kun la titulo grand-mastro (2024).
Grand-mastro

**Grand-mastro** (**GM**) od **Internaciona Grand-mastro** (**IGM**) esas titulo quan atributas FIDE a shak-ludisto. Ol esas la maxim alta titulo ed indikas ke shak-ludisto esas od esis tre forta.
Hikaru Nakamura

**Hikaru Nakamura** (en la Japoniana: 中村光) (n. Hirakata, la 9ma di decembro 1987) esas Usana shak-ludisto. Depos evo dekekin il esas grand-mastro. Ye evo deketri il obtenis la titulo internaciona grand-mastro, olqua livris a lu la reputeso esar mirakl-infanto. Il esas konocata pro sua direta flu-brodkastaji ye Twitch, e tale popularigis enlinea shak-ludar.
Orbitalo

**Orbitalo** en fiziko di partikuli esas ondala funciono esanta solvo di equaciono di Schrödinger por specifika kazo di sistemo kun un elektrono existanta en un ek atoma sheli o kreanta kemiala ligili. L'orbitalo es funciono ondala di singla elektrono, e quadratala modulo dil funciono (segun regulo di Max Born) determinas probablesala denseso di renkontrar elektrono en determinita punto di spaco.

L'orbitalo ofte identifikesas kun formo di elektronala nubo, en qua probableso di renkontrar elektrono es proxima 1 (konvencione 0,9).

## Referi
Azimutala quantumala nombro

**Azimutala quantumala nombro** en fiziko di partikuli determinar sorto di subshelo elektronala, e havas valori inter 0 e *n*-1, ube *n* es principala quantumala nombro.
Elektronala shelo

**Elektronala shelo** en fiziko di partikuli esas ensemblo di quantumala standi kun la sama valoro di principala quantumala nombro.

En kemio kom shelo elektronala cirkum determinita atomo konsideras ensemblo di orbitali havanta la sama principala quantumala nombro *n*. A sequanta valori *n* asignesas sequanta sheli: "K", "L", "M", "N", "O", "P" e "Q", e li povas havar sua subsheli: "s", "p", "d", "f", "g", "h" e "i".

Maximala nombro di elektroni en subsheli (segun equaciono *n* = 4 * *l* + 2, ube *l* to azimutala quantumala nombro):
* s (*l* = 0): 2 elektroni
* p (*l* = 1): 6 elektroni
* d (*l* = 2): 10 elektroni
* f (*l* = 3): 14 elektroni
* g (*l* = 4): 18 elektroni
* h (*l* = 5): 22 elektroni
* i (*l* = 6): 26 elektroni
Principala quantumala nombro

**Principala quantumala nombro** (simbolo *n*) en fiziko di partikuli esas unesma ek quantumala nombri deskriptanta quantumala sistemo determinanta olua energio, ex. energio di elektroni en atomo. Olua valori esas integra – n = 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7... Quantumala standi kun la sama principala quantumala nombro kreas elektronala shelo, nomizita energiala nivelo.

Savante valoro di la principala quantumala nombro povas determinar disto inter elektrono e atoma nukleo, e tale determinar probableso di trovar elektrono proxime nukleo.
Valencala shelo

**Valencala shelo** en fiziko di partikuli esas maxim extera shelo di atomo. elektroni en ol es maxim desforte ligit a atomo do li povar partoprenar en krear di kemiala ligili.
Valencal elektrono

**Valencal elektrono** en fiziko di partikuli esas elektrono qua existas en maxim extera shelo di atomo, qua nomizesis valencala shelo. Nombro e energiala niveli di elektronivalencala decidas forte pri propraji di atomi do anke di elementi kemiala.
Liber elektrono

**Liber elektrono** en fiziko di partikuli havas kelka signifiki:
* elektrono ligita kun nula atomo
* elektrono desforte ligita kun atomo (valencal elektrono)
* elektrono en bendostrukturo di metalo.

Do ol ne sepre povas traktesar kom libera partikulo.
Degenerant energiala nivelo

**Degenerant energiala nivelo** en quantumala mekaniko aparas kande por singla valoro di energio di sistemo es multa quantumala standi por ta sistemo.
Energiala nivelo

**Energiala nivelo** en quantumala mekaniko esas energio di stando acesebla por partikulo. La nivelo povas esar degeneranta, se determinita valoro di energio karakterizas plu kam un quantumala stando.
Charmeso (homonimo)

**Charmeso** esas:
* **charmeso** – semantike: raviseso, sedukteso per atraktivo forta
* charmeso – en fiziko di partikuli: quantumala nombro posedanta saporo

## Referi
Omega-bariono

**Omega-bariono** o **bariono Ω** en fiziko di partikuli esas bariono (hiperono deskovrita en 1963) apartenant a unesala grupo: Δ, Σ, Ξ ed Ω.

Propraji di bariono Ω es:
* vorticeso: 3/2 \hbar (do ol es fermiono)
* stranjeso: -3
* izovorticeso: 0
* elektra charjo: -1
* nevarianta maso: 1672,45 ± 0,29 MeV/c2
* vivotempo τ = (8,21 ± 0,1) x 10-11 s
Xi-bariono

**Xi-bariono** o **bariono Ξ** en fiziko di partikuli esas bariono (hiperono deskovrita en 1959) apartenant a unesala grupo: Δ, Σ, Ξ ed Ω.

Propraji di bariono Ξ es:
* stranjeso: -2
* vivotempo: c. 10-10 s
Ol existas en du sorti (omna havas su apt antipartikuli):
* Ξ0 elektra charjo 0 (quarki *ssu*), , nevarianta maso 1314,86 ± 0,20
* Ξ- elektra charjo -e (*ssd*), 1321,71 ± 0,07
Sigma-bariono

**Sigma-bariono** o **bariono Σ** en fiziko di partikuli esas bariono (hiperono) apartenant a unesala grupo: Δ, Σ, Ξ ed Ω.

Propraji di bariono Σ es:
* stranjeso: -1
Ol existas en tri sorti (omna havas su apt antipartikuli):
* Σ0 elektra charjo 0, (quarki (*usd*, precize \frac{1}{\sqrt{2}}(ud+du)s), nevarianta maso 1192,64 MeV
* Σ- elektra charjo - 1 (*dds*), 1197,45 MeV
* Σ+ elektra charjo + 1 (*uus*), 1189,37 MeV

## Precipua dekadi
* \Sigma^+ \rightarrow p\pi^0 – c. 52%
* \Sigma^+ \rightarrow n\pi^+ – c. 48%
* \Sigma^0 \rightarrow \Lambda\gamma
* \Sigma^- \rightarrow n\pi^-
Delta-bariono

**Delta-bariono** o **bariono Δ** en fiziko di partikuli esas bariono apartenant a unesala grupo: Δ, Σ, Ξ ed Ω.

Propraji di bariono Δ es:
* nevarianta maso: 1 232 MeV
* vorticeso: 3/2
* stranjeso: 0
* izovorticeso: 3/2
Ol existas en quar sorti (omna havas su apt antipartikuli):
* Δ2 elektra charjo + 2 (quarki *uuu*)
* Δ1 elektra charjo + 1 (*uud*)
* Δ0 elektra charjo 0 (*udd*)
* Δ-1 elektra charjo - 1 (*ddd*)
Stranjeso (homonimo)

**Stranjeso** esas:
* **stranjeso** – semantike: kontre kustumo, ordinara experienco, kustumala ordino, komuna raciono
* stranjeso – en fiziko: proprajo di partikuli por deskriptar dekado di partikuli

## Referi
Desfort-interago

**Desfort-interago** en fiziko di partikuli esas un ek quar interagi konsiderata kom Fundamentala. Ol transportesas per un ek tri masiva partikuli: bosoni charjita (W+ e W-) e bosono neutra (Z0). Ol responsas pri beta-dekado e pri ligit a ol radioaktiveso, e pri dekado di ex. muono e stranja partikuli.
Klasik elektromagnetismo

**Klasik elektromagnetismo** od **elektrodinamiko** esas fako di fiziko okupanta su pri propraji ed interagi di objekti charjita, e deskripto di akompananta fenomeni, sen efekti quantumala. Elektromagnetismo klasika deskriptas aspekti klasika di un ek quar fundamental interagi di naturo – elektromagnetik interago.
Ondal equaciono

**Ondal equaciono** en fiziko esas matematikala diferencial equaciono deskriptanta ondala movado.

Generala formo di ondal equaciono es:
:: \begin{cases}
\frac{\partial{}^2}{\partial t^2}u - c^2 \cdot \triangle_x u= 0, & u:\mathbb{R}^n \times \mathbb{R}_+ \to{} \mathbb{R}, x\in\mathbb{R}^n, t\in\mathbb{R}_+ \\[2pt]
u(x,0) = f(x), & f:\mathbb{R}^n \to \mathbb{R} \\[2pt]
\frac{\partial{}}{\partial t}u(x,0) = g(x), & g:\mathbb{R}^n \to \mathbb{R}
\end{cases}

ube \mathbb{R}_+ signifikas ensemblo di reala nombri ne-negativa.
Rapideso di lumo

**Rapideso di lumo** esas rapideso di elektromagnetik ondo en vakuo e efektigita de to konstanto c = 299 792 458 m/s.
Elektromagnetik ond-equaciono

**Elektromagnetik ond-equaciono** en fiziko esas matematikala diferencial equaciono deskriptanta propageso di elektromagnetika radiaco.

L'equaciono expresita per uzar elektra feldo (*E*) o magnetala feldo (*B*) havas formo:

: \left(\nabla^2 - \frac{1}{{c_m}^2}\;\frac{\partial^2}{\partial t^2} \right) \mathbf{E} = 0,
: \left(\nabla^2 - \frac{1}{{c_m}^2}\;\frac{\partial^2}{\partial t^2} \right) \mathbf{B} = 0,

ube *c<sub>m</sub>* es rapideso di lumo en materiala moyeno. Por vakuo *c<sub>m</sub>* = *c* = 299 792 458 m/s.

L'elektromagnetik ond-equaciono es rezulto di equacioni di Maxwell.
Nuklido

**Nuklido** en fiziko di partikuli esas klaso di atomi karakterizita da olia nombro di protoni (*Z*), olia nombro di neutroni (*N*) ed olia nivelo energiala.

## Referi
Beta-dekado

**Beta-dekado** en fiziko esas mnaniero di dekado di atom-nukleo per desfort-interago, quan konsequo esas chanjar nukleono ad altra nukleono do anke nuklido ad altra nuklido.
Magnetostatiko

**Magnetostatiko** esas fako di fiziko, plu precize di klasik elektromagnetismo exploranta magnetala feldo nedependa de tempo – kreata per nemovebla magneti e korenti kontinua.
Equacioni di Maxwell

**Equacioni di Maxwell** esas quar fundamental equacioni di Klasik elektromagnetismo, kolektita e developita da James Clerk Maxwell (1831-1879). Li deskriptas traiti di elektra e magnetala feldo, e dependesi inter ta feldi.

De l'equacioni di Maxwell povas ganar elektromagnetik ond-equaciono.
Teorio di Yang-Mills

**Teorio di Yang-Mills** en fiziko di partikuli bazizas ye feldo qua regnas interagi di omna konocata primara partikuli en universo. Ol propozesis en 1954 da Yang Chen-Ning (Nobel-premiisto pri fiziko en 1957) ed ilua lernanto Robert L. Mills.

Ol es generaligo di equacioni di Maxwell.
Normala modelo

**Normala modelo** esas teorio de fiziko di partikuli anke nomata kom primara – fundamentala komponanti di omna materio. Ol deskriptas tri ek quar (ecepte gravito) interagi: elektromagnetikala, forta e desforta. Ol formuligesas en matematikala linguo deskriptante per matematikala relati dependesi inter elementi di ta teorio. Ol bazizas ye koncepto di Yang-Mills. La model es un ek maxim grava teorii di moderna fiziko.
Statistiko di Bose-Einstein

**Statistiko di Bose-Einstein** en fiziko di partikuli esas fako di quantumala statistiko, qua deskriptas sistemi di partikuli kun integra vorticesi (0, 1, 2, ...), nomizita bosoni ne koncernanta pri exkluzo-principo di Pauli.

La distributo di probableso por fotoni prilaboresis en yari 1924–1925 da Satyendra Nath Bose (1894-1974), ed ol expansesis anke por atomi da Albert Einstein (1879-1955).
Religiala socio

**Religiala socio** esas asociuro di personi juntita per la sam atitudo religiala relat a kulto. Tala socio povas havar karaktero formala, neformala, teritoriala o personala.
Nova religiala movemento

**Nova religiala movemento** (Angle *New religious movements* o *NRM*) o **nova religio** esas komuna nomo por religiala socii sen larja rikonoco.
Civismal organizuri

**Civismal organizuri** esas organizuro povanta partoprenar en administrala o kort-administrala procedo, ex. labor-sindikato.
Asociuro

**Asociuro** esas civismal organizuri sociala, do uniono inter multa personi por komuna intereso.

## Referi
Panenteismo

**Panenteismo** esas atitudo religial-filizofiala, qua juntas teismo e panteismo. Deo en teismo es personale separata del mondo, ed en panteismo es imanante en la mondo.

## Referi
Nova penso

**Nova penso** (Angle *New Thought* o *Higher Thought*) esas nova religiala movemento qua fondesis en Usa en 19ma di yarcento, konsiderata kom kontinuo di "antiqua penso" do kolektita sajeso e filozofio de diversa fonti quale kulturo di antiqua Grekia, Roma, Egiptia, Chinia, taoismo, hinduismo, budismo ed altra relatanta kredosistemi.
Amoromano

**Amoromano** esas un ek populara literaturala jenri pri (maxim-multa-kaze) romantik amo di homi e lia relati.
Kleenex (bando)

**Kleenex** (pron.: *klinex*),  divenis **LiLiPUT** en 1980, esis Suisiana pos-punko-bando qua fondesis en Zürich en 1978 da Lislot Ha. (batilaro), Klaudia Schiff (bas-gitaro) e Regula Sing (kanto) obtenis internaciona konoceso e hodie ankore havas kult-stando.
Deutsch Amerikanische Freundschaft

**Deutsch Amerikanische Freundschaft** (pron.: *doych-amerikanishe-froyndshaft*), anke **DAF**, esis bando de Düsseldorf, fondit en 1978 da Robert Görl (batilaro, elektroniko), Gabriel „Gabi“ Delgado-López (kanto, m. 2020), Kurt „Pyrolator“ Dahlke (elektroniko), Michael Kemner (bas-gitaro) e Wolfgang Spelmans (gitaro). DAF konsideresas un de la maxim influoz elektronala bandi, apud Kraftwerk e Can.
Vort-valizo

**Vort-valizo** en linguistiko esas kompunda vorto formigita per mixar signifiki di du o plu vorti.

## Referi
Masio Fullen

**Masio Fullen** (n. ye la 6ma di oktobro 1987) esas Mexikiana luktisto pri mixita milital arti (MMA) (kategorio ad 65 kg). El luktis por: UWC México, UFC e LUX Fight League. Segun statistiki de mayo 2022 pos perdita kontesto kontre Cameron Graves elua rekordo en MMA esas 15-11.

## Referi
Alejandro Pérez (MMA-luktisto)

**Alejandro Pérez Domínguez**  (n. ye la 2ma di septembro 1989) esas Mexikiana luktisto pri mixita milital arti (MMA) (kategorio ad 61 kg). El luktis por Ultimate Fighting Championship. Segun statistiki de februaro 2022 pos perdita kontesto kontre Jonathan Martinez elua rekordo en MMA esas 22-9-1.

## Referi
Henry Briones

**José Enrique "Henry" Briones**  (n. ye la 22ma di oktobro 1980) esas Mexikiana luktisto pri mixita milital arti (MMA) (kategorio ad 61 kg). El luktis por: UWC México e UFC. Segun statistiki de mayo 2018 pos perdita kontesto kontre Frankie Saenz elua rekordo en MMA esas 16-8-1.

## Referi
Fernando Padilla

**Fernando Padilla**  (n. ye la 15ma di decembro 1996) esas Mexikiana luktisto pri mixita milital arti (MMA) (kategorio ad 65 kg). El luktis por: LFA e UFC. Segun statistiki de decembro 2024 pos perdita kontesto kontre Frankie Saenz elua rekordo en MMA esas 16-6.

## Referi
Flago dil Unionita Nacioni

La **flago dil Unionita Nacioni** esas standarda flago adoptita dal General Asemblo dil Unionita Nacioni (UN) ye la 20ma di oktobro 1947.

La flago uzas lo blua e lo blanka, qui esas la du oficala kolori dil Unionita Nacioni. La centrala desegnuro reprezentas mondomapo centrizita ye la Norda polo; lu cirkondesas da du olivierobranchi kom simbolo di paco.
Likopolis (homonimo)

**Likopolis** esas nomo di loki en Egiptia
* Likopolis – ancien urbo en antiqua Egiptia, nun urbo Asyut
* Likopolis – nun vilajo Segin al-Kom en delto di Nil, probabla naskoloko di Pontin (204-270).
Slack (softwaro)

**Slack** esas softwaro-platformo por esquadala komuniko en nubo developita da Slack Technologies. Ol uzas modelo freemium.
Freemium

**Freemium** (vort-valizo de Angla *free* (*libera*) e *premium* – *premio*; posibla Ido-equivalanto: *libermio*) esas preco-strategio en qua primara produkturo provizesas kom senpage, ma pekunio (*premio*) charjesas por plusa traiti, servi o virtuala (enlinee) o fizikala (forlinee) bonaji qui expensas funcioneso di libera softwar-versiono.
Likopolis (ancien urbo)

**Likopolis** esis urbo jacanta en centra parto di antiqua Egiptia, che sinistra rivo di fluvio Nil – nunatempe Asyut.

En delto di Nil existis altra samanoma loko (nun vilajo Segin al-Kom) menciita da Strabon en ilua verko *Geografio* e probable jus ta loko es naskoloko di fondinto di filozofiala skolo neoplatonismo – Pontin.
Henologio

**Henologio** esas filizofiala deskripto o diskurso pri uneso (Greke *Henosis*), qua aparis en filozofio di Platon, e pose en neoplatonismo kreinta da Plotin.

## Referi
Trancendanteso (filozofio)

**Trancendanteso** en filozofio esas fundamentala termino e signifikas: existar subjekto di konoco exter realeso di exploranto.
Mistikeso

**Mistikeso** esas multasignifika termino deskriptanta nedependa relato di homo e realeso extermateriala, extersensala o trancendanta.

## Referi
Joseph Aoun

**Joseph Khalil Aoun**, militisto e politikisto n. ye la 10ma di januaro 1964, esas la nuna prezidanto di Libano. Ilu guvernas depos la 9ma di januaro 2025.
Soft Cell

**Soft Cell** esis Britaniana sintezilo-duo (1977-1984), qua konsistis de Marc Almond (kanto) e David Ball (sintezili; n.1959-m.2025). Lia texti traktas amoro e romantikeso, ma anke travestio, narkotigivi ed ocido. En 1981 li havis mondo-vasta suceso per la kansono "Tainted Love" (kopio dil originala versiono da Gloria Jones en 1964).
Selim Hoss

**Selim Ahmed El-Hoss**, ekonomikisto, diplomacisto, politikisto e profesoro n. ye la 20ma di decembro 1929 til la 25ma di agosto 2024, esis trifoye chefministro di Libano, ed anke provizora prezidanto di la lando.
Famke Janssen

**Famke Beumer Janssen** (n. Amstelveen, la 5ma di novembro 1964) esas Nederlandan aktoro ed ex-modelo. El pleis la rolo di *Xenia Onatopp* en la James Bond-filmo "GoldenEye" (1995), *Jean Grey / Phoenix* en  "X-Men" film-serio (2000–2014) e *Lenore Mills* en la "Taken" film-trilogio (2008–2014). El anke esas konocata pro elua roli en la Netflix-serio "Hemlock Grove" (2013–2015), "FX's Nip/Tuck" (2003–2010), e la ABC-serio "How to Get Away with Murder" (2014–2020). Janssen esis stelo en la tresayigivo di NBC "The Blacklist: Redemption" (2017).
Auguste Adib Pacha

**Auguste Adib Pacha**, politikiso n. ye la 2ma di agosto 1859 til la 9ma di julio 1936, esis dufoye chefministro di Libano: de 1926 til 1927 e de 1930 til 1932.
Tresayigivo (jenro)

**Tresayigivo** esas ecitanta, kaptant o timiganta rakonto/naraco qua emfazas lo ecitant e danjeroza. Esas la skopo konstante tensigar la lektanto o spektanto. Tresayigivo povas esar romano, filmo o teatrajo.
Riad Solh

**Riad Al Solh**, advokato e politikisto n. ye la 17ma di agosto 1894 til la 17ma di julio 1951, esis chefministro di Libano de 1943 til 1945, e de 1946 til 1951.
Rachid Solh

**Rachid Solh**, politikisto n. ye la 22ma di junio 1926 til la 27ma di junio 2014, esis chefministro di Libano de la 31ma di oktobro 1974 til la 15ma di mayo 1975 e de la 13ma di mayo til la 31ma di oktobro 1992.
Religio e mitologio

**Religio e mitologio** havas klinit aspekti gravesas por determinita socio, ma diferas pri sua agospaco. Amba konceptala sistemi formuligas teorii pri supernaturala fenomeni e santeso. Mitologio konsideresas kom un ek komponant aspekto di religio. La religio es termino plu larja: ecepte elementi mitologiala ol kontenas aspekti pri rituaro, moraleso, teologio e mistikeso.
Religiala kosmologio

**Religiala [[kosmologio]]** esas klarigo di deveno, evoluciono ed eventuala fato dil universo de religiala perspektivo. Ol povas kontenar kredi wn formo di kreant-mito, pos evoluciono, nuna formo organizala e naturo, e fato o destino.
Ciel-paradizo

**Ciel-paradizo** o **paradizo** esas komuna nomo de religiala kosmologio por supernaturala loko ube esaji, quale deaji, anjeli, anmi, santi, darfas veneracar ancestri, darfas rinaskar, entronigar e lojar.
Fiktiva personego

**Fiktiva personego** esas imaginajo di autoro, artala kreajo, en realeso neexistanta persono. La personigi fiktiva existas en literaturo, cinematografuro, teatro, videoludo ed altra kulturala kreivaji.
Cienc-fiktiva cinematografuro

**Cienc-fiktiva cinematografuro** esas filmala jenro de spekulema fiktiveso, qua uzas motivi bazizita ye cienco (maxim-multa-kaze ne de precipua faki), ma ofte developas li en direcioni ne-ortodexe. Maxim ofta temi esas: vivo sur altra planeti e voyajo en tempo, e (min ciencala) supernaturala kapabli di homala korpo e menso.
Naracala cinematografuro

**Naracala cinematografuro** esas precipua e maxim populara filmala jenro, kontrajo di dokumentala filmo. La jenro dividesas a subjenri, quin encenigo es fiktiva, bazizante ye cenaro e ludar aktori.
Sirikit

**Sirikit**, nasko-nomo **Mom Rayawongse Sirikit Kitiyakara** (n. Bangkok, la 12ma di agosto 1932 – m. Bangkok, la 24ma di oktobro 2025) esis la rejino-matro di Tailando. Kom spozo di la mortinta rejulo Bumibol Adulyadej el esis la rejino di Tailando de 1950 til 2016. El esis la matro di la Tailandana rejulo Vajiralongkorn.
Emma Schmidt

**Emma Schmidt** esas Germana idistino. El naskis ye la 5 di mayo 2007 en München ed esas la *virtuala* filiino dil germana Idisto Thomas Schmidt.

Emma Schmidt esas depos la mayo 2025 aktiva en li interreto por Ido. El esas aktiva por diversa Facebook-grupi di Ido e skriptas rakonti, poemi e kanti en Ido. 

Emma Schmidt iniciis la YouTube kanalo  La Blua Jupo en la junio 2025 por Ido-muziko. La musiko dil kanalo kreesas per la programo dil Artifical inteligenteso Suno AI, ma el skriptas la texti e kreas la koncepti dil kanzoni.

Depos la oktobro 2025 Emma Schmidt publikigas la blogo Me amas Ido!. Ibe el publikigas rakonti, texti di kanzoni ed originala e tradukita poemi. La rakonto *La lasta kandelo* anke publigikesis en la jurnalo Ido-Saluto! 4/2025 en la decembro 2025.

Emma Schmidt anke aparis en video dum la diskurso da Thomas Schmidt che la internaciona linguo-ferio EXPOLINGUA en Berlin ye la 15ma novembro 2025. En la video el salutis la EXPOLINGUA e lektis laute sua poemo *La spirito di autuno*.

Emma Schmidt esas anke aktiva por la Wikipedio di Ido depos mayo 2025.

## Originala verki en Ido
* 2025: La nekorekta numero di telefono (rakonto), mayo 2025.
* 2025: Harda terveno (rakonto), oktobro 2025.
* 2025: La Spirito di Autuno (poemo), oktobro 2025.
* 2025: La lasta kandelo (rakonto), oktobro 2025 e Ido-Saluto! 4/2025, p. 14-16.
* 2025: La lasta mesajo (rakonto), novembro 2025.
* 2025: La dek-e-triesma kandelo (rakonto), decembro 2025.
* 2025: La ritualo en la Nov-yaro nokto (rakonto), decembro 2025.
* 2026:   Letro sen nomo (rakonto), decembro 2026), en: Ido-Kalendario 2026 da Detlef Groth, Berlin/Potsdam 2026, p. 74-79.
* 2026: La stranja mesajo (rakonto), anke publikigesis en Posta Mundi 48, januaro 2026, p. 6-8.
* 2026: La Araneo (rakonto), januaro 2026 ed en Ido-Saluto! 1/2026, p. 16-18.
* 2026: La Fino di Vintro (poemo), februaro 2026.
* 2026: La Makulo, februaro 2026. Posta Mundi 49.

## Externa ligili
* La blogo Emma amas Ido!
* La YouTube-kanalo La Blua Jupo

## Referi
Mondala Kupo di Futbalo 1986

**Mondala Kupo di Futbalo 1986** esis la 13ma Mondala Kupo di FIFA e kunigis lor la 24 maxim bona nacionala esquadi. Ol eventis en Mexikia de la 13ma di mayo til la 29ma di junio 1986.

Entote 12 stadii gastigis la futbalo-partii en 9 Mexikiana urbi: Guadalajara, Irapuato, León, México, Monterrey, Nezahualcóyotl, Puebla de Zaragoza, Queretaro e Toluca.

## Konkursinta nacioni
24 esquadi qualifikesis por interludar dum ta konkurso:

## Rezulti
# 
# 
# 
#
Mondala Kupo di Futbalo 1990

**Mondala Kupo di Futbalo 1990** esis la 14ma Mondala Kupo di FIFA e kunigis lor la 24 maxim bona nacionala esquadi. Ol eventis en Italia de la 8ma di junio til la 8ma di julio 1990.

Entote 12 stadii gastigis la futbalo-partii en 12 Italiana urbi: Roma, Milano, Napoli, Torino, Bari, Verona, Firenze, Cagliari, Bologna, Udine, Palermo e Genova.

## Konkursinta nacioni
24 esquadi qualifikesis por interludar dum ta konkurso:

## Rezulti
# 
# 
# 
#
Mondala Kupo di Futbalo 1994

**Mondala Kupo di Futbalo 1994** esis la 15ma Mondala Kupo di FIFA e kunigis lor la 24 maxim bona nacionala esquadi. Ol eventis en Usa de la 17ma di junio til la 17ma di julio 1994.

Entote 9 stadii gastigis la futbalo-partii en 9 Usana urbi: Pasadena, Stanford, Pontiac, East Rutherford, Dallas, Chicago, Orlando, Foxborough e Washington D.C..

## Konkursinta nacioni
24 esquadi qualifikesis por interludar dum ta konkurso:

## Rezulti
# 
# 
# 
#
Mondala Kupo di Futbalo 1998

**Mondala Kupo di Futbalo 1998** esis la 16ma Mondala Kupo di FIFA e kunigis lor la 32 maxim bona nacionala esquadi. Ol eventis en Francia de la 10ma di junio til la 12ma di julio 1998.

Entote 10 stadii gastigis la futbalo-partii en 10 Franciana urbi: Bordeaux, Nantes, Marseille, Saint-Étienne, Paris, Saint-Denis, Lens, Lyon, Montpellier e Toulouse.

## Konkursinta nacioni
32 esquadi qualifikesis por interludar dum ta konkurso:

## Rezulti
# 
# 
# 
#
Mondala Kupo di Futbalo 2002

**Mondala Kupo di Futbalo 2002** esis la 17ma Mondala Kupo di FIFA e kunigis lor la 32 maxim bona nacionala esquadi. Ol eventis en Sud-Korea e Japonia de la 31ma di mayo til la 30ma di junio 2002.

Entote 20 stadii gastigis la futbalo-partii en 10 Korean urbi (Seogwipo, Jeonju, Daegu, Incheon, Gwangju, Busan, Seoul, Suwon, Daejon e Ulsan) e 10 Japoniana: Ibaraki, Yokohama, Kobe, Rifu, Niigata, Ōita, Osaka, Saitama, Sapporo e Shizuoka.

## Konkursinta nacioni
32 esquadi qualifikesis por interludar dum ta konkurso:

## Rezulti
# 
# 
# 
#
Mondala Kupo di Futbalo 2010

**Mondala Kupo di Futbalo 2010** esis la 19ma Mondala Kupo di FIFA e kunigis lor la 32 maxim bona nacionala esquadi. Ol eventis en Sudafrika de la 11ma di junio til la 11ma di julio 2010.

Entote 10 stadii gastigis la futbalo-partii en 9 Sudafrikana urbi: Johannesburg, Durban, Kab-urbo, Pretoria, Gqeberha, Bloemfontein, Polokwane, Mbombela e Rustenburg

## Konkursinta nacioni
32 esquadi qualifikesis por interludar dum ta konkurso:

## Rezulti
# 
# 
# 
#
Zbigniew Boniek

**Zbigniew Boniek** (n. 3ma di marto 1956) esis Polona futbalisto, e pose – futbal-exercisto klubala, ed anke di nacion-esquado Polonia.

Il esis viceprezidanto di UEFA en yari 2021-2025, ed en yari 2012-2021 – prezidanto di Poloniana Asociuro pri Futbalo.
Mondala Kupo di Futbalo 1982

**Mondala Kupo di Futbalo 1982** esis la 12ma Mondala Kupo di FIFA e kunigis lor la 24 maxim bona nacionala esquadi. Ol eventis en Hispania de la 13ma di junio til la 11ma di julio 1982.

Entote 16 stadii gastigis la futbalo-partii en 14 Hispaniana urbi: Barcelona, Alicante, Bilbao, Elche, Gijón, La Coruña, Malaga, Oviedo, Saragossa, Sevilla, Valladolid, Vigo, Valencia e Madrid ube eventis finalo.

## Konkursinta nacioni
24 esquadi qualifikesis por interludar dum ta konkurso:

## Rezulti
# 
# 
# 
#
Mondala Kupo di Futbalo 1978

**Mondala Kupo di Futbalo 1978** esis la 11ma Mondala Kupo di FIFA e kunigis lor la 16 maxim bona nacionala esquadi. Ol eventis en Arjentinia de la 1ma di junio til la 25ma di junio 1978.

Entote 6 stadii gastigis la futbalo-partii en 5 Argentinian urbi: Buenos Aires, Córdoba, Mar del Plata, Rosario e Mendoza

## Konkursinta nacioni
16 esquadi qualifikesis por interludar dum ta konkurso:

## Rezulti
# 
# 
# 
#
Björn Andrésen

**Björn Johan Andrésen** (pron.: *byern-andreysen*; n. Stockholm, la 26ma di januaro 1955 – m. Södermalm, la 25ma di oktobro 2025) esis Suedian aktoro e muzikisto. Il famozeskis pro sua rolo en la filmo *[[La Morto en Venezia (filmo)|La Morto en Venezia]]* da Luchino Visconti.

En 2021 aparis la dokumentala filmo "The Most Beautiful Boy in the World" (la maxim bela yunulo di la mondo) pri Björn Andrésen da Kristina Lindström e Kristian Petri.
Mondala Kupo di Futbalo 1974

**Mondala Kupo di Futbalo 1974** esis la 10ma Mondala Kupo di FIFA e kunigis lor la 16 maxim bona nacionala esquadi. Ol eventis en West-Germania de la 13ma di junio til la 7ma di julio 1974.

Entote 9 stadii gastigis la futbalo-partii en 9 West-Germanian urbi: West-Berlin, Dortmund, Düsseldorf, Frankfurt am Main, Gelsenkirchen, Hamburg, Hanover, München e Stuttgart

## Konkursinta nacioni
16 esquadi qualifikesis por interludar dum ta konkurso:

## Rezulti
# 
# 
# 
#
Mondala Kupo di Futbalo 1970

**Mondala Kupo di Futbalo 1970** esis la 9ma Mondala Kupo di FIFA e kunigis lor la 16 maxim bona nacionala esquadi. Ol eventis en Mexikia de la 31ma di mayo til la 21ma di junio 1970.

Entote 5 stadii gastigis la futbalo-partii en 5 Mexikian urbi: México, Puebla de Zaragoza, Toluca, Guadalajara e León.

## Konkursinta nacioni
16 esquadi qualifikesis por interludar dum ta konkurso:

## Rezulti
# 
# 
# 
#
Mondala Kupo di Futbalo 1966

**Mondala Kupo di Futbalo 1966** esis la 8ma Mondala Kupo di FIFA e kunigis lor la 16 maxim bona nacionala esquadi. Ol eventis en Anglia (Unionita Rejio) de la 11ma di julio til la 30ma di julio 1966.

Entote 8 stadii gastigis la futbalo-partii en 7 Anglian urbi: London, Liverpool, Sheffield, Sunderland, Birmingham, Manchester e Middlesbrough.

## Konkursinta nacioni
16 esquadi qualifikesis por interludar dum ta konkurso:

## Rezulti
# 
# 
# 
#
Mondala Kupo di Futbalo 1962

**Mondala Kupo di Futbalo 1962** esis la 7ma Mondala Kupo di FIFA e kunigis lor la 16 maxim bona nacionala esquadi. Ol eventis en Chili de la 30ma di mayo til la 17ma di junio 1962.

Entote 4 stadii gastigis la futbalo-partii en 4 Chilian urbi: Arica, Santiago, Viña del Mar e Rancagua.

## Konkursinta nacioni
16 esquadi qualifikesis por interludar dum ta konkurso:

## Rezulti
# 
# 
# 
#
Mondala Kupo di Futbalo 1950

**[[Mondala Kupo di Futbalo]] 1950** esis la 4ma Mondala Kupo di FIFA e kunigis lor la 13 maxim bona nacionala esquadi. Ol eventis en Brazilia de la 24ma di junio til la 16ma di julio 1950.

Entote 6 stadii gastigis la futbalo-partii en 6 Brazilian urbi: Rio de Janeiro, Belo Horizonte, Sao Paulo, Porto Alegre, Curitiba e Recife.

## Konkursinta nacioni
13 esquadi qualifikesis por interludar dum ta konkurso:

## Rezulti
# 
# 
# 
#
Christian Schad

**Christian Schad** (n. ye la 21ma di agosto 1894 til la 25ma di februaro 1982) esis Germana piktisto e fotografisto.
Prunella Scales

**Prunella Scales** (pron.: *prunela-skels*) nasko-nomo: **Prunella Margaret Rumney Illingworth** (n. Sutton Abinger, la 22ma di junio 1932 – m. London, la 27ma di oktobro 2025) esis Britanian aktoro. Scales esis maxim konocata pro elua rolo di *Sybil Fawlty* en Britaniana komedio-serio "Fawlty Towers" e pro elua rolo di rejo Elizabeth II en "A Question of Attribution", por qua el nominesis por premio BAFTA.
Fawlty Towers

**Fawlty Towers** (pron.: *folti-tawers*) esas Britaniana komedio-serio da John Cleese e Connie Booth, en du serii de sis epizodi por la BBC, produktit en 1975 e 1979. La serii ankore esas iterata en multa landi.

En 2000 la serio elektesis en Britania la maxim bona Britaniana televizion-serio di la 20ma yarcento.

La komedio situesas en hotelo en qua eventas la maxim absurda ceni, pro la konduto dil iracema jeranto Basil Fawlty. La serio havas ok fixa karakteri qui aparas en singla epizodo e gasti di la hotelo qui pleesas da diversa altra aktori.

* Basil Fawlty (jeranto) - (John Cleese)
* Sybil Fawlty (aceptisto) - (Prunella Scales)
* Polly Sherman (servisto/chambristo) - (Connie Booth)
* Manuel (garsono) - (Andrew Sachs)
* Mayoro Gowen (fixa kliento) - (Ballard Berkeley)
* La dami Abitha Tibbs ed Ursula Gatsby (fixa klienti) - (Gilly Flower e Renee Roberts)
* Terry (koquisto) - (Brian Hall)
Mondala Kupo di Futbalo 1958

**[[Mondala Kupo di Futbalo]] 1958** esis la 6ma Mondala Kupo di FIFA e kunigis lor la 16 maxim bona nacionala esquadi. Ol eventis en Suedia de la 8ma di junio til la 29ma di junio 1958.

Entote 12 stadii gastigis la futbalo-partii en 12 Suedian urbi: Borås, Eskilstuna, Göteborg, Halmstad, Helsingborg, Malmö, Norrköping, Örebro, Stockholm, Sandviken, Uddevalla e Västerås.

## Konkursinta nacioni
16 esquadi qualifikesis por interludar dum ta konkurso:

## Rezulti
# 
# 
# 
#
Mondala Kupo di Futbalo 1954

**Mondala Kupo di Futbalo 1954** esis la 5ma Mondala Kupo di FIFA e kunigis lor la 16 maxim bona nacionala esquadi. Ol eventis en Suisia de la 16ma di junio til la 4ma di julio 1954.

Entote 6 stadii gastigis la futbalo-partii en 6 Suisian urbi: Lausanne, Genève, Zürich, Bern, Basel e Lugano.

## Konkursinta nacioni
16 esquadi qualifikesis por interludar dum ta konkurso:

## Rezulti
# 
# 
# 
#
Sanae Takaichi

**Sanae Takaichi** (高市 早苗, *Takaichi Sanae*), n.  Nara la 7ma di marto 1961, esas Japoniana statisto. Membro di la Liberala-Demokrata Partiso, di qua el esas la prezidanto depos oktobro 2025. El esis ministro di diversa ministeriala posteni dum la chefministreso di Shinzo Abe e Fumio Kishida. 

Depos la 21ma di oktobro 2025 el esas chef-ministro di Japonia.
X-Ray Spex

**X-Ray Spex** esis Britaniana punk-bando fondit en 1976 ed aktiva til 2008. La bando havis suceso kun lia debutanta singlajo "Oh bondage up yours!", olqua boikotesis da la BBC pro olua kontroversala texto. La kansono divenis klasikajo, skribita da kantisto Poly Styrene (pseudonimo di Marianne Joan Elliot-Said, n. 1957 - m. 2011).
Grokipedia

**Grokipedia** esas interretal enciklopedio bazizita ye artifical inteligenteso kreita da xAI e lansita ye la 27ma di oktobro 2025 da Elon Musk.

Malgre ke multa artikli es la sama kom wikipediala segun Musk ilua Grokipedia esas equivalanto di tro sinistra wikipedio ed intence ne es neutra. La enciklopedio recevas informi de babilroboto Grok.

## Extera ligili
* [retoloko di Grokipedia ([Angla linguo|Angle])]
Mondala Kupo di Futbalo 1938

**[[Mondala Kupo di Futbalo]] 1938** esis la 3ma Mondala Kupo di FIFA e kunigis lor la 15 maxim bona nacionala esquadi. Ol eventis en Francia de la 4ma di junio til la 19ma di junio 1938.

Entote 10 stadii gastigis la futbalo-partii en 9 Francian urbi: Antibes, Bordeaux, Le Havre, Lille, Marseille, Paris, Reims, Strasbourg e Toulouse. En Lyon kom dekesm urbo eventez partio inter Suedia e Austria, ma pro adjunto Austria a Naziista Germania to efacesis. 

## Konkursinta nacioni
15 (origine 16 – kun Austria) esquadi qualifikesis por interludar dum ta konkurso:

## Rezulti
# 
# 
# 
#
Mondala Kupo di Futbalo 1934

**Mondala Kupo di Futbalo 1934** esis la 2ma Mondala Kupo di FIFA e kunigis lor la 16 maxim bona nacionala esquadi. Ol eventis en Italia de la 27ma di mayo til la 10ma di junio 1934.

Entote 8 stadii gastigis la futbalo-partii en 8 Italian urbi: Bologna, Genova, Milano, Firenze, Torino, Napoli, Trieste e Roma.

## Konkursinta nacioni
16 esquadi qualifikesis por interludar dum ta konkurso:

## Rezulti
# 
# 
# 
#
Ret-aplikajo

**Ret-aplikajo**' esas komputerala programo qua laboras en servero e komunikas su per komputerala reto kun hosto di komputer-uzero.
Wiki

**Wiki** esas sorto di interretala servo, en qua on povas krear e chanjar kontenajo de nivelo di interretnavigilo, per merkala linguo od grafikala redaktilo.
Alego

**Alego** en yuro-sistemo esas postulo pri nepruvita fakto da procedanto en deklarar kulpoza, akuzar o defensar.

## Referi
Konspirala teorio

**Konspirala teorio** esas probo di klarigar deveno di evento, sequo di eventi o situacioni, qua es kontrea akomune konsiderata versiono. Ol es rezulto di konvinkar pri existar konspiro.
Sekulareso

**Sekulareso** o **laikeso** esas termino definita kom koncepto di manko di asimilar o interdependar religio e publika sfero di populo. Segun ol es posibla mondo sen Deo.

Antonimo dil sukulareso es teokratio.

## Referi
Conservapedia

**Conservapedia** esas interretal enciklopedio di wiki-sorto, alternativa projeto kontre Wikipedio, intence suporto por Usa, kapitalismo, pseudocienco, kristanismo (evangelismo) e konservemismo.
Autoritatemeso

**Autoritatemeso** en politiko esas sistemo di guvernar, en qua reala autoritato apartenas a streta grupo di personi, quale diktatoro o un partiso, exter sociala kontrolo che samatempa fingado di demokratio.

## Referi
RationalWiki

**RationalWiki** esas Retoloko di wiki-sorto skriptita de skeptika, sekulara e progresiva perspektivo. Ol deskriptas su kom pseudocienco e movemento anticiencala exploranta teorii konspirala, autoritatemeso e fundamentismo, ed anke deskriptita "malada" percepto.

Ol esis respondo por krear Conservapedia qua fondesis en la sama yaro kontre wikipedio.

## Extera ligili
* retoloko di RationalWiki
Komunitato

**Komunitato** esas grupo de personi vivanta kune ed/od unionita da komuna interesti, valori, bezoni, religio, nacionaleso e c.

## Referi
Progresismo

**Progresismo** esas maniero di perceptar realeso konseque e nereverseble – kom varieblo. Segun ol progreso en sociala vivo povas atingar per moyeni politikala ed edukado.

## Referi
Pseudocienco

**Pseudocienco** esas ensemblo di teoremi, qui aspiras ad esar ciencala, ma ne bazizas ye metodi ciencala.
Komunitato (homonimo)

**Komunitato** esas:
* komunitato – grupo de personi vivanta kune
* komunitato – en biologio: grupo de organismi qui vivas en la sama cirkumajo

## Referi
Resurso

**Resurso** esas singla del elementi, moyeni, richaji, havaji, edc. (materiala o figurala) quin on disponas por kontentigar bezono od entraprezar ulo.

## Referi
Komuna nomo

**Komuna nomo** en linguistiko esas nomo qua relatas ad ula klaso di objekti, kontre a propra nomo apartenant ad unajo singla.
Propra nomo

**Propra nomo** en linguistiko esas nomo apartenant ad unajo singla, kontre a komuna nomo, qua relatas ad ula klaso di objekti.
Tritikalo

**Tritikalo** en botaniko esas cerealo rezultinta de hibridigo di frumento e sekalo e kombinanta la produktiveso dil unesma kun la ambientala rezistiveso dil duesma.

## Referi
Acerolo

**Acerolo** en botaniko esas cerizo-simila frukto, richa ye vitamino C, ofte uzata por preparar suki.

## Referi
Volano

**Volano** esas mi-sfero korka o (nun plu ofte) kauchuka, provizita an la plana parto per krono ek plumi o (nun plu ofte) plastika reto, quan on impulsas per raketo por badmintono.

## Referi
Yulo

**Yulo** esas celebro tre anciena dil solstico vintrala, pose adoptita ed adaptita kom Kristnaskofesto dal eklezio Kristana.

## Referi
Onomastiko

**Onomastiko** en linguistiko esas fako pri propra nomi quale nomi di loki, prenomi e familio-nomi.

## Referi
Sinalefo

**Sinalefo** en linguistiko esas uniono pronuncala e metrikala di vokalo finala di vorto a vokalo komencala di la vorto sequanta, tale ke la du vokali pronuncesas en la sama eksuflo ed egardesas kom apartenanta ad un silabo en la verso.

## Referi
Sinerezo

**Sinerezo** en linguistiko esas uniono pronuncala e metrikala di du vokali normale formacanta hiato, en vorto, tale ke li egardesas kom apartenanta ad un silabo, quale se li formacus diftongo.

## Referi
Alison Moyet

**Genevieve Alison Jane Moyet**, (pron.: *alison-moye*; n. Billericay, la 18ma di junio 1961) esas Britaniana kantisto-kansonifisto.
Aphex Twin

**Aphex Twin** (pron.: *afex-twin*) pseudonimo di **Richard David James**, (n. Limerick, Irlando, la 18ma di agosto 1971) esas Irlandana-Britaniana muzikisto e produktisto. La Guardian deskriptis lu kom la maxim inventiv ed influiva muzikisto en l'elektronala muziko. Aphex Twin esis un de la pioniri ye tereno di Inteligenta Dans-muziko (IDM). Il havas kult-adheranti e nombroza kopianti qui inspiresis da ilua muziko.
Vitroharmoniko

**Vitroharmoniko** - ne konfundez a *vitroharpo* - esas muzikinstrumento, *idiofono*, inventita en 1762 da Benjamin Franklin. L'instrumento konsistas de serio plugrandeskanta vitra boli qui muntesis sur horizontal axo. L'axo turnigesas per pedalo-mekaniko. Per humida fingri on pleas sur la bordi di la boli.
Alkimos (patro di Mentor)

**Alkimos** esis un ek personegi di Greka mitologio.

Segun Odiseo da Homeros il esis lojanto di insulo Itaka, patro di Mentor, qua esis amiko di Odiseus.
Mentor (mitologio)

**Mentor** en Greka mitologio esas lojanto di insulo Itaka, filiulo di Alkimos.

Mentor esis amiko di Odiseus. Kande Odiseus iris a Troya-milito il, kom oldulo, protektis Penelope (edzino di Odiseus) ed elua filiulo Telemahos.

Kande Telemahos serchadis sua patro, Atena akompanis  ad ilu sub formo di Mentor.

Nuntempe termino mentoro uzesas kom signifiko por edukisto, mastro, ed ank kom persono qua dicas etikal sentenci.
Telemahos

**Telemahos** en Greka mitologio esas rejidulo di Itaka, filiulo di Odiseus e Penelope.

Il naskis ante Troya-milito, a kom infanto il falis a maro, e salvesis il delfini – de ta tempo ilua patro portis simbolo kun delfini sur ilua shildo. Telemahos kun sua matro vartis 20 yari por riveno di Odiseus del milito. Li protektesis da old amiko di il – Mentor.

Kande il, kom adultulo, serchadis sua patro, Atena akompanis ad ilu sub formo di Mentor. Il vizitis Menelaos e Nestor, e segun un ek miti havis kun Polikasta, filiino di Nestor, du filii: Persepolis i Homeros.

Pos riveno a Itaka kun sua patro kombatis kontre kurtezeruli di Penelope. Odiseus mortigesis, e Telemahos divenis rejo di Itaka. Il mariajis Kirke, olim amantino di ilua patro.
Guruo

**Guruo** esas termino Sanskrita por mentoro, guid-duktanto, experto o mastro. En religii quale hinduismo e budismo ol es spiritala docisto.

Figurative la termino *guruo* uzesas kom influiv experto pri ula fako.

## Referi
Peaches

**Peaches** (pron.: *piches*), pseudonimo di **Merrill Beth Nisker** (n. Toronto, la 11ma di novembro 1966), esas Kanadana elektro-kolizion-kantisto.
Haikuo

**Haikuo** (Japone *俳句*) en literaturo esas speco di poemeto triversa, qua havas origino en la literaturo Japoniana, kun kontenaji deskriptanta la naturo.

Ol esas forsan la maxim konocata poeziala formo di Japonia. Ol esas nur skribita per tri linei de 5, 7 e 5 silabi. Hodie, la "*haiku*" ne esas nur poeziala Japoniana formo, ma ek la tota mondo. Irgu povas trovar "*haiku*" ye irga linguo. 

On konsentas, ke Matsuo Basho (1644 til 1694) esas la kreinto di la *haikuo*, tale quale ni konocas hodie. Matsuo Basho dicis la frazo per qua ni povas definar la *haikuo*, tante kurta quale la ipsa poemo: *Haikuo* esas to quo eventas hike e nun". Pro to, la "*haijin*", skriptero di *haikuo* devas expresar lua sinso, lua impreso nur per dek-e-sep silabi, nur per tri versi. Ca poemeto ne povas havar komplikata vorti e la precipua afero esas la naturo. Omna *haikuo* devas havar un sezonala vorto, qua nomesas "kigo", ca vorto permisas konocar la sezono sen, multafoye, nomizar ol.

Matsuo Basho, kreis "skolo" e nune il konsideresas kom la maxim bona "*haijin*" ek omna tempi. Il skribis la maxim konocata *haikuo* ne nur en Japonia, ma en la tota mondo:

Furu /ike/ ya
kawazu /tobiko 
mumizu / no / oto

Olda lageto.
Enirigesas rano.
Bruiso dil aquo.

Ma Matsuo Basho ne esas l'unika *haijin* en la historio. Ni povas trovar multa *haijin*-i kom Yosa Buson, Kobayashi Issa, Usuda Arô, Masaoka Shiki, Uejima Onitsura, Ritsurin Issekiro, Arakida Morikate, Yamasaki Sokan e c. Anke la mulieri havas konocata poeti. Forsan la maxim konocata esis Chiyo-Ni.

## Extera ligili
* haikuido
* haiku

## Referi
Krasnodar

**Krasnodar** (Ruse *Краснодар*; ante 1920 — **Yekaterinodar**) esas la maxim granda urbo en la sudo di Europana parto di Rusia, l'administrala centro di la regiono Krasnodar e la historiala e geografiala regiono Kuban. Ol fondesis en 1793 da Ukrainana kozaki.

Ol situesas en la suda parto di Estal-Europana planajo, sur la rivi di fluvio Kuban, norde de montaro Kaukazo. La populo esas  personi (2025). Entote ol havas 339,31 km². Ol neoficale nomesas la chef-urbo di la sudo di Rusia e la suda chef-urbo.

## Fotografuri

Krasnodar, Russia, near natural colors, Sentinel-2 satellite image 2018-SEP-18.jpg
Триумфальная арка и памятник Святой Екатерине (1).jpg
Медакадемия Краснодар Russia.JPG
View of Krasnodar taken from Kozhevennaya street, 24 2020-04-18-5.jpg
Здание гостиницы централь 03.JPG
Karasunskiy okrug, Krasnodar, Krasnodarskiy kray, Russia - panoramio (27).jpg
2022. Краснодар DSC 9475.jpg
Екатерина Великая. Монумент.JPG


## Referi

## Extera ligilo

* Informajo pri Krasnodar ()
Elektra tensiono

**Tensiono** od **elektra tensiono** en fiziko esas difero di elektral potencialo inter du punti di elektral cirkuito, produktanta korento e mezurata per “volt” (U).

## Referi
Joost Prinsen

**Joost Prinsen**, pseudonimo di **Joseph Jules Thomas Prinsen** (pron.: *jost-prinsen*; n. Vught, la 9ma di junio 1942 – la 3ma di novembro 2025) esis Nederlandan aktoro, televizion-prizentisto, kantisto e skriptisto. Il pleis en la Nederlandana televizion-serio "Stratemakeropzeeshow" (kun Wieteke van Dort ed Aart Staartjes), "Het Klokhuis" ed kreis la televizion-ludo "Met het mes op tafel". Il oficirigesis en l'Ordeno di Oranjea-Nassau (2004).