open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Jack-frukto

***Artocarpus heterophyllus*** o **Jack-frukto**, anke konocata kom *Jack-arboro* o *Nangka*, esas arboro-speco en la familio *Moraceae* (figo, moruso, ed artokarpofrukto).

Olua indijena kreskeyo esas nesavata ma la maxim multa fonti lokizas olua origino-centro en la regiono inter the West-Ghats di sudala India a la pluvoforesti di Borneo.

L'arboro esas apta por tropikala basalandi, ed ol produktas la maxim granda frukti di omna arbori, qui atingas pezo til 55 kg, longeso 90 cm, e diametro 50 cm.  Matura arboro povas produktar c. 100-200 frukti dum yaro.  La frukto esas multopla frukto kompozita ek centi a mili de individua flori, e la pulpoza petali dil nematura frukto manjesas.  La nematura frukto havas milda saporo e karnatra texuro qua igas ol apta kom karno-substitucanto por vejetaranti e vegani.  La matura frukto povas esar multe plu dolca (depende de varianto) e plu ofte uzesas por deseri.
Jack-frukto ofte uzesas en sud- e sudest-aziana koquarti.  E la matura semini e la nematura frukto konsumesas.  L'arboro vaste kultivesas tra la tropikala regioni dil mondo.  La frukto esas la nacionala frukto di Bangladesh e Sri-Lanka, e la stato-frukto dil indiana stati Kerala e Tamil Nadu.  La frukto esas havebla en stranjera merkati forme di diversa produkturi, quala nudli e "frititi".  Ol esas anke havebla en bidoni o frostigita kom "legumo" o dolca frukto en siropo.

La vorto *Jack-frukto* devenas de Portugalana *jaca*, qua suafoye devenas de la Malayala vorto *chakka* (*chakka pazham*).  Kande portugalani arivis en India ye Kozhikode (Calicut) an la Malabar-marbordo (Kerala) en 1498, la Malayala nomo *cakka* registragesis da Hendrik van Rheede (1678-1703) en la *Hortus Malabaricus, tom. iii* en Latina.
L'Angla nomo "jackfruit" uzesis dal mediko e naturalisto Garcia de Orta en sua libro di 1563 *Colóquios dos simples e drogas da India*.  Yarcenti pose, la botanikisto Ralph Randles Stewart sugestis ke ol nomizesis pro William Jack (1795-1822), skota botanikisto qua laboris por la Est-India-Kompanio en Bengal, Sumatra, e nuntempa Malaizia.
Tchéky Karyo

**Tchéky Karyo** (pron.: *cheki-karyo*], nasko-nomo *Çeki Karyo* (n. 4 oktobro 1953 - m.
la 31ma di oktobro 2025) esas franca aktoro e muzikisto qua naskis en Turkia e konocesas pro plear la franca polico-detektivo *Julien Baptiste* en la britaniana dramato-serii *The Missing* (2014) e *Baptiste* (2019).

Pos komencir sua kariero kom aktoro en teatraji klasika e nuntempala, il komencis laborar kom karakter-aktoro en filmi dum la 1980a yari. Il debutis en "Toute une nuit" (1982) da Chantal Akerman. Il pleis en multa filmi da usana e franca direktisti, inkluzante Luc Besson.

Il nomizesis *Baruh Djaki Karyo* ye nasko en 1953 en Istanbul, Turkia; lua matro esis greka judo e lua patro esis de turka juda familio kun ancestrala radiki en Hispania. Kande il esis yuna, lua familio translojis a Paris, Francia, ube il kreskis. Il chanjis l'ortografio di sua nomo, *Djaki*, a *Tchéky* kom formo de franca transliterizo. Kom yuna viro, Karyo studiis dramato che la Cyrano-Teatro e pose divenis membro dil Daniel Sorano-Kompanio, ube il pleis multa klasika roli.

Karyo adheris la Nacionala Teatro di Strasbourg, ube il stelesis en e nuntempala e klasika teatraji. Il sucesis en franca filmi de la 1980a yari, unesme kom karakter-aktoro. Il pose aparis en chefa roli en plura notinda filmi, quala *L'Ours* (L'Urso), en qua il pleis chasisto, e *Nikita* da Luc Besson.

Il partoprenis multa Hollywood-filmi, ofte pleanta franca karaktero, simila-maniere kam Jean Reno. Lua filmi inkluzas *Nostradamus* (1994) en qua il pleas la famoza franca profeto, e *Bad Boys* (1995) opozite Will Smith e Martin Lawrence en qua il pleas la karaktero Fouchet. Il anke aparis apud Jet Li en *Kiss of the Dragon* (2001) kom koruptita e violentoza polico-detektivo en Paris. En *[[La fabloza destino di Amélie Poulain]]* (2001) da Jean-Pierre Jeunet, fotografuro de lu trovesis en l'albumo di Nino. 

Il pleis importanta roli en filmi militala. Tala roli inkluzas venjema franca oficiro apud Mel Gibson en *The Patriot* (2000), pri la Usana Nedependo-Milito, e rolo kom Jean de Dunois en *Jeanne d'Arc* (1999).

En 2014 e 2016, Karyo aparis kom *Julien Baptiste* en la BBC-dramato-serio *The Missing*. Ilu recevis kritikala laudo pro ta pleo.

En aprilo 2018, konfirmesis dal BBC ke Tchéky Karyo repetos sua rolo kom *Julien Baptiste* en nova serio titulizita *Baptiste*, skribita da Jack e Harry Williams. La unesma epizodo brodkastesis ye 17 februaro 2019.

Karyo esas anke muzikisto e kansonifero. En 2006 il editis albumo *Ce lien qui nous unit*, e *Credo e*n 2013 ye sua 60ma naskodio.

## Referi
Arthur Wellesley, 1ma Duko de Wellington

**Arthur Wellesley, 1ma Duko de Wellington**, n. ye la 1ma di mayo 1769 til la 14ma di septembro 1852, esis chefministro di Unionita Rejio du foyi: de 1828 til 1830, e de la 17ma di novembro til la 9ma di decembro 1834.
Currywurst

**Currywurst** esas disho de germana origino qua konsistas ek vaporo-koquita, pose fritita porko-sociso (Germane: *Bratwurst*) normale tranchita aden peci e spicizita per kerio-kechupo, sauco fondita sur spicoza kechupo o tomato-pasto, ipsa kovrita per kerio-pulvero, o pre-facita kechupo spicizita per kerio ed altra spici.

La disho ofte servesas kun fritita terpomi.

On kredas ke *currywurst* inventesis da Herta Heuwer en Berlin en 1949, elqua obtenis kechupo (o posible Worcestershire-sauco) e kerio-pulvero de britaniana soldati en Germania.  El mixis ta ingredienti kun altra spici e varsis oli sur grilita porko-sociso.  Heuwer vendeskis la chipa ma sacianta repasteto che strad-echopo en la distrikto Charlottenburg di Berlin, ube ol divenis populara che konstrukto-laboristi qui rikonstruktis la devastita urbo.  El patentizis la sauco sub la nomo "Chillup" en 1951.  Maxim populare l'echopo vendis 10.000 repasteti singlasemane.  El pose apertis mikra restorerio qua operacis til 1974.
Hodie, *currywurst* ofte vendesas kom forpreno-disho, che *Schnellimbisse* (repasteto-echopi), che dineerii, sur puero-menui en restorerii, or kom strado-disho e normale servata kun fritita terpomi o semli (*Brötchen*).  Ol esas populara omnaloke en Germania ma aparte en la metropolala arei di Berlin, Hamburg e la Ruhr-regiono.

Konsiderinda vario, e segun tipo de sociso uzata e segun ingredienti dil sauco, esas konstatebla inter ta arei.  Frequa varii inkluzas adjunto di papriko o hachita onyoni; *halal*-echopi ofte preparas *currywurst* per bovkarno-sociso.  Ofte *currywurst* vendesas che echopi, kelkafoye per specala mashino por tranchar ol aden peci, e servata sur papera plado kun ligna o plastika forketo.  Ol anke vendesas kom supermerkato-produkturo por preparesar heme.

La muzeo *Deutsches Currywurst Museum* apertesis en Berlin ye 15 agosto 2009, celebrinte la 60ma aniversario di olua kreeso.  L'administristo Martin Loewer dicis "Nul altra nacionala germana disho inspiras tante multa historio e havas tante multa konocata fanatiki".  La muzeo atraktas cirkume 350.000 vizitanti singlayare.

La muzeo evaluas ke 800 milion "currywurst" manjesas singlayare en Germania, ek qui 70 milion en Berlin.  La Volkswagen-fabrikerio en Wolfsburg jeras sua propra bucherio qua produktas c. 7 millon "currywurst" singlayare e servas multa direte a sua employati.
Boris Van Severen

**Boris Van Severen** (n. 1989) esas belga aktoro konocata precipue pro lua rolo kom "rock"-stelo Davy Coppens en la filmo *Belgica* da Felix Van Groeningen.

Boris Van Severen studiis til 2013 che la *Koninklijk Conservatorium Antwerpen*, en la fako *kleinkunsten* (kabaret-arto).  Lua finala projeto *The Great Downhill Journey of Little Tommy* esis mixuro de teatro e muziko, koncerto teatrala, per qua Van Severen facis turo che multa teatri.  La koncerto anke selektesis por la Circuit X-programo che la *Vlaamse Theaterfestival*.

Che la *Filmfestival van Oostende* di 2016 il selektesis dal festivalestro Kevin Janssens kom un ek le "8 Young Stars", do yuna kreiva talentozi.

Depos 2017 il esas aktiva che la teatro-grupo *Het KIP*.
Van Severen esas filiulo dil belga moblo-desegnisto ed internajo-arkitekto Maarten Van Severen, ed anke ipsa esas la patro di du filii.
Karaoke (televizion-serio)

**Karaoke** esas britaniana televizion-dramato skribita da Dennis Potter, dum ke il savis ke il esis mortanta pro kancero pankreatala.

Ol formacas l'unesma duimo de paro kun la serio *[[Cold Lazarus]]*.  La du serii cinematografesis kom un produkturo da la sama esquado; amba direktesis da Renny Rye.

Amba dramati esis unika pro esar kunprodukti inter BBC e rivala brodkasterio Channel 4, kunlaboro demandita da Potter ante lua morto.  La programo unesme brodkastesis che BBC1 en aprilo 1996 ye sundio-vespero, kun repeto che Channel 4 ye la sequanta dio.

Inter l'aktori en la serio esas Albert Finney, Richard E. Grant, Hywel Bennett, Roy Hudd, Julie Christie, Saffron Burrows e Keeley Hawes.

La precipua karaktero di *Karaoke* esas Daniel Feeld (pleita da Albert Finney), angla dramatisto en tarda mez-evo ilqua laboras pri televizion-produkturo di sua nova teatrajo, ipsa titulizita *Karaoke*.  La dramato koncernas la relato inter yuna muliero, Sandra Sollars, elua amikulo Peter Beasley ed Arthur "Pig" Mailion, la proprietanto dil sordida *[[karaoke]]*-drinkeyo ube Sandra laboras.

Ye la fino dil serio, Daniel eniras hospitalo ed informesas ke il vivos nur plusa semani.  Il chanjas sua testamento, e legacas sua kadavro ad experimentala "cryogenics"-laboratorio, temo pose explorata en la serio *Cold Lazarus*.
Cold Lazarus

**Cold Lazarus** esas britaniana televizion-dramato de quar parti skribita da Dennis Potter, dum ke il savis ke il esis mortanta pro kancero pankreatala

Ol formacas la duesma duimo de paro kun la serio *[[Karaoke (televizion-serio)|Karaoke]]*.  La du serii cinematografesis kom un produkturo dal sama esquado; amba direktesis da Renny Rye ed Albert Finney pleas la dramatisto Daniel Feeld.  La serii esis unika pro esar kunprodukturi inter la BBC e Kanalo 4, kunlaboro demandita da Potter ante lua morto.  La programo unesme brodkastesis che Kanalo 4 en 1996 ye sundio-vesperi, kun repeto che BBC1 ye la sequanta dio.

Parti de *Karaoke* e *Cold Lazarus* cinematografesis en la Foresto di Dean en komtio Gloucestershire, ube Dennis Potter naskis e kreskis.

*Cold Lazarus* eventas dum la 24ma yarcento, en distopiana Britania ube la ruinita stradi esas nesekura, e la socio guvernesas da usana oligarki qui jeras potenta komercala korporacioni.  Experienci esas preske sempre virtuala, ed irgo autentika (quala kafeo e sigareti) sive interdiktesis, sive remplasesis per sintezala substitucanti.

Che resercho-instituto en London, financizata dal usana komercisto Martina Masdon (Diane Ladd), grupo de ciencisti duktata da Dr. Emma Porlock (Frances de la Tour) prilaboras rivivigar la mento dil 20ma-yarcenta dramatisto Daniel Feeld (Albert Finney), di qua la kapo frostigesis pos lua morto kurte pos l'eventi di *Karaoke*.  Vidanta nula profito en la projeto, Masdon pripensas cesigar ol, ma la komunikili-komercisto David Siltz (Henry Goodman), qua spionas Masdon, imaginas ganor fortuno per brodkastar la memori di Feeld che TV, e propozas a Porlock ke elua esquado laborez por lu.

Porlock ne savas ke membro di sua esquado, Fyodor Glazunov (Ciarán Hinds) esas membro dil rezisto-grupo RON ("*Reality Or Nothing*", Realeso o Nulo), qau vizas febligar la dependo da socio sur teknologio per exekutar violentoza ataki.

Dum ke plu multa pensi e memori di Feeld deskovresas, divenas evidenta ne nur ke la mento di Feeld koncias pri sua situeso, ma anke ke Feeld probas komunikar kun la ciencisti, e pledas permisesar mortar.  Lore Glazunov, Porlock e Luanda Partington (altra membro dil esquado) komencas pridubitar la etikaleso dil projeto.  Altra membro dil esquado, Watson, qua koaktesas informar pri sua kolegi, nesavante denuncas Glazunov kom RON-membro e sabotero.

Avertita, Glazunov iras a la laboratorio por liberigar Feeld de lua mizero.  En la konfronto sequanta, Glazunov povas ocidar Siltz, e, pos fina komuniko kun Feeld (inkluze okulo-kontakto), il destruktas la laboratorio, la kapo di Feeld, e su ipsa.
Arkitekturo di Stockholm

**Arkitekturo en [[Stockholm]]**, Suedia, havas historio qua komencis dum la 1200a yari, o forsan mem plu frue.

Segun ula fonti, forsan esis simpla defens-edifico, kastelo o simila, en la nordesta parto dil insulo Stadsholmen cirkume 1200 o tam frue kam la 1100a yari.  L'edifici en Stockholm karakterizesas da la specala loko dil urbo inter la lago Mälaren e la Baltika Maro, da la Hansa-Uniono, da granda povo ed industrialismo, da funcionalismo, dal tramovoyi, automobili e subtera fervoyo, e da forta volo formizar l'urbo aden loko di moderna vivo.

La desegno dil maxim multa granda edifici en Stockholm influesis de exterlando.  Dum la 17ma e 18ma yarcenti, stranjera arkitekti rekrutesis aden l'urbo, e dum recenta periodi sueda arkitekti inspiresis da lia studio-voyaji en Europa, e dum la 20ma yarcento anke en Usa.

Stranjera tendenci maxim ofte venis a Suedia kelke plu tarde, e lore adaptesis al sueda gusto e sueda tradiciono, ube, exemple, Neoklasikismo divenis Sueda Gustavianska-stilo, e 1920a-klasikismo kun *Art deco* divenis sua propra stilo-direciono, ofte nomizata *Swedish grace* o Nordala Klasikismo.
Bauhaus

**Staatliches Bauhaus**, anke konocata kom **Bauhaus**, esis germana arto-skolo aktiva de 1919 til 1933, qua kombinis mestieri e bela arti, ed esis famoza pro la metodo di desegno quan ol publikigis e docis.

Bauhaus fondesis da Walter Gropius en Weimar.  La Germana termino *Bauhaus -* literale "konstrukto-domo"- komprenesis kom "Skolo di Konstrukto", ma malgre olua nomo e la fakto ke la fondinto esis arkitekto, Bauhaus unesme ne havis arkitekturo-fako.  Tamen, ol fondesis sur l'ideo di krear *Gesamtkunstwerk* ("totala arto-verko") en qua omna arti, inkluze arkitekturo, fine asemblesus.

La Bauhaus-stilo pose divenis un ek la maxim influiva flui en moderna desegno, modernista arkitekturo ed arto, desegno, ed arkitektural eduko.  La Bauhaus-movado profunde influis posa developi en arto, arkitekturo, grafika desegno, interna desegno, industriala desegno, e tipografo.

La skolo existis en tri germana urbi - Weimar, de 1919 til 1925; Dessau, de 1925 til 1932; e Berlin, de 1932 til 1933 - sub tri direktisti: Walter Gropius de 1919 to 1928; Hannes Meyer de 1928 to 1930; e Ludwig Mies van der Rohe de 1930 til 1933, kande la skolo klozesis da sua propra dukteri sub preso de la Nazi-rejimo, qua egardis ol kom centro di komunista intelektalismo.

Quankam la skolo klozesis, la stabo duris difuzar olua idealista precepti kande li livis Germania ed ekmigris ad omna parti dil mondo.

La chanji di loko e dukteraro rezultis en konstanta chanjado di foko, tekniko, instruktisti, e politiko. Exemple, la terakot-ateliero cesis kande la skolo translojis de Weimar a Dessau, malgre ke ol esabis importanta revenuo-fonto; kande Mies van der Rohe jereskis la skolo en 1930, ilu transformis ol aden privata skolo e ne permisis irga suporteri di Hannes Meyer asistar ol.
Monteriggioni

**Monteriggioni** esas komono en la provinco Siena en la italiana regiono Toskania.

Ol havas frontieri kun la komoni Casole d'Elsa, Castellina in Chianti, Castelnuovo Berardenga, Colle di Val d'Elsa, Poggibonsi, Siena e Sovicille.  L'urbo esas arkitekturale e kulturale signifikanta; ol havas plura "piazza" (placi), e referesas en la *[[Divina Commedia]]* da Dante Alighieri.

Monteriggioni esas mezepokala murizita urbo, situita sur naturala kolineto, konstruktita da la Sienani inter 1214-19 kom fronto en lia militi kontre Firenze, per domincar la Via Cassia tra la Val d'Elsa e Val Staggia weste.
Dum la konflikti inter Siena e Firenze dum la Mezepoko, l'urbo strategiale lokizesis kom defensiva fortifikuro.  Ol anke rezistis multa ataki de e Firenzeani, e l'armei dil Episkopo di Volterra.  En 1554 la Sienani konfidis l'urbo-garnizono a Giovannino Zeti, qua exilesabis de Firenze.  En 1554, kom ago di rikoncilio kun le Medici, Zeti simple transdonis la urbo-klefi a la Medici-armei - egardita kom "granda trahizo" dal urbani.

La cirkume cirkulala muri, qui havas tota longeso de cirkume 570 metri e sequas la naturala konturi dil kolino, konstruktesis inter 1213 e 1219.  Esas 14 turmi sur quadrata bazi equidistanta, e du portali o pordegi.  Un pordego, la Porta Fiorentina regardas vers Firenze norde, e l'altra, la Porta Romana, regardas Roma sude.  La chefa strado interne dil muri konektas la du pordegi en cirkume rekta lineo.

La chefa placo, la Piazza Roma, dominacesas da Romanatra kirko kun simpla fasado.  Altra domi, ula en Renesanco-stilo (olim proprietita da lokala nobeli, borgezi e richa komercisti) cirkondas la placo.  De la chefa placo plu mikra stradi duktas a publika gardeni, qui cirkondesas dal altra domi e komerceti dil urbo.  Dum plu enemikal epoki, ta gardeni provizis necesa susteno kande enemiki asemblis su extere.

Altra vidindaji en la cirkondanta ruro inkluzas:

* Abadeyo di Santi Salvatore e Cirino, ye Abbadia Isola, Romanatra abadeyo de la meza-12ma yarcento
* Romanatra kirko di San Lorenzo a Colle Ciupi
* Romanatra Pieve (kirko) di Santa Maria a Castello, konocata depos la yaro 971
* Romanatra-Gotika ermiteyo di San Leonardo al Lago
* Villa Santa Colomba
St. Pauli

**St. Pauli** o **Sankt Pauli** esas quartero dil urbo Hamburg en la centrala distrikto Hamburg-Mitte.

An la dextra rivo dil fluvio Elbe, la proxima Landungsbrücken esas nordala parto del portuo di Hamburg. St. Pauli kontenas mondo-famoza "distrikto di reda lumi" cirkum l'areo Reeperbahn.

En 2016 la quartero havis  rezidanti.

Komence dil 17ma yarcento ol developesis kom preurbo 'Hamburger Berg' exter la pordegi dil proxima urbo Hamburg, e proxim l'urbo Altona. La nomo devenas de kolino projetita da Hamburg en 1620 por defenso-skopi. Do, habito unesme permisesis ibe, ma balde komerci, dezirita nek en Hamburg nek en Altona, pro lia odoro o bruiso, translojis a 'Hamburger Berg'. Anke la kordisti (o 'Reeper' en Basa Germana) translojis adibe, pro manko de spaco en l'urbo.
La nomo dil famoza strado Reeperbahn devenas de lua historio di kordifo. Kande homi oficale permisesis lojar en St. Pauli ye la fino dil 17ma yarcento, l'urbo-guvernerio movis indij-azili e hospitali ek l'urbo a 'Hamburger Berg,' qua pose nomizesis pro l'ankore existanta kirko, 'St. Pauli'.

St. Pauli uzesis precipue da maristi por amuzo dum lia sejorni en Hamburg ed Altona. Til hodie ol konocesas kom la "pekoza milio", kombinanta la alta e basa sorti de amuzo, de muzikali, teatri, a drinkeyi e klubi, ultre la famoza "distrikto di reda lumi".

St. Pauli situesas an la nordala rivo dil fluvio Elbe proxim la portuo Hamburg. Ol situesas sude de Eimsbüttel, weste de Hamburg-Neustadt ed este de Altona. La quartero havas tota areo de 2,6 km².

St. Pauli havas longa tradiciono kom distrakto- ed amuzo-centro. La portuo di Hamburg duktis multa maristi a Hamburg qui preferis pasar sua libera tempo [dum deskargo e rikargo di navi) en ta areo. Depose lore esas prostituco en St. Pauli, ed ol ankore konocesas kom la distrikto di reda lumi di Hamburg. La distrikto di reda lumi esas areo de kelka stradi cirkum la Reeperbahn, ofte referata kom la *Kiez*.

Drinkeyi e muziko-klubi havas tradiciono en la Kiez St. Pauli. Le Beatles lojis en St. Pauli e pleis che la Star-Klubo ante ke li divenis famoza. Li honorizesis per nomizo dil placo Beatles-Platz.

L'aktoro/kantisto Hans Albers forte asociesas kun St. Pauli, e provizis la neoficala himno dil vicineyo, "Auf der Reeperbahn Nachts um Halb Eins" del filmo *Große Freiheit Nr. 7*. La placo Hans-Albers-Platz proxim Reeperbahn nomizesis pro lu.

La transporto-sistemo di Hamburg servas St. Pauli per la S-Bahn-stacioni Landungsbrücken e Reeperbahn, e la subtera-fervoyo-stacioni Landungsbrücken, St. Pauli, e Feldstraße. Publika transporto anke provizesas per autobusi e per paromi alonge ed al altra rivo dil fluvio Elbe.

Hamburg, kom granda portuo-urbo, havas tre proxima ligi kun Popul-Republiko Chinia ed Azia generale. Granda nombro de chiniana ed altra aziana enmigrinti duras lojar en la distrikti St. Pauli ed Altona, dum ke nov arivinti anke atraktesas a ta parto dil urbo.
David Weston

**David WESTON**, naskinta ye la 30ma di decembro 1952, emerita komputero-programisto, esas Ido-skriptero e -tradukero. Il deskovris Ido en 1978 (sen esir od esor Esperantisto), asistis la Ido-konferi en 1983, 1985 e 1987 e kunlaboras en plura revui ed elektronikal forumi per artikli original e tradukita.

### Ido-verki tradukita

**Edgar Allan Poe: *. Tradukita da David Weston. Ilustrita per desegnuri e pikturi da virtuoza artisti vivinta e vivanta. Espinho 2019: Editerio Sudo. 32 p. (pdf-edituro)
*''Edgar Allan Poe: Du rakonti
Rickrolling

**Rickrolling**, alternative **rick-rolling**, esas interreto-joko en qua la video-filmo dil kansono di 1987 "*Never Gonna Give You Up*" da Rick Astley neexpektite aparas.

La joko esas sorto de "*bait and switch*"-fraudo qua uzas falsa hiperligilo qua duktas a la video-filmo.  Viktimi, kredante ke li acesas ula nerelatanta materio, esas "*rickrolled"*.  La tendenco extensesis a disruptiva o humuroza apari dil kansono en altra situesi, quala l'aparo da Astley ipsa en parado en 2008 en New York-urbo.

"*Never Gonna Give You Up*" aparis en la debut-albumo da Astley di 1987, *Whenever You Need Somebody*.  La kansono, lua debuto-disketo, sucesis en plura internaciona rangi, inkluze en Usa e Brltania.  En l'akompananta video-filmo, Astley pleas la kansono dum dansar.
*Rickrolling* raportite komencis kom varianto di plu frua joko de la mesajo-grupo 4chan kun la nomo *duckrolling*.  La direktanto dil situo, qua uzis la nomo "m00t," komencis remplasar okuri dil vorto "egg" (ovo) che la situo per la vorto "duck" (anado).  Kande la vorto "*eggroll*" divenis "*duckroll*," uzeri chanjis ligili a sensacionala pikturi o novaji, tale ke li vicee konektis uzeri ad imajo di anado kun roti; on lore dicis ke l'uzero esas "*duckrolled*."

En mayo 2008, la praktiko difuzesis preter 4chan e divenis interreto-fenomeno, fine atraktinta raporti en la komunikilaro.  Inquesto di aprilo 2008 da SurveyUSA evaluis ke adminime 18 milion usana adulti esabis "*rickrolled*".

En interviuvo en marto 2008, Astley dicis ke segun lu *rickrolling* esas "drolega"; il anke dicis ke il ne probos profitar per la fenomeno per nova registrago o rimixuro propra, ma ke il esus felica se altra artisti rimixus ol.  Generale, Astley ne trublesas dal fenomeno, asertinta ke ol esas "bizara e drola" e ke lua nura sucio esas ke lua "filiino ne embarasesas da ol."

Viceparolanto por la disko-kompanio di Astley publikigis komento qua indikis ke l'intereso da Astley pri la fenomeno velkis, nam lu asertis, "Me pregas pardono, ma il [Astley] ne plus volas parolar pri *Rickrolling*".
Mahathir bin Mohamad

**Mahathir bin Mohamad**, politikisto n. ye la 10ma di julio 1925, esis dufoye chefministro di Malaizia: de 1981 til 2003, e de 2018 til 2020. La politikala kariero di Mahathir kariero duris dum plu kam 70 yari, komence en la partiso *United Malays National Organisation*. En 2016 ilu fondis sua propra partiso, *Parti Pribumi Bersatu Malaysia*.
Dolaro di Nova-Zelando

**Dolaro di Nova-Zelando** esas la valuto di Nova-Zelando, Insuli Cook, Niue, Tokelau e Pitcairn. Ol ank uzesas neoficale en Fidji, Nova-Kaledonia, Tonga, Samoa e Zimbabwe. Ol subdividesas en 100 *cent*-i, lua abreviuro esas NZL e lua kurso di kambio esis NZL 1,4747 po US$ 1 ye la 24ma di novembro 2018.
Michal Kováč

**Michal Kováč** (n. ye la 5ma di agosto 1930 til la 5ma di oktobro 2016) esis prezidanto di Slovakia de la 2ma di marto 1993 til la 2ma di marto 1998.
Simone Veil

**Simone Veil** [simɔn vɛj], naskinta **Simone Jacob** ye la 13ma di julio 1927 en Nice e mortinta ye la 30ma di junio 2017 en Paris (evante 89 yari), esis Franca judiciisto e politikisto.

El naskis en juda familio veninta de esta Francia. Evante 16 yari, el deportesis aden la koncentrerio di Auschwitz pro holokausto: caloke mortis lua patro, matro e fratulo. El salvesis kun sua fratini Madeleine e Denise. Elu spozeskis kun Antoine Veil en 1946, studiis yurocienco e divenis judiciisto.

En 1974 el nominesis kom ministro pri saneso da la prezidanto Valéry Giscard d'Estaing. El adoptigis la lego qua despunisas la abortado: ca legon onu ofte nomas "lego Veil". Depose el regardesas kom defensanto di mulieri kontre diskriminaco en Francia.

De 1979 til 1982 el esis la unesma prezidero dil Europana Parlamento qua elektesis unesmafoye segun la universala votoyuro. Elu multe laboris favore la rikoncilio inter Francia e Germania ed anke la konstrukto di Europan Uniono.

De 1993 til 1995 el esis statoministro pri sociala aferi, saneso ed urbo en la ministraro di Édouard Balladur. De 1998 til 2007 el esis membro di la Konstitucala Konsilio. eN 2008 el elektesis kom membro di la Franca Akademio.

Prezidento Emmanuel Macron decidis enirigar Simone Veil kun lua spozulo en la Parisana Panteono ye la 1ma di julio 2018.
Giovanni Leone

**Giovanni Leone**, advokato e politikisto n. ye la 3ma di novembro 1908 til la 9ma di novembro 2001, esis dufoye chefministro di Italia, en 1963 ed en 1968. Il anke esis prezidanto di la lando, de 1971 til 1978.
Paolo Boselli

**Paolo Boselli**, profesoro pri cienci, jurnalisto e politikisto n. ye la 8ma di junio 1838 til la 10ma di marto 1932, esis chefministro di Italia de 1916 til 1917.
Antonio Salandra

**Antonio Salandra**, profesoro pri yuro e politikisto n. ye la 13ma di agosto 1853 til la 9ma di decembro 1931, esis chefministro di Italia de 1914 til 1916.
Giuseppe Saragat

**Giuseppe Saragat**, politikisto n. ye la 19ma di septembro 1898 til la 11ma di junio 1988, esis prezidanto di Italia de 1964 til 1971.
Didier Queloz

**Didier Patrick Queloz** (n. ye la 23ma di februaro 1966) esas Suisa astronomo qua ganis la Nobel-premio pri fiziko en 2019.
Michel Mayor

**Michel Gustave Édouard Mayor** (n. ye la 12ma di januaro 1942) esas Suisa astrofizikisto qua ganis la Nobel-premio pri fiziko en 2019.
Ponto di Québec

La **Ponto di Québec** (France: *Pont de Québec*) transiras la Fluvio St. Lawrence, de Urbo Québec a Lévis, en la provinco Kebekia, Kanada.

Ol apertesis ye 3 di decembro 1919. Olua longeso esas 987 m, la centrala extendo esante 549 m; ol transiras la Fluvio St. Lawrence, de Urbo Québec a Lévis. Tala projeto konsideresis en 1852, e plurafoye pose; kompanio por konstruktar la ponto esis establisata en 1887 ma konstruktado komencis plura yari pose. La ponto, preske kompleta, krulis en 1907; 75 laboranti mortis. Ol esis ri-desegnata, ma en 1916 la centrala segmento falis aden la fluvio dum pozado, e 13 laboranti mortis. La ponto esis fine kompletigata en agosto 1919.
C. S. Lewis

**Clive Staples Lewis** (n. ye la 29ma di novembro 1898 til la 22ma di novembro 1963) esis Britaniana skriptisto.
Internaciona Organizuro pri Laboro

L**'Internaciona Organizuro pri Laboro** (Angle: *International Labour Organization* - abreviuro **ILO**) esas agenterio mantenata dal Organizuro dil Unionita Nacioni kun skopo promocar sociala yusteso e yusta laborala standi tra la kreado di internaciona legala principi pri laboro. Ol esis l'unesma specaligata agenterio dil Unionita Nacioni. En 2012, 187 landi esis membri de ILO. L'organizuro havas oficeyi en 150 landi, e havas cirkume 2700 employisti.

En 1969 l'organizuro recevis la Nobel-premio pri paco pro lua esforci pri krear decanta laborala standi ed yusteso por laboristi, e furnisar teknikala helpo a subdevelopata nacioni.
Internaciona Kampanio pri l'Aboliso di Nuklear Armi

L**'Internaciona Kampanio pri l'Aboliso di Nuklear Armi** (Angle: *International Campaign to Abolish Nuclear Weapons* - ICAN (pronuncez /ˈaɪkæn/, *ai-ken*) esas internaciona koalisuro di la civila socio kreita en 2007, kun skopo stimular l'adhero di landi a la Pakto pri l'Aboliso di Nuklear Armi, qua komencis diskutesar en 2017 che la sideyo dil Unionita Nacioni. La pakto votesis ed aprobesis ye la 7ma di julio 2017. Tamen, la konfero boikotesis da omna stati qui havas nuklear armi e da omna membri de NATO.

En 2017 la kampanio recevis la Nobel-premio pri paco, pro lua esforci pri la suceso dil pakto, malgre la boikoti.

## Referi
Joseph Saidu Momoh

**Joseph Saidu Momoh**, militisto e politikisto n. ye la 26ma di januaro 1937 til la 3ma di agosto 2003, esis prezidanto di Sierra Leone de 1985 til lua revoko en 1992.
Louis Lansana Beavogui

**Louis Lansana Beavogui**, politikisto n. ye la 28ma di decembro 1923 til la 19ma di agosto 1984, esis chefa ministro di Guinea de 1972 til 1984. Il ank esis provizore la prezidanto di la lando de marto til aprilo 1984, pos la morto di Ahmed Sékou Touré.
Lansana Conté

**Lansana Conté**, militisto e politikisto n. ye la 30ma di novembro 1934 til la 22ma di decembro 2008, esis prezidanto di Guinea de 1984 til lua morto.
Sitiveni Rabuka

**Sitiveni Ligamamada Rabuka**, n. ye la 13ma di septembro 1948, esas  militisto e politikisto Fidjiana. En 1987, ilu komandis du militistala stato-stroki en Fidji. Ilu pose elektesis demokratale chefministro di la lando, e guvernis de 1992 til 1999. Pose ilu divenis prezidero di la konsilistaro di chefi (Fidjiane: *Bose Levu Vakaturaga*), de 1999 til 2001. Ye la 24ma di junio 2016 ilu elektesis chefo di la partiso Social Demokrata Liberala (*Social Democratic Liberal Party*).
José Antonio Páez

**José Antonio Páez Herrera**, n. ye la 13ma di junio 1790 til la 6ma di mayo 1873, esis militisto e politikisto Venezuelana. Ilu luktis en la milito pri Venezuelana nedependo kune Simón Bolívar. Pos ke Venezuela nedependanteskis de Granda Kolumbia, ilu dominacis la politiko di la lando dum tri yardeki, esinte prezidanto tri foyi: 1830–1835, 1839–1843 e 1861–1863.
Papo Inocentius la 5ma

**Inocentius la 5ma** (n. **Pierre de Tarentaise** c. 1225 til la 22ma di junio 1276) esis la 185ma papo dil katolik-eklezio.
Papo Adrianus la 5ma

**Adrianus la 5ma** (n. **Ottobuono de' Fieschi** c. 1210 o 1220 til la 18ma di agosto 1276) esis la 186ma papo dil katolik-eklezio.
Europana Komisiono

La **Europana Komisiono** esas un ek la precipua institucuri di Europan Uniono, ultre l'Europana Konsilistaro e l'Europana Parlamento.

Ol institucesis dal kontrato di Roma di 1957 (artikli 155 til 163), e konsistas ek un Europana komisionano por singla membra stato, t.e. 27 komisionani quin propozas la statestri o chefministri dil membra stati, e quin aprobas la Europana Parlamento.

Lua nuna prezidanto esas la Germanino Ursula von der Leyen. Lua sideyo stacas en Bruxel, en l'edifico Berlaymont (an la angulo dil bulvardo Karel de Grote/Charlemagne e dil strado Wet/Loi).

La precipua rolo dil Europana Komisiono esas propozar ed exekutar la Europana politiki, ed anke protektar la Europana kontrati.

## Kompetenteso
La artiklo 211 dil kontrato di Roma grantas a la Komisiono tri precipua roli:

* protektar la Europana kontrati;
* propozar la Europana legi;
* exekutar la Europana legi.

Pluse la Komisiono:

* negocias komercal interkonsenti e kontrati kun extera stati;
* facas la budjetala preprojeto;
* jeras la Europana subvencii.

La nuna kompetenteso di la Komisiono listigesas en la artiklo 17 dil kontrato pri Europan Uniono.

## Konsisto

## Funcionado

### Decidala proceso
La Europana Komisiono havas monopolo pri iniciivo di la Europana legi. Nur olu propozas; pose diskutas e kundecidas la Europana Konsilistaro e la Europana Parlamento. Tamen pri extera relati e sekureso la Europana Komisiono kunhavas iniciivo kun la Europana Konsilistaro.

La Komisiono helpesas da generala sekretariato, 44 generala direkterii e  serverii. La generala direkterii konsultas lobii e nacional administracii por propozar legi.

### Komunikado e lingui
La Europana Komisiono principe devas aplikar la linguala politiko di Europan Uniono. Tamen la laborala lingui di la Komisiono esas la Angla, Franca e Germana. Ma konstatesas ke la Angla esas la precipua linguo uzata da la Komisiono.
Fluvio Mississippi

**Mississippi** esas la 2ma maxim longa fluvio di Nord-Amerika. Missouri, judikata kom lua enfluanto, esas plu longa kam ol. Mississippi naskas che lago Itasca, norda Minnesota, fluas tra 10 Usana stati e debushas an la gulfo di Mexikia.
Ahmed Sékou Touré

**Ahmed Sékou Touré**, politikisto n. ye la 9ma di januaro 1922 til la 26ma di marto 1984 esis prezidanto di Guinea de 1958 til lua morto.

Ilu esis posnepoto de Samori Ture, Mohamedana chefo del populo Mandinka, qua fondis l'imperio Wassoulou en la teritorio di nuna Guinea e Mali.
Eleftherios Venizelos

**Eleftherios Kyriakou Venizelos**, advokato, jurnalisto, yuristo, tradukisto e politikisto n. ye la 23ma di agosto 1864 til la 18ma di marto 1936 esis Chefministro di Grekia 8 foyi, de 1910 til 1920, e de 1928 til 1933. Ilu judikesas kom "la konstruktero di la moderna Grekia".

Dum l'unesma mondomilito ilu atraktis Grekia por luktar ensemble kun la Federiti. Kom rezulto, pos la milito Grekia expansis lua frontieri. Tamen, pro lua decido ilu mustis konfrontar lora rejulo Konstantinos la 1ma.
Baylor Universitato

**Baylor** esas privata baptista universitato en Waco, Texas.  La lasta kongreso dil Republiko di Texas chartis Baylor en 1845.  Ol esas la maxim granda baptista universitato en la mondo.

L'atletala esquadi di Baylor nomesas “Bears” (ursi), e la skolo-kolori esas verda ed orea.

La skolo-moto esas "Pro Ecclesia, Pro Texana" (Pro l'Eklezio, Pro Texas).

## Extera ligili
* Oficala situo
* Baylor atletismo situo
Daniel Craig

**Daniel Wroughton Craig** (pronunco:: *deniyel-kreg*; n. ye la 2ma di marto 1968) esas Britaniana cinem-aktoro. Ilu partoprenis en kelka cinematografuri kom la personajo *James Bond*, exemple *Casino Royale* e *Skyfall*.
Dimitrios Gounaris

**Dimitrios Gounaris**, advokato e politikisto n. ye la 5ma di januaro 1867 til la 15ma di novembro 1922 esis chefministro di Grekia du foyi: de februaro til agosto 1915, e de 1921 til mayo 1922.

Ilu opozis Eleftherios Venizelos e lua suporto a la Federiti, dum l'Unesma mondomilito. Pro to, ilu exilesis en 1917 en Korsika, pos ke Venizelos riasumis la povo en 1917.
João Bernardo Vieira

**João Bernardo "Nino" Vieira**, politikisto n. ye la 27ma di aprilo 1939 til la 2ma di marto 2009 esis prezidanto di Guinea-Bisau tri foyi: de 1980 til 1984, de 1984 til 1999, e de 2005 til esar asasinita. Il ank esis chefministro di la lando, de 1978 til 1980.
Hiroshima

**Hiroshima** esas urbo en Japonia. Segun statistiki dil yaro 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 906,68 km².

L'urbo rikonstruktesis pos la duesma mondomilito, e nun esas la maxim populoza urbo de la regiono Chugoku, sude del insulo Honshu.

## Geografio

La reliefo di Hiroshima esas plu montoza en lua norda quarteri (*Asa-kita-ku*, 安佐北区) ed *Asa-minami-ku* 安佐南区) kam en lua centrala quartero (*Naka-ku*, 中区) . Lua mezavalora altitudo esas 12 metri super la marala nivelo.

La klimato di Hiroshima esas humida subtropikala (*Cfa* segun la klimatala klasifikuro da Köppen), kun koldeta a moderema vintri, e varma e humida someri. Lua klimato afektesas da la proximeso dil oceano sude e di monti norde. La mezavalora temperaturo en januaro (vintro) esas 5,4°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en agosto (somero) esas 28,5°C. La minima temperaturo enrejistrita en la urbo esis −8.6°C, kontre ke la maxim alta temperaturo enrejistrita esis 38,7°C en julio.

La mezavalora yarala pluvo-quanto dil urbo esas 1572 mm, e la maxim pluvoza monato esas julio, kun mezavalore 279,8 mm. En decembro e januaro la monatala pluvo-quanto esas infre 60 mm, tamen on povas nivar de decembro til februaro. 

## Referi
Germán Suárez Flamerich

**Germán Suárez Flamerich**, advokato e politikisto n. ye la 10ma di aprilo 1907 til la 24ma di junio 1990 esis prezidanto di Venezuela de 1950 - pos l'asasino di Carlos Delgado Chalbaud - til 1952.

En 1928, dum lua studii che l'universitato *Universidad Central de Venezuela*, il esis un ek la studenti qua revoltis kontre la diktatoreso di Juan Vicente Gómez. La nomizita «Generaciono di 1928» - qua ank inkluzas Rómulo Betancourt e Raúl Leoni Otero - pose havis granda influo che la politiko Venezuelana.
Juan Vicente Gómez

**Juan Vicente Gómez Chacón**, militisto, farmisto e politikisto n. ye la 24ma di julio 1857 til la 17ma di decembro 1935 esis Prezidanto di Venezuela tri foyi: de 1908 til 1913, de 1922 til 1929, e de 1931 til 1935.
Kamla Persad-Bissessar

**Kamla Persad-Bissessar**, advokato, profesoro e politikisto n. ye la 22ma di aprilo 1952, esis chefministro di Trinidad e Tobago de 2010 til 2015.
Lublin

**Lublin** esas urbo en Polonia, chefurbo di provinco Lublin. Segun statistiki dil yaro 2018, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 147 km². 

La urbo es samatempe un de 24 distrikti di provinco Lublin e chefurbo di distrikto Lublin (tamen ne es parto di lo).
Padova

**Padova** esas urbo en Italia, chef-urbo di la provinco Padova, ed importanta centro ekonomiala di la regiono Veneto. Segun statistiki dil yaro 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 92,85 km².

L'urbo ank esas konocata pro Santa Antonius de Padova (anke Santa Antonius de Lisboa), katolika santo qua habitis ol til lua morto, en 1231.
Pavia

**Pavia** esas urbo en la regiono Lombardia, en Italia. Segun statistiki dil yaro 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 62 km².
Bayamo

**Bayamo** esas urbo en Kuba, chef-urbo di la provinco Granma. Segun statistiki dil yaro 2012, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 918 km².
Delhi

**Delhi** esas la 2ma maxim populoza urbo di India, dop Mumbai. Segun statistiki dil yaro 2011, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 1484 km².

Ultre urbo, ol ank esas teritorio qua kontenas la chef-urbo di India, Nova-Delhi.
Radmila Šekerinska

**Radmila Šekerinska Jankovska** (n. ye la 10ma di junio 1972) esis chefministro di Norda Makedonia de la 12ma di mayo til la 2ma di junio 2004, ed itere de la 18ma di novembro til la 17ma di decembro 2004.
Robert Louis Stevenson

**Robert Louis Stevenson** (n. ye la 13ma di novembro 1850 til la 3ma di decembro 1894) esis Britaniana skriptisto. Du ek la maxim konocata libri da ilu esas *Trezor-insulo*, e *Doktoro Jekyll e Sioro Hyde*.
Philip Reeve

**Philip Reeve** (naskinta ye la 28ma di februaro 1966) esas Britaniana skriptisto, kreinto di la serio di noveli *Mortal Engines Quartet*.
Osvaldo Dorticós Torrado

**Osvaldo Dorticós Torrado**, advokato e politikisto n. ye la 17ma di aprilo 1919 til la 23ma di junio 1983 esis prezidanto di Kuba de 1959 til 1976.

Ilu studiis yurocienco e filozofio en l'universitato di Havana e divenis advokato en 1941. Il opozis la rejimo di Fulgencio Batista, e partoprenis en la Movado pri Civila Rezisto, qua suportis la gerileri qui luktis kontre la diktatoreso.
Pedro Montt Montt

**Pedro Montt Montt**, advokato e politikisto n. ye la 29ma di junio 1849 til la 16ma di agosto 1910, esis prezidanto di Chili de 1906 til lua morto.
Omsk

**Omsk** esas chefurbo di provinco Omsk en Rusia. Segun la demografiala kontado di 2010, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 572,9 km².
Olexandr Valentinovich Turchinov

**Olexandr Valentinovich Turchinov**, ekonomikisto, pastoro e politikisto n. ye la 31ma di marto 1964, esis dufoye chefministro ed unfoye prezidanto di Ukraina.
Chaovarat Chanweerakul

**Chaovarat Chanweerakul**, ekonomikisto e politikisto n. ye la 7ma di junio 1936, esis provizora chefministro di Tailando, de la 2ma til la 17ma di decembro 2008.
Salustiano Olózaga

**Salustiano de Olózaga Almandoz**, advokato, skriptisto e politikisto n. ye la 8ma di junio 1805 til la 26ma di septembro 1873, esis chefministro di Hispania de la 20ma til la 29ma di novembro 1843.

En 1853 il membreskis che la Rejala Akademio pri Historio (*Real Aacademia de la Historia*) ed en 1871 il membreskis che la *Real Academia Española* pro ilua literaturala verki.
Osnabrück

**Osnabrück** esas urbo en Germania. Segun statistiki dil yaro 2018, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 119,8 km².
Opava

**Opava** esas urbo en la regiono Silezia, Chekia. Segun statistiki dil yaro 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 90,61 km².
Pamulaparthi Venkata Narasimha Rao

**Pamulaparti Venkata Narasimha Rao**, advokato, politikisto e skriptisto n. ye la 28ma di junio 1921 til la 23ma di decembro 2004, esis chefministro di India de 1991 til 1996.
Chandra Shekhar

**Chandra Shekhar**, politikisto n. ye la 1ma di julio 1927 til la 8ma di julio 2007, esis chefministro di India de 1990 til 1991.
Osijek

**Osijek** esas urbo en Kroatia. Segun statistiki dil yaro 2017, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 169 km².
Ian Smith

**Ian Douglas Smith**, aviacisto e politikisto n. ye la 8ma di aprilo 1919 til la 20ma di novembro 2007 esis Chefministro di Rodezia (nune Zimbabwe) de 1964 til 1979.

Ilu komandis Rodeziana nedependo-procedo del Unionita Rejio ed instalis rasista administrado en la lando, qua duris til 1979.
Papo Damasus la 2ma

**Damasus la 2ma**, naskinta **Poppo de' Curagnoni**, m. ye la 9ma di agosto 1048, esis la 151ma papo dil katolik-eklezio.
Papo Benedictus la 9ma

**Benedictus la 9ma** (n. **Theophylactus of Tusculum** c. 1012 til decembro 1055) esis la 145ma, 147ma e 150ma papo del katolik-eklezio.
Rivero Ohio

**Ohio** esas rivero Usa longa de 1579 km, qua naskas an Pensilvania, en la loko ube la riveri Allegheny e Monongahela unionas su, 220 metri super la marala nivelo, trairas 6 Usana stati e debushas an la fluvio Mississippi, che l'urbo Cairo, Illinois, an altitudo di 88 metri super la marala nivelo.
Phraya Manopakorn Nititada

**Phraya Manopakorn Nititada**, politikisto n. ye la 15ma di julio 1884 til la 1ma di oktobro 1948, esis chefministro di Tailando de 1932 til 1933.
Yumjaagiyn Cedenbal

**Yumjaagiyn Cedenbal**, militisto, ekonomikisto e politikisto n. ye la 17ma di septembro 1916 til la 20ma di aprilo 1991, esis prezidanto di Mongolia de 1974 til 1984.
Antonio Mosca

**Antonio Mosca** (n. ye la 27ma di mayo 1870 til la 29ma di mayo 1951) esis Italiana piktisto. Ilu piktis peizaji, portreti e senviva ceni en freski, uzanta oleo sur kanvaso, od en internajo di domi.
Margot Fonteyn

**Margot Fonteyn**, artala nomo de **Margaret Evelyn de Arias** (n. ye la 18ma di mayo 1919 til la 21ma di februaro 1991) esis Britaniana baletistino. El developis lua tota kariero kom dansisto che *The Royal Ballet*, en London.
Sukhoi Superjet 100

**Sukhoi Superjet 100** esas aviono fabrikata da *JSC Sukhoi Company*. Ol flugis unesmafoye ye la 19ma di mayo 2008.
Robert Muldoon

**Robert David Muldoon**, kontisto, militisto e politikisto n. ye la 25ma di septembro 1921 til la 5ma di agosto 1992, esis chefministro di Nova-Zelando de 1975 til 1984.
Robert O'Hara Burke

**Robert O'Hara Burke** (n. ye la 6ma di mayo 1821 til la 28ma di junio 1861) esis Irlandana soldato, qua exploris Australia. Ilu parkuris treko tra la kontinento, de Victoria sude, til gulfo di Carpentaria norde.
Georg von Hertling

**Georg Friedrich Karl Freiherr Graf von Hertling**, profesoro pri filozofio e politikisto n. ye la 31ma di agosto 1843 til la 4ma di januaro 1919, esis kancelero di Germana imperio de 1917 til 1918.
Saint-Germain-en-Laye

**Saint-Germain-en-Laye** esas urbo en la regiono Francilia, Francia. Segun statistiki dil yaro 2022, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2016. Lua tota surfaco esas 51,94 km². Ol distas cirkume 19 km de la centro di Paris.
Édouard Herriot

**Édouard Marie Herriot**, docisto e politikisto n. ye la 5ma di julio 1872 til la 26ma di marto 1957, esis chefministro di Francia tri foyi: de 1924 til 1925, de la 20ma til la 23ma di julio 1926, e de junio til decembro 1932.
Policarpo Paz García

**Policarpo Juan Paz García**, militisto e politikisto n. ye la 7ma di decembro 1932 til la 16ma di aprilo 2000, esis prezidanto di Honduras de 1978 til 1982.
Kijuro Shidehara

**Kijuro Shidehara**, politikisto n. ye la 13ma di septembro 1872 til la 10ma di marto 1951 esis dufoye chefministro di Japonia: de 1930 til 1931, e de 1945 til 1946.
Oliver Sacks

**Oliver Wolf Sacks** (n. ye la 9ma di julio 1933 til la 30ma di agosto 2015) esis Britaniana nevrologiisto, naturalisto, psikiatriisto, historiisto pri cienco e skriptisto.
Sooronbai Jeenbekov

**Sooronbay Sharipovich Jeenbekov**, profesoro e politikisto n. ye la 16ma di novembro 1958, esas la nuna prezidanto di Kirgizistan. Il ank esis chefministro di la lando de 2016 til 2017.
Otto Nordenskjöld

**Nils Otto Gustaf Nordenskjöld** (n. ye la 6ma di decembro 1869 til la 2ma di junio 1928) esis Sueda explorero.
Moira Kelly

**Moira Kelly** (n. ye la 6ma di marto 1968) esas Usana cinem-aktoro e voc-aktoro. El konocesas pro sua interpreto di Kate Moseley, che cinematografuro *The Cutting Edge* (1992). El anke esis la "voco" di *Nala*, en l'animo-cinematografuri *The Lion King* e * The Lion King II: Simba's Pride*.
Shigeru Yoshida

**Shigeru Yoshida**, diplomacisto e politikisto n. ye la 22ma di septembro 1878 til la 20ma di oktobro 1967, esis chefministro di Japonia du foyi: de mayo 1946 til mayo 1947, e de oktobro 1948 til decembro 1954.
Ivanoe Bonomi

**Ivanoe Bonomi**, politikisto n. ye la 18ma di oktobro 1873 til la 20ma di aprilo 1951, esis chefministro di Italia du foyi: de 1921 til 1922, e de 1944 til 1945.

Bonomi esis ministro pri Publika Labori de 1916 til 1917, e pose milistro di la Milito de 1920 til 1921. En 1921 il unesmafoye esis chefministro di Italia. Kande Benito Mussolini divenis chefministro, ilu retretis de la politiko.

En 1940 il unionis su a movado kontre fashismo. En 1943 ilu divenis chefo di la movado, ed en 1944, pos la revoko di Benito Mussolini, ilu sucedis Pietro Badoglio kom chefministro di Italia.
Lizardo Montero Flores

**Lizardo Montero Flores**, militisto e politikisto n. ye la 27ma di mayo 1832 til la 5ma di februaro 1905, esis prezidanto di Peru de 1881 til 1883.
Manuel Teixeira Gomes

**Manuel Teixeira Gomes** (n. ye la 27ma di mayo 1860 til la 18ma di oktobro 1941) esis prezidanto di Portugal de la 5ma di oktobro 1923 til la 11ma di decembro 1925.
Owen Seymour Arthur

**Owen Seymour Arthur**, politikisto n. ye la 17ma di oktobro 1949, esis chefministro di Barbados de 1994 til 2008.
Oskar la 1ma di Suedia

**Oskar la 1ma** (n. **Joseph François Oscar Bernadotte** ye la 4ma di julio 1799 til la 8ma di julio 1859) esis rejo di Suedia de la 8ma di marto 1844 til lua morto.
Artificala satelito

Che kuntexto di kosmal aviaco, **artificala satelito** esas objekto intence pozata en orbito di la Tero. Li recevas la nomo **artificala satelito** por distingar li de la naturala satelito de la Tero, la Luno.

Ye la 4ma di oktobro 1957, Sovietia lansis l'unesma artificala satelito, Sputnik 1. De lore, cirkume 8900 sateliti, de plu kam 40 diferanta landi, sendesis a la kosmo. Segun kalkuli de 2018, cirkume 5.000 ek li restas en orbito, di qui nur 1900 restas operacala, e la sequanta formacas kosmala eskombro. Cirkume 63% ek l'uzebla artificala sateliti restas en basa orbito, 6% restas en meza orbito (cirkume 20.000 km de terala surfaco), cirkume 29% restas en geosinkrona orbito (t.e., 35.786 kilometri de la surfaco) super l'Equatoro, e la cetera havas elipsatra orbito.

## Veter-satelito

Veter-satelito turnas en trajektorio cirkum la tero ed observas la ter-atmosfero por explorar la vetero e klimato skope predicar la vetero-cirkonstanci.

Esas du sorti de veter-sateliti:

1. Geostationala veter-sateliti qui garesas ye alteso de 16.000 kilometri ye fixa situo super l'equatoro e de ibe freque fotografas e sendas de granda parto di la ter-surfaco. L'Europana satelito Meteosat trovesas super Afrika.
2. Polala vetero-sateliti aviacas segun trajektorio trans amba poli kelka centi de kilometri super la tero; singla sequanta trajektorio esas diplazita mikra distanteso por per la diversa trajektorii povar observar la tota tero.

Veter-sateliti ne nur fotografas, ma anke mezuras la temperaturo e l'aquovaporo ye diferant altesi. Ultre to, la vento povas esar mezurata per la movo di la nubi. L'Europana veter-satelito ERS-1 povas mezurar la (des)tranquileso di la maro e tala-maniere dicar la vento sur marala surfaco.

## Referi
Peter Minuit

**Peter Minuit**, o **Pieter Minuit** (n. inter 1580 e 1594 til agosto 1638) esis Nederlandana administrero di la kolonio Nova-Nederlando, de 1626 til 1631. Il anke fondis Sueda kolonio *Nova-Suedia* en la peninsulo di Delaware, en 1638.

Segun la historio, ilu kompris l'insulo Manhattan del indijeni Lenape. L'insulo divenis la sito dil urbo *Niew Amsterdam*, pose New-York.
Paul Kruger

**Stephanus Johannes Paulus "Paul" Kruger**, farmisto e politikisto n. ye la 10ma di oktobro 1825 til la 14ma di julio 1904, esis prezidanto di Sudafrikana republiko de 1883 til 1902. Ilu komandis la rezisto di la Buri kontre Britaniani.