open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fela Kuti

**Fela Anikulapo Kuti**, nasko-nomo **Olufela Olusegun Oludotun Ransome-Kuti** (Abeokuta, la 15ma di oktobro 1938 - m. Lagos, la 2ma di agosto 1997 esis Nigeriana muzikisto e politikal aktivisto. Il developis propra muzik-stilo, olqua il nomizis *[[Afrobeat|afrobit]]*.

Fela Kuti naskis en protestanta familio de Yoruba-tribuo, ilua patro esis pastoro, ilua matro esis docisto ma divenis tre importanta politikisto.

Dum ilua voyaji kun sua bando *Fela Ransome-Kuti* ad Usa il impresesis dal aktivismo di Malcolm X ed influesis da ilua idei ed altra negro-aktivisti.

Retroe en Nigeria il difuzis sua politikal idei per la muziko ed ilua nokto-klubo *Afro-Shine*. La muziko da Fela Kuti divenis tre popular en Nigeria ed altra Afrikana landi. Il proklamis sua propra domo, quan il cirkondigis per fenco, a nedependanta *Republiko Kalakuta*.

Dum Festo por Negro-arti e Kulturo en Lagos (1978), il pleis la kansono *Zombie*, kansono qua mokis la povo dil armeo en Nigeria. La kansono esis grandega suceso en Nigeria e granda parti di Afrika. L'armeo di Nigeria demolisis ilua domo e kruele tormentis olua habitanti. La matro di Kuti mortis pro la vunduri dal inkurso.

Un yaro pose Kuti mariajesis su un-stroke a 27 mulieri, dansisti e duesma voci de ilua bando. Pos la mariajo Kuti e sua bando de 60 membri pleis en stadio en  Accra (Ghana). Dum plear *Zombie* sedicii eruptis e la bando ekpulsesis la lando.

Kuti kandidatigis su du foyi (1979 e 1983) por prezidantal elekti, ma impedesis da politikala povi.

20 Monati pos enkarcerigeso en 1984 da la rejimo di Muhamadu Buhari (pro 'nelegal exporto di pekunio') e liberigo da Ibrahim Babangida, Kuti plugrandigis sua bando a 80 membri e nomizis ol "Egypt 80" kun qua il pleis en Europa, Afrika ed Usa.

En 1997 Fela Kuti mortis pro sida. Ilua funero asistesis da milion de admiranti.

## <small>Referi</small>
Catherine O'Hara

**Catherine Anne O'Hara** (pron.: *ketrin-o-hera*; n. Toronto, la 4ma di marto 1954 – m. Los Angeles, la 30ma di januaro 2026) esis Kanadan-Usana aktoro. El ganis la *premio Usana Komediisto* por "Best in Show" e premio Emmy (kun la kompleta aktoraro di "SCTV Network 90").

O'Hara pleis en "After Hours" (1985) da Martin Scorsese, en "Beetlejuice" (1988) "The Nightmare Before Christmas" (1993) e "Beetlejuice Beetlejuice" (2024), omna tri da Tim Burton, el pleis la rolo di *Kate McCallister* en l'unesma du "Home Alone"-filmi. En la Kanadana komedio-serio "Schitt's Creek" (2015-2020) el pleis la rolo di "Moira Rose". La serio divenis tre populara pos publikigo che Netflix.
Ranobe

**Ranobe** (Japone *ラノベ*), **rainobe** (Japone *ライノベ*), (de l'Angla) **light novel** (Japone *ライトノベル*, lat. *raito noberu*) o simple **LN** esas Japona jenro di literaturo. Ol es maxim-multa-kaze ilustrita, ed olua publiko es yunaro e yun adulti.

La jenro esas apogo por manga, anime ed aktorala filmi.
Domerica

**Domerica Inc.** esas Japonian anim-ateliero produktita anime fondita ye novembro 2012.

## Extera ligilo
* [Domerica – oficala retoloko ([Japoniana linguo|Japone])]
E&H Production

**E&H Production Co., Ltd.** esas Japonian anim-ateliero produktita anime fondita ye marto 2021.

## Extera ligili
* [E&H Production – oficala retoloko ([Japoniana linguo|Japone])]
Yuri (jenro)

**Yuri** (Japone *百合*, segunvorte *[[lilio]]*), (de l'Angla) **Girls' love** o simple **GL** (Japone *ガールズラブ*, lat. *gāruzu rabu*) esas jenro di fiktiva komunikilaro origine en Japonia, qua reprezentas amala relati inter mulierala personegi. Maxim-multa-kaze ol kreesas da mulieri por mulieral e parte virala publiko, ed uzesas en manga, anime, videoludi, ranobe e literaturo.

La jenro semblas relatar precipue a lesbianeso, ma verki pri ol prezentas ank emocal e spiritala relati inter mulieri anke sen romantikeso o sexualeso.
Paradiso (Amsterdam)

**Paradiso** esas nokto-klubo en Amsterdam, proxim la Leidseplein. Ol funcionas kom koncerteyo di pop-muziko, ube multa famoza internaciona bandi pleis e pleas. La granda salono povas kontenar 1500 vizitanti. Ye l'unesm etajo esas plu mikra salono por 250 personi e kelkafoye eventas koncerti en la kelero.

L'edifico (arkitekto Gerlof Salm, konstruktita 1880) apartenis la religioz uniono Vrije Gemeente ed okupesis en 1967 da hipii qui volas havar propra klubeyo. Pos esir liberigata da la polico, la municipo di Amsterdam atribuis l'edifico en 1968 al asociuro *Paradiso*, por koncerti e kultural eventi di yuni. De la komenco bone konocata bandi quale Pink Floyd, The Pretty Things e Captain Beefheart pleis en Paradiso, quo kontributis a la destino dil edifico kom koncerteyo.
Sexuismo

**Sexuismo** esas prejudiko o diskriminaco pro sexuo o genro. Sexismo povas afektar ulu, ma fakte ol precipue relatas a mulieri e puerini.

## Referi
Tormento (sangoza sporto)

**Tormento** esas sangoza sporto en qua animalo es lacerata e tormentata da altra animalo kom amuzo o hazardoludo.
Olivos, Buenos Aires

Olivos esas vicinejo en Vicente López Partido (provinco di Buenos Aires, Arjentinia). Olua borda vicineji esas Vicente López ed Florida sude; River Plate situas este de ol; La vicineji: La Lucila ed Martínez, situas norde de ol, ed la urbo Munro situas weste de ol.

Olivos esas la municipo di Vicente López Partido, ed ol esas la loko di la Arjentiniana prezidanta domicilio.
Urso (geyala kulturo)

**Urso** esas persono qua identifikas su kun urso-kulturo en HBTI-kulturo. L'ursi esas maxim-multa-kaze geyi o bisexualuli havanta larja korpo grasoza, muskulala e haroza.
Bara (jenro)

**Bara** (Japone *薔薇*, segunvorte *[[rozo]]*), (de l'Angla) **Men's love** o simple **ML** (Japone *メンズラブ*, lat. *menzu rabu*) esas jenro di Japonian arto e komunikilaro konocata en Japonia kom *gay manga* (*ゲイ漫画*) o *gei komi* (*ゲイコミ*).

La jenro relatas a desegnita rakonti pri geyala homeoerotikeso, ed olua publiko es precipue geyi.
Katakana

**Katakana** (Japone *かたかな, カタカナ, 片仮名*) esas un ek du skribosistemi di skribo silabala kana (la dua es hiragana). Omna signo dil *katakana* havas equvalanta signo di hiragana.
Smörgåsbord

**Smörgåsbord** esas pladomoblala stilo di repasto origine de Suedia serviita kun diversa kolda dishi.
Wasei-eigo

**Wasei-eigo** (Japone *和製英語*) esas Angla vorti kreita en Japonia. La termino signifikas Japoniana vorto kreita de vorti e morfemi de Angla linguo, skribata per katakana. Kelka de ta vorti esas ank uzata en Angla linguo.

## Exempli
* *ofisu redī* (オフィスレディー, *office lady*) – muliero laboranta en oficeyo
* *sararīman* (サラリーマン) – mentala laboranto
* *wōkuman* (ウォークマン) – *walkman*, aparatilo por askoltar muziko
* *maikā* (マイカー) – privata vehilo
* *Sērā Mūn* (セーラームーン*) – titulo di populara [[anime]] e pseudonomo un ek personegi de ol
* *baikingu* (バイキング) – [[smorgasbord]]
* *donmai* (ドンマイ) – ne suciez
* *maipesu* (マイペス) – independanta persono (laboranta segunvole)
* *wanpisu* (ワンピス) – robo
* *handorukipa* (ハンドルキパ, ハンドルキーパー) – persono, qua ene drikas alkoholo kom vehanto di grupo che partio, konfero e.c.
* *konsento* (コンセント) – korento-kapto
* *hochikisu* (ホチキス) – kramponilo
* *shāpupenshiru* (シャープペンシル) – krayono mekanikal od automata
* *baiku* (バイク) – motorobiciklo
* *bebīkā* (ベビーカー) – vehileto por infanti
* *romansugurei'' (ロマンスグレイ) – bela, plu olda, griz-harala viro
José Lezama Lima

**José Lezama Lima** (pron.: *hosey-lezama-lima*; n. Havana, la 19ma di decembro 1910 - m. Havana, la 9ma di agosto 1976) esis Kubana skriptisto e poeto.

Lezama Lima intersequante fondis plura revui: *Verbum* en 1937, *Espuela de Plata*, de 1939 til 1941 e *Nadie Parecía* (1941). Il konocigas su per sua precioz e heremitala poezio, simil a ta da Luis de Góngora o Stéphane Mallarmé.

Lezama Lima havis grand influo ye hispana-linguala skriptisti, exemple la Kubani Guillermo Cabrera Infante, Severo Sarduy e Reinaldo Arenas, ma anke Octavio Paz, Julio Cortázar e Mario Vargas Llosa. Tamen, la povo Kastristala deklaris la verkaro da Lezama Lima a verkaro di qua l'estetiko havas nula politikala valoro por la populo, segun Kongreso pri l'Instrukto e Kulturo en 1971.

La maxim bone konocata libro da Lezama Lima esas la poeziala romano *[[Paradiso (roman)|Paradiso]]* (1966).
Pubereso

**Pubereso** esas procedo di chanji fizikala qua efektigas transformar korpo dil infanto en korpo adulta persono.
Adolecanto

**Adolecanto** esas numerala termino por persono evanta inter 13 e 19 yari. Personi evanta 10-12 nomizesas *preadolecanti*.
Genitoreso

**Genitoreso** esas promocar e suportar fizikala, konocala, sociala, emocala ed edukala developo de bebeeso til adulteso.
Sexuala genitado

**Sexuala genitado** esas tipo di genitado qua referas a komplexa biologiala vivociklo en qua gameto kun singla ensemblo di kromosomi kombinas kun altra gameto por produktar zigoto qua developas aden organismo kompozita kun celuli kun du ensembli di kromosomi.
Bad Bunny

**Bad Bunny**, pseudonimo di **Benito Antonio Martínez Ocasio** (pron.: *bed-bani*; n. Almirante Sur, Vega Baja, la 10ma di marto 1994), esas rap-kantisto muzikisto de Porto-Riko. Il esas konocata kom "Rejo di Latinala Trap" e chef-tendencigis la Hispana-linguala rap-muziko. En la historio di Spotify il esas l'unesma artisto qua quar yari intersequanta divenis la "maxim multe flu-brodkastit artisto di la yaro" (2020,2021, 2022), itere en 2025. Ultre to, il havas la rekordo di 'maxim multe brodkastit albumo' sur Spotify, per "Un Verano Sin Ti" (2022).
Luscious Jackson

**Luscious Jackson**(pron.: *lashyes-jekson*) esas Usana muliera muzik-bando di alternativa muziko. La bando fondesis en 1991. La nomo di la bando aludas boxisto Lucious Jackson, olquan li audis esar mispronuncata. En 2000 li disiris e depos 2011 li riunionis.

L'originala membri esis Jill Cunniff (kantisto, bas-gitaro), Gabby Glaser (voco, gitaro) e Vivian Trimble (klavaro, voco). Batisto Kate Schellenbach juntesis plu tarde a la bando.

La bando havis relative mult atenco di la muzik-jurnalaro. Li havis mikra suceso kun la singlaji "Naked Eye" (1996) e "Ladyfingers" (1999).
Zárate, Buenos Aires

Zárate esas portua urbo en la nordesto di la provinco di Buenos Aires, Arjentinia. Ol situas an la westa rivo di la Paraná Rivero, 90 km de Buenos Aires. Segun mezuro facita en 2001, ol havas 101,271 habitanti.

Zárate ed Campana esas precipua loki di importanta industria regiono. La urbo situas an una bordo di la Zárate-Brazo Largo Bridge, qua juntas Buenos Aires kun la provinco di Entre Ríos ed permisas komunikado kun la yena provinci: Misiones ed Corrientes, ed de ibe ad Brazilia ed Uruguay.

La urbo esis fondita en la 19ma di marto, 1854.
Opereto

**Opereto** esas cenala muzikala kompozuro simil ad opero kun parolata dialogi, lejera melodiala muziko e komedial efektigo.

## Referi
Muzikala teatro

**Muzikala teatro** esas jenro di spektaklo qua developis en 20ma yarcento opozinte a plu konvencionala jenri quale opero, opereto e muzikalo.

## Referi
Robert Crumb

**Robert Crumb** (pron.: *robert-kramb*; n. Filadelfia (Pennsylvania), la 30ma di agosto 1943) esas Usana desegnisto di rakonti ed ilustristo. Ilua maxim bone konocata DR-i esas l'alternativa DR-i pri "Fritz the Cat" (*Fritz la Katulo*), "Mr. Natural", "Devilgirl" (Diablo-yunino) e "Mr. Snoid". La rakonti traktas diversa tabua temi quale sexuago, violento, narkotigivi, ocido, insulti, politiko, rasismo. Por Crumb la DR esis moyeno expresar su pri omna frustraji e fantaziaji.

## <small>Fritz la Katulo</small>
En 1972 Fritz la Katulo filmigesis da Ralph Bakshi ed internacione esis granda suceso. Fritz divenis kult-figuro por la hipio-generaciono. Malgre la granda suceso di la filmo, Crumb esis tre deskontenta pri ol e refuzis kunlaborar a la sequanta parto *La Non Vivi di Fritz la Katulo* (1974), qua ne esis suceso.
Muzikalo

**Muzikalo** esas formo teatrala (muzikalala teatro) juntanta  muziko, kansoni, dialogi e danso, ed ank jenro di cinematografuro (filmala muzikalo) e televiziono-programo naracala kansoni kantata da la personegi.

## Referi
Filmala muzikalo

**Filmala muzikalo** esas filmala jenro en qua kansoni da la personegi juntesas a naraco, kelkafoye akompanita da danso.

## Referi
Disney Entertainment

**Disney Entertainment** esas un ek tri majora dividuri di Walt Disney Company kreita ye la 8ma di februaro 2023.
Walt Disney Studios

**Walt Disney Studios** esas majora dividuro di Disney Entertainment kom aferala segmento di Walt Disney Company konocata pro sua dividuri di film-ateliero. Ol kreesis ye la 16ma di oktobro 1923.
Walt Disney Pictures

**Walt Disney Pictures** esas Usana kompanio pri filmifado qua es filialo di Walt Disney Studios, la dividuro di Disney Entertainment apartenant a Walt Disney Company. Ol kreesis ye la 16ma di oktobro 1923.
Hororo-cinematografuro

**Hororo-cinematografuro** o simple **hororo** esas filmala jenro qua probas extraktar fizikala o psikologiala timo che spektanti.
Kriminala cinematografuro

**Kriminala cinematografuro** esas filmala jenro quan naraco konsistas diversa aspekti di kriminozeso e yusteso pri krimino.
Dramatala cinematografuro

**Dramatala cinematografuro** esas filmala e televizionala (serii) jenro quan naraco es fiktiva o mi-fiktiva intencanta esar plu serioza kam humurala.
Take That

**Take That**, pronuncez: *teyk-ded*, (1990-1996, 2005-) esas Britaniana yunulo-bando de Manchester, qua depos 1990 esis tre populara en tam Unionita Rejio kam internacione. La bando konsideresis la Britaniana konkurencanti dil Usana yunulo-bando New Kids on the Block, ed esis rivali di sam-Britaniana yunulo-bando East 17. Take That havis 8 numero 1-sucesi en l'Unionita Rejio.

La membri di Take That esis Gary Barlow (chef-kantisto e kansonifisto) Mark Owen, Robbie Williams (qua pose komencis solo-kariero), Howard Donald e Jason Orange (qua livis la bando en 2014). De 1990-1995 Nigel Martin-Smith esis la direktisto e produktisto di Take That.
Policala cinematografuro

**Policala cinematografuro** esas filmala subjenro di kriminala cinematografuro quan naraco konsistas precipua roli di policisti.
Jacob Epstein

**Jacob Epstein** (/ˈɛpstaɪn/, n. la 10ma di novembro 1880, New York, Nova-York, Usa – m. la 21ma di agosto 1959, London, Anglia) esis Usana e  Britaniana skultisto.
Jean-Luc Mélenchon

**Jean-Luc Antoine Pierre Mélenchon** (pron.: *ja<sub>n</sub>-luk-melansho<sub>n</sub>*; n. Tanjer, la 19ma di agosto 1951) esas Franciana politikisto qua servis kom ministro di edukeso (2000-2002) sub Lionel Jospin. Il esis prezidantala kandidato por la *Parti de Gauche* (2012) e por *[[La France Insoumise]]* (2017 e 2022).
Tanjer

**Tanjer** (en l'Arabiana: طنجة *Tanja*, Tamazigt: ⵟⴰⵏⵊⴰ) esas urbo en la nordo di Maroko en la prefektio Tanjer-Asila, en la regiono Tanjer-Tetuan-Al Hoceima. En 2024 l'urbo havis ck. 1,3 milion de habitanti.
Kompanala cinematografuro

**Kompanala cinematografuro** (Angle *buddy film*) esas subjenro di aventurala e komediala cinematografuro en qua du personi havas komuna aventuri, misioni o voyajo, a kostume on esas du maskulala personegi kontrastiganta.
Organizita krimino

**Organizita krimino** referas a transnaciona, naciona o lokala grupi di centraligit entraprezaji okupanta su pri nelegal aktiveso por profito.
Bandacho

**Bandacho** esas grupo o socio asocianta personi, amiki o membri di familio kun definita chefeso ed intern organizo, qua okupas pri nelegala konduto pri organizita krimino.
Jeffrey Epstein

**Jeffrey Edward Epstein** (pron.:  *jefri-epstayn*; familio-nomo pronuncata [ˈɛpʃtaɪn], ma pronuncata [ˈɛpstiːn] da lu ipsa; n. New York, la 20ma di januaro 1953 – m. New York, la 10ma di agosto 2019) esis Usana kolokisto. Il esis kondamnita seriala violacero, infanto-violacero e sexuala deliktanto.

En 2006 iniciesis proceso kontre Epstein pro akuzeso pagir 40 minora adolecantini por sexuago. En 2008 la kazi financale aranjesis ultre un kazo de pago por sexuago kun 14 evant adolecantino. Il kondamnesis a dekedok monati en karcero de qui deketri en hemal enkarcereso. En 2019 l'Usana ministerio di judicio komencis exploro al aranji di 2008, komenco di julio il itere arestesis pro hom-komerco e mizuzo di minora adolecantini inter 2002-2005. Kulpeso povus kondamnar a 45 yari en karcero.

## <small>Societala figuro</small>
Per sua pekunio Epstein povis durar sua vivo di sexual ecesaji, il subornis ed extorsis politikisti, jurnalisti ed aferisti. Inter sua amiki e komplici esis Bear Stearns-bankestro ed aferala ex-partnero Alan C. Greenberg, komunikilaro-magnato Robert Maxwell, ilua filino ed 'maxim bon amiko' di Epstein Ghislaine Maxwell, ex-prezidanto di Victoria's Secrets Leslie Wexner e Princo  Andrew.

## <small>Epstein-dokumenti</small>
La 30ma di agosto 2026 l'Usana Departmento di Judicio liberigis 3 milion dokumenti, 180.000 imaji e 2.000 video-filmeti por publikigo, per qui klareskis la nombro de personi qui havis amikala relato kun Epstein, anke pos ilua kondamneso en 2008. Inter li esis la rejala familio di Norvegia (Mette-Marit Tjessem Høiby), l'exministro pri Exterlandal Aferi di Slovakia Miroslav Lajčák ("la mulieri esis ecelanta", il skribis ad Epstein), Richard Branson, Donald Trump, Peter Mandelson (Labour Party - UR), Sarah Ferguson (exspozo Princo Andrew), la Franciana politikisto Jack Lang, Windows-kreinto Bill Gates, Saudi-Arabiana politikisto Mohamad bin Salman e multa altra membri dil elito.

## <small>Referi</small>
Kriministala cinematografuro

**Kriministala cinematografuro** (Angle *gangster film*) esas subjenro di kriminala cinematografuro enfokiganta ye bandachi en organizita krimino.
Historiala cinematografuro

**Historiala cinematografuro** (Angle *historical film*) esas filmala jenro pri historio kom eventaji, raporti, dokumenti e memoraji.
Britaniana Film-Instituto

**Britaniana Film-Instituto** (BFI) o (origin Angla) **British Film Institute** esas nedependanta Britaniana karitatoza ne-profitema organizuro fondita en 1933, e okupanta su pri promocar Britaniana cinematografo, distriburo ed edukado.
Usana Federuro di Artisti pri Televiziono e Radio

**Usana Federuro di Artisti pri Televiziono e Radio** (UFATR) o (origin Angla) **American Federation of Television and Radio Artists** (AFTRA) esis labor-sindikato asociita c. 75 mil Usan aktori. Ol existis en yari 1937-2012, e pose juntante kun Gildo di Skren-Aktori kreesis SAG-AFTRA.
Gildo di Skren-Aktori

**Gildo di Skren-Aktori** (GSA) o (origin Angla) **Screen Actors Guild** (SAG) esis labor-sindikato asociita c. 120 mil Usan aktori. Ol existis en yari 1933-2012, e pose juntante kun Usana Federuro di Artisti pri Televiziono e Radio kreesis SAG-AFTRA.
SAG-AFTRA

**Gildo di Skren-Aktori – Usana Federuro di Artisti pri Televiziono e Radio** (GSA-UFATR) o (origin Angla) **Screen Actors Guild–American Federation of Television and Radio Artists** (SAG-AFTRA) esis labor-sindikato asociita c. 171 mil Usan aktori. Ol kreesis ye la 30ma di marto 2012 kom uniono di du sindikati: Gildo di Skren-Aktori e Usana Federuro di Artisti pri Televiziono e Radio.
Longa cinematografuro

**Longa cinematografuro** (Angle: *feature film*, *feature-length film* o *theatrical film*) esas cinematografuro quan longeso es diverse definita depende del organizuro. Segun Usana Film-Instituto (AFI) e Britaniana Film-Instituto (BFI) to es adminime 40 minuti, e SAG-AFTRA – adminime 60 minuti. Olime ja ne existanta Gildo di Skren-Akrori preferis adminime 80 minuti.
Kurta cinematografuro

**Kurta cinematografuro** (Angle: *short film*) esas cinematografuro quan longeso es diverse definita depende del organizuro, generale inter 40 e 60 minuti. Olime tala cinematografuri en cinemi esis nur suplemento por longa cinematografuri e dauris inter 20 e 30 minuti.

Nuntempe la kurta cinematografuri realigesas kom: animita, dokumentala, experimentala e naracala.
Usana Film-Instituto

**Usana Film-Instituto** (UFI) o (de origin Angla) **American Film Institute** (AFI) esas nedependanta Usana ne-profitema organizuro fondita ye la 5ma di junio 1967 da prezidanto Lyndon Johnson, e okupanta su pri promocar Usana cinematografo. Ol organizas de 1971 en Los Angeles festivali AFI Fest, e de 1973 fondas sua prizo pri *toto di filmala verkaro*.
Televizionala cinematografuro

**Televizionala cinematografuro** (Angle: *television film* o *made-for-television film*) esas cinematografuro quan longeso es simil a la naracala, maxim ofte mez-longa, produktita da o por televizionala staciono.
Mez-longa cinematografuro

**Mez-longa cinematografuro** (Angle: *featurette*) esas cinematografuro quan longeso es diverse definita, generale inter 22 e 55 minuti od inter 30 e 70 minuti, dum filmala festivali – inter 30 e 60.

Tala longeso uzesas maxim ofte che produktado di televizionala cinematografuri.
Historiala dramato

**Historiala dramato** (Angle *historical drama*, *period drama* o *period piece*) esas dramatala verko kun encenigo en pasinto, maxim-multa-kaze uzata kuntexte cinematografo e televiziono, qua prezentas historial eventaji e personegi kun diversa gradi di fiktiveso quale kreativa dialogi o ceni qui kompresas separata eventaji.
Biografiala cinematografuro

**Biografiala cinematografuro** (Angle *biographical film* o *biopic*) esas jenro di naracala filmo (anke kom historiala dramato) pri vivo ed aktiveso di famoza personi quale artisti, ciencisti, politikisti, heroi nacionala.
Hom-komerco

**Hom-komerco** esas (interaltre) aquiro, transporto e komerco de homi kontre lia volo skope sexual exploto, laboral exploto od altra formo de exploto. Hom-kontrabando ne esas konsiderata hom-komerco pro ke to eventas pro prego da kontrabanditi.
Kriminala fiktiveso

**Kriminala fiktiveso** esas termino referant a naraco o fiktiveso pri kriminaji ed inquestado da detektivo amatoral o profesionala.
Nigra fiktiveso

**Nigra fiktiveso** o (del origin Franca) **noir-fiktiveso** esas subjenro di kriminala fiktiveso kom mixuro di sexuo e violentado.
Saba

**Saba** esas insulo de 13 km2 en la Karibiana regiono qua depos 2010 esas Nederlandana municipo. Saba apartenas kun Sint Eustatius e Sint Maarten a la SSS-insuli. Saba havas ck. 2100 habitanti, quarimo habitas la chefurbo The Bottom. Lokale on indikas l'insulo per *The Unspoiled Queen*.
Kompan-policistala cinematografuro

**Kompan-policistala cinematografuro** (Angle *buddy cop film*) esas cinematografala e televizionala jenro di policala filmo kun naraco pri du policisti kun diferant e konfliktanta personalesi qui fokigesas pri laboro kune por solvar krimini o kaptar kriminozi, ofte lernante l'una l'altra.
Jenro

**Jenro** esas ula stilo o formo di komuniko en ula maniero (skribata, parolata, dijitala, artala, e.c.) kun sociala konvencioni, qui developis pos tempo.
Periodigo

**Periodigo** en historiografio esas procedo o studio di kategoriizar pasinto a distinta, quantifika e nomizita bloki por exploro ed analizo.
Historio di Europa

**Historio di Europa** dividesas a quar tempala periodi: prehistorial Europa (ante c. 800 aK), klasik antiqueso (800 aK til 500), mezepoko (500-1500) e modern ero (depos 1500).
Modern ero

**Modern ero** esas konsiderata kom historiala periodo di homala historio, origine aplikat a historio di Europa pos mezepoko.
Neo-noir

**Neo-noir** (del Franca *néo-noir*; IFA *ne.o.nwaʁ* od (del Angla) *ˌniː.oʊ ˈnwɑːr*) esas filmala jenro de la yari 1970 asociita kun subverso e vid-stilo di klasika tropi di nigra filmo, adaptanta temi de la yari 1940 e 1950 por nuntempala publiko, ofte kun intensa kolori ed alta kontrasto, plu grafika reprezenturo di violentado e sexualeso, temala motifi e nelineara naraco o redaktado.
Chiliana Hispana linguo

La **chiliana Hispana linguo** (*Español chileno*) esas un de la diversa varianti di la Hispana linguo qua esas parolata en la maxim granda parto di Chile. La dialekti di la Hispana linguo di Chile havas un pronuncado, gramatiko, vocabulario e kolokiala uzadi distinkta, qua diferas de la Hispana linguo normala. Plura linguisti identifikas ol quale un de la varianti maxim divergenta di la Hispana linguo.
Nuntempala historio

**Nuntempala historio** en historiografio esas parto di modern ero qua deskriptas historiala periodo de 1945 til nun.
Nuntempala literaturo

**Nuntempala literaturo** esas literaturo qun encenigo es pos duesma mondomilito e relatas a nuntempala historio. I.a. subjenro di la literaturo es nuntempal amoromano.
Jenrala fiktiveso

**Jenrala fiktiveso** envelopas fiktiva verki skriptita kun intenco di konvenar a specifika literaturala jenro por leganti e admiranti di la jenro.

La precipua jenri esas krimino, fantazio, amoromano, CiFi e hororo.
Filmala jenro

**Filmala jenro** esas stilala o temala kategorio di cinematografuri apogita sur simileso a naracal elementi, estetikal aprocho od emoci relatant al filmo.
Mohamad bin Salman

**Mohamad bin Salman** (en l'Arabiana: محمد بن سلمان آل سعود, n. Yeda, la 31ma di agosto 1985) depos junio 2017 esas la kron-princo di Saudi-Arabia e depos septembro 2022 anke la chef-ministro. Rejo Salman bin Abdulaziz ed ilua 3ma spozo *Fada bint Fala bin Sultan al Hitalayn* esas ilua genitori.
Ngugi wa Thiong'o

**Ngugi wa Thiong'o** (pron.: * ngugi-wa-tiongo*; bapto-nomo **James Ngugi**, (n. Kamiriithu, la 5ma di januaro 1938 – m. Buford, Georgia, la 28ma di mayo 2025) esis Keniana skriptisto e pos-koloniala pensero. Il konsideresas un de la maxim important Afrikana skriptisti e freque mencionesis por kandidato por la premio Nobel por Literaturo.
Frederic Remington

**Frederic Remington** (n. ye la 4ma di oktobro 1861 til la 26ma di decembro 1909) esis Usana piktisto e skultisto.
Jurnalist anado

**Jurnalist anado** esas nevera informo donant a publiko. To es novajo kelkafoye vera, sempre supersticoza, ofte falsa.
James Van Der Beek

**James David Van Der Beek** (pron.: *jeyms-vender-bik*; n. Cheshire, Konetikat, la 8ma di marto 1977 - m. Austin, Texas, la 11ma di februaro 2026) esis Usan aktoro, maxim bone konocata pro ilua rolo Dawson Leery en la televizion-serio *Dawson's Creek* (WB Television Network, 1998-2003).
Bambua kurteno

**Bambua kurteno** esas termino kreita en la tempo di kolda milito
per analogio a fera kurteno, simbolizata divido di kontinento ed izolo di komunista stati di westal Azia (Chinia, Nord-Korea, Kambodja, Vietnam) de resta stati.
Historiala fiktiveso

**Historiala fiktiveso** esas literaturala jenro en qua fiktiva naraco lokizita en encenigo di partikulara reala historial eventaji.
Vicente Fidel López

Vicente Fidel López, n. ye la 24ma di aprilo 1815 til la 30ma di agosto, esis Arjentiniana historisto, advokato ed politikisto. Lu esis la filiulo di la autoro ed politikisto Vicente López y Planes.
Héctor Aldana

**Héctor Aldana** (n. ye la 17ma di agosto 1988) esas Mexikiana luktisto pri mixita milital arti (MMA) (kategorio ad 77 kg). El luktis por: UFC. Segun statistiki de septembro 2023 pos vinkir lukto kontre Jorge Arturo Salazar elua rekordo en MMA esas 5-3.

## Referi
Víctor Altamirano

**Víctor Altamirano Romano** (n. ye la 23ma di januaro 1991) esas Mexikiana luktisto pri mixita milital arti (MMA) (kategorio ad 56 kg). El luktis por: LFA e UFC. Segun statistiki de septembro 2024 pos perdita kontesto Daniel Barez elua rekordo en MMA esas 12-5.

## Referi
Alan Domínguez (MMA-luktisto)

**Alan Arturo Domínguez García** (n. ye la 26ma di novembro 1996) esas Mexikiana luktisto pri mixita milital arti (MMA) (kategorio ad 66 kg). El luktis por: LUX Fight League e PFL. Segun statistiki de junio 2025 pos perdita kontesto Nicholas Meck elua rekordo en MMA esas 13-4.

## Referi
Álvaro Herrera (MMA-luktisto)

**Alvaro Herrera Mendoza** (n. ye la 14ma di mayo 1990) esas Mexikiana luktisto pri mixita milital arti (MMA) (kategorio ad 70 kg). El luktis por: UFC e Combate Américas. Segun statistiki de marto 2019 pos perdita kontesto Ignacio Capella elua rekordo en MMA esas 9-7.

## Referi
Polo Reyes

**Marco Polo Reyes** (n. ye la 7ma di novembro 1984) esas Mexikiana luktisto pri mixita milital arti (MMA) (kategorio ad 70 kg). El luktis por: UFC e LUX Fight League. Segun statistiki de junio 2023 pos perdita kontesto Adam Assenza elua rekordo en MMA esas 9-7.

## Referi
Irwin Rivera

**Irwin Rivera** (n. ye la 14ma di februaro 1989) esas Mexikiana luktisto pri mixita milital arti (MMA) (kategorio ad 61 kg). El luktis por: Combate Américas e UFC. Segun statistiki de septembro 2023 pos perdita kontesto Joshua Weembs elua rekordo en MMA esas 12-7.

## Referi
Imanol Rodríguez

**Imanol Rodríguez Pillado** (n. ye la 15ma di novembro 1999) esas Mexikiana luktisto pri mixita milital arti (MMA) (kategorio ad 57 kg). El luktis por: Budo Sento Championship e UFC. Segun statistiki de oktobro 2025 pos vinkir lukto kontre Roque Conceição Moreira Jr. elua rekordo en MMA esas 6-0.

## Referi
Blanka propagando

**Blanka propagando** esas propagando qua oficale donas fonto di deveno e naturo di informo.

L'exemplo di la propagando esas parolaji di membri di guvernio en televiziono.
Akbarh Arreola

**Akbarh Arreola** (n. ye la 14ma di januaro 1983) esas Mexikiana luktisto pri mixita milital arti (MMA) (kategorio ad 70 kg). El luktis por: UWC México e UFC. Segun statistiki de junio 2022 pos vinkir lukto kontre Walter Luna elua rekordo en MMA esas 26-11-1.

## Referi
Martin Bravo (MMA-luktisto)

**Martin Bravo** (n. ye la 21ma di septembro 1993) esas Mexikiana luktisto pri mixita milital arti (MMA) (kategorio ad 66 kg). El luktis por: UWC México, UFC e Combate Global. Segun statistiki de junio 2023 pos perdita kontesto José Ferreira elua rekordo en MMA esas 13-4.

## Referi
Griza propagando

**Griza propagando** esas formo di propagando quan deveno es ne konocata, e publiko povas only supozar to.
Naziista propagando

**Naziista propagando** esas formo di propagando uzita da naziista partiso (NSDAP) en yari ante diktaturo di Hitler e dum olua dauro en yari 1933-1945, qua esis maxim grava instrumento di realigar ilua politiko.
Christopher Isherwood

**Christopher Isherwood** (pron.: *kristofer-isherwud*; n. High Lane, Cheshire la 26ma di agosto 1904 - m. Santa Monica, Kalifornia, la 4ma di januaro 1986) esis Britanian ed Usana skriptisto. Ilua maxim bone konocata verki esas "Goodbye to Berlin" (1939), mi-autobiografiala novelo, qua esis la bazo por "Cabaret" (1966), "A Single Man" (1964, filmigit en 2009 da Tom Ford), e "Christopher and his kind" (1976), olqua "duktis lu aden la kordio di la Geyala Liberigo-movemento".

## <small>Referi</small>
Wunderwaffe

**Wunderwaffe** (de Germana *mirakl-armo*; IFA *ˈvʊndɐˌvafə*) esas expresuro kreita da naziista propagando en Germania dum duesma mondomilito.

Ol signifikis teknologiale progresita sekret armo pri granda forco povanta donar vinko por naziisti.
Klaudikant anado

**Klaudikant anado** esas politikisto qua finas havar sua politikal ofico vartante por ja elektita sucesanto.
Politikala subjekto

**Politikala subjekto** od **aktoro politikala** esas ensemblal od individuala partoprenanto di politikala vivo decidanta konciante, suverene ed aranjita agaji.
Bufrala stato

**Bufrala stato** esas desgranda stato, maxim-multa-kaze kun febla militistaro, jacanta inter konkurencanta stati. Per sua existo e politiko tala stato diminutas danjero di konflikto. 

L'exemplo di tala stati esis Uruguay e Paraguay ye la 19ma di yarcento kom bufro inter Arjentinia e Brasilia.
Karin Amatmoekrim

**Karin Amatmoekrim** (pron.: *karin-amatmukrim*; n. Paramaribo, la 25ma di decembro 1976) esas Surinaman-Nederlandana skriptisto. El naskis en Surinam, grandeskis en Nederlando. Amatmoekrim skribas romani, rakonti e kolumni. Elua maxim bone konocata verko esas "De man van veel" (2013), pri periodo en la vivo di Anton de Kom.
Sanesala kordono (epidemiologio)

**Sanesala kordono** od **epidemiala barilo** esas kordono di kontrolo-punti cirkum regiono, ube aparis epidemio di infekto.
Satelitala stato

**Satelitala stato** esas stato agnoskata internacione, ma tre dependata de altra forta stato, qua formale agnoskas olua nedependeso.
Politikala militado

**Politikala militado** esas uzar enemikala politikala moyeni por koaktar opozanto ke lu facas determinita volo.

La grava rolo en la militado pleas omna formi di propagando: blanka, griza e nigra.
Cees Nooteboom

**Cornelis Johannes Jacobus Maria Nooteboom** (pron.: *seys-notebom*; n. Den Haag, la 31ma di julio 1933 - m. Minorka, la 11ma di februaro 2026) esis Nederlandana skriptisto de romani, poezio e voyajo-raporti. Ilua maxim bone konocata verko esas "Rituelen" (1980).

La rakonto *Vinyeti Veneziana* tradukesis en Ido.
Populala demokratio

**Populala demokratio** esis termino por politikala sistemo en satelitala stati di Soviet-Uniono pos duesma mondomilito.
Sanesala kordono (internaciona relati)

**Sanesala kordono** esas termino uzata de 1919 por kateno di bufrala landi kom barilo dop qua situesas potenciale danjera lando.

Pos duesma mondomilito la termino uzesis por landi di populala demokratio qui esis barilo inter Westal Europa e Soviet-Uniono.
Politikala partiso

**Politikala partiso** esas organizuro qua koordinas kandidati por konkursar dum elektado/votado e partoprenar en guvernado.
Sanesala kordono (politiko)

**Sanesala kordono** en politiko esas refuzo di un o plu politikala partisi por kooperar kun altra politikala partisi.
Sanesala kordono (homonimo)

**Sanesala kordono** (de Franca *Cordon sanitaire*, IFA *kɔʁdɔ̃ sanitɛːʁ*) esas:
* sanesala kordono – en epidemiologio: kordono di kontrolo-punti cirkum regiono, ube aparis epidemio di infekto
* sanesala kordono – en internaciona relati: kateno di bufrala landi kom barilo dop qua situesas potenciale danjera lando
* sanesala kordono – en politiko: refuzo di un o plu politikala partisi por kooperar kun altra politikala partisi
Sociala sistemo

**Sociala sistemo** en sociologio esas toto di modeli, funcioni e sociale aceptebla konduti esanta en determinita socio od en determinita grupo homala.
Sociopolitikal autoritato

**Autoritato** kom termino sociopolitikala esas poveso di influar per individuo o grupo pri grava real aspekti di vivo di determinita socio.
Patriarkeso

**Patriarkeso** esas sociala sistemo en qua autoritato, heredo di proprietajo e sucedo di autoritato apartenas a viri.
Kodexovorto (homonimo)

**Kodexovorto** (Angle *code word*) esas:
* kodexovorto – en komuniko: elemento di normaligita kodexo o protokolo
* kodexovorto – en retoriko: frazo destinita por expresar predeterminita signifiko esante neremarkinda por ne-iniciinti
HBTI-slango

**HBTI-slango** pozesas en Angla slang-lexiko, ed uzesas maxim ofte inter HBTI-personi.

## Exempli
* urso
* amiko di Dorothy
Amiko di Dorothy

**Amiko di Dorothy** (de Angla **Friend of Dorothy**, **FOD**) esas kodexovorto por geyi, unesme uzata en HBTI-slango. La frazo diskrete e senenemike sugestas sexual orientizo.

La termino probable devenas de personego *Dorothy Gale* cinematografuro de 1939 nomizita *[[La sorcisto di Oz]]*. Aktorino Judy Garland qua pleis rolo di Dorothy divenis gey-ikono.
La sorcisto di Oz

**La sorcisto di Oz** esas Usan filmo de 1939 direktita da Victor Fleming.

## Roli
* Judy Garland kom Dorothy Gale
Tami Roman

**Tami Roman** (pron.: *temi-romen*), nasko-nomo: **Tamish Akbar Youngblood** (n. Mount Vernon, Nova York, la 17ma di aprilo 1970) esas Usan aktoro,  televizion-persono, manekino, kantisto, aferisto e produktisto. El debutis en la televizion-programo *The Real World: Los Angeles* (1993) e pose aparis en multa televizion-serii. El kreis la muzik-bando *Reality*, di qua pose la nomo chanjesis a *Female*. Maxim recente el esis hosto di la programo *Caught in the Act: Unfaitful* (2022-2025) por MTV.
MTV

**MTV** (pron.: *em-ti-vi*; originale abreviuro por: *Music Television*), esas Usana televizion-reto (New York) qua fondesis en 1981 e qua prizentis nova koncepto: sencese brodkastar videofilmeti de muziko. L'unesma filmeto qua montresis esis "Video Killed the Radio Star" (video ocidis la radiofon-celebro) da Buggles. La brodkasterio popularigesis da la video-filmeto "Money for Nothing" da Dire Straits, kun la frazo *I want my MTV*, kantita da Sting.
Glikagono

**Glikagono** (en la Grekiana: Γλυκαγόνη, *glukagone*), esas importanta hormono en la karbonhidratala metaboliismo. Produktita da la pankreato, ol liberigesas kande la nivelo de glikoso en la sango esas baza. La hepato respondas a la hormono glikosigante la gardita glikogeno e liberigant ol a la sango-fluo.

L'ago di glikagono tale efektigas al insulino, to esas, a la celuli, ke oli englutas glikoso (e ke la hepato produktas glikogeno) dum instanti di hungro.
Kodexovorto (komuniko)

**Kodexovorto** en komuniko esas elemento di normaligita kodexo o protokolo.

Omna kodexovorto asemblesas konforme kun specifika roli dil kodexo ed asignit unika signifiko. La kodexovorti kustume uzesas pro fidindeso, klareso, koncizeso o sekreteso.
Kodexovorto (retoriko)

**Kodexovorto** en retoriko esas vorto o frazo destinita por expresar predeterminita signifiko por publiko qua konocas la frazo, esante neremarkinda por ne-iniciinti.
Mentala maladeso

**Mentala maladeso** esas kondutal o mentala modelo qua efektigas signifikanta ditreso o handikapo di personala funcionado.
Psikoterapio

**Psikoterapio** esas uzar psikologiala metodi, partikulare dum regulala interpersonala komuniko, por helpar chanjar personala konduto, kreskar feliceso e vinkar problemi.
Relatala psikoanalizo

**Relatala psikoanalizo** esas skolo di psikoanalizo en Usa qua emfazas la rolo di reala e fiktiva relato kun altri en mentala maladeso e psikoterapio.
Pleado (psikologio)

**Pleado** en relatala psikoanalizo esas termino por deskriptar nereflektita mentala cenaro, prefere kam voce deskriptar asociita pensi e senti.
Pleado

**Pleado** esas aktiveso en qua rakonto spektesas per signifiki di pensi e senti da aktoro qua adoptas personego en teatro, cinematografo, televiziono, radio od altra amas-komunikili.
Olympe de Gouges

**Marie-Olympe de Gouges** (nasko-nomo: **Marie Gouze**), kurte **Olympe de Gouges** (pron.: *olempe-de-guje*; n. Montauban, la 7ma di mayo 1748- m. Paris, la 3ma di novembro 1793) esis Franciana skriptisto, feministo e revolucionero. Elua klamo por sama yuri ne havis rezulto e dum la Teroro elua politikala mildeso duktis el a la gilotino.

Elua maxim bone konocata verko esas "Déclaration des Droits de la Femme et de la Citoyenne" (septembro 1791, deklaro pri la yuri di la muliero e di la civitano).
Jacques-Bénigne Bossuet

**Jacques-Bénigne Bossuet** (pron.: *jak-beninye-bosuet*; n. Dijon, la 27ma di septembro 1627 - m. Paris, la 12ma di aprilo 1704) esis Francian episkopo e skriptisto, precipue apreciata pro ilua "sermons" (prediki) ed "oraisons funèbres" (funerala pregi).
Audiolibro

**Audiolibro**, **sonolibro** o **parolata libro** esas enrejistro di libro od altra verko kom parparolata laute.
Jean-Jacques Lefranc de Pompignan

**Jean-Jacques Lefranc markezo de Pompignan**, plu bone konocata kom **Lefranc de Pompignan** (pron.: *lefrank-de-pompinya<sub>n</sub>*; n. Montauban, la 17ma di agosto 1709 - m. Pompignan, la 1ma di novembro 1784) esis Franciana nobelo, magistrato e skriptisto, poeto, membro dil Akademio Franciana. Ilua maxim bone konocata verki esas "Ode sur la mort de Jean-Baptiste Rousseau" e "Poésies Sacrées" (1751-1754, sakra poemi)
Vocala pleado

**Vocala pleado** esas arto pri spektar personego o provizar informo por publiko per voco ex. en animi, televiziono-programi o videoludi.
Facez to ipsa

**Facez to ipsa** o (de Angla) **do it yourself** (**DIY**) esas metodo di konstruktar, modifikar e reparar kozi ipse sen experti.
Movokapto

**Movokapto** o (de Angla) **motion capture** (**mocap**) esas tekniko uzata en cinematografuri e videoludi, en qua kaptesas tri-dimensionala movi di aktoro e konservesas li en komputero.
Serio di cinematografuri

**Serio di cinematografuri** esas ensemblo di relatata cinematografuri kun naraco en la sama fiktiv universo o vendata kom serio.
Seriala cinematografuro

**Seriala cinematografuro** esas filmala jenro populara dum unesma duimo di 20ma yarcento, qua maxim-multa-kaze relatas a singla ensemblo di personegi protagonista ed antagonista havanta roli en singla naraco.

Onu ne konfudez la termino kun la termini serio di cinematografuri e televizionala serio.
Bob-glitvetur-sporto

**Bob-glitvetur-sporto** esas olimpiala vintro-sporto (depos 1924, Chamonix), dum qua on vehas sur sinuoza parkuro de glacio sur betono, per direktebla glitveturo provizita de aerodinamiala kuvo. Bob-glitveturo venas del Angla verbo *to bob*, signifikante saltetar, sur rekta peci la vehanti movas su ad-e-retroe por efektigar plu granda rapideso. Existas versioni por un, du o quar vehanti.

Glitvetur-vehar existis hazarde en Suisia, kande on decensis la monti per glitveturo. Olime esis ligna glitveturi, pose, precipue por la sporto, e pro sekureso, la kuvo di la glitveturi esis de fero. Moderna bob-glitveturi havas du pari de ferolami sub la kuvo qui glitas sur la glacio. L'avana ferolami esas direktebla. Por l'Olimpiala Ludi la tota pezo - veturo e pasajeri - esez admaxime 635 kilogrami. Por startar on devas kurar e pulsar por acelerigar la glitveturo e kande esas sat granda rapideso la kuranti saltas aden la kuvo.

Bob-glitveturo povas atingar rapideso de 100 a 150 kmph.
Jesse Jackson

**Jesse Louis Jackson sr.** (pron.: *jesi-jekson*; nasko-nomo **Jesse Louis Burns**; n. Greenville, 8ma di oktobro 1941 – m. Chicago, 17ma di februaro 2026), esis Usana baptisto-predikanto, politikisto ed aktivisto por civila yuri.

Jackson esis direta kunlaboranto di Martin Luther King e pos la morto di King divenis la maxim importanta duktero di la negro-komuneso en Usa. En la yari 80 il probis kandidatigar su dufoye por prezidanto por la Demokrata Partiso.

Il renkontris sua spozo Jacqueline Lavinia Brown dum la studio en l'universitato e mariajesis ad el en 1962. Dum ilua studenteso il partoprenis lokala manifesti kontre segregaco e por civila yuri. En 1965 il partoprenis senviolenta manifesti por yuri por afrikan-usani, kunorganizita da Martin Luther King, e komencis laborar por King.

En 1968 Jackson divenis baptisto-predikanto. La 4ma di aprilo 1968 King pafesis a morto koram Jackson, to quo enorme shokigis lu. Jackson sucedis King ma balde disputis kun Ralph Abernathy e perdis direktisteso pri *Operation Breadbasket* (1971), l'ekonomiala departmento di *Southern Christian Leadership Conference* (SCLC), di qua King igis lu direktisto. Il fondis nova organizuro PUSH (*People United to Save Humanity*, homi unionita por salvar la homaro) por implikigar afrikan-usani pri ekonomio. Il anke divenis prezidanto di *[[Rainbow Coalition]]* (cielarko-koalisuro) qua aspiris egala yuri por afrikan-usani, mulieri e homeosexuali.

L'elekto di Barack Obama kom l'unesma negro-prezidanto en 2008 emocigis Jackson, il publike ploris pro joyo: "Me joyas ke me vivis suficante longe por experiencar ke nia laboro havis rezulto".

## <small>Referi</small>
Urdinarrain

**Urdinarrain** esas urbo en la centro-sudo dil provinco di Entre Ríos, Arjentinia, distante 240 km sudeste del provinca chefurbo Paraná e 40 km weste de Gualeguaychú. Ol havas 8,986 habitanti segun la kontado 2010.

La originala mikra loko esis habitita da multa enmigranti, precipue veninte de Europa, pos arivo dil fervoyo ye la 23ma di septembro 1890. Ol esis deklarita kom unesma-kategoria municipo ye la 21ma di agosto. La aktuala nomo dil urbo esas homajo a l'generalo Manuel Antonio Urdinarrain (1801-1868), qua kombatis kune kun Francisco Ramírez e Justo José de Urquiza.
Atlantis: The Lost Empire

Atlantis: The Lost Empire esas Usan animita filmo de 2001 produktita da Walt Disney Feature Animation. Ol esas la 41ma longa filmo di Disney.
Peter Claffey

**Peter Claffey**, n. ye la 28ma di julio 1966, esas aktorulo de Irlando e ex-profesiona rugbiisto. Lu renuncis sua sporta kariero en 2019 por divenar aktoro. Lu esas konocata per la fantazia televiziono-serio: A Knight of the Seven Kingdoms (2026).

## Frua vivo
Claffey naskis en Portumna, kantono Galway. Lu frequentis l'universitato di Garbally en Ballinasloe, universitato konocata per sua rugbia tradicionalo. Lu enfokigis sua atenco a la rugbio kande lu esis adolecanto.
Vestala kodexo

**Vestala kodexo** esas ensemblo di reguli, ofte skribita, pri vestaro uzata per homi depende de situaciono.
Kurt-licala sketo

**Kurt-licala sketo** esas formo di rapida sketo sur ovala lico de 111,12 metri o lico por glacio-hokeo o lico por artala sketo. Kontree a long-licala sketo l'absoluta tempo di sketisto poke importas.

Quar a sis sketisti komencas samatempe e la sketisto kom unesmo atingante la finisho indikesas kom ganinto. Ultre tekniko e bona stando la kurt-licala sketisti anke bezonas habileso, taktiko ed acelero-povo. La disti sketenda esas 500 (4,5 rondiri), 1000 (9 rondiri) e 1500 (13,5 rondiri) metri. Kurt-licala sketo esas konocata pro la spektakloza rajunti, on povas rajuntar interne od extere ofte kun la manuo sur la glacio en la kurvi.
Glitston-ludo

**Glit-ston-ludo** (*glit-stono*) esas precizeso-sporto qua similesas a *bowls*, *petanque* e *bocce*, ma ludesas sur glacio, kun pezoza stoni vice metala o plastika buli.

Konkurso de glit-ston-ludo esas ludata da du esquado de quar ludisti ed un duktero po esquado. Singla esquado havas ok granita glit-stoni kun manivelo, pezante 19 kilogrami. La glit-stono nur kontaktas la glacio per bordo sube. La lico di glit-ston-ludo mezuras 42,5 metri longe e 4,3 metri larje.

L'esquadi ludas po foyo e glit-jetas la stoni del una latero di la lico a la 'domo' al altra latero di la lico: la kolorizita cirkli en la glacio. La glit-stono jetesas da la duktero, pos qua du samesquadani sequas la stono e se necese balayas olua voyo. Pos la jeto la duktero indikas a la duktisti pri kande o quale devas esar balayata.

Per dum jeto donar turnanta movo a la stono, la stono sequas kurva voyo. La ludisti di singla esquado uzas la balayilo por balayar avan la stono e tale influar l'iro di la stono. Pro la balayo la konjelita aquo-guti fuzas qua rektigas l'iro di la stono.

L'esquado qua havas la maxim multa glit-stoni maxim proxime la 'domo', vinkas.

Depos 1998 glit-ston-ludo esas olimpiala ludo.
Dario Moretti

**Dario Moretti** (4 augusto 1983, Carpi) esas italiana politikisto aktiva en la lokala guvernado en la komunumo di Rolo, en la Provinco di Reggio Emilia, ube il servas kom konsiliero komunala.
Ramon Casas

**Ramon Casas i Carbó**, n. ye la 4ma di januaro 1866 til la 6ma di februaro 1932, esis Kataluniana piktisto.
The Jungle Book (filmo de 1967)

The Jungle Book esas Usan animita filmo de 1967 produktita da Walt Disney Productions. Ol esas la 19ma longa filmo di Disney.
Czesław Byszewski

**Czesław Byszewski** (n. ye la 27ma di februaro 1915 – m. ye la 29ma di decembro 1997) esas Polona voc-aktoro e radio-prizentisto.
Tamagochi

**Tamagochi** (en la Japoniana: たまごっち) esas virtuala domestikal animalo designita da Aki Maita e surmerkatigesis da fabrikerio Bandai. En 1996/1997 ol esis granda manio en la mondo. *Tamagochi* esas plata ovalo de ck. 5 cm diametro e pensigas pri ovo. La materialo esas plastika ed ol kontenas mikra komputero kun lcd-skreno. Sub la skreno esas tri butoni per qua on nutras, en- ed ekswichar la lumo (*tamagochi* prizas dormar en l'obskureso), donar medikamenti, punisar mala konduto e ludar kun la *tamagochi*. La *tamagochi* povas 'klamar' la proprietanto (fakte: pipiar). La kresko e stando di la tamagochi dependas de olua proprietanto.

La nomo *tamagochi* esas kompozita de 'tamago', la Japonia vorto por 'ovo' e l'Angla vorto 'watch' (horlojo).
Eric Dane

**Eric William Dane** (pron.: *erik-deyn*; n. San Francisko, la 9ma di novembro 1972 – m. Los Angeles la 19ma di februaro 2026) esis Usan aktoro. Il precipue esas konocata pro sua rolo di *Dro. Mark Sloan* en la televizion-serio Grey's Anatomy.

Dane mortis pro ALS.