5ma di septembro

Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di yaro.

La **5ma di septembro** esas la 248ma dio di la yaro (249ma en bisextila yari) segun Gregoriala kalendario. Restas 117 dii til la fino di la yaro.
----
## Dio

## Eventi
* 1876 - William Ewart Gladstone publikigas pamfleto kontre Otomana represo en Bulgaria, nomizita "Bulgariana Horori".
* 1914 - Unesma mondomilito: Granda kombato komencas apud la rivero Marne inter Britaniana e Franca trupi kontre Germani, kun la partopreno di preske du milion soldati de amba flanki.
* 1939 - Prezidanto Franklin Delano Roosevelt deklaras Usa neutra pri duesma mondomilito, ma vendas materio a la federiti.
* 1944 - Duesma mondomilito: Sovietia deklaras milito kontre Bulgaria.
* 1964 - Usa sendas unesma geo-fizikala observatorio OGO-1 ad orbito cirkum Tero.
* 1972 - Dum l'Olimpiala Ludi en München, 1972, Palestinana teroristi kidnapas 11 membri de Israelana delegaciono. La 11 pose mortigesos, ed anke 5 teroristi ed 1 Germana policisto.
* 1975 - En Usa, Kalifornia, Lynette "Squeaku" Fromme probas mortigar Gerald Ford, prezidanto di Usa.
* 1980 - En Suisia, tunelo St-Gothard, longa de 16,32 km, apertesas.
* 1998 - Japoniana boxisto Takanori Hatakeyama divenas mondala championo dil WBA.
* 1998 - Kim Jong-il divenas supra chefo di Nord-Korea.
* 2000 - Tuvalu divenas membro dil Unionita Nacioni.
* 2002 - En Afganistan, falias atento kontre prezidanto Hamid Karzai.
* 2011 - India e Bangladesh signatas pakto pri lia frontieri, e 40-yara disputi finas.
* 2012 - Ter-tremo kun forteso 7.6 che skalo di Richter frapas la westala litoro di Kosta Rika.
* 2017 - Ido-konfero en České Budějovice, Chekia finas.
* 2018 - Ter-tremo kun forteso 6,7 che skalo di Richter frapas Hokkaido, Japonia, proxim l'urbi Tomakomai e Sapporo.
* 2019 - Ido-konfero komencas en Berlin, Germania.
* 2022 - Liz Truss divenas chefministrino dil Unionita Rejio.

## Naski
* 1638 - rejulo Louis la 14ma di Francia (m. 1715)
* 1735 - Johann Christian Bach, Germana kompozisto (m. 1782)
* 1774 - Caspar David Friedrich, Germana piktisto (m. 1840)
* 1836 - Justiniano Borgoño, prezidanto di Peru (m. 1921)
* 1871 - Gilbert H. Richardson, Britaniana Idisto (m. ?)
* 1881 - Otto Bauer, Austriana politikisto (m. 1938)
* 1888 - Sarvepalli Radhakrishnan, duesma prezidanto di India (m. 1975)
* 1905 - Arthur Koestler, Austriana skriptisto (m. 1983)
* 1912 - John Cage, Usana kompozisto (m. 1992)
* 1912 - Frank Thomas, Usan animisto e muzikisto (m. 2004)
* 1934 - Ricardo de la Espriella, prezidanto di Panama
* 1939 - Clay Regazzoni, Suisa automobilisto (m. 2006)
* 1940 - Raquel Welch, Usan aktorino
* 1942 - Werner Herzog, Germana filmifisto ed aktoro
* 1946 - Freddie Mercury, Britaniana muzikisto e kantisto (Queen) (m. 1991)
* 1951 - Michael Keaton, Usan aktoro
* 1951 - Vilson Ahmeti, chefministro di Albania
* 1959 - Waldemar Pawlak, chefministro di Polonia
* 1965 - Chris Gore, Usan aktoro, cenaristo, filmo-produktisto e televiziono-prizentisto
* 1980 - Marianna Madia, Italiana politikistino
* 1986 - Kamelia, Rumana kantistino
* 1995 - Sebastian Gorčík, Cheka hokeisto
* 1996 - Jamsaran Cidipov, Rusa shakoludistulo
* 1998 - Caroline Dolehide, Usana tenisistino
* 2004 - Robin Montgomery, Usana tenisistino

## Morti
* 1848 - Mohammad Shah Qajar, Shaho di Persia (n. 1810)
* 1857 - Auguste Comte, Franciana sociologo e filozofo (n. 1798)
* 1876 - Manuel Blanco Encalada, unesma prezidanto di Chili (n. 1790)
* 1877 - Fola Kavalo, chefo dil indijeni Sioux de Usa (n. 1840?)
* 1901 - Mario Scelba, chefministro di Italia (m. 1991)
* 1906 - Ludwig Boltzmann, Austriana fizikisto (n. 1844)
* 1919 - Frigyes Schulek, Hungarian arkitekto ed Idisto (n. 1841)
* 1939 - Jens Bratlie, chefministro di Norvegia (n. 1856)
* 1940 - Charles de Broqueville, chefministro di Belgia (n. 1860)
* 1991 - Louis-Marie Pouka, Kamerunana poeto (n. 1910)
* 1993 - Baek Du-jin, chefministro di Sud-Korea (n. 1908)
* 1997 - Agnes Gonxha Bojaxhiu alias Matro Teresa, Nobel-laureato pri paco (n. 1910)
* 2010 - Guillaume Cornelis van Beverloo, Nederlandana piktisto (n. 1922)
* 2015 - Setsuko Hara, Japonian aktorino (n. 1920)
* 2016 - Hugh O'Brian, Usan aktoro (n. 1925)
* 2017 - Nicolaas Bloembergen, Nederlandan-Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1920)
* 2018 - Beatriz Segall, Brazilian aktorino (n. 1926)
* 2021 - Jiří Hainý, Chekoslovakiana hokeisto (n. 1927)

## Referi