1999

La yaro **1999** (MCMXCIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Gregoriala kalendario. Ol esis la 999ma yaro di la duesma yarmilo, la 99ma yaro di la 20ma yarcento, e la 10ma yaro di la yari 1990a.

## Eventi
### [[Kosmo]]
* 29ma di mayo - Spaco-paromo Discovery unionas unesmafoye kun Staciono Kosmala Internaciona.
* 31ma di julio - *[[Lunar Prospector]]* direktesas aden kratero ye la suda polo di la luno, finigante la misiono.
* oktobro - NASA perdas kontakto kun kosmoprobilo *Mars Climate Orbiter*.
* 3ma di decembro - NASA perdas kontakto kun kosmoprobilo *Mars Polar Lander* kelka momenti ante envenar a Marsal atmosfero.

### [[Mondo]]
* 27ma di februaro - Colin Prescot ed Andy Elson flugas per varmeg-aerala balono dum 233 hori e 55 minuti kande li probis flugar cirkum la mondo.
* 1ma di marto - La pakto pri abnego dil uzo dil landala torpedi efikeskas.
* 21ma di marto - Bertrand Piccard e Brian Jones sucedas cirkumflugar la mondo per varmeg-aerala balono. La voyajo komencis ye la 3ma di marto.
* 26ma di marto - Komputero-viruso "Melissa" destruktas en reto.
* 29ma di marto - Industrial indexilo *Dow Jones* unesmafoye supervenas 10.000.
* 27ma di junio - Mongoliana boxisto Dugarbaatarin Lhagva divenas mondala championo dil WBA.
* 11ma di agosto - Eventas total eklipso sunala, videbla en Europa ed Azia.
* 21ma di agosto - Boxisto Konstantin Czyu divenas championo dil World Boxing Council (WBC) en kategorio ad 63,5 kg.
* 12ma di oktobro - La habitantaro dil mondo supereskas sis miliardi (segun kalkulo di Unionita Nacioni).
* 30ma di novembro - En Seattle, Washington, Usa, demonstro di anti-globalisti surprizas policisti ed apertal evento di granda kunveno abrogesas. La protesto duras til la 3ma di decembro.

### [[Europa]]
* 1ma di januaro - Euro komencas uzesar en bankala sistemo.
* 27ma di januaro - En Pokka, Laponia mezuresas -51,5 °C, qua esas la nova koldeso-rekordo en Finlando.
* 10ma di februaro - Avalanchi che Genève en Franca Alpi mortigas 10 homi.
* 16ma di februaro - Omnaloke en Europa Kurdi atakas ambasadi di Turkia e kidnapas homi pro l'aresto di Abdullah Öcalan.
* 23ma di februaro - Avalancho destruktas vilajo Galtür, en Austria, e produktas 31 morti.
* 12ma di marto - Hungaria, Polonia e Chekia unionas su a NATO.
* 24ma di marto - NATO atakas Yugoslavia per aerala bombardo.
* 24ma di marto - Fairego mortigas 39 homi en la tunelo sub la Monto Blanka. La tunelo klozesos dum preske tri yari.
* 5ma di aprilo - En Nederlando, du Libiani, akuzita pri bombal atako en 1988 super Lockerbie, Skotia, adportesas a tribunalo.
* 7ma di aprilo - Serbiana korpi baras la limito di Kosovo por preventar fugo di Albani.
* 6ma di mayo - Wals e Skotia elektas deputati a nacionala kunveno e parlamento; Skotia unesmafoye pos l'uniono en 1707.
* 7ma di mayo - L'aeroplani di NATO bombardas Chinian ambasadeyo en Beograd. Tri mortas e 20 lezas su.
* 13ma di mayo - En Italia, Carlo Azeglio Ciampi elektesas prezidanto.
* 27ma di mayo - Internaciona tribunalo en Haag akuzas prezidanto di Yugoslavia Slobodan Milošević e quar altra politikisti de la lando pro militala krimini e krimini kontra homaro koncernante eventi en Kosovo.
* 28ma di mayo - En Milano, "La lasta komuniajo" da Leonardo da Vinci expozesas pos 22-yara restauro.
* 9ma di junio - Yugoslavia e NATO ligas pri paco.
* 10ma di junio - Serbiana trupi retretas ek Kosovo.
* 12ma di junio - Paco-trupi di UN envenas Kosovo.
* 7ma di agosto til la 9ma di agosto - Eventas Ido-renkontro en Waldkappel, Germania.
* 9ma di agosto - En Rusia, Boris Yelcin desemployas quaresmafoye sua rejimo.
* 19ma di agosto - En Beograd, multa mili de demonstranti demandas renunco di Slobodan Milošević.
* 2ma di decembro - En Nord-Irlando Unionita Rejio donas povo a Nord-Irlandana komitato exekutanta segun pacala pakto.
* 21ma di decembro - En Zaragoza, Hispana, policisti trovas en automobilo 950 kg de explozivi ed ye la 22ma di decembro plusa 750 kg. ETA konfesas ke ol intencis explozigar edifico *Torre Picasso*.
* 26ma di decembro - Tempesto *Lothar* mortigas 137 personi en Francia, Suisia e Germania.
* 31ma di decembro - En Rusia, prezidanto Boris Yelcin renuncas e nominas chefministro Vladimir Putin kom provizora prezidanto.

### [[Azia]]
* 7ma di februaro - En Jordania, Abdullah la 2ma divenas regnanto segun impero da lua patro, rejo Hussein.
* 23ma di februaro - En Turkia, Ankara, Abdullah Öcalan akuzesas pro stato-trahizo.
* 30ma di aprilo - Kambodja unionas su ad ASEAN.
* 17ma di mayo - En Israel Ehud Barak elektesas chefministro.
* 9ma di julio - Sangay Ngedup divenas chefministro di Bhutan.

* 17ma di agosto - En İzmit, nordwesta Turkia ter-tremo kun forteso 7.5 che skalo di Richter produktas  morti e 50 mil plusa homi vundita.
* 21ma di septembro - Ter-tremo kun forteso 7.7 che skalo di Richter frapas Taiwan e produktas plu kam  morti.
* 12ma di oktobro - En Pakistan, generalo Pervez Musharraf kaptas la povo suplantante chefministro Nawaz Sharif.
* 18ma di oktobro - Indonezia abolisas dekreto de 1978 qua anexis Estal Timor kom provinco.
* 29ma di oktobro - Ciklono frapas Indiana stato Odisha e produktas cirkume  morti, segun oficala statistiki.
* 20ma di novembro - Popul-Republiko Chinia sendas aden kosmo senkrua *Shenzhou*-fuzeo.
* 20ma di decembro - Portugal retrodonas Makao a Popul-Republiko Chinia.
* 26ma di decembro - Ciklono *Lothar* trairas Francia, Belgia, Luxemburgia e la sudo di Germania, produktas 110 morti ed efektigas plua kam 15-miliard Euri en domaji.
* 27ma di decembro - Ciklono *Martin* frapas Hispania, Francia, Suisia ed Italia per venti qui atingas 200 kilometri po horo, 1 dio pos ciklono *Lothar*, produktanta 30 morti ed efektiganta 6 miliard Euri en domaji.

### [[Afrika]]
* 27ma di februaro - En Nigeria, Olusegun Obasanjo elektesas prezidanto. L'antea elekto demokratal eventis en 1983.
* 1ma di marto - En Zambia, Lusaka, bombo destruktas l'ambasado di Angola.
* 1ma di marto - En Uganda, le Hutu mortigas ok turisti.
* 9ma di aprilo - Ibrahim Baré Maïnassara, prezidanto di Nijer, mortigesas.
* 7ma di mayo - Militala povo-kapto en Guinea-Bissau revokas prezidanto João Bernardo Vieira.
* 29ma di mayo - Olusegun Obasanjo divenas l'unesma civila prezidanto di Nigeria pos 16-yara militistala diktatoreso.
* 14ma di junio - Thabo Mbeki elektesas prezidanto di Sudafrika.
* 23ma di julio - Muhammad la 6ma divenas rejulo di Maroko pos la morto di ilua patro, Hassan la 2ma.

### [[Nord-Amerika]]
* 21ma di januaro - Rivo-surveyisti di Usa konfiskas 4,3 tuni de kokaino en la bayo di Mexikia, proxim Houston.
* 12ma di februaro - Usana parlamento refuzas omna des-oficiganta akuzi a prezidanto Bill Clinton.
* 1ma di aprilo - Nunavut, Kanada, hemolando di Inuiti (Eskimoi), divenas la triesma teritorio.
* 20ma di aprilo - Che fakultato *Columbine High School* proxim Denver, Kolorado, du studenti pafas multafoye kontre studenti e docisti, e mortigas 12 studenti ed 1 docisto ante suocidar.
* 16ma di julio - L'aeroplano guvernata da John F. Kennedy yun. falas aden maro che Massachusetts.
* 13ma di oktobro - La senato di Usa repulsas CTBT-kontrato neganta nukleara probi.
* 14ma di decembro - Aljeriano Ahmed Ressam arestesas en Port Angeles, Washington, Usa, proxim la frontiero kun Kanada, kande frontierala policisti trovas explozivi en lua automobilo. Ressam judiciesos pro projetar explozo che internaciona aeroportuo di Los Angeles.

### [[Central Amerika]]
* 2ma di mayo - Mireya Moscoso divenas l'unesma muliero prezidanto di Panama.
* 3ma di decembro - Tori Murden remas tra Atlantiko kom unesma muliero. La voyajo komencis 81 dii antee en Kanarii ed el remas til Guadelupa.

### [[Sud-Amerika]]
* 25ma di januaro - Ter-tremo kun forteso 6.2 che skalo di Richter frapas Kolumbia e produktas  morti.
* 2ma di februaro - Hugo Chávez Frías asumas la prezidanteso di Venezuela.
* 23ma di marto - Vice-prezidanto di Paraguay Luis María Argaña mortigesas.
* 16ma di decembro - Venezuela chanjas lua kompleta nomo a Bolivariana Republiko Venezuela.

### [[Oceania]]
* 30ma di agosto - En plebicito, plu kam 75% de la votanti en Estal Timor votas favorebla pri nedependanteskar de Indonezia.
* 6ma di novembro - Australiani decidas per votado ke la chefo di guvernerio di Australia esos Britaniana rejo.
* 14ma di decembro - Kiribati, Nauru e Tonga membreskas Unionita Nacioni.

## Naski

* 7ma di januaro - Yuto Horigome, Japoniana planko-sketisto, Olimpiala championo
* 11ma di januaro - Christian Nodal, Mexikiana kantisto e kompozisto
* 19ma di januaro - Samuel Kozlovský, Slovaka futbalisto
* 21ma di januaro - Anastasia Dmitriyeva, Rusa gimnastikistino
* 31ma di januaro - Artyom Dubrivni, Rusa tenisistulo
* 21ma di marto - Jaroslav Dvořák, Cheka hokeisto
* 27ma di marto - Natasha Calis, Kanadan aktorino
* 4ma di aprilo - Sheku Kanneh-Mason, Britaniana violoncelisto
* 11ma di mayo - Sabrina Carpenter, Usana kantistino ed aktorino
* 8ma di mayo - Rebeca Andrade, Braziliana gimnastikistino
* 15ma di mayo - Anastasia Gasanova, Rusa tenisistino
* 28ma di mayo - Cameron Boyce, Usana aktorino (m. 2019)
* 17ma di junio - Elena Rıbakïna, Kazakstanana tenisistino
* 28ma di junio - Markéta Šimková, Cheka tenisistino
* 10ma di julio - Peruth Chemutai, Ugandana atletino pri 3000-metra obstaklo-kurado
* 15ma di julio - Emma Léné, Franca tenisistino
* 21ma di julio - Maria Mateas, Usana tenisistino
* 22ma di julio - Sofia Sewing, Usana tenisistino
* 30ma di julio - Joey King, Usan aktoro
* 12ma di agosto - Jule Niemeier, Germana tenisistino
* 7ma di septembro - Michelle Creber, Kanadan aktorino e kantistino
* 9ma di septembro - Amina Anshba, Rusa tenisistino
* 9ma di septembro - Tonio Teklić, Kroata futbalisto
* 21ma di septembro - Mahsa Amini, Kurda-Iranana studentino (m. 2022)
* 28ma di septembro - Kayla Day, Usana tenisistino
* 13ma di oktobro - Lara Schmidt, Germana tenisistino
* 26ma di oktobro - Ashley Lahey, Usana tenisistino
* 27ma di novembro - Ecaterina Visnevscaia, Rusa-Moldovana tenisistino
* 1ma di decembro - Sofya Juk, Rusa tenisistino
* 2ma di decembro - Kelvin Kiptum, Kenian atleto (m. 2024)

## Morti
* 8ma di januaro - Peter Seeberg, Dana skriptisto (n. 1925)
* 9ma di januaro - Mien Ruys, Nederlandana peizajisto (n. 1904)
* 11ma di januaro - Fabrizio De André, Italiana kantisto (n. 1940)
* 14ma di januaro - Aldo van Eyck, Nederlandan arkitekto (n. 1918)
* 5ma di februaro - Wassily Leontief, Rusa ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1905)

* 7ma di februaro - Rejulo Hussein di Jordania (n. 1935)
* 15ma di februaro - Henry Way Kendall, Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1926)
* 21ma di februaro - Gertrude B. Elion, Usana ciencisto, Nobel-laureato pri Fiziologio o Medicino (n. 1918)
* 21ma di februaro - Walter Lini, chefministro di Vanuatu (n. 1942)
* 25ma di februaro - Glenn T. Seaborg, Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1912)
* 2ma di marto - Dusty Springfield, Britaniana kantisto (n. 1939)
* 3ma di marto - Gerhard Herzberg, Germana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1904)
* 6ma di marto - Isa ibn Salman Al Khalifah, sultano di Oman (n. 1933)
* 7ma di marto - Stanley Kubrick, Usana filmifisto (n. 1928)
* 8ma di marto - Joe DiMaggio, bas-balo stelo, spozo di Marilyn Monroe (274 dii) (n. 1914)

* 8ma di marto - Adolfo Bioy Casares, Arjentiniana skriptisto (n. 1914)
* 12ma di marto - Sir Yehudi Menuhin, Usana-Britaniana violinisto (n. 1916)
* 23ma di marto - Luis Maria Argaña, vice-prezidanto di Paraguay, asasinita (n. 1932)
* 9ma di aprilo - Ibrahim Baré Maïnassara, prezidanto di Nijer (n. 1949)
* 13ma di aprilo - Willi Stoph, chefministro di Est-Germania (n. 1914)
* 24ma di aprilo - Arthur Merric Bloomfield Boyd, Australiana piktisto (n. 1920)
* 26ma di aprilo - Man Mohan Adhikari, chefministro di Nepal (n. 1920)
* 28ma di aprilo - Arthur Leonard Schawlow, Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1920)
* 31ma di mayo - Auguste Le Breton, Franca skriptisto (n. 1913)
* 11ma di junio - DeForest Kelley, Usan aktoro (n. 1920)
* 17ma di junio - Paul-Émile de Souza, prezidanto di Benin (n. 1930)
* 27ma di junio - Georgios Papadopulos, diktatoro di Grekia (n. 1919)
* 6ma di julio - Joaquín Rodrigo, Hispana kompozisto (n. 1901)

* 2ma di julio - Mario Puzo, Usana skriptisto (n. 1920)
* 8ma di julio - Pete Conrad, Usan astronauto (n. 1930)
* 16ma di julio - John F. Kennedy yun., filiulo di Usana prezidanto John F. Kennedy (n. 1960)
* 23ma di julio - Rejulo Hassan la 2ma di Maroko (n. 1929)
* 26ma di julio - Trygve Haavelmo, ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1911)
* 26ma di julio - Phaedon Gizikis, prezidanto di Grekia (n. 1917)
* 11ma di agosto - Hendrick Chin A Sen, prezidanto di Surinam (n. 1934)
* 28ma di agosto - Dom Hélder Câmara, Brazilian episkopo e aktivisto pri homala yuri (n. 1909)
* 20ma di septembro - Raisa Gorbachyova, spozino di Mihail Gorbachyov (n. 1932)
* 3ma di oktobro - Akio Morita, Japonian entraprezisto (n. 1921)
* 4ma di oktobro - Bernard Buffet, Franca piktisto (n. 1928)
* 6ma di oktobro - Amália Rodrigues, Portugalana kantistino (n. 1920)
* 9ma di oktobro - João Cabral de Melo Neto, Braziliana skriptisto (n. 1920)
* 14ma di oktobro - Julius Nyerere, prezidanto di Tanzania (n. 1922)
* 20ma di oktobro - Jack Lynch, chefministro di Irlando (n. 1917)
* 25ma di oktobro - Samson Kisekka, chefministro di Uganda (n. 1912)
* 25ma di oktobro - Victor Saúde Maria, chefministro di Guinea-Bissau (n. 1939)
* 27ma di oktobro - Vazgen Sargsyan, chefministro di Armenia (n. 1959)
* 27ma di oktobro - Alphonse Matejka, Suisa Idisto ed Interlinguisto (n. 1902)
* 28ma di oktobro - Rafael Alberti, Hispana skriptisto (n. 1902)
* 12ma di novembro - Mohammad Mohammadullah, prezidanto di Bangladesh (n. 1921)
* 16ma di novembro - Daniel Nathans, Usana mikrobiologiisto, Nobel-laureato (n. 1928)

* 20ma di novembro - Amintore Fanfani, Italiana politikisto (n. 1908)
* 10ma di decembro - Franjo Tuđman, prezidanto di Kroatia (n. 1922)
* 12ma di decembro - Joseph Heller, Usana skriptisto (n. 1923)
* 19ma di decembro - Desmond Llewelyn, Britanian aktoro (n. 1914)
* 24ma di decembro - João Baptista Figueiredo, prezidanto di Brazilia (n. 1918)
* 24ma di decembro - Maurice Couve de Murville, chefministro di Francia (n. 1907)
* 24ma di decembro - Tito Guízar, Mexikian aktoro (n. 1908)
* 26ma di decembro - Curtis Mayfield, Usana kompozisto, kantisto e muzikisto (n. 1942)
* 26ma di decembro - Shankar Dayal Sharma, prezidanto di India (n. 1918)

## Nobel-premiiziti
* Fiziko: Gerardus 't Hooft, Martinus J.G. Veltman
* Kemio: Ahmed Zewail
* Fiziologio o Medicino: Günter Blobel
* Literaturo: Günter Grass
* Paco: Mediki Sen Frontieri
* Ekonomiko: Robert A. Mundell

## Referi