Windsor, Ontario

**Windsor **esas urbo en Ontario, e la maxim sudala urbo en Kanada. Segun statistiki de 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 146,32 km².

Ol jacas an la suda rivo di rivero Detroit, sude e direte trans la rivero de Detroit, Michigan.

Windsor esas granda kontributero al automobil-industio di Kanada e havas interesiva historio e diversa kulturo.

## Historio
Ante europana explorado e koloniigo, la regiono di Windsor habitesis da tale nomizita *[[First Nations]]* ed indijeni Usana. Franca agrokultivala kolonio establisesis ye la situo di Windsor en 1749. Ol esas la max anciena kontinue habitata europane-fondita habiteyo en Kanada weste de Montreal. L'areo unesme nomizesis la *Petite Côte* ("Mikra Rivo", kontraste la plu longa rivo an la Detroit-rivo di la rivero). Pose ol nomesis *La Côte de Misère* ("Povreso-Rivo") pro la sabloza suli proxim urbeto LaSalle.

Franca-Kanadana heredajo di Windsor reflektesas en strado-nomi en la Franca, exemple Ouellette, Pelissier, François, Pierre, Langlois, Marentette, e Lauzon.  La nuna strado-sistemo (greto kun longa bloki) reflektas la kanadana metodo di agrokultivala tero-divido, ube la farmeyi esis longa e streta, alonge la rivero. Hodie, la norda-suda strado-nomi ofte indikas la nomo dil familio qua olim farmis la tero ube la strado nun esas. La strado-sistemo di fora arei sequas la britana sistemo por grantar tero-koncesioni. Esas signifikanta franca-parolanta minoritato en Windsor e la cirkondanta areo, aparte en la arei Lakeshore, Tecumseh e LaSalle.

En 1794, pos Usana Revoluciono, kolonio "Sandwich" fondesis. Ol pose rinomizesis Windsor, pro l'urbo en Berkshire, Anglia. La vicineyo Sandwich en la westo di Windsor esas hemo di anciena edifici, inkluzanta *Mackenzie Hall*, originale la kortodomo di komtio Essex en 1855. Hodie, ta edifico esas komunitato-centro. La maxim anciena edifico en la urbo esas *Duff-Baby House* de 1792. Ol proprietesas da *Ontario Heritage Trust* e kontenas kontori guverneriala. La *François Baby House* en centrala Windsor konstruktesis en 1812 e kontenas la *Community Museum*, muzeo pri lokala historio.

Windsor esis la situo di batalio dum la *[[Upper Canada Rebellion]]* en 1838. Ol atakesis da bando de 400 Usani e rebeli de Detroit. La lokala milico vinkis e retretigis li. Windsor anke servis kom teatro por la Patriot-Milito, plu tarde tayare.

En 1846, Windsor havis cirkume 300 habitanti. Du vaporonavi ofris servi a Detroit. La kazerno esis ankore gardata. Esis diversa sorti de komercisti, bank-agenteyo e post-kontoro. Ye la 12ma di oktobro 1871, incendio destruktis plua kam 100 edifici an la centro di Windsor. En 1892, ante ke Windsor divenis urbo, multa kontroversa nomi propozesis por ol, exemple *South Detroit*, *The Ferry* e *Richmond*. "Windsor" selektesis, por promocar la heredo di Angla koloniigisti.

Til 1935, Sandwich, Ford City e Walkerville esis separita enti (urbeti), ma ta yaro li anexesis a Windsor. Ante, vilaji Ojibway e Riverside, enkorpigita rispektive en 1913 e 1921, anexesis a Windsor en 1966. Dum la yari 1920ma, kande alkoholo proskriptesis en Usa, multa Usani iris a Windsor por drinkar.

Ye la 25ma di oktobro 1960, gaso-explozo che edifico Metropolitan Store produktis 10 morti, ed adminime 100 plusa homi vundita.

## Geografio

Ouellette-Avenuo esas la historiala chefa komercala strado en centrala Windsor. Ol iras norde-sude, perpendikle a la rivero Detroit, e dividas la urbo aden estala e westala parti. Stradi qui transiras Ouellette-Avenuo inkluzas la direcionala elementi *East *e *West *pos lia nomi. Adreso-nombri en esta-westa stradi en Windsor augmentas per 100 po bloko fore de Ouellette-Avenuo, ed adreso-nombri en norda-suda stradi augmentas per 100 po bloko fore del rivero Detroit. En arei ube la rivero esa kurva, ula nombri en norda-suda stradi omisesas. Konseque, trans la urbo, omna adreso-numeri en norda-suda stradi rikomencas ye sive 600, por stradi weste de Walker Road, sive 800 por ti este, ube la strado transiras Wyandotte Street.

La *Department of Parks and Recreation* mantenas 1200 hektari de verda spaco, 180 parki, 64 km de treki, 35 km de trotuari, 60 parkeyi, vakanta tereni, natural arei e foresto en la urbo Windsor. La max granda parko esas Mic Mac Park, qua akomodas multa diversa aktivesi inkluzanta basbalo, futbalo, biciklago, e glitoveturago. Windsor havas multa biciklo-treki, la max granda esas Ganatchio-Treko en la fora estala parto dil urbo. Dum recenta yari, la urbo-konsilistaro instigis adjunto di biciklo-voyi en urbo-stradi por provizar ligi tra la existanta treko-reto.

La treko-reto esas ligita kun la *LaSalle Trail* weste, e future ligesos kun la *[[Chrysler Canada Greenway]]* (parto dil ''Trans Canada Trail''). La nuna verdavoyo esas 42 kma olima fervoyo-koridoro konvertita aden multa-uza amuzo-treko, subtera koridoro e naturala verda spaco. La koridoro komencas sude de Oldcastle e duras adsude tra McGregor, Harrow, Kingsville, e Ruthven. La *Greenway* esas bonega treko por promeno, biciklago, kurado, ucelo-spekto, terala skiago ed en ula arei, kavalko. Ol konektas natural arei, richa agrikultivala tero, historiale ed arkitekturale signifikanta strukturi, e premiizita viniferii. Parto de ta treko sinuifas tra *Windsor Sculpture Park* kun diversa moderna e pos-moderna skulturi. Familii de elefanti, pinguini, kavali, e mult altra temo-skulturi trovesas en la parko.

## Kulturo

Windsor e cirkondanta areo servesas da la jurnalo *[[Windsor Star]]* depos 1888. Ta regionala jurnalo esas la unika diala jurnalo en Windsor e komtio Essex, ed atraktas la max granda lektantaro di irga kanadana urbala jurnalo.

La *[[Windsor Independent]]* esas alternativa jurnalo editata monatale, e kontenas recensi, novaji, politiko, arto, kulturo ed amuzi.

Windsor esas parto dil televizion- e radio-merkato di Detroit segun teritoriala yuri. Pro to, ed olua proximeso a Toledo e Cleveland, radio- e televizion-brodkasterii en Windsor grantesas specala rango da la *[[Canadian Radio-television and Telecommunications Commission]]*, to quo dispensas li de multa kanadana kontenajo-postuli ("CanCon") quin altra brodkasterii en Kanada mustas obediar.

Windsor anke dispensesas de reguli pri monopolo di proprieto. Ecepte *[[Blackburn Radio]]*-proprietata stacioni CJWF-FM e ribrodkastero di CKUE-FM de Chatham a Windsor, omna altra nuna komercala brodkasterii proprietesas da un kompanio, Bell Media.

## Transporto
Windsor esas la westala termino di Highway 401, la max uzata autovoyo di Kanada, e la Quebec City-Windsor-Koridoro di Via Rail. La Via-staciono esas la sisesma max uzata en Kanada segun pasajeri.

Windsor havas municipal autovoyo, *[[E.C. Row Expressway]]*, qua iras este-weste tra la urbo. Konsistant ek 15,7 km de autovoyo e non junteyi, la *expressway* esas la maxim rapida autovoyo trans la urbo. *E.C. Row Expressway* mencionesas en la *[[Guinness Mondala Rekordi|Guinness Book of Records]]* kom la max kurta "freeway" qua bezonis la max longa konstrukto-tempo. plu kam 15 yari. La *expressway* iras de la fora westo di Windsor ye Ojibway Parkway este a Banwell Road.

Windsor konektesas kun Essex e Leamington per Highway 3, ed esas bone konektata kun altra municipi e komunitati tra komtio Essex per la strado-reto.  Preske 20.000 vehili vovajas sur Highway 3 en komtio Essex omnadiale. Ol esas the chefa voyo a la laboreyo por multa rezidanti di Leamington, Kingsville ed Essex.

Windsor esas ligita kun Usa per la Ambassador-Ponto, la Detroit-Windsor-Tunelo, *Canadian Pacific Railway-*tunelo, e Detroit-Windsor-kamion-paromo. La Ambassador-Ponto esas la maxim uzata internaciona frontiero-transireyo di Nord-Amerika segun vari: 27% de komerco inter Kanada ed Usa transiras la Ambassador-Ponto.

La urbo servesas da Windsor-Aerportuo, regional aerportuo kun servi da *[[Air Canada Jazz]], [[Porter Airlines]], [[Westjet]]*, e general aviaco-trafiko. La maxim multa flugi esas en Ontario kun konekti a Calgary e Kuba.

L'aeroportuo *Detroit Metropolitan Wayne County* situesas cirkume 40 km trans la frontiero en Romulus, Michigan, ed esas l'aerportuo preferata da multa Windsorani, nam ol havas reguloza flugi a plu multa destini kam Windsor-Aeroportuo.

Publika autobuso-servo provizesas da Transit Windsor, la urbala autobuso-kompanio, qua operacas 13 voyi per floto de 112 vehili tra la urbo ultre transporto por multa skolani, plus servo a Detroit.

Windsor havas longa historio di fervoyi e pasajerala e varala pro tunelo di *[[Michigan Central Railway]]*. Interurbala pasajero-servo provizesas da Via Rail tra la regiono per staciono *Windsor Railway Station*.