open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1566

La yaro **1566** (MDLXVI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 566ma yaro di la duesma yarmilo, la 66ma yaro di la 16ma yarcento, e la 7ma yaro di la yari 1560a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 7ma di januaro - Pius la 5ma divenas papo.
* 28ma di marto - Jean Parisot de Valette fondas Valletta, nuna chef-urbo di Malta.

## Naski
* 8ma di marto - Carlo Gesualdo, Italiana kompozisto (m. 1613)
* 18ma di junio - Rejulo James la 1ma di Anglia (m. 1625)
* 20ma di junio - Sigismund la 3ma Vasa, rejulo di Suedia, Polonia e grandaduko di Lituania (m. 1632)

## Morti
* 2ma di julio - Nostradamus (reale Michel de Notredame), Franca mediko, astronomo ed astrologo (n. 1503)
* 18ma di julio - Bartolomé de las Casas, Hispana monako e historiisto (n. c. 1484)
* 7ma di septembro - Soliman la 1ma, la grandioza, sultano di Otoman imperio depos 1520 (n. 1494)
1567

La yaro **1567** (MDLXVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 567ma yaro di la duesma yarmilo, la 67ma yaro di la 16ma yarcento, e la 8ma yaro di la yari 1560a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Felipe la 2ma di Hispania sendas duko di Alba a Nederlando pro domtar herezio. La Duko di Alba organizas kruela militistala diktatoreso.

### [[Sud-Amerika]]
* 20ma di januaro - Portugalani komandita da Estácio de Sá, nevulo dil unesma generala guvernisto di Brazilia, Mem de Sá, vinkas Franca kolonigiisti ed extingas *France Antarctique*.

### [[Oceania]]
* Hispana navigisto Álvaro de Mendaña de Neira departas de Callao, Peru, a Pacifiko e venas l'insuli Ellis e Salomon proxim l'estala rivo di Nova-Guinea. Il retronavigos en 1569.

## Naski
* Samuel de Champlain, Franciana explorero, la "patro" di Kanada (m. en 1635)
* 15ma di mayo - Claudio Monteverdi, Italiana kompozisto (m. 1643)
* (aproxime) Willem Schouten, Nederlandana navigisto (m. 1625)

## Morti
* 20ma di februaro - Estácio de Sá, Portugalana militisto, qua establisis l'urbo Rio de Janeiro (n. 1520)
1568

La yaro **1568** (MDLXVIII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 568ma yaro di la duesma yarmilo, la 68ma yaro di la 16ma yarcento, e la 9ma yaro di la yari 1560a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 23ma di mayo - Nederlando deklaras nedependo de Hispania.
* 4ma di julio - Johan la 3ma divenas rejo di Suedia, til 1592.
* Duko de Alba imperas la mortigo di Nederlandana komti Egmont e Hoorn. Pose Wilhelm de Orange duktos Nederlandani a vinko en liberiginta milito.
* Mary Stuart fugas de Skotia ad Anglia.

### [[Azia]]
* Japonia unionesa kande guberniestro Oda Nobunaga konquestas Kyoto. Japonia itere divergos dum la fino dil yarcento.

### [[Oceania]]
* 20ma di oktobro - Hispana navigisto Álvaro de Mendaña de Neira deskovras insulo Wake.

## Naski
* (dio nekonocata) Papo Urbanus la 8ma (m. 1644)

## Morti
1569

La yaro **1569** (MDLXIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 569ma yaro di la duesma yarmilo, la 69ma yaro di la 16ma yarcento, e la 10ma yaro di la yari 1560a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Johan la 3ma di Suedia igas nobeleso heredebla.

### [[Oceania]]
* Hispana navigisto Álvaro de Mendaña de Neira retrovenas a Callao, Peru, del insuli Ellis e Salomon, en l'esta latero di Nova-Guinea.

## Naski

## Morti
* 9ma di septembro - Pieter Brueghel la Olda, Flandriana piktistulo (n. 1525)
1562

La yaro **1562** (MDLXII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 562ma yaro di la duesma yarmilo, la 62ma yaro di la 16ma yarcento, e la 3ma yaro di la yari 1560a.

## Eventi
### [[Afrika]]
* Angla Sir John Hawkins komencas sklavo-komerco de west-Afrika ad Amerika.

## Naski
* 25ma di novembro - Lope de Vega, Hispana skriptisto (m. 1635)
* (?) Pietro Faccini, Italiana piktisto (m. 1602)

## Morti
1563

La yaro **1563** (MDLXIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 563ma yaro di la duesma yarmilo, la 63ma yaro di la 16ma yarcento, e la 4ma yaro di la yari 1560a.

## Eventi
### [[Europa]]
* La sinodo en Trenton finas.

## Naski
* 9ma di julio - Orazio Gentileschi, Italiana piktisto (m. 1639)
* Anton Möller, Germana piktisto (m. 1611)

## Morti
* 19ma di agosto - Étienne de La Boétie, Franca skriptisto (n. 1530)
1570

La yaro **1570** (MDLXX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 570ma yaro di la duesma yarmilo, la 70ma yaro di la 16ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 1570a.

## Eventi
### [[Europa]]
* En Finlando la Longa Iraco, milito inter Suedia e Rusia, komencas. Ol finos en 1595.
* Valletta divenas chef-urbo di Malta.

## Naski
* Tommaso Dolabella, Italiana piktisto (m. 1650)

## Morti
* 18ma di oktobro - Manuel da Nóbrega, Portugalana sacerdoto (n. 1517)
1571

La yaro **1571** (MDLXXI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 571ma yaro di la duesma yarmilo, la 71ma yaro di la 16ma yarcento, e la 2ma yaro di la yari 1570a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 7ma di oktobro - En Lepanto (nune Naupaktos), apud la westa rivo di Grekia, eventas grandega kombato marala inter 538 bateli di Kristani (de Hispana imperio) e Mohamedani (de Otoman imperio). Vinkanta Kristani komandita da Juan de Austria havas en sua navaro 30.000 soldati e 50.000 marani e remeri. En la batalio partoprenas anke Miguel de Cervantes Saavedra, futur autoro dil romano *[[Don Quijote]]*.
* Transilvania divenas princio sub l'Otoman imperio.

### [[Azia]]
* Unesma koloniigisti venas a Filipini. Li fondas Manila.
* Nagasaki divenas importanta portuo, kande Europani komencas komercar kun Japonia.

## Naski
* 27ma di januaro - Shaho Abbas la 1ma di Persia (n. 1629)
* 5ma di marto - Gerardus Mercator, Germana mapisto (m. 1594)
* 17ma di junio - Thomas Mun, Angla ekonomikisto (m. 1641)

* 29ma di septembro - Caravaggio, Italiana piktisto (m. 1610)
* 27ma di decembro - Johannes Kepler, Germana astronomo e matematikisto (m. 1630)
* Paulus Moreelse, Nederlandana piktisto (m. 1638)

## Morti
* 9ma di januaro - Nicolas Durand de Villegaignon, Franca explorero e maristo, qua atakis Rio de Janeiro (n. 1510)
* 13ma di februaro - Benvenuto Cellini, Italiana skultisto ed arkitekto (n. 1500)

## Referi
Yari 1570a

La **yari 1570ma** komencis ye la 1ma di januaro 1570 e finis ye la 31ma di decembro 1579. Dum la yari 1570a dil 16ma yarcento eventis, inter altri:

## [[Europa]]
* 1570 - Ye la 9ma di januaro, Ivan la Kruela komencas masakro en Novgorod.
* 1570 - Ye la 25ma di februaro, papo Pius la 5ma exkomunikas rejino Elizabeth la 1ma di Anglia.
* 1572 - Ye la 13ma di mayo, papo Gregorius la 13ma sucedas papo Pius la 5ma, mortinta ye la 1ma di mayo ca yaro.

## [[Afrika]]
* Portugalani konquestas Angola por igar olu kolonio. Plu kam cent yari longa milito komencas.

## [[Amerika]]
* 1570 - Ter-tremo kun forteso 8,3 che la skalo di Richter destruktas Concepción, Chili, efektigas ondego e produktas cirkume 2000 morti.
* 1573 - Ye la 6ma di julio ca yaro, Jerónimo Luis de Cabrera fondas Córdoba, Arjentinia.
1573

La yaro **1573** (DLXXIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 573ma yaro di la duesma yarmilo, la 73ma yaro di la 16ma yarcento, e la 4ma yaro di la yari 1570a.

## Eventi
### [[Azia]]
* Wan Li divenas cezaro di la Dinastio Ming. Lu regnos Chinia dum 47 yari (til 1620) ma ne partoprenos regno, ne aceptos vizitanti e ne respondos letri. En korto e provinci regnas korupto e mala eunuki. L'ekonomio ne funcionos, ma literaturo, opero, piktado e fayenco-produktado florifos.

### [[Sud-Amerika]]
* 6ma di julio - Jerónimo Luis de Cabrera fondas Córdoba, en la nuna Arjentinia.
* 22ma di novembro - Urbo Niterói fondesas en Brazilia.

## Naski
* 18ma di januaro - Ambrosius Bosschaert, Nederlandana piktisto (m. 1621)
* 22ma di januaro - Sebastian Vrancx, Flandriana piktisto (m. 1647)

## Morti
1574

La yaro **1574** (DLXXIV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 574ma yaro di la duesma yarmilo, la 74ma yaro di la 16ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 1570a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 30ma di mayo - Rejulo Charles la 9ma di Francia mortas, e sucedesas da ilua fratulo Henri (Henryk de Polonia), qua divenas Henri la 3ma di Francia.

### West-[[Afrika]]
* Portugalani fondas unesma kolonio en Angola.

## Naski
* 6ma di mayo - Papo Inocentius la 10ma (m. 1655)

## Morti
* 30ma di januaro - Damião de Góis, Portugalana filozofo (n. 1502)
* 30ma di mayo - Rejulo Charles la 9ma di Francia (n. 1550)
* 17ma di agosto - Jerónimo Luis de Cabrera, Hispana militisto e *conquistador* (n. 1528)
* 17ma di septembro - Pedro Menéndez de Avilés, Hispana admiralo ed explorero (n. 1519)
1577

La yaro **1577** (MDLXXVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 577ma yaro di la duesma yarmilo, la 77ma yaro di la 16ma yarcento, e la 8ma yaro di la yari 1570a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Angla sir Francis Drake departas a voyajo cirkum mondo. Ilu retrovenos en 1580.

## Naski
* 12ma di aprilo - Rejulo Christian la 4ma di Dania, rejulo di Dania e Norvegia (m. 1648)
* 28ma di junio - Peter Paul Rubens, Flandriana piktisto (m. 1640)
* 10ma di novembro - Jacob Cats, Nederlandana poeto (m. 1660)
* 25ma di novembro - Piet Pieterszoon Hein, Nederlandan admiralo e korsaro (m. 1629)

## Morti
1576

La yaro **1576** (MDLXXVI per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 576ma yaro di la duesma yarmilo, la 76ma yaro di la 16ma yarcento, e la 7ma yaro di la yari 1570a.

## Eventi
### [[Nord-Amerika]]
* Angla deskovristo Martin Frobisher ne havas suceso: il serchas voyo a Chinia ma venas al insulo Baffin en Kanada. Ibe il plenigas sua navo per brilanta stoni e kaptas un Eskimoo. "Chiniano-Eskimoo" mortos dum voyajo a hemo e la stoni esas senvalora.

## Naski

## Morti
* 30ma di julio - Hans Staden, Germana explorero (n. c. 1525)
* 27ma di agosto - Tiziano, Italiana piktisto (n. 1480 o 1485)

## Referi
1579

La yaro **1579** (MDLXXIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 579ma yaro di la duesma yarmilo, la 79ma yaro di la 16ma yarcento, e la 10ma yaro di la yari 1570a.

## Eventi
### [[Europa]]
* Sep provinci de Nederlando unionas su en Utrecht. Fakte, to esas deklamo pri nedependo.
* Jezuiti fondas Jezuita kolegio e Akademio di Lituania por kontra-reformo. Ol funcionas ankore kom l'Universitato di Vilnius.

## Naski
* 24ma di marto - Gabriel Téllez alias Tirso de Molina, Hispana skriptisto (m. 1648)

## Morti
* 29ma di januaro - Tomé de Sousa, Portugalana guberniestro di Brazilia (n. 1503)
* 21ma di decembro - Juan de Juanes, Hispana piktisto (n. c. 1510)
1580

La yaro **1580** (MDLXXX per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta en venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 580ma yaro di la duesma yarmilo, la 80ma yaro di la 16ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 1580a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 31ma di januaro - En Portugal, rejala familio finas kande rejulo Henrique mortas. Portugal juntesos a Hispania til 1640.
* Sir Francis Drake retronavigas ad Anglia de voyajo qua duris dum tri yari. La voyajo esis la duesma cirkumnavidado di la mondo.

### [[Sud-Amerika]]
* 11ma di junio - Juan de Garay itere fondas Buenos Aires.
* 26ma di junio - Urbo Chillán fondesas en la nuna Chili.

## Naski
* 13ma di junio - Willebrord Snell, astronomo e matematikisto (m. 1626)
* 14ma di septembro - Francisco de Quevedo, Hispana skriptisto (m. 1645)

## Morti
* 31ma di januaro - Rejo Henrique la 1ma di Portugal (n. 1512)
* 10ma di junio - Luís Vaz de Camões, Portugalana skriptisto (n. 1524)

## Referi
Yari 1580a

La **yari 1580a** komencis ye la 1ma di januaro 1580 e finis ye la 31ma di decembro 1589. Dum la yari 1580a dil 16ma yarcento eventis, inter altri:

## [[Europa]]
* 1580 - Ye la 31ma di januaro, rejulo Henrique la 1ma di Portugal mortas. Sen havar direta heredanti, la krono di Portugal heredesas da Felipe la 2ma di Hispania. Portugal e Hispania restos unionita til 1640.
* 1581 - Ye la 26ma di julio, Nederlando proklamas sua nedependo de Hispana imperio. Franciskus, duko de Anjou, divenas la suvereno di la nova lando. Publika praktiko di katolikismo proskriptesas.
* 1582 - 15ma di januaro - Rusia cedas lua konquesti en Livonia a Polonia-Lituania.

## [[Azia]]
* 1580 - Rusi komencas konquestar Siberia. Yermak Timofeyevich atakas tale nomizita "khanio Sibir" en 1582. La *khan*-io, kreita dal Mongoli en 1468, desaparos komplete en 1598.

## [[Amerika]]
* 1580 - Ye la 11ma di junio, Juan de Garay itere fondas Buenos Aires.
1575

La yaro **1575** (DLXXV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 575ma yaro di la duesma yarmilo, la 75ma yaro di la 16ma yarcento, e la 6ma yaro di la yari 1570a.

## Eventi
* 8ma di februaro - Willem de Orange, surnomizita "la tacema", fondas universitato di Leiden.
* 16ma di decembro - Ter-tremo kun forteso 8.5 che skalo di Richter frapas Valdivia, Chili, ed efektigas ondego.

## Naski
* 4ma di novembro - Guido Reni, Italiana piktisto (m. 1642)

## Morti
* 2ma di junio - Pieter Aertsen, Nederlandana piktisto (n. 1508)
1581

La yaro **1581** (MDLXXXI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 581ma yaro di la duesma yarmilo, la 81ma yaro di la 16ma yarcento, e la 2ma yaro di la yari 1580a.

## Eventi
### [[Mondo]]
* 4ma di aprilo - Francis Drake kompletigas cirkum-navigado dil mondo.

### [[Europa]]
* 25ma di marto - Felipe la 2ma di Hispania kronizesas rejulo di Portugal.
* 26ma di julio - Kunveno di sociala klasi di Nederlando abjuras la rejulo Felipe la 2ma di Hispania ed indikas Frans de Anjou kom protektero. To equivalos a deklaro di nedependo.

## Naski

## Morti
1583

La yaro **1583** (MDLXXXIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 583ma yaro di la duesma yarmilo, la 83ma yaro di la 16ma yarcento, e la 4ma yaro di la yari 1580a. Kande 1583 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 28ma di mayo til la 9ma di novembro - L'unesma tradukuro di la Biblo a Sloveniana linguo publikigesas en Wittenberg.

## Naski
* 10ma di aprilo - Hugo de Groot, Nederlandana humanisto, diplomacisto (m. 1645)

## Morti
1582

La yaro **1582** (MDLXXXII per Romala algarismi) ordinara yaro komencinta en lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 582ma yaro di la duesma yarmilo, la 82ma yaro di la 16ma yarcento, e la 3ma yaro di la yari 1580a. Dum ca yaro komencis uzesar Gregoriala kalendario, ed eliminesis 10 dii de ca yaro, inter la 4ma di oktobro e la 15ma di oktobro.

## Eventi
* 15ma di januaro - Rusia cedas lua konquesti en Livonia a Polonia-Lituania.
* 24ma di februaro - Papo Gregorius la 13ma proklamas Gregoriala kalendario, qua efikeskas ye la fino di ca yaro.
* 2ma di aprilo - Eventas ter-tremo en Ancuancu, an la nuna departmento La Paz, Bolivia. Vilajo Ancuancu enterigesas komplete da la ter-tremo.
* 4ma di oktobro - Gregoriala kalendario adoptesas. En Portugal, Hispania, Italia e Polonia la sequanta dio en ica yaro esas 15ma di oktobro.
* 9ma di decembro - Rejio Francia adoptas Gregoriala kalendario. La sequanta dio esas la 20ma di decembro.

## Naski
* 26ma di januaro - Giovanni Lanfranco, Italiana piktisto (m. 1647)
* (posible) - Frans Hals, Nederlandana piktisto (m. 1666)

## Morti
* 21ma di junio - Oda Nobunaga, *daimyō* (feudala chefo) qua unionis Japonia (n. 1534)

## Referi
1584

La yaro **1584** (MDLXXXIV per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye sundio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 584ma yaro di la duesma yarmilo, la 84ma yaro di la 16ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 1580a. Kande 1584 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* januaro - Ivan la 4ma di Rusia fondas urbo Archangelsk.
* julio - Milito di Ok Yari: komencas siejo di Antwerpen.

## Naski

## Morti
* 28ma di marto - Caro Ivan la 4ma di Rusia (n. 1530)
1585

La yaro **1585** (MDLXXXV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye mardio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 585ma yaro di la duesma yarmilo, la 85ma yaro di la 16ma yarcento, e la 6ma yaro di la yari 1580a. Kande 1585 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 24ma di aprilo - Felice Peretti di Montalto divenas papo Sixtus la 5ma.

### [[Afrika]]
* Francis Drake spolias vilajeto Ribeira Grande, en nuna Kabo Verda.
* L'imperio Luba fondesas en la nuna Demokratial Republiko Kongo.

### [[Nord-Amerika]]
* Sinioro Walter Raleigh fondas unesma Angla kolonio en Amerika. La kolonio esas nomizita “Virginia” segun netushita rejino Elizabeth la 1ma di Anglia.

### [[Sud-Amerika]]
* 5ma di agosto - La vilajeto *Nossa Senhora das Neves*, nuna João Pessoa, fondesas en Brazilia.

## Naski
* (baptita ye la 27ma di januaro) - Hendrick Avercamp, Nederlandana piktisto (m. 1634)
* 8ma di oktobro - Heinrich Schütz, Germana kompozisto (m. 1672)

## Morti

* 10ma di aprilo - Papo Gregorius la 13ma (n. 1502)
* 3ma di decembro - Thomas Tallis, Angla kompozisto (n. c. 1515)

## Referi
1586

La yaro **1586** (MDLXXXVI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 586ma yaro di la duesma yarmilo, la 86ma yaro di la 16ma yarcento, e la 7ma yaro di la yari 1580a. Kande 1586 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Azia]]
* Volkano Kelut eruptas en Indonezia e  homi perisas.

## Naski

## Morti
* 25ma di januaro - Lucas Cranach la yuna, Germana piktisto (n. 1515)
1587

La yaro **1587** (MDLXXXVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 587ma yaro di la duesma yarmilo, la 87ma yaro di la 16ma yarcento, e la 8ma yaro di la yari 1580a. Kande 1587 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 19ma di aprilo - Francis Drake atakas Hispana navi en Cádiz.

### [[Azia]]
* Abbas la 1ma, surnomizita "la Granda" divenas shaho di Persia, til 1629. Il igas Isfahan chef-urbo, fortigas l'imperio e konquestas nov arei.

* Shoguno Toyotomi Hideyoshi imperas misioneri ekirar Japonia. Ilu komencas severa persekuto.

## Naski

## Morti
* 8ma di februaro - Rejino Mary de Skotia, mortigita en Anglia (n. 1542)
1588

La yaro **1588** (MDLXXXVIII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye venerdio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 588ma yaro di la duesma yarmilo, la 88ma yaro di la 16ma yarcento, e la 9ma yaro di la yari 1580a. Kande 1588 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
*“Nevinkebla” navaro di Hispania falias konquestar Anglia. Burasko ed Angli demolisas ol en l'Angla Kanalo. Samatempe, penso pri koaktar westal Europa retroe a la kontrolo di katolik-eklezio falias.
* Anglo Thomas Cavendish retronavigas ad Anglia de cirkum-navigala voyajo. On judikas ke to esas la lasta ek la granda deskovro-voyaji.

### [[Azia]]
* En Japonia omna espadi konfiskesas. Nur samurayi darfas portar espado.

## Naski
* 4ma di aprilo - Alessandro Varotari, Itala piktisto (m. 1649)
* 5ma di aprilo - Thomas Hobbes, Angla filozofo (m. 1679)
* 19ma di aprilo - Paolo Veronese, Italiana piktisto (n. 1528)
* 8ma di septembro - Marin Mersenne, Franca matematikisto (m. 1648)
* Hendrick ter Brugghen, Nederlandana piktisto (m. 1629)

## Morti
* 19ma di aprilo - Paolo Veronese, Italiana piktisto (n. 1528)
1589

La yaro **1589** (MDLXXXIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 589ma yaro di la duesma yarmilo, la 89ma yaro di la 16ma yarcento, e la 10ma yaro di la yari 1580a. Kande 1589 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 1ma di agosto - Henri la 3ma di Francia poniardagesas da dominikano Jacques Clément, qua mortigesas nemediate pose.
* 2ma di agosto - Pos la morto di Henri la 1ma, ilua trupi falias pri kaptar Paris. Henri de Navara asumas la trono e la titulo Henri la 4ma di Francia, ma ilu ne agnoskesas da Katolika Ligo, sub komando da Charles de Lotringia, duko de Mayenne, ed ilua frato Henri la 1ma, duko de Guise.
* 21ma di septembro - Che batalio di Arques, Franca trupi komandita da Henri la 4ma di Francia vinkas Katolika Ligo.

### [[Azia]]
* En Japonia, urbo Hiroshima fondesas.

## Naski

## Morti
* 2ma di agosto - Henri la 3ma, rejulo di Francia e Polonia (n. 1551)
1590

La yaro **1590** (MDXC per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 590ma yaro di la duesma yarmilo, la 90ma yaro di la 16ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 1590a. Kande 1590 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* marto - Mauritius de Nassau, princo de Orange kaptas Breda.
* 15ma di septembro - Urbanus la 7ma divenas papo. Ilu mortos pro malario du dii pose.
* 5ma di decembro - Gregorius la 14ma divenas papo.

### [[Azia]]
* Toyotomi Hideyoshi unigas Japonia.

## Naski
* 9ma di januaro - Simon Vouet, Franca piktisto (m. 1649)
* 18ma di aprilo - Sultano Ahmed la 1ma di Otoman Imperio (m. 1617)
* 13ma di julio - Papo Klemens la 10ma (m. 1676)
* (posible) Francisco de Herrera la olda, Hispana piktisto (m. 1654)

## Morti

* 27ma di agosto - Papo Sixtus la 5ma (n. 1521)
* 27ma di septembro - Papo Urbanus la 7ma (n. 1521)
* 12ma di oktobro - Kanō Eitoku, Japoniana piktisto (n. 1543)
* 20ma di decembro - Ambroise Paré, Franca mediko (n. 1510)
1591

La yaro **1591** (MDXCI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye mardio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 591ma yaro di la duesma yarmilo, la 91ma yaro di la 16ma yarcento, e la 2ma yaro di la yari 1590a. Kande 1591 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 29ma di oktobro - Giovanni Antonio Facchinetti divenas papo Inocentius la 9ma.

### [[Afrika]]
* 12ma di aprilo - En Afrika, l'imperio Songhai destruktesas pro invado dal Marokani.

## Naski
* 8ma di februaro - Guercino, Italiana piktisto (m. 1666)
* (baptita ye la) 11ma di aprilo - Bartlomiej Strobel, Polona piktisto (m. pos 1650)

## Morti
* 16ma di oktobro - Papo Gregorius la 14ma (n. 1535)
* 30ma di decembro - Papo Inocentius la 9ma (n. 1519)
1592

La yaro **1592** (MDXCII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye merkurdio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 592ma yaro di la duesma yarmilo, la 92ma yaro di la 16ma yarcento, e la 3ma yaro di la yari 1590a. Kande 1592 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 30ma di januaro - Klemens la 8ma divenas papo.
* 17ma di novembro - Sigismund la 3ma, filio di Johan la 3ma di Suedia e rejo di Polonia-Lituania, divenas rejo di Suedia.

## Naski
* 20ma di marto - Giovanni da San Giovanni, Italiana piktisto (m. 1636)
* 28ma di marto - Komenius, episkopo di Bohemian eklezio, patro di la moderna pedagogio (m. 1670)
* 4ma di novembro - Gerard van Honthorst, Nederlandana piktisto (m. 1656)
* Jacques Callot, Franca piktisto (m. 1635)

## Morti
* 14ma di februaro - Jacopo Bassano, Italiana piktisto (n. c. 1510)
* 17ma di novembro - Rejulo Johan la 3ma di Suedia (n. 1537)
* Thomas Cavendish, Angla explorero (n. 1555)

## Referi
Yari 1590a

La **yari 1590a** komencis ye la 1ma di januaro 1590 e finis ye la 31ma di decembro 1599. Dum la yari 1590a de la 16ma yarcento eventis inter altri:

## [[Europa]]
* 1590 - Ye la 15ma di septembro ca yaro, Urbanus la 7ma divenas papo. Ilu mortos pro malario du dii pose.
* 1590 - Ye la 5ma di decembro, Gregorius la 14ma divenas papo.

## [[Azia]]
* De 1592 til 1598 Korea impedas l'invado da Japonia.
* Burma divergas a mikra stati.

## [[Afrika]]
* 1591 - Ye la 13ma di marto en Mali, trupi sendita dal dinastio Saadi de Maroko vinkas komplete l'imperio Songhai, qua  desaparas.
1594

La yaro **1594** (MDXCIV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Gregoriala kalendario ed ordinara yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 594ma yaro di la duesma yarmilo, la 94ma yaro di la 16ma yarcento e la 5ma yaro di la yari 1590a. Kande 1594 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario.

## Eventi

## Naski
* 15ma di junio - Nicolas Poussin, Franca piktisto (m. 1665)
* 19ma di decembro - Rejulo Gustaf la 2ma Adolf di Suedia (m. 1632)

## Morti
* 31ma di mayo - Tintoretto, Italiana piktisto (n. 1519)
* 14ma di junio - Orlando di Lasso, Flandriana kompozisto (n. 1532)
* 22ma di novembro - Martin Frobisher, Angla maristo ed explorero (n. 1535 o 1539)
* 2ma di decembro - Gerardus Mercator, Belga mapisto (n. 1512)
1595

La yaro **1595** (MDXCV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 595ma yaro di la duesma yarmilo, la 95ma yaro di la 16ma yarcento, e la 6ma yaro di la yari 1590a. Kande 1595 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Azia]]
* Mohammed la 3ma divenas sultano dil Otoman imperio. La heredo di povo praktikas nula sistemo. Mohammed sekurigas ganita povo per stranguligo di lua omna 19 frati.

### [[Europa]]
* En Finlando la Longa Iraco, milito inter Suedia e Rusia qua komencis en 1570, finas.

### [[Oceania]]
* 21ma di julio - Hispana navigisto Álvaro de Mendaña vizitas Marquesas en Pacifiko.
* 8ma di septembro - Álvaro de Mendaña deskovras Nendo, la maxim granda de Santa Cruz arkipelago, nune parto dil Insuli Salomon.

## Naski
## Morti
* 25ma di aprilo - Torquato Tasso, Italiana poeto (n. 1544)
* 18ma di oktobro - Álvaro de Mendaña, Hispana navigisto (n. 1542)
1596

La yaro **1596** (MDXCVI per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye lundio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 596ma yaro di la duesma yarmilo, la 96ma yaro di la 16ma yarcento, e la 7ma yaro di la yari 1590a. Kande 1596 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 17ma di junio - Willem Barents deskovras insulo Spitsbergen.
* 25ma di novembro – Unesma skarmucho dum mazo-milito en Finlando, en Isokyrö.
* Warszawa divenas la chef-urbo dil rejio Polonia.

### [[Azia]]
* Nederlandani fondas komerco-posteno en Sumatra.

### [[Oceania]]
* Álvaro de Mendaña de Neira deskovras Insuli Cook.

## Naski
* 31ma di marto - René Descartes, Franca ciencisto, matematikisto e filozofo (m. 1650)
* 22ma di julio - Caro Mihail la 1ma di Rusia (m. 1645)

## Morti
* 27ma di januaro - Francis Drake, Angla korsaro (n. 1540)
* Jean Bodin, Franca advokato e filozofo (n. 1530)
1598

La yaro **1598** (MDXCVIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 598ma yaro di la duesma yarmilo, la 98ma yaro di la 16ma yarcento, e la 9ma yaro di la yari 1590a. Kande 1598 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 17ma di februaro - Boris Godunov divenas caro di Rusia.
* 2ma di mayo - En Francia, Henri la 4ma donas edikto quo finas la milito kontre hugenoto e grantas li religiala libereso.

### [[Azia]]
* En Japonia, shoguno Toyotomi Hideyoshi mortas e la triesma shogunio komencas. Ol duros pacale til 1867.

### [[Afrika]]
* Nederlando (Holando) aquiras lua unesma komercala posteni an la rivo di Guinea.

### [[Sud-Amerika]]
* 6ma di januaro - En Brazilia, Jerônimo de Albuquerque fondas la fortreso *Reis Magos*, origino di nuna urbo Natal, Rio Grande do Norte, por defensar la regiono.

## Naski
* 17ma di aprilo - Giovanni Battista Riccioli, Italiana sacerdoto ed astronomo (m. 1671)
* 7ma di novembro - Francisco de Zurbarán, Hispana piktisto (m. 1664)
* 27ma di novembro - Alessandro Algardi, Italiana skultisto (m. 1654)
* 7ma di decembro - Gian Lorenzo Bernini, Italiana piktisto (m. 1680)
* Bonaventura Cavalieri, Italiana matematikistulo (m. 1647)

## Morti
* 13ma di septembro - Felipe la 2ma, rejulo di Hispania (n. 1527)
* 18ma di septembro - Toyotomi Hideyoshi, shoguno (regnanto) di Japonia (n. 1537)
* novembro - Marcin Kober, Polona piktisto (n. 1550)
1599

La yaro **1599** (MDXCIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 599ma yaro di la duesma yarmilo, la 99ma yaro di la 16ma yarcento, e la 10ma yaro di la yari 1590a. Kande 1599 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 24ma di julio - En Suedia statala kunveno alienas trono de Sigismund la 3ma Vasa e Karl la 9ma divenas rejo til 1611.
* L'urbo Pompeii rideskovresas plu kam 1,500 yari pos la cindri del volkano Vezuvio sepultar ol, en 79.

### [[Sud-Amerika]]
* 25ma di decembro - Urbo Natal fondesas en Brazilia.

## Naski
* 13ma di februaro - Papo Alexander la 7ma (m. 1667)
* 22ma di marto - Antoon van Dyck, Nederlandana piktisto (m. 1641)
* 25ma di aprilo - Oliver Cromwell, Angla politikistulo (m. 1658)
* 5ma di mayo - Oliver Cromwell, Angla politikisto (m. 1658)
* (baptita ye la 6ma di junio) - Diego Velázquez, Hispana piktisto (m. 1660)
* 25ma di septembro - Francesco Borromini, Suisa-Italiana piktisto (m. 1667)

## Morti

* 28ma di januaro - Francis Drake, Angla korsaro (n. 1540)

## Referi
1600

La yaro **1600** (MDC per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye saturdio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 600ma yaro di la duesma yarmilo, la 100ma yaro di la 16ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 1600a. Kande 1600 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 1ma di januaro - Skotia adoptas la 1ma di januaro kom komenco dil yaro.
* 17ma di februaro - Italiana filozofo Giordano Bruno brulesas en rogo kom hereziano.
* 31ma di decembro - Angla komerco-societo di Estal India fondesas.

### [[Azia]]
* En Japonia longa ero di interna militi finas, kande Tokugawa Ieyasu vinkas en Sekigahara. Komencas l'Edo-epoko. Sua epigoni persekutos Kristani, pro ke li timas l'infiltro dil exterlandala povi.

### [[Afrika]]
* Aljer kreskas centro dil Otomana regno en Afrika. Deube on militas kun Hispania e Maroko e raptas navi en Mediteraneo. En Aljer existas 100.000 habitanti e c. 30.000 Kristana sklavi.

## Naski

* 17ma di januaro - Pedro Calderón de la Barca, Hispana skriptisto por teatro (m. 1681)
* 28ma di januaro - Papo Klemens la 9ma (m. 1669)
* 15ma di novembro - Aniello Falcone, Italiana piktisto (m. 1665)
* 19ma di novembro - Rejulo Charles la 1ma di Anglia (m. 1649)
* (posible) Claude Lorrain, Franca piktisto (m. 1682)
* (posible) Franciszek Lekszycki, Polona piktisto (m. 1668)

## Morti
* 17ma di februaro - Giordano Bruno, Italiana filozofo (n. 1548)
* 4ma di mayo - Jean Nicot, Franca diplomacisto (n. 1530)
1578

La yaro **1578** (MDLXXVIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 578ma yaro di la duesma yarmilo, la 78ma yaro di la 16ma yarcento, e la 9ma yaro di la yari 1570a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 31ma di januaro - Eventas la Batalio di Gembloux en Hispana Nederlando, kun decidigiva Hispana vinko.

## Naski
* 18ma di marto - Adam Elsheimer, Germana piktisto (m. 1610)
* 1ma di aprilo - William Harvey, Angla mediko (m. 1657)
* 14ma di aprilo - Rejulo Felipe la 3ma di Hispania (m. 1621)
* 17ma di agosto - Francesco Albani, Italiana piktisto (m. 1660)

## Morti
* 5ma di januaro - Juraj Julije Klović, Kroata piktisto (n. 1498)
* 5ma di februaro - Giovanni Battista Moroni, Italiana piktisto (n. 1520/1525)
* 4ma di agosto - Rejulo Sebastião di Portugal (n. 1554)
1593

La yaro **1593** (MDXCIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 593ma yaro di la duesma yarmilo, la 93ma yaro di la 16ma yarcento, e la 4ma yaro di la yari 1590a. Kande 1593 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 27ma di januaro - L'Inquiziciono komencas 7-yara judicio di Giordano Bruno.

### [[Azia]]
* januaro - Japoniani probas invadar Pyongyang, sensucese.
* 12ma di februaro - Koreani vinkas Japoniani che batalio di Haengju.

## Naski
* 13ma di marto - Georges de La Tour, Franca piktisto (m. 1652)
* 19ma di mayo - Jacob Jordaens, Flandriana piktisto (m. 1678)
* 8ma di julio - Artemisia Gentileschi, Italiana piktisto (m. 1656)

## Morti
* 11ma di julio - Giuseppe Arcimboldo, Italiana piktisto (n. 1527)
1603

La yaro **1603** (MDCIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 603ma yaro di la duesma yarmilo, la 3ma yaro di la 17ma yarcento, e la 4ma yaro di la yari 1600a. Kande 1603 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 24ma di marto - James la 1ma divenas rejulo di Anglia, Skotia, Wals ed Irlando.

### [[Azia]]
* 25ma di februaro - Nederlandani establisas lia unesma permananta komercala postano en Banten, Indonezia.
* 24ma di marto - En Japonia, Tokugawa Ieyasu divenas unesma Tokugawa-shoguno.

### [[Sud-Amerika]]
* Portugalano Pero Coelho konstrukas fortuo *São Tiago* ube nune esas Fortaleza (Ceará).
* Hispani enduktas gebovi en la nuna Uruguay.

## Naski
* 2ma di marto - Pietro Novelli, Italiana piktisto (m. 1647)
* 17ma di junio - Giuseppe de Copertino, Italiana santo (m. 1663)

## Morti
* 23ma di februaro o la 13ma di decembro - François Viète, Franca matematikisto (n. 1540)
* 24ma di marto - Rejino Elizabeth la 1ma di Anglia (n. 1533)
* 4ma di mayo - Stephan Praetorius, Germana teologiisto (n. 1536)
1605

La yaro **1605** (MDCV per Romala algarismi) komencis ye saturdio segun Gregoriala kalendario e komencis ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 605ma yaro de la 2ma yarmilo, la 5ma yaro de la 17ma yarcento e la 6ma yaro de la yari 1610a. Kande 1605 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario.

## Eventi
### [[Europa]]
* 1ma di aprilo - Leo la 11ma divenas papo.
* 8ma di aprilo - Rejulo Karl la 9ma di Suedia fondas urbo Oulu.
* 23ma di aprilo - Caro Boris Gudonov mortas en Rusia. (Gregoriala kalendario)
* 16ma di mayo - Paulus la 5ma divenas papo.
* 8ma di agosto - Oulu, en Finlando, fondesas.
* 5ma di novembro - Guy Fawkes ed altra partopreninti di la nomizita pulvero-konspiro arestesas en London.

### [[Oceania]]
* Nederlandana Willem Janszoon deskovras Australia.

## Naski
* 8ma di aprilo - Rejulo Felipe la 4ma di Hispania (m. 1665)

## Morti

* 3ma di marto - Papo Klemens la 8ma (n. 1536)
* 27ma di aprilo - Papo Leo la 11ma (n. 1535)
* 23ma di aprilo - Boris Godunov, caro di Rusa imperio (n. c. 1551)
* 27ma di oktobro - Akbar la Granda, granda-mogulo di India depos 1556 (n. 1542)
1612

La yaro **1612** (MDCXII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye sundio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 612ma yaro di la duesma yarmilo, la 12ma yaro di la 17ma yarcento, e la 3ma yaro di la yari 1610a. Kande 1612 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* La katedralo di Santa Petrus en Roma kompleteskas.

### [[Azia]]
* Japoniani komencas persekutar kristani.

### [[Sud-Amerika]]
* Franci fondas urbo São Luís, en la nuna stato Maranhão.

## Naski
* 27ma di julio - Sultano Murad la 4ma di Otoman imperio (m. 1640)
* 17ma di novembro - Frans Post, Nederlandana piktisto (m. 1680)

## Morti
* 20ma di januaro - Rudolf la 2ma, Santa Romana imperiestro (n. 1552)
* 12ma di agosto - Giovanni Gabrieli, italiana kompozisto (n. c.1554 o 1557)
1616

La yaro **1616** (MDCXVI per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye venerdio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 616ma yaro di la duesma yarmilo, la 16ma yaro di la 17ma yarcento, e la 7ma yaro di la yari 1610a. Kande 1616 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 29ma di januaro - Unesma totala rejistro pri Finlandan armeo esas kompleta:  kavaleri,  soldati.

### [[Amerika]]
* 12ma di januaro - L'urbo Belém fondesas en Brazilia.

## Naski

## Morti
* 23ma di aprilo (Juliala kalendario) - William Shakespeare, Angla dramatisto (n. 1564)
* 23ma di aprilo (Gregoriala kalendario) - Miguel de Cervantes Saavedra, Hispana skriptisto (n. 1547)
* 1ma di junio - Tokugawa Ieyasu, shoguno di Japonia (n. 1543)
1620

La yaro **1620** (MDCXX per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye merkurdio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 620ma yaro di la duesma yarmilo, la 20ma yaro di la 17ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 1620a. Kande 1620 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 16ma di septembro - Angla puritani departas per la navo *Mayflower* a Nord-Amerika.

### [[Nord-Amerika]]
* 21ma di novembro - Cirkume cent Angla separatisti (“pilgrimisti”), deskontenta kun Angla eklezio, voyajas ad Amerika (Nov Anglia) per la batelo *Mayflower* Li fondas kolonio en Plymouth, Massachusetts. La sequanta yaro li celebras la Danko-dio ed invitas anke indijeni qui helpis koloniani transvivar en nova loko.

## Naski
* 20ma di oktobro - Aelbert Cuyp, Nederlandana piktisto (m. 1691)
* (posible) Jan Tricius, Polona piktisto (m. 1692)

## Morti
* 18ma di agosto - Imperiestro Wanli, deskompetenta imperiestro di Chinia (n. 1563)
1629

La yaro **1629** (MDCXXIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 629ma yaro di la duesma yarmilo, la 29ma yaro di la 17ma yarcento, e la 10ma yaro di la yari 1620a. Kande 1629 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* Christian la 4ma, rejo di Dania, retretas de la milito di Triadek yari.
* En Francia kardinalo Richelieu alienas hospici di Hugenoti ma prezervas lua religiala libereso.

### [[Nord-Amerika]]
* Massachusetts fondesas.

## Naski
* 14ma di aprilo - Christiaan Huygens, Nederlandana matematikisto, astronomisto e fizikisto (m. 1695)
* 17ma di agosto - Jan la 3ma Sobieski, rejo di Polonia e Grandaduko di Lituania (m. 1696)
* 20ma di decembro (baptita) - Pieter de Hooch, Nederlandana piktisto (m. pos 1683)
* (cirkume) Jacob van Ruisdael, Nederlandana piktisto e grabisto (m. 1682)

## Morti
* 19ma di januaro - Shaho Abbas la 1ma di Persia (n. 1571)
* 31ma di januaro - Carlo Maderno, Italiana piktisto (n. 1556)
* 18ma di junio - Piet Pieterszoon Hein, Nederlandan admiralo e korsaro (m. 1577)
* 11ma di julio - Bartolomeo Cesi, Italiana piktisto (n. 1556)
* 1ma di novembro - Hendrick ter Brugghen, Nederlandana piktisto (n. 1588)
Skalo di Richter

**La skalo di Richter** developesis da Usana fizikisto Charles F. Richter. Ilu propozis sua skalo en 1935 studiinte multa ter-tremi.

Per la skalo on mezuras la quanto di energio libereskinta en ter-tremo, ne lia destrukto o ruinigo. La skalo di Richter komencas de 1 ed esas logaritmala. Kresko de un unajo equivalas dekoplesko dil forteso e 31-oplesko di la quanto di libereskanta energio. On mezuras ter-tremi per sismografi.

Segun la skalo di Richter:
* 1–2 = la tertremo esas remarkebla nur per mezurili.
* 3 = la tertremo esas remarkebla proxim l'epicentro (loko super la hipocentro, loko dil tremo).
* 4–5 = la tertremo esas remarkebla ye disto de 30 km del epicentro.
* 6 = la tertremo ofte produktas viktimi e destruktas habiteyi.
* 7 = la tertremo produktas katastrofo.
* 8 = la tertremo klasifikesas kom grandega.
La skalo ne havas supra limito, ma ordinare tertremi di 8,8 til 8,9 esas la maxim granda.
Yari 1600a

La **yari 1600a** komencis ye la 1ma di januaro 1600 e finis ye la 31ma di decembro 1609. Dum la yari 1600a eventis, inter altri:

## [[Europa]]
*  1600 - Skotia adoptas l'1ma di januaro kom dio di nov-yaro.
* 1600 - Ye la 17ma di februaro, Giordano Bruno brulesas ye fosto por herezio.
* De 1600 til 1603 cereali ne kreskas en Finlando pro ke la klimato koldeskas.
* 1601 til 1603 - Eventas granda famino en Rusia.
* 1605 - Ye la 16ma di mayo, Paulus la 5ma divenas papo.

## [[Azia]]
* 1602 - Portugalani ekpulsesas de Bahrain.
* 1605 - **Shoguno* Tokugawa Ieyasu abdikas.
* 1609 - Invado di Ryukyu: Japoniani de la klano Shimazu kaptas kastelo an l'insuli Ryukyu e transformas l'arkipelago en vasalo de la domeno Satsuma.

## [[Nord-Amerika]]
* 1608 - Samuel de Champlain fondas Québec ye la 3ma di julio ca yaro.

## [[Oceania]]
* En l'insulo Tonga la familio di Tu’i Tonga perdas regno a familio di Tu’i Kanokupolu.
1601

La yaro **1601** (MDCI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 601ma yaro di la duesma yarmilo, la 1ma yaro di la 17ma yarcento, e la 2ma yaro di la yari 1600a. Kande 1601 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 11ma di januaro - Felipe la 2ma di Hispania translojas lua korto de Madrid a Valladolid.

### [[Azia]]
* Nederlandani atakas Portugalani en Malaka.
* Jezuito Matteo Ricci divenas l'unesma Europano qua eniras l'Inderdiktata Urbo en Beijing, Chinia.

## Naski
* 8ma di januaro - Baltasar Gracián, Hispana jezuito e filozofo (m. 1658)
* 17ma di agosto - Pierre de Fermat, Franca matematikisto (m. 1665)
* 13ma di septembro - Jan Brueghel la yuna, Flandriana piktisto (m. 1678)
* 27ma di septembro - Rejulo Louis la 13ma di Francia (m. 1643)
* 15ma di novembro - Cecco Bravo, Italiana piktisto (m. 1661)
* (probable) Simon de Vlieger, Nederlandana piktisto (m. 1653)

## Morti

* 24ma di oktobro - Tycho Brahe, Dana astronomo (n. 1546)
1602

La yaro **1602** (MDCII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye mardio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 602ma yaro di la duesma yarmilo, la 2ma yaro di la 17ma yarcento, e la 3ma yaro di la yari 1600a. Kande 1602 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* Rusa imperio subisas famino, qua komencabis ye l'antea yaro.
* 26ma di julio - *Hamlet* da William Shakespeare, prizentesas unesmafoye.

### [[Azia]]
* Portugalani ekpulsesas de Bahrain.
* Nederlandana komerco-societo "Est-India Kompanio" fondesas.

## Naski
* 26ma di mayo - Philippe de Champaigne, Franca piktisto (m. 1674)
* 14ma di julio - Jules Mazarin, kardinalo e chefa ministro di Francia (m. 1661)
* 30ma di novembro - Otto von Guericke, Germana ciencisto (m. 1686)

## Morti
* 22ma di marto - Agostino Carracci, Italiana piktisto (n. 1557)
* 1ma di aprilo - Pietro Faccini, Italiana piktisto (n. 1562?)
1604

La yaro **1604** (MDCIV per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta en jovdio segun Gregoriala kalendario e bisextila yaro komencinta en sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 604ma yaro di la duesma yarmilo, la 4ma yaro di la 17ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 1600a. Kande 1604 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 22ma di marto - Karl la 9ma divenas rejulo di Suedia.

### [[Sud-Amerika]]
* Unesma Jezuiti arivas en la nuna Paraguay.

## Naski
* 19ma di marto - Rejulo João la 4ma di Portugal (m. 1656)

## Morti

## Referi
1606

La yaro **1606** (MDCVI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 606ma yaro di la duesma yarmilo, la 6ma yaro di la 17ma yarcento, e la 7ma yaro di la yari 1600a. Kande 1606 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Oceania]]
* Hispana Luís Vaz de Torres navigas tra la stretajo qua nun havas lua nomo e pose cirkondas Nova-Guinea.

## Naski
* (cirkume) 17ma di aprilo - Jan Davidsz. de Heem, Flandriana piktisto (m. 1684)
* 6ma di junio - Pierre Corneille, Franca dramatifisto (m. 1684)
* 15ma di julio - Rembrandt van Rijn, Nederlandana piktisto (m. 1669)

## Morti
* 10ma o la 20ma di junio - Caro Fyodor la 2ma di Rusia (n. 1589)
* Troilus de Mesgouez, Franca nobelo (baptita en 1536)
1608

La yaro **1608** (MDCVIII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye mardio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 608ma yaro di la duesma yarmilo, la 8ma yaro di la 17ma yarcento, e la 9ma yaro di la yari 1600a. Kande 1608 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* En Hispania fondesas universitato di Oviedo.
* Suedi okupas Moskva.

### [[Afrika]]
* 17ma di januaro - Imperiestro Susenyos la 1ma di Etiopia vinkas armeo del populo Oromo en Ebenat. Nur 400 Amhara mortas, kontre 12 mil Oromo.

### [[Nord-Amerika]]
* 3ma di julio - Franca Samuel de Champlain fondas Québec, unesma kolonio en Kanada.

### [[Sud-Amerika]]
* Jezuiti okupas teritorii de la nuna Paraguay, Uruguay, e parti de Arjentinia e Brazilia. Ibe, li fondas parokala stato, e komencas konvertar e docar lokala aborijeni Guarani.

## Naski
* 28ma di januaro - Giovanni Alfonso Borelli, Italiana fiziologiisto, fizikisto e matematikisto (m. 1679)

* 6ma di februaro - António Vieira, Portugalana Jezuito e skriptisto (m. 1697)
* 15ma di oktobro - Evangelista Torricelli, Italiana fizikisto (m. 1647)
* 9ma di decembro - John Milton, Angla poeto (m. 1674)

## Morti