open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Batalio di Tacuarí

La **Batalio di Tacuarí** esis batalio en Paraguayana teritorio inter Sud-Amerikana revolucioneri, komandita da Manuel Belgrano, kontre Paraguayana trupi komandita da Manuel Atanasio Cabañas, lor loyala a Hispana monarkio.

Quankam la trupi di Belgrano subisis perdaji, li atingis kelka suceso, kande cirkume 400 Paraguayani aceptis luktar en la futur Arjentinian armeo, qua suportos José Gervasio Artigas en la kampanio di Uruguay. Altra posa suceso esis ke Paraguayani komencis pensar pri nedependo, e du monati pose, ye la 14ma di mayo 1811, li nedependanteskis de Hispania.
Lego ciencala

**Lego ciencala** esas regulo existanta sen influo homala e trovata per observo empirikala e/o dedukto logikala. Multa legi ciencala esas trovata en la naturala cienci, chefe fiziko, ma simila legi existas anke en la homala cienci, ube li esas empirikale traktata (exemple en linguistiko o psikologio).

Legi fizikala importanta esas exemple:
* Lego di Boyle (qualeso di gaso)
* Legi di Newton (gravito)
* Lego di Ohm (rezisto elektrala)

Legi ciencala de altra disciplinas ciencala esas exemple:
* Lego di Fechner (intenseso di percepto sensuala)
* Lego di Grimm (fonetiko)

## Ligili extera
*  Laws of Nature (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
*  Laws of Physics: A Primer (National University of Singapore)
*  The laws list (The homepage of Erik Max Francis)
*  Physics (The homepage of Erik Max Francis)

## Videz anke
* Ciencala metodo
Templo Mormona en Den Haag

La **Templo di Den Haag** esas templo dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi jacanta che urbo Zoetermeer, Nederlando, vicina a Den Haag.

## Extera ligilo
* Oficala pagino
Rivero Tietê

**Tietê** esas Braziliana rivero dil stato Sao Paulo. Ol esas longa de cirkume  km.

La rivero naskas ye cirkume 22 km del litoro che municipo Salesópolis, ye altitudo di 1.120 metri super la marala nivelo. Tamen, ol fluas plu kam 1.000 km weste e pose nord-weste til debushar an fluvio Paraná. Nun, ol esas importanta por produktado di hidroelektrala energio en lua 11 aquobarili, e por riverala transporto, pro sistemi di sluzi qui posibligas la navigo de rivero Paraná til municipo Conchas, ye 155 km nord-weste di Sao Paulo.

Malgre lua ekonomiala importo, la rivero subisas intensa poluto kande ol krucumas la metropolala regiono di Sao Paulo. Tietê e lua enfluanti recevas granda quanto de domala rezidui, qui produktas intensa malodoro dum sika dii, e la granda fishi tote desaparis de ta regiono.

La polutajo fluas del metropolala regiono til proxim Salto, municipo situata ye 75 km nord-weste di Sao Paulo, ma trans Salto Tietê recevas multa enfluanti kun neta aqui. Advale dil urbo Sao Paulo, l'aquobarilo Edgard de Souza en Santana de Parnaíba retenas parto dil polutajo, qua lore sedimentifas sur la fundo (ol retenas mem la spumo di detersivi, quo produktas depresiva spektajo, kande la vento levas e portas floki ek fetida spumo del aquo-surfaco) e la rapidaji ed aquofalo inter la urbi Itu e Salto ebuliigas e rioxigenizas la riveral aquo. Konseque, vivanti - precipue granda fishi - riaparas advale di ta regiono.

Por diminutar la polutajo di Tietê e di lua enfluanti, on konstruktas granda instaluri por salubrigar l'aquo en la metropolala regiono di Sao Paulo, ma la dato por parkonstrukto dil tota sistemo ne ja esas determinita.

Altra problemo produktata da rivero Tietê esas la inundadi, qui ordinare eventas omnayare dum someri. Konseque de desordinita kresko di la metropolo, granda parto di lua valo en Sao Paulo ed en vicina urbi kovresas da betono ed asfalto, qui ne lasas la sulo absorbar pluvuro. L'aquo fluas rapide vers Tietê ed inundas tereni an lua rivi.
Frogo

**Frogo** esas sorto di kazako kun longa maniki, di qua l'uzo-kostumo venis de Brandeburgia, lor la rejo Louis la 14ma di Francia, ordinare garnisita per butoni olivatra, interligita per galoni.
Templo Mormona en Johannesburg

La **Templo di Johannesburg** esas templo dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi jacanta an urbo Johannesburg, Sudafrika. Inaugurita ye la 24ma di agosto 1985, ol esas videbla de multa parti dil urbo.

## Extera ligilo
* Oficala pagino
Templo Mormona en San Jose

La **Templo di San Jose** esas templo dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi jacanta an urbo San Jose, Kosta Rika. Ol esis la duesma templo dil Eklezio en Central Amerika.

## Extera ligilo
* Oficala pagino
Templo Mormona en Buenos Aires

La **Templo di Buenos Aires** esas templo dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi jacanta en Buenos Aires, Arjentinia.

## Extera ligilo
* Oficala pagino
Templo Mormona en Guayaquil

La La **Templo Mormona di Guayaquil** esas templo dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi jacanta en Guayaquil, Equador.

## Extera ligilo
* Oficala pagino
Templo Mormona en Campinas

La La **Templo di Campinas** esas templo dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi jacanta an urbo Campinas, Brazilia. L'unesma misioneri Mormona arivis en Brazilia dum la yari 1920a, e konvertis Germana enmigrinti qui fugabis del unesma mondomilito.

## Extera ligilo
* Oficala pagino
Templo Mormona en Sao Paulo

La **Templo di Sao Paulo** esas templo dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi jacanta an l'urbo Sao Paulo, stato Sao Paulo, Brazilia.

## Extera ligilo
* Oficala pagino
Templo Mormona en Kiiv

La **Templo di Kiiv** esas templo dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi jacanta an urbo Kiiv, Ukraina. Ol esis l'unesma templo dil Eklezio inaugurita en teritorio qua olim apartenis a Sovietia.

## Extera ligilo
* Oficala pagino
Templo Mormona en Porto Alegre

**Templo di Porto Alegre** esas templo dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi jacanta an urbo Porto Alegre, stato Rio Grande do Sul, Brazilia.

## Extera ligilio
* Oficala pagino
Legi di Newton

**Legi di Newton**, o **legi di Newton pri movado** esas tri legi ciencala pri movado ke formizas la bazo di klasika mekaniko. Ca legi deskriptas la relato inter forco ke agas sur un korpo e lua movado pro ta forci. La tri legi esas:

***1ma lego:** omna korpo permanas en stato di konstanta rapideso en rekta direciono, ecepte ke kelka (extera) desequilibrigata forco agas adsur. Ta signifikas ke un korpo sen ago de extera forco restas repozata, o movas kun rapideso konstanta.
***2ma lego:** un korpo kun maso *m* submistata a un forco **F** experiencas un acelero **a** qua havas la sama direciono ke la forco **F**, ed un grandeso direte proporcionala a la forco ed inverse proporcionala a la maso. En formulo, **F =** *m***a**.
***3ma lego:** Mutuala forci di ago e reakto inter du korpi esas egala, opozita e kolineara. Ta signifikas ke kande un korpo 1 aplikas un forco kun intenseso **F** en un korpo 2, la korpo 2 aplikas un forco kun intenseso **-F** en korpo 1.

L'equaciono di duesma lego di Newton esas: \mathbf F = m \mathbf a.
Templo Mormona en Montevideo

La **Templo di Montevideo** esas templo dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi jacanta an urbo Montevideo, Uruguay. Ol esis l'unesma templo dil Eklezio inaugurita dum la 21ma yarcento.

## Extera ligilio
* Oficala pagino
Hidroelektrala energio

**Hidroelektral energio** esas elektral energio produktata per hidraulikala povo. Ordinare, enorma quanto di aquo retenesas en aquobarili e liberigesas kontrole, fluanta tra granda dukti ube turbini rotacas e transformas cinetik energio en elektral energio. Hidroelektral energio esas la maxim uzata formo di rinovigebla energio. Aquobarili ne produktas atmosferala polutajo, e la quanto di karbobioxo quin li liberigas che atmosfero esas multe min granda kam la komplexi qui uzas fosila kombustivi.

Mondale, existas kapaceso por produktar 777 GWe di hidroelektrala energio. En 2006, produkteskis 2298 TWe di energio,, qua reprezentis 20% de omna energio konsumita en la mondo dum ca yaro.

## Referi
Organizuro di Amerikana Stati

L**'Organizuro di Amerikana Stati**, OAS (*Organization of American States* - sama abreviuro en l'Angla, ed *Organisation des États Américains* en Franca, *Organização dos Estados Americanos* en Hispana, e *Organização dos Estados Americanos* en Portugalana, la tri kun abreviuro OEA) esas internaciona organizuro formacita per 35 nedependanta stati di Amerika. Lua chartro establisesis ye la 30ma di aprilo 1948. Lua unesma prezidanto esis Kolumbiana Alberto Lleras Camargo, e nune esas José Miguel Insulza.

L'unesma artiklo de lua chartro dicas ke la skopo kande l'OAS kreesis esus "atingar un ordino di paco e yusteso, augmentar la solidareso inter la landi, plufortigar la kunlaborado, e defensar la suvereneso, teritoriala integreso, e la nedependo di lia membri".

Dum la yari 1990ma pos finir la kolda milito, l'OAS adoptis nova skopi:
* promocar demokratio: de 1962 til 2002 OAS sendis observeri por akompanar elekti en membra stati en plu kam 100 okazioni. L'organizuro anke verkas por helpar landi detektar ed impedar korupto.
* Verkar por paco: reprezenteri di OAS suportis paco-procedi en Nikaragua, Surinam, Haiti e Guatemala.
* defensar homala yuri.
* Favorar libera komerco.
* Kombatar trafiko di drugi.
* Promocar tolerebla developo, ed extirpar extrema povreso.

Ye la 22ma di januaro 1962 la membri di OAS suspensis la membreso di Kuba en l'organizuro pro lua adopto di komunismo, ma ye la 3ma di junio 2009 la 39ma asemblajo di OAS levis la suspenso. Equadorana ministro di exteral aferi, Fander Falconí, deklaris dum la 39ma asemblajo, ke la suspenso di Kuba eventis "dum kolda milito, segun la cenaro di kolda milito", e ke "kolda milito finis nun [ye la 3ma di junio 2009]. L'eroro facita [ye 1962] ne povos esar eterna".
Aquoturmo

**Aquoturmo** esas granda elevita aquo-enmagazinigado buxego konstruktita pro ditenanta aquo provizo ad alteso sate por presizar aquala distributo sistemo.
Francisco de Orellana

**Francisco de Orellana** (1511 til 1546) esis Hispana explorero e *[[conquistador]]* en Sud-Amerika. Ilu partoprenis la konquesto dil imperio Inkao, fondis urbo Guayaquil, trairis Andi e deskovris Amazon. Il arivis an la delto di Amazon ye la 26ma di agosto 1542.

Dum ta voyajo, ilu nomizis fluvio Amazon, kande lua expediciono subisis atako da mulieri aborijena. Ilu rimemorigis Greka mito di amazoni, mulieri soldati, e nomizis la fluvio en lia homajo.

Dum lua duesma vojajo por explorar Amazon, l'expediciono itere atakesis, e de 300 soldati nur 44 transvivis. Orellana mortis dum l'atako a ta expediciono, en novembro 1546.
Audrey Hepburn

**Audrey Hepburn** (n. **Audrey Kathleen Ruston** en 1929 til 1993) esis Britanian aktorino naskinta en Belgia. El ganis Oscar-premio pri maxim bon aktoro en 1953 pro elua verko en la filmo *Roman Holiday*.

El merkizis anke lua epoko per la korpigesko di certena « chikeso » inspirita per la talioro Hubert de Givenchy di qua el esas l'amiko e l'inspiranto.

## <small>Referi</small>
Luís Vaz de Camões

**Luís Vaz de Camões** (c. 1524 til 1580) esis Portugalana poeto, judikata kom un ek la maxim importanta poeti en Portugalana linguo. Ilu skribis epikala poemo *Os Lusíadas* ("la Portugalani").

## Referi
Céline Dion

**Céline Marie Claudette Dion** (n. ye la 30ma di marto 1968) esas Kanadana kantistino.

En 1988 elu ganis l'unesma plaso dil Euroviziono-Konkurso di Kansono por Suisia kun sua kansono *Ne partez pas sans moi* (Ne departez sen me).

En decembro 2022 Céline Dion anuncis ke el sufras SRP, tre rara nevrologiala maladeso.
Traktato di Guadalupe Hidalgo

**Traktato di Guadalupe-Hidalgo** (Hispane *Tratado de Guadalupe Hidalgo*, Angle *Treaty of Guadalupe Hidalgo*) esis paco-pakto en granda parto diktita dal Usa a la provizora guvernerio di Mexikia, qua finis la Milito Mexikian-Usana eventinta de 1846 til 1848. La termini di paco-pakto negociesis da Nicholas Trist, reprezentero dil Usana prezidanto James Knox Polk, ed obligis Mexikia cedar ad Usa la nuna teritorii di Kalifornia, Nevada, Utah, e granda parto di la nuna Arizona, Nova Mexikia e Kolorado. Mexikia ank abandonis revendiki pri Texas.

La traktato anke certigis sekureso di existanta privata proprieti di Mexikiana civitani qui vivis en la transferita teritorii. Usa ank aceptis asumar la 3,25 milion dolara debo qua Mexikia havis kun l'Usana civitani.
Anja Rubik

**Anja Rubik** (Anna Helena Rubik, n. en 1983) esas Polona manekinino, qua verkas por Victoria's Secret.
Doutzen Kroes

**Doutzen Kroes** (n. ye la 23ma di januaro 1985) esas Nederlandana manekinino, qua verkas por la linjifado-kompanio *Victoria's Secret*, ed anke cinem-aktorino.
Garito

**Garito** esas lojeyeto ek ligno, fero, betono o petro, ube sentinelo shirmas su kontre domaji veterala.
Ana Hickmann

**Ana Lúcia Hickmann Corrêa** (n. en 1981) esas Braziliana manekino e prizentistino di televiziono. El judikesas dal Guiness Book kom la manekino kun maxim longa gambi del mondo, havanta 118 cm, en staturo di 1,86 metri. El ja verkis por la kompanii *Victoria's Secret*, *Nivea*, *L'Oréal*, *Clairol*, e *Bloomingdale's*. Nun el verkas kom prezentistino dil programo *Hoje em Dia*, de Braziliana televiziono *Record*.
Indochinia

**Indochinia** o **Indochiniana peninsulo** esas regiono en sud-estal Azia. Ol jacas aproxime este de India e sud-este de Chinia. La nomo di la regiono originis de la Franca linguo, *Indochine*, ed adoptesis da la Franca kolonigiisti en la regiono.

## Geografio
Strikta sence, Indochinia formacesas per la nuna
* Vietnam
* Laos e
* Kambodja.

Tamen, ampla sence, la kulturala regiono esas maxim bone deskriptita quale la **kontinentala sud-estal Azia**, qua anke inkluzas
* Myanmar
* Tailando
* Peninsulala Malaizia e, kelka foyi
* Singapur.

## Biogeografio
La regiono di Indochinia esas importanta biogeografiala regiono en Indomalaya ekoregiono, qua havas importanta biodiverseso, kun kelka endemika speci.
Rawalpindi

**Rawalpindi** esas la 6ma maxim populoza urbo di Pakistan, dop Karachi, Lahore, Faisalabad, Hyderabad e Peshawar. Ol havis  habitanti en 2012. Lua tota surfaco esas 108 km². Ensemble kun Pakistanana chef-urbo Islamabad, ol formacas metropolala regiono Islamabad-Rawalpindi, la 3ma maxim populoza di la lando, havanta 4.5 milion habitanti.

Ol distas nur 14 km sude de Islamabad e 275 km nord-weste de Lahore, e lua habitantaro kreskis rapide dum recent yari, nome dum e pos la konstrukto di Islamabad.

## Referi
Geizero

**Geizero** esas fonto di aquo naturale bolianta, qua spricas alte kun intermitanta descharjo e granda preso. La formaco di geizeri esas multe rara, ed eventas sub certena hidrogeologiala* standi, qui exista nur en poka loki de la Tero.

Ordinare, geizeri situesas en regioni kun volkanal aktiveso, e lia aqui varmeskas per proximeso kun magmo. En la mondo, la loko qua koncentras la maxim multa geizeri esas Nacionala parko Yellowstone, en Usa.
Georgismo

**Georgismo** o **movado pri unika imposto** esas ekonomikala sistemo propozata da Henry George (1839–97) qua kontestas la yuro a la proprieto privata di la Ter-peci, e propozas, kom moyeno praktikala por remediar la nuna stando qua naskis de ta yuro, taxar la valoro di la sulo-peci "nuda", t.e. sen inkluzar en l'evaluo la valoro di la plu-boniguri da la proprietero koncernata, nam oli rezultas de lua laboro, kontre ke la sulo-peci "nuda" facesis da Naturo ipsa – ed impostar ta valoro – komence ye kelka-%, e pokope plumulta-%, til atingar 100%. To posibligus la tota supreso di omna imposti cetera.
Kaverno Thien Duong

**Kaverno Thien Duong** esas kaverno en nacionala parko Phong Nha-Ke Bang, che provinco Quang Binh, Vietnam, 60 km norda de Dong Hoi, 54 km suda de Dong Hoi aeroportuo, 450 km suda de Hanoi. 

## Noti
Benazir Bhutto

**Mohtarma Benazir Bhutto**, advokatino e politikistino n. ye la 21ma di junio 1953 til la 27ma di decembro 2007, esis chefministro di Pakistan du foyi: de 1988 til 1990, e de 1993 til 1996.

Benazir Bhutto esis la maxim evoza filiino di Zulfikar Ali Bhutto, olima prezidanto e chefministro di Pakistan e fondinto di la partiso *Pakistan People's Party*. El esis l'unesma chefministrino di Pakistan, ed esis asasinita en 2007.
Gicheto

**Gicheto** esas mikra aperturo tra qua onu komunikas kun oficisto en kontoro postala (e.c.), kun kasero en firmo bankala, komercala (e.c.).
Lahore

**Lahore** esas la chef-urbo dil stato Punjab, la 2ma maxim populoza urbo di Pakistan, e la 26ma maxim populoza urbo dil mondo. Segun la demografiala kontado di 2017 ol havis  habitanti.. Lua tota surfaco esas  km².

Un ek la maxim dense habitita urbi de la mondo, ol duras esar importanta centro politikala, ekonomiala, por transporto, amuzivo ed edukala en Pakistan. De l'Antiqueso til nun, ol esas importanta centro kulturala en Punjab e pose en Pakistan. Ol habitesas kontinue adminime dum du yarmili. Ol esas importanta centro por publikiguri en urdu-linguo.

## Referi
Gianluca Zambrotta

**Gianluca Zambrotta** (n. 1977) esas Italiana futbalisto, qua helpis lua lando vinkar la Mondala Kupo di Futbalo di 2006 en Germania.
Juba

**Juba** esas la chef-urbo e maxim populizita urbo di Sud-Sudan. Segun statistiki dil yaro 2017, ol havis  habitanti. Entote ol havas 52 km².
Gennaro Gattuso

**Gennaro Ivan Gattuso** (n. en 1978) esas Italiana futbalisto qua helpis lua lando vinkir la Mondala Kupo di Futbalo en 2006 en Germania.
Gipuro

**Gipuro** esas dentelo ek filo e tordita, di qua desegnuri interplektita formacas la texajo, sen reto distinta da l'ornivi.
Jean-Baptiste Biot

**Jean-Baptiste Biot** (1774 til 1862) esis astronomo, matematikisto qua konstatis lo reala di aeroliti e pri polarigo.
São Gonçalo

**São Gonçalo** esas urbo en Braziliana stato Rio de Janeiro. Havanta  habitanti segun la demografiala kontado di 2022, ol esas la 2ma maxim populoza urbo del stato. Lua tota surfaco esas 249.1 km².

La precipua ekonomial agadi dil urbo esas industrio, komerco e servadi.

## Referi
Aparecida de Goiânia

**Aparecida de Goiânia** esas la duesma maxim populoza urbo dil stato Goiás, en Brazilia. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. Lua surfaco esas 288,5 km².

## Referi
Yuri Alexeyevich Gagarin

**Yuri Alexeyevich Gagarin** (1934 til 1968) esis Sovietian kosmonauto qua, ye la 12ma di aprilo 1961 flugis kom unesma homo en kosmo. Kosmo-navo *Vostok 1* cirkulis Tero unfoye e la flugo duris dum 108 minuti.

En 1955 ilu lernis quale pilotar avioni en Orenburg. Il divenis lietnanto dil aer-armeo en 1957. En 1960, ilu selektesis kun altra 19 pilotisti por Sovietiana kosmala programo. Pos lua historiala flugo, il vizitis Italia, Germania, Kanada, Brazilia, Japonia e Finlando por promocar Sovietia.

Il mortis ye la 27ma di marto 1968 en aeral acidento.


File:The Soviet Union 1964 CPA 3014 stamp (Space Exploration. Gagarin and Vostok 1).jpg|1964
File:1976 4569.jpg|1976
File:Postage stamp - 75th Anniversary of the Birth of Yuri Gagarin.jpg|2009
File:RR5220-0010R.png|2011
Glikogenezo

**Glikogenezo** esas formaco di sukro, la procedo di sintezo di glikogeno, en qua molekuli di glikoso adjuntesas a kateni di glikogeno por stokigo. Ta procedo esas hastigita dum repozo periodi sequanta kori-ciklo, en hepato, ed anke hastigita da insulino en respondo ad alta glikogeno-niveli, exemple pos karbohidrato-kontenanta repasto.
Glikolo

**Glikolo** esas substanco sukroza, kristaligebla, quan on obtenas per duimigar (per saponigo) acidi qui kompozas bilo, o per traktar gelatino per sulfacido.
Globo

**Globo** esas mikra modelo di astro (maxim ofte di Tero) o di cielala sfero en formo di globo kun mapo sur olua surfaco.
Mérida, Mérida

**Santiago de los Caballeros de Mérida** esas la chef-urbo dil stato Mérida, en Venezuela. Segun la demografiala kontado di 2011, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 59,39 km².

L'urbo fondesis en 1558 da Hispana kapitano Juan Rodríguez Suárez.
Moacyr Scliar

**Moacyr Jaime Scliar** (1937 til 2011) esis Brazilian skriptisto, membro di Brazilian Akademio pri Literaturo.

Filiulo di Sara e José Scliar, il studiis medicino ed obtenis grado en 1963. Pos konkluzar l'universitato, il facis posgrado en Israel.

Kom skriptisto, il skribis plu kam 70 verki, inter kroniki, noveli, esayi, romani e libri por pueri ed yuni. Ilu elektesis membro di Brazilian Akademio pri Literaturo en 2003.
Boris Akunin

**Boris Akunin** esas la pseudonimo di l'skriptisto, studiisto pri literaturo e tradukisto **Grigori Shalvovich Chhartishvili**. Sub la Japona-origine pseudonimo, qua signifikas proxime ”proskripito”, Chhartishvili publikigas libri pri la detektivo Erast Fandorin.

Grigori Shalvovich Chhartishvili naskis en Gruzia ye 20 di mayo 1956. Lua patro esis oficiro, matro docisto pri la Rusiana linguo e literaturo.

De pos la evo di du yari Chhartishvili vivas en Moskva. Il esas doktoro de la historiala-linguistikala fako di la instituto pri la Aziala ed Afrikala landi di la universitato di Moskva. Ilu tradukabas literaturo de la Japoniana e la Angliana (Yukio Mishima, Kendzi Maruyama, Jasushi Inoue, Masahiko Shimada, Kobo Abe, Sinjichi Hoshi, Takeshi Kaiko, Coraghessan Boyle, Malcolm Bradbury, Peter Ustinov, e.c.).

Dum la yari 1999 e 2000 il esis la duesma chef-redaktoro di la jurnalo *Inostrannaya literatura* (Exterlandala literaturo), la chef-redaktoro di la 20-tomala antologio pri la Japoniala literaturo, la prezidero di la redakterio di la granda projeto di *Pushkinskaya biblioteka* (Pushkin-biblioteko).

En aprilo 1998 publikigesis l'unesma libro di Akunin, romano *Azazel’*, pos to *Tureckiy gambit* (Turkiala gambito). Ye 1999 ilu skribis la verko *Pisatel’ i samoubiystvo* (La autoro e suocido) e literaturo-revuanta artikli. La romano- e rakontoserio *Priklyucheniya Erasta Fandorina* (La aventuri di Erast Fandorin) kunportis famozeso. Ultre ca libri Akunin skribis la serii *Priklyucheniya sestry Pelagii* (La aventuri di fratino Pelagia), *Priklyucheniya magistra* (La aventuri di la doktoro) e *Zhanry* (La jenri). Dum recenta yari Akunin skribabas anke multa teatraji.
Edward Lawrie Tatum

**Edward Lawrie Tatum** (1909 til 1975) esis Usana genetikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1958.
Masiela Lusha

**Masiela Lusha** (n. ye la 23ma di oktobro 1985) esas Usana cinem- e televizion-aktorino, ed anke  skriptistino.
Tycho Brahe

**Tycho Brahe** (n. **Tyge Ottesen Brahe** ye la 14ma di decembro 1546 til la 24ma di oktobro 1601) esis Danian astronomo. Ilu sorgoze observis e deskriptis la movadi di suno, luno e planeti, e multe influis sequanta astronomi. 

Kom yuna studento ye la 29ma di decembro en 1566 il perdis parto di sua nazo en duelo kun espadi, qua eventis dum tenebroza vespero che la Universitato di Rostock. Il duelis kontre Manderup Parsbjerg. Li amba esis nobeli e li esis distanta kuzi. Li disputis pri matematikala formulo. Pos ca evento, Tycho utiligis por la mankanta parto di la nazo la remplacilo, qua esis de kupro, o de oro ed arjento, segun la okaziono.

Honore di lo nomizesis asteroido de precipua zono deskovrita en 1940 da Yrjö Väisälä – 1677 Tycho Brahe.
Tom Clancy

**Thomas Leo "Tom" Clancy Jr.** (12ma di aprilo 1947 til la 1ma di oktobro 2013) esis Usana skriptisto di romani.
Aquofalo

**Aquofalo** esas loko ube l'aquo di ula fluvio rapide falas de altajo kande ol fluas tra abrupta regiono o klifo.

## Formaco

Aquofali ordinare originas kande fluvio esas yuna. En ta epoko, la kanalo dil fluvio esas streta e profunda. Kande fluvio fluas tra espruva rokoza tereno, erodo eventas lente, kontre ke advale l'erodo eventas plu rapide. Kande augmentas la rapideso dil aquo an la bordo di aquofalo, ol tiras materiali de la fluvio-lito. La vortici kreita per petulemesi, ed anke l'areni e roki transportata da la fluvio augmentas l'erodo. L'aquofalo skultas la fluvio-lito profunde e retroiras admonte.

On povas grupigar aquofali segun la mezavalora volumino di aquo prezenta en aquofalo (qua dependas de l'altajo dil aquofalo e de la mezavalora ekfluo), segun logaritmala skalo. Aquofali de klaso 10 inkluzas Paulo Afonso (che fluvio São Francisco, Brazilia), Niagara (inter Usa e Kanada) ed aquofalo Khone (an la fluvio Mekong, Laos).

En Ido nomizesas kaskado la falo da mikra rivereto, de granda altesopunto, exemple *Svartifoss*, en Islando.

## Tipi

* Bloko: aquo decensas de relative larja fluvio o rivero.
* Kaskado: aquo decensas un serio di skali en roko
* Katarakto: povoza aquofalo, exemple: katarakti Iguazu, Katarakti Viktoria
Roderick MacKinnon

**Roderick MacKinnon** (n. ye la 19ma di februaro 1956) esas Usana profesoro pri biofiziko. Ilu kunpremiizesis per la Nobel-premio pri kemio en 2003 kun Peter Agre por lia verki pri iona kanali.
Jimmy Hoffa

**James Riddle "Jimmy" Hoffa** (n. 14 februaro 1913; desaparis 30 julio 1975, deklarita mortinta 30 julio 1982) esis usana sindikatestro qua servis kom la prezidanto dil sindikato International Brotherhood of Teamsters (IBT) de 1957 til 1971.

De frua evo, Hoffa esis sindikat-aktivisto e divenis importanta regionala figuro che la IBT dum sua meza-20a yari.  En 1952, il esis la nacionala vice-prezidanto dil IBT ed esis olua generala prezidanto inter 1957 e 1971.  Il pleis granda rolo en la kresko e developeso dil sindikato, qua fine divenis la maxim granda (segun membraro) en Usa, kun plu kam 2,3 milion membri maxim alte, dum lua periodi kom duktero.

Hoffa konektesis kun organizita krimino de la frua yari di sua Teamsters-laboro, e ta konekto duris til lua desaparo en 1975.  Il kondamnesis pri jurio-korupto, probita suborno, konspiro, e posto- e telegrafo-fraudo en 1964, per du aparta procesi.  Il enkarcerigesis en 1967 e kondamnesis a 13 yari.  En meza-1971, il demisionis kom prezidanto dil sindikato kom parto de redukto-akordo kun prezidanto Richard Nixon, ed il liberigesis plu tarde tayare, ma il interdiktesis de sindikat-aktivesi til 1980.  Hoffa, esperinte riganar suporto e retrovenar a duktereso dil IBT, sensucese probis renversar l'interdikto.

Hoffa desaparis ye 30 julio 1975; lua kadavro nultempe trovesis.  On deklaris ilu legale mortinta en 1982.

###### '''Frua vivo e sindikat-aktiveso'''
Hoffa naskis en Brazil, Indiana, ye 14 februaro 1913, a John e Viola (n. Riddle) Hoffa.  Lua patro mortis en 1920 pro pulmono-morbo kande Hoffa evis sep yari.  Lua matro esis de irlandana ancestri.  La familio translojis a Detroit en 1924, ube Hoffa kreskis e lojis dum sua cetera vivo.  Hoffa livis skolo evinta 14 yari e komencis plentempa manuala laboro quala domo-induto por helpar suportar sua familio.
Hoffa mariajesis kun Josephine Poszywak, 18-yari-evinta laverio-laboristo de Detroit de polona ancestri, en Bowling Green, Ohio, ye 24 septembro 1936; la paro interrenkontrabis dum sen-sindikata striko da laverio-laboristi sis monati antee.  Li genitis du filii; filiino, Barbara Ann Crancer, e filiulo, James P. Hoffa.  Le Hoffa pagis $6800 en 1939 por modesta hemo en nordwesta Detroit.  La familio plu tarde proprietis simpla somerala apudlaga dometo en Orion Township, Michigan, norde de Detroit.

Hoffa komencis sindikatala laboro per sua employeso kom adolecanto che nutrivo-butiko, employeso qua pagis subnormala salario ed ofris mala laboro-standi e minima sekureso.  La laboristi desplezesis pri ta situeso e probis organizar sindikato por plubonigar sua stando.  Malgre ke Hoffa esis yuna, lua kurajo ed afableso en ta rolo favore impresis lua kolegi, ed il acensis a dukteral ofico.  En 1932, pos refuzir laborar por male-traktema submastro, qua inspiris longa kariero da Hoffa pri organizar laboristi,  il livis la butiko, parte pro sua sindikat-aktivesi.  Hoffa lore invitesis divenar organizero che filialo di le Teamsters en Detroit.
John Glenn

**John Herschel Glenn, Jr.** (n. ye la 18ma di julio 1921 til la 8ma di decembro 2016) esis Usan astronauto, e pose senatano por Ohio.
Marcos Pontes

**Marcos César Pontes** (n. en 1963) esas Braziliana pilotisto di Braziliana Aer-armeo ed divenis l'unesma Brazilian astronauto. Ilu partoprenis en la misiono *Soyuz TMA-8* al Staciono Kosmala Internaciona (ISS) la yaro 2006.
Yevgeni Vasilyevich Hrunov

**Yevgeni Vasilyevich Hrunov** (10ma di septembro 1933 til la 19ma di mayo 2000) esis Sovietiana kosmonauto.
Vasili Grigoryevich Lazarev

**Vasili Grigoryevich Lazarev** (1928 til 1990) esis Sovietian kosmonauto. Ilu voyajis che kosmonavo *Soyuz 12*, ed en la misiono *Soyuz 18a*, qua abortesis.
Halono

**Halono** esas cirklo luminoza, maxim-multa-kaze koloroza, qua aparas ul-instante cirkum la disko suna, luna, o planeta kande li brilas tra atmosfero vaporoza.
Harmoniko

**Harmoniko** esas :
* Muzikal instrumento quan on prenas en gremio e quan on tiras e pulsas presante la klavaro.
* Muzikinstrumento antiqua, de kalici vitra, neegale plenigita per aquo, e rotacanta, e qua, per la froto di la bordo di la kalici da la fingri, bruisas vibre.
* Bok-harmoniko, muzikinstrumento tra qua on suflas aero inspirante ed expirante.
José Canalejas

**José Canalejas Méndez** (1854 til 1912) advokato e politikisto, esis chefministro di Hispania de 1910 til esar asasinita en 1912.
Segismundo Moret y Prendergast

**Segismundo Moret y Prendergast** (1833 til 1913) esis trifoye chefministro di Hispania: de 1905 til 1906, de novembro til decembro 1906, e de 1909 til 1910.
Ilya Mihailovich Frank

**Ilya Mihailovich Frank** (1908 til 1990) esis Sovietiana fizikisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri fiziko en 1958 kun lua samlandani Igor Tamm e Pavel Cherenkov.
Hashisho

**Hashisho**, e marihuano, esas la maxim ordinara kanaba produkturi. Oli preparesas ek la parti di kanabo. Hashisho esas ek la kanaba rezino, qua esas kompresita a bruna buleto kompakta. Hashisho konsumesas generale fumante en pipo o kom sigareto. La efikiganta substanco di la kanaba produkturi esas tetrahidrokanabinolo, per abreviuro THC, qua esas registragita kom narkotajo.
Richard Royce Schrock

**Richard Royce Schrock** (n. ye la 4ma di januaro 1945) esas Usana kemiisto qua recevis la Nobel-premio pri kemio en 2005.
Robert Burns Woodward

**Robert Burns Woodward** (1917 til 1979) esis Usana kemiisto qua recevis la Nobel-premio pri kemio en 1965.
Robert S. Mulliken

**Robert Sanderson Mulliken** (1896 til 1986) esis Usana kemiisto qua  recevis la Nobel-premio pri kemio en 1966.
Manfred Eigen

**Manfred Eigen** (n. ye la 9ma di mayo 1927 til la 6ma di februaro 2019) esis Germana kemiisto e fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri kemio en 1967.

## Referi
Gerhard Herzberg

**Gerhard Heinrich Friedrich Otto Julius Herzberg** (1904 til 1999) esis Germaniana kemiisto qua recevis la Nobel-premio pri kemio en 1971.
Ronald George Wreyford Norrish

**Ronald George Wreyford Norrish** (1897 til 1978) esis Britaniana kemiisto qua recevis la Nobel-premio pri kemio en 1967.
George Hornidge Porter

**George Hornidge Porter, barono Porter de Luddenham** (1920 til 2002) esis Britaniana kemiisto qua recevis la Nobel-premio pri kemio en 1967.
Odd Hassel

**Odd Hassel** (1897 til 1981) esis Norvegiana kemiisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri kemio en 1969 kun Britaniano Derek Harold Richard Barton.
Yelena Vyacheslavovna Dementyeva

**Yelena Vyacheslavovna Dementyeva** (n. ye la 15ma di oktobro 1981) esas Rusiana extenisistino.

Dum elua sportala kariero, el rangizesis la **3**ma de la mondo, e vinkis 16-foye la championkonkurso di WTA.

En 2008 dum l'Olimpiala Ludi en Beijin Dementyeva ganis **or**-medalio kom solistino (cetera du medalii ganis ank Rusianini: arjent-medaliistino divenis Dinara Safina, e bronz-medaliistino – Vera Zvonaryova). Dum l'Olimpiala Ludi en Sydney (2000) Dementyeva ganis **arjent**-medalio pos perdo kontre Venus Williams (bronz-medalio ganis Monica Seles).
Vicentzos Kornaros

**Vicentzos Kornaros** (1553 til 1613 o 1614) esis Grekiana poeto, qua skribis *Erotokritos*, maestro-verko di Greka Renesanco.
Henry

**Henry** esas unajo di indukto reciproka o di auto-indukto, di qua la valoro egalesas 109 unaji elektromagnetala.
Peter Mansfield

**Peter Mansfield** (1933 til 2017) esis Britaniana fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri medicino en 2003 por la developo di kolekto di imaji da magnetala resono.
Hidromekaniko

**Hidromekaniko** esas la fako di fiziko qua studias liquidi.

## See also
* Fluido mekaniko qua studias fluidi (liquidi, gaso e plasmi).
José María Vargas Ponce

**José María de los Dolores Vargas Ponce** (1786 til 1854) mediko, ciencisto e politikisto, esis prezidanto di Venezuela du foyi: de februaro til julio 1835, e de agosto 1835 til aprilo 1836.
Hexagramo

**Hexagramo** esas :
* (filoz.) Singla ek 64 divino-kombinuri di Chiniani, kombinuri ek du de 28 trigrami dispozita vento-roze, e di qui singla konsistas ye kombinuro ek tri linei.
* Asemblajo ek sis literi. signo ✡
Andrés Narvarte Pimentel

**Andrés Narvarte Pimentel** (1781 til 1853) advokato e politiko esis prezidanto di Venezuela du foyi: en 1835, e de 1836 til 1837.
Kate Bush

**Kate Bush** (n. ye la 30ma di julio 1958) esas Britaniana kantistino.

#### Kansoni da Kate Bush
* *[[Wuthering Heights (kansono)|Wuthering Heights]]*
* *Babooshka*
* *Running Up That Hill*
* *[[Cloudbusting]]*

#### Albumi da Kate Bush
* *The Kick Inside* (1978)
* *Never for Ever* (1980)
* *Hounds of Love* (1985)
Rita Levi-Montalcini

**Rita Levi-Montalcini** (22ma di aprilo 1909 til la 30ma di decembro 2012) esis Italiana nevrologiisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri medicino o fiziologio en 1986 kun Stanley Cohen.
Paul Ehrlich

**Paul Ehrlich** (n. ye la 14ma di marto 1854 til la 20ma di agosto 1915) esis Germana ciencisto qua studiis hematologio, imunologio e kemioterapio. Ilu deskovris kuraco por sifiliso. Por ta studii il recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1908.
Emil Theodor Kocher

**Emil Theodor Kocher** (n. 1841 til 1917) esis Suisiana mediko qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1909. Ilu developis verki en fiziologio, patologio e kirurgio di tiroido.
Hipermetropo

**Hipermetropo** esas qua afektesas da ta anomaleso di refrakto pro qua la lumoradii paralela, vice konvergar a la retino, formacas sua foko trans ica kande la binokl-efiko ne intervenas.
Jules Bordet

**Jules Jean Baptiste Vincent Bordet** (1870 til 1961) esis Belgian imunologiisto e Mikrobiologiisto. Il recevis Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1919 por lua studii pri imunologio.
Hans Albrecht Bethe

**Hans Albrecht Bethe** (1906 til 2005) esis Germanian-Usana fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 1967 por stelala nukleosintezo.
Maria Goeppert-Mayer

**Maria Goeppert-Mayer** (1906 til 1972) esis Germana nukleara fizikisto qua recevis la Nobel premio pri fiziko en 1963.
Antony Hewish

**Antony Hewish** (n. ye la 11ma di mayo 1924 til la 13ma di septembro 2021) esis Britanian astronomo qua deskovris pulsari, e ganis la Nobel-premio pri fiziko en 1974.
Klavaro-fasono

**klavaro-fasono** esas irga partikulara *mekanikala*, *vidala*, o *funcionala* aranjo di la klavi, sur-skriburi, o klavo-signifikal asociado di komputerala klavaro, mashin-skribilo, od altra kompostala klavaro.
; Mekanikala fasono : La aranjuro e *klavi* dil klavaro.
; Vidala fasono : La aranjuro dil sur-skriburi, imprimuri, o graburi qui aparas sur la klavi dil klavaro.
; Funcionala fasono : La aranjuro di *klavo-signifikal asociado* di omna klavi, facita per komputerala programaro.

La mekanikala klavaro simple sendas kodexi a la komputero; programaro en la komputero, kustumale parto dil dominaco-sistemo, tote determinas quale la kodexi interpretesas. Generale savanta uzero povas chanjar la funciono di la klavaro.

## Historio
Existas multa teorii ed hipotezi carizar la origino dil QWERTY. Maxima populara expliko esis intence desrapide haltesizar la forc-haltesi.

Jam existis altra fasoni dum le preske senstabila komenco dil QWERTY. quankam to, QWERTY pro enfluo dil kapitalismo, maxim populizaresis kun la entrepreni granda.

## QWERTY klavaro-fasono por latinala tipo

### QWERTY

## Altra klavaro-fasoni por latinala tipo
* Klavaro Dvorak
* Klavaro Colemak
* Klavaro Workman
* Klavaro QWERTZ
* Klavaro AZERTY
* Klavaro Bépo
* Klavaro Halmak
Hodometro

**Hodometro** esas :
* Instrumento horlojoforma, di qua l'indexo quik kande lu movesas, indikas la quanto de pazi ed anke la disto parkurita da pediranto dum ta o ca quanto de tempo.
* Instrumento uzata por kontar la quanto de rotaci di roto, di mashin-arboro, dum ta o ca tempo.
Holokausto (religio)

**Holokausto** esas religiala sakrifiko en qua ul animalo esis tote kombustata. La vorto originis de la Greka *holokaustos* (ὁλόκαυστος, de ὅλος "tote", e καυστός "kombustata"). *Holokautein* (ὁλοκαυτεῖν) esis un ek la du formi di sakrifiko religiala dal anciena Greki, en ke la viktimo brulesis komplete, opozante l'altra formo, *thyesthai* (θύεσθαι), en ke la viktimo animala manjesis e parto de la manjajo ofresis a la dei.

En Judala religio existis la rituo *korban olah* (קָרְבַּן עוֹלָה) en ke animalo sakrifikesis per brulado kompleta en altaro. Segun la Biblo, Noah praktikis ta sakrifiko por honorar Deo.
Homilio

**Homilio** esas :
* Instruktado familiara di la populo pri evangelio e pri la materii religiala.
* Breviaroleciono extraktita de l'homilii di la patri ekleziala.
* (desprizoze) Etikopredikto, leciono enoyiganta.
Aaron Ciechanover

**Aaron Ciechanover** (n. 1 di oktobro 1947) esas Israelana biologiisto qua recevis la Nobel-premio pri kemio en 2004.
John Charles Polanyi

**John Charles Polanyi** (n. ye la 23ma di januaro 1929) esas Germana-Kanadana kemiisto qua recevis Nobel-premio pri kemio en 1986.
William Lipscomb

**William Nunn Lipscomb, Jr.** (1919 til 2011) esis Usana organik ed inorganika kemiisto qua recevis la Nobel-premio pri kemio en 1976 por lua studii pri magnetala resono.
Hordo

**Hordo** esas :
* Homotrupo vaganta, nomada.
* Trupo vaganta de homi qui vivas socie, ma sen rezideyo fixa.
* (metaf.) Trupo de homi qui perturbas ordino sociala, omnaforme.
John Cornforth

**John Warcup Cornforth** (n. ye la 7ma di septembro 1917 til la 8ma di decembro 2013) esis Australiana kemiisto qua recevis la Nobel-premio pri kemio en 1975.
Sergio Endrigo

**Sergio Endrigo** (1933 til 2005) esis Italiana kantisto e kompozisto. En 1968, il esis vinkinto en la Festivalo pri Kansono di Sanremo, Italia.
Hotelo

**Hotelo** esas domo di qua onu lugas la chambri, l'apartamenti, mobloza, ed ube onu restoras la voyajeri.
Honoro

**Honoro** esas :
* Valoro etikala qua naskas de estimeso da kunhomi e da ni ipsa.
* Distingo-manifesto por ulu, flatema.
Honorario

**Honorario** esas pagopekunio po la servi da persono qua havas profesiono de "liberal arti" (advokato, mediko, sacerdoto, e.c.)
Pesto

**Pesto** esas morbo epidemiala, kontagiala, qua mortigas personi multega.

La tradicioni indikas ke tri profesioni esas sparita : kapristi, kaval-servisti (nam l'odoro di kapri e di kavali repulsis la pulci di rato), e portisti di oleo nam l'oleo qua uncionas ulu repulsis anke la pulci.

## Referi
Steve Harris

**Stephen Percy "Steve" Harris** (n. en 1956) esas Britaniana muzikisto e kantisto dil grupo Iron Maiden.
Iambo

**Iambo** esas :
* (metriko antiqua) Pedo ek du silabi, l'unesma kurta, la duesma longa.
* Verso satirala, qua konsistis prime ek sis iambi.
* Verajo satira.
Juanes

**Juanes** (**Juan Esteban Aristizábal Vásquez**) (n. ye la 9ma di agosto 1977) esas Kolumbiana kantistulo e muzikala produktistulo di rock e pop-muziko.


Juanes 2008.06.25 002.jpg|Juanes, 2008.
|Juanes, 2015.
Juanes ZMF 2015 jm49211.jpg|Juanes, 2015.


## Extera ligili
* Official website 
** English version
* Juanes to Twitter in Cuba Despite Exiles By Alfredo Prieto, *Havana Times,* August 26, 2009
* Official Universal Music Latino Website 
* Mi Sangre Foundation website 
* Juanes Interview
* Juanes Interview on CorrienteLatina.com
* Versiono en la Angla
Sebastian Vettel

**Sebastian Vettel** (n. ye la 3ma di julio 1987) esas Germana automobilisto di Formulo 1. Ilu komencis en la Formulo 1 ye la yaro 2007. Inter 2007 e 2020, Vettel ganis 53 konkursi e quarfoye la mondala championkonkurso di Formulo 1. Ilu nun konkursas por automobilo-fabrikanto Aston Martin.

## Sucesi
Sebastian Vettel ganis quarfoye la mondala championkonkurso di motor-sporto serio Formulo 1 en la yari 2010, 2011, 2012 e 2013. Depos la yaro 2007 Vettel habitas en Suisia.

## Esquadi che Formulo 1
Vettel vehigis por la sequanta esquadi che Formulo 1:
* 2007 - BMW Sauer
* 2007-2008 - Toro Rosso
* 2009-2014 - Red Bull
* 2015-2020 - Ferrari
* 2021 til nun - Aston Martin

## Personala vivo
Sebastian Vettel esas mariajata kun Hanna Sprater e la paro havas du filiini e un filiulo.

## Arkivo
* Formulo 1
* Juan Manuel Fangio
Alan MacDiarmid

**Alan Graham MacDiarmid** (1927 til 2007) esis Nova-Zelandana kemiisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri kemio en 2000 kun Usano Alan J. Heeger e Japoniano Hideki Shirakawa.
Marshall Warren Nirenberg

**Marshall Warren Nirenberg** (1927 til 2010) esis Usana biokemiisto e genetikisto qua recevis Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1968.
Renato Dulbecco

**Renato Dulbecco** (1914 til 2012) esis Italiana virologiisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1975, kun David Baltimore e Howard Martin Temin.
John Michael Bishop

**John Michael Bishop** (n. en 1936) esas Usana virologiisto qua recevis la  Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1989.
Kesha

**Kesha**, n. **Kesha Rose Sebert** 1ma di marto 1987, esas Usana pop-kantistino. Elua suceso, *Tik Tok*, atingis #1 en diversa landi. Entote 10 ek elua kansoni listigesis che *Billboard Hot 100*, inkluzite *My First Kiss*, *Blah Blah Blah*, *Your Love Is My Drug*, *Take It Off*, *We R Who We R*, *Blow*, *Die Young*, e *Timber* - ca lasta kun kantisto Pitbull.
Harald zur Hausen

**Harald zur Hausen** (n. ye la 11 di marto 1936 til la 28ma di mayo 2023) esis Germana virologiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 2008, pro deskovrir ke HPV povas efektigar kancero en utero-kolo.
Idiotismo

**Idiotismo** esas frazoformo di qua semantiko ne esas deskovrebla per analizo, pro ke olu ne rezultas logikale de la senco e de la kombinuro di l'elementi uzata ; anke pri vorto e lua elementi.

## Referi
Problemo pri malajo

La **problemo pri malajo** esas la questiono pri la existo di malajo, e se ol existas ka lo despruvas la existo di Deo. Segun ula religii deo esas omno-amanta, omno-savanta ed omno-povanta. En ita religii, la questiono respondenda esas pro quo omno-povanta deo lasas malajo existar.

Respondi inkluzas la alego ke se existas libera volo, lore malajo mustas existar; homi ne povas komprenar Deo; malajo esas simple esar sen deo; o malajo existas en la mondo pro ke la mondo esas koruptita e falita de graco.

## Logikala problemo pri malajo
Un versiono di la problemo pri malajo, forsan da Epikuros, sequas:
# Se perfekte bona deo existas, lore malajo ne existas.
# Existas malajo en la mondo.
# Do, perfekte bona deo ne existas.

Segun altra argumento: 
# Deo existas.
# Deo esas omno-povanta, omno-savanta, e perfekte bona.
# Perfekte bona ento volus preventar omna malaji.
# Omno-savanto savas omna manieri per qui malajo povas existeskar, e povas preventar lo, ed olqua volas, preventus la existo di malajo.
# Se existas omno-povanta, omno-savanta, e perfekte bona ento, lore nula malajo existas.
# Malajo existas (logikala kontre-dicemeso)
Peter Medawar

**Peter Brian Medawar** (1915 til 1987) esis Britaniana zoologiisto ed imunologiisto qua recevis Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1960.
Daniel Carleton Gajdusek

**Daniel Carleton Gajdusek** (1923 til 2008) esis Usana mediko qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1976.
Philip Warren Anderson

**Philip Warren Anderson** (n. ye la 13ma di decembro 1923 til la 29ma di marto 2020) esis Usana fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 1977.
Epikuros

**Epikuros** (Samos, 341 aK &ndash; Athina, 270 aK) esis anciena Greka filozofo, e la fondero di filozofio Epikuranismo.
John Hasbrouck van Vleck

**John Hasbrouck Van Vleck** (1899 til 1980) esis Usana fizikisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri fiziko en 1977 kun Nevill Francis Mott e Philip Warren Anderson.
Igor Yevgenyevich Tamm

**Igor Yevgenyevich Tamm** (1895 til 1971) esis Sovietiana fizikisto e matematikisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri fiziko en 1958 kun lua samlandani Ilya Frank e Pavel Cherenkov.
Otto Heinrich Warburg

**Otto Heinrich Warburg** (1883 til 1970) esis Germana mediko e fiziologiisto qua recevis la Nobel premio pri fiziologio o medicino en 1931.

Inquestis la metabolio note respirado di celuli partikulare kanceroza.
Gustaf la 3ma di Suedia

**Gustaf la 3ma di Suedia** (1746 til 1792) esis rejo di Suedia de 1771 til esar asasinita ye la 29ma di marto 1792.
Trương Tấn Sang

**Trương Tấn Sang**, politikisto n. ye la 8ma di oktobro 1949, esis prezidanto di Vietnam de 2011 til 2016.
Argumento di ne-konciliebla reveladi

La **argumento di ne-konciliebla reveladi** dicas ke Deo probable ne existas. Multa religii fondesas sur reveladi. La problemo esas ke ta reveladi inter-kontre-dicas.  On mustas sive aceptar o refuzar adminime un de la reveladi por esar parto di grupo religiala. Tale, aceptar un signifikas refuzar kelka (se ne omna) dil altri. Ecepte ke la revelo esas personala, la sequero mustas fidar la judiko o la rakonti di altri. Mem se la revelo es personala, la sequero ja ignoras la reveladi di ti qui iris ante lu.

Kristani kredas ke Iesu Kristo esas la salvero di la mondo e la filio di Deo; la Judi kredas tam forte kam li ke lo esas ne-vera. Simile, la Islamani kredas ke Deo esas la autoro di la Korano, dum ke la Judi e Kristani ne kredas tale. Esas multa exempli di tala kontrastanta vid-punti. On trovas ordinare ke opinioni dil sequanti di un religio kontre-dicas ta di altri, o un grupo kontre-dicas altra. Anke esas multa Kristana komunioni qui ne konkordas pri multa kozi.
Shirley Bassey

**Shirley Veronica Bassey** (n. ye la 8ma di januaro 1937) esas Walsana kantistino, qua divenis konocita pro ke interpretis la kansono *Goldfinger* (1964), temo di samnoma filmo pri l'agento *007*, James Bond. El anke registragis temi di du altra filmi, *Diamonds Are Forever* e *Moonraker*, e ganis diversa premii kom interpretisto.
Argumento di ne-kredo

La **argumento di ne-kredo** esas filozofial argumento segun qua Deo probable ne existas. Se Deo existas, e lu volis homi savar lo, lu revelus su, od igas klara ad omni ke lu existas. Nam lu ne ja agis tale, Deo (probable) ne existas.

Ca argumento aparas en la titulo dil libro *Divine Hiddenness and Human Reason* da John L. Schellenberg, publikigita unesmafoye en 1993, ed anke prizentesas da altra filozofi, exemple Theodore Drange.

## Racional argumento di ne-kredo

Formal argumento sequas:
# Se Deo existas, lu esas perfekte amanta.
# Se perfekte amanta Deo existas, racionala ne-kredo ne eventas.
# Racionala ne-kredo eventas.
# Nula perfekte amanta Deo existas (de 2 e 3).
# Do, Deo ne existas (de 1 e 4).
Infinitivo

**Infinitivo** esas verboformo qua expresas nur l'ago sen informo pri persono o pri tempo, quaze substantivo.
Federico Fellini

**Federico Fellini** (1920 til 1993) esis Italiana filmifisto.

Pos skribir dramati por plura filmi, la unesma filmo direktata da lu, *Luci del varietà*, qua ne esis sucesoza, aparis en 1951. En 1960 aparis *La Dolce Vita*, qua esis tre sucesoza; ol ganis la "Palme d'Or", la maxim alta premio, ye la filmo-festo en Cannes. Dum ilua kariero il ganis kin Akademiala Premii (le "Oscar"), la lasta, en 1993, por ilua dumviva prodajo. Il mortis plu tarde en ta yaro.
Listo pri prezidanti di Vietnam

La prezidanto esas la chefo di stato di Vietnam. Yen la listo pri prezidanti di Vietnam, de 1945 til nun. La riunigo di Nord-Vietnam kun Sud-Vietnam eventis en 1976.

## Demokrata Republiko Vietnam (1945 til 1976)

## Vietnam pos riunigo (1976 til nun)

## Videz anke
* Listo pri chefministri di Vietnam
Raymond Chandler

**Raymond Thornton Chandler** (1888 til 1959) esis Usana skriptisto di krimina romani.

De 1900 il edukesis en Anglia e pose esis jurnalisto; il retrovenis ad Usa en 1912, e plu tarde divenis administranto di petrolo-kompanio. Pos perdo di ca ofico en 1932, ilu komencis skribar. Ilua skriburi aparis en revui de 1933, ed ilua unesma romano, *La Granda Dormo*, pri la detektivo Philip Marlowe, aparis en 1939. Plura plusa romani pri Philip Marlowe sequis.
Papo Inocentius la 6ma

**Innocentius la 6ma** (n. **Étienne Aubert** en 1282 o 1295 til 1362) esis la 199ma papo di katolik-eklezio.