2001

La yaro **2001** (MMI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Gregoriala kalendario. Ol esis l'unesma yaro di la triesma yarmilo, la 1ma yaro di la 21ma yarcento, e la 2ma yaro di la yari 2000a. Ol esis la "Yaro di la Serpento", segun Chiniala horoskopo.

## Eventi
### [[Kosmo]]
* 12ma di februaro - *NEAR Shoemaker* -probilo decensas adsur l'asteroido *433 Eros*.
* 7ma di aprilo - Kosmoprobilo *[[2001 Mars Odyssey]]* sendesas aden kosmo.
* 22ma di mayo - Objekto, qua nomizesas *28978 Ixion*, deskovresas dop Neptuno.
* 21ma di junio - Sunal eklipso totala.
* 15ma di oktobro - Probilo Galileo di NASA preterflugas Io, satelito di Jupitero.

### [[Mondo]]
* 15ma di januaro - Wikipedio en Angla linguo komencas.
* 3ma di februaro - Boxisto Konstantin Czyu divenis championo dil World Boxing Association (WBA Super) en kategorio ad 63,5 kg.
* 2ma di julio - Unesma artificala kordio insertesas a Robert Tools.
* 3ma di novembro - Boxisto Konstantin Czyu divenis itere championo dil International Boxing Federation (IBF) en kategorio ad 63,5 kg.
* 7ma di novembro - *[[Concorde]]* flugas unesmafoye pos acidento en 2000.
* 16ma di novembro - Unesma cinematografuro *[[Harry Potter]]* lansesas en prima vespero.
* 27ma di decembro - Normala relato komercala atingesas inter Usa e Popul-Republiko Chinia.

### [[Europa]]
* 19ma di januaro - En Belgia legaro modifikesas, ed individui darfas posedar mikra quanti de marihuano.
* 31ma di januaro - En Nederlando, Zeits, Skota tribunalo judicias Libiana Al Ali Mohmed al Megrah por karcero dumviva pro la bombo-shoko super Lockerbie en 1988.
* 1ma di aprilo - Slobodan Milosevic, ex-prezidanto di Yugoslavia, kapitulacas, arestesas ed akuzesas pri gentocido.
* de la 17ma di junio til la 21ma di junio - Eventas Ido-renkontro 2001, en Nürnberg, Germania.
* 7ma di julio - En Bradford, West Yorkshire, Anglia, du personi poniardagesas dum rasala konflikti.
* 24ma di julio - Simeon Saxe-Coburg-Gotha, ex-caro di Bulgaria, divenas chefministro di lua lando.
* 28ma di septembro - En Finlando mariajo inter samasexua homi permisesas.
* 4ma di oktobro - Ukrainan armeo pafas ed abatas acidentale Rusa aeroplano super Nigra maro, fluganta de Tel Aviv a Siberia; 77 homi mortas.

### [[Azia]]
* 20ma di januaro - En Filipini, Gloria Arroyo divenas prezidanto, pos renunco di Joseph Estrada.
* 26ma di januaro - Ter-tremo en Gujarat, India, produktas cirkume  morti.
* 29ma di januaro - En Indonezia mili de studenti okupas parlamento e demandas la renunco dil prezidanto Abdurrahman Wahid, akuzita pri korupto.
* Februaro - Aer-armei de Usa ed Unionita Rejio atakas Irak multafoye.
* 6ma di februaro - En Israel, Ariel Sharon divenas chefministro.
* 4ma di junio - En Nepal, Gyanendra Bir Bikram Shah Dev divenas rejulo pos suocido di Dipendra.
* 20ma di junio - En Pakistan Pervez Musharraf prenas prezidantala stando.
* 9ma di septembro - En Afganistan, Ahmed Shah Massoud, chefo di Nordal Uniono, atakesas ed ilu mortos ye la 13ma di septembro.
* 19ma di septembro - Usa sendas a la Persiana gulfo 100 aeroplani e tri navi militala pos teroragi en Usa.
* 20ma di septembro - En Afganistan kunveno di sacerdoti rekomendas Osama bin Laden forirar la lando.
* 21ma di septembro - En Afganistan la Talibani anuncas ke li konsignos Osama bin Laden ad Usa, se Usa havas suficanta pruvo kontre lu.
* 22ma di septembro - Usa anuncas ke esas pronta finigar komercala punisi kontre Pakistan ed India (pro nukleara probi), se li suportus Usa en milito kontre terorismo.
* 23ma di septembro - La Talibani asertas ke li ne savas ube Osama bin Laden esas.
* 24ma di septembro - Usa informas, ke lua korpi specala funcionas en Afganistan. Rusia promisas sustenar la Nordal Uniono.
* 7ma di oktobro - Milito en Afganistan komencas kande Usa atakas kun lua federito Unionita Rejio la posteni di Talibano, por ke Talibani ne federez su kun teroristo Osama bin Laden. En New-York,  homi demonstras kontre la milito ma oficale Usa esforcas obliviigor ol.
* 8ma di oktobro - Demonstri en Palestinana stato e Pakistan kontre milito da Usa en Afganistan.
* 9ma di oktobro - Fuzeal atakilo mortigas quar laboristi di UN proxim Kabul en Afganistan.
* 12ma di novembro - La trupi dil Talibanisti retretas ek Kabul en Afganistan.
* 17ma di decembro - La lasta kombati dum la Milito en Afganistan finas an la montaro Tora Bora.

### [[Afrika]]
* 10ma di mayo - En Ghana 120 homi mortas en turbo che futbalo-ludo.
* 8ma di oktobro - On demonstras en Egiptia kontre la milito da Usa en Afganistan.

### [[Nord-Amerika]]
* 6ma di januaro - Usana parlamento aprobas la vinko prezidantala da George W. Bush.
* 20ma di januaro - George W. Bush divenas prezidanto di Usa.
* 28ma di februaro - Ter-tremo kun forteso 6.8 che skalo di Richter frapas Seattle, Usa. Nur 1 persono mortas.
* 5ma di junio - En Houston, Texas, komencas tropikala burasko. Pluvos 50 cm de aquo e 22 homi mortos.
* 11ma di septembro - En Usa teroristi kolizionas du aeroplani kontre la du maxim granda turmi de *World Trade Center* en New-York por destruktar li. Altru facas la sama kontre *[[Pentagon]]*, en Washington DC. Altra aeroplano falas en Pensilvania, probable pos revolto dal pasajeri. Entote cirkume 3.000 homi mortas.
* 14ma di septembro - Usa publikigas la nomi di teroristi suspektita pro l'atako ye la 11ma di septembro.
* 20ma di septembro - Prezidanto di Usa George W. Bush proklamas ke Usa militeskos kontre teroristi.
* 5ma di oktobro - En Florida, Roberts Stevens, la redaktero di *The Sun*, mortas. Ilu recevabis spori di antraxo per letro de teroristi. En Usa on recevas letri til la 23ma di oktobro. 5 homi mortos e 19 esas infektita.
* 12ma di novembro - Falo di aviono Airbus A300 en New York produktas 260 morti.
* 19ma di decembro - La fairo che la destrukturo di *World Trade Center* en New York fine extingesas.

### [[Central Amerika]]
* 13ma di januaro - Ter-tremo kun forteso 7.6 che la skalo di Richter frapas Salvador e produktas adminime 800 morti.
* 13ma di februaro - Ter-tremo kun forteso 6.6 che la skalo di Richter frapas Salvador e produktas 400 morti.
* 4ma di novembro - Uragano *Michelle* frapas Kuba perisigante domi e kultivata agri.

### [[Sud-Amerika]]
* 26ma di januaro - En Venezuela, 50-yar evanta Douglas DC-3 falas, e 24 homi mortas.
* 15ma di marto - En Brazilia, du explozi sur petrolo-platformo *P-36* apartenanta a Petrobras produktas 11 morti. La platformo dronos pos 5 dii.
* 29ma di mayo - En Peru, Alejandro Toledo elektesas prezidanto.
* 24ma di junio - Vladimiro Montesinos, chefo dil inform-kontoro di Peru dum la rejimo di Alberto Fujimori kaptesas en Caracas, Venezuela, ed extradesas a Lima por judiciesar.
* 27ma di agosto - Kongreso di Peru supresas politikal imuneso de ex-prezidanto Alberto Fujimori.
* 20ma di decembro - La prezidanto di Arjentinia Fernando de la Rúa koaktesas renuncar, pro la protesti populala en diversa urbi di la lando, dum qui 23 homi mortas.
* 23ma di decembro - Adolfo Rodríguez Saá asumas la povo en Arjentinia kom prezidanto.
* 30ma di decembro - Rodríguez Saá renuncas la prezidanteso di Arjentinia.

### [[Oceania]]
* 16ma di aprilo - En Canberra, Australia 800 membri di Verda Partisi de 72 landi signatas la Karto di Mondala Verdi, pri la komuna defenso di demokratio, la protekto di biodiverseso, ed altra temi.
* 19ma di oktobro - Indoneziana fishobatelo qua navigis vers insulo Christmas kun 400 refujanta pasajeri sinkas en internaciona aqui, e 353 personi dronesas.

## Naski
* 20ma di januaro - Manon Léonard, Franca tenisistino
* 21ma di januaro - Anastasia Tihonova, Rusa tenisistino
* 23ma di januaro - Olga Danilović, Serbiana tenisistino
* 30ma di januaro - Alice Tubello, Franca tenisistino
* 6ma di februaro - Hanna Kubarava, Bielorusa tenisistino
* 2ma di marto - Hurricane Black, Usana tenisistino
* 3ma di marto - Ivana Šebestová, Cheka tenisistino
* 12ma di marto - Polina Shuvalova, Rusa shakoludistino
* 22ma di marto - Margaux Rouvroy, Franca tenisistino
* 24ma di marto - Clara Burel, Franca tenisistino
* 30ma di marto - Anastasia Potapova, Rusa tenisistino
* 7ma di aprilo - Yekaterina Reingold, Rusa tenisistino
* 15ma di mayo - Yasmine Mansouri, Franca tenisistino
* 18ma di mayo - Emma Navarro, Usana tenisistino
* 19ma di mayo - Elizabeth Mandlik, Usana tenisistino
* 26ma di mayo - Anastasia Ilyankova, Rusa gimnastikistino
* 28ma di mayo - Karolína Kubáňová, Cheka tenisistino
* 31ma di mayo - Iga Świątek, Polona tenisistino
* 23ma di junio - Antonia Schmidt, Germana tenisistino
* 1ma di julio - Anna Sisková, Cheka tenisistino
* 10ma di julio - Aliaxandr Zhirowski, Bielorusa tenisistulo
* 14ma di julio - Nikola Břečková, Cheka tenisistino
* 18ma di julio - Ella Ballentine, Kanadan aktorino
* 29ma di julio - Yelena Yeryomina, Rusa gimnastikistino
* 15ma di agosto - Igor Andreyev, Rusa futbalistulo
* 15ma di agosto - Erbol Atabayev, Kirgiziana futbalistulo
* 28ma di agosto - Kamilla Rahimova, Rusa tenisistino
* 29ma di agosto - Jannat Zubair Rahmani, Indian aktorino
* 31ma di agosto - Amanda Anisimova, Usana tenisistino
* 24ma di oktobro - Sina Herrmann, Germana tenisistino
* 27ma di oktobro - Christopher Cheng, Norvega futbalisto
* 3ma di novembro - Hailey Baptiste, Usana tenisistino
* 20ma di novembro - Caty McNally, Usana tenisistino
* 28ma di novembro - Selina Dal, Germana tenisistino
* 1ma di decembro - Carole Monnet, Franca tenisistino
* 17ma di decembro - Maria Tkachyova, Rusa tenisistino
* 18ma di decembro - Billie Eilish, Usana kantisto
* 31ma di decembro - Katie Volynets, Usana tenisistino

## Morti
* 2ma di januaro - Jimmy Zámbó, Hungariana kantisto (n. 1958)

* 9ma di januaro - Paul Boeynants, chefministro di Belgia (n. 1919)
* 12ma di januaro - Adhemar Ferreira da Silva, Brazilian atleto (n. 1927)
* 16ma di januaro - Laurent-Désiré Kabila, prezidanto di Demokratial Republiko Kongo (n. 1939)
* 17ma di januaro - Gregory Corso, Usana poeto (n. 1930)
* 1ma di februaro - Roy Dalgarno, Australiana piktisto (n. 1910)
* 4ma di februaro - Iannis Xenakis, Greka-Franca kompozisto (n. 1922)
* 9ma di februaro - Herbert Simon, Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1916)
* 18ma di februaro - Balthus, Polona-Franciana piktisto (n. 1908)
* 12ma di marto - Robert Ludlum, Usana skriptisto (n. 1927)
* 22ma di marto - William Hanna, Usan animisto, muzikisto e voc-aktoro (n. 1910)
* 18ma di marto - John Edmund Phillips, kantisto, kompozisto e muzikisto de la bando *[[The Mamas and the Papas]]* (n. 1935)
* 31ma di marto - Clifford Shull, Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1915)
* 4ma di aprilo - Liisi Oterma, Fin astronomino ed Esperantistino (n. 1915)

* 15ma di aprilo - Joey Ramone, Usana muzikisto (The Ramones) (n. 1951)
* 25ma di aprilo - Michele Alboreto, Italian automobilisto (n. 1956)
* 29ma di aprilo - Barend Biesheuvel, chefministro di Nederlando (n. 1920)
* 7ma di mayo - Joseph Greenberg, Usana linguisto (n. 1915)
* 11ma di mayo - Douglas Adams, Britaniana skriptisto (n. 1952)
* 12ma di mayo - Perry Como, Usana kantisto (n. 1912)
* 25ma di mayo - Alberto Korda, fotografisto qua facis la konocata fotografuro pri Ernesto ''Che'' Guevara (n. 1928)
* 1ma di junio - Hank Ketcham, desegnisto (*Dennis the Menace*) (n. 1920)
* 1ma di junio - Nkosi Johnson, Sudafrikana SIDA-aktivisto (n. 1989)
* 1ma di junio - Rejulo Birendra di Nepal (n. 1945)

* 3ma di junio - Anthony Quinn, Mexikian aktoro (n. 1915)
* 7ma di junio - Víctor Paz Estenssoro, prezidanto di Bolivia (n. 1907)
* 10ma di junio - Leila Pahlavi, princino di Iran (n. 1970)
* 11ma di junio - Timothy McVeigh, Usana teroristo, mortigita (n. 1968)
* 17ma di junio - Donald J. Cram, Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1919)
* 21ma di junio - John Lee Hooker, Usana *blues*-muzikisto (n. 1917)
* 21ma di junio - Carroll O'Connor, Usan aktoro (n. 1924)
* 27ma di junio - Tove Jansson, Finlandana skriptisto (n. 1914)

* 27ma di junio - Jack Lemmon, Usan aktoro e filmifisto (n. 1925)
* 30ma di junio - Chet Atkins, Usana gitaristo (n. 1924)
* 1ma di julio - Nikolai Basov, Rusa fizikisto, Nobel-laureato (n. 1922)
* 11ma di julio - Herman Brood, Nederlandana rok-muzikisto (n. 1946)
* 12ma di julio - Paul Eugène Magloire, prezidanto di Haiti (n. 1907)
* 31ma di julio - Francisco da Costa Gomes, prezidanto di Portugal (n. 1914)
* 31ma di julio - Poul Anderson, Usana skriptisto pri ciencala fiktivajo (n. 1926)
* 6ma di agosto - Jorge Amado, Braziliana skriptisto (n. 1912)
* 16ma di agosto - Maiya Dukarevich, Rusa psikologino e HBTI-aktivistino (n. 1925)
* 16ma di agosto - Harri Sirola, Finlandana skriptisto (n. 1958)
* 29ma di agosto - Francisco Rabal, Hispan aktoro e filmifisto (n. 1926)
* 2ma di septembro - Christiaan Barnard, Sudafrikana mediko, pioniro en kordio-transplantado (n. 1922)
* 11ma di septembro - Mohammad Atta, Egiptiana teroristo (n. 1968)
* 13ma di septembro - Ahmed Shah Massoud, chefo di Nordal Uniono en Afganistan (n. 1953)
* 20ma di septembro - Marcos Pérez Jiménez, prezidanto di Venezuela (n. 1914)
* 22ma di septembro - Isaac Stern, Ukrainana violinisto (n. 1922)
* 29ma di septembro - Nguyen Van Thieu, prezidanto di Sud-Vietnam (n. 1923)
* 1ma di novembro - Juan Bosch, prezidanto di Dominikana Republiko (n. 1909)
* 5ma di novembro - Gholam Reza Azhari, chefministro di Iran (n. 1919)
* 9ma di novembro - Giovanni Leone, prezidanto di Italia (n. 1908)
* 26ma di novembro - Nils-Aslak Valkeapää, Finlandana skriptisto e muzikisto (n. 1943)

* 29ma di novembro - George Harrison, membro dil bando *[[The Beatles]]* (n. 1943)
* 30ma di novembro - Robert Tools, viro qua recevis la unesma kordio artificala (n. 1942)
* novembro - Justin Rakotoniaina, Chefministro di Madagaskar (n. 1933)
* 8ma di decembro - Mirza Delibašić, Bosniana basketbalisto (n. 1954)
* 11ma di decembro - Mainza Chona, chefa ministro di Zambia (n. 1930)
* 15ma di decembro - Rufus Thomas, Usana kantisto (n. 1917)
* 16ma di decembro - Villy Sørensen, Dana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1929)
* 19ma di decembro - Donald J. Cram, Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1919)
* 20ma di decembro - Leopold Senghor, prezidanto di Senegal de 1960 til 1980 (n. 1906)
* 23ma di decembro - Jelle Zijlstra, chefministro di Nederlando (n. 1918)

## Nobel-premiiziti
* Fiziko: Eric Allin Cornell, Wolfgang Ketterle, Carl Edwin Wieman
* Kemio: William S. Knowles, Ryoji Noyori, Karl Barry Sharpless
* Fiziologio o Medicino: Leland H. Hartwell, Richard Timothy Hunt, Paul Nurse
* Literaturo: Vidiadhar Surajprasad Naipaul
* Paco: Unionita Nacioni, Kofi Annan
* Ekonomiko: George A. Akerlof, Michael Spence, Joseph E. Stiglitz

## Referi