open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Merkuro

**Merkuro** (simbolo: ) esas unesma (o maxim interna) planeto de la Suno. Lua orbito esas ovala: maxim kurta disto de la Suno esas 46,5&nbsp;milioni&nbsp;km e maxim longa disto esas 70,5&nbsp;milioni&nbsp;km. L'angulo inter l'orbito di Merkuro e Tero esas 7&nbsp;gradi. (Anke l'orbito di Plutono ne esas en sama plano kam orbiti di altra planeti.)

Merkuro havas febla magnetala feldo. Lo posible signifikas, ke lua interna parto esas preske samatipa kam di Tero. Merkuro esas kelka plu granda kam Luno.

* la diametro = 4,800 km.
* un yaro = 88 terala dii.
* un dio = 59 terala dii.
** Suno brilas neinterruptante 3 monati. La temperaturo esas +300…+400&nbsp;˚C.
** nokto duras anke 3 monati. La temperaturo esas -180&nbsp;˚C.

De Tero, Merkuro esas videbla tre base sive pos decendo sive ante acenso di la Suno.

La unesma kosmosondilo qua vizitis Merkuro esis Mariner 10 en 1974. Atingar orbito cirkum la planeto esis neposibla pro olua proximeso a la Suno; ol pasis la planeto trifoye, intertempe flugante cirkum la Suno; la lasta paso esis ye 16 di marto 1975. Plusa vizito esis da la kosmosondilo MESSENGER, qua pasis Merkuro trifoye dum 2008 e 2009, ed atingis orbito cirkum la planeto en 2011.
Jamestown

**Jamestown** esas chefurbo di Sant-Helena e di la teritorio Sant-Helena, Acenso e Tristao da Cunha. Segun statistiki de 2016, l'urbo havis 630 habitanti. Lua tota surfaco esas 3,6 km².

L'insulo deskovresis en 1502 dal Portugalan explorero João da Nova e nomizesis segun Santino Helena (c. 246 o 248 til 330) qua reputite deskovris la kruco di Kristo.
Sant-Helena

**Sant-Helena** esas insulo en sudal Atlantiko, 2.800 km weste de Angolana litoro. Ol esas parto de la teritorio Sant-Helena, Acenso e Tristao da Cunha.

**Bazala fakti pri Sant-Helena.**
### Historio
L'insulo deskovresis en 1502 dal Portugalana explorero João da Nova. Nomizita segun Santo Helena (cirkume 205-330) qua reputite deskovris la kruco di Kristo. Ol divenis kolonio di Unionita Rejio en 1651.

En 1815 l'insulo divenis karcero di Napoleon Bonaparte til lua morto, ye la 5ma di mayo 1821.
### Politiko
Sant-Helena esas trans-mara teritorio de Unionita Rejio.

### Geografio

### Ekonomio

### Demografio

### Kulturo

Sant-Helena ne havas universitato, ma eduko esas obligenda e gratuita por pueri ed adolecanti evante 5 til 15 yari.

### Referi
Basseterre

**Basseterre** esas chef-urbo di Santa Kitts e Nevis. Ol jacas en la sud-westala rivo di Santa-Kitts insulo.

L'insulo deskovresis da Cristoforo Colombo en 1493 e probable nomesis da lu segun lua patron-santo. L'urbo Basseterre fondesis en 1627.

La plena nomo dil arkipelago esas St Christopher e Nevis. *Kit* es Angla familiara nomo por Christopher. 

La nomo dil chef-urbo signifikas en Franciana 'basa tero'.
Sant-Pierre

**Sant-Pierre** esas chef-urbo di Santa Pierre e Mikelon. Ol havis  habitanti en 2011. Lua tota surfaco esas 25 km².

La komono di Sant-Pierre konsistas ek l'insulo Santa Pierre ed altra mikra vicina insuli. Malgre mikra, ol kontenas 90% de la habitantaro de Santa Pierre e Mikelon.

## Historio
L'insuli unesme nomesis Dekedun Mil Virgi, nam deskovrita dal Portugalana explorero João Álvares Fagundes en 1520 en la festo-dio di Santo Ursula e la  virga martiri, la 21ma di oktobro. Ol rinomesis ante 1536.

Til 1945 existis altra komono proxim Santa Pierre: L'Île-aux-Marins. Lua habitanti abandonis ol en 1965 e translojis a Saint Pierre.
Santa Pierre e Mikelon

**Santa Pierre e Mikelon** esas arkipelago e transmara teritorio di Francia en Nord-Amerika. Ol distas  km de Brest, la maxim proxima Franca urbo en Europana kontinento, ma nur 20 km de la peninsulo Bunin, en Kanada, Nord-Amerika. Segun demografiala kontado de 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 242 km²

## Historio

Existas arkeologial evidentaji ke aborijena populi, exemple le Beothuk, vizitis l'insuli. Tamen, on kredas ke li ne habitesis permanante. Deskovrita dal Portugalano João Álvares Fagundes en 1520, l'insuli unesme nomesis "Dekedun Mil Virgini", nam li deskovresis ye la festo-dio di Santo Ursula e la  virga martiri, 21ma di oktobro. En 1536, Jacques Cartier reklamacis l'insuli por Francia, en nomo dil rejo Franciskus la 1ma. Malgre ke l'insuli vizitesis da aborijeni Mi'kmaq e da Bretona e Baska maristi, erste en 1670 Francia anexis li, e quar permananta habitanti establisesis ibe. En 1691 ja esis 22 habitanti.

En 1713, kontrato di Utrecht finis la milito pri Hispana sucedo, e l'insuli cedesis ad Unionita Rejio. Britaniani rinomizis Santa Pierre kom Saint Peter, e l'insuli recevis kelka koloniigisti Angla e de Britaniana kolonii en Amerika. En 1763, pos sep-yara milito Francia cedis ad Unionita Rejio la tota sua teritorii en kontinentala Nord-Amerika, tamen retrorecevis Santa Pierre e Mikelon.

De 1919 til 1933 dum l'interdiktado di alkoholo en Usa l'insuli konocis granda prosperado pro kontrabando.

## Geografio
Santa Pierre e Mikelon distas 25 kilometri weste de Newfoundland e Labrador, Kanada. Mikelon separesas de Santa Pierre per 4-kma stretajo.

## Ekonomio

Peskado esas la precipua ekonomial agado dil insuli.

## Referi
Kingstown

**Kingstown** esas la chef-urbo e maxim populizita urbo di Santa Vincent e Grenadini. Segun statistiki de 2010, ol havis  habitanti.
Apia

**Apia** esas la chef-urbo e maxim populoza urbo di Samoa. Segun statistiki de 2021 ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 123,81 km². Ol jacas centre-norde del insulo Upolu, la 2ma maxim granda insulo di la lando.

Apia ne havas lokala urbestro. Ol konsistas ek 45 nedependanta vilaji qui, kune, formacas la "centro" di Apia. La urbo havas multa skoli primara e sekundara, e la Nacional Universitato di Samoa, la sola universitato di la lando.
Castries

**Castries** esas chef-urbo di Santa Lucia. Ol havis  habitanti en 2013. Lua tota surfaco esas cirkume 79 km².

Castries fondesis en 1560 da Franciani e recevis la nomo "Carénage", qua signifikas "sekura ankro-ageyo". Ol rinomesis en homajo a Charles Eugène Gabriel de la Croix, Markezo de Castries.

Britaniani atakis l'insulo en 1796, e fine kaptis ol de Franci en 1803. De 1803 til 1844 Britaniani transformis l'urbo en importanta navala portuo, e konstruktis fuorti en la monto Morne Fortune.

Dum la duesma mondomilito, Germana submara navo U-161 eniris la portuo di Castries ye la 9ma di marto 1942, e sinkigis du navi de la Federiti, inkluzite Kanadana paketboto *RMS Lady Nelson*, qua pose riflotacesis e transformesis en hospitalo-navo.

Dum lua historio, Castries rikonstruktesis pos incendii, exemple en 1805, 1813 e, plu recente, ye la 19ma di junio 1948.
San-Marino (urbo)

**San-Marino** esas la chef-urbo di San-Marino. Segun statistiki dil yaro 2013, ol havis  habitanti. Entote ol havas 7,09 km².

Tradicionale fondita dum la 4ma yarcento da Santo Marinus de Dalmatia, petro-sekisto, e nomizita homaje ilu.
San-Tome

**San-Tome** esas la chef-urbo e maxim populizita urbo di San-Tome e Principe. Segun statistiki dil yaro 2015, ol havis  habitanti. Entote ol havas 17 km².

L'insulo deskovresis dal Portugalani en 1471. San-Tome (*São Tomé*) signifikas en Portugalana 'Santa Tomaso'.
Freetown

**Freetown** esas la chef-urbo e maxim populoza urbo di Sierra Leone. Ol ank esas importanta portuo che l'Atlantiko. Segun la demografiala kontado di 2015 ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 81,48 km². L'urbo esas la precipua centro urbala, ekonomiala, financala, kulturala, edukala e politikala de la lando.

La bazo di lua ekonomio esas la portuala agadi. Lua portuo okupas granda parto dil estuario di la fluvio Sierra Leone, qua formacas un ek la maxim larja e profunda naturala portui de la mondo.

La habitantaro di Freetown esas etniale diversa. Nula etniala grupo reprezentas plua kam 29% de lua habitantaro totala. Quale en altra regioni de Sierra Leone, la linguo Krio esas la maxim parolata, e la precipua formo di komuniko inter lua habitanti.

## Historio
La regiono koloniigesis unesmafoye en 1787, sub auspicii da Britaniani Jonah Hanway ed abolisismano Granville Sharp, qui sendis 400 ex-sklavi por habitar ibe. L'ex-sklavi venis de Nord-Amerikana kolonii, de Karibia, de Afrika, de sud-estal Azia, e negri naskinta en Anglia. Li establisis tale nomizita "provinco di la Libereso", en tereno komprita de lokala chefo Naimbana, rejo de Koya Temne (rejio Temne, o rejio Koya). L'urbo *Freetown*, signifikanta 'libera urbo' en l'Angla, formale fondesis ye la 11ma di marto 1792.

Un yaro ante, en 1791, Thomas Peters, veterano qua naskis en Usa e luktis alonge militistala grupo *Black Company of Pioneers* fidela a Britaniani, iris ad Anglia raportar la neyustaji kontre negri en Nova-Skotia. Kelka membri de *Black Pioneers* esis ex-sklavi qui fugis de Usa dum Usana Revoluciono, recevis libereso e recevis arei por koloniigar da Britaniana krono.

## Geografio

Jacanta apud l'estuario dil fluvio Sierra Leone, la a reliefo di Freetown esas partale plana, kun milda kolineti. Lua mezavalora altitudo esas 26 metri e lua maxim alta punto jacas an monto Leicester.

La klimato dil urbo esas tropikala kun influo da musono (*Am* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La temperaturi ne varias multe dum la sezoni, esanta cirkume 27,3°C. La alta atmosferala humideso diminutas de decembro til februaro, kande sika vento *Harmattan* suflas de Sahara vers la litoro.

La pluvoza sezono iras de mayo til novembro. La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 4433 mm, e la maxim pluvoza monato esas julio, kun mezavalore 1190 mm. Dum januaro e februaro pluvas min kam 10 milimetri, omnamonate.

## Referi
Riad

**Riad** esas la chef-urbo di Saudi-Arabia. Segun statistiki de 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 1554 km².

Ol divenis la centro dil konquesto di Arabia dal sheiko Ibn Saud inter 1902 e 1924, e divenis chef-urbo dil itere proklamita Saudi-Arabia en 1932.
Honiara

**Honiara** esas la chef-urbo dil Insuli Salomon. Segun statistiki de 2017, ol havis  habitanti. Entote ol havas 22 km².
Mogadishu

**Mogadishu** (Somaliane: *Muqdisho*, lokale konocata kom **Xamar** o **Hamar**) esas la chef-urbo e maxim populoza urbo di Somalia. Segun statistiki del Unionita Nacioni, ol havis  habitanti en 2005. Multa importanta institucuri Somaliana havas sideyi ibe.

Dum yarmili ol esis importanta portuo de komercala navigo-voyi tra Indiana oceano, exemple de la 9ma til la 13ma yarcenti, kande ol esis chef-urbo di samnoma sultanio. Lua maxima prospereso eventis de la 14ma til la 15ma yarcenti. Tradicionale, ol esis importanta komercala e financala centro ante l'interna milito, eventinta en Somalia dum la yari 1990a e 2000a. Pos la pacigo en 2011, l'urbo duris kreskar.

L'universitato di Mogadishu, privata, inauguresis en 1997. Ol esas un ek la maxim importanta universitati de Somalia, kune la publika Universitato Nacionala Somaliana e l'Universitato Benadir, privata, inaugurita en 2002, ambe en Mogadishu.

## Geografio

Mogadishu jacas an l'administrala regiono Banaadir. Lua reliefo esas preske plana. La fluvio Shebelle, qua naskas en Etiopia e distas adminime 30 kilometri del urbo, furnisas aquo por kultivo di sukrokano, kotono e banani.

La klimato dil urbo esas multe sika, malgre l'urbo jacas proxim l'Equatoro. Ol klasifikesas kom mi-arida klimato (*Bsh* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La mezavalora temperaturi monatala varias poke dum la yaro, de adminime 25,4°C en julio til admaxime 28,9°C en aprilo.

La pluvoza sezono iras de aprilo til novembro. La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 428 mm, e la maxim pluvoza monato esas junio, kun mezavalore 82 mm. De decembro til marto pluvas preske nulo.

## Referi
Colombo

**Colombo** esas la maxim populoza urbo di Sri-Lanka. Segun la demografiala kontado di 2011, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 37,31 km².

Ol esas importanta portuala urbo ja konocita dal anciena komercisti 2.000 yari ante nun. La regiono koloniigesis dum la 8ma yarcento dal Araba komercisti. La nomo *Colombo* donesis en 1505 dal Portugalani, e probable devenas del anciena Sinhalana-vorto *kolon thota*, signifikante 'portuo an la fluvio Kelani'. Nun ol havas moderna edifici, exempleri pri kolonial arkitekturo, e ruini.

## Geografio

La reliefo di Colombo esas plana, kun kelka kolini e diversa kanali. An lua centro existas 65-hektara lago artificala, nomizita Beira. La mezavalora altitudo dil urbo esas 8 metri. Lua maxim basa punto jacas 1 metro sub la marala nivelo, kontre ke lua maxim alta punto jacas 119 metri super la marala nivelo.

La klimato dil urbo esas tropikala humida (*Af* segun la klimatala klasifikuro da Köppen), kun du musonala sezoni: de aprilo til mayo, e de septembro til novembro. La temperaturi esas varma dum la tota yaro, kun poka varii di temperaturo: la mezavalora temperaturo en aprilo, la maxim varma monato, esas 28,7°C, kontre ke la mezavalora temperaturi en decembro e januaro (vintro en norda misfero) esas 27,2°C.

L'epoko maxim pluvoza iras de septembro til novembro. La mezavalora pluvo-quanto yarala esas 2397 mm. La maxim pluvoza monato esas oktobro, kun mezavalore 359,3 mm. Ne existas monato senpluva: la min pluvoza monato esas februaro, kun 77,4 mm.

## Referi
Khartoum

**Khartoum** esas la chef-urbo di Sudan. Segun statistiki dil yaro 2014, ol havis  habitanti. Entote ol havas 971,2 km².

Fondita en 1823 kom Egiptiana armea kampeyo. Lua nomo devenas del Araba *Ras-al-hartum*, signifikante 'fino dil elefanto-rostro', refere la poziciono dil urbo sur rostratra lando ye la kunfluo dil Blua e Blanka Nili.
Dakar

**Dakar** esas la chef-urbo e la maxim populoza urbo di Senegal. Segun statistiki de 2013, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 79 km². Lua regiono, anke nomizita Dakar, havas 550 km² e 4,25 milion habitanti en 2023, preske un quarimo de la habitantaro di la lando.

La nomo dil urbo probable devenas de vorto en la linguo Wolof signifikante 'senaqua'. Dakar establisesis en 1857 sur roki di volkanal origino, an la peninsulo Kabo Verda. En 1902 ol divenis chef-urbo di Franca Westal Afrika. La sideyo dil Centrala Banko di la Stati de Westal Afrika (France: *Banque centrale des États de l'Afrique de l'Ouest*, abreviuro BCEAO) jacas en la urbo. Ol ank esas sideyo dil universitato *Cheikh-Anta-Diop*, kreita en 1957, qua havas plu kam 80 mil studenti.
Paramaribo

**Paramaribo** esas la chef-urbo di Surinam. Segun demografiala kontado di 2012, ol havis  habitanti. To esas preske la duimo dil habitantaro di Surinam. Lua tota surfaco esas 182 km².

## Historio

La nomo *Paramaribo* posible originis de *Parmirbo*, indijena vilajo qua existis en la regiono. En 1613, Nederlandani Nicolaes Baliestel e Dirck Claeszoon van Sanen apertis faktorio ibe. Franci anke fondis faktorio en la regiono en 1644. Nederlandani abandonis la zono ante l'arivo dil Angli en 1650, ma rikonquestis ol en 1667, pos la duesma Angla-Nederlandana milito. Ye la sama yaro, Paramaribo divenis chef-urbo di Nederlandana kolonio Surinam.

La habitantaro dil urbo sempre esis multe diversa. Inter l'unesma Angla koloniigisti esis multa Judi, ed un ek la maxim anciena sinagogi de Amerika fondesis en Paramaribo. La habitantaro dil urbo kreskis multe pos 1873, kande ex-sklavi darfis abandonar l'anciena plantacerii di sukrokano.

Paramaribo restis chef-urbo di Surinam de la kolonial epoko tra la nedependo en 1975, til nun. Dum lua historio, multa incendii devastis ol, exemple en januaro 1821 e septembro 1832.

## Geografio

Paramaribo esas plana urbo, sen kolini. Jacante apud la fluvio Suriname, ol distas cirkume 15 km del Atlantiko.

La klimato dil urbo esas Equatorala (*Am* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La mezavalora temperaturo yarala varias, segun la monato, de 26°C (decembro til marto) til 28°C (septembro til oktobro).

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 2220 mm, e la maxim pluvoza monati esas mayo e junio, kun mezavalore 290 mm, single. Ne existas sika monati.
Mbabane

**Mbabane** esas la chef-urbo e maxim populoza urbo di Eswatini. Segun statistiki de 2010, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 81,76 km². Ol jacas apud la samnoma rivero, ed esas la komercala centro di lua regiono.

## Historio
Mbabane fondesis en 1887 da Mickey Wells, an la loko ube la choseo Transvaal-Mozambik trairis la rivero Mbabane. Lor la regiono konocesis kom "Mbabane's Kraal", homaje Mbabane Kunene, lor la chefo dil populo Swazi.

L'urbo kreskis pos ke l'administrala centro di la lando diplasesis de Bremersdorp al urbo en 1902. Ante la duesma mondomilito la maxim multa habitanti di Eswatini habitis rurala distrikti e laboris exter la lando. To preventis la kresko di Mbabane, ma gradope l'urbo divenis administrala e komercala centro.

Pos la milito, la konstrukto di skoli, l'inauguro di la ferovoyo qua ligas Eswatini a Maputo e a la mineyi di Sudafrika ed extera koloko en lokala agadi, exemple la produktado di sukrokano, stimulis la kresko dil urbo.

## Geografio

La reliefo di Mbabane esas partale kolinoza, kun mezavalora altitudo di 1243 metri super la marala nivelo. Ol jacas inter la riveri Mbabane e Polinjani, apud la monti Mdimba.

La klimato dil urbo esas subtropikala, kun influo dil altitudo (*Cwb* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La mezavalora temperaturo en januaro (somero) esas 22°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en julio (vintro) esas 11°C. L'urbo havas milda klimato, e nivo falis nur 3 foyi depos 1900.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 1441,7 mm. La pluvoza sezono duras de oktobro til marto. Januaro esas la maxim pluvoza monato, kun mezavalore 253,2 mm.

## Transporto
L'aeroportuo maxim proxima esas l'internaciona aeroportuo *Manzini*. Frequa flugi ligas Mbabane a Johannesburg. Mikr-autobusi ligas Maputo e Manzini a Mbabane, ed altri ligas ol a Johannesburg e Durban.

## Referi
Damaskus

**Damaskus** esas chef-urbo di Siria, e la 2ma maxim populoza urbo di la lando pos Alepo. Lua metropolala regiono havas plu kam 2.4 milioni habitanti.

La nomo dil urbo evas adminime 3000 yari. Ol forsan signifikas 'industrieyo'.

## Historio
Damaskus esas un ek la maxim anciena urbi del mondo. Homi ja habitis la regiono cirkume la 7ma yarmilo aK. La regiono esis parto di Babiloniana imperio, ed konquestesis da Alexandros la Magna dum la 4ma yarcento aK. En 64 aK generalo Pompeius Magnus anexis ol por Romana imperio.

L'urbo konsideresis importanta por la Romani. Segun la Nova Testamento, dum voyajo vers Damaskus Paulus vidis Iesu Kristo. En 222 l'imperiestro Septimius Severus transformis la regiono en kolonio.

En 635 la generalo Kalid ibn al-Walid konquestis l'urbo. Lua sucedinto, al-Walid, komencis en 706 la konstrukto di granda moskeo. Turki arivis dum la 11ma yarcento, ed Otomani okupis ol en 1516 e mantenis ol por cirkume 4 yarcenti. En 1867 misionero E. C. Miller kalkulis ke l'urbo havis cirkume 140.000 habitanti, di qui 30.000 esis kristani, 10.000 judi e 100.000 esis Mohamedani.

Pos fino dil unesma mondomilito Francia okupis Siria. Ye la 21ma di junio 1943 militala forci de Unionita Rejio e de Libera Francia kaptis l'urbo de la Francia di Vichy. Kande Siria divenis komplete nedependanta en 1946 Damaskus divenis chef-urbo di la lando.

## Geografio
Damaskus konstruktesis en strategiala loko di platajo, 680 metri adsur la maro, proxim la montaro Anti-Libano e la fluvio Barada, ed en la krucovoyo di du komercala voyi: la norda-suda voyo ligas Egiptia ad Avan-Azia, e l'esta-westa voyo trairas dezerto por ligar Libano al valo dil fluvio Eufrati. La montaro Anti-Libano esas la naturala frontiero qua separas Libano de Siria.
Taipei

**Taipei** (台北) esas chef-urbo di la Republiko Chinia. Segun statistiki de 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 271,8 km².

Fondita en 1708. La nomo dil insulo devenas del Chiniana vorti signifikante 'teras-marbordo', refere l'aspekto dil marbordo.
Dodoma

**Dodoma** esas la chef-urbo di Tanzania. Segun la demografiala kontado di 2012, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 2576 km².

Dodoma divenis l'oficala chef-urbo en 1983, remplasante l'olima chef-urbo Dar-es-Salaam.
Lome

**Lome** (France: **Lomé**) esas la chef-urbo e maxim populoza urbo di Togo. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. Lua tota surfaco esas 99,14 km². Lua metropolala regiono havis  habitanti ye la sam yaro, kontre  habitanti en 2010.

Lome esas la centro administrala ed industriala di la lando, inkluzanta refinerio di petrolo. Ol ank esas la precipua portuo di la lando, qua exportacas kafeo, kakao, kopro e palmo-oleo. La westala limiti dil urbo extensas til la frontiero kun Ghana, an vicina urbo Aflao, qua distas poka centi di metri de lua centro.

Tale nomizita "Konvenciono di Lome" esas pakto pri komerco e financala helpo establisita inter Europana Uniono e 71 landi de Afrika, Karibia e Pacifiko. Ol signatesis unesmafoye ye la 28ma di februaro 1975, en Lome. La Centrala Banko di Westal Afrikana Stati (Angle *Central Bank of West African States*, abreviuro BCEAO) e la Banko Westal Afrikana pri Developo (Angle *West African Development Bank* - BOAD) havas sua sideyi en Lome.

## Geografio

La reliefo di Lome esas plana, jacanta sur tereno kun poka inklineso apud l'Oceano Atlantiko, kun mezavalora altitudo di 10 metri super la marala nivelo. Pro la poka inklineso dil tereno (4%), l'urbo esas vundebla ad inundadi, nome dum epoki di intensa pluvi. La prezenteso di subtera aqui desfaciligas la drenado di surfacal aqui.

La klimato dil urbo esas tropikala de savano (*Aw/As* segun la klimatala klasifikuro da Köppen), malgre sua latitudo proxim Equatoro. La proximeso kun l'oceano atenuas kaloro e la temperaturi ne augmentas exajere. La mezavalora temperaturo de februaro til la komenco di aprilo esas 29,6°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en agosto (vintro) esas 26,2°C. Kelkafoye, de decembro til februaro o marto, sika vento *harmattan* suflas de Sahara, e la temperaturi povas falar infre 19°C.

Lome havas du pluvoza sezoni: l'unesma iras de aprilo til julio, e la duesma iras de komenco di septembro til la fino di oktobro. La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 830,3 mm, e la maxim pluvoza monato esas junio, kun mezavalore 180,5 mm.
Nuku'alofa

**Nuku'alofa** esas la chef-urbo di Tonga. Ol jacas an la nordo dil insulo Tongatapu. Segun statistiki de 2012, ol havis  habitanti.
Port-of-Spain

**Port-of-Spain** esas chef-urbo e la maxim populoza urbo di Trinidad e Tobago. Segun la demografiala kontado di 2011, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 12 km². Lua metropolala havis  habitanti, segun statistiki por la sama yaro.

L'urbo funcionas kom komercala ed administrala centro di la lando, ed esas lua chef-urbo depos 1757. Ol esas importanta financala centro por la regiono Karibiana, e du ek la maxim granda banki de la regiono havas sideyi ibe. L'internaciona aeroportuo Piarco ligas ol ad importanta urbi en tota mondo. Lua portuo esas la maxim importanta por transporto di buxegi en Karibia. Bauxito produktita en Guyana transferesas a granda navi an la portuo Chaguaramas, distanta 8 kilometri weste de ol. Lua karnavalo esas importanta festo kulturala, ed atraktas multa turisti. Lua borso esas la maxim importanta di Karibia.

## Historio
Port-of-Spain fondesis proxim l'indijena vilajo *Cumucurapo*. Indijeni Karib qui vivis an la zono ofte voyajis a la kontinento (la nuna Venezuela) ed a fluvio Orinoco.

Hispani fondis ol kom portuo, baptita *Puerto de los Españoes*, pose *Puerto de España*. En 1560, li instalis garnizono en mikra fuorto proxim la monti Laventille, la nuna estala limito del urbo. La fuorto kaptesis da Walter Raleigh en 1595, ma retrodonesis a Hispania en 1604.

En 1757 l'anciena chef-urbo San José de Oruña, distanta 11 kilometri doplanda, ruinis. Lora guberniestro Pedro de la Moneda transferis lua sideyo a Port-of-Spain. La lasta Hispana guberniestro, José Maria Chacón, developis la urbo, e transferis la *cabildo* (konsilistaro di guverno) ad ol. En 1786, l'urbeto havis cirkume 3 mil habitanti.

## Geografio

Port-of-Spain jacas en regiono plana. La montareto lokale nomizita *Northern Range* jacas an la nordo dil urbo, e lua maxima altitudo esas 900 metri. Existas granda biodiverseso en *Northern Range*, kun plua kam 465 speci di uceli e 100 speci di mamiferi.

Sude del urbo jacas la marsholando nomizita *Caroni*, qua esas protektata zono, e to impedas l'expanso dil urbo.

La klimato di Port-of-Spain esas tropikala (*Aw* segun la klimatala klasifikuro da Köppen), kun varma temperaturi omna dii dil yaro. La temperaturi kustume varias de 17°C til 34°C, e rare superiras 35°C la maxima, o 15°C la minima.

La pluvoza sezono duras de junio til novembro, kontre ke la sika sezono duras de decembro til mayo la sequanta yaro. La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 1408 mm, e la maxim pluvoza monato esas agosto, kun mezavalore 244 mm. Marto esas la maxim sika monato, kun mezavalore 16,9 mm.
Tunis

**Tunis** esas la chef-urbo e maxim populoza urbo di Tunizia. Segun la demografiala kontado di 2014, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 212,63 km². Lua metropolala regiono havis  habitanti ye la sam yaro.

Jacanta norde de la lando, apud la gulfo qui portas lua nomo, ol divenis chef-urbo ye la 20ma di septembro 1159. Tamen, ol existis ante l'arivo dil Feniciani. Nun ol esas la chef-urbo ekonomiala e komercala de la lando. Pro sua choseala ed aeroportuala substrukturo, ol esas importanta konvergo-punto por la sistemo di transporti di la lando.

## Referi
Ankara

**Ankara** esas la chefurbo e la duesma maxim populoza urbo di Turkia, dop Istanbul. Segun statistiki de 2024, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 4130,2 km².

Ankara divenis chef-urbo di la moderna Turkia ye la 23ma di aprilo 1923, kande la Granda Nacional Asemblo di Turkia instalesis ibe.

Lua nomo forsan devenas del Indo-Europana radiko *ank* ('hoko'). Nun, Ankara gastigas kelka ek la maxim importanta universitati di Turkia, exemple l'universitato di Ankara (publika, fondita en 1923) e l'universitato Atılım (privata, fondita en 1997).

## Historio
La historio di la regiono komencis dum Bronz-epoko kun populo Hatti, qua sucedesis dal Hititi dum la 2ma yarmilo aK, e dal Frigiani dum l'1ma yarmilo aK. Segun l'Iliado da Homero, Frigiani partoprenis la milito di Troya federita kun Troyani. Frigiani pose sucedesis dal Ligiani e dal Persiani.

Ankara esis la chef-urbo dil anciena Kelta stato Galatia, qua existis de cirkume 280 aK til 64 aK. Lor ol nominesis *Ancyra*. La linguo Kelta duris parolesir en la regiono mem cirkume la 4ma yarcento aK.

Romani pose konquestis la regiono, ed en 25 aK imperiestro Augustus transformis ol en *polis*, e chef-urbo di Romana provinco Galatia. On kalkulas ke cirkume 200 mil personi habitis *Ancyra* dum Romana epoko. Lor, fluvieto Ankara trairis la centro dil urbo. Ol pose deviacesis e nun ol esas kovrata, ma dum multa yarcenti ol reprezentis la norda limito dil urbo.

Dum la 4ma yarcento Ankara esis importanta urbo de Bizancana imperio ed importanta centro por kristanismo. Ol vizitesis da imperiestri, exemple Constans. En 620 o 622 ol kaptesis dal imperio Sasanid, ed en 654 ol kaptesis da Arabi. Cirkume ta epoko, Bizancani dividis lia imperio en militala-civila regioni, nomizita Greke *thema*. Li rikonquestis Ancyra, qua divernis chef-urbo di la *thema Opsikiou*. Kalifio Umayyad atakis ol en 739/740, e pose kalifio Abbasid atakis ol en 776, e de 778 til 799. Tamen, en 838 Arabi sucesis atakar e destruktar la urbo, lor abandonita da lua habitanti.

## Referi
Montevideo

**Montevideo** esas la chef-urbo di Uruguay. Segun la demografiala kontado di 2011, ol havis  habitanti, t.e. cirkume 1/3 ek la tota habitantaro di la lando. Lua urbala surfaco esas 201 km². Ol jacas an la suda litoro di Uruguay, an la nordala rivo dil fluvio Plata.

L'urbo fondesis en 1724 dal Hispana soldato Bruno de Zaballa, quale strategiala loko por protektar la regiono dil fluvio Plata, lor disputita inter Hispania e Portugal. En 2018 la raporto *Mercer* konsideris Montevideo la maxim bona urbo segun vivo-qualeso de Sud-Amerika, esanta la 77ma maxim bona de la mondo.

Existas multa hipotezi pri l'origino dil nomo dil urbo. Omna kredas ke "Monte-" signifikas "monto" o "kolino", specifike la kolino *Cerro de Montevideo*. Un ek l'expliki esas ke *Montevideo* forsan signifikas "Me vidis la monto" (de Portugalana frazeto *monte-vide-eu*). Altra esas ke en ula mapo skribesis *Monte-VI-d-E-O* ("la 6ma monto vidita kande on iras de Esto til Westo").

## Historio
De 1680 til 1683 la suvereneso super la regiono esis Hispana. Dum ta epoko, Portugalani fondis Colonia del Sacramento norde de Buenos Aires, an l'opozanta rivo dil fluvio Plata. Ye la 22ma di novembro 1723, Portugalano Manuel de Freitas da Fonseca konstruktis fuorto ube nun jacas Montevideo. Ye la 22ma di januaro 1724, Bruno Mauricio de Zabala, lor la guberniestro di Buenos Aires, sendis expediciono por kaptar la fuorto, e koaktis Portugalani abandonar ol. Pose, familii de Kanarii e Galisia komencis koloniigar la regiono, nomizita *San Felipe y Santiago de Montevideo*, pose diminutita a Montevideo.

Poka yari pos lua fondo, Mondevideo divenis la maxim importanta urbo an la norda rivo dil fluvio Plata.

## Geografio

Montevideo jacas an la norda rivo dil fluvio Plata, la "brakio" dil Atlantiko qua separas Uruguay de Arjentinia. Buenos Aires distas 230 km weste, an la dextra rivo dil fluvio Plata. La bayo di Montevideo formacas naturala portuo, la maxim granda de Uruguay ed un ek la maxim granda de Sud-Amerika.

La reliefo dil urbo esas plana, kun mezavalora altitudo di 43 metri. Lua maxim alta punto, la kolino nomizita *Cerro de Montevideo* jacas 134 metri super la marala nivelo.

La klimato dil urbo esas humida subtropikala (*Cfa* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La mezavalora temperaturo en januaro (somero) esas 23°C, dum ke la mezavalora temperaturo en julio (vintro) esas 10,9°C. La minima temperaturo enrejistrita en lua historio esis -5,6°C, dum ke la maxima temperaturo enrejistrita esis 42,8°C.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 1101,2 mm, e la maxim pluvoza monato esas oktobro, kun mezavalore 108,5 mm.

## Referi
Port Vila

**Port Vila** esas la chef-urbo e maxim populizita urbo di Vanuatu. Segun la demografiala kontado di 2016, ol havis  habitanti. Entote ol havas 5,37 km².
Abu Dhabi

**Abu Dhabi** esas chef-urbo di Unionita Araba Emirii.

Populi vivis en la regiono di l'urbo pos 3000 aK. Til la komenco dil 20ma yarcento, komerco di kameli e perli esis importanta en lua ekonomio.

Dum la yari 1930a, komerco di perli komencis dekadar, e l'interesto pri petrolo kreskis. En 1936 sultano Shakhbut bin Sultan Al Nahyan signatis konkordo kun *Iraq Petroleum Company* e la *Petroleum Development (Trucial Coast) Ltd (PDTC)* pri l'exploro di petrolo. En 1958 submara petrolo-jaceyo deskovresis che profundeso di 2.669 metri, e la sequant yaro ol deskovresis ank en Murban.

## Geografio
Abu Dhabi jacas nordeste de la Persiana gulfo, an l'Araba peninsulo. L'urbo situesas en insulo distanta min kam 250 metri de la rivo, ed unionesis a la kontinento per du ponti, Maqta e Mussafah. Nun konstruktesas la triesma ponto, projetita da Zaha Hadid.

La klimato di Abu Dhabi esas sunoza dum tota yaro. De junio til septembro ol divenas varma e humida, kun temperaturi qui superiras 40°C.
Road Town

**Road Town** esas la chef-urbo e maxim populoza urbo de Virgin Insuli Britaniana. Segun statistiki dil yaro 2012, ol havis  habitanti. La nomo dil urbo devenas de *roadstead* (o *roads*, en anciena formo) signifikanta loko protektita de marei e marala flui, min granda kam portuo, ube navi povas ankragar.

L'arkipelago deskovresis da Cristoforo Colombo en 1493 e nomesis pro la festo-dio di Santo Ursula e la virgo-martiri (21ma di oktobro), dio kande Kolumbo unesmafoye vidis oli.
Virgin Insuli Britaniana

**Virgin Insuli Britaniana** esas insul-grupo e transmara teritorio Britaniana che Karibia, jacanta este de Porto-Riko e del Virgin Insuli Usana, e norde de Anguilla. Segun statistiki por 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 153 km².

## Historio

On kredas ke l'unesma habitanti dil Virgin Insuli Britaniana esis aborijeni Arawak qui originis de Sud-Amerika ed arivis ibe inter 100 aK e la yaro 200. Tamen, existas kelka restaji pri homala habitado de cirkume 1500 yari aK. L'insuli deskovresis da Cristoforo Colombo en 1493, e nomizesis segun la festo-dio di Santa Ursula e la virga martiri (la 21ma di oktobro), la dio kande Colombo unesmafoye vidis oli.

Hispana imperio reklamacis l'insuli, tamen nulafoye koloniigis li. Dum la sequanta yari, Angli, Nederlandani, Franci, Hispani e Dani disputis lua kontrolo, qua divenis refujeyo por pirati. Ne existas informi pri l'aborijeni dil insulo dum ta epoko: on kredas ke li sive mortigesis, sive fugis vers altra insuli. En 1648, Nederlandani establisis permananta kolonio en Tortola, e freque li konfliktis kun Hispani de vicina Porto-Riko. En 1672, Britaniani kaptis Tortola de Nederlandani, ed en 1680 li anexis insuli Anegada e Virgin Gorda. Samatempe, en 1672 e 1673, Dani prenis kontrolo di insuli Saint Thomas, Saint John e Saint Croix, qui nun formacas Virgin Insuli Usana.

## Politiko

## Geografio
L'arkipelago konsistas ek cirkume 60 insuli, di qui Tortola esas la maxim granda. Ol distas poke del Virgin Insuli Usana, e cirkume 95 km este de Porto-Riko.

## Ekonomio
Charlotte Amalie

**Charlotte Amalie** esas la chef-urbo e maxim populoza urbo di Virgin Insuli Usana. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 3,14 km². Ol havas profunda portuo, olim uzita da pirati, e nun uzata da paketboti en turistala voyaji tra Karibia.

L'urbo fondesis en 1666 sub nomo **Taphus**, signifikanta "biro-domo" en la Dana. En 1691 ol rinomizesis "Charlotte-Amalie", honore Charlotte-Amalie de Hesse-Kassel(1650–1714), rejino-spozino di Kristian la 5ma di Dania.
Wallis e Futuna

**Wallis e Futuna** esas esas insulala teritorio che Pacifiko qua, pos 2003, esas transmara ensemblo (*collectivité d'outre-mer*) de Francia. Ol konsistas ek 3 insuli kun volkanal origino che Suda Pacifiko, inter Fidji e Samoa. Segun la demografiala kontado di 2023, ol havis  habitanti.

## Historio

Unesma restaji pri homala habitado en l'insuli esis objekti de tale nomizita "kulturo Lapita", de cirkume 850 til 800 yari aK. L'insuli esis eskalo por navigado inter Fidji e Samoa. Polineziani koloniigis l'insuli nun nomizita Wallis e Futuna cirkume la yaro 1000. Dum l'invadi da Tongani, inter la 15ma e la 16ma yarcenti, lokala habitanti rezistis, e konstruktis kelka fuorti, di qui uli esas partale integra. Tamen, li ank aceptis similigo. Futuna mantenis multe de lua originala kulturo, kontre ke en Wallis la socio, la linguo e la kulturo modifikesis multe.

Nederlandani Willem Schouten e Jacob Le Maire deskovris l'insuli Futuna en 1617, dum lia cirkum-navigado. Li nomizis Futuna *Hoornse Eylanden*, homajo a Nederlandana urbo Hoorn, de ube li departis. To pose tradukesis a la Franca kom "Isles de Horne".

Insul-grupo Wallis - la situo di la chef-urbo - okupesis en 1842 dal Franci, qui establisis protektorato super amba grupi en 1887.

## Geografio

Wallis e Futuna jacas cirkume 2/3 de la disto inter Havayi e Nova-Zelando, cirkume 480 km norde de Fidji. La teritorio inkluzas l'insulo Uvéa, la maxim populoza del insul-grupo. La maxim alta punto dil teritorio esas Monto Puke, kun 524 metri di altitudo. La lago Lalolalo jacas an l'insulo Uvéa e formacas perfekta cirklo. Ne existas importanta fluvii.

L'insuli havas varma e pluvoza klimato de novembro til aprilo, kun tropikala sturmi. Existas milda sezono de mayo til oktobro, asociita kun l'alizei de sud-este. La mezavalora yarala pluvo-quanto varias de 2500 til 3000 mm. L'aerala humideso esas sempre alta, super 80%, e la mezavalora yarala temperaturo esas 26°C.

## Ekonomio

## Referi
Sanaa

**Sanaa** esas chef-urbo di Yemen.

Fondita cirkume 1ma yarcento. Yemen nomesis segun l'Araba vorto signifikante 'juro'.
Matāʻutu

**Matāʻutu**, anke **Mata Utu**, esas la chef-urbo e maxim populoza urbo di Wallis e Futuna. Segun la demografiala kontado dil yaro 2018, ol havis  habitanti.

## Historio
Dum la Mezepoko, reji Tuʻi Tonga invadis l'insuli, militis kontre lokala populi, e prenis kontrolo dil arkipelago. Li instalis lua unesma chefo, e nomizis lu *Uveas*, quo anke divenis la nomo di la dinastio qua guvernis la du insul-grupi.

L'insul-grupo Futuna deskovresis dal Nederlandani en 1617. L'insul-grupo Wallis - la situo dil chef-urbo - okupesis 1842 dal Franci, qui establisis protektorato super amba arkipelagi en 1887.

Dum la duesma mondomilito, militala slupo *Chevreuil* desembarkis detachmento di maristi de Libera Francia qui, pos skaramucho, kaptis lokala radiostaciono ed enkarcerigis soldati de Francia di Vichy.

## Referi
Kinshasa

**Kinshasa** esas chef-urbo di Demokratial Republiko Kongo. Segun statistiki de 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km². Ol esas la 3ma maxim populoza metropolo de Afrika, dop Lagos e Kairo.

Cirkume 90% de la municipo esas ruro. Kinshasa jacas an la sinistra rivo di fluvio Kongo, afrontanta Brazzaville, chef-urbo di Republiko Kongo, an l'opoza rivo. La du chef-urbi distas per 2 o 3 kilometri, segun la larjeso dil fluvio ibe.

Olim nomizita *Léopoldville*, pro rejulo Léopold la 2ma di Belgia. Ol divenis chef-urbo di la kolonio Belga Kongo dum la yari 1920a. Pose ol divenis chef-urbo di nedependanta stato Zaire en 1960. Ol rinomizesis en 1966.

## Referi
Lusaka

**Lusaka** esas chef-urbo e maxim populizita urbo di Zambia. Segun statistiki dil yaro 2009, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 70 km². Lua metropolala regiono havis cirkume 2,4 milion habitanti dum la sama epoko. La sideyo dil universitato di Zambia jacas en Lusaka.

Lusaka esas la centro guvernala e komercala di Zambia, e destino-punto di la 4 maxim importanta chosei de la lando. L'aeroportuo internaciona *Kenneth Kaunda* e la ferovoyo qua ligas Livingstone a Kitwe anke servas la urbo.

L'urbo jacas ube ante existis vilajo an la kolino Manda, qua nomizesis homaje lua chefo, *Lusaka*. En la linguo Nyanja, *Manda* signifikas "tombeyo".
The Valley

**The Valley** esas chef-urbo di Anguila. Segun statistiki de 2011, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 2,72 km². L'urbo jacas meze del insulo Anguila, avan la bayo Crocus. Ol havas tropikala klimato (*Aw* segun la klimatala klasifikuro da Köppen), kun kurta sika sezono inter februaro e marto.
Anguila

**Anguila** esas insulo e transmara teritorio di Unionita Rejio en Karibia. Segun statistiki de 2023, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 102 km².

## Historio
L'unesma habitanti di Anguila esis indijeni qui enmigris de Sud-Amerika. L'insulo deskovresis da Cristoforo Colombo en 1493 e nomesis de Hispana vorto *anguila* (anguilo) - probable pro lua longa, dina formo.

L'unesma kolonigiisti esis Angli qui arivis de St. Kitts en 1650. Franci okupis l'insulo pokatempe en 1666, ma sub la kontrato di Breda li retrodonis l'insulo ad Angliani.

## Geografio
L'insulo formacesis de koralii. Ol jacas en Karibia norde de Saint-Martin/Sint Maarten. L'yarala mezvalora temperaturo en Anguila esas 27 °C.

## Ekonomio

La sulo dil insulo esas arida e tenua, neadquata por agrokultivo, e l'insulo havas poka naturala moyeni. Sua precipua fonti di revenui esas turismo, internaciona bankala agadi, administro di kompanii kun agadi en altra landi (*offshore*), asekuro-agadi, e pesko.

Anglila usas dolaro di Estal Karibia (XCD) kom monetaro, esanta la sola transmara teritorio qua uzas ol. La kurso di kambio esas 2,70 XCD po 1 dolaro di Usa.

Lua ekonomio subisis perdaji kande la lando frapesis da uragani Luis (1995) e Lenny (2000) e pose da ekonomiala krizo di 2008.

## Referi
Sant-Johns

** Sant-Johns** (Angle: *Saint John's*) esas la chef-urbo e maxim populoza urbo di Antigua e Barbuda. Segun statistiki dil yaro 2011, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 10 km².

L'urbo esas la precipua komercala centro e la precipua portuo di la lando. Ol ank esas importanta financala centro en Karibiana regiono. Lua butiki e komercala centri atraktas diversa viziteri. L'internaciona aeroportuo *Vere Cornwall Bird* jacas ibe, ed anke portuo por krozonavi qui facas exkursi en la regiono.

Saint John's fondesis en 1632, dal Britaniani. En 1981, kun la nedependo di la lando, ol divenis lua chef-urbo.

## Geografio

La reliefo di Sant-Johns esas plana proxim lua portuo, ma cirkondata da kolini. Lua mezavalora altitudo esas 23 metri e lua maxim alta punto jacas 150 metri super la marala nivelo.

La klimato dil urbo esas tropikala humida (*Af* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). Dum la tota yaro la klimato esas someratra, kun varmega dii e varma nokti, kun alta atmosferala humideso. La mezavalora temperaturo en agosto (somero) esas 28,3°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en februaro (vintro) esas 22,2°C.

La pluvoza sezono iras de la duesma duimo di agosto til l'unesma duimo di decembro. La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 1049,2 mm, e la maxim pluvoza monato esas oktobro, kun mezavalore 142,2 mm.
Oranjestad

**Oranjestad** esas la chef-urbo e maxim populoza urbo di Aruba. Segun statistiki dil yaro 2015, ol havis  habitanti.
Bakı

**Baku** (Azerbaijanane: **Bakı**) esas la chef-urbo e maxim populoza urbo di Azerbaijan, ed anke la maxim populoza urbo di Kaspia. Segun statistiki de 2015, ol havis  habitanti. Jacanta 28 metri sub la marala nivelo, lua tota surfaco esas 285 km².

L'urbo esas la ciencala, kulturala ed industriala centro di Azerbaijan. Ol havas multa historiala monumenti, ed esas sideyo dil Universitato Statala di Azerbaijan, di la Nacional Akademio pri Cienci di Azerbaijan, e di multa teatri e muzei.

De 2006, Bakı esabas la starto-punto por la petrolo-konduktilo Bakı-Tiflis-Ceyhan  qua transportas petrolo de Kaspia til Mediteraneo, tra Gruzia.

## Historio
Cirkume 100 mil yari ante nun, la regiono kovresis da savano, e habitesas de la petroepoko. Tranchuri en roki de bronzoepoko e bronza imajo pri fisho deskovresis en la parto anciena dil urbo. Dum l'unesma yarcento aK, Romani okupis la regiono. En la nacionala parko Gobustan, proxim l'urbo, deskovresis roka epigrafo de 84 til 96 pos Kristo, la maxim anciena skribita evidentajo pri Baku.

Dum la 8ma yarcento, Bakı esis la centro di Persa dinastio Shirvanshah. Ol ofte atakesis dal Kazaki e, pos la 10ma yarcento, anke dal Rus'i. En 1191, pos ter-tremo qua destruktis Shamakhi, lor chef-urbo di la regiono Shirvan, Akhsitan la 1ma transferis lua korto a Baku.

Dum la komenco dil 16ma yarcento, la richeso e strategiala lokizo di Baku atraktis lua povoza vicini. Dum l'antea du yarcenti, ol administresis dal Iranana tribuala kunfederuri Qara Qoyunlu e Aq Qoyunlu. La krulo di ca lasta dinastio atraktis interesi di la dinastio Safavid, qua siejis Baku e kaptis ol en 1501. L'urbo pose okupesis dal Otomani dum kurta tempo, kom rezulto di la milito Otomana-Safavida (1578-1590). En 1607 ol itere kontrolesis da Iranani.

## Geografio

Jacanta an la westala rivo di Kaspia, Bakı esas vicina di fanga volkani (exemple: Keyraki, Bogkh-bogkha, Lokbatan ed altri), e di saloza lagi, exemple Boyukshor e Khodasan. Lua reliefo ordinare esas plana.

La klimato dil urbo esas miarida e moderema (*BSk* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La mezavalora temperaturo en februaro (vintro) esas 4,2°C, dum ke la mezavalora temperaturo en julio (somero) esas 26,4°C. Dum la Sovietian epoko, Baku esis populara destino turistala, pro lua multa sunoza e varma dii e sika klimato. Altralatere, l'industrial agado dum la sama epoko kontaminis multa loki.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 210 mm, e la maxim pluvoza monato esas novembro, kun mezavalore 30 mm. La maxim sika monato esas julio: lua pluvo-quanto esas mezavalore 2 mm.

## Referi

## Extera ligilo
Ouagadougou

**Ouagadougou** esas chef-urbo di Burkina Faso e la centro administrala, kulturala, ekonomiala e komunikala di la lando. Segun statistiki dil yaro 2015 ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 219,3 km². Ol ligesas per ferovoyo ad Abidjan, per choseo a Niamey e Ghana, e havas internaciona aeroportuo.

L'urbo esis sideyo dil dinastio Mossi de la 15ma yarcento til 1896, kande Francia establisis protektorato en la regiono.
Sarajevo

**Sarajevo** esas chef-urbo e maxim populoza urbo di Bosnia e Herzegovina. Segun la demografiala kontado di 2013, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 141,5 km². Lua metropolala regiono havis  habitanti en 2013.

Cirkondata dal Dinarik Alpi ed alonge la rivero Miljacka, Sarajevo esas politikala, sociala e kulturala centro di Bosnia e Herzegovina, ed influas l'amuzo, jurnalaro, modo ed arti di tota la lando. Ol surnomizesis "Ierusalem Europana", nam ol esas un ek la maxim importanta urbi Europana ube existas moskeo, sinagogo, katolika kirko ed ortodoxa kirko an la sama quartero. L'urbo anke havas importanta universitati, exemple l'Universitato di Sarajevo, fondita en decembro 1949, qua nun havas plu kam 30 mil studenti. En 2018, la Skolo pri Cienco e Teknologio di Sarajevo judikesis kom la maxim importanta universitato di sud-estal Europa.

## Historio
La regiono di Sarajevo habitesas adminime del neolitiko. Restaji de la nomizita "kulturo Butmir" trovesis en 1893, che la vicina urbo Ilidža. La kulturo Butmir produktis unika ceramikajo e terakotajo.

Altra anciena populo qua habitis la regiono esis l'Iliriani. Li vinkesis dal Romani komandita dal imperiestro Tiberius en la yaro 9. Pos la Romani, la regiono okupesis dal Goti, sequita dal Slavi en la 7ma yarcento.

En 1914, l'arkiduko Franz Ferdinand de Austria asasinesis en Sarajevo. To esis la pretexto por komencar l'unesma mondomilito.

Dum la duesma mondomilito, Yugoslavia invadesis dal Germani ed Italiani. Sarajevo kapitulacis ye la 15ma di aprilo 1941. Pos l'invado, la sinagogo *Il Kal Grande* spoliesis, brulesis e destruktesis dal Naziisti, kun kelka helpo di Bosniaki.

En 1984, lor esinte parto di Yugoslavia, eventis ibe la Vintrala Olimpiala Ludi. De De 1992 til 1996 l'urbo siejesis dum la milito di Bosnia.

## Geografio

La reliefo di Sarajevo esas kolinoza, cirkondata da kolini e kovrata da foresti e kin monti plu alta. Ol jacas 518 metri super la marala nivelo. Lua precipua fluvio esas Miljacka.

La klimato Sarajevo esas humida kontinentala (*Dfb* segun la klimatala klasifikuro da Köppen) kun influo oceanala, e havas 4 sezoni klare definita. Lua proximeso de Adriatiko moderas la klimato. La mezavalora temperaturo en januaro (vintro) esas -0,5°C, dum ke la mezavalora temperaturo en julio (somero) esas 19,7°C. La maxima temperaturo enrejistrita dum lua historio esis 40.7 °C, en 1945, dum ke la minima temperaturo enrejistrita esis -26.2 °C en 1942.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 928 mm, e la maxim pluvoza monato esas septembro, kun mezavalore 91 mm.

## Referi
Astana

**Astana** (til 1998 konocita kom **Ahmola** e de 2019 til 2022 kom **Nur-Sultan**) esas la chef-urbo di Kazakstan pos 1997. Segun statistiki dil yaro 2022 ol havis 1 350 228 habitanti. Lua tota surfaco esas 710,2 km².

Fondita en 1830 kun la nomo *Ahmoli*, ol rinomizesis *Ahmolinsk* en 1832. En 1961 ol rinomizesis *Celinograd*, ed en 1992 ol rinomizesis *Ahmola*. Fine, ye la 10ma di decembro 1997, ol rinomizesis *Astana*, nomo konservita til la 20ma di marto 2019, kande ol recevis la nomo *Nur-Sultan* homaje l'ex-prezidanto Nursultan Nazarbayev. En 2022 ol itere rinomizesis Astana.

Ol distas 1204 kilometri norde de Almaty. Inter lua simboli esas turmo Baiterek, alta de 105 metri (inkluzite anteno), amuzo-centro Khan Shatyr, e moskeo Hazrat Sultan. La Palaco di la Paco e Rikoncilio emfazas l'ideo dil urbo kom centro por dialogo e koopero.

Astana gastigas importanta universitati: Universitato Nazarbayev, Universitato Nacional Euraziana L. N. Gumilev, e l'Universitato pri Informatiko e Teknologio.

## Geografio

Cirkondata da stepi, la reliefo di Astana esas plata, jacanta an la centro di la lando, alonge rivero Ishim. Lua mezavalora altitudo esas 347 metri super la marala nivelo. Ol distas cirkume 1200 km per choseo del olima chef-urbo, Almaty. Astana subdividesas en quar distrikti.

La klimato dil urbo esas extreme kontinentala (*Dfb* segun la klimatala klasifikuro da Köppen), kun varma someri ed okazionale kurta tempesti, e longa e koldega vintri. Somera temperaturi kelkafoye atingas 35 °C, kontre ke de la duimo di decembro til la komenco di marto la temperaturi freque falas til −30 o mem −35 °C. La mezavalora temperaturo en julio (somero) esas 20,6°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en januaro (vintro) esas -14,5°C. Astana esas la 2ma maxim kolda nacionala chef-urbo de la mondo, dop Ulaanbaatar.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 337,3 mm, e la maxim pluvoza monato esas julio, kun mezavalore 55,8 mm.

## Referi