open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Dominguinhos

**Dominguinhos** (n. **José Domingos de Morais** ye la 12ma di februaro 1941 til la 23ma di julio 2013) esis Brazilian akordeonisto kantisto e kompozisto.
The Prodigy

**The Prodigy** esas muzikala grupo di stili *[[Electronica]]*, *big beat*, *rave*, *synthpunk*, *industrial*, *alternative dance* ed *elektronikala rock* de Anglia. La grupo havis granda suceso dum la yari 1990ma e 2000ma.

## Albumi di atelier
* Experience (1992)
* Music for the Jilted Generation (1994)
* The Fat of the Land (1997)
* Always Outnumbered, Never Outgunned (2004)
* Invaders Must Die (2009)
* The Day Is My Enemy (2015)
* No Tourists (2018)
Terry Jones

**Terry Jones** (n. ye la 1ma di februaro 1942 til la 21ma di januaro 2020) esis Britaniana aktoro e komediisto, membro del komediala grupo *[[Monty Python]]*.

## Referi
Mondala Kupo di Futbalo 2014

La **Mondala Kupo di Futbalo en 2014** esis futbala championkonkurso eventinta en Brazilia de la 12ma di junio til la 13ma di julio 2014, kun la partopreno di 32 esquadi, inkluzite la Braziliana. Lor la Mondala Kupo di Futbalo eventis en Brazilia duesmafoye. L'unesma esis en 1950.

Entote eventis 64 partii til la finala en la stadio *Maracanã* ye la 13ma di julio 2014, inter Arjentinia e Germania. Germania vinkis la partio per 1-0 e divenis championo di futbalo por la 4ma foyo en lua historio. James Rodríguez de Kolumbia esis la maxim efikiva atakanto: entote ilu facis 6 goli dum la Kupo. L'Arjentiniano Lionel Messi konsideresis la maxim bona ludisto.

Dek e du urbi Brazilian gastigis la partii: São Paulo, Rio de Janeiro, Brasília, Belo Horizonte, Salvador, Recife, Fortaleza, Porto Alegre, Manaus, Curitiba, Natal e Cuiabá. Sep urbi konstruktis nova stadii, e la kin cetera (Rio de Janeiro, Fortaleza, Salvador, Curitiba e Porto Alegre) reformis stadii.

L'urbi amelioris lua substrukturi, nome transportala e voyala, por bone gastigar la turisti. Dum la Mondala Kupo di Futbalo la lando gastigis cirkume 1 milion stranjera turisti de 202 landi, e la festi organizita da FIFA gastigis entote 5 milion personi. Altralatere, l'organizo di la Kupo stimulis multa kontroversi, exemple demonstri kontre la spensi por konstruktar o plubonigar stadii kontraste la nesuficanta koloko por plubonigar publika hospitali o skoli.

## Rezulti
# 
# 
# 
# 

## Referi
Teddy Pendergrass

**Theodore DeReese "Teddy" Pendergrass** (n. ye la 26ma di marto 1950 til 13ma di januaro 2010) esis Usana kantisto e kompozisto di soulo, *[[disco]]*, *[[r&b]]* e *[[funk]]*. Ilu esis la precipua kantisto de la bando Harold Melvin & the Blue Notes.
Arturo Toscanini

**Arturo Toscanini** (n. ye la 25ma di marto 1867 til 16ma di januaro 1957) esis Italiana muzikisto ed orkestrestro.
Stefán Jóhann Stefánsson

**Stefán Jóhann Stefánsson** (20 di julio 1894 til 20 di oktobro 1980) politikisto, esis chefministro di Islando de 1947 til 1949.
Ólafur Thors

**Ólafur Thors**, politikisto (19 di januaro 1892 til 31 di decembro 1964) esis chefministro di Islando 6 foyi: mayo til decembro 1942, 1944 til 1947, 1949 til 1950, 1953 til 1956, 1959 til 1961, e de januaro til novembro 1963.
Gaskonia

**Gaskonia** esas historiala areo en sud-westal Francia. Nuntempe ol esas en parti de la regioni Nov-Aquitania ed Ocitania.
Jean Gabin

**Jean Gabin**, pseudonimo di **Jean-Alexis Moncorgé** (n. ye la 17ma di mayo 1904 til la 15ma di novembro 1976) esis Franca cinem-aktoro.
Deepika Padukone

**Deepika Padukone** (n. ye la 5ma di januaro 1986) esas Indiana cinem-aktorino. El laboras precipue en cinematografuri en Hindi-linguo, ed esas un ek la maxim popular aktorini de India. El naskis en København e kreskis en Bangalore.
Listo pri monarki di Grekia

Yen **Listo pri [[monarkio|monarki]] di [[Grekia]]** pos la nedependo de Otoman imperio til 1974, kande la monarkio abolisesis. Otto di Grekia esis l'unika monarko qua havis la titulo "Rejo di Grekia". Lua sucedanto, Georgios la 1ma e la sequanta monarki havis la titulo "Rejo di la Heleni".

La monarkio abolisesis pos plebicito en 1973, qua konfirmesis en 1974. De 1924 til 1935, dum la Duesma Greka Republiko, la monarkio anke abolisesis.

## Monarki di Grekia
### Dinastio Wittelsbach

### Dinastio Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg

## Videz anke
* Listo pri chefministri di Grekia
* Listo pri prezidanti di Grekia
Christian Wolff

**Christian Wolff**, anke konocita kom **Wolfius** (n. ye la 24ma di januaro 1679 til la 9ma di aprilo 1754) esis Germana filozofo.
Roger Vadim

**Roger Vadim Plemiannikov** (n. ye la 26ma di januaro 1928 til la 11ma di februaro 2000) esis Franciana cinemo-produktisto.
Eddie Van Halen

**Edward Lodewijk "Eddie" Van Halen** (n. ye la 26ma di januaro 1955 til la 6ma di oktobro 2020) esis Nederlandan-Usana muzikisto e kantisto di heavy metal, e fondinto di la bando Van Halen.

## Referi
José Azcona del Hoyo

**José Simón Azcona del Hoyo** (26 di januaro 1927 til 24 di oktobro 2005) esis prezidanto di Honduras de 1986 til 1990.
Juan Orlando Hernández

**Juan Orlando Hernández Alvarado**, advokato e politikisto naskinta ye la 28ma di oktobro 1968, esis prezidanto di Honduras de 2014 til 2022.
Omar Karami

**Omar Karami** (7 di septembro 1934 til 1 di januaro 2015) politikisto, esis chefministro di Libano du foyi: de 1990 til 1992 e de 2004 til 2005.
Rafic Hariri

**Rafic Hariri**, anke skribita **Rafik Hariri** (1 di novembro 1944 til 14 di februaro 2005) administranto di entraprezi e politikisto esis chefministro di Libano du foyi: de 1992 til 1998, e de 2000 til 2004.
Tiburon

**Tiburon** esas urbeto en Usana stato Kalifornia. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. To signifikas ke la habitantaro augmentis 2,1% inter la du kontadi. Lua tota surfaco esas 11,60 km², equivalanta a 4,48 mi².

Nun ol esas turistal urbo. Paromi ligas ol a San Francisco.
Juan José Arévalo

**Juan José Arévalo Bermejo**, profesoro, skriptisto e politikisto n. ye la 10ma di septembro 1904 til la 8ma di oktobro 1990, esis l'unesma demokratiismale elektita prezidanto di Guatemala. Ilu guvernis de 1945 til 1951.
Jorge Antonio Serrano Elías

**Jorge Antonio Serrano Elías**, politikisto n. 26 di aprilo 1945 esis prezidanto di Guatemala de 1991 til 1993.
Explorer 1

**Explorer 1** esis la unesma artificala satelito di Usa.

Ol lansesis ye 31 di januaro 1958. Ol esis la duesma sondilo, pos Sputnik 2 di Soviet-Uniono, qua portis ciencala instrumenti. Oli inkluzis instrumenti por trovar kosmala radiado, registrar temperaturo, e sentar kolizioni di mikrega meteori; utila rezultaji esis transmisata. Explorer 1 funcionis til 23 di mayo 1958, kande olua baterii esis exhaustigata. Ol duris en orbito cirkum Tero til 1970.
Inundado di la Norda Maro ye 1953

La **Inundado di la Norda Maro ye 1953** esis dizastro efektigita pro severa tempesto ed alta mareo en la Norda Maro; lo eventis ye 31 di januaro ed 1 di februaro 1953.
 
La severa tempesto en la Norda Maro ed alta mareo kune efektigis multa inundado. En Nederlando, granda regioni di Suda Holando e Zelando esis sub aquo, e multa homi mortis. En esta Anglia anke esis severa inundado, e multa morti. Pos la dizastro, projeto esis iniciata en Nederlando por protektar la lando ye la estuari di la fluvii Rheno, Meuse e Scheldt; ca "Delta"-projeto komencis en 1960 ed esis kompleta en 1998. En esta Anglia, nova maro-defensili esis konstruktata.
Sergio Mattarella

**Sergio Mattarella** (n. 23 di julio 1941) esas la nuna prezidanto di Italia. Ilu elektesis la 31ma di januaro 2015, ed asumis povo ye la 3ma di februaro sam yaro.

De 2003 til 2008 ilu esis deputato de la partiso *Democrazia Cristiana*, e pose de la partisi *Partito Popolare Italiano*, *Democrazia è Libertà - La Margherita*, e fine de la *Partito Democratico* (PD).
Carlos Eugenio Restrepo

**Carlos Eugenio Restrepo Restrepo** (12 di septembro 1867 til 6 di julio 1937) esis prezidanto di Kolumbia de 1910 til 1914.
Genesis

**Genesis** esas Britaniana muzikala grupo di "Progresema rock" ed "art rock" formacita en 1967 dal kantisto Peter Gabriel, gitaristo Anthony Phillips, basisto Mike Rutherford, pianisto Tony Banks e batisto Chris Stewart.

## Albumi di atelier
* From Genesis to Revelation (1969)
* Trespass (1970)
* Nursery Cryme (1971)
* Foxtrot (1972)
* Selling England by the Pound (1973)
* The Lamb Lies Down on Broadway (1974)
* A Trick of the Tail (1976)
* Wind & Wuthering (1976)
* ...And Then There Were Three... (1978)
* Duke (1980)
* Abacab (1981)
* Genesis (1983)
* Invisible Touch (1986)
* We Can't Dance (1991)
* Calling All Stations (1997)
Domenico Ghirlandaio

**Domenico Ghirlandaio** (n. **Domenico Bigordi** ye la 2ma di junio 1449 til la 11ma di januaro 1494) esis Italiana klasika piktisto.
Christoph Willibald Gluck

**Christoph Willibald (Ritter von) Gluck** (n. ye la 2ma di julio 1714 til la 15ma di novembro 1787) esis Germana kompozisto.

Il naskis en Erasbach, Bavaria. Il esis famoza pro ilua operi, unesme kompozita en Milano, ube il ganis konoco pri operi, e pose en diversa Europana urbi. Ilu fine rezidis en Wien pos 1754. De 1774, ilua operi produktesis en Paris.

Il iniciis reformi di la stilo di operi, opinionante ke lor existanta stili, *opera buffa* ed *opera seria* divenis sennoviga e neinteresiva. Ilua opero *Orfeo ed Euridice*, pleita unesmafoye en Wien en 1762, esis l'unesma de ilua reformita operi, qui havis plu simpla ed efikiva dramato e muziko.
Alexandru Vaida-Voevod

**Alexandru Vaida-Voevod** (27 di februaro 1872 til 19 di marto 1950) mediko, diplomacisto e politikisto, esis chefministro di Rumania tri foyi: 1919 til 1920, de junio til oktobro 1932 e de januaro til novembro 1933.
Cindy Wilson

**Cynthia Leigh Wilson** (n. ye la 28ma di februaro 1957) esas Usana kantistino, membro di new wave grupo The B-52's.
Franco Nero

**Franco Nero** (n. **Francesco Clemente Giuseppe Sparanero** ye la 23ma di novembro 1941) esas Italiana cinem-aktoro, notora por lua roli en filmi *Django* (1966), *Camelot* (1967), *Tristana* (1970) ed altri.
John Hume

**John Hume** (n. ye la 18ma di januaro 1937) esas Nord-Irlandana politikisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri paco en 1998 kune David Trimble, pro lia kontributi a la  paco-procedo en Nord-Irlando.
Nathan Söderblom

**Lars Olof Jonathan Söderblom** (n. ye la 15ma di januaro 1866 til 12ma di julio 1931) esis Suediana kleriko dil Eklezio di Suedia. Ilu recevis la Nobel-premio pri paco en 1930 por lia esforci pri paco e por la kreado di ekumenika movado.
Arthur Henderson

**Arthur Henderson** (n. ye la 13ma di septembro 1863 til la 20ma di oktobro 1935) esis Skotiana stalo-muldisto, sindikatano e politikisto. Ilu divenis l'unesma membro di Laborema partiso qua divenis ministro en Anglia.

Ilu partoprenis multa internaciona esforci pri paco dum la yari 1920a e 1930a, ed en 1934 ilu ganis la Nobel-premio pri paco.
Syd Barrett

**Roger Keith "Syd" Barrett** (n. ye la 6ma di januaro 1946 til la 7ma di julio 2006) esis Britaniana muzikisto, kantisto e kompozisto, ed un ek la fondinti dil rock-grupo *[[Pink Floyd]]*.
Fernandel

**Fernandel**, pseudonimo di **Fernand Joseph Désiré Contandin ** (la 8ma di mayo 1903 til 26ma di februaro 1971) esis Franciana cinem-aktoro.
Alenka Bratušek

**Alenka Bratušek**,  publika servanto e politikistino n. ye la 31ma di marto 1970, esis chefministro di Slovenia de 2013 til 2014.
Papo Anastasius la 4ma

**Anastasius la 4ma**, n. **Corrado Demetri della Suburra** (c. 1073 til la 3ma di decembro 1154) eis la 168ma papo di katolik-eklezio.

## Referi
Andy Taylor

**Andrew Arthur "Andy" Taylor** (n. ye la 16ma di februaro 1961) esas Britaniana gitaristo, ex-mebro di rock-bando Duran Duran.
Maithripala Sirisena

**Pallewatte Gamaralalage Maithripala Yapa Sirisena** (n. ye la 3ma di septembro 1951) agrokultivisto e politikisto, esis prezidanto di Sri-Lanka de 2015 til 2019.
Chris Rea

**Christopher Anton "Chris" Rea** (n. ye la 4ma di marto 1951) esas Britaniana muzikisto, kantisto e kompozisto.
Voyager 1

**Voyager 1** esas kosmosondilo, lansita ye la 5ma di septembro 1977, por explorar la planeti di la extera sunala sistemo. La *Voyager-projeto* di Usa,  propozata dum la yari 1960ma, konsistis ek ca sondilo e Voyager 2.

## Jupitero e Saturno
Voyager 1 proximeskis Jupitero en januaro 1979 e komencis prenar fotografuri; multa fotografuri prenesis dum 48 hori cirkum la 5ma di marto, kande minima disto de Jupitero atingesis, cirkume 349.000 km. Partikulare notinda esis la satelito Io qua havas agiva volkani: tala volkani ne antee esis vidata en la sunala sistemo exter Tero.

Ye la 12ma di novembro 1980 la sondilo atingis mimina disto de Saturno. Ol fotografis komplexa strukturi di la ringi di la planeto, e studiis la satelito Titano. Por atingar Titano, Voyager 1 mustis livar la ekliptiko di la sunala sistemo, do ol ne vizitis plusa planeti.

## Fotografuro di la sunala sistemo
Ye la 14ma di februaro 1990, Voyager 1, dek yari pos ke ol preterpasis Saturno, e cirkume 6.000 milion km de Tero, prenis fotografuro di la sunala sistemo. La fotografuro, kompozata de plura imaji, montras sis planeti, inkluzanta Tero, qua esis perceptata kom pala blua punto. Ol esis la lasta fotografuro prenita da Voyager 1, nam la kameri pose esis klozata por konservar povo por altra mezurala equipajo di la sondilo. La mezurala equipajo nuntempe ankore funcionas.
Antônio Carlos Jobim

**Tom Jobim** (n. **Antônio Carlos Brasileiro de Almeida Jobim** ye la 25ma di januaro 1927 til 8ma di decembro 1994) esis Braziliana kantisto e kompozisto di bossa nova.
Nikolaus Esterházy

**Nikolaus, 1ma Princo Esterházy** (n. ye la 18ma di decembro 1714 til la 28ma di septembro 1790) esis de notinda Hungara nobela familio.

Frue en la vivo il havis militara kariero. En 1764, ye la morto di lua fratulo Paul Anton, il heredis la titulo Princo. En 1766 ilu konstruktis granda palaco ye Eszterháza en rurala Hungaria, ed il ibe singla-yare pasis multa tempo. La kompozisto Joseph Haydn esis chefa muzikisto di la Princo: il kompozis simfonii por la orkestro mantenata da la Princo, e produktis operi, de qui il kompozis plura, por la teatro ye la palaco.
Sofía Vergara

**Sofía Margarita Vergara Vergara** (n. ye la 10ma di julio 1972) esas Kolumbian-Usana cinem-aktorino e manekinino. El komencis elua televizionala kariero dum la yari 1990a, en televiziono-kanalo Hispane-parolanta Univision. Dum la fino di 2009 el laboris en komedio-serio televizionala *Modern Family*. De 2013 til 2020 el esis la maxim bone pagita aktorino en Usana televiziono.
Ewa Kopacz

**Ewa Bożena Kopacz** (n. **Ewa Lis** ye la 3ma di decembro 1956, Skaeyszew) esis chefministro di Polonia de la 22ma di septembro 2014 til la 16ma di novembro 2015.

### Referi
Volebalo

** Volebalo ** o **volebalo halala** esas esquado-sporto ube ula esquado kun 6 ludisti single konkursas kontre l'altra, esante la du separita per un reto. Singla esquado intencas facar punti per lansado di la balono kontre la sulo en la agro di rivala esquado, segun la reguli establisita. Volebalo esas Olimpiala sporto depos 1964.

Volebalo havas multa reguli, ma en simpla vorti, ula ludanto di un ek la esquadi komencas 'ralio' tra la jeto dil balono (adsupre, o tra liberigo dil balono e sequante tra forta frapado kun la manuo o brakio) dedop la limitolineo di la agro. La balono mustas transirar super la neto e falar en la agro di la recevanti, l'opozanta esquado. L'opozanta esquado ne mustas permisar ke la balono falos interne en lua agro. Singla esquado povas tushar la balono admaxime 3 foyi, ma singla ludanto ne povas tushar la balono du foyi sequante. Kustume, l'unesma du tushi uzesas por preparar l'atako, qua konsistas ek probar lansado di la balono super la reto en moyeno qua impedas l'opozanta esquado evitar lua falo en lua agro.

La 'ralio' duras til eventar un ek ca du situacioni:
# un ek la esquadi sucesas lansar la balono kontre la sulo en l'agro di opozanta esquado e ganas la 'ralio', o
# un ek la esquadi facas eroro e perdas la 'ralio'.

Exemplo pri eroro esas kande ludanto tushas duesmafoye la balono ante ke altra ludanto tushez ol, o se un ek la esquadi tushas la balono plu kam 3 foyi ante sendar ol al agro dil adversi.

L'unesma volebalo-konkurso ludesis en Holyoke, Massachusetts, la yaro 1895.

## Referi
Pete Howard

**Peter Anthony Howard** (n. 1962) esas Britaniana batisto, ex-membro di bandi The Clash, Eat, e Queenadreena.
Steve Fossett

**Steve Fossett** (n. ye la 22ma di aprilo 1944, m. c. la 3ma di septembro 2007) esis Usana komercisto ed aventurero.

Ye la 21ma di februaro 1995, voyajante per balono plena de helio, nomizita *Pacific Peregrine*, il atingis tero ye Leader en Saskatchewan, Kanada, ye fino di la unesma sola voyajo trans la Pacifiko per balono. Il departabis ye la 18ma di februaro de la Olimpiala stadio en Seoul, Sud-Korea. La voyajo duris dum quar dii, sis hori e 15 minuti, e la maxima alteso esis 8100 m.

Ye la 2ma di julio 2002, ilu kompletigis l'unesma sola voyajo cirkum la mondo per balono. La voyajo komencis ye Northam, West-Australia ye la 19ma di junio 2002; la disto esis 33.195 km.

Il desaparis dum sola aeroplano-voyajo super dezerto en Nevada en septembro 2007; la loko di ilua aplastita aeroplano esis trovata en oktobro 2008.
Jan Kalivoda

**Jan Křtitel Václav Kalivoda** (Germana: **Johann (Baptist) Wenzel Kalliwoda** (n. ye la 21ma di februaro 1801 til la 3ma di decembro 1866) esis Bohemiana klasika kompozisto e violinisto.
Listo pri reji di Aragon

La nukleo dil rejio Aragon jacis en Iberia, e pose kreskis til enkorpigar altra regioni, exemple Sardinia e Sicilia. Yen la listo pri monarki di Aragon.

### Dinastio Aragon
#### Dinastio Jimenez

#### Dinastio Barcelona

* interregno (1410 til 1412)

### Dinastio Trastámara

## Videz anke
* Listo pri monarki di Hispania
Bob Hawke

**Robert James Lee "Bob" Hawke** (n. 9 di decembro 1929), advokato, sindikatano e politikisto, esis chefministro di Australia de 1983 til 1991.
Malcolm Fraser

**John Malcolm Fraser** (n. ye la 21ma di mayo 1930 til la 20ma di marto 2015) esis chefministro di Australia de 1975 til 1983.

## Referi
Edmund Barton

**Edmund Barton**, politikisto (18 di januaro 1849 til 7 di januaro 1920) esis l'unesma chefministro di Australia, e guvernis de 1901 til 1903.
Alfred Deakin

**Alfred Deakin** (3 di agosto 1856 til 7 di oktobro 1919) esis la duesma chefministro di Australia. Ilu guvernis de 1903 til 1904, e pose altra du foyi: 1905 til 1908 e 1909 til 1910.
Conuropsis carolinensis

***Conuropsis carolinensis***, en la Angla *Carolina parakeet*, esas extingita speco di papagayo qua ultempe esis nombroza en parti di nord-Amerika.

Tala papagayo esis mikra e verda, kun flava kapo ed oranjea vizajo; ol esis la unika indijena papagayo di esta e centrala Usa. Li kustumale rezidis en foresti alonge fluvii, ed asemblis en granda grupi. Li esis observata da frua koloniisti en nord-Amerika. Depos la mez-19ma-yarcento li divenabis skarsa. La nombri di la speco diminutis pro desforestizado dum la 18ma e 19ma yarcento, qua privacis li de sua habiteyi. 

La lasta di la speco mortis ye 21 di februaro 1918 en la zoologiala gardeno di Cincinnati, Ohio Usa.
Zaragoza

**Zaragoza** esas la chef-urbo di Aragon e di provinco Zaragoza, en Hispania. Segun statistiki de 2023, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 973,78 km².

## Referi
Antonio Tejero Molina

**Antonio Tejero Molina** (n. ye la 30ma di aprilo 1932) esas Hispaniana ex-militisto, qua probis facar stato-stroko kontre la demokratiala rejimo di Hispania en 1978 ed en 1981.

Ye la 23ma di februaro 1981 Tejero Molina kun altra soldati invadis Hispana parlamento e mantenis parlamentani kom gajo-homi dum 22 hori. Rejulo Juan Carlos 1ma denoncis la stato-stroko e fine la sequanta dio, la rebeli kapitulacis. Li enkarcerigesis, e Tejero Molina restis 15 yari enkarcerigita.
Chris Watson

**John Christian Watson** (9 di aprilo 1867 til 18 di novembro 1941) sindikatano e politikisto esis chefministro di Australia de aprilo til agosto 1904.
Harold Holt

**Harold Edward Holt** (n. 5 di agosto 1908, m. 17 di decembro 1967) esis chefministro di Australia de januaro 1966 til morto.

Harold Holt esis membro di parlamento depos 1935;  depos 26 januaro 1966 il esis la 17ma chefa ministro di Australia.

Ye 17 di decembro 1967, il desaparis dum natado  an plajo en la stato Victoria. Malgre par-serchado di la areo, nula traco di Holt esis trovata. Ye 19 decembro, la guvernado oficale anuncis ke il esas supozende mortinta. La vice-chefministro John McEwen esis provizora sucedanto, remplasita da John Gorton kande il esis elektata kom chefo di la Liberal-partiso en januaro 1968.
Leonard Nimoy

**Leonard Simon Nimoy** (1931 til 2015) esis Usana televiziona e cinem-aktoro, konocita por interpretar la personajo *Spock* en la televiziono-serio *Star Trek*, e pose en 6 filmi por cinemo.

Ilu mortis pro kronika malado en la pulmoni qua originis pro la granda konsumo di sigareti.
Jim Bolger

**James Brendan "Jim" Bolger**, entraprezisto, politikisto e diplomacisto n. 31 di mayo 1935 esis chefministro di Nova-Zelando de 1990 til 1997.
Michael Kenneth Moore

**Michael Kenneth Moore** (n. ye la 28ma di januaro 1949 til la 2ma di februaro 2020) esis chefministro di Nova-Zelando dum du monati, de septembro til novembro 1949, e generala-chefo di la Mondal Organizuro pri Komerco de 1999 til 2002.
Harry Atkinson

**Harry Albert Atkinson** (1ma di novembro 1831 til la 28ma di junio 1892) esis quarfoye chefministro di Nova-Zelando: 1876 til 1877, 25ma di septembro 1883 til 16ma di agosto 1884, 28ma di agosto til 3ma di septembro 1884, e 1887 til 1892.

## Referi
Henry la Yuna Rejulo

**Henry la Yuna Rejulo** (n. ye la 28ma di februaro 1155 til la 11ma di junio 1183) esis filiulo dil rejulo Henry la 2ma di Anglia.

Il esis la unesma filiulo di Henry la 2ma qua posvivis infanteso. En 1170 il esis kronizata kom asociita rejulo di Henry la 2ma; il pose esis kustumale nomizata Henry la Yuna Rejulo. Il esis charmiva viro, e divenis famoza turniranto en Europa. En 1173 il rebeleskis pro la povo di sua patro; la rebeleso duris 18 monati. Henry la 2ma, helpita da diversa nobela asociiti, esis fine vinkoza, ed il duris regnar til morto en 1189. Henry la Yuna Rejulo ne divenis propra rejulo, nam il mortis ante sua patro, en 1183.
J. D. Salinger

**Jerome David "J. D." Salinger** (n. ye la 1ma di januaro 1919 til 27ma di januaro 2010) esis Usana skriptisto.
Kometo Kohoutek

**Kometo Kohoutek** esis deskovrata ye 7 di marto 1973.

La kometo esis nomizata por la deskovrinto, Cheka astronomo Luboš Kohoutek. Ol atingis perihelio ye 28 di decembro di ta yaro. Astronomi supozis ke ol venis de la Oort-nubo, ye la fora extremajo di la sunala sistemo, e ke, esante olua unesma vizito a la interna sunala sistemo, ol produktus multa lumo kande ol proximeskus la suno. Tamen, quankam ol esis videbla sen teleskopo, ol deceptive ne produktis multa lumo; astronomi supozas ke ol venis de la Kuiper-zono, ye simila disto kun la fora planeti.
Faisalabad

**Faisalabad**, ante **Lyallpur** esas la 3ma maxim populoza urbo di Pakistan e la 2ma maxim populoza de Punjab, dop Lahore.

Surnomizita **[[Manchester]] de Pakistan** ol esas importanta bifurko-staciono e bifurkovoyo, koncentras importanta fabrikerii e komerco. La vicina regioni, irigacata da fluvio Chenab, produktas kotono, frumento, sukrokano, legumi e frukti, qui reprezentas 55% de tota exportaci de Pakistan. Lua industrio produktas superfosfati, texuri di kotono e silko, bonetifado, tinti, kemiala produkturi, drinkaji, vesti, papero, imprimuri, agrokultivala mashini e butro industriizita.

Faisalabad esas sideyo di tri universitati - l'Universitato pri Agrokultivo, l'universitato *Government College University* e dil Universitato Texala Nacionala (*National Textile University*) - e dil Instituto Ayub pri Agrokultivala Inquesto.

## Referi
Nawaz Sharif

**Mian Muhammad Nawaz Sharif** (n. ye la 25ma di decembro 1949) esis chefministro di Pakistan tri foyi: de 1990 til 1993, de 1997 til 1999, e de 2013 til 2017.
Alfred Domett

**Alfred Domett** (20 di mayo 1811 til 2 di novembro 1887) esis chefministro di Nova-Zelando de 1862 til 1863.
Paul Wittgenstein

**Paul Wittgenstein** (n. ye la 11ma di mayo 1887 til 3ma di marto 1961) esis Austriana pianisto. Ilu esis l'olda fratulo dil filozofo Ludwig Wittgenstein.
Mamnoon Hussain

**Mamnoon Hussain** (n. ye la 23ma di decembro 1940 til la 14ma di julio 2021) esis prezidanto di Pakistan de 2013 til 2018.

## Referi
Muhammad Ali Jinnah

**Muhammad Ali Jinnah** (n. **Mahomedali Jinnahbhai** ye la 25ma di decembro 1876 til la 11ma di septembro 1948) esis Pakistanan advokato, politikisto, e fondinto di Pakistan.

Jinnah komencis laborar en London en 1892 ma balde abandonis lua laboro por studiar lego, e influesis da Britaniana liberalismo dil 19ma yarcento, inkluzite demokratial idei. Kande ilu retroiris a India, lu laboris kom advokato en Bombay, l'unika Mohamedan advokato en la urbo.

Il esis chefo di Mohamedana Ligo de 1913 til 1947, ed esis l'unesma generala-guvernisto di Pakistan pos la nedependantesko, ye la 14ma di agosto 1947, til lua morto. Komence ilu defensis l'ideo pri l'uneso inter Mohamedani e Hindui por obtenar reformi en Britanian administrado en India. Ilu komencis divergar de Gandhi kande ilu propozis l'ideo pri *satyagraha* (nek violento, nek koopero) kontre Britaniani. Jinnah judikis *satyagraha* kom politikal anarkio e kredis ke on povus obtenar propra guvernerio por India tra konstitucala moyeni.

En oktobro 1934, Jinnah elektesis por Centrala Legifal Asemblitaro (la basa chambro di Britanian India), quankam ilu lore stacis en London. En 1937 eventis provincal elekti en India, e la Mohamedana Ligo ne obtenis la majoritato, inkluzite en la provinci ube Mohamedani esis majoritato. Ta elekto afektis Jinnah profunde: pos ol, ilu komencis aceptar l'ideo pri dividar India en du stati. En multa provinci, lokala guvernisti facis nula esforco por respektar la kulturo e la religiala sentivesi di Mohamedani.

En 1940 Muhammad Ali Jinnah kunvokis renkontro di la Ligo por diskutar la situeso pos l'eniro di India en la duesma mondomilito. Jinnah kritikis forte Indiana Kongreso e la nacionalisti, e defensis l'ideo pri Du Separita Nacioni, e la motivi por demandar separita nacioni por Hindui e por Mohamedani.

Pos la nedependantesko, ilu probis establisar guvernala e politikala bazi di la nova naciono. Jinnah judikesas kom la maxim granda chefo e heroo di Pakistan, quankam Indiani ne havas bon imajo pri ilu.

## Referi
Khawaja Nazimuddin

**Khawaja Nazimuddin**, politikisto n. ye la 19ma di julio 1894 til la 22ma di oktobro 1964, esis la duesma chefministro di Pakistan pos nedependo. Ilu asumis pos l'asasino di Liaquat Ali Khan, e guvernis de 1951 til 1953. Ante il esis chefa ministro di Bengal de 1943 til 1945 e generala-guvernisto di Pakistan de 1948 til 1951, pos la morto di Muhammad Ali Jinnah.
Liaquat Ali Khan

**Liaquat Ali Khan**, politikisto n. ye la 1ma di oktobro 1895 til la 16ma di oktobro 1951, esis l'unesma chefministro di Pakistan. Ilu guvernis de la 14ma di agosto 1947 til esir asasinita ye la 16ma di oktobro 1951.
Sedicio dil Sepoy

La **Sedicio dil ''Sepoy*** od *'Indiana revolto di 1857** komencis kom revolto dil ''sepoy'' (soldati) de Estal India Kompanio (''East India Company'') ye la [[10ma di mayo]] [[1857]] en l'urbeto Meerut, e pose expansis ad altra urbi qui nun esas parti dil stati [[Uttar Pradesh]], [[Bihar]], norda [[Madhya Pradesh]] e la regiono di [[Delhi]]. La rebeleso minacis la dominaco di Est India Kompanio e nur kontrolesis kande la [[princio di Gwalior]] kapitulacis, ye la [[20ma di junio]] [[1858]].

La rebeleso anke divenis konocita kom l**'Unesma milito por Indiana nedependo'''.

## Referi
Marlon Jackson

**Marlon David Jackson** (n. ye la 12ma di marto 1957) esas Usana kantisto e dansisto, membro dil grupo The Jackson 5.
Ashraf Ghani

**Ashraf Ghani Ahmadzai** (n. 19ma di mayo 1949) esis prezidanto di Afganistan de 2014 til 2021. Il fugis de Afganistan ye la 15ma di agosto 2021 pro atako di la Talibani.
The Jackson 5

**The Jackson 5**, anke **Jackson 5ive**, pose **The Jacksons** esas Usana familiala muzikala grupo de Gary, Indiana kreita en 1964 kun la nomo **The Jackson Brothers** da la fratuli Jackie, Tito e Jermaine. Marlon e Michael Jackson unionesis pose a la grupo, qua divenis konocita kom **The Jackson 5**.

Unesme lansita da Steeltown Records, en 1969 la grupo signatis kontrato kun Motown Records e lansis diversa sucesi, exemple "I Want You Back", "ABC", "The Love You Save" e "I'll Be There". En 1975 tota la grupo ecepte Jermaine livis Motown e signatis kontrato kun Epic Records. Randy remplasis Jermaine, e de 1976 til 1981 la grupo lansis 5 albumi, inkluzite *Destiny* (en 1978) e *Triumph* (en 1980). La muzikaji "Enjoy Yourself", "Shake Your Body (Down to the Ground)" e "Can You Feel It" obtenis granda suceso.

## Albumi di ateliero
* *Diana Ross Presents The Jackson 5* (1969)
* *ABC* (1970)
* *Third Album* (1970)
* *Jackson 5 Christmas Album* (1970)
* *Maybe Tomorrow* (1971)
* *Lookin' Through the Windows* (1972)
* *Skywriter* (1973)
* *G.I.T.: Get It Together* (1973)
* *Dancing Machine* (1974)
* *Moving Violation* (1975)
* *The Jacksons* (1976)
* *Goin' Places* (1977)
* *Destiny* (1978)
* *Triumph* (1980)
* *Victory* (1984)
* *2300 Jackson Street* (1989)
Toussaint Louverture

**François-Dominique Toussaint Louverture** (n. ye la 20ma di mayo 1743 til la 7ma di aprilo 1803) esis Haitiana militisto, heroo di Haitiana nedependo-movado. Lua militistala mento transformis un socio di sklavi en la nedependanta stato  Haiti.
Irene Cara

**Irene Cara** (n. **Irene Cara Escalera** ye la 18ma di marto 1959 til la 25ma di novembro 2022) esis Usana kantistino e kompozistino, qua kantis e kunkompozis ensemble kun Keith Forsey elua maxim granda suceso, *Flashdance... What a Feeling*. El ganis l'Oscar-premio pri maxim bona originala kansono per ca muziko.

Irene Cara anke konocesas pro plear la rolo di Coco Hernandez en la muzikala filmo *Fame* direktita da Alan Parker.
ZZ Top

**ZZ Top** esas rock-grupo qua formacesis en Houston, Texas la yaro 1969. Til nun la grupo vendis 25 milion kopii de lua muziki.

## Albumi di atelier
* ZZ Top's First Album (1971)
* Rio Grande Mud (1972)
* Tres Hombres (1973)
* Fandango! (1975)
* Tejas (1976)
* Degüello (1979)
* El Loco (1981)
* Eliminator (1983)
* Afterburner (1985)
* Recycler (1990)
* Antenna (1994)
* Rhythmeen (1996)
* XXX (1999)
* Mescalero (2003)
* La Futura (2012)
Creedence Clearwater Revival

**Creedence Clearwater Revival** (pronunco: *kridens-klirwoter-rivayvol*) esis rock-grupo qua fondesis en El Cerrito, Kalifornia, ed esis aktiva dum la yari 1960ma e komenco di la yari 1970ma.
Sam Cooke

**Samuel "Sam" Cooke** (n. ye la 22ma di januaro 1931 til la 11ma di decembro 1964) esis Usana kantisto  e kompozisto di soul, gospel e rhythm and blues.
Gary Sinise

**Gary Alan Sinise** (n. ye la 17ma di marto 1955) esas Usana cinem- e televizion-aktoro, cinematografisto, produktisto e muzikisto.
Os Paralamas do Sucesso

**Os Paralamas do Sucesso** esas Braziliana rock-grupo kun granda suceso en lua lando. Kreita da la muzikisti Herbert Vianna, Bi Ribeiro e Vital Dias, en 1977.

Komence li kompozis satirala muziki. Vital Dias abandonis la grupo en 1982 ante ol facar suceso, e substitucesis da João Barone. Ironie, l'unesma suceso dil grupo esis la muziko *Vital e sua Moto* ("Vital e lia motorciklo") lansita en 1983, en homajo a l'amiko Vital Dias. La sequant yaro la grupo komencis lansar altra sucesi, ed en 1987 li pleis en la muziko-festivalo di Montreux, Suisia.

## Albumi di atelier
* Cinema Mudo (1983)
* O Passo do Lui (1984)
* Selvagem? (1986)
* Bora Bora (1988)
* Big Bang (1989)
* Os Grãos (1991)
* Severino (1994)
* 9 Luas (1996)
* Hey Na Na (1998)
* Longo Caminho (2002)
* Hoje (2005)
* Brasil Afora (2009)	
* Sinais do Sim (2017)
Echo & the Bunnymen

**Echo & the Bunnymen** esas Angliana rock-grupo fondita en Liverpool en 1978 da Ian McCulloch, Will Sergeant e Les Pattinson.

## Verki
* Crocodiles (1980)
* Heaven Up Here (1981)
* Porcupine (1983)
* Ocean Rain (1984)
* Echo & the Bunnymen (1987)
* Reverberation (1990)
* Evergreen (1997)
* What Are You Going to Do with Your Life? (1999)
* Flowers (2001)
* Siberia (2005)
* The Fountain (2009)
* Meteorites (2014)
* The Stars, The Oceans & The Moon (2018)
Ian McCulloch

**Ian Stephen McCulloch** (n. ye la 5ma di mayo 1959) esas Angliana muzikisto, kantisto e kompozisto, e fondinto di la bando *[[Echo & the Bunnymen]]*.
Red Hot Chili Peppers

**Red Hot Chili Peppers** esas Usana rock-bando qua pleas rock kun emfazo en funk, ed anke elementi di punk-muziko e heavy metal.

## Albumi di atelier
* The Red Hot Chili Peppers (1984)
* Freaky Styley (1985)
* The Uplift Mofo Party Plan (1987)
* Mother's Milk (1989)
* Blood Sugar Sex Magik (1991)
* One Hot Minute (1995)
* Californication (1999)
* By the Way (2002)
* Stadium Arcadium (2006)
* I'm with You (2011)
* The Getaway (2016)
* Unlimited Love (2022)
* Return of the Dream Canteen (2022)
Josh Klinghoffer

**Joshua Adam Klinghoffer** (n. ye la 3ma di oktobro 1979) esas nuna gitaristo dil bando Red Hot Chili Peppers.
Diana Ross

**Diana Ernestine Earle Ross** (n. ye la 26ma di marto 1944) esas Usana kantistino, aktorino ed okazione kompozistino. El komencis elua muzikala kariero en 1959 en la femina soul-grupo *[[The Supremes]]*, di qua esis un ek la fondinti.
Solomon Burke

**Solomon Burke** (n. ye la 21ma di marto 1940 til la 10ma di oktobro 2010) esis Usana kantisto e muzikisto di *[[soul]]* e *[[gospel]]*. Il esis un di la pioniri di *soul*-muziko.
Georg Agricola

**Georgius Agricola** (n. **Georg Pawer** ye la 24ma di marto 1494 til 21ma di novembro 1555) esis katolika studiisto e ciencisto, konsiderita la "patro di mineralogio".
Cachoeiro de Itapemirim

**Cachoeiro de Itapemirim** esas la 5ma maxim populoza urbo dil stato Espírito Santo. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco essas 876,9 km².

Ol esas la maxim populoza municipo de la sudo di Espírito Santo, e nasko-loko di Braziliana kantisto Roberto Carlos Braga.

## Referi
Fauvismo

**Fauvismo** esas artala stilo developita da grupo di moderna artisti surnomizita *les Fauves* ("la sovaja bestii") dum la komenco di la 20ma yarcento. Li emfazis forta kolori en pikturi, vice realista reprezenturo de klasika pikturi o di impresionismo. Fauvismo kom stilo propre aparis cirkume 1900 e duris pos 1910. Tamen, ca artala movado duris dum poka yari, de 1904 til 1908, e facis tri expozuri. La precipua piktisti di ta movado esis Henri Matisse ed André Derain.

Ultre Derain e Matisse, altra *Fauve*-artisti esis Albert Marquet, Charles Camoin, Louis Valtat, Belga piktisti Henri Evenepoel, Maurice Marinot, Jean Puy, Maurice de Vlaminck, Henri Manguin, Raoul Dufy, Othon Friesz, Georges Rouault, Jean Metzinger, Nederlandana piktisto Kees van Dongen, e Georges Braque (la lasta pose esis kompano di Pablo Picasso en Kubismo).

## Referi
André Derain

**André Derain** (n. ye la 10ma di junio 1880 til la 8ma di septembro 1954) esis Franciana piktisto de Fauvista movemento.
Pocahontas

**Pocahontas** esis indijeno de Nord-Amerika, filiino di Powhatan, ilqua esis chefo di indijena naciono proxim la Angla kolonio ye Jamestown, Virginia. Powhatan esis precipua adverso di la koloniisti.

Pocahontas esis kaptata da la Angli; kande el plu tarde povis retrovenar a sua familio, el decidis restar kun la Angli ed en 1614 divenis spozino di koloniisto John Rolfe. En 1616 Rolfe e spozino voyajis a London, ed el divenis famoza en eleganta societo.

El mortis en Anglia en marto 1617 pro nesavata kauzo. La funero di Pocahontas eventis ye 21 di marto 1617.
Lynyrd Skynyrd

**Lynyrd Skynyrd** esas rock-bando qua originis en Jacksonville, Florida en 1966. Li pleis stilo di rock-muziko qua divenis konocita kom "hard rock". Kande li esis en lia maxima suceso, tri membri de la bando - Ronnie Van Zant, Steve Gaines e Cassie Gaines - mortis en aviono-acidento.

## Verki
* Pronounced Leh-Nerd Skin-Nerd (1973)
* Second Helping (1974)
* Nuthin' Fancy (1975)
* Gimme Back My Bullets (1976)
* Street Survivors (1977)
* Lynyrd Skynyrd 1991 (1991)
* The Last Rebel (1993)
* Endangered Species (1994)
* Twenty (1997)
* Edge Of Forever (1999)
* Christmas Time Again (2000)
* Vicious Cycle (2003)
* God & Guns (2009)
* Last Of A Dyin Breed (2012)
Lee Kuan Yew

**Lee Kuan Yew** (16 di septembro 1923 til 23 di marto 2015) esis l'unesma chefministro di Singapur, e guvernis de 1959 til 1990.
Percy Sledge

**Percy Sledge** (25ma di novembro 1940 til 14ma di aprilo 2015) esis Usana kantisto di rhythm and blues e soul. Lia maxime konocita suceso esas la muziko *[[When a Man Loves a Woman]]*.
Dorothy Dandridge

**Dorothy Jean Dandridge** (1922 til 1965) esis Usana cinem-aktorino, kantistino e dansistino. El esis l'unesma negra aktorino indikita por Oscar-premio kom maxim bon aktorino, en 1954, por elua rolo en la filmo *Carmen Jones*. El anke ganis la premio *Ora-Globo* (*Golden Globe*) por la filmo *Porgy and Bass*.
Sly & The Family Stone

**Sly and The Family Stone** esis Usana bando de San Francisco, Kalifornia. Li esis importanta en la developo di soul e funk.

## Albumi di atelier
* A Whole New Thing (1967)
* Dance to the Music (1968)
* Life (1968)
* Stand! (1969)
* There's a Riot Goin' On (1971)
* Fresh (1973)
* Small Talk (1974)
* High on You (1975, as Sly Stone)
* Heard Ya Missed Me, Well I'm Back (1976)
* Back on the Right Track (1979)
* Ain't but the One Way (1982)
2 Pallas

La asteroido **Pallas** (simbolo: ) esas un de la maxim granda en la asteroido-zono. Pro ke ol esas la duesma asteroida deskovrita, ol havas nomo **2 Pallas**.

Ol esis deskovrata da Heinrich Wilhelm Matthias Olbers ye 28 di marto 1802. Il esis mediko ed amatora astronomo en Bremen. Pallas esis la duesma asteroida deskovrita, pos Ceres qua esis trovita en 1801 da Giuseppe Piazzi. Olbers, esforcante vidar Ceres, remarkis altra vicina objekto, qua esis Pallas. La diametro di ca asteroido esas 544 km; la orbito esas multe inklinata de la ekliptiko, en qua la orbiti di la altra planeti situesas, ed ecentrika, do vizitar ol per kosmosondilo esus desfacila.
Henry James

**Henry James** (1843 til 1916) esis skriptisto naskinta en Usa, il pasis granda parto di lua kariero en Anglia.

Notinda verki esas:
* *The American*
* *The Turn of the Screw*
* *The Portrait of a Lady*
* *The Ambassadors*
James Fenimore Cooper

**James Fenimore Cooper** (1789 til 1851) esis Usana skriptisto. Ilu produktis multa populara romani. Ilua durante famoza romano esas *The Last of the Mohicans* ("La Lasta di le Mohikan").

Cooper, naskinta en Burlington, Nova-Jersey, komencis skribar romani en 1820; la duesma, *The Spy* ("La Spionanto"), esis tre sucesoza, e la posa romano komencis serio de historiala romani.

Un de la serio, *The Last of the Mohicans*, aparis ye 4 di februaro 1826. La rakonto eventas en 1757, kande Britania e Francia, ambe kun indijena asociati, esis rivali por dominacar norda Amerika. Ol esis la duesma de kin romani da Cooper qui traktis la historio dum la 18ma yarcento, en areo plu tarde en la stato Nova-York. La libro divenis tre populara. La romano esis adaptata aden plura filmi, la unesma in 1909, e plu recente en 1993 direktata da Michael Mann.
Bo Diddley

**Bo Diddley** (n. **Ellas Otha Bates** ye la 30ma di decembro 1928 til la 2ma di junio 2008) esis Usana kantisto, kompozisto e muzikisto di rhythm and blues e pioniro di rock and roll.
Goree Carter

**Goree Carter** (n. ye la 31ma di decembro 1930 til 29ma di decembro 1990) esis Usana muzikisto, kantisto e kompozisto di blues e rhythm and blues, e pioniro di rock.
Big Joe Turner

**Big Joe Turner** (n. **Joseph Vernon Turner Jr.** ye la 18ma di mayo 1911 til la 24ma di novembro 1985) esis Usana kantisto di blues e pioniro di rock and roll.
Jerry Lee Lewis

**Jerry Lee Lewis** , esis Usana pianisto, kantisto e kompozisto. Un ek la pioniri di rock-and-roll-muziko, ilua unesma kansono, *Crazy Arms*, enrejistresis en 1956, en Memphis, Tennessee, ed obtenis kelka suceso. Tamen, lua kansoni *Whole Lotta Shakin' Goin' On* e *Great Balls of Fire*, enrejistrita en 1957, sucesis en tota mondo.
Jimmy Preston

**Jimmy Preston** (n. ye la 18ma di agosto 1913 til decembro 1984) esis Usana saxofonisto di rhythm and blues, batisto e chefo di muzikala bando **Jimmy Preston and His Prestonians**. Il kontributis importante por la komenco di rock and roll.
Higinio Morínigo

**Higinio Morínigo Martínez**, militestro n. ye la 11ma di januaro 1897 til la 27ma di januaro 1983, esis prezidanto di Paraguay de 1940 til 1948.
Listo di R-frazi

**R-frazi** (kurta por **Risko frazi**) esas definita en adjuntajo III di Europana Uniono *Directive 67/548/EEC*: *Naturo di specala riski atribuita a danjeroza substanci e preparaji*. La listo esas kolektita e rieditita en instrukto 2001/59/EC, ube tradukuri en altra into EU lingui povabas trovata.

Ta risko frazi esas uzata internacione ne nur en Europa, ed esas an kontinua esforco vers totala internaciona harmoniigo.

## Risko frazi
*Noturo:* Mankanta R-numeri indikas frazi qui eliminesis o remplasesis per altra frazi.

## Kombinuri

## R-frazi ne pluse uzata
*R13: Extreme inflamebla liquidigita gaso.
*R47: Povas efektigar nasko defekti.

## Referi

## Extera ligilo
* Kemiala riski e saneso frazi en 23 Europana lingui
Ritchie Valens

**Ritchie Valens** (n. **Ricardo Steven Valenzuela Reyes** ye la 13ma di mayo 1941 til 3ma di februaro 1959) esis Usana kantisto, muzikisto e kompozisto, pioniro di latin-rock kun la kansono *La Bamba*. Lua kariero duris dum nur 8 monati, e finis kun lua prematura morto en aviono-acidento.
Perry Como

**Pierino Ronald "Perry" Como** (n. ye la 18ma di mayo 1912 til la 12ma di mayo 2001) esis Usana kantisto e televiziono-prizentisto.
Juana de Ibarbourou

**Juana Fernández Morales de Ibarbourou** (n. ye la 8ma di marto 1892 til la 15ma di julio 1979) esis Uruguayana poetino.
Peter Nilson

**Nils Peter Herman Nilson** (n. ye la 17ma di oktobro 1937 til la 8ma di marto 1998) esis Suedian astronomo.
Apollo 6

**Apollo 6**, kosmoprobilo di Usa, lansita ye 4 di aprilo 1968, esis la lasta probala flugo sen homi di la Apollo-projeto. La skopo di la misiono esis probar ka la lanco-vehilo Saturn V povis sendar la Apollo-navo a la luno, e ka la navo povis rezistar la streni di la flugo.

La misiono duris cirkume dek hori. Malgre la plura malfuncioni qui eventis, inkluzante granda vibradi kurte pos lanseso, e rupto di ula kombusteblajo-linei, la flugo demonstris ke la spaconavo esus apta por flugo kun homi. Modifiki pose esis facata egarde la malfuncioni.
Povreso-lineo

**Povreso-lineo** o **povreso-limito** esas la minima revenuo judikata kom suficanta por vivar en ula partikulara lando. Kustume, la defino di povreso e la komuna od oficala koncepto di povreso esas signifikante plu alta en richa landi kam en subdevelopita landi. En 2008, Mondala Banko definis povreso-lineo kom equivalanata a US$ $1.25 omnadie, en kompro-valori de la yaro 2005.

Por kalkular la povreso-lineo ordinare kalkulesas la kusto totala di esencala vari qui ordinara adulto konsumas dum 1 yaro. La maxim granda di ta kusti esas kusto por lokaco di apartamento, do historiale ekonomikisti studias la vario di preci dil imobli e konsideras ke ol afektas profunde la povreso. Povreso-lineo povas variar omnayare.

## Referi
Shimon Peres

**Shimon Peres** (n. **Szymon Persky** ye la 2ma di agosto 1923 til la 28ma di septembro 2016) esis trifoye chefministro ed un foyo prezidanto di Israel, de 2007 til 2014. En 1994 ilu ganis la Nobel-premio pri paco.

## Referi
Banko Grameen

**Banko Grameen** esas komunala banko kreita da Bangladeshana ekonomikisto Muhammad Yunus en 1983, por helpar povri de lia lando a havar aceso a mikrokredito. La nomo Grameen originis de Sanskrita vorto *gram*, qua signifikas "vilajo".

En 2006 Yunus e la banko kunpremiizesis per la Nobel-premio pri paco.
José Enrique Rodó

**José Enrique Camilo Rodó Piñeyro** (n. ye la 15ma di julio 1871 til 1ma di mayo 1917) esis Uruguayana esayisto, filozofo e politikisto. Ilua maxim konocata libro esas *Ariel*, publikigita unesmafoye en 1900.
Iquique

**Iquique** esas portuo e chef-urbo di provinco Iquique e regiono Tarapacá, norde de Chili. Segun la demografiala kontado di 2017, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km². Ensemble vicina urbo Alto Hospício, ol formacas metropolala regiono qua havis  habitanti dum la sam yaro.

La zono habitesis da tale nomizita "kulturo Chinchorro", cirkume 5 mil yari ante nun. Ank existas evidentaji pri existo di plu anciena kulturo, peskeri e kolekteri qui habitis la zono cirkume 4 mil yari ante Kristo. Nun, la urbo gastigas importanta zono di libera komerco. Ol anke gastigas universitati, exemple universitato *Arturo Prat* (kreita en 1965 kom Universitato di Chili). Ol selektesis por esar la Chef-urbo di la Kulturo di Sud-Amerika en 2001.

## Geografio

Iquique distas cirkume 1787 kilometri norde de Santiago, e 310 kilometri sude de Arica. Importanta elementi di lua reliefo esas montaro nomizita *Cordillera de la Costa*, la planajo rivala, e rivala klifi. L'urbo jacas sur streta areo plana, cirkondata da klifi. Lua mezavalora altitudo esas 52 metri adsur la maro, e la reliefo en lua urbala zono varias de 0 metri an la litoro, til 125 metri. Lua litoro formacas bayo.

On povas klasifikar lua klimato kom arida kolda (*BWk*), arida modereme kolda (*BWh*) o miarida (*BSk*), segun la klimatala klasifikuro da Köppen-Geiger. Ol influesas da la fluo di Humboldt e da marala venti, qui portas nubi. La termala amplitudo esas basa dum autuno, vintro e komenco di printempo, ma ol augmentas multe dum somero, kande eventas la pluvoza sezono, e l'atmosferala humideso augmentas multe. La mezavalora diala temperaturo en julio ed agosto (vintro) esas 15,6°C, kontre ke la mezavalora diala temperaturo en februaro (somero) esas 22,2°C.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas basa: 0,8 mm, segun mezuradi facita de 1991 til 2020.

## Referi
Britaniana teritorio che Indial Oceano

La **Britaniana teritorio che Indiana Oceano** esas transmara teritorio apartenanta ad Unionita Rejio, jacanta an la duimo de la disto inter Tanzania ed Indonezia, e distanta 500 km sude de Maldivi. La teritorio konsistas ek sep atoli kun plu kam  insuleti e tota surfaco di 60 km².

La maxim granda e maxim sudala insulo esas Diego Garcia, kun 44 km², qua esas sideyo di militara bazo uzata da Usa ed Unionita Rejio. Pos ke Britaniani konquestis India, la teritorio  enkorpigesis a ca kolonio. L'atoli Chagos, Aldabra, Farquhar e Desroches duris sub Britaniana suvereneso pos la nedependi di Pakistan, India, Ceylon e Maldivi. Ye la 23ma di junio 1976, Aldabra, Farquhar e Desroches donesis a Seycheli kande ca lando nedependanteskis. Pro to, nun la teritorio nur konsistas ek l'arkipelago Chagos ed altra insuleti, la maxim multa ek li sen habitanti.
Joseph Lister

**Joseph Lister, 1ma barono Lister** (n. ye la 5ma di aprilo 1827 til 10ma di februaro 1912) esis Britaniana kirurgiisto, pioniro dil uzado di antisepsio en kirurgii.
Juan Zorrilla de San Martín

**Juan Zorrilla de San Martín** (n. ye la 28ma di decembro 1855 til la 3ma di novembro 1931) esis Uruguayana poeto, konsiderata la "nacionala poeto di Uruguay".
Mikola Andriyovich Livickiy

**Mikola Andriyovich Livickiy** (22ma di januaro 1907 til 8ma di decembro 1989) jurnalisto e politikisto esis prezidanto di Popul-Republiko Ukraina en exilo de 1967 til 1989.

## Referi
Mihailo Serhiyovich Hrushevskiy

**Mihailo Serhiyovich Hrushevskiy** (29 di septembro 1866 til 24 di novembro 1934) esis historiisto e politikisto, l'unesma prezidanto di Popul-Republiko Ukraina, e guvernis de 1917 til 1918.
Gough Whitlam

**Edward Gough Whitlam**, advokato e politikisto, n. ye la 11ma di julio 1916 til la 21ma di oktobro 2014, esis chefministro di Australia de 1972 til 1975.
Zrinka Cvitešić

**Zrinka Cvitešić** (n. en 1979) esas Kroatiana cinem-aktorino. 

## Filmi
* "My Beautiful Country" kao Danica (2012.)
* "Ljudožder vegetarijanac" kao dr. Lovrić (2012.)
* "Bella Biondina" kao Vinka (2011.)
* "Lea i Darija - Dječje carstvo" kao Ivka Deutsch (2011.)
* "Torta s čokoladom" kao Julijana (2010.)
* "Na putu" kao Luna (2010.)
* "Libertango" kao Sophie (2009.)
* "Zagrebačke priče" (2009.)
* "Volim te" kao Squosh cura (2005.)
* "Što je muškarac bez brkova?" kao Tatjana (2005.)
* "Čuvaj se sinjske ruke" kao kovrčava kurva (2004.)
* "Žena mušketir" kao Elena (2004.)
* "Katarza" (2004.)
* "Konjanik" kao Lejla (2003.)
* "Persona" (2002.)
* "Nebo, sateliti" kao bolničarka (2000.)
* "Veliko spremanje" kao Sara (2000.)
* "Rano buđenje" (1999.)

## Extera ligili
* Zrinka Cvitešić
Manuel Montt

**Manuel Francisco Antonio Julián Montt Torres** (4 di septembro 1809 til 21 di septembro 1880) esis prezidanto di  Chili de 1851 til 1861.