open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Slough (poemo)

"**Slough**" esas dek-stanca poemo dal angla poeto Sir John Betjeman, unesme editita en lua 1937 kolekturo di 1937 "*[[Continual Dew]]*" (Kontinua Roso).

La angla urbo Slough (pr. "*Slau"*) uzesis kom eskombreyo por militala materio dum la intermilita yari, e subite divenis la hemo di 850 nova fabrikerii jus ante la Duesma Mondo-Milito.  La subita aparo di ca "Komerco-Domeno", lo sama pose eventis cirkum Britania, inspiris la poemo.

Vidanta la nova aspekto dil urbo, Betjeman frapesis da la "minaco di lo venonta".  Il plu tarde regretis la akreso dil poemo.  La poemo ne esas pri Slough precize, ma pri la profanaco produkata da industrialigo e moderneso generale, la transformo di Slough epitomesanta ca malaji.  Tamen, dum la yari urbestri di Slough kompreneble objecionis kontre la poemo.

La poemo editesis du yari ante la komenco di Mondo-Milito 2ma, dum quo Britania (inkluzanta Slough ipsa) experiencis reala aer-ataki (la poemo kontenas la lineo "*Venez amikala bombi e falez sur Slough*").  Multe plu tarde, en guidilo pri angla kirki, Betjeman referis ula kirki kom "preter la tentakuli di Slough" e "danjeroze proxim Slough".

Tamen, ye la centesma aniversario dil nasko di Betjeman en 2006, lua filiino pardonpregis pro la poemo.  Candida Lycett-Green dicis ke elua patro "regretis ultempe skribir ol".  Dum elua vizito, Sno Lycett-Green prizentis al urbestro di Slough, David MacIsaac, libro de poemi da Betjeman.  En ol esis skribita: "Ni amas Slough".
Vlaamse Radio- en Televisieomroeporganisatie

La **Vlaamse Radio- en Televisieomroeporganisatie**, kurte **VRT**, en sua simbolo **vrt**, esas la nederlandana-linguala publika brodkasterio por radio e televiziono por la Flandriana Regiono e Komuneso di Belgia.  Ol esas kompanio organizata da la flandriana guvernerio e financizata per imposto-pekunio e propra revenui.  Ol havas tri televizion- e sis radio-reti, extra dijitala* ofro ed ampla interret- e portebla ofro.  La antea nomizi esis BRTN e BRT (*Belgische Radio- en Televisieomroep* (nederlandana-linguala programi)).

La belga nederlandana-linguala publika brodkasterio nomesis de 1960 til 1991 BRT (*Belgische Radio- en Televisieomroep*).  Ol esas la sucedanto dil NIR, quo de 1930 (e de 1953 por televiziono) til 1960 responsis pri publika radio- e televizion-programi.  En 1991 la politikisti decidis ke la nomizo ne plus kovris la servaro.  La BRT difuzis nur nederlandana-linguala programi, dum ke la RTBF, la publika brodkasterio dil franca-linguala komuneso, difuzis nur programi en la franca.  Pro to la nomo tayare chanjesis a BRTN (*Belgische Radio- en Televisieomroep Nederlandstalige Uitzendingen*).  La nomo fine chanjesis a VRT ye 1ma januaro 1998.

Dum la periodo 1938 til 1974 VRT situesis en la *[[Flageygebouw]]* en Elsene, edifico desegnita dal arkitekto Joseph Diongre.  En 1974 ol translojis al *[[Auguste Reyerslaan]]* en Schaarbeek, ube kun RTBF nova edifico konstruktesis – edifico qua pos kelka yardeki divenis ja tro mikra, e ne plus apta por la chanjanta bezoni profesionala ed ekologiala.

Komence di 2016 anuncesis ke nova edifico konstruktesos en la sama loko en Schaarbeek.  Ol desegnesis dal arkitekto *[[Robbrecht & Daem]]* kunlabore kun arkitekti *[[Dierendonckblancke]]* e kustos 105 milion euri.  RTBF konstruktas separata edifico en la sama loko.  La konstrukto dil nova VRT-edifico komencos en 2018 e finos en 2021 maxim tarde.
Estuary English

**Estuary English** ("Estuario-Angla") esas angla dialekto od achento asociata kun sudest-Anglia, aparte la areo alonge la Fluvio Thames e lua estuario, en la regiono cirkum London.

Fonetikisto John C. Wells propozis defino di *Estuary English* kom "Normala Angla parolata kun la achento di sud-est Anglia", ma il kritikis la ideo ke la difuzeso di linguo de London a la sudesto esas ulo nova.  La nomo venas del areo cirkum la Thames, precipue lua estuario.  On povas audar *Estuary English* en London, norda Surrey, norda Kent, suda Hertfordshire ed Essex.  *Estuary English* havas multa traiti komuna kun la achento *[[Cockney]]*, ed esas debato inter linguisti pri ube *Cockney* finas ed *Estuary English* komencas.

La dialekto unesme divenis konocata per artiklo da David Rosewarne en la *[[Times Educational Supplement]]* en oktobro 1984.  Rosewarne argumentis ke ol forsan uldie remplasos *[[Received Pronunciation]]* (RP) en sudesta Anglia.  Studii indikis ke *Estuary English* ne esas unika koheranta formo dil angla; kontree, ol konsistas ek ula (ma ne omna) fonetikala traiti dil dialekto di la laboristala klasi di London difuzesanta diversa-rapidese sociale aden meza-klasa dialekti, e geografiale aden altra achenti di sudesta Anglia.

*Estuary English* ofte trovesas cirkum suda e sudesta Anglia, aparte che la yuni. Multa homi konsideras ol kom laborista-klasa achento, ma ol ofte parolesas anke dal basa-meza klasi.  En la debato cirkum artiklo di 1993 pri *Estuary English*, Londonana komercisto asertis ke *Received Pronunciation* perceptesis kom neamikala, do *Estuary English* preferesis por komercala skopi.

Ula homi adoptas la achento kom moyeno di "integresko", por semblar plu laborista-klasa, o plu "ordinara" – kelkafoye ica afektaco mokeme referesas kom "*[[Mockney]]*".  Formovo de tradicionala RP-achenti esas quaze universala che meza-klasa yuni.
Paella

**Paella** (en Ido: **paelyo**) esas Valenciana rizo-disho, , kun anciena radiki quo devenas moderna-forme de la meza 19ma yarcento proxim la Albufera-laguno an la esta marbordo di Hispania apud la urbo Valencia.  Multa ne-hispani egardas *paella* kom la nacionala disho di Hispania, ma la maxim multa hispani konsideras ol kom regionala Valenciana disho.  Valenciani egardas *paella* kom simbolo di lia kulturo.

Tipi de *paella* inkluzas Valenciana *paella* (hispane: *paella valenciana*), vejetarala *paella* (hispane: *paella de verduras*), marfrukto-*paella* (hispane: *paella de marisco*), e mixita *paella* (hispane: *paella mixta*), inter multa altri.  On kredas ke Valenciana *paella* esas la originala recepto; ol konsistas ek blanka rizo, verda fabi (*bajoqueta* e *tavella*), karno (hankarno e kuniklo), blanka fabi (*garrofón*), heliki, ed aromato quala safrano e rosmarino.  Altra tre frequa ma sezonala ingrediento esas artichoki.  Marfrukto-*paella* remplasas karno per marfrukto ed omisas fabi e verda legumi.  Mixita *paella* esas libera kombinuro de karno, marfrukto, legumi, e kelkafoye fabi.  La maxim multa *paella-*chefkoquisti uzas *bomba-*rizo pro ke ol esas plu desfacile trokoquebla, ma Valenciani tendencas uzar kelke glutinema (e tale plu facile trokoquebla) sorto konocata kom *Senia*.  Omna tipi de *paella* uzas oliv-oleo.

La internajo dil regiono Valencia esas la naskoloko di *paella* ed altra rizdishi (*arroces*).  Ibe depos olua endukto dal arabi en la 8ma yarcento, la tipala *paella*-rizo modifikesis (kurta dika grano kun granda absorbiverso).  Tale kreesis *paella valenciana*, kun kom ingredienti la lokale obtenebla produkturi: en la internajo kuniklo, hano, *garrofón*, eventuale heliki e plu tarde an la marbordo fisho e moluski (*paella de marisco*, *paella marinera* o kelke modifikita *arroz a la banda*).  Mixita *paella* kun karno e fisho esas *paella mixta*.  En vejetarala *paella* la karno o fisho normale remplasesas per artichoki.  De originale simpla ruranodisho, *paella* divenis festo-repasto.

*Paella* nomizesis pro la kasrolo en qua ol preparesas.  La vorto *paella* devenas de la latina vorto por kasrolo, nome *patella*.  Linguisti vidas en ca vorto la origino dil kataluniana/Valenciana vorto *paella* (*patella*) por kasrolo.  Dum la sequanta yari la vorto *paella* divenis en cetera Hispania sinonimo di *arroz valenciano* (od *arroz a la valenciana*) quale ol antee konocesis, e derivesas de '*arroz en paella*'/ *'arroz a la paella*'.  En Valencia kontraste la vorti "*paella*" e "*paellera*" amba uzesas por ica kasrolo.
Kooperativo

**Kooperativo** esas autonoma asociuro de homi unionita volunte por satisfacar lia komuna ekonomiala, sociala e kulturala bezoni e deziri per kunproprietata e demokrate jerata komerco.

Kooperativi inkluzas senprofita komuneso-organizuri e komerci proprietata e jerata dal uzanti di lia servi (*[[konsumero-kooperativo]]*); dal employati (*[[Laboristo-kooperativo|laboristo- kooperativo]]*); da la habitanti (*[[domo-kooperativo]]*); hibridi quala laboristo-kooperativi qui esas anke konsumero-kooperativi o kredit-unioni; kooperativi qui unionas civila socio e lokala aganti por satisfacar komuneso-bezoni; e duesma- e triesma-ranga kooperativi, di qui la membri esas altra kooperativi.  En 2012 on evaluis ke cirkume un miliard homi esis membri di adminime un kooperativo, e ke la revenuo dil maxim granda triacent kooperativi en la mondo atingis $2,2 bilion - equivalanta la sepesma maxim granda lando dil mondo.

Kurte, on povas definar kooperativo kom "entraprezo qua produkas o distributas vari o provizas servi, jerata da sua membri por lia reciproka profito, ofte organizata da konsumeri o farmisti."  Kooperala komerci esas ordinare plu ekonomiale robusta kam altra formi di entraprezo, nam 80% de li transvivas sua unesma kin yari kompare altra komercala modeli (41%).  Kooperativi freque havas sociala skopi quin li vizas atingar per retrokolokar proporciono de profiti aden la komuneso.  Exemple, en 2013, endetala kooperativi kolokis 6,9% de sua pre-imposta profiti aden la komuneso, kompare 2,4% da altra supermerkati.

La *International Co-operative Alliance* esis la unesma internaciona asociuro formacita dal kooperala movado.  Ol inkluzas la *World Council of Credit Unions*.  Duesma organizuro pose aparis en Germania, la *International Raiffeisen Union*.  En Usa, la *National Cooperative Business Association* (NCBA) servas kom la maxim olda nacionala kooperala asociuro.  Ol vizas sekurigar por kooperala komcerci la sama posiblesi kam altra komerci, ed aceso da konsumeri a kooperativi en la merkato.  l'Usana Nacionala Kooperativo-Banko fondesis en le 1970.  Ante 2004, nova asociuro qua enfokigas laboristala kooperativi fondesis, nomizita *United States Federation of Worker Cooperatives*.

Depos 2002 kooperativi e kredit-unioni povas uzar che la interreto la domeno *.coop*.
Shocking Blue

**Shocking Blue** esis nederlandana "rock"-grupo, formacita en Den Haag en 1967. La grupo kreis plura "psychedelic"-a kansoni tra la epoko dil kontrekulturo-movadi dum la yari 1960maa e frua 1970ma, inkluzante *Never Marry a Railroad Man*, *Mighty Joe*, *Love Buzz*, *Blossom Lady*, *Inkpot* e *Venus*; ta lasta divenis lia maxim granda suceso, ol atingis no. 1 en la usana rango *[[Billboard Hot 100]]* ed en multa altra landi dum 1969 e 1970.

La grupo vendis 13,5 milion diski til 1973, ma ol dissolvesis en 1974, kande la "hippie", floro-povo ed altra kontrekulturo-movadi cirkum la mondo diminuteskis en la meza 1970a yari.

Shocking Blue fondesis en 1967 da Robbie van Leeuwen. La grupo havis suceseto en 1968 per *Lucy Brown is Back in Town*. Pos ke Mariska Veres divenis la kantisto, la grupo sucesis mondvaste per la kansono *Venus*, quo atingis no. 3 en Nederlando en 1969. La kansono atingis no. 1 ye la *Billboard Hot 100* en februaro 1970. Pose 350.000 kopiuri vendesis en Germania, ed ol atingis no. 1 en Usa dum tri semani, la unesma kansono nederlandana qua sucesis tale. Un milion kopiuri vendesis ibe til januaro 1970, ed ol recevis ora disko de la *Recording Industry Association of America*. Globala vendi superesis kin milion kopiuri. La kansono fondesis sur *The Banjo Song* (1963) da *[[The Big 3]]*.

Altra sucesi inkluzis *Send Me a Postcard* en 1968/69 e *Long and Lonesome Road* (ofte erore referata kom "Long Lonesome Road") en 1969. Kansoni da Shocking Blue anke recevis multa radio-pleo che kanali en Nederlando.

*Venus* sequesis da "Mighty Joe* (reverso "Wild Wind*) en 1969 e *Never Marry a Railroad Man* (reverso *Roll Engine Roll*) en 1970, qui amba vendesis milionfoye. Posa kansoni - inkluzanta *Hello Darkness* (1970), *Shocking You*, *Blossom Lady*, *Out of Sight, Out of Mind* (1971), *Inkpot*, *Rock in the Sea*, *Eve and the Apple* (1972) ed *Oh Lord* (1973) sucesis en Europa, Latin-Amerika ed Azia, ma faliis en Usa.

Shocking Blue riemersis en 1979, e registragis *Louise* kom sua unesma disko depos la dissolvo en 1974. Tamen, la kansono nultempe editesis pro nesavata motivi. Li tamen pleis koncerte sua frua kansoni quala *Venus* e *Never Marry a Railroad Man* en 1980. Li itere riemersis en 1984, e pose registragis *Jury and the Judge* kun *I Am Hanging on to Love* ye la reverso, e mem plusa needitita kansono *Time Is a Jetplane* en 1986.

## Verki
* 1967: Shocking Blue
* 1969: At Home 
* 1970: Scorpio's Dance 
* 1970: The Shocking Blue
* 1971: Third Album 
* 1972: Inkpot 
* 1972: Live in Japan
* 1972: Attila 
* 1972: Eve and the Apple 
* 1973: Ham 
* 1974: Dream on Dreamer 
* 1974: Good Times
Blogo

**Blogo**, anke **retala lego** od **i-logo** (interret-logo), esas retala jenro qua tipesas per reteyo kun mesaji multopla da un o plu mult autori. Ofte ta mesaji esas datizita e la blogo esas reguloze aktualigata per nova mesaji, quale diario o logolibro, ma ca ne esas obligata. La jenro naskis dum la 1990-a yari pos l'apero dil Interreto.

Diversa subjerno di la blogo existas, quale la ciencala blogo, la jurnalista blogo, la politikala blogo, la gastronomiala blogo, la blogo di voyajado, la videoludo-blogo, la imajo-blogo, la mikroblogo, e.c. Kelka sub-jenri, quale la mikroblogo, tre similesas la sociala medii e la bordi konceptala povas esar tre nedefinita.

Ofte retoloki di jurnali ed important organizuri havas sua propra blogi. Existas multa reteyi qua ofras servado por personala blogi, quale *Wordpress*, *Blogger*, *Tumblr*, *Typepad* ed *Overblog*.

## Blogi en Ido
Anke kelka Idist skribas blogi. Hike esas kelka blogi:
* [La blua plumo (blogo da [Gonçalo Neves])]
* [Royalist-Ido (blogo da [Jean Martignon])]
* Me amas Ido! (blogo da Emma Schmidt)
Logolibro

**Logolibro** esas strike-sence libro qua kontenas logotabeli, tabeli kun datumi pri la rapideso di navo. En anciena tempi, on mezuris la rapideso kun logo, di qua la nomo **logolibro** divenis. Ye plu larga senco, **logolibro** esas irgu libro, libreto o datumaro qua en su havas datumi od informo, exemple pri cirkonstanci ed eventaji.
Ed van der Elsken

**Eduard "Ed" van der Elsken** (10ma di marto 1925 - 28ma di decembro 1990) esis nederlandana fotografisto e filmifisto. 

Lua imajaro provizas omnadiala, intima ed autobiografiala perspektivi pri la Europana *[[zeitgeist]]* dum la periodo dil Duesma Mondo-Milito aden le 1970, en la domeni di amoro, sexuo, arto, muziko (aparte jazo), ed alternativa kulturo.   Il deskriptis sua kamero kom ‘fanatika’, e dicis: "Me ne esas jurnalisto, objektala raportero, me esas viro kun prizi e desprizi".

Ed van der Elsken naskis ye marto 10ma, 1925 en Amsterdam, Nederlando.  En 1937, dezirinte divenor skultisto, il lernis petro-masono che *[[Van Tetterode Steenhouwerij]]* en Amsterdam.  Pos finar preliminara studii che la* [[Instituut voor Kunstnijverheidsonderwijs]]*, la preirinto dil Rietveld-Akademio il enregistragis (en 1944) en la profesionala skulto-programo, quon il abandonis por eskapar Nazi-laboro.  Tayare, pos la Batalio di Arnhem il servis en esqado di bombo-eskarto ube il montresis *[[Picture Post]]* da Britaniana soldati.  Pose, en 1947, il deskovris *Naked City* dal usana sensacionalista fotografisto Weegee.  Ica renkontri inspiris lua intereso pri fotografado, tayare il vendis fotografuri e probis korespondo-kurso che la *Fotovakschool* en Den Haag, ma faliis la finala exameno.  Il pose ganis membreso dil GKf (fotografisto-fako dil nederlandana federuro di praktikanti dil aplikata arti).

De 1950 til 1954 il habitis e laboris en Paris, ube il renkontris sua unesma spozino, la hungariana fotografisto Ata Kandó.  En 1956 aparis lua unesma libro de fotografuri: amoro-naraco en Saint Germain des Prés en Paris, en quo il fotografis yuna bohemiani en la franca chefurbo, inter qui Vali Myers.  Ica libro esis lua unesma suceso e pose sequis duadeko de tala libri.

Van der Elsken facis de 1959 til 1960 kun lua lora spozino Gerda van der Veen mondoturo, e pose en 1971 habiteskis Edam, Nederlando.  De lore il duris voyajar, inter altra loki a Japonia.  Van der Elsken aparte facinesis pri homi en diversa kulturi e cirkonstanci.  Multa laboro da lu povas karakterizesar kom sociala fotografo.  Il kunlaboris pri la internaciona fotolibro *[[The Family of Man]]*.  En 1977 il editis la libro *[[Eye love you]]*, en quo il montris la koloroza latero di homi. 

Van der Elsken esis anke aktiva filmifisto.  Il facis sua unesma filmo en 1960.  En 1963 il facis *Welkom in het leven, lieve kleine*, un ek la unesma filmi qui registragesis per shultrokamereto, kun sinkrona sono.  En ca filmo Van der Elsken departis de la tradiciono ke filmifisto stacas 'nevideble' dop la camero.  Lua filmifo-maniero, kun la persono dop la kamero kom partoprenanto, tre influis la televizion-facisti Hans Keller, Frans Bromet e Roelof Kiers.  En 1971 il recevis pro *De verliefde camera* la premio *Staatsprijs* pri filmarto.

{{DEFAULTSORT:Elsken, Ed van der}
Brian May

**Brian Harold May**, CBE (19ma di julio 1947) esas Angla muzikisto, kantisto, kanson-skribisto ed astrofizikisto, maxim bone konocata kom precipua gitaristo dil "rock"-grupo *[[Queen]]*.

Il uzas heme-konstruktita elektrala gitaro, qua nomesas la *Red Special]]*. Lua kompozuri por la grupo inkluzas "*We Will Rock You*", "*Tie Your Mother Down*", "*I Want It All*", "*Fat Bottomed Girls*", "*Flash*", "*Hammer to Fall*", "*Save Me*", "*Who Wants to Live Forever*" e "*The Show Must Go On*".

May esis kunfondinto di *Queen* kun precipua kantisto Freddie Mercury e tamburisto Roger Taylor, pleinta kun Taylor en la grupo *[[Smile]]*. Kin yari pos lia formaco en 1970 e la rekruto di basisto John Deacon, *Queen* establisis su kom un ek la maxim sucesoza "rock"-grupi en Britania per la albumo *A Night at the Opera* e la kansono "*Bohemian Rhapsody*". De la meza-1970a yari til la frua 1990a yari, *Queen* esis preske konstante prezenta en la britana rangi, e pleis granda eventi cirkum la mondo, maxim remarkinde aklamita pleo che *[[Live Aid]]* en 1985.

Kom membro di *Queen*, May egardesis kom virtuozo-muzikisto, ed il asociesis kun distinta sono kreita per lua stratoza gitar-arto. Pos la morto di Mercury en 1991, *Queen* pauzis dum plura yari ma fine riasemblesis da May e Taylor por plusa plei kun altra kantisti. En 2005, inquesto che *Planet Rock* votis May kom la 7ma maxim bona gitaristo di omna tempo. Il rangizesis ye no. 26 en listo en jurnalo *Rolling Stone* dil "100 Maxim Bona Gitaristi di Omna Tempo". En 2012, May rangizesis kom la 2ma maxim bona gitaristo di omna tempo da inquesto di lekteri di jurnalo *Guitar World*.

Il nominesis kom *Commander of the Most Excellent Order of the British Empire* (CBE) en 2005 pro "servi al muzik-industrio e pro karitatala laboro". May atingis PhD en astrofiziko de la fakultato *Imperial College* en London en 2007 ed esis Kancelero dil universitato *Liverpool John Moores* de 2008 til 2013. Il esis "cienco-esquado-kunlaboranto" che la NASA-misiono *[[New Horizons]]*. Il esas anke kunfondinto dil kampanio *Asteroid Day*. L'asteroido *52665 Brianmay* nomizesis pro lu. May esas anke aktivisto por animalo-yuri, kampanianta kontre chaso di foxi ed ocido di daxi en l'Unionita Rejio.
Francisco Gregorio Billini

**Francisco Gregorio Billini Aristi**, skriptisto e pedagogo n. ye la 25ma di mayo 1844 til la 28ma di novembro 1898, esis prezidanto di la Dominikana Republiko de 1884 til 1885.
Slangerup

**Slangerup** esas urbo en la municipo Frederikssund, cirkume 30 km nordweste de centrala København, en la Chefurbo-Regiono di Dania.

La urbo establisesis da la Vikingo Slangir dum la epoko di Rejo Harald la 1ma.  Rejo Erik la 1ma di Dania (c. 1070-julio 1103) naskis en Slangerup.  En la 13ma yarcento la urbo esis la ceno di aktivesi relate Episkopo Absalon e Rejo Valdemar la 1ma.  Thomas Kingo kreskis ed esis sacerdoto en la urbo dum la 17ma yarcento.

Til 1ma januaro 2007, Slangerup esis anke municipo kun areo 46 km² e tota habitantaro 9.237 (en 2005).  Municipo Slangerup desaparis rezulte la Municipal Reformo di 2007 (*Kommunalreformen*), kombinesinta aden municipo Frederikssund, kun municipi Jægerspris e Skibby.   Ico kreis municipo kun areo 260 km² e tota habitantaro c. 44.140.
Puebla de Zaragoza

**Puebla de Zaragoza**, olim *Heróica Puebla de Zaragoza* ed anke konocata kom Puebla-urbo, esas la sideyo dil Municipo Puebla, la chefurbo e maxim granda urbo dil stato Puebla, ed un ek la kin maxim importanta hispana kolonial urbi en Mexikia. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis 1 542 232 habitanti. Lua tota surfaco esas 206,55 km². Koloniala projetita urbo, ol situesas sudeste de Mexiko e weste del precipua Atlantika portuo, Veracruz, sur la chefvoyo inter le du en Centrala Mexikia.

La urbo fondesis en 1531 en areo *Cuetlaxcoapan*, quo signifikas "ube serpenti chanjas sua pelo", inter du ek la precipua indijena habiteyi ta-tempa, *[[Tlaxcala]]* e *[[Cholula]]*.  Ica valo ne habitesis en la 16ma yarcento quale en la pre-hispana periodo; la areo precipue uzesis por la "floro-militi" inter plura populi.  Pro lua historio ed arkitekturala stili de Renesanco a Mexikiana Baroko, la urbo divenis Situo di Mondo-Heredajo en 1987.  La urbo esas anke famoza pro *[[mole poblano]]*,* [[chiles en nogada]]* e ''Talavera''-terakotaji.  Tamen, olua ekonomio esas grandaparte fondita sur industrio.

La quaresma maxim granda urbo en Mexikia e la quaresma maxim granda metropolo en Mexikia, ol havas habitantaro de 3.000.123 homi; la urbo servas kom un ek la precipua "nabi" por esta Central Mexikia.  Multa studenti venas de omna parti di la lando por studiar che la multa famoza e prestijoza kolegii quala *BUAP, UDLAP, Ibero, UPAEP*, *Tecnologico de Monterrey*, ec.  La urbo esas anke importanta pro lua industrio, kun la maxim granda Volkswagen-fabrikerio exter Germania situita en la Municipo di Cuautlancingo, ed Audi-fabrikerio en San Jose Chiapa esas la maxim teknologiale avancinta en la westa misfero.  Rezulte, multa provizeri al Volkswagen- ed Audi-fabrikerii havas fabrikerii en la urbana areo di Puebla.
Taylor Momsen

**Taylor Momsen** (n. **Taylor Michel Momsen** ye la 26ma di julio 1993) esas Usana aktorino, gitaristo e kantistino, membro di ensemblo The Pretty Reckless.

## Referi
Heineken

**Heineken N.V.** esas nederlandana birifo-kompanio, fondita en 1864 da Gerard Adriaan Heineken en Amsterdam.  En 2017, Heineken proprietas plu kam 165 biriferii en plu kam 70 landi.  Ol produktas 250 internaciona, regionala, lokala e specala biri e cidri, ed employas cirkume 73.000 homi.

Kun yarala biro-produkto de 188,3 milion hektolitri en 2015, e globala revenui de 20.511 milion euri en 2015, Heineken N.V. esas la maxim granda biriferio en Europa ed un ek la maxim granda biriferii segun volumino en la mondo.  Olua biriferii en Nederlando situesas en Zoeterwoude, 's-Hertogenbosch e Wijlre.  La originala biriferio en Amsterdam, klozita en 1988, prezervesas kom muzeo nomizita *[[Heineken Experience]]*.

Depos la kombineso dil du maxim granda birifo-imperii en la mondo, *[[Anheuser-Busch InBev]]* e *[[SABMiller]]*, en oktobro 2016, Heineken esas la duesma maxim granda biriferio en la mondo.
Kafeokuliero

**Kafeokuliero**, **teokuliero** o **kuliereto** esas mikra tipo di kuliero, ordinare facita de metali quale fero, stalo od arjento. Onu tre ofte uzas ol en la kafeo o la teo ed ol esas tre apta por mixar fluidi ye mikra quantesi, quale tasi. Olu uzesas anke quale mezurilo e neformala mezurounajo.
Atlaso (osto)

**'Atlaso** esas la maxim alta vertebro (osto di la kolo) di la homala skeleto. Ol portas la kapo.

Ol nomesas al Atlas, la titano quan Zeus devigas portar la cielo.
Atlas (mitologio)

**Atlas** en Greka mitologio esis un ek titani, filiulo di Yapetos e okeanido Klimene.

Il partoprenis en titanomakio, en quo la alta deaji probis vinkar la Olimpani. Pos sua desvinko Atlas punisesis da Olimpanestro Zeus. Il devis portar la cielo por evitar nova (sexuala) uniono inter Gaya (la tero) ed Uranos (la cielo), la genitori di la titani.
Zeus

**Zeus** esis la chefa deo de la Greka religio e mitologio, habitante la monto Olimpo. Ilu esis la filiulo di Kronos e Rea, du Titani, e la fratulo di Hera, Poseidon, Ades, Demeter e Hestia. Il esis la maxim yuna dil Olimpiani, ma kelkfoye il konsideresis anke la maxim olda, nam il ne "naskis" itere de la ventro di Kronos quale sua frati. Il esis deo di la potenco, la cielo e la tondro. Ilua atributi esas la fulmino, l'aglo, la tauro, la querko e la ceptro.

Pro ke ilua patro Kronos sempre manjis sua filii, Rea, la matro di Zeus e ilua frati, genitas ilu sur l'insula Kreta e trompis Kronos per donar al il petro en tuki (quale jus naskit infanto). Zeus kreskis en kaverno da kaprino ed pose vinkis Kronos, liberigis sua frati e divenis deestro.

Zeus pose su mariajis kun Hera, sua fratino, ma ne esis fidela spozulo ed ofte kopulacis kun altri.

Ilua Romana analogo esis Jupiter.

## Nomo
La Grekiana nomo Zeus etimologiale relatas al la Latina nomo Jupiter e la Sanskrita nomo Dyaus Pita(r). Ca omna nomi devenas del Proto-Indo-Europana nomo *Dyeus, qua esis la nomo di ne-atestita deo di cielo e diala lumo.

## Filii

### Kun Hera
* Ares
* Eris
* Hefaistos

## Antiqua skultado
Antiqua skultisti ofte reprezentis Zeus en du posturi, stacante kun fulmino en lua manuo o sidante sur trono kom rejo di dei.
Minotauro

**Minotauro** en la Greka mitologio esis monstra figuro, duim-homo, duim-tauro. Il esis la filiulo di Pasifae, spozino di Kritiana rejulo Minos, ed blanka bovulo donita al Minos da Poseidon. La Minotauro havis homa korpo e bova kapo. Pro ilua violentemeso, Minos enkarcerigis lu en la Labirinto di Knosos, vasta labirinto facita da Daidalos. Il fine mortigesis da Teseus.
Universala Kongreso di Esperanto

La **Universala Kongreso di Esperanto** (Esperanto: *Universala Kongreso de Esperanto*, *UK*) esas, segun la UEA, "internaciona manifesto di la Esperantistaro", organizata da UEA.

## Historio
Jan van Eyck

**Jan van Eyck** (ante c. 1390 - 9 julio 1441) esis flandriana/nederlandana piktisto qua esis aktiva en Brugge. Il ofte judikesas kom un ek la fondinti dil Frua Nederlandana pikto-skolo ed un ek la maxim signifikanta reprezentanti di Norda Renesanco-arto.

La poka transvivanta registri di lua frua vivo indikas ke il naskis c. 1380–1390, maxim probable en Maaseik. Il employmesis en Den Haag kom piktisto e *Valet de chambre* kun Duko Ioannes la 3ma, regnanto di Holando e Heno-komtio en Den Haag cirkume 1422, kande il esis ja maestro-piktisto kun ateliero-helpanti. Pos la morto di Ioannes en 1425 il employesis en Lille kom korto-piktisto di la Duko Filip la 3ma di Burgundia, til 1429 ante translojar a Brugge, ube il habitis til lua morto. Il alte estimesis da Filip, ed entraprezis plura diplomacala viziti ad exterlando, inkluzante a Lisboa en 1428, por explorar la posibleso di mariaj-kontrato inter la duko ed Isabela de Portugal.

Ecepte la Altarajo di Gent e la iluminata miniaturi di la Torino-Hori, cirkume 20 transvivanta pikturi di qui on savas kun certeso ke lu esis autoro, omna datizita inter 1432 e 1439. Dek, inkluzanta la Altarajo di Gent, esas datizita e signatita per varianto di lua moto, ALS IK KAN (angle: *As I (Eyck) can*, "Se me povas") sempre skribita en Greka literi, sempre kalemburo ye lua nomo.

Van Eyck piktis amba sekulara e religiala temi, inkluzanta altaraji, unpanela religiala figuri e komisita portreti. Lua verkaro inkluzas unopla paneli, diptika, triptika, poliptika paneli. Il bone pagesis da Filipo, qua sorgis ke il esis sekura financale e havis artistala libereso e povis piktar "irgakande lu deziris".

La verkaro da Van Eyck venas del Internaciona Gotika stilo, ma il balde eklipsis ol, parte per plu multa emfazo di naturalismo e realismo. Per sua developi en uzado di oleo-farbo il atingis nova nivelo di virtuozeso. Van Eyck esis tre influiva e lua tekniki e stilo adoptesis e rafinesis dal Frua Netherlandana piktisti.
Z-Cars

**Z-Cars** o **Z Cars** esis britana televizionala dramato-serio kreita da Troy Kennedy Martin pri la laboro dil automobilala uniform-portanta polico en la fiktiva urbo Newtown, fondita sur Kirkby, Lancashire (nun en Merseyside).  Produktita da la BBC, ol debutis en januaro 1962 e duris til septembro 1978.

La serio diferegis de antea polico-"procedali".  Pro sua min normala norda angla lokizo, ol injektis nova elemento di severa realismo aden la imajo di la polico; che ula spektanti ico esis nebonvenanta.

Z-Cars duris entote 803 epizodi, min kam duimo ek li transvivas.  Reguloza steli inkluzis Stratford Johns (*Detective Inspector Barlow*), Frank Windsor (*Det. Sgt Watt*), James Ellis (*Bert Lynch*) e Brian Blessed (*"Fancy" Smith*).  Barlow e Watt plu tarde divenis karakteri en separata inspirita serio *[[Softly, Softly]]*.

La nomo *Z-Cars* relatas imaginala "Z"-Diviziono di la lokala polico.  La introdukto-muziko fondesis sur tradicionala Liverpoolana folkloro-kansono, ed adoptesis dal futbal-klubo Everton kom sua oficala himno.

La titulo venas de la radio-identeso-signi atribuita da Lancashire-Polico: li literizis divizioni de nordo a sudo; "A"-Diviziono (lokizita en Ulverston) esis la desatachita parto di Lancashire lore, cirkum Barrow-in-Furness; "B"-Diviziono reprezentis Lancaster, e tale plus.  Literi plu fore en la alfabeto esis en la sudo cirkum Manchester e Liverpool.  La TV-serio uzis la ne-existanta signi *Z-Victor 1* e *Z-Victor 2*.

La titulo ne venas del automobili vidita en la serio, quala la *[[Ford Zephyr]]* e *[[Ford Zodiac]]*.  La *Zodiac* nultempe uzesis dal britana polico kom normala patrolio-vehilo.
Jacque Fresco

**Jacque Fresco** (Brooklyn, New York, 13ma di marto 1916 - 18ma di mayo 2017) esis Usan industriala desegnisto, skriptisto, inventero, futuristo e fondinto di la *[[Venus Project]]*.

Ilu komencis sua profesionala kariero kom desegno-konsultanto che la kompanio *Rotor Craft Helicopter Company*.  Il servis en l'armeo en la *Design and Development Unit* che l'Aerobazo Wright-Patterson en Dayton, Ohio, Usa, e laboris che la *Raymond De-Icer Corporation* kom reserch-injenioro.

Ilu propagis dum lua vivo, inter altra idei, resurso-fondita ekonomio.

L'avanco di teknologio livros plu multa moyeni a plu multa homi, tale korupteso ed avareso desaparus, e homi havus plu multa chanco kooperar.

*Venus Project* fondesis cirkume 1975 da Fresco e Roxanne Meadows en Venus, Florida, Usa.  La resercho-centro esas spaco de 85.000 m² kun diversa kupolatra edifici desegnita da Fresco.  Hike editesas libri e filmi kontenanta koncepti ed idei laborenda.  Fresco havas larja gamo de skalmodeli surbaze lua desegni.

*Venus Project* fondesas sur la ideo ke povreso produktesas dal sufokanta funcionado di sistemi propulsata da alta profiti.

En 2006 aparis la filmo *Future by design*, en qua la vivo e laboro da Jacque Fresco deskriptesas.

*Venus Project* esas salianta en la filmo di 2008 *Zeitgeist* kom posibla solvo di mondala problemi. Seque la filmo la *Zeitgeist Movement* fondesis por suportar la transito de monetala ekonomio a resurso-fondita ekonomio.

## Referi
Europana Parlamento

L**'Europana Parlamento** esas la parlamento dil Europana Uniono, un de olua du legifal organi. La Parlamento havas 751 membri qui esas direkte elektata.

L'Europana Parlamento esas fondita per la Pakto di Roma. L'instituto  havas kontrolanta, konsilant e kundecidant autoritataji.

Unfoye po kin yari per diret elekti la civitani di la membro-stati di EU elektas la reprezentanti. L'Europan Akto plugrandigis olua influo ye la Europana decido
Het melkmeisje

**Het melkmeisje**, anke konocata kom **De keuken-** of **melkmeid** esas pikturo da la nederlandana maestro Johannes Vermeer, piktita c. 1658.  En aucionkatalogo di 1696 on listizis la verko kom ‘*Een Meyd die melk uytgiet*’ (Yunino qua varsas lakto).

La nomizo *Het melkmeisje* esas fakte nejusta pro ke *melkmeisje* esis muliero qua provizis lakto a domo; la piktita muliero esis servistino.  El esas tale rikonocebla per elua simpla vesti e basigita boneto.  El stacas meze dil imajo, en chambro kun sinistre fenestro, tra quo la lumo eniras.  Avan elu, sinistre e sub la fenestro, esas tablo, kovrita per tuko, sur quo esas korbo kun pano, krucho, ed altra kozi.  La yunino varsas lakto ek krucho aden bolo sur la tablo; el atencas la varso.

La chambro esas skarse moblizita, dextre esas forno.  La muro dop el sugestas chambro kun pasinto; esas trui en ol e klovo.  Per radiografiala ed infrareda exploro konfirmesis ke Vermeer originale sur la muro dop la yunino kreis pikturo.

Esas posibla ke Vermeer ye alegoriala maniero volis reprezentar ‘moderemeso’.  Varsanta muliero kun ica signifiko aparas nome reguloze en 17ma-yarcenta emblemlibri, quala ta da Jacques de Gheyn II.

En 1765 la pikturo aucionesis kande Leendert Pieter de Neufville vendis la kolekturo di sua patro.  La verko kompresis en 1908 de la heredinti di Lucretia Johanna Winter da Rembrandt por la Rijksmuseum Amsterdam, ube ol ankore rezidas.
London Weekend Television

**London Weekend Television** (**LWT**) esis la licencario dil ITV-reto por Granda London e le *[[Home Counties]]* dum semanfini, brodkastinte de venerdio ye 5:15pm (7:00pm til 1982) til lundio-matine ye 6:00am.

De 1968 til 1992, kande la labordiala equivalanto di LWT esis *[[Thames Television]]*, eventis surskrena transfero ad e de LWT ye la komenco e fino dil semanfino; de 1993 til 2002, kande la equivalanto di LWT esis *[[Carlton Television]]*, la transfero eventis nevideble dum komercala pauzo, nam *Carlton* e LWT uzis komuna brodkasto-edifico.

Quale la maxim multa ITV-licenci, la London-semanfino-licenco hodie jeresas da ITV plc.  En 2014, ol esas ankore aparta licenco, ma nequale multa altra licenci, ol ne plus distingesas surskrene.  LWT nun jeresas kun *Carlton Television* kom unika ento (*ITV London*), e la legala nomo di LWT esas nun *ITV London (Weekends)*. *London Weekend Television Ltd* esas, kun la maxim multa altra regionala kompanii proprietata da ITV plc, listizita che *[[Companies House]]* kom "Dormanta kompanio".

*LWT k*reesis dal televizion-prizentisto David Frost, qua tatempe laboris che la kanalo *[[Rediffusion]]*.  La federuro anke konsistis ek tri ex-BBCani: Michael Peacock, Frank Muir e Doreen Stephens.  Cyril Bennett de *Rediffusion* anke adheris la federuro kun Clive Irving, teatro-direktisto Peter Hall e, por financala suporto, Arnold Weinstock.
Wie is de Mol?

**Wie is de Mol?** (en Ido: Qua esas la Talpo?) esas nederlandana televizionala realeso-konkurso, fondita sur *De Mol* (La Talpo), programo qua originale kreesis en 1998 da *[[Woestijnvis]]* e brodkastesis che VRT en Belgia.

Ol konceptesis da Michiel Devlieger, Bart de Pauw, Tom Lenaerts e Michel Vanhove, e ganis la famoza *[[Rose d'Or]]* premio en Montreux, Suisia, en 2000.  La formato licensesis en 40 landi cirkum la mondo.  En la unesma quar sezoni di *De Mol NL* partoprenis ordinara homi.  Pos la pauzo en 2004, omna partoprenanti esas nederlandana famozi.  La programo nun prizentesas da Art Rooijakkers.

La programo koncernas dek kandidati, qui mustas kompletigar taski por ganar pekunio.  Tamen, un ek la grupo-membri esas la Talpo.  La skopo dil Talpo esas faliigar la taski e minimigar la pekunio ganata.  La altra kandidati ne savas qua esas la Talpo, e bezonas desmaskar lu.

Fine di singla epizodo la kandidati probesas pri la identeso dil Talpo.  La probo kontenas 20 questioni (40 questioni en la finala probo) pri la aktivesi dil Talpo depos la antea probo, e personala questioni pri la Talpo (exemple, "Ka la Talpo esas baptita?").  Per helpo de 'verdakarti', quin li povas ganar dum la taski, la konkurencanti povas konvertar nekorekta respondi aden korekta respondi.

La persono kun la minim multa korekta respondi lore ekpulsesas de la programo.  Generale ica procedo duras til ke nur du konkurencanti e la Talpo restas.  La gananto esas la persono kun la maxim multa korekta respondi en la finala probo, e lu recevas omna pekunio ganita dum la antea fazi di la ludo.
The Prisoner

***The Prisoner*** esis Britaniana televizion-serio quo brodkastesis inter aprilo ed oktobro 1967. Malgre ke nur 17 epizodi facesis, *The Prisoner* kreskis aden un ek la maxim legendala e famoza televizion-serii di omna tempo.

La serio esis granda suceso e ganis quik enorma "kulto"-spektantaro. Hodie la serio ankore havas multa fanatiko-klubi ed ankore ofte priparolesas e priskribesas. *The Prisoner* egardesas kom serio qua influegis la historio di televiziono.

La serio koncernas sekreta agento qua, pos desengajesar, kaptesas ed enkarcerigesas en idiliala vilajo. Il ne povas eskapar la vilajo e trovas obskura komploto.

La serio produktis tatempe multa kontroverso pro ke ol koncernis temi quala drog-uzado, la Kolda Milito, e la yuro di privateso. Omna ca temi esis tre aktuala tatempe.

Oficale la serio apertenas la spiono-jenro, ma la diversa epizodi kontenas elementi di plura jenri, de *[[Thriller (jenro)|thriller]]* e ciencala fiktivajo, a komedio e mem *[[Western filmo|western]]*. Anke famoza esas la desegno dil serio: stiloza kostumi dil yari 1960ma, dekoruri, surealista loki e "psikadelika"* kolori.

La forteso dop la serio esis Patrick McGoohan. Il ne nur pleis la chefrolo, il anke produktis e skribis la serio. Il anke direktis plura epizodi.

La serio produktesis tote en la marbordala vilajo Portmeirion en Wals, Unionita Rejio. La vilajo esas nun pilgrimeyo por fanatiki di *The Prisoner.*
Standardo di Nederlando

La **standardo di [[Nederlando]]** (Nederlandane: *Vlag van Nederland*) esas horizontala kun tri kolori: reda, blanka, e blua.

Varianti dil standardo uzesas depos 1572, ed en 1937 la standardo oficale formaligesis kom la nacionala standardo dil Rejio Nederlando.  Ol esas la maxim anciena trikolora standardo ankore en nacionala uzo ed influis la Rusa standardo (1693), ica standardo suafoye influis mult altra Europana ed Afrikana standardi. La Nederlandana standardo distingesas del standardo di Luxemburgia qua havas plu hela nuanco de blua. La simileso inter la du standardi produktis nacionala debato en Luxemburgia pri chanjar sua standardo.

En l'instruciono di la *Ministerie van Algemene Zaken* pri la standardo, la kolori esas nomizita: *brilanta cinabrea*, *brilanta blanka* e *kobaltblua*. Pri la dimensioni dil standardo esas nula reguli. En la standardo-lego di 1937 la proporciono inter alteso e longeso establisesis kom 2:3, e ordinare ica proporciono ankore sequesas. La tri bendi esas egale alta.
Tirano (Italia)

**Tirano** esas urbo en Valtellina, situita en la provinco Sondrio en norda Italia.  Ol havas 9.130 habitanti (2015) ed adjacas la suisa-italiana frontiero.  La rivero Adda trafluas la urbo.

Tirano havas du fervoyo-stacioni.  Un, normala-larjesa, jeresas da *[[Trenitalia]]*, la statala fervoyo-kompanio, ed esas la termino di la Tirano–Lecco-fervoyo.

La altra, metro-larjesa, jeresas da la Retia fervoyo (RhB).  La voyo di la Bernina-fervoyo konektas St. Moritz (kantono Graubünden, Suisia) kun Tirano.  La kompleta lineo apertesis en 1910.  En 2008 la Bernina-fervoyo e la Albula-fervoyo registragesis da UNESCO en la listo di UNESCO Mondala Heredajo-Situi.

Situita proxime esas la katolika templo di la *[[Madonna di Tirano]]*, granda turist-atraktivo.  La templo dedikesas al aparo di la Beata Matro a Mario Degli Omodei ye septembro 29ma, 1504, evento quo, segun la kredo di religioza pilgrimeri, finis pesto.

La *[[Palazzo Salis]]* proxim la municipala kontori esas remarkinda exemplo dil uzo di *[[trompe l'oeil]]* por krear la iluziono di arkitekturala traiti.

Malgre sua habitantaro di min kam 10.000, Tirano egardesas kom urbego pro la muri qui konstruktesis por protektar ol.
Pescado frito

**Pescado frito** (en Ido: fritita fisho) esas fishdisho quo devenas de la hispana e portugalana koquarto.  De ibe la disho difuzesis ad altra landi di Europa e Sud-Amerika.

La disho preparesas per surface senaquigar fisho, salizar e piprizar ol, e lore "panizar" ol per farino.  Pose la fisho fritesas dum cirkume quar minuti en oleo til ke ol esas oreabruna.  Existas diversa varianti di la disho, exemple per arozar la fisho per limonsuko o pretrempar ol en biro.

*Pescado frito* esas la origino di la britana disho *[[fish and chips]]*, nam fuginta Sefardi-judi kunportis la disho ek Hispania e Portugal en la 16ma yarcento.  Pose la disho kombinesis kun la franca-belga tradiciono fritar terpomi, duktinte a la kreo dil disho *fish and chips*.
Ray Conniff

**Joseph Raymond "Ray" Conniff** (n. ye la 6ma di novembro 1916 til la 12ma di oktobro 2002) esis Usana kompozisto, orkestrestro e muzikal aranjisto.
Crescent City, Kalifornia

**Crescent City** esas sideyo e sola urbo en la komtio Del Norte, Kalifornia, Usa. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. La habitantaro inkluzas karcerani che *Pelican Bay State Prison*, ank interne dil urbo-limiti, e la anexajo *[[Crescent City North]]*. Ol nomizesis pro la krecentatra strio de sabloza plajo sude del urbo. La tota surfaco di Crescent City esas 6,25 km². 

L'urbo ank esas la sideyo dil chefkontoro di *[[Redwood Nacionala Parko]]*, ultre la historiala *[[Battery Point-Faro]]*. Pro la richeso di la lokala Pacifika Oceano e la relatanta pesko-rekoltajo, e facila aceso, *[[Crescent City-Portuo]]* servas kom la hem-portuo di multa komercala peskonavi.

La urbo situesas an la Pacifika marbordo en nordwesta Kalifornia, cirkume 32 km sude del Oregon-frontiero. La marala geografio di Crescent City implikas ke esas risko di *[[tsunami]] *(inundo-ondi). Granda parto dil urbo destruktesis da quar *tsunami*-ondi produktita da la tertremo di Santa Venerdio proxim Anchorage, Alaska en 1964.

Plu recente, la portuo dil urbo sufris grava domajo e destrukto pro *tsunami* produktita da la tertremo di marto 11ma, 2011 proxim Sendai, Japonia. Plura dekedui navi e multa doki destruktesis pro ke ondo-cikli relatant le *tsunami* ecesis 2.4 m. Olua klimato esas anke tre moderema, kun tre koldeta someri rezulte intensa marala moderado. Proxima marfora arei dop la monti havas signifikante plu varma someri.
Stadtbahn di Stuttgart

La **Stadtbahn di Stuttgart** esas lejera fervoyo en Stuttgart, Germania.  La Stadtbahn komencis ye 28ma septembro 1985.  Ol jeresas da la *[[Stuttgarter Straßenbahnen AG]]* (SSB), quo anke jeras la autobuso-sistemi en ta urbo.  La Stadtbahn di Stuttgart esas sucedanta sistemo di tramvoyo-reto (*[[Straßenbahnen]]*) quo karakterizis la urbana trafiko en Stuttgart dum yardeki.

La reto dil Stadtbahn di Stuttgart kovras granda parto de Stuttgart ed anke atingas la vicina urbi Remseck am Neckar, Fellbach, Ostfildern, Leinfelden-Echterdingen e Gerlingen.  Nune, la Stadtbahn di Stuttgart konsistas ek dekekin linei (U1-U9, U12-U15, U21 ed U24) e du linei por specala eventi (U11 ed U19), servanta 203 stacioni, e kovranta 130 kilometri de voyo.  En 2014, la Stadtbahn di Stuttgart portis 174,9 milion pasajeri.

Stuttgart Stadtbahn, nun tote normala larjeso (1.435 mm), developesis ek tradicionala tramvoyo-sistemo, quo en Stuttgart esis metro-larjesa.

En 1961 la urbo-konsilistaro di Stuttgart decidis ke generala modernigo dil municipala tram-sistemo bezonesis; en central arei, la tramvoyo devas esar subtera, ed en extera arei ol devas havar nova voyi qui esus separata del automobil- trafiko.  Samtempa propozi por nova tote subtera fervoyo (*U-Bahn*) refuzesis en 1976.  Samtempe on decidis modernigar la existanta tramvoyo, kun chanjo de metro-larjeso a normala larjeso.  Pro ca motivo, Stuttgart selektis la meza voyo di rikonstruktar preske omna voyi per mixita larjeso, sur quo olda tramveturi povus vehar ultre nova veturi.

En la urbo-centro ultre en altra dense konstruktita distrikti dil urbo, la Stadtbahn vehas subtere.  La Stadtbahn uzas la "U"-simbolo quale en altra germana urbi. Tamen, hike la "U" ne reprezentas *untergrund* (subtera) ma *unabhängig* (nedependanta).  Exter la densa urbana arei, la Stadtbahn vehas sur la surfaco, ofte alonge stradi kun krucovoyi.  Tamen, en la distrikto Stammheim, la vehili di la lineo U15 uzas la sama spaco kam altra trafiko.
Torrey Canyon

**Torrey Canyon** esis komerco-navo portanta petrolo. Ye la 18ma di marto 1967 ol frapis roki proxim la marbordo di Kornwal, Anglia, survoye a Milford Haven en Wals; ol strandis ed esis ruptata. Cirkume 100 milion litri de petrolo ekfluis. Esforci facesis por acendar la petrolo per bombi jetita de militala aeroplani.

La oleo kontaminis cirkume 80 km de la marbordo di Francia, e 190 km de la marbordo di Kornwal. Cirkume 15.000 marala uceli mortis. L'acidento restas un ek la maxim grava de lua tipo en la historio.
Muzeo Boijmans Van Beuningen

**Muzeo Boijmans Van Beuningen** (*Museum Boijmans Van Beuningen*) esas arto-muzeo en Rotterdam, Nederlando.

Ol situesas en la Museumpark en la distrikto Rotterdam Centrum, proxim la Kunsthal e la Muzeo di Naturala Historio.

La muzeo apertesis en 1849.  Ol konservas la kolekturi di Frans Jacob Otto Boijmans (1767–1847) e Daniël George van Beuningen (1877–1955).  En la kolekturo, de mezepoka a nuntempa arto, esas verki da Rembrandt, Claude Monet, Vincent van Gogh e Salvador Dalí.

En 2013, la muzeo havis 292.711 vizitanti ed esis la 14ma maxim vizitita muzeo en Nederlando.

La muzeo establisesis en 1849 kom *Museum Boymans* kun la kolekturo di Frans Jacob Otto Boijmans (1767–1847).  La piktisto ed arto-komercisto, Arie Johannes Lamme, esis la unesma direktisto dil muzeo.  Granda parto dil originala kolekturo dil muzeo destruktesis pro fairo en 1864.

La kolekturo di komercisto Daniël George van Beuningen (1877–1955) adjuntesis en 1958, kande la muzeo aquiris la nomo *Museum Boymans-van Beuningen*.  La espelo chanjesis a *Museum Boijmans Van Beuningen* en 1996.

La muzeo havas diversa kolekturo de mezepoka a nuntempa arto, enfokigante nederlandana arto.  Granda parto dil kolekturo venis al muzeo per la du privata kolekturi jus mencionita, ma multa altri kontributis tra la yari.

Inter la maxim bone konocata artisti expozata en la permananta expozo dil muzeo esas Hieronymus Bosch, Pieter Bruegel the Elder, Rembrandt, Claude Monet, Vasili Kandinski, Vincent van Gogh, Maurizio Cattelan, Paul Cézanne, René Magritte, Salvador Dalí, Mark Rothko, Edvard Munch e Willem de Kooning.
John Constable

John Constable (11ma junio 1776 - 31ma marto 1837) esis angla romantika piktisto.  Naskinta en Suffolk, il konocesas precipue pro sua peizajo-pikturi di Dedham Vale, la areo cirkum lua hemo - nun konocata kom "*Constable Country*" - quin il instilis per intenseso di afeciono.  "Me piktas mea propra loki maxim bone", il skribis a sua amiko John Fisher en 1821, "piktado esas nur altra vorto por sento".

Lua maxim famoza pikturi inkluzas Wivenhoe-Parko di 1816, Dedham Vale di 1802 e The Hay Wain di 1821.  Malgre ke lua pikturi esas nun inter le maxim populara e valoroza en britana arto, Constable nultempe sucesis pekuniale.  Il divenis membro dil establisuro erste il elektesis a la Rejala Akademio kande il evis 52.  Lua verkaro embracesis en Francia, ube il vendis plu multa verki kam en sua hemlando Anglia, ed inspiris la Barbizon-skolo.

La arto da Constable sempre penetresas da dezirego, melankolio e deziro a simpla, naturala vivo, a rustika, pastorala idilio, a rurala temi ed elementi di vivo en la ruro, "ora epoko" kande homi kunvivis en harmonio kun naturo, mondo desapareskanta kande il piktis sua peizaji danke la komenco dil Industriala Revoluciono.  Il konciis pri la temo di urbana kresko, dil desagreableso di urbana vivo - kontraste vivo en la ruro.

Lua arto esis kelke nenormala luatempe, il amis lo simpla, naturala peizajo sen ruinaji, dramatala efekti od exaltita, ofte ecesanta senti, quala ti en la pikturi da lua samtempano J. M. W. Turner.  Lua peizaji inundesas da arjentea brilanta lumo en la aquo ed aero ed en la cielo - karakterizata da specala intenseso qua esas tante importanta traito dil verki da ca artisto.