9ma di januaro

Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di yaro.

La **9ma di januaro** esas la nonesma dio di la yaro segun Gregoriala kalendario. Restas 356 dii til la fino di la yaro (357 en bisextila yari).
----
## Dio
* Dio di Santa Alix, por katolik-eklezio.

## Eventi
* 475 - Koaktita, imperiestro Zeno de Bizanco abdikas.
* 1788 - Connecticut divenas Usana stato.
* 1792 - Kontrato di Jassy (*[[Iași]]*) finas milito inter Otoman imperio e Rusa imperio pri konquesto di Krimea. Otoman imperio cedas Krimea definitive a Rusa imperio.
* 1822 - Princo Pedro decidas restar en Brazilia, kontre la volo di lua patro, João la 6ma.
* 1857 - Ter-tremo en Fort Tejon, Kalifornia, kun forteso 7,9 che skalo di Richter produktas 2 morti.
* 1861 - Mississippi separas su del Uniono.
* 1868 - Transporto di kriministi de Unionita Rejio ad Australia finas. Entote  viri e  mulieri transportesis dum nonadek yari.
* 1878 - Umberto la 1ma divenas rejulo di Italia.
* 1916 - Unesma mondomilito: Otoman imperio vinkas la batalio di Dardanelles.
* 1923 - Lituaniani kaptas ed anexas Memel kom autonoma regiono de Lituania.
* 1933 - Japoniana trupi invadas la provinco  Hebei, en Chinia.
* 1941 - Britaniana bombardoaviono Avro Lancaster flugas unesmafoye.
* 1945 - Duesma mondomilito: Usana trupi desembarkas en Luzón, Filipini.
* 1951 - En New York edifico di Unionita Nacioni inauguresas.
* 1960 - Komencas la konstrukturo di digo che Assuan en Egiptia.
* 1970 - Interna milito di Nigeria: Owerri, chef-urbo di Biafra, kaptesas da Nigeriana trupi.
* 1981 - Francisco Pinto Balsemão divenas chefministro di Portugal.
* 1995 - Valeri Polyakov atingas 366 dii en kosmo, quo esas nova rekordo.
* 2002 - En Usa, ministerio pri yural aferi komencas kriminal inquesto pri bankroto dil kompanio Enron.
* 2005 - Unesma prezidantal elekti en Palestinana stato pos la morto di Yasser Arafat. Mahmud Abbas elektesas.
* 2005 - Sudan e Sud-Sudan signatas paco-pakto, e konflikto qua produktis 1,5 milion de morti e duris dum 21 yari, finas.
* 2011 - La maxim multa habitanti di Sud-Sudan votas yes pri divenar nedependanta de Sudan.
* 2018 - Italiana e Germana polici arestas 169 membri de la reto mafioza *'Ndrangheta*.
* 2018 - Suocidint atako kontre policala kamiono en Quetta, Pakistan, produktas adminime 7 morti e 15 plusa homi vundita. Terorista grupo *Tehrik-i-Taliban Pakistan*, qua havas ligili kun Talibanani, asumas l'autoreso dil atako.
* 2020 - Militanti del Islamana Stato atakas militala bazo en Chinagodrar, Nigeria, e mortigas adminime 89 soldati.
* 2021 - Aviono Boeing 737 de la kompanio *Sriwijaya Air* transportanta 62 personi desaparas de radaro quar minuti pos departar del aeroportuo di Jakarta.
* 2022 - Che quartero Bronx, New York, Usa, incendio en edifico produktas 19 morti e deceni di plusa homi vundita.
* 2024 - En Equador deklaresas urjanteso-stando pos ke drogo-komercisto José Adolfo Macías Villamar eskapas de karcero. La deklaro efektigas violentoza respondo de organizita krimino, qua lansas serio di ataki, kapto di gajo-homi, invado di televiziono-staciono en Guayaquil dum transmisado di programo, e konflikti inter policisti e kriministi. La situaciono plumaleskas, e prezidanto Daniel Noboa dekretas ke 22 kriminal organizuri esas terorista organizuri.

## Naski
* 1554 - Papo Gregorius la 15ma (m. 1623)
* 1590 - Simon Vouet, Franca piktisto (m. 1649)
* 1833 - Fernando Arturo de Meriño, prezidanto di Dominikana Republiko (m. 1906)
* 1866 - Albert Baertsoen, Belga piktisto (m. 1922)
* 1868 - Søren Peder Lauritz Sørensen, Dana kemiisto (m. 1939)
* 1872 - Ivar Lykke, chefministro di Norvegia (m. 1949)
* 1875 - Julio Herrera y Reissig, Uruguayana poeto (m. 1910)
* 1890 - Karel Čapek, Cheka skriptisto (m. 1938)
* 1890 - Kurt Tucholsky, Germana skriptisto (m. 1935)
* 1894 - Henryk Stażewski, Polona piktisto (m. 1988)
* 1902 - Josemaría Escrivá, santo di katolik-eklezio, fondinto di Opus Dei (m. 1975)
* 1902 - Alphonse Matejka, Suisa Idisto ed Interlinguisto (m. 1999)
* 1909 - Simone de Beauvoir, Franca filozofo e skriptisto (m. 1986)
* 1909 - Anthony Mamo, prezidanto di Malta (m. 2008)
* 1913 - Richard Nixon, prezidanto di Usa (m. 1994)
* 1920 - João Cabral de Melo Neto, Braziliana poeto e diplomacisto (m. 1999)
* 1920 - Clive Dunn, Angla aktoro (m. 2012)
* 1922 - Ahmed Sékou Touré, ex-prezidanto di Guinea (m. 1984)
* 1922 - Har Gobind Khorana, Indian-Usana biokemiisto, Nobel-laureato (m. 2011)
* 1925 - Lee Van Cleef, Usan aktoro (m. 1989)
* 1927 - Thorkild Hansen, Dana skriptisto (m. 1989)
* 1936 - Koos Koster, Nederlandana jurnalisto (m. 1982)
* 1940 - Miguel Ángel Rodríguez, ekonomikisto e prezidanto di Kosta Rika
* 1941 - Joan Baez, Usana kantisto
* 1941 - Wessel te Gussinklo, Nederlandana skriptisto (m. 2023)
* 1944 - Jimmy Page, Britaniana muzikisto e kompozisto (Led Zeppelin)
* 1952 - Marek Belka, chefministro di Polonia
* 1954 - Mirza Delibašić, Bosniana basketbalisto (m. 2001)
* 1957 - Kari Hotakainen, Finlandana skriptisto
* 1958 - Mehmet Ali Ağca, Turka teroristo qua atentis kontre la vivo dil Papo Ioannes Paulus la 2ma
* 1959 - Rigoberta Menchú, Nobel-laureato pri paco
* 1973 - Sean Paul, Jamaikana kantisto
* 1976 - Radek Bonk, Chekoslovakiana e Chekiana hokeisto
* 1977 - Adam Asanov, Polona kantisto, kompozisto e kansonifisto
* 1978 - Gennaro Gattuso, Italiana futbalisto
* 1989 - Nina Dobrev, Bulgara-Kanadana aktorino
* 1993 - Aminata Savadogo, Latviana kantistino e kompozistino
* 1994 - Radek Faksa, Cheka hokeisto

## Morti
* 1571 - Nicolas Durand de Villegaignon, Franca explorero e maristo, qua atakis Rio de Janeiro (n. 1510)
* 1858 - Anson Jones, lasta prezidanto di Republiko Texas (suocido) (n. 1798)
* 1873 - Napoléon la 3ma, prezidanto e pose imperiestro di Francia (n. 1808)
* 1878 - Vittorio Emanuele la 2ma, rejulo di Italia (n. 1820)
* 1901 - Edward Mitchell Bannister, Kanadana piktisto (n. 1828)
* 1901 - Manuel María de los Santos Acosta, prezidanto di Kolumbia (n. 1827)
* 1908 - Wilhelm Busch, Germana skriptisto (n. 1832)
* 1916 - Tadeusz Ajdukiewicz, Polona piktisto (n. 1852)
* 1921 - Rafael Antonio Gutiérrez, prezidanto di Salvador (n. 1845)
* 1944 - Antanas Smetona, prezidanto di Lituania (n. 1874)
* 1947 - Karl Mannheim, Hungara sociologo e filozofo (n. 1893)
* 1945 - Jüri Uluots, chefministro di Estonia (n. 1890)
* 1961 - Emily Greene Balch, Usana skriptisto, Nobel-laureato pri paco (n. 1867)
* 1990 - Bazilio Olara-Okello, militisto e prezidanto di Uganda (n. 1929)
* 1995 - Souphanouvong, unesma prezidanto di Laos (n. 1909)
* 1997 - Edward Osóbka-Morawski, chefministro di Polonia (n. 1909)
* 1998 - Kenichi Fukui, Japoniana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1918)
* 2001 - Paul Vanden Boeynants, chefministro di Belgia (n. 1919)
* 2004 - Norberto Bobbio, Italiana filozofo e politikisto (n. 1909)
* 2012 - Malam Bacai Sanhá, prezidanto di Guinea-Bisau (n. 1947)
* 2013 - James M. Buchanan, Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1919)
* 2014 - Dale Thomas Mortensen, Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1939)
* 2015 - Józef Oleksy, chefministro di Polonia (n. 1946)
* 2017 - Zygmunt Bauman, Polona sociologo (n. 1925)
* 2018 - Odvar Nordli, chefministro di Norvegia (n. 1927)
* 2022 - Toshiki Kaifu, chefministro di Japonia (n. 1931)
* 2022 - Bob Saget, Usan aktoro e komediisto (n. 1956)
* 2023 - Karl Alexander Müller, Suisa fizikisto, Nobel-laureato (n. 1927)

## Referi