Historio di Iran

La maxim anciena homala restaji trovita en Iran jacis en Kashafrud e Ganj Par, datizita de Paleolitiko. Restaji di Neandertali anke esis trovita. Parto di lua anciena historio esas komuna a de Mezopotamia.

Ye 334 aK Alexandros la Magna invadis Persia e vinkis imperiestro Darius 3ma. Il abandonis la regiono ye 328 o 327 aK. Greki, politikala herederi di Alexandros, kreis Seleucida imperio. Partiana imperio, fondita ye 238 aK, pose vinkis Seleucidi, e dominacis la regiono til 224, kande li esis vinkita da Sasanidi.

Ye 652 islami konquestis Persia, e granda parto di Sasanida urbi divenis sub islama guverno. Ye 1218 Mongoli komandita da Chingis-kano invadis la teritorio.

L'unesma Persiana dinastio qua adoptis shia-islamo esis Safavida dinastio, de 1501 til 1772. 

## <small>Important eventi en la recenta historio:</small>
* 1921 Komenco di konstrukto di Vali-Asr
* 1921 Militala stato-stroko da Reza Palavi
* 1921 Amad Sha, l'ultima Kajar-rejo, fugis
* 1925 Reza Palavi kronizis e titulizis su ipsa kom Reza Sha, remplasanta la Kajar-dinastio per la Palavi-dinastio
* Ye 1935 Persia divenas oficale Iran.
* Ye 1941 trupi di Unionita Rejio e Soviet-Uniono okupis Iran. La *[[sha]]* Reza Pahlavi esas koaktata transmisar la trono a sua filio Mohammad Reza Pahlavi pro refuzir forigar sua Germana konsilisti, malgre ilua proklamo di neutreso di Iran dum la Duesma Mondomilito
* 1946 Britanian e Usana trupi retraktesas de Iran. Usa helpas Mohamed Reza Sha forigar la Soviet-trupi
* 1951 Mohamad Mosadek elektesas kom chefministro
* 1951 La parlamento votas por nacionaligo dil oleo-industrio qua larje kontrolesis dal Angla-Iranan Oleo-kompanio
* 1951 Britania interdiktas Iranan oleo esforcante frapar l'ekonomio
* 1953 la *sha* suplantas nacional-mentala chefministro Mosadek per helpo da militisti e da CIA e Britanian Inteligenteso. Mohamed Reza Sha retro-venas e ganas plusa povo
* 1963 La kampanio 'Blanka Revolucion' por igar la lando plu ocidentala komencas, inkluzante teren-reformi
* 1964 Komeyni exilesas pos enuncir kontre la *sha*  ed Usa dum acepto di la 'lego di kapitulaco' da chefministro Hasan Ali Mansur
* 1965 Chefministro Hasan Ali Mansur ocidesas
* 1978 Anti-*sha*-manifesti duktas ad apliko di militala judicio
* 1978 Duadeki de manifestanti ocidesas e vundesas pos ke soldati komencis pafar dum manifesto en Jale-placo, dio konocata kom Nigra Saturdio
* 1979 – La *sha* Mohammad Reza Pahlavi mustas fugar ek la lando pro vasta demonstri.
* 1979 Ayatolo Khomeini retroiras ad Iran pos 14 yari en exileso e divenas la chefo dil lando.
* 1979 centi de adheranti di la Sha mort-exekutesis
* 1979 Islamista militemi hom-gajigas kinadek e du Usani en l'ambasadeyo di Usa en Tehran, postulante la Sha retro-venar ad Iran por esar judiciata
* 1980 – Vasta nacionaligo komencas.
* 1980 – Irak di Saddam Hussein atakas Iran, e la milito duros ok yari.
* 1980 – La ex-*sha* Mohammad Reza Pahlavi mortas en exilo
* 1980 Invado di Iran da Irak, komenco di la Milito Iran-Irak
* 1980 Mohamed Reza Sha mortas en exileso en Egiptia pro kancero
* 1981 Acenso di Mujahedin
* 1981 Usana gajo-homi liberigesis pos 444 dii di kapteso
* 1981 Ali Kameney elektesis kom prezidanto
* 1988 Fino di milito Iran-Irak
* 1989 – Ayatolo Khomeini mortas ed *ayatola* Kameney divenas la maxim supra chefo
* 1989 Akbar Hashemi Rafsanjani elektesis kom prezidanto
* 1997 – Mohamad Katami vinkas la prezidantal elekto
* 1997 Mohamad Katami rielektesis
* 2000 – Le novigo-mentala vinkas en parlamental elekti ganante 170 sideyi de tota 290 sideyi
* 2005 Magmud Amadinejad elektesis kom prezidanto
* 2009 Magmud Amadinejad rielektesis kom prezidanto, amasala protesti pro dubiti pri rezulti dil elekto
* 2013 Hasan Rohani elektesis kom prezidanto
* 2021 Ebrahim Raisi elektesis kom prezidanto
* 2024 Ebrahim Raisi mortas pro helikopter-acidento en Azerbaijan