open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tabloteniso

**Tabloteniso** esas sporto por du o quar personi, qui frapas baloneto per raketi specale kreita por ta sporto. La ludo eventas super un tablo dividita en du per un reto. Ecepte en la komencala servo, la ludisto o ludisti mustas permisar ke la baloneto sendita vers li frapez en lua/lia latero di la tablo unfoye, ante itere sendar ol kontre l'opozanto od opozanti.

Ta sporto kreesis dum la 19ma yarcento en Anglia. L'Internaciona federuro di tabloteniso (abreviuro en Angla: ITTF) kontrolas e regulas ta sporto en tota mondo depos 1926, e nune ol havas 217 asociita membri. Pos 1988 tabloteniso divenis olimpiala sporto.

## Oficala dimensioni di tablo

* Alteso de sulo: 76 cm
* Alteso dil neto: 15.25 cm
* Larjeso dil tablo: 152.5 cm
* Longeso dil tablo: 274 cm
Listo pri monarki di Portugal

Ca listo kontenas monarki di Portugal de 1139 til la destronizo di Manuel la 2ma e komenco di la republiko, en 1910.

## Dinastio Borgonha (1ma dinastio)

## Interregno (1383 til 1385)
Oficala nomo por la periodo inter la morto di rejo Fernando e la kronizo di lua fratulo João la 1ma, bastarda filiulo di Pedro la 1ma. Dum ta periodo Leonor Teles de Menezes e João esis regenti.

## Dinastio Avis

### Dinastio Avis-Beja

## Dinastio Habsburgo
La reji di ta dinastio esis anke reji di Kastilia, Nederlando, Napoli, Sicilia, León, Aragon, Valencia, Galisia, Granada ed altra loki.

## 4ma Dinastio - Dinastio Bragança

### Dinastio Saxe-Coburgh-Gotha e Bragança-Wettin

## Noti
# Pos la morto di João la 2ma sen filii o frati, la Portugalana krono transiris a lua kuzo Manuel la 1ma, Duko de Beja. Pro to ol nomizesas Dinastio Avis-Beja.
# António esis rejo til la batalio di Alcântara, kande ilu vinkesis e perdis la krono.
# Felipe la 2ma komencis regnar Portugal en 1580, ma erste en 1581 ilu kronizesis *de jure*.
# Ca nomo di dinastio ne esas oficala en Portugal.
Erick Barrondo

**Erick Bernabé Barrondo García** (n. 1991) esas Guatemalan atleto. Il ganis l'unesma olimpiala medalio por Guatemala en la historio: arjenta, por 20 km kuro marchado. Il anke ganis ora medalio por kuro marchado en Tot-Amerikala Ludi 2011.
Mansur Mustafayevich Isayev

**Mansur Mustafayevich Isayev** (n. ye la 23ma di septembro 1986) esas Rusa judoisto. Ilu ganis ora medalio en judoo dum l'Olimpiala Ludi en London, 2012.
Sarah Menezes

**Sarah Gabrielle Cabral de Menezes** (n. en 1990) esas Braziliana judoistino. El divenis l'unesma Braziliana sportistino qua ganis ora medalio pri judoo* dum l'Olimpiala Ludi en London 2012, en la kategorio infre 48 kg.
Kerstin Thiele

**Kerstin Thiele** (n. ye la 26ma di agosto 1986) esas Germana judoistino. El ganis arjenta medalio dum l'Olimpiala Ludi en London, 2012 en la kategorio til 70 kg por mulieri.
Adhemar Ferreira da Silva

**Adhemar Ferreira da Silva** (1927 til 2001) esis Braziliana atleto qua konkursis en triopla salto, e ganis du ora medalii en l'Olimpiala Ludi: en 1952 en Helsinki ed en 1956 en Melbourne. Il mantenis mondala rekordo por triopla salto de 1950 til 1953, e de 1955 til 1958.
Olʹga Sergeyevna Rıpakova

**Olʹga Sergeyevna Rıpakova** (n. en 1984) esas Kazakstanan atletino. El ganis l'ora medalio pri triopla salto por mulieri dum l'Olimpiala Ludi en London, 2012.
Caterine Ibargüen

**Caterine Ibargüen Mena** (n. en 1984) esas Kolumbian atletino. El ganis arjenta medalio en triopla salto por mulieri en l'Olimpiala Ludi en London, 2012, ed ora medalio en la Tot-Amerikala Ludi en Toronto, 2015.
Yohan Blake

**Yohan Blake** (n. 1989) esas Jamaikan atleto. Il ganis du arjenta medalii dum l'Olimpiala Ludi en London, 2012: por 100-metra kurado, e por 200-metra kurado. Ilu anke ganis du ora medalii pri 4x100-metra kurado: en London 2012, ed en Rio de Janeiro, 2016.
Albert Sabin

**Albert Bruce Sabin** (n. 1906 til 1993) esis Polonian-Usana ciencisto, qua developis la bokala vacino kontre poliomielito.
Dmitri Dmitriyevich Shostakovich

**Dmitri Dmitriyevich Shostakovich** (n. ye la 25ma di septembro 1906 til la 9ma di agosto 1975) esis Sovietiana kompozisto e muzikisto.

## Simfonio no. 5
Ye la 21ma di novembro 1937 en Leningrad, ilua Simfonio no. 5 esis unesmafoye pleata, kun granda suceso. En la periodo ante ca simfonio, ilua kompozuri esis des-estimata da la stato pro olia komplexeso: il konkluzis ke, por evitar severa  konsequantaji, il mustas kompozar en stilo di "socialista realismo". La Simfonio no. 5 esas egardata kom muziko qua semblante esas konforma ad oficala expekti, tamen ne kompromisas ilua reputeso kom sincera kompozisto.

## Simfonio no. 7
Ye la 5ma di marto 1942 en Rusa urbo Kuybyshev (nuntempa Samara) ilua simfonio no. 7 esis unesmafoye pleata. La unesma tri de la quar movimenti di la verko kompozesis en Leningrad, ed ol esis kompletigata en Kuibishev, adube Shostakovich e sua familio retretis en oktobro 1941. Ol esas la maxim longa de ilua simfonii, durante cirkume 75 minuti. Ol esis dedikata a la urbo Leningrad; la verko relatas la rezisto di ta urbo kontre Nazista Germania ye ta periodo. Ol balde divenis populara en ed exter Sovietia.
Abderrahmane Youssoufi

**Abderrahmane Youssoufi** (n. ye la 8ma di marto 1924 til la 29ma di mayo 2020) advokato e politikisto, esis chefministro di Maroko de 1998 til 2002.
Arthur Zanetti

**Arthur Nabarrete Zanetti** (n. 1990) esas Braziliana gimnastikisto. Ilu ganis ora medalio dum l'Olimpiala Ludi en London, 2012, ed arjenta medalio dum l'Olimpiala Ludi en Rio de Janeiro, 2016, ambe pri gimnastiko en ringi.
Alexandr Vinokurov

**Alexandr Nikolaevich Vinokurov** (n. en 1973) esas Kazakstanana biciklisto qua ganis un ora medalio en l'Olimpiala Ludi en London, 2012.
Federo-festo

**Federo-festo** (Franciana: *Fête de la Fédération*) esis memorigiva celebro dil unesma aniversario di preno di Bastille, evento judikata kom la komenco-punto di Franca revoluciono. Ol celebris, do, ye 14 di julio 1790 che *kampo di Marso* en l'urbo Paris, chef-urbo di Francia.
Fugo a Varennes

La **Fugo a Varennes** del 20ma til la 21ma di junio 1791 esis signifikanta epizodo dil Franca revoluciono en qua la rejala familio subisis grava dekado di autoritato.  

Rejulo Louis la 16ma e lua familio fugis segun plano a la rejalista (royalista) fortreso di Montmédy travestiante su kom Rusian aristokrata familio. Sed survoye li rikonocesis ed arestesis en la urbo Varennes; konseque li riduktesis til Paris. 

Ca epizodo augmentis la hostileso a la monarkio kom institucuro, e kontre Louis la 16ma e Marie-Antoinette kom personi.
Legifant asemblo (Francia)

**Legifantal asemblo** (de la 1ma di oktobro 1791 til la 21ma di septembro 1792) kreesis da konstituco di 1791, e sucedis la konstitucanta nacional asemblo. Kande decidesis ke nulu ek lua membri povis esar selektita, nova membri qui reprezentis maxim multe la richa borgezaro selektesis, esante la voto censala.

Dum la Franca Revoluciono la Nacionala Legifant Asemblo esis l'unesma moderna funcionanta parlamento di Francia. Ol havis 745 membri, havis sideyo en la Salono di la Manejo en Paris del 1ma di oktobro til la 20ma di septembro 1792. Ol pre-iresis da la Konstitucanta Nacional Asemblo e sucedesis da la Nacionala Kunveno. L'Asemblo precipue esis kompilita de homi sen experienco, antiklerikala, sub evo triadek e de la meza klaso.
Nacionala konvenciono

**Nacionala kunveno** (France: *Convention Nationale*) esis la precipua instituco di l'Unesma Franca Republiko, Asemblo elektita di Konstitucala karaktero qua koncentris exekutala e legifanta povi de 20ma di septembro 1792 til 26 di oktubro 1795. Komencis kun asemblo di konstitucala tipo konvokita en septembro di 1792 e formacesis ek l'elektadi celebrita ante. Unu di lua unesma skopi esis la redaktado di konstituco qua remplasis ta di 1791. Ica konstituco, quankam ne esis praktikita pro exterlandala presi, e multa historiisti konsideris ol un ek la maxim extrema existinta. Ol inkluzis universala sufragio, yuro a l'edukado ed a laboro e protektado kun publika pekunio di la maxim humili. 

Morgo di unesma dio l'asemblo supresis la monarkio. Poke pos un yaro, ye la 22ma di septembro, esis l'unesma dio dil Revolucionala kalendario di la republiko.
Paris-komono

La **Komono di Paris** (France: *La Commune de Paris*) esis kurta rebela movado (kolektiva jerado) qua guvernis l'urbo di Paris de la 18ma di marto (plu formale de la 28ma di marto) til la 28ma di mayo 1871.

Ol eventis ante existar la dividuro inter anarkiisti e komunisti, ed esas aklamata da amba grupi kom l'unesma povokapto per laborinta klaso dum l'industriala revoluciono. Debati pri la politiki e rezultaji dil rejimo kontributis por la rupto inter la du politikala grupi.
Věra Čáslavská

**Věra Čáslavská**  esis Chekoslovakiana gimnastikistino, qua ganis tri ora medalii en l'Olimpiala Ludi en Tokyo, 1964, e quar ora medalii en l'Olimpiala Ludi en México, 1968.

## Referi
An Kum-ae

**An Kum-ae** (n. 1980) esas Nord-Koreana judoistino. El ganis ora medalio en l'Olimpiala Ludi en London, 2012 ed arjenta medalio en l'Olimpiala Ludi en Beijing, 2008 en la kategorio til 52 kg por mulieri. El anke ganis du bronza medalii dum internaciona championkonkursi pri judoo.
Proklamo dil aboliso di rejeso

La **proklamo dil aboliso di rejeso** esis epizodo di Franca revoluciono, qua eventis ye la 21ma di septembro 1792 en l'unesma kunsido di Nacionala konvenciono, en qua la deputati proklamis l'aboliso di la monarkio en Francia (qua de 4 di septembro 1791 esis preninta la formo di konstitucala monarkio), markante la nasko di Unesma Franciana republiko.
Mortigo di Louis la 16ma di Francia

La **mortigo di Louis la 16ma**, judiciita pro alta trahizo, e kondamnita pos la proceso a mortopuniso per kapotrancho segun anunco di la deputati de la Nacionala konvenciono, eventis ye la 2ma di januaro 1793 proxim la dimezo en Paris, an la placo *Place de la Révolution* (antee Placo Louis la 15ma e, pos 1795, *Place de la Concorde*, "placo di la konkondio"). Ol esis importanta evento di Franca revoluciono, e plu ordinare, di historio di Francia.

Louis la 16ma probis fugar de Francia en 1791 kun lua spozino Marie Antoinette, por obtenar extera suporto por riestablisar l'Anciena Rejimo. Li kaptesis en l'urbeto Varennes, ante arivir la fortreso Montmédy, royalista bastiono trans la frontiero kun Austriana Nederlando. La habitantaro komencis divenar kontre Louis, pos ilu retrosendesir a Paris, enkarcerigita.

## Bibliografio
Paul e Pierrette Girault de Coursac skribis verki pri Louis la 16ma:
* *Louis XVI, Roi Martyr*. Tequi 1982,
* *Louis XVI, un visage retrouvé*. O.E.I.L. 1990.
* ''La mort du Roi;G.Lenotre,André Castelot "les grandes heures de la Révolution Française" L.A.P
Falo di Robespierre

La **falo di Robespierre** esas konsekutiva di serio di eventi developita de 26 di julio til mezo-dio di 28 di julio 1794 (*9 Thermidor*) ye du hori di matino, qua duktis al falo di Robespierre e lua sequanti e qua karakterizis la fino di la rejimo di teroro.

## Bibliografio
* Bronislaw Baczko, *Comment sortir de la Terreur. Thermidor et la Révolution*, Paris, Gallimard, collection « NRF essais », 1989.
* Emmanuel Berl, *Le 9 Thermidor*, Hachette, collection « L'Histoire par l'Image », 1965.
* Françoise Brunel, *Thermidor, la chute de Robespierre*, Bruxelles, Complexe, 1989.
* Jean Massin, *Robespierre*, Alinéa, 1988.
* Dominique Rondelot " Le venin thermidorien" Bulletin "Association Maximilien Robespierre pour l'Idéal démocratique" n° 11, juillet 1999
* Dominique Rondelot " Le venin thermidorien" Bulletin "Association Maximilien Robespierre pour l'Idéal démocratique" n° 12, octobre 1999
* Albert Mathiez, *Études sur Robespierre*, *À la Commune le 9 Thermidor*, Éditions sociales, 1973.
* Albert Mathiez, « Les divisions dans les comités du gouvernement à la veille du 9 thermidor : d'après quelques documents inédits », Extrait de la *Revue historique*, Tome CXVIII, 1915.
* Mona Ozouf, « Thermidor ou le travail de l'oubli » in *L'école de la France*, Paris, Gallimard, collection « Bibliothèque des histoires », 1984. 
* Gérard Walter, *La Conjuration du 9 Thermidor*, Paris, Gallimard, collection « Trente Journées qui ont fait la France », 1974.
* Gérard Walter, *Robespierre*, Paris, Gallimard, collection « NRF biographies », 1989 (réédition).
* Bernard Vinot, *Saint-Just*,Paris, Fayard, 1985.

## Filmografio
* Abel Gance, Napoléon*, 1927
* La Terreur et la Vertu : Robespierre, *1965''
L'epoko di raciono

**L'epoko di raciono: inquesto di vera e fabloza teologio** (*The Age of Reason: Being an Investigation of True and Fabulous Theology*) esas pamfleto, verkita da l'Angliana radikalismo ed Usana revoluciono di 18ma yarcento Thomas Paine, qua kritikas la religio e negas la bibliala nereso-povo. Editita en tri parti en 1794, 1795 e 1807, ol havis granda suceso en Usa ma la Britana publiko recevis ol desfavoroze pro timo al kresko di la politika radikalismo pro Franca revoluciono.

L'epoko di raciono kontenas argumenti tipe deisma; exemple, ol reliefigas la korupteso dil kristana eklezio ed ol kritikas di to peno por aquirar politikala povo. Paine pledas por la raciono vice revelacio, quon il stiras al desaceptar la mirakli ed a vidar la Biblio kam simpla literaturala verko e ne kam texto inspirita da Deo.

L'epoko dil raciono ne esas ateista texto, nam ol apologias la naturala religio e pledas por Deo kreinto.
Revolucionala militi di Francia

**Franciana revolucionala militi** o **Koaliso-militi** eventis pos la komenco di l'enemikesi inter la Franca revolucionala guvernerio ed Austria en 1792 e til la signato di la traktato di Amiens di 1802. Ol dividesis en Unesma koalisuro (1792-1797) e Duesma koalisuro (1798-1801), malgre Francia konstante militis kun Britania de 1793 til 1802. Ol distingesas pro la fervoro revolucionala dal Franci fervoro e por novigi en militala ambito.
Deklaro pri la yuri di la homo e di la civitano de 1789

La **deklaro di yuri di homaro e di civitano en 1789** aprobita dal Franciana Konstitucanta nacional asemblo la 26 di agosto 1789 esas unu dil precipua dokumenti di Franca revoluciono por definir la persona e kolektiva yuri kam universala. Influita per la doktrino dil naturala yuri, la yuri di homaro establisas su kam universala, valida omnatempe ed omnaloke nam apartenas al homala naturo.

## Bibliografio
* Georg Jellinek, *Die Erklärung der Menschen- und Bürgerrechte*, Duncker&Humblot, Berlin, 1895.
* Vincent Marcaggi, *Les origines de la déclaration des droits de l'homme de 1789*, Fontenmoing, Paris, 1912.
* Giorgio Del Vecchio, *La déclaration des droits de l’homme et du citoyen dans la Révolution française: contributions à l’histoire de la civilisation européenn*e, Librairie générale de droit et de jurisprudence, Paris,1968.
* Stéphane Rials, ed, *La déclaration des droits de l’homme et du citoyen*, Hachette, Paris, 1988, ISBN 2-01-014671-9.
* Claude-Albert Colliard, *La déclaration des droits de l’homme et du citoyen de 1789*, La doumentation française, Paris, 1990, ISBN 2-11-002329-5.
* Gérard Conac, Marc Debene, Gérard Teboul, eds, *La Déclaration des droits de l'homme et du citoyen de 1789; histoire, analyse et commentaires*, Economica, Paris, 1993, ISBN 978-2-7178-2483-4.
Komitato pri generala sekureso

La **Komitato pri generala sekureso** (France: *Comité de sûreté générale*) esas institucuro del Unesma Franca republiko qua direktis revolucionala policistaro e yusteso, e surveyis raporti pri trahizo, e sendar suspektiti a la Revolucionala Tribunalo. Dum lua historio, ca komitado havis admaxime 16 membri.

Ol establisesis ye la 2ma di oktobro 1792 da la Nacionala konvenciono. Lua skopo esis protektar Francia de enemiki, sive exterlanda, sive interna. Ol kontributis por sendar multa personi a mortigo per gilotino.
Manifesto di Brunswick

Tale nomizita **Manifesto di Brunswick**, datizita de la 25ma di julio 1792 e skriptita da Karl Wilhelm Ferdinand, chefo di Prusian armeo, esis militala e politikala minaco prizentita a Franca populo. Ca manifesto minacis ke, se Franca rejala familio agus violentoze, Franca populo anke subisus violento.

## Bibliografio
* H. A. Barton, Guil. *The Origins of the Brunswick Manifesto*, *French Historical Studies*, vol. 5, n° 2, 1967, p. 146-169.
* Jacques Godechot, *La Contre-Révolution : doctrine et action, 1789-1804*, Presses universitaires de France, 1961.
* Mathurin Lescure, *Rivarol et la société française pendant la Révolution et l’Émigration, 1753 - 1801*
Dio di teguli

La **Dio di teguli** (Frence: *Journée des Tuiles*) esis revolto qua eventis che l'urbo Grenoble, Francia ye la 7ma di junio 1788. Ol esis un ek l'unesma revolti qui precedis Franca revoluciono e, por kelka historiisti, ol esas la komenco di ol.

## Bibliografio
* Simon Schama (1989). *Citizens: A Chronicle of the French Revolution*. New York: Knopf, pp.&nbsp;272–283.
Asemblo di Vizille

L**'Asemblo di Vizille** esis la rezulto de la renkontro di plura reprezentanti en Grenoble, qua eventis ye la 7ma di junio 1788. Lua skopo esis debatar l'eventi di Dio di teguli, unu di l'unesma revolti precedanta Franca revoluciono.
Batalio di la ponto di Arcole

La **Batalio di la ponto di Arcole** eventis inter la 15ma e la 17 di novembro 1796 en Arcole, provinco Verona, an la nord-esto de la nuna Italia. La batalio konfrontis Franci, duktita da Napoléon, kontre Austriani.

Pos vinkir la batalio, Franci konquestis Lombardia komplete e pose siejis Mantova, e koaktis Austriani abandonar la peninsulo di Italia.
Siejo di Thionville (1792)

La **Siejo di Thionville** eventis ye la 24ma di agosto til la fino di septembro 1792 e facesis dal armeo koalisita di  Austriani e  Franca ekmigranti komandita da Frédéric Louis de Hohenlohe-Ingelfingen. L'urbo, defendita da Georges Félix de Wimpffen rezistis la koalisisti dum monata til ta ultima levis la siejo.

François-René de Chateaubriand partoprenis kune la soldati de la koalizuro e vundesis.
Vinkeso di Marquain

**Vinkeso di Marquain** esas pelmele fuguo di sedicianta Franca trupo ke ocidis lua oficiri avan l'armeo di Arkidukio di Austria en Marquain, en Belgia, 29 di aprilo 1792, dum Franca revoluciono.
Unesma koalisuro

**Unesma koaliso** esas koaliso formacita de 1792 til 1797 per multa Europana monarkii kontre revolucionala Francia.
Kombato-faski Italiana

**Italiana faskii di kombato** (Italiane: *Fasci italiani di combattimento*) esis politikala movado kreita da Benito Mussolini en Milano ye 23 di marto 1919. Ica organizuro esis la nukleo di qua esor Fashista nacionala partiso di Mussolini.

## Extera ligili
* La nasko dil fashismo
Fashista nacionala partiso

**Fashista Nacionala Partiso** esis Italiana politikala partiso, maxima expresiono di fashimo ed unika legala partiso dum la diktatoreso di Benito Mussolini. Ol fondesis en Roma, ye 7 di novembro 1921, da Mussolini de nukleo di Italiana faskii di kombato.
Rexismo

**Rexismo** esas politikala movado di revolucionala nacionalismo qua developesis dum l'unesma mezo di 20ma yarcento en Belgia. Ol esas Belgana homologo di Italiana fashismo, Hispaniana falangismo o la movadi di Corneliu Zelea Codreanu kam Fero-guardio en Rumania.

La nomo dil movado venas el frazo *Christus Rex* (Kristo-rejulo).

## Bibliografio
* *The Patriotic Traitors: A History of Collaboration in German-occupied Europe, 1940-45* by David Littlejohn. ISBN 0-434-42725-X
* *Wallonien: The History of the 5th SS-Sturmbrigade and 28th SS Volunteer Panzergrenadier Division* by Richard Landwehr, Ray Merriam, and Jean-Louis Roba. ISBN 1-57638-088-2
* « Degrelle : Les années de collaboration » de Martin Conway
* *L' Ordre Nouveau* por Maurice De Wilde, Duculot, Paris-Gembloux, para la edición francesa, 1984 (Traducido del neerlandés por Jean-Pierre Orban y Paul Tannenwald — 179 páginas)
* Lionel Baland, Léon Degrelle et la presse rexiste, Paris, Éditions Déterna, 2009 (ISBN 978-2-913044-86-9)
* Streel José, La révolution du XXème siècle (réédition du livre paru en 1942 à la NSE à Bruxelles), préface de Lionel Baland, Déterna, Paris, 2010.
Fero-guardio

**Fero-Guardio** (Rumaniane: *Garda de Fier*) esis Rumaniana fashista, ultranacionalista ed antisemita movado, konvertita en politikala partiso, qua existis de 1927 til Duesma mondomilito.
Felix Hamrin

**Felix Teodor Hamrin** (1875 til 1937) politikisto, esis chefministro di Suedia de 6 di agosto til 24 di septembro 1932.
Indo-Iranana lingui

}}]] |  }} }
|-
| colspan=2 style="text-align: center; padding-bottom: 0.5em;" |Videz anke: Linguaro
|}
**Indo-Iranana lingui** esas la grupo di Indo-Europana lingui kun plu parolanti; ultre esas la maxim orientala brancho di Indo-Europana linguaro. La maxim destakata lingui di la familio esas Hindi linguo, Urdu linguo, Bengali linguo, Persiana linguo e Kurda linguo.

Ol dividesas en tri grupi:
* Indo-Ariana lingui: Proxime miliardo di parolanti en India, Pakistan, Bangladesh, Afganistan, Nepal, Sri Lanka ed Europa.
* Irana lingui: proxime 130 milini di parolanti en Iran, Afganistan, Pakistan, Tajikistan, Osetia e Kurdistan.
* Nuristana lingui:  Proxime  parolanti en Afganistan (maximparte en la provinco Nuristan) e Pakistan.
Persiana linguo

**Persa linguo** (Perse: *فارسی fārsī* esas linguo parolata en Iran, quankam on povas trovar komunesi di parolanti en Afganistan, Tajikistan, Uzbekistan, Oman, Unionita Araba Emirii, Pakistan e mem India, sen kontar la parolanti de la diasporo. Ol ha vas plua kam 100 milion nativa parolanti. Ol apartenas al Indo-Europana linguaro. Olua tipologio esas subjekto-verbo-objekto.

## Extera ligili
* Persa linguo (Perse)
* Lernez la Persiana! 
* bazala vokabulario
Osetiana linguo

**Osetiana** od **Oseta linguo** esas un ek estala Irana lingui dil familio di Indo-Europana linguaro, qua parolatesas en Osetia – regiono en amba lateri di Granda Kaukazia. Ol es la linguo di republiko Nord-Osetia-Alania di Rusia e lando disputata Sud-Osetia agnoskata kom la nedependanta da Rusia, Nikaragua, Venezuela e Nauru, e fakte nur formale parto di Gruzia. La linguo havas  parolanti, di qua c. 60% lojas en Nord-Osetia-Alania e 10% en Sud-Osetia.
Iranana lingui

L**'Iranana lingui** esas parto del Indo-Europana linguaro. Kun Indo-Ariana lingui e Nuristana lingui, formacas la grupo di Indo-Irana lingui, parto di Indo-Europana linguaro.
Indo-Ariana lingui

**Indo-Ariana lingui** esas subgrupo di lingui, apartenanta ad Indo-Irana lingui de Indo-Europana linguaro. Ol esas parolata precipue en India. La precipua lingui de ta grupo esas:
* Hindi ed Urdu (fakte, un unika linguo, Hindustani) - cirkum 240 milioni di parolanti
* Bengali - cirkum 230 milioni di parolanti
* Punjabi - cirkum 90 milioni di parolanti
* Marathi - cirkum 70 milioni di parolanti.
Nuristana lingui

**Nuristana lingui** esas grupo di Indo-Irana lingui parolata en la provinco di Nuristan.

## Bibliografio
* Decker, Kendall D. (1992) *Languages of Chitral.* Sociolinguistic Survey of Northern Pakistan, 5. Islamabad: National Institute of Pakistan Studies, Quaid-i-Azam University and Summer Institute of Linguistics.
* Grjunberg, A. L. (1971): *K dialektologii dardskich jazykov (glangali i zemiaki). Indijskaja i iranskaja filologija: Voprosy dialektologii.* Moscow.
* Grjunberg, A. L. (1999): Zemiaki jazyk/dialekt. In: *Jazyki mira: Dardskie i nuristanskie jazyki.* Moscow: Indrik 1999, 123-125.
* Morgenstierne, Georg (1926) Report on a Linguistic Mission to Afghanistan. Instituttet for Sammenlignende Kulturforskning, Serie C I-2. Oslo. ISBN 0-923891-09-9
* Jettmar, Karl (1985) Religions of the Hindu Kush ISBN 0-85668-163-6
* J. P. Mallory, *In Search of the Indo-Europeans: Language, Archaeology and Myth*, Thames and Hudson, 1989.
* James P. Mallory & Douglas Q. Adams, "Indo-Iranian Languages", *[[Encyclopedia of Indo-European Culture]]*, Fitzroy Dearborn, 1997.
* Strand, Richard F. "Nuristana lingui" en Encyclopaedia Iranica
Avestana linguo

**Avestana** esas un ek la maxim anciena lingui del Indo-Europana linguaro. La texti existanta en ca linguo esas de du tipi: religiala texti dil Zoroastrismo, del unesma yarmilo aK, o poezii pri temi mitologiala e tradicioni de anciena Iran.

Nulo ek ca texti skribesis per Avestana alfabeto til la morto di la propra linguo, inter 4ma e 6ma yarcenti. Vice, uzesis l'alfabeto Pahlavi por enrejistrar li.
Italika lingui

**Italika lingui** esas brancho di Indo-Europana linguaro qua inkluzas Latinida lingui ed extingita lingui kam Latina ed altri anciena lingui parolita en aktuala Italia.

## Extera ligli
* Lingui en Anciena Italia
Deklaro di Balfour

La **Deklaro di Balfour** esis formala manifesto di Britaniana guvernerio publikigita ye la 2ma di novembro 1917 en qua l'Unionita Rejio deklaris su favoroza a kreado di Juda nacionala hemo en la Britaniana Mandato di Palestina. La formato dil dokumento esas letro signata dal Britaniana sekretario di extera rilati, Arthur James Balfour e dirigita a barono Lionel Walter Rothschild, duktisto di Judala komuneso en Britania, por olua transmito a Sionista federo di Britania e Irlanda. La deklaro, ube Britaniana guvernerio decidis apogar la kreado di Juda hemo en lua mandato, konsideresas kam l'unesma rekonocado di mundiala potenco del yuri dil Juda populo sur la Tero di Israel.

## Relato Weizmann-Balfour
Chaim Weizmann esis kemiisto qua developesis procedo por sintezar acetono tra fermentaco. Acetono bezonesas por produktar kordito, povoza propulsanta explozivo senfumo (Germania kontrolis kalcioacetato).
Terorist-atenti en sudo-Israel ye 2011

La 18 di agosto 2011 esis realizita koordinita serio di terorist-atenti en sud-Israel, apud la frontiero kun Egiptia. La Palestiniana teroristi apartenanta a Komitati di Populara Rezisto pafis kontre du autobusi, du partikular automobili e militara patrolo. Ok Israeliani mortis en ica atako.

## Referi
Siejo di Lille (1792)

La **Siejo di Lille** eventis de la 29ma di septembro til la 8ma di oktobro 1792. Malgre Lille subisis intensa bombardo, Franci sucese rezistis l'atako da Austriana trupi.

Multa kuglegi esis kolektita da la habitantaro.
Raporto Grégoire

Tale nomizita **raporto Grégoire** esas raporto skribita da Henri Grégoire (surminizita *abado Grégoire*) e prizentita a Nacionala konvenciono ye la 4ma di junio 1794 (16 prairial II) pri la stando di Franca linguo en Francia. Ol titulizesis *Rapport sur la Nécessité et les Moyens d'anéantir les Patois et d'universaliser l'Usage de la Langue française*.

Segun konkluzo prizentata a la Nacionala konvenciono, nur 1 ek 5 Franci konocis perfekte l'idiomo parolita da la Konvenciono e dal habitantaro di Paris. Ca epoko, existis diversa lokala dialekti (*patois*) ne sempre mutuale komprenebla, e samatempe la linguo uzita dum Franca Revoluciono konocesis mem en Kanada ed apud fluvio Mississippi.

## Extera ligili
* Raporto Grégoire
Veillons au salut de l'Empire

***Veillons au salut de l'Empire*** esas revolucionala kansono di 1791.

La liriki dil kansono esis skribita dum la lasta monati di 1791 da Adrien-Simon Boy, chefa-kirurgiisto di l'armeo di Rheno, sur ario da Renaud d’Ast (1787).

## Extera ligili
* La kansono en Youtube
Tereno di templo

La **Tereno dil templo**, jacanta en Independence, Missouri, esas la loko ube konstruktesis l'unesma templo di la Movado di Lasta-Dia Santi. La loko konsakresis ye la 3ma di agosto 1831 da la movado fondita da Joseph Smith, Jr., e kompresis ye la 19 di decembro sam yaro, da ilua kolego Edward Partridge, por esar centro di Nova Ierusalem o "Urbo di ciono" pos ke il recevis revelo deklarinta ke ol esus la renkontigo punto di Santi di la lasta dii.

## Extera ligili
*Church of Christ (Temple Lot) web situo
*Far West Cultural Center
Karcero Liberty

**Karcero Liberty** esas anciena karcero en Liberty, Missouri, Usa. Ol servis kom stato-distriktala karcero inter decembro 1834 e 1853. 

Joseph Smith, Jr., fondinto dil Movado di Lasta-Dia Santi, ed altra adepti enkarcerigesis ibe del 1ma di decembro 1838 til aprilo 1839, dum la tale nomizita Milito di Mormoni.

Hodie la situo esas centro di vizitanti jerata dal Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi, ed inkluzas enedifica taliita rikonstrukturo di la karcero sur olua originala situo che 216 North Main.
Domo di Abeluyo

**Domo di Abeluyo** esas un ek la du oficala domi qui apartenis a Brigham Young, frua guidinto dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi (mormoni). La Domo di Abeluyo obtenis lua nomo de skulto di abeluyo sur la domo. Ol esis kreita da bofrato di Young ed arkitekto di Templo Mormona en Salt Lake City, Truman O. Angell, qua pose kreis l'altra domo di Young, Domo di Leono.

## Videz anke
* Domo di Leono
Teroro (Franca revoluciono)

**Teroro** (France: *la Terreur*) esis periodo di violento dum la Franca revoluciono qua duris de septembro 1793 til la printempo di 1794. Dum ica periodo guvernis la Komitato di publika salvo, exekutiva organo kreita en aprilo 1793 por apogar e plufortigar l'agado di Komitato di generala sekureso qua existis de 1792.

## Preskripti prenita dum la guvernado di Teroro

### Ekonomiala mezuri
La precipua skopo di Teroro ekonomiale esis asekurar la provizuri ambe di Paris e di l'armeo, por preventar posibla populala revolto. Dum la printempo e somero di 1793, la situeso esis dramatikala. La famino minacis la habitantaro. Spolii multiplikesis e por salvar la situeso, Nacionala konvenciono decidis limitizar la preci di kelka produkturi ye mayo 1793. En julio, komonestri povis aplikar la mortopuniso kontre amasiganti. En agosto, proskriptesis tirar kapitalo dil lando e la borso klozis. Ye la 29ma di septembro 1793 aprobesis la Lego di generala maximo qua fixigis la maxima tarifo di la produkturi di chefa vari qui havis ye 1790. Ma Generala maximo kurajigis nigra merkato e danjerigis textila industrio. Ol adoptesis altra mezuri:

* Evaluo di la preci di grani (cereali e leguminosi).
* Imposto sur fortuno, konfiskado di tereni di "enemiki dil populo" e di suspektiti (1794)
* Requiziti sub vigilado di revolucional armeo e di nacionala guardii.

### Sociala mezuri
* Aboliso dil sklaveso (dekreto di 29ma di agosto 1793).
* Obligeso di tu-dico (dekreto di novembro 1793).
* Dekremento di fristo inter divorcio e nova mariajo (dekreto di 28ma di decembro 1793).
* Egala reparto di heredaji ke suprimas privilegii di seniori (Lego di Reparto dil 5ma di junio 1793).
* Distributo di komunala bonaji (dekreto di 10ma di junio 1793, nulatempe aplikita pro opozado di komonestresi).
* Supreso di militala legaro por represar revolti rilata kun la frumento (aprobita per Konstitucal Asemblajo en 1789).
* Kontado di indijenti qua percibis helpo procedanta dil konfiskita bonaji. Ol orgaizesis atendo di povri heme.
* Projeto pri Civila Kodexo, nefinita.

### Religia e kulturala mezuri

* Supreso di omna kongregacioni ye 18ma di agosto 1792.
* Supreso di universitati en 15ma di septembro 1793.
* Supreso di akademii en decembro 1793.
* Kreado di republikala kalendario.
* Kreado di kalendario di republikala festi. La dekreto di 7 de mayo 1794 instauras festo di raciono e festo di Suprema Ento.
* Ol organizis kampanio di deskristianigo en chef-urbo ed en plura provincii, sub guido di Joseph Fouché. 3000 municipii chanjis lua nomo. En novembro 1793, Robespierre kondamnas ateismo en diskurso en Klubo di Jakobini. En 1794, impozas kulto al Suprema Ento ed proklamas nemortaleso di l'anmo.
* Arkiepiskopo di Paris, Jean-Baptiste Gobel e mila di sacerdoti, nias jurar la Konstituco. Multa eklezii esas desakralizita e konverita en magazini o transformacita en templi dil Raciono.
* Censuro di Parisina teatri. La Komitato di publika Salveso rekomendis reprezentado di patriotala verki.
* Bilanco di deskristanigo:  kleriki abandonis sacerdoteso.
Ocitano-Latinida linguaro

**Ocitano-Latinida linguaro** esas brancho dil Latinida lingui, qua apartenas a l'Indo-Europana linguaro.

Ol formesas da du precipua lingui:
* la Kataluniana
* l'Ocitaniana
* la Aragonana
## Referi
Galo-Italiana linguaro

**Galo-Itala linguaro** esas linguaro apartenanta al Latinida lingui di l'Indo-Europana linguaro.

Ol kompozesas per lalingui parolata en nord-Italia. Ica lingui esas:
* Piemontana linguo
* Liguriana linguo
* Lombardiana linguo
* Emilio-Romagnana linguo
* Venetana linguo

En Italiana stati ante l'unigo, la koloquiala lingui uzita dal populo esis ta Galo-Italiana lingui. Literaturala Italiana, qua provenas ek la Toskana, ne esis komprenita da multa personi ante 1860, kande nur 2,5% de la habitantaro komprenis la linguo. Publika uzado di ta lingui deskreskis pro la migrado di Italiani qui ne parolis ta linguo cers la sudo di la lando, l'adopto di l'Italiana kom oficala linguo dil stato ed l'uzo en la skolo di l'Italiana vice altra lingui.

## Bibliografio
* C. Grassi, A. A. Sobrero, T. Telmon. *Fondamenti di dialettologia italiana*, Roma-Bari, Editori Laterza, 1997, ISBN 88-420-5131-4.
* L. Renzi. *Nuova introduzione alla filologia romanza*. Bologna, Il Mulino. Pagg. 504. ISBN 88-15-04340-3.
Domo di Leono

**Domo dil Leono** konstruktesis en 1856 da Brigham Young en Salt Lake City, Utah, por rezidar kun ilua poligamiala familio di cirkume 27 mulieri e 57 infanti. Truman O. Angell, bofrato di Brigham Young, qua projetis la Templo Mormona en Salt Lake City esis anke skriptisto di la projeto di ta hemo, qua nomizesis segun leona statuo sur la fronto-enireyo, skultita da William Ward. L'adreso di la domo esas 63 *East South Temple*, an la krucovoyo kun la strado *State Street*, distanta 1 quartero este de la Quadrato di templo. Ol jacas proxim altra rezideyo di Brigham Young, tale nomizita "domo di Abeluyo". Brigham Young mortis hike en 1877.
Deismo

**Deismo** esas filozofiala kredajo qua aceptas l'existo e naturo di Deo tra raciono e personala experienco, vice tra komuna elementi di teista religii kam direkta revelado, fido o tradiciono. Deisto esas persono qua kredas en l'existo di Deo ma praktikas nula religio. Tale, un ek la postulati di ca doktrino esas ke Deo existas e kreis fizikala universo, ma ne interferas en ol. Ica postulato originesas kun filozofio e religiala movado qua derivas l'existo e naturo di Deo per raciono. Do, ne posizionas pro quo facas Deo exter l'universo, kontraste fideismo qua trovesas en multa docaji di kristanismo, islamo e judaismo, qua subtenas ke religio dependas sive de revelado di santa skripturi, sive del atesto di altra gento.

## Konocata deisti
* Thomas Paine
* Voltaire
* Montesquieu
* Benjamin Franklin
* George Washington
* Thomas Jefferson
* Thomas Hobbes
* John Locke
* John Quincy Adams
* James Madison
* Immanuel Kant
* Thomas Edison
* Walt Whitman
* Mario Vargas Llosa
* John Lennon
La serchado

**La serchado** esas hero-komika poemo en 10 kanti, kompozita da Andreas Juste. Ol esas un ek la maxim importanta verki dil Ido-literaturo.

Ol dividesas en du parti:
* L'unesma kontenas la 6 unesma kanti.
* La duesma kontenas la 4 sequanta kanti.

La verko komencas per dediko dil poemo a plura poeti qui selektis skriptar en Ido. Pose on trovas prefaco sub formo di epistolo, en qua l'autoro klasifikas sua verko kom "hero-komika". Yen, segun l'autoro ipsa, "la vera skopi dil poemo":

En la prefaco, la strukturo esas AABBCCDDEE.

## Personi
* Rinaldo: nomizita la prudenta, duko dil Garimundi. Il esas granda, robusta, atleta, kun tre larja mandibulo, brunatra e belkurva fronto, lokloza e nigra hararo.
* Manisho la sajo: Konsilero di Rinaldo. Ol havas kaprala barbo
* Picho, l'eloquenta: Olda shuisto. Il uzas bastono
* Marmelo la gibozo
* Kapdisharko
* Astolfo, l'advokat-poeto
* Rikumo la falkono preferata dal Imperiestro
* Karolo la gardero
* Doktoro Didrisho: "Diplomacita Docero pri omna cienci homala".
* Vilyan, Soravo kaptita
* Bongero: Majestala Margravo.
* Smerlapo, la giganto
* Odoriko: Imperiestro di Goti
* Komto Tisbaldo
* Berniko
* Rikardo: Arkero
* Picho: Olda shuisto

## Extera ligili
*  (faksimilo dil unesma edituro de 1972)
* La Serchado
Bislama-linguo

**Bislama** esas kreola linguo parolata en Vanuatu.

L'origino dil nomo esas la Franca frazo *bêche de mer*.

Verbi en la Bislamana ne konjugesas. Ol konsistas ek radiko prenita al Angla, Franca od altra linguo. Multa transitiva verbi finas ye -em, -im, od -um, dependanta di vokala harmonio. Ol existas marko por preterito e por futuro qua maxim-multa-kaze aparas en la komenco dil frazo o apud la verbo.

:*Mi wantem bia* ~ Me volas biro.
:*Mi bin wantem bia* ~ Me volis biro. (bin=marko di pasato, ek l'Angliana "been")
:*Bambae/Bae mi wantem bia* ~ Me volos biro. (Bambae/Bae=marko di futuro, ek l'Angliana "by and by")

## Extera ligili
* Imformo pri la Bislama
* Informo dal Universitato di Hawaii
* Vortaro Angla-Bislama
* Voratro Bislama-Angla
* Gramatiko dil Bislama
Racion-epoko

**Racion-epoko** kulturala ed intelektuala movado di intelektuali de 18ma yarcento en Europa - specale Francia ed Anglia - ed Usa. Ol stimulis cienco ed intelektuala debato di idei, ed opozis superstico, netolero e ecesi de l'eklezio o de la guverni. Ol developesis de fino di 17ma til la komenco di Franca revoluciono, quankam en ula landi prolongis su dum l'unesma yari di 19ma yarcento. La 18ma yarcento divenis konocita kom l'yarcento di lumi.

Pensisti di Racion-epoko asertis ke humana raciono povis kombatar nesavo, superstico e tiraneso, e konstruktar plu bona mondo. Racion-epoko havis granda influo en ekonomiala, politikala e social aspekti di lua epoko. Estetikala expreso di ta movado esis neoklasikismo.

## Racion-epoko en kelka landi
Ek l'Unionita Rejio, ubi uli di l'esencala traiti dil movado aparis ante ke en altra lonki, Racion-epoko asentis su en Francia, ube anglofilia avancigis da Voltaire, e produktis hike lua ideologiala korpo, enciklopedismo, e lua plu reprezentiva personi (Montesquieu, Diderot, Rousseau, edc.). Anke aparis, okazione autonome ma altra da l'influo da Anglia o Francia, en altra arei di Europa (Nederlando, Italia, Hispania, Polonia, Rusia, Germania, edc.) o en l'Amerikala kolonii. To esis kondicionita da grado di ideologiala e socio-politikala developo aquirita en la momento di nasko di nova ideologio e pro inter proceso sequita dum lua developado.

## Referi
Félix María Samaniego

**Félix María Serafín Sánchez de Samaniego Zabala** ( 1745 til 1801) esis Hispana skriptisto konocata da lua fabli.

## Extera ligili
* Portalo pri Samaniego en Virtuala Biblioteko Miguel de Cervantes
* Verki da Samaniego en Virtuala Biblioteko Miguel de Cervantes
* Altra kolektajo di fabli da Samaniego
Hispanlingua literaturo

**Hispanlingua literaturo** esas literaturo skribita en Hispaniana linguo. Ol esas un ek la maxim importanta ed extensa del mundo nam ol skribesas en un ek la maxim parolata lingui del mundo ed anke pro la quanto e la qualeso di lua aportadi a l'universala literaturo.

## Videz anke
* Hispaniana literaturo
Jacques Bol

**Jacques Bol** (29 di aprilo 1922 - 3 di mayo 2009) esis belga idisto qua naskis en Berzee sude di Charleroi en Belgia.

Pos aquiro di edukeso ye plu alta faki (domeno Latina-Greka) che la Jezuiti, lu aquiris diplomo di injenioro teknikala che *Université du Travail*, en Charleroi. Pos servo kom soldato en Germania lu laboris por la ministerio agronomiala (seciono agronomiala pri hidrauliko) ube lu employesis til la fino di sua profesionala vivo, kande il evis 65 yari.

Bol esis linguo-amanto - ultre la Franca e la Germana lu anke savis la Araba, Chiniana e Hebrea. Kun Andreas Juste lu raliis grupo di yuna homi, qui konsakris su a projetlingui: unesme ad Esperanto, pose ad Ido. La agado da Bol por Ido duris til lua morto ye la 3 di mayo 2009 en Wavre.

La heredajo di Jacques Bol dokumentizas tre bone importanta periodo di la movemento mondolinguala dum la 20-ma yarcento.

12 buxi kun korespondaji e revui ed anke la privata Ido-biblioteko di Bol trovesas nun en Muzeo por la projetolingui (Germane: *Museum für Plansprachen*) en Wien, Austria.

Jacques Bol esis redaktero di la idala revuo Progreso inter 1987 e 2000.

## Referi
Martin Frobisher

**Sir Martin Frobisher** (n. 1535 o 1539 til la 22ma di novembro 1594) esis Angla maristo e explorero.

En 1576 dum voyajo en Arktika regiono di Nord-Amerika serchante westala voyo a Chinia, unesmafoye vidis la bayo ye la sudala extremajo dil insulo Baffin; ol ankore nun nomesas "Frobisher-bayo". Il konjektis ke il eniris stretajo qua duktas vers altra maro. Tamen plusa explorado abandonesis kande plura de lua maristi kaptesis dal indijeni, ed esforci por riganar li faliis. Ca expediciono, di qua la preparado okupis plura yari, esis l'unesma de tri voyaji di Frobisher ad Arktika Nord-Amerika. Dum la sequanta voyaji ilu kolektis erco del insulo Baffin, esperante ke ol esas valoroza. Ye retroveno l'erco esis konocata kom pirito, qua havis poka valoro.
Devanagari alfabeto

**Devaganari** esas la nomo dil alfabeto uzata por skribar hindi, sanskrita, bhojpuri, Nepalana, konkani, Marata ed altra lingui en India e Nepal. Antee ol anke uzesis por skribar Gujarata.

Devanagari alfabeto decendas de Gupta literi. Cirkum la yaro 1200 ol remplasis Gupta alfabeto. Lua precipua karaktero esas la horizontala lineo en topo di la literi. En devanagari ne existas mayuskula o minuskula literi.
Nepali linguo

**Nepalana linguo** esas Indo-Ariana linguo parolata en Nepal. Ol uzas Devanagari alfabeto.

## Bibliografio
* Schmidt, R. L. (1993) ''A Practical Dictionary of Modern Nepali.''
* Turner, R. L. (1931) ''A Comparative and Etymological Dictionary of the Nepali Language.''
* Clements, G.N. & Khatiwada, R. (2007). “Phonetic realization of contrastively aspirated affricates in Nepali.” In *Proceedings of ICPhS XVI* (Saarbrücken, 6–10 August 2007), 629- 632. http://www.icphs2007.de/conference/Papers/1650/1650.pdf
* Hutt, M. & Subedi, A. (2003) *Teach Yourself Nepali.*
* Khatiwada, R. (2009), Nepali. Journal of International Phonetic Association, 39:3, 337-380.Cambridge University Press.
* Nepali linguistics spoken in Darjeeling-Sikkim (Dr. Dashrath Kharel)
Malayala linguo

La **Malayala** (Malayale: *മലയാളം*) esas linguo parolata en l'Indiana stato di Kerala. Ol esas un dil oficala lingui di India ed ol uzas la Malayal alfabeto.

## Extera ligili
* Informo pri la Malayala en la Departamento di Publika Rilati, Gubernio di Kerala
* Ethnologuepri la Malayala
* Vortaro dil Malayala
Citroën 2CV

**Citroën 2CV** ofte kurtigit a: 2CV (en la Franca: Deux chevaux - Du Kavali), esas automobilo di la Franca automobiliferio Citroën. L'abreviuro signifikas '2 kavali vaporo', segun mezuro qua esas la rezulto di la komplikita kalkulo-metodo di la Franca voy-imposto. 

La seriala produktado di la 2CV duris de la 11ma julio di 1949 til la 27ma di julio 1990. Dum ta periodo produktesis 5.144.966 exempleri, di qui 3.898.631 2CV e 1.246.335 2CV-furgoneti, ca nombro augmentas a preske 9 milion exempleri kande la frato-modeli Dyane, Ami, Méhari e FAF esas inkluzat en la nombri. L'aspekto di la 2CV esis, same kam ta di Citroen ID/DS e la Traction Avant ("Trakto Avana"), esis desegnita da Flaminio Bertoni.

Sur bazo di la 2CV diferanta munt-automobili konstruktesis, interaltre la Burton, Cygnus, Deauville, Le Patron, Lomax, Voglietta, Hoffman e Vanclee.

## Automobilo partikulara

L'avana pordi havas fenestro dividit en du parti, di qui l'infra parto povas esar vertikale faldit adsupre. La dopa pordi havas ne-apertebla fenestro. Olua levero di rapideso stekesas en la tablero. La tekto esas telo rulebla por apertar ed esas alta (viro kun chapelo devis povar sidar en l'automobilo). La suspensiono esas mola por posibligar transportar buxo de ovi sen ruptar oli  vehante sur tereno kruda, e por la komforto di olua pasajeri dum veho trans la neglata voyi di Paris e glate transirar la multa lentigili sur la voyo. Avane du lampi muntesis sur la parafangi, apud la kapoto.

## Historio di la 2CV

Pos la morto di André Citroën e la transpreno di la kompanio da bandajiferio Michelin, la nova direktistaro di Citroën decidis en 1935 developar mikra auotomobilo qua esez apta por la sovaja ruro di Francia: la TPV, od: "Toute Petite Voiture" (tre mikra automobilo). Projetestro e stimulanto Pierre-Jules Boulanger deskriptis la skopo kom 'parapluvo sur roti'.
Santala linguo

**Santala** esas Austro-Aziana linguo paralota en India, Bangladesh, Nepal e Bhutan.

## Bibliografio
* Ghosh, A. (2008). Santali. In: Anderson, G. *The Munda Languages*. London: Routledge.
* Hembram, P. C. (2002). *Santhali, a natural language*. New Delhi: U. Hembram.
* Minegishi, M., & Murmu, G. (2001). *Santhali basic lexicon with grammatical notes*. Tōkyō: Institute for the Languages and Cultures of Asia and Africa, Tokyo University of Foreign Studies. ISBN 4-87297-791-2
* Newberry, J. (2000). *North Munda dialects: Mundari, Santhali, Bhumia*. Victoria, B.C.: J. Newberry. ISBN 0-921599-68-4
* Murmu, G., & Das, A. K. (1998). *Bibliography, Santhali literature*. Calcutta: Biswajnan. ISBN 81-7525-080-1
* Muscat, George, *Santhali: A New Approach*. Sahibganj, Bihar.
* Ghosh, A. (1994). *Santhali: a look into Santal morphology*. New Delhi: Gyan Pub. House. ISBN 81-212-0451-8
* Byomkes Chakrabarti (1992). *A comparative study of Santhali and Bengali*. Calcutta: K.P. Bagchi & Co. ISBN 81-7074-128-9
* Mitra, P. C. (1988). *Santhali, the base of world languages*. Calcutta: Firma KLM.
* Paul Olaf Bodding (1929). *A Santal dictionary*. Oslo: J. Dybwad.
* Зограф Г. А. 1960/1990. Языки Южной Азии. М.: Наука (1-е изд., 1960).
* Лекомцев, Ю. K. 1968. Некоторые характерные черты сантальского предложения // Языки Индии, Пакистана, Непала и Цейлона: материалы научной конференции. М: Наука, 311—321.
* Bodding, Paul O. 1929/1952. A Santal Grammar for the Beginners, Benagaria: Santal Mission of the Northern Churches (1st edition, 1929).
* Grierson, Sir George A. (ed.) 1906 (reprinted 1967). The Linguistic Survey of India. Vol.IV. Delhi-Varanasi-Patna.
* Macphail, R. M. 1964. An Introduction to Santhali, Parts I & II. Benagaria: The Santhali Literature Board, Santhali Christian Council.
* Maspero, Henri. 1952. Les langues mounda. Meillet A., Cohen M. (dir.), Les langues du monde, P.: CNRS.
* Neukom, Lukas. 2001. Santhali. München: LINCOM Europa.
* Pinnow, Heinz-Jürgen. 1966. A comparative study of the verb in the Munda languages. Zide, Norman H. (ed.) Studies in comparative Austroasiatic linguistics. London—The Hague—Paris: Mouton, 96-193.
* Santhali Folk Tales: Ed. by Rev. P.O. Bodding. Oslo: Institutet for sammenlingenden kulturforskning, Publikationen. Vol. I—III. 1923—1929
* Skrefsrud, L.O. 1873. The Grammar of Santhali Language. Benares: Medical Hall Press.
* Vermeer, Hans J. 1969. Untersuchungen zum Bau zentral-süd-asiatischer Sprachen (ein Beitrag zur Sprachbundfrage). Heidelberg: J. Groos.

## Extera ligilo
* Angla-Santala/Santala-Angla vortari
Marata-linguo

**Marata** esas un dil maxim parolata lingui di India. Ol esas Indo-Europana linguo qua uzas Devanagari alfabeto.

## Extera ligili
* Konversar en Marata
* Frazi en Marta ye Wikivoyage
* भारतीय भाषा ज्योति: मराठी  libro por lernar Marata
; Vortari
* Molesworth, J. T. (James Thomas). A dictionary, Marata ed Angla. 2d ed., rev. and enl. Bombay: Printed for government at the Bombay Education Society's press, 1857.
* Tulpule, Shankar Gopal and Anne Feldhaus. Vortaro di ancienca Marata. Mumbai: Popular Prakashan, 1999.
Zaza-linguo

**Zaza linguo** anke nomata **Kirmanja** esas Indo-Europana linguo parlata en orienta Turkio. Segun Ethnologue, ol partesas de Zaza-Gorana subgrupo. La nombro di parolanti esas inter 1,5 e 2,5 milioni.

## Referi

## Bibliografio
* Paul, Ludwig. (1998) ''"The Position of Zazaki Among West Iranian languages"'' Universitato di Hamburg.
* Lynn Todd, Terry. (1985) ''"A Grammar of Dimili"'' Universitato di Michigan.
* Gippert, Jost. (1996) ''"Historical Development of Zazaki"'' Universitato di Frankfurt.
* Gajewski, Jon. (2003) ''"Evidentiality in Zazaki"'' Massachusetts Institute of Technology.
* Gajewski, Jon. (2004) ''"Zazaki Notes"'' Massachusetts Institute of Technology.
* Larson, Richard. and Yamakido, Hiroko. (2006) ''"Zazaki as Double Case-Marking"'' Stony Brook University ed Universitato di Arizona.
* Brigitte Werner. (2007) ''"Features of Bilingualism in the Zaza Community"'' Marburg, Germania.
* Mesut Keskin, Zur dialektalen Gliederung des Zazaki. Magisterarbeit, Frankfurt 2008. (PDF)

## Extera ligili
* Genetic Study on Zaza & Kurmanji Kurds (the two groups are similar genetically & not related to Northern-Iranian Groups)
* Academic Research Center of Zazaki (Zazaki, German, Turkish, English)
* Dimli (on the Ethnologue site)
* Kirmanjki (on the Ethnologue site)
* ZazaPress (In Zazaki, Turkish, English and Swedish)
* Iremet Publishing (In Zazaki, Turkish and Swedish)
* Zazaki Language Institute (In German, Zazaki, and Turkish)
* Ethnic Differentiation among the Kurds: Kurmancî, Kizilbash and Zaza
* MIT OpenCourseWare online course in Zazaki	
* A Zazaki Radio: Miraz FM 
* Web Center of Zaza People (Weblinks of Zaza people)
* With An Eye and an Ear Towards Zazaki (23-min film, produced/directed by Gulcem Aktas and Andrew Nevins
* A web Portal on Zazaki
* Website of Zazaki Institute Frankfurt