1ma di septembro

Videz quo ligesas adhike (che utensili). - A pagino di yaro.

La **1ma di septembro** esas la 244ma dio di la yaro (245ma en bisextila yari) segun Gregoriala kalendario. Restas 121 dii til la fino di la yaro.
----
## Dio
* Dio di la Konstituco, en Slovakia

## Eventi
* 1181 - Lucius la 3ma divenas papo.
* 1422 - Henry la 6ma divenas rejulo di Anglia.
* 1715 - Rejulo Louis la 14ma mortas e kin-yara Louis la 15ma acensas a trono di Francia.
* 1880 - Duesma Angla-Afgana milito: Unionita Rejio vinkas la batalio di Kandahar.
* 1914 - Lasta voyajera kolombo mortas en la zoo* di Cincinnati, Ohio.
* 1916 - Unesma mondomilito: Bulgaria deklaras milito kontre Rumania.
* 1923 - En Japonia ter-tremo en Yokohama e Tokio produktas ondego, fairi e krulas domi. Entote  personi perisas.
* 1928 - Ahmet Zogu deklaras Albania kom monarkio, e kronizas su kom Zog la 1ma.
* 1939 - Duesma mondomilito komencas kande nacional-socialista Germania atakas Polonia.
* 1950 - Milito di Korea: komencas la duesma batalio di Naktong.
* 1951 - Milital uniono ANZUS fondesas inter Australia, Nova-Zelando ed Usa.
* 1952 - José María Velasco Ibarra triesmafoye divenas prezidanto di Equador.
* 1962 - Ter-tremo kun forteso 7 che skalo di Richter frapas Qavzin, nord-westo de Iran, e produktas plu kam  morti.
* 1979 - Kosmoprobilo *Pioneer 11* preterflugas Saturno en disto di 21.000 km.
* 1983 - Sovietia pafas infre Sud-Koreana aeroplano (flugo KAL-007) qua voyajis super esta rivo Sovietiana. To produktas 269 morti.
* 1985 - Usana-Franca expediciono deskovras *[[Titanic]]* che lito di Atlantiko.
* 1998 - Prezidanti Bill Clinton e Boris Yelcin negocias en Moskva pri ekonomiala krizo di Rusia.
* 2004 - En Beslan, Nord-Osetia, Chechena teroristi siejas la skolo Nombro 1 e kaptas pueri e profesori kom gajo-homi. Specala trupi de Rusa armeo invados la skolo tri dii pose e 334 gajo-homi mortos.
* 2005 - La Skandinaviala literi å, ä ed ö esas uzebla en retal adresi.
* 2017 - La Supra Korto di Kenia anulas la rezulto dil elekti qui eventabis ye la 11ma di agosto 2017, vinkita da Uhuru Kenyatta.
* 2019 - Uragano *Dorian* frapas Bahama, per venti di 185 milii/h (plu kam 290 km/h), efektigas inundadi e granda destruktadi, e produktas adminime 43 morti.
* 2022 - Viro probas mortigar per pafado Arjentiniana viceprezidantino Cristina Fernández de Kirchner avan elua rezideyo. La viro, arestita pose da policisti, naskis en Brazilia e portis tatuuri kun temi naziista en lua korpo.

## Naski
* 1529 - Taddeo Zuccari, Italiana piktisto (m. 1566)
* 1818 - José María Castro Madriz, prezidanto di Kosta Rika (m. 1892)
* 1832 - Marcelo Azcárraga Palmero, chefministro di Hispania (m. 1915)
* 1863 - João Pinheiro Chagas, chefministro di Portugal (m. 1925)
* 1868 - Aaltje Noordewier–Reddingius, Nederlandana soprano  (m. 1949)
* 1875 - Edgar Rice Burroughs, Usana skriptisto, kreinto di *Tarzan* (m. 1950)
* 1877 - Francis William Aston, Britaniana kemiisto, Nobel-laureato (m. 1945)
* 1886 - Tarsila do Amaral, Braziliana piktisto (m. 1973)
* 1887 - Blaise Cendrars, Suisa skriptisto (m. 1961)
* 1889 - Yasuo Kuniyoshi, Japonian-Usana piktisto (m. 1953)
* 1905 - Chau Sen Cocsal Chhum, chefministro di Kambodja (m. 2009)
* 1906 - Joaquín Balaguer, prezidanto di Dominikana Republiko (m. 2002)
* 1922 - Vittorio Gassman, Italiana cinem-aktoro (m. 2000)
* 1925 - Roy Jay Glauber, Usana fizikisto, Nobel-laureato (m. 2018)
* 1926 - Abdur Rahman Biswas, prezidanto di Bangladesh (m. 2017)
* 1932 - Derog Gioura, prezidanto di Nauru (m. 2008)
* 1937 - Francisco Pinto Balsemão, chefministro di Portugal
* 1938 - Per Kirkeby, Dana piktisto (m. 2018)
* 1940 - Annie Ernaux, Franca Nobel-laureato pri literaturo en 2022
* 1942 - C. J. Cherryh, Usana skriptisto
* 1942 - António Lobo Antunes, Portugalana skriptisto
* 1946 - Roh Moo-hyun, prezidanto di Sud-Korea
* 1950 - Mihail Fradkov, chefministro di Rusia
* 1953 - Witold Paszt, Polona kantistulo (m. 2022)
* 1954 - Filip Vujanović, prezidanto di Montenegro
* 1957 - Gloria Estefan, Kuban-Usana kantistino e kompozistino
* 1962 - Ruud Gullit, Nederlandana futbalisto
* 1968 - Mohammad Atta, Egiptiana teroristo (m. 2001)
* 1970 - Padma Lakshmi, Indian aktorino
* 1992 - Kirani James, Grenadan atleto pri 400-metra kurado
* 1994 - Margarita Betova, Rusa tenisistino
* 1996 - Jiří Černoch, Cheka hokeisto
* 2002 - Diane Parry, Franca tenisistino

## Morti
* 1067 - Komto Baldwin la 5ma di Flandria (n. 1012)
* 1159 - Papo Adrianus la 4ma (n. c. 1100)
* 1557 - Jacques Cartier, Franca explorero (n. 1491)
* 1648 - Marin Mersenne, Franca matematikisto (n. 1588)
* 1678 - Jan Brueghel la yuna, Flandriana piktisto (n. 1601)
* 1715 - Rejulo Louis la 14ma di Francia (n. 1638)
* 1715 - François Girardon, Franca skultisto (n. 1628)
* 1943 - Arthur Streeton, Australiana piktisto (n. 1867)
* 1963 - Ernst Wetter, prezidanto di Suisia (n. 1877)
* 1970 - François Mauriac, Franca skriptisto, Nobel-laureato (n. 1885)
* 1981 - Albert Speer, nacional-socialista politikisto ed arkitekto (n. 1905)
* 1982 - Władysław Gomułka, Polona politikisto (n. 1905)
* 1988 - Luis Walter Alvarez, Usana fizikisto, Nobel-laureato en 1968 (n. 1911)
* 2012 - Smarck Michel, chefministro di Haiti (n. 1937)
* 2018 - Randy Weston, Usana muzikisto e kompozisto (n. 1926)

## Referi