open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fiat 500

**[[Fiat]] 500** (tipi D til R) esas modelo di urbala veturo konceptita da Dante Giacosa, kun plua kam 3,3 milion exempleri konstruktita de 1957 til 1975, di qui plua kam  ankore existis en historala centri di Italia, en 2004.

*Topolino* (Italiane: mikra muso) havas quar tre mikra loki, 2-cilindra motoro koldigita per aero ed instalita dope dil vehilo (komence kun 479 cm³ di kapaceso e 13 HP, qua povis atingar 85 km/h; pose la modelo *R* (sur la platformo di lua sucedanto, la modelo Fiat 126) en 1972 di 594 cm³ por 22 CV - 100 km/h), apertebla tekto en telo, tota facinta 297 cm longeso ed amba 132 cm alto e larja. Modelo kun plu vasta dopo nominita *Giardinera* esis propozita depos 1960.

La suspenso esas nedependanta ad omna roto. Transversa lamo juntas amba ante. Freni esas per tamburo e hidraulika komando.

Esis bazo por nekontebla deveni signatita Abarth, Bertone, Pininfarina, Zagato, Allemano, Autobianchi, Frua, Ghia, Giannini, Steyr-Puch e multi altra.

Ol ne rezistas a kolizion-testi en rapidesi super 20 km/h, ed esenco-tanko plasita ante havas tota chanco explosar lore. Nur lasta modeli havas sekur-zono ma kun mikra sidili, l'experti estimas prudento ne buklagar li.

## versiono 2007
Fiat Panda posturas topolino ma 3,45 longa, 1,65 larja e 1,49 alta.

## Extera ligili
* "500 wants you"
* Fiat 500 blog
Acori

**Acori** esas un ek la du autonoma regioni di Portugal konsistanta ek 9 insuli che l'Oceano Atlantiko. Li jacas cirkume 1.360 km weste de kontinentala Portugal. Segun la demografiala kontado di 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km².

## Historio

De la fino di mezepoko parolesis pri diversa mitologiala insuli en latitudi de la nun konocata arkipelago Acori: *[[Atlantida]]*, *Antilia*, *Hy brasil*, "la sep urbi" e "blua insuli". L'arkipelago posible ja konocesis dum la 14ma yarcento, ed aparis che atlaso *Atles Catalan*, del yaro 1375. Kapitano Gonçalo Velho, navigante en nomo dil princo Henrique de Portugal, posible rideskovris l'arkipelago, en 1427. Depos ca yaro, Portugalana navi komencis frequentar la regiono, e la koloniigo dil insuli komencis en 1439, kande arivis enmigranti de Algarvo ed Alentejo. Dum la sequanta yarcenti, l'insuli recevis altra enmigranti, nome de Francia e Flandria. Til 1490, 2 mil Flandriani ja habitis insuli Terceira, Pico, Faial, San Jorge e Flores. Arabi e judi anke arivis al arkipelago por rezidar. Cristoforo Colombo anke desembarkis che insulo Santa Maria en 1493, pos venir de lua unesma voyajo ad Amerika.

Pos ke la kroni Portugalana e Hispania unionesis en 1580, Felipe la 2ma di Hispania sendis floto a la regiono por ekpulsar Franci, e vinkis li en 1582, en navala batalio proxim insulo Terceira. Acori esis un ek la regioni Portugalana qua ne aceptis la dominaco da Felipe la 2ma, tamen Hispani vinkis la rezisto en 1583. En decembro 1640, Portugalani itere prenis kontrolo dil insuli, pos ke sua habitanti atakis garnizono Hispana che fuorto São João Baptista.

Depos 1670, Portugalana krono stimulis l'ekmigro di sua habitanti por koloniigar la sudo di Brazilia, nome insulo Santa Catarina (ube nun jacas urbo Florianópolis) e Rio Grande do Sul. Proxim ta epoko, pos la revoko dil Edikto de Nantes, kelka hugenoti migris al insuli.

## Politiko

## Geografio
L'Autonoma Regiono di Acori konsistas ek non insuli. L'insuli esas: Santa Maria, São Miguel, Terceira, Graciosa, São Jorge, Pico, Faial, Flores e Corvo.

## Demografio

## Kulturo

## Referi
Michelle Pfeiffer

**Michelle Pfeiffer** (n. ye la 29ma di aprilo 1958) esas Usana cinem-aktorino. El recevis la premio BAFTA por elua verko kom suport-aktorino  en la filmo *Dangerous Liaisons*, de la yaro 1988, e l'Ora Globo por maxim bon aktorino por elua verko en la filmo  *The Fabulous Baker Boys*, de 1989.
Lucille Ball

**Lucille Désirée Ball**, (pronuncez: *lusil-bol*;, 1911 til 1989) esis Usana komedio-aktoro pri cinemo e televiziono. Lucille esis plu bone konocata kom *Lucy Ricardo* pro elua rolo en la televizion-komedio "I love Lucy" (*Me amas Lusi*).

El studiis en la Skolo por Dramatal Arti di John Murray Anderson (ube anke studiis Bette Davis dum la sama periodo). La docisti dicis ad el ke el ne sucesus kom aktoro

En 1933 el translojis a Hollywood e pleis mikra roli en filmi. L'unesma foyo ke elua nomo aparis sur la listo de aktori ye la fino di la filmo, esis *Chatterbox* (1936), en qua el pleis temperamentoz aktoro.

El renkontris la Kubana bandestro Desi Arnaz en 1940. Li interamoreskis e mariajesis. En 1948 el pleis komediala rolo en radio-teatrajo "My favorite Husband" qua esis tre sucesoza. CBS demandis ad el televizion-seriigar ol, Lucille konkordis kondicione ke el povis laborar kun elua spozulo, tale naskis "I love Lucy" produktita da la produkto-kompanio *Desilu Produkturi*. Pos yaro pleir "I love Lucy" en vodevil-teatri, ube ol esis tre sucesoza, CBS audacis brodkastar ol ye la televiziono ed ol divenis popularega serio.

Pos "I love Lucy" Lucille pleis ankore en diversa filmi, interaltre "Yours, Mine, and Ours" (1968), e la muzikala teatrajo "Mame" (1974) e "Stone Pillow" (1985). El anke esis gasto en diversa spektakli. 

Ball mortis en 1989 pro lacerita aorto. El kremacesis ed entombigesis en la Forest Lawn Memorial Park en Kolini di Hollywood.

En 2005 Lucille Ball elektesis la maxim populara amata aktoro mortinta di Usa.
Emilia-Romagna

**Emilia-Romagna** esas un ek la 20 regioni di Italia. Segun statistiki de 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km².

## Historio
Emilia-Romagna habitesas de paleolitiko, quale montras arkeologiala restaji trovita en multa parti di la regiono. Cirkume l'1ma yarmilo aK, ol habitesis dal anciena "kulturo Villanova", qua pose remplasesis da Etruski. Dum la 3ma yarcento aK, Romani konquestis la regiono e konstruktis choseo *Via Emilia*.

Kande kristanismo expansis su tra Roman imperio multa monakeyi konstruktesis ibe. Pos la falio di Romana imperio, la nordo di Italia konquestesis da Germana tribuo Lombardi, qua fondis rejio en la regiono, inkluzinte regiono Emilia. En 774, li revokesis da Frankiana rejo Karolus la Granda.

Dum la 10ma yarcento, la nordo di Italia enkorpigesis a Santa Romana imperio dum la regno di Otto la 1ma. Til la fino di Mezepoko, la grado di kontrolo super la regiono variis. Dum la 12ma yarcento, papeso expansis sua politikala influo, ed urbi-stati komencis organizar su en opozo a Santa Romana imperiestri. Nordala urbi, suportita dal papo, formacis la Ligo Lombarda, e sucesis diminutar l'influo di dinastio Hohenstaufen en lia teritorii. La divido inter suportinti ed opozinti dil imperio kreis du grupi, Gelfi e Gibelini, qua duris dum yarcenti. Dum la sequanta yarcenti ambe Emilia e Romagna administresis da papala reprezentisti.

## Geografio

## Ekonomio

## Referi
Bologna

**Bologna** esas chef-urbo e maxim populoza urbo de la regiono Emilia-Romagna, en Italia. En marto 2023, ol havis   habitanti. Lua tota surfaco esas 140 km². Lua metropolala regiono havas cirkume 1 milion habitanti. Bologna esas la 7ma maxim populoza urbo de Italia.

Fondita dal Etruski cirkume 600 aK, la maxim anciena restaji pri konstrukturi trovita ibe datizas de 1000 aK. Kelti nomizis ol *Bona*, e la Romani nomizis ol *Bononia*. Dum la 16ma yarcento, ol esis la nordala chef-urbo dil Papala Stati. Dum la duesma mondomilito ol esis un ek la centri di partizanala rezisto kontre fashismo.

Bologna esas importanta koncentro-punto por chosei e ferovoyi en la nordo di Italia, ed anke importanta industriala centro, nome por mekanikal ed elektronikal equipuri, e nutrivi. Ol anke koncentras multa prestijoza institucuri kulturala, ekonomiala e politikala. La maxim anciena universitato de la mondo, l'Universitato di Bologna, fondesis en 1088. Lua historiala centro esas bone prezervata, e l'urbo deklaresis Chef-urbo Europana di la Kulturo en la yaro 2000.

## Historio
En la regiono ube jacas Bologna, trovesis restaji pri homala habitado evanta de la 3ma yarmilo aK. De cirkume 900 aK til cirkume 700 aK, tale-nomizita "kulturo Villanova" florifis en la regiono. La civilizuro Etruska arivis en la regiono inter la 7ma e la 6ma yarcento aK. Li fondis l'urbo *Felsina* dum la fino dil 6ma yarcento aK.

## Geografio

Bologna jacas an la bordo di la planajo dil fluvio Po, vicina a la bazo dil Apenini, inter la fluvii Reno e Savena. Lua reliefo esas partale kolinoza. Pro ke lua du precipua fluvii debushas direte an la maro, l'urbo ne apartenas a la baseno dil Po.

Lua klimato esas humida subtropikala (*Cfa*, segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La maxim kolda monato esas januaro, kun temperaturo mezavalora di 2,8°C. La maxim varma monato esas julio, kun mezavalora temperaturo di 24,4°C. La mezavalora yarala temperaturo dil urbo esas 13,6°C.

Lua mezavalora yarala pluvo-quanto esas 671,3mm. La maxim pluvoza monato esas aprilo, kun 74,2 mm, kontre ke la maxim sika monato esas januaro (34 mm).

## Referi
Sicilia

**Sicilia** esas la maxim granda insulo en Mediteraneo ed anke autonoma regiono di Italia, kune minora insuleti vicina.

## Historio

Ye la 11ma di januaro 1693, severa tertremo eventis ye la esto dil insulo. Pos mikra tertremo ye 9ma di januaro, qua ipsa efektigis domajo, la precipua tremo duris quar minuti, qua efektigis grava domajo di urbi e vilaji en sud-esta Sicilia; cirkume 60 mil personi mortis. Esis "tsunami" ye la litoro dil Ioniana Maro, qua severe domajis litorala vilaji. Dum la sequanta yari esis multa rikonstruktado di urbi, pluraloke sur nova tracuri. Nova publika edifici e kirki havis notinda arkitekturala stilo, qua plu tarde nomizesis *Siciliana baroka*.

## Geografio

## Ekonomio

Pro lua recenta kresko, l'ekonomio di Sicilia ja esas la 8ma maxim granda de Italia, segun totala interna produkturo. Diversa modernigi en l'agrokultivo posibligis augmentar la kapaceso pri konkurencar kun altra merkati. La precipua agrokultivala produkturi esas citrusi, olivo ed oliv-oleo, vitobero e vino (exemple vino *Marsala*), mandelo, tomato, pistacho, artichoko ed altra legumi, frumento ed altra cereali.

La maxim importanta industrii di la regiono esas nutrivala e drinkala, kemiala e petrokemiala, transformo di metali, texaro e vestaro, produktado di mashinaro ed equipuri industriala, ceramiko e porcelano, moblaro e mestiero. Catania koncentras industrii teknologiala, nome mikrocirkuiti e fotovoltaika paneli.

La maxim importanta servadi esas l'arei di turismo, komerco e transporto. La richeso kulturala di la regiono atraktas multa viziteri. Tamen, regionala chomeso esas plu alta kam olta di la cetera Italia. Ca difero rezultas de la mala influo da mafio, qua duras esar aktiva en la regiono.

## Referi
Apulia

**Puglia** esas Italiana regiono. Lua vicina regioni esas Molise norde, Kampania weste, e Basilikata sud-weste. Este jacas Adriatiko, e sude jacas gulfo di Taranto. Segun statistiki de 2023, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km². Lua chef-urbo esas Bari.

## Historio

La regiono esas richa en arkeologiala restaji. En 1993, trovesis fosili de primitiva Homo neanderthalensis evanta plua kam 250 mil yari che groto Lamalunga. Cirkume la 2ma yarmilo aK, la regiono habitesis da Iliriani e da altra populi de Italiana peninsulo. Dum la 8ma yarcento aK, Greki expansis sua koloniigo en la regiono, konocata kom Magna Grekia, e fondis Taranto e Salento.

La regiono esis multe importanta por l'antiqua Romani, qui kaptis ol dum militi kontre Pirrus de Epiro, inter la 4ma e la 3ma yarcento aK, ma anke subisis granda vinkeso en ca teritorio dum milito kontre generalo Hannibal. Tamen, pos ke Kartagani abandonis la regiono, Romani kaptis portuala urbi Brindisi e Taranto. Dum la fino di Romana republiko e nome dum Romana imperio la regiono prosperis pro kultivo di cereali e produktado di oliv-oleo. Pos ke Romana imperio faliis, la regiono okupesis da Ostrogoti e Lombardi e, depos la 6ma yarcento, da Bizancani. Bari divenis chef-urbo di Bizancana provinco qua extensis til la nuna Basilikata.

Pos ke Normandi konquestis la sudo di Italia dum la 11ma yarcento, Taranto divenis chef-urbo di princio Taranto. En 1042, Normanda aventurero Guillaume de Hauteville fondis komtio Apulia, qua transformesis en komtio Apulia e Kalabria en 1059. Depos 1130 ol divenis parto di Rejio Sicilia. Dum la 13ma yarcento diversa autori nomizis "Apulia" a tota sudal Italia. Dum Siciliana dominaco, Apulia atingis granda progreso ekonomiala e civila, nome dum la regno di Friedrich la 2ma, Santa Romana imperiestro, qua stimulis la konstrukto di diversa religiala e sekulara edifici, kelk ek li kun granda artala valoro, inkluzite citadelo Castel del Monte. Depos 1282, kande insulo Sicilia separesis de kontinentala teritorii, la regiono enkorpigesis dal rejio Napoli.

Depos la duimo dil 18ma yarcento la regiono prosperis, kun developo di komerco ed agrokultivo. Dum la regno di Napoleon Bonaparte de 1806 til 1815, eventis reformo di judiciala sistemo ed aboliso di feudismo.

## Geografio

## Ekonomio

## Referi
Fenerbahçe SK (futbalo)

**Fenerbahçe Spor Kulübü** esas Turkiana futbalo-klubo en Istanbul. Ulatempe ol nomesas simple FB, ma fakte existas altra klubi kun la sama nomo. La klubo facesis ye 1907.

## Extera ligili

* Fenerbahce oficala situo
Toskania

**Toskania** (Italiane: *Toscana*) esas Italiana regiono, jacanta centre-weste di la lando. Segun statistiki de 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km².

## Historio
Toskania habitabas de paleolitiko, komence da grupi di chaseri-kolekteri. Dum l'8ma yarmilo aK existis kulturo qua developis uzo di ceramiko kun desegni. Dum fer-epoko, Toskania esis parto di regiono Etruria, qua havis sua apogeo dum la 4ma yarcento aK. Dum la 3ma yarcento aK, Etruski vinkesis da Romani, e la regiono dekadis. Romani fondis urbi Lucca (Latina: *Luca*), Pisa, Siena (*Saena Julia*) e Firenze (*Florentia*).

Pos la falio di Romana imperio, la regiono dominacesis da Ostrogoti e Bizancani, ante ke Lombardi okupis ol en 569, ed establisis sua chef-urbo en Lucca. Dum l'8ma yarcento, Karolus la Granda destruktis Lombarda rejio e la regiono divenis markezio Tuscia, pose komtio Lucca. Dum la 11ma yarcento, Pisa divenis la maxim importanta urbo di la regiono.

De 1115 til 1532 existis tale nomizita Republiko Firenze. La republiko administresis da konsilistaro, nomizita *signoria*. La nigra pesto komencis mortigar en Toskania en 1348, e til desaparigar komplete ol mortigis de 50% til 60% de la habitantaro. En 1630 altra pesta epidemio devastis la habitantaro.

En 1434, familio Medici transformis Firenze en kulturala chef-urbo. Firenze divenis un ek la bersi di Renesanco.

## Geografio

La regiono havas aproxime triangulala formo, kun Liguria en la nord-westo, Emilia-Romagna en la nordo ed en la esto, Umbria en la esto, e Lazio en la sud-esto. En la westo jacas Tirreno. Kolini kovras 2/3 de lua teritorio.

Lua precipua urbo esas la chef-urbo, Firenze. Altra urbi en Toskania inkluzas Livorno, Arezzo, Siena, Pisa e Monteriggioni.

## Ekonomio

## Referi
Firenze

**Firenze** esas la chef-urbo di Italiana regiono Toskania, e di la provinco samnoma. Segun statistiki de 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 102,32 km². Ol esas la precipua urbo di la metropolala regiono Firenze-Prato-Pistoia, qua havas  habitanti.

Dum Mezepoko, Firenze esis importanta centro artala, kulturala, komercala, politikala, ekonomiala e financala. Dum Modern-epoko, ol itere divenis chef-urbo dil Grandadukio Toskania de 1569 til 1859, kun l'administrado di la familii Medici e Lorena. Nun, ol esas un ek la maxim importanta centro por internaciona modo, ed importanta industriala centro. Lua famoza universitato (*Università degli Studi di Firenze*, abreviuro UNFI) fondesis en 1321, ed agnoskesis dal papo Klemens la 6ma en 1349. Nun ol havas cirkume 50 mil studenti.

## Geografio

Firenze jacas en baseno inter kolini Careggi, Fiesole, Settignano, Arcetri, Poggio Imperiale, e Bellosguardo. Fluvio Arno e kelk ek lua enfluanti trairas la urbo. Lua mezavalora altitudo esas 50 metri super la marala nivelo.

La klimato di Firenze esas humida subtropikala (*Cfa*), kelke proxima a Mediteranea klimato (*Csa* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). Ol havas varma someri, kun moderema pluvozeso, e kolda e humida vintri. La mezavalora temperaturo en januaro (vintro) esas 6,6°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en julio ed agosto (somero) esas 25,4°C. Nivo eventas rare. La minima temperaturo ulafoye enrejistrita esis −23.2 °C, ye la 12ma di januaro 1985, kontre ke la rekordo di temperaturo dil urbo esas 42.6 °C, enrejistrita ye la 26ma di julio 1983.

La mezavalora yarala pluvo-quanto dil urbo esas 788 mm, e la maxim pluvoza monato esas novembro, kun mezavalore 115,3 mm. La maxim sika monato esas julio, kande la mezavalora pluvo-quanto esas infre 25 mm.

## Referi
Felix Mendelssohn

**Felix Mendelssohn** (n. **Jakob Ludwig Felix Mendelssohn Bartholdy** en 1809 til 1847) esis Germaniana klasika kompozisto da Romantik-epoko, ed anke maestro.

Verki di ilua yuneso inkluzas dek-e-tri simfonii por kordo-orkestro, skribita kande il evis 12 til 14 yari, e la okteto por kordi, skribita ye evo 16 yari.

Ye 14 di novembro 1824, en privata koncerto okazione di la nasko-dio di ilua fratino Fanny, ilua Simfonio no. 1 esis unesmafoye pleata. Il kompletigabis la verko en marto 1824, kande la kompozisto evis 15 yari. Ol unesmafoye publike pleesis en koncerto di la Gewandhausorkester di Leipzig ye 1 di februaro 1827.
Guglielmo Marconi

**Guglielmo Marconi** (1874 til 1937) esis Italiana fizikisto qua recevis Nobel-premio pri fiziko en 1909. Ilu esis konsiderita l'inventisto di radio.

## Frua experimenti
Il naskis en Bologna; ilua Irlandana matro esis nepotino di John Jameson, fondero di wiskio-distilerio. En 1894 il komencis experimentar pri transmisi per elektro-magnetala ondi; tala ondi esabis deskriptata kelka yari antee da Heinrich Rudolf Hertz. Pro manko di intereso di la Italiana ministerio di posto e telegrafo pri plusa explorado di la projeto, Marconi translojis a Britania en 1896 por durigar sua explorado, ed ye la 2ma di junio 1896 ilu depozis patento furnisante provizora deskripto di radio-telegrafo. Plena deskripto sequis, e la patento aceptesis ye la 2ma di julio 1897.

## Radio-transmiso trans la Atlantiko
Ye la 12ma di decembro 1901 il facis la unesma radio-transmiso trans la Atlantiko, de Cornwall en Anglia a St. John's, Newfoundland e Labrador; la disto esas cirkume 3500km. La anteno ye St. John's havis alteso 150m ed esis suportata per kaito. Plusa experimenti di transatlantika transmisi sequis, e Marconi komencis konstruktar transmiso-stacioni ye amba lateri di la oceano por komunikar kun navi. En 1907, reguloza transatlantika telegrafo-servado komencis.
Marche

**Marche** esas un ek la 20 regioni di Italia, jacanta este de la lando. La nomo di la regiono devenas de la pluraro di *marca*, *marche*, regioni an la frontiero dil imperio di Karolus la Granda.

## Historio

La "nasko kulturala" di Marche eventis dum fer-epoko, kande ol habitesis da Piceni, populo qui parolis linguo Osko-Umbriana. Li habitis regioni vicina a la nuna Novilara, Ancona e Belmonte Piceno. Dum la 4ma yarcento aK, la regiono invadesis da Galiani e da Grekia, qua fondis Ancona (*Ankon*), la maxim nordala kolonio Greka en la peninsulo. En 295 aK, Romani konquestis la regiono pos la batalio di Sentino, pos ke Romani e Sentinani federis por luktar kontre Galiani. En 89 aK, Piceniani ed altra populi qui habitis Italiana peninsulo aquiris Romana civitaneso pos la *Lex Plautia Papiria*.

Pos la falio di Westala Romana imperio, la regiono divenis parto dil rejio di Flavius Odoacer, e pose di Bizancana imperio.

## Geografio

## Ekonomio

## Referi
Antonín Dvořák

**Antonín Leopold Dvořák** (1841 til 1904) esis Chekiana (Bohemia) klasika (romantika) kompozisto de la 19ma yarcento.

Dvořák esis filiulo de buchisto/albergisto (patro) e matro. Il konsideresas apartenint a la duesma generaciono de kompozisti qui probis sonigar la nacional anmo di la cheki en periodo dum qua Chekia probis liberigar su de Austria.

Pos recevir stipendio del Austriana guvernerio (Johannes Brahms en la jurio) en 1875, il obtenis suceso. Sua verko *Dansanta Slavi* publikigesis en Germania e divenis granda suceso.

Usa propozis a Dvořák venar ad Usa (New York) e pregis a lu kompozar rikonocebla nacionala usana muziko. Dvořák aceptis e kompozis sua maxim konocata verko *[[Simfonio nro. 9|De la Nova Mondo]]*.
Liguria

**Liguria** esas regiono di Italia jacanta norde de la lando, havanta frontiero kun Francia adeste. Segun statistiki de 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km².

## Historio

Che kaverno Balzi Rossi trovesis restaji montranta ke homi habitis la regiono 300 mil yari ante nun. Restaji di Homo neanderthalensis trovesis proxim Loano. Restaji del Homo sapiens Cro-Magnon anke trovesis che kaverno Balzi Rossi. En Arene Candide trovesis restaji de Neolitiko, inter 20 mil e 18.700 yari ante nun.

Kupro komencis minesar dum la 4ma yarmilo aK en Liguria. Mineyi en Libiola e Monte Loreto, de 3700 aK, esas la maxim anciena de Mediteranea regiono. En tota la regiono trovesis restaji de primitiva Liguriani del epoko Neolitiko (2ma yarmilo aK). On kredas ke primitiva Liguriani, konsistanta ek diversa tribui, establisis su en la tota Mediteraneo, nome apud fluvii Rhône ed Arno, segun naracas historiisto Polybius. Li anke koloniigis Korsika, Sardinia e Sicilia. Genova habitesas de la 5ma o la 4ma yarmilo aK.

Dum l'unesma Punika milito Liguriani dividesis, e parto ek li suportis Kartago, kontre ke altri, inkluzinte habitanti di Stalia (la nuna Genova) suportis Romana republiko.

## Geografio

## Ekonomio
La precipua ekonomial agadi esas turismo e la produktado di oliv-oleo, vino, peskajo ed altra industrii (konstrukto di yakti e navi, manufakturado di ceramiko e vitro, edc.).

## Referi
Cheka linguo

**Cheka** o **Chekiana** (čeština ['chesh.ci.na]) esas linguo de la grupo di westala slava lingui. Ol esas l'oficala linguo di Chekia ed un ek l'oficala lingui del Europana Union.

## Extera ligili
* mluvtečesky.net – plurlingua situo por lernar Chekiana linguo
Polona linguo

**Polona** esas l'oficala linguo di Polonia, ed un ek l'oficala lingui del Europana Uniono. Ol apartenas al westala grupo dil Slava lingui e skribesas per latina alfabeto, uzante digrami e diakritiki.

## Ortografio
Polona alfabeto esas un ek la tri alfabeti qui originis de Latina alfabeto por skribar Slava lingui, l'altra du esanta l'alfabeti Cheka e Kroata. Polona alfabeto inkluzas kelka literi kun diakritiki. La diakritiki nomizesas: *kreska* (simila al akuta acento ´, uzata en la literi ć, ń, ó, ś, ź, e meze la litero  ł); la *kropka* (punto super la litero ż); la *ogonek* ("kaudeto", en la literi ą, ę). La literi  *q, v, x* ne judikesas kom parto de Polona alfabeto, e nur uzesas en stranjera vorti e nomi. L'ortografio esas preske fonemala, to esas: existas korespondo inter singla litero, o digrafo, o mem trigrafo, e lua fono, kun poka eceptokazi.

## Gramatiko
Polona uzas multa afixi kun pasable libera vort-ordino. Quankam la bazala vort-ordino esas subjekto-verbo-objekto (SVO). Nula artiklo uzesas e pronomi kom subjekto esas ofte omisita, pro ke on saveskas la subjekto per la formo di la verbo.

## Extera ligili
* Polona Ido-Lernolibro da Leonard Weber ( Lwow 1937)
Barbra Streisand

**Barbra Streisand** (naskis kom *Barbara Joan Streisand* ye la 24ma di aprilo 1942) esas Usana cinem- e teatr-aktorino, ed anke cinematografistino, cenaristino, produktistino, kompozistino, kantistino e kansonifistino. Dum elua kariero, qua duras dum plu kam 60 yari, el divenis un ek la poka aktori qui recevis premii *Emmy*, *Grammy*, *Oscar* e *Tony*.

En 1968, el recevis Oscar-premio pri maxim bon aktorino, por lua rolo en la filmo *Funny Girl*, ed en 1983 el ganis Oscar-premio pri maxim bona kansono por la temo dil filmo *Yentl*. El vendis plu kam 150 milion diski e CD en tota mondo, divenanta un ek la maxim sucesoza artisti de la historio. El anke recevis 10 premii *Grammy*, 5 premii *Emmy*, ed 1 premio *Tony*, kom "stelo dil yardeko".

En 2023 Barbra Streisand publikigis sua autobiografio "Mea nomo esas Barbra".
Pierre Teilhard de Chardin

**Pierre Teilhard de Chardin** (1881 til 1955), jezuito, esis Franca filozofo e paleontologiisto. Ilu deskovris la *Homo erectus pekinensis* (anke konocita kom *Sinanthropus pekinensis*, Homo di Beijing).

Lua filozofiala idei ne aceptesis dal Vatikano dum lua vivo.
Wellington (homonimo)

La nomo **Wellington** povas signifikar:

* La chef-urbo di Nova-Zelando: Wellington

* Urbi en USA:
** Wellington, Kolorado
** Wellington, Florida
** Wellington, Kansas
** Wellington, Kentucky
** Wellington, Missouri

* La duki di Wellington, en Anglia. Exemple, Arthur Wellesley, 1ma Duko de Wellington, chefministro dil Unionita Rejio.

* L'urbo Wellington, en Somerset, Anglia.
* Monto Wellington, Tasmania, monto proxim l'urbo Hobart, Tasmania, Australia
Eric Clapton

**Eric Patrick Clapton** (n. ye la 30ma di marto 1945) esas Angla kompozistulo, kantistulo e muzikistulo di rock, blues e psikodelik-rock.
Surrey

**Surrey** esas komtio an la sud-esto di Anglia.

**Bazala fakti pri Surrey.**
### Historio

### Geografio

### Ekonomio

### Referi
Kalabria

**Kalabria** esas regiono di Italia an la sudo di la lando. Ol esas vicina de Bazilikata an la nordo, e del insulo Sicilia an la sudo. Maro Tirreno jacas weste e Maro Ioniana jacas este.

**Bazala fakti pri Kalabria.**
## Historio

L'unesma Greka kolonii establisita en Italiana teritorio trovis tri precipua populi: Ausoni, Enotri e Japigi. Le Ausoni ja habitis la regiono cirkume 1600 yari aK, ed esis di etnio Oska. Lua teritorio enkorpigis parto di Lazio til Kalabria. En 744 aK, grupo di Greki de Chalkida fondis urbo *Reghion* (nun Reggio Calabria), e pose *Zankle* (nun Messina) an l'altra latero dil stretajo di Messina. Pose, koloniigisti de Reghion e Zankle fondis urbo *Metauros*, nun urbo Gioia Tauro.

Inter 280 aK e 275 aK eventis milito inter Romana republiko e Taranto. Ca lasta pregis helpo de Pirrus de Epiro, qua vinkis Romani en 280 aK, uzanta elefanti. Tamen, Pirrus pose vinkesis da Romani, ed en 275 aK lu retretis a Sicilia, ube Siracusa pregis helpo por luktar kontre Kartagani. En 272 aK, Romani konquestis la tota sudo di la peninsulo Italiana.

## Geografio

## Ekonomio

## Referi
Kampania

**Kampania** esas regiono an la sudo di Italia. Segun demografiala statistiki de oktobro 2023, ol havis  habitanti. Ol esas la triesma maxim populoza e havas la 2ma maxim granda denseso di habitantaro di la lando, dop Lombardia. Lua chef-urbo esas Napoli.

**Bazala fakti pri Kampania.**
## Historio

La regiono di Kampania koloniigesis dal Greki, qui fondis urbo Napoli kun la nomo *Neapolis*. Tota Kampania e la vicina Puglia, Basilikata, Kalabria e Sicilia konocesis kom *Magna Græcia* kande li enkorpigesis a Romana Republiko dum la 4ma yarcento aK.

Ye la 5ma di junio 1224, l'universitato di Napoli fondesis. En 1282 fondesis la rejio Napoli, an la sudo di la peninsulo Italiana. Militi en la regiono duris til 1302, kande signatesis tale-nomizita "paco di Caltabellotta", kande lora papo Bonifacius la 8ma agnoskis Federico la 3ma kom rejulo di Sicilia, e Charles la 2ma kom rejulo di Napoli. Malgre la separo, Napoli duris prosperar, ed atraktis komercisti de Pisa e Genova, bankisti de Toskania e multa importanta artisti de ta epoko, exemple Giovanni Boccaccio, Francesco Petrarca e Giotto.

Pos ke Afonso la 1ma de Aragon vinkis René la 1ma, la lasta rejulo di Napoli, il itere unigis Napoli e Sicilia. L'uniono duris til 1458, kande la du teritorii itere separesis. Rejio Napoli duris til 1816, kande ol itere unionesis al rejio Sicilia, lor por formacar la Rejio di du Sicilii. Ta rejio duris til 1861, kande ilu anexesis al Rejio Italia.

Dum la duesma mondomilito, urbo Salerno divenis bataliagro di tale nomizita "operaco Avalancho", dum l'nvado di Italia dal Federiti, e subisis granda domaji. De la 12ma di februaro til la 17ma di julio 1944, ol gastigis la guvernerio di marshalo Pietro Badoglio. Dum ca monati, ol esis tempale la chef-urbo di rejio Italia, e Vittorio Emanuele la 3ma rezidis en lua suburbi.

## Geografio

La regiono havas 500 km di litoro, ed esas famoza pro lua gulfi (Napoli, Salerno e Policastro), e pro lua insuli Kapri, Ischia e Procida.

Kolini reprezentas 50,8% de la teritorio di Kampania, monti reprezentas 34,6% e plana regioni reprezentas 14,7%. Monto Vesuvio, alta de 1281 metri jacas en Kampania. Atra tri volkani existas en lua teritorio:Campi Flegrei (anciena supervolkano, qua eruptis lastafoye en 1538), Epomeo (lasta erupto en 1302), e Roccamonfina (ankore aktiva). Regioni doplanda kovresas per monti qui rare superiras 2.000 metri di altitudo. La maxim alta monto di Kampania esas Milettol, kun 2050 metri di altitudo.

Lua maxim longa fluvio esas Volturno, qua naskas en Molise ed esas longa de 175 km, esanta anke la maxim longa de sudal Italia. Existas anke diversa lagi en la regiono, exemple Falciano, Lago del Matese, Lago d'Averno (de origino volkanala), Lago di Patria e Lago Lucrino.

## Ekonomio
L'industrio por transformar la produkturi de agrokultivo esas la precipua ekonomial agado de la regiono.

## Referi
Glenn Ford

**Glenn Ford** (n. **Gwyllyn Samuel Newton Ford** ye la 1ma di mayo 1916 til la 30ma di agosto 2006) esis Kanadana-Usana cinem-aktoro.
Valo d'Aosta

**Valo d'Aosta** esas regiono autonoma di Italia jacanta nord-este de la lando. Ol havas frontieri kun Francia e Suisia ed esas la sola regiono di Italia ube la Franca linguo ank esas oficala.

## Historio

Homi habitabas la regiono de adminime la 4ma yarmilo aK, quale montras megaliti trovita en Saint-Martin-de-Corléans ed en Piccolo San Bernardo. Ante la konquesto Romana, la regiono habitesis da kelta populo nomizita Salassi.

## Geografio
Valo d'Aosta jacas en valo del Alpi, e lua teritorio ordinare superiras 1600 metri di altitudo. Lua klimato esas kolda kontinentala (*Dfc* segun la klimatala klasifikuro da Köppen-Geiger. En ca klimato la nivoza sezono esas longa, e povas durar dum 8 o 9 monati en la maxim alta regioni. En 25 aK, Romani fondis *Augusta Prætoria Salassorum*, la nuna Aosta. L'Arko di Augustus, la Pordo Pretoria, la forumo Romana ed altra monumenti montras l'importo dil urbo dum Romana epoko. Kande kristanismo expansis dum la 4ma yarcento, Aosta divenis sideyo di episkopio.

Pos la falio di Romana imperio, la regiono komence restis sub guverno da Flavius Odoacer, e pose divenis parto di Rejio Ostrogota, sub rejo Theodorik. Pos milito en 568 la regiono enkorpigesis ao rejio Lombardia. En 575, Merovingiana rejo Gontran vinkis Lombardi ed anexis Aosta e Susa. En 774, Karolus la Granda konquestis la regiono, qua enkorpigesis a Rejio Italia, lor parto di Santa Romana imperio.

## Ekonomio

## Referi
Omaha

La vorto Omaha povas signifikar:

Urbi en Usa:
* Omaha, Nebraska - la maxim granda urbo di Nebraska stato.
* Omaha, Arkansas - urbeto en Arkansas

* Omaha (tribuo) - indijena tribuo di USA.
* Omaha plajo - Kodala-nomo di Normandiana plajo dum la Duesma mondomilito.
La Plata

**La Plata** esas chef-urbo di provinco Buenos Aires, en Arjentinia. Segun statistiki dil yaro 2010 ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 27 km². Ol distas 56 kilometri este de Buenos Aires, e 9 km de la rivi di fluvio Plata.

La Plata esas la precipua politikala, administrala ed edukala centro di la provinco. Ol esas exemplo di projetita urbo: ol projetesis ed inauguresis en 1882, segun formo quadrata. Segun la demografiala kontado di 2022, lua metropolala regiono havas  habitanti.

Un ek la maxim importanta universitati di Arjentinia, *Universidad Nacional de La Plata* (UNLP), la 3ma maxim anciena de la lando, jacas ibe. Altra tri importanta universitati esas *Universidad Católica de La Plata*, *Universidad Notarial Argentina* ed *Universidad del Este*.

## Geografio

La reliefo di La Plata esas plana, sen monti o kolini, kun multa placi, segun modelo di projeto urbala de la 19ma yarcento, influita da Renesanco Europana. Lua mezavalora altitudo esas 26 metri, e lua maxim alta punto esas  metri super la marala nivelo.

La klimato di La Plata esas humeda subtropikala (*Cfa* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La mezavalora temperaturo en julio (vintro) esas 9,2°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en januaro (somero) esas 23,1°C. La maxima temperaturo enrejistrita dum la historio dil urbo esis 41°C, ye la 14ma di januaro 2022, kontre ke la minima temperaturo enrejistrita dum la historio dil urbo esis -5,7°C.

La mezavalora yarala pluvo-quanto dil urbo esas 1072,7 mm, e la maxim pluvoza monato esas februaro, kun mezavalore 112,8 mm. Rare nivis dum la historio dil urbo, exakte 5 foyi til nun: en julio 1912, ye la 22ma di junio 1918, en 1928, en julio 2007, ed ye la 6ma di junio 2012.

## Referi
Nord-Irlando

**Nord-Irlando** esas parto di Unionita Rejio qua jacas an insulo Irlando. Ol esas vicina de la Republiko Irlando norde, weste e sude.

**Bazala fakti pri Nord-Irlando.**
### Historio
La regiono di nuna Nord-Irlando esis la centro di la 9-yara milito kontre Angla kolonialismo dum la fino di la 16ma yarcento. Rejio Irlando proklamesis dal rejulo Henry la 8ma di Anglia en 1542 e kontrolesis dal Angli, ma lua kontrolo esis febla, pro la rezisto dal Irlandani. Tamen, pos la batalio di Kinsale, Irlandana nobeli fugis vers kontinental Europa.

### Politiko
Nun, la Parlamento di Nord-Irlando suspendesas, expektante elekto. Ol havos 108 deputati elektita proporcionale, por certigar equilibro inter nacionalisti ed unionisti.

### Geografio

### Ekonomio

### Demografio

### Referi
Belfast

**Belfast** esas chef-urbo di Nord-Irlando. Segun statistiki dil yaro 2017 ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 115 km². Ol jacas apud la fluvio Lagan, an l'estala rivo di Irlando.
Medellín

**Medellín** esas chef-urbo di la Departmento Antioquia, en Kolumbia. Segun statistiki de 2024, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 380 km².
Jonathan Swift

**Jonathan Swift** (1667 til 1745) esis Anglo-Irlandana skriptisto e poeto en Angla linguo. Lua maxim konocita libro esas *La voyaji di Gulliver*, ma ilu anke skribis * A Modest Proposal*, *A Journal to Stella*, *Drapier's Letters*, *The Battle of the Books*, *An Argument Against Abolishing Christianity*, e *A Tale of a Tub*.
Ridley Scott

**Ridley Scott** (n. ye la 30ma di novembro 1937) esas notora Angla filmifisto e produktisto di cinemo. Lua maxim konocita filmi esas *Alien* (1979), *Blade Runner* (1982), *Thelma & Louise* (1991), *1492 - Conquest of Paradise* (1992), *[[Gladiator (cinematografuro)|Gladiator]]* (2000) e *Hannibal* (2001).
Salzburg

esas chef-urbo di Austriana stato Salzburg. Segun statistiki de 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 65,65 km². L'urbo jacas apud rivero Salzach, e distas 65 km de Wien.

L'urbo okupas la situo di Romana kolonieto *Iuvavum*. Fondita kom episkopio en 696, ol divenis arkiepiskopio en 798. Dum la 17ma yarcento, Salzburg divenis centro di tale nomizita "Kontrereformo". Monakeyi e diversa kirki en stilo baroko konstruktesis dum ta epoko. Nun, kune Wien e Tirol, Salzburg esas un ek la precipua turistala destini di Austria.

## Referi
Fernando Pessoa

**Fernando António Nogueira de Seabra Pessoa**, konocata kom **Fernando Pessoa** (1888 til 1935) esis la precipua  modernista poeto di Portugal dum l'unesma duimo dil 20ma yarcento. Il esas anke un del maxim importanta skriptisti en la Portugalana linguo.

Il skribis sub sua propra nomo ed anke sub multa heteronimi: **[[Alberto Caeiro]]**, **[[Ricardo Reis]]**, ed **[[Álvaro de Campos]]** i.a.

## En Ido aparis
*Alberto Caeiro (Fernando Pessoa): **'. Tradukita da [[Gonçalo Neves]]. [[Lisboa]]: [[Editerio Sudo]], 2002. 77 p. (pdf-edituro).  <u>2ma edituro</u>: Tradukuro, prefaca studiuro ed interpretala noti da Gonçalo Neves. Chapecó: Fonto, 2016. 85 p. <u>3‑ma edituro</u>: Revizita, notizita ed ilustrita per desegnuri e pikturi da virtuoza artisti anciena e moderna. Espinho: Editerio Sudo, 2019. 98 p. (pdf-edituro)
*Fernando Pessoa: **'. Fantastika rakonto tradukita da Gonçalo Neves. Kun prefaco e noti dal tradukinto. Espinho: Editerio Sudo, 2022. 51 p. (pdf-edituro)
*Álvaro de Campos (Fernando Pessoa). "Tabak-venderio". Introdukto ed Ido-tradukuro da Gonçalo Neves. En , oktobro 2023, p. 16-22.
Alfred de Musset

**Alfred Louis Charles de Musset** (1810 til 1857) esis Franca poeto e skriptisto di romano e dramatifisto de la Romantika movado.
Josip Broz Tito

**Josip Broz Tito** (1892 til 1980) marshalo di armeo, esis prezidanto di Yugoslavia de 1953 til 1980. Il anke esis chefministro di la lando, de 1944 til 1963.
Wiesbaden

**Wiesbaden** esas  urbo alonge fluvio Rheno en Hesia, Germania. Segun statistiki de 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 203,9 km². Wiesbaden esas la chefurbo di federala lando Hesia.
1 (nombro)

**1** od **un** esas nombro (naturala nombro), numeralo e glifo , unesma e maxim mikra pozitiv integro di infinita seguo di naturala nombri.
Campinas

**Campinas** (IPA: kɐ̃ːˈpinɐs) esas la 3ma maxim populoza urbo dil stato Sao Paulo, en Brazilia. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 795,7 km².

Campinas distas 90 km norde de la chef-urbo dil stato. Ol esas importanta ekonomiala centro industriala, komercala e servadala dil stato e di Brazilia. Campinas havas 2 importanta universitati: *Universidade de Campinas* (UNICAMP), e *Pontifícia Universidade Católica de Campinas* (PUCCAMP), ed altra institucuri.
Poitiers

**Poitiers** esas urbo en la regiono Nov-Aquitania, weste de Francia. Ol esas chef-urbo dil departmento Vienne. Segun statistiki dil yaro 2015 ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 42,11 km².

Norde de la urbo jacas la tematala parko *Futuroscope*, qua havas cinemi 3D e 4D kun imaji pri robotiko* e mult altra atraktivi kun temi pri la futuro. *Futuroscope* recevis plua kam 2 milion viziteri en 2017.
Émile Durkheim

**Émile Durkheim** (1858 til 1917) esis Franciana sociologo ed antropologo, konsiderata la patro di sociologio.
Lotringia

**Lotringia** (France: *Lorraine*, Germane: *Lothringen*) esis Franca regiono en la nordesto di ca lando, qua existis de 1956 til 2015.

## Historio

Lotringia esis estala parto di Galia, e pose konquestesis da Romana imperio. Pos la granda populmigrado dil 5ma yarcento, urbo Metz destruktesis, e lua habitanti mortigesis da Huni en 451. Ica regiono parte ripopulizesis per la Germana Franki e divenis bilingua. Pos la partigo dil Imperio di Karolus la Granda, ol divenis parto de la Germana Imperio.

En 1552, invitita da Germana princi, la rejo di Francia kaptis por la rejio Francia, la urbi Metz, Toul e Verdun, olqui divenis definitive Franca lor la paco di Westfalia (1648). En 1766, lor la morto di Stanislas, lasta duko di Lotringia, la tota regiono divenis parto dil rejio Francia. Pos ke Franca vinkesis da Prusia en 1870, la Germane-parolanta parto de Lotringia e Metz e lua cirkumajo anexesis dal Germana imperio ed unionesis ad Alzacia, tale divenante provincala lando Germana Alzacia-Lotringia. En 1918, l'anexita parto de Lotringia ridivenis Franca. En 1940, la parto anexita en 1871 administresis itere da Germani. Nacional-socialisti guidita da Gauleiter Bürckel ekpulsis la habitantaro suspektata havar Franca nacionala sentimento o nur France-parolanta a sud-Francia. Pos la duesma mondomilito, l'ekpulsiti retrovenis  e la linguala Francigo progresis talgrade, ke nun Franca linguo remplasas l'anciena Germana dialekti lokala.
Puerto Ayacucho

**Puerto Ayacucho** esas chef-urbo e maxim populoza urbo di Venezuelana stato Amazonas. Segun statistiki de 2023, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 51,69 km². Ol jacas apud fluvio Orinoco.
Midway

La vorto Midway povas signifikar:

Urbi en USA:
* Midway, Alabama
* Midway, Arkansas
* Midway, Florida
* Midway, Georgia
* Midway, Kentucky

Atolo en Pacifiko:
* Atolo Midway

Batalio di Duesma mondomilito:
* Batalio di Midway
Kimi Räikkönen

**Kimi Matias Räikkönen** esas Finlandana F1-automobilisto. Ilu naskis ye la 17ma di oktobro 1979 en Espoo. Nun lua acesora nomo esas “Glacioviro” ed il havas tatuita suno en lua dextra karpo.

## La historio kom pilotisto
Ye yuneso, evante ok yari, Kimi Räikkönen komencis kontestar per *karting*-automobileti. En 1995 ilu vinkis unesmafoye en *Formulo-A karting*-kontesto.

Räikkönen komencis vehar en 2000 che Renault. Kom F1-pilotisto ilu vehis en 2001 che Sauber. Cayare ilu ganis nonesma loko. En 2002 Räikkönen transiris a McLaren Mercedes. En 2003 ilu ganis lua unesma *Grand Prix* - vinko en Malaizia. En 2005 ilu vinkis non *Grand Prix*. En 2007 ilu vinkis *Grand Prix* di Brazilia, e divenis mondala championo di Formulo 1.
Burgundia

**Burgundia** (France: *Bourgogne*) esis historiala regiono e departmento di Francia til la 31ma di decembro 2015. Pos la 1ma di januaro 2016 ol divenis parto di la nuna regiono Burgundia-Libera Komtio.

Historiale, la regiono habitesis da Kelti, Galiani, Romani, Galo-Romani, e diversa populi Germana. Burgundia esis un ek l'anciena provinci di rejio Francia til 1790.

## Referi
Alzacia

**Alzacia** esas kulturala e historiala regiono di Francia an la frontiero kun Germania. De 1982 til la 31ma di decembro 2015 ol ank esis la min granda regiono di Francia, e pos ta dio ol enkorpigesis en la nuna regiono Granda Esto.

Historiale, la dominacanta linguo di la regiono esis l'Alzaciana, proxim de la nomizita "Suabiana Germana" e de la Germana linguo quale parolata en Suisia.

**Bazala fakti pri Alzacia.**
### Historio
Diferanta de altra vicina provinci e regioni, Alzacia nulatempe konocis periodo di nedependo od autonomeso. La kulturo e la dialekto de la regiono originis del populo *Alamani* (ne konfundar kun Germani), qua instalis su en la region cirkum la yaro 378.

Pos la Franca-Prusiana milito en 1871, Alzacia divenis parto de Germana Imperio til 1919, kande Francia rekuperis ol. En 1940, ol itere okupesis dal Germani ma sen ofical anexo. Pos la krulo di nacional-socialismo en 1945, l'influo Franca divenis tre forta, e gradope la Germana dialekto de la regiono remplasesis dal Franca linguo. Tamen, la Germana-Franca identeso di ca parto de Europa restas tre vivoza.
Serbiana linguo

**Serbiana** esas l'oficala linguo de Serbia. Ol apartenas a la Sud-westala-grupo de la lingui Slava. Serbiana skribesas precipue per Kirila alfabeto.

## Komparo inter diferanta lingui
Aquitania

**Aquitania** (France: *Aquitaine*) esis Franca regiono sud-weste de lando, qua desaparis oficale ye la 31ma di decembro 2015. Pos la 1ma di januaro 2016 ol divenis parto di la nuna regiono Nov Aquitania.

## Referi
Arvernia

**Arvernia** (France: *Auvergne*, en Okcitaniana, *Auvèrnhe* [ewvernjɘ]) esis Franciana regiono sude de la lando qua desaparis ye la 1ma di januaro 2016, per l'administrala reformo di Francia. nun lua teritorio esas parto di la nova regiono Arvernia-Rodano-Alpi.

## Historio

Komence Arvernia esis la lando di Arverni, la maxim povoza ek la tribui de Galia. La nomo povas havar du senci: "plu bone" (probable ne esas ta origino) e "homi de alno" (quale altri tribui qui nomizesis segun ul arboro). Dum la vintro de 53 til 52 aK, Vercingetorix federis kun vicina tribui Vellavi, Gabali, Kadurki e Ruteni, por luktar kontre Romani. L'areo habitita da Arverni havis multa mineyi ed esis protektita da montoza regiono vicina, qua esis forta defenso kontre ataki. Galiani vinkis Romani che batalio di Gergovia, en 52 aK. Romani pose vinkis Galiani en Alesia, e kaptis Vercingetorix, qua mortigesis en Roma en 46 aK. Pos konquestir la regiono, Romani fondis vilajo *Augustonemetum*, qua originis la nuna urbo Clermont-Ferrand. Arvernia enkorpigesis a Romana provinco Aquitania, e Galiani rapide asimilesis da Romani. Latina linguo anke superiris la linguo Kelta parolita en la regiono, e Romana dei divenis kultuita en la regiono, exemple la templo di deo Merkurius, konstruktita sur monto Puy de Dôme.

Dum la fino dil 3ma yarcento, Sant Austremonius de Clermont evangeliizis la regiono. Dum ta epoko, la regiono minacesis da populi Germana e da la krulo dil imperio. En 469 la provinco siejesis da Burgundi e Visigoti. Santa Sidonius Apollinaris, lor episkopo di Clermont, komandis rezisto kontre Eurik, rejulo di Visigoti, de 473 til 475, e mem pos vinkeso ilu duris esar episkopo til lua morto, dum la yari 480a.
Slovaka linguo

**Slovakiana** esas l'oficala linguo de Slovakia ed esas un ek l'oficala lingui del Europana Uniono. Ol apartenas a la westala grupo di Slava lingui.

Ol skribesas per Latina alfabeto, pluse diakritiki (specala karakteri).

## Extera ligili
* Elektronikala dicionarii de la slovakiana
* slovake.eu – kurso pri slovakiana linguo

## Bibliografio
*Dudok, D. (1993) Vznik a charakter slovenských nárečí v juhoslovanskej Vojvodine [The emergence and character of the Slovak dialects in Yugoslav Vojvodina]. *Zborník spolku vojvodinských slovakistov* 15. Nový Sad: Spolok vojvodinských slovakistov, pp.&nbsp;19–29.
*Musilová, K. and Sokolová, M. (2004) Funkčnost česko-slovenských kontaktových jevů v současnosti [The functionality of Czech-Slovak contact phenomena in the present-time]. In Fiala, J. and Machala, L. (eds.) *Studia Moravica I* (*AUPO, Facultas Philosophica Moravica* 1). Olomouc: Univerzita Palackého v Olomouci, pp.&nbsp;133–146.
*Nábělková, M. (2003) Súčasné kontexty slovensko-českej a česko-slovenskej medzijazykovosti [Contemporary contexts of the Slovak-Czech and Czech-Slovak interlinguality]. In Pospíšil, I. – Zelenka, M. (eds.) *Česko-slovenské vztahy v slovanských a středoevropských souvislostech (meziliterárnost a areál)*. Brno: ÚS FF MU, pp.&nbsp;89–122.
*Nábělková, M. (2006) V čom bližšie, v čom ďalej... Spisovná slovenčina vo vzťahu k spisovnej češtine a k obecnej češtine [In what closer, in what further... Standard Slovak in relation to Standard Czech and Common Czech]. In Gladkova, H. and Cvrček, V. (eds.) *Sociální aspekty spisovných jazyků slovanských*. Praha: Euroslavica, pp.&nbsp;93–106.
*Nábělková, M. (2007) Closely related languages in contact: Czech, Slovak, "Czechoslovak". *International Journal of the Sociology of Language* 183, pp.&nbsp;53–73.
*Nábělková, M. (2008) *Slovenčina a čeština v kontakte: Pokračovanie príbehu.* [Slovak and Czech in Contact: Continuation of the Story]. Bratislava/Praha: Veda/Filozofická fakulta Univerzity Karlovy. 364 pp., ISBN 978-80-224-1060-1
*Sloboda, M. (2004) Slovensko-česká (semi)komunikace a vzájemná (ne)srozumitelnost [Slovak-Czech (semi)communication and the mutual (un)intelligibility]. *Čeština doma a ve světě* XII, No. 3–4, pp.&nbsp;208–220.
*Sokolová, M. (1995) České kontaktové javy v slovenčine [Czech contact phenomena in Slovak]. In Ondrejovič, S. and Šimková, M. (eds.) *Sociolingvistické aspekty výskumu súčasnej slovenčiny* (*Sociolinguistica Slovaca* 1). Bratislava: Veda, pp.&nbsp;188–206.
*Štolc, Jozef (1968) *Reč Slovákov v Juhoslávii I.: Zvuková a gramatická stavba* [The speech of the Slovaks in Yugoslavia: phonological and grammatical structure]. Bratislava: Vydavateľstvo Slovenskej akadémie vied.
*Štolc, Jozef (1994) *Slovenská dialektológia* [Slovak dialectology]. Ed. I. Ripka. Bratislava: Veda.