open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Quaternara nombrosistemo

**Quaternara nombrosistemo** o **quaternara nombrifado** (ank *quarala*) es pozicionala nombrosistemo, en qua bazo dil sistemo es nombro *4*, e por skribar nombri en la sistemo uzesas quar cifri: 0, 1, 2, 3.

Simile a sistemi oktala e hexadecimala lo es forte ligata kun binara nombrosistemo.

Exemple: 302104 = 11001001002
Hexadecimala nombrosistemo

**Hexadecimala nombrosistemo** o **hexadecimala nombrifado** (ank *dek-e-sisala*) es pozicionala nombrosistemo, en qua bazo dil sistemo es nombro '16', e por skribar nombri en la sistemo uzesas dek-e-sis cifri e literi: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, A, B, C, D, E, F. En kalkulili uzesas vice ke *B* e *D* – *b* e *d*.

Simile a sistemi oktala e quaternara lo es forte ligata kun binara nombrosistemo.

Exemple: 4 294 967 29510 = FFFF FFFF16

Adresi IP (versiono 6) uzesas per pozicionala *nombrifado hexadecimala*, egz. 3ffe:0902:0012:0000:0000:0000:0000:0000/48

Skribado di nombri dek-e-sisale en programifo-lingui eventis multmaniere:
* Python, C / C++ / C#, Java – per prefixo *0x*, egz. **0x102f**.
* Pascal – per prefixo *$*, egz. **$102f**.
* Asemblolinguo – per sufixo *h*, egz. mov rax, **02h**.

Kolori en merkala linguo HTML skribesas kom tri nombri dek-e-sisale kun prefixo *#*, egz. rozea – **#<font color=red>FF</font><font color=green>80</font><font color=blue>80</font>**, grizea – **#<font color=red>80</font><font color=green>80</font><font color=blue>80</font>**, nigrea – **#<font color=red>00</font><font color=green>00</font><font color=blue>00</font>**.
Binara nombrosistemo

**Binara nombrosistemo** o **binara nombrifado** (ank *duala*) es pozicionala nombrosistemo, en qua bazo dil sistemo es nombro '2', e por skribar nombri en la sistemo uzesas du cifri: 0, 1.

Egzemple binara *11110* egalas decimala *30*: 11110_2 = 1\cdot 2^4 + 1\cdot 2^3 + 1\cdot 2^2 + 1\cdot 2^1 + 0\cdot 2^0 = 1 \cdot 16 + 1 \cdot 8 + 1 \cdot 4 + 1 \cdot 2 + 0 \cdot 1 = 16 + 8 + 4 + 2 = 30
Merkala linguo

**Merkala linguo** (Angle *markup language*) esas formato di dokumento, qua kontenas exter texto ank adjuntite informi deskriptanta lo.

Maxim popularoza linguo merkala es HTML.
HTML

**HTML** (abreviuro de Angla *HyperText Markup Language*) es merkala linguo por krear hipertextala dokumenti, nome retopagini.

## Exemplo di HTML 5

```html
<!DOCTYPE html>
<html lang="io">
<head>
    <title>Exemplo di retopagino</title>
    <meta charset="UTF-8">

    <meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1">

    <link rel="stylesheet" href="plik.css">
</head>
<body>
    <h1>Exemplo di retopagino</h1>
    <p>Vidu ank: <a href="https://io.wikipedia.org">Wikipedio. La libera enciklopedio</a>.
</body>
</html>
```
Ekonomiala Komunitato di West-Afrikana Stati

L**'Ekonomiala Komunitato di West-Afrikana Stati**, kurte **EKOWAS**, esis grupo de regionala landi en west-Afrika. La chefa skopo esas promocar l'ekonomial integresko.

La grupo de 15 landi fondesis ye la 28ma di mayo 1975, pos la signato di la Traktato di Lagos. Ultre promoco di ekonomial integresko, EKOWAS anke pleas rolo kom regionala pac-armo, por intervenar en konflikti e politikala nestabileso, exemple quale en Gambia en 2017 e Nijer en 2023. En 2024, militala rejimi di Nijer, Mali e Burkina Faso anuncis lia ekiro de la komunitato.

## Membri

* Benin (fr)
* Burkina Faso (fr)
* Gambia (an)
* Ghana (an)
* Guinea (Konakri) (fr)
* Guinea-Bisau (pt)
* Ivora Rivo (fr)
* Kabo Verda (pt)
* Liberia (an)
* Mali (fr)
* Nijer (fr)
* Nigeria (an)
* Senegal (fr)
* Sierra Leone (an)
* Togo (fr)
* 
L'oficala lingui di EKOWAS esas l'Angla, la Portugalan e la Franca. Singla membro di EKOWAS havas un de la tri lingui kom nacionala linguo.
Flam-jetilo

**Flam-jetilo** esas portebla armo qua spricas brulebla fluido sub alta presuro, qua esas acendata kande ol ekvenas la spricaperturo.
Eroroserchado

**Eroroserchado** o **cimoserchado** es proceso di metodala reduktado di nombro di erori en programaro. Maxim-multa-kaze exekutita programo es sub surveyo di cimoserchilo.
0xDEADBEEF

**0xDEADBEEF** es nobro skribita en dek-e-sisala nombrifado egalanta decimala 3735928559, qua povas lektar Angle kom *dead beef* (Idale *senviva bovokarno*).

Lo ne havas speciala uzo en softwaro, ma povas uzesar dum cimoserchado – programifisti ofte uzas ca magiala nombro generale por deskovrar cimi dum uzado eroroserchilo en proceso di testado.

Lo es un ek vorti/nombri uzata en hexparolo – jargonala extenso di Angla linguo.
Adreso IP

**Adreso IP** es nombrala identigilo di interfacio, grupo di li o tota komputerala reto en interretala protokolo, por identigar elementi di reto en triesma strato di modelo OSI – en reto lokala ed extera (*publika adreso*).
Trico

**Trico** (Angle: *trit*) esas la maxim mikra uneso de informo en aritmetiko ternara, equivalajo di bico e aritmetiko binara.
Hexspeak

**Hexspeak** o **hexparolo** es (quale leetspeak) novesala formo di variantala Angla linguo, en qua on espelas uzante cifri de dek-e-sisala nombrifado (0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, A, B, C, D, E, F). *0* reprezentas litero *O*, *1* – *I* o *L*, *5* – *S*, *7* – *T* etc.

Vorti di *hexparolo* – nomita magiala nombri – kreesis programifisti kom unika identigili, qua merkas memoro di datumi.o

L'exemplala vorti es: 0x8BADF00D (*ate bad food*), 0xCAFEBABE (*cafe babe*), 0xDEADBEEF (*dead beef*), 0xDEADDEAD (*dead dead*), 0xFACEFEED (*face feed*), 0xFEEDBABE (*feed babe*), 0xFEEDFACECAFEBEEF (*feed face cafe beef*), 0xF00DBABE (*food babe*) etc.
LOL

**LOL** o **lol** (abreviuro de Angla *laughing out loud* – *ridegado lauta*) es populara elemento di interretala jargono.

LOL aparis en interreto ye le 1980.
Ayas (filiulo di Telamon)

**Ayas**, **Ayas la Granda** od **Ayantas** (de latine **Aiax**) en Greka mitologio esis filiulo di Telamon e Periboya, e rejulo di Salamis. Il esis un de la maxim importanta heroi en Iliyas da Homeros. Il esis la maxim bona kombatero pos Ahileus.

## Videz ank
* Ayas la Mikra – rejido di Lokrida.
Ayas (filiulo di Oileus)

**Ayas** od **Ayas la Mikra** (de latine *Aiax*) esis filiulo di rejulo di Lokrida – Oileus, ed Eriopis. Ilua mi-fratulo esis Medon.

Il dronis pos la milito di Troya, kom puniso da Atina, pro esir violacinta Kasandra - la Troyana vizionero, sur l'altaro di Atina.
Granda tertremo di Kantō

La **granda tertremo di Kantō** esis severa tertremo ye la Planajo di Kantō en Japonia, eventinta ye la 1 di septembro 1923.

La urbi Tokyo e Yokohama esis destruktata, e vicina regioni esis severe domajata. Cirkume 140.000 homi mortis. Multa homi mortis pro granda fairi, qui developis pro ke la tertremo eventis kande repasti esis preparata. Forta venti grandigis la fairi. Multa etnala Koreani esis masakrata, pro falsa rumori ke li prenas avantajo di la evento.

Pos la destruktado, sugestesis ke nova precipua urbo kreesez altra-loke. Tamen, Tokyo esis rikonstruktata, kun plura parki qui esus refuji en futura tertremi. De 1960, la dato 1 di septembro esis "Dio di la preventado di dizastri", por memorigar la dizastro ed avertar pri la importo di preparemeso.
Max Reinhardt

**Max Reinhardt** (n. **Maximilian Goldmann** ye la 9ma di septembro 1873 – 30ma di oktobro 1943) esis aktoro e teatrala direktisto.

Il naskis en Baden proxim Wien en Austria. Il unesmafoye aparis kom aktoro en 1890. De 1894 il rezidis en Berlin, divenante membro di la kompanio di *Deutsches Theater* di qua Otto Brahm esis direktisto, ed en 1904 Reinhardt divenis olua direktisto. Il esis jeranto di altra teatri en Berlin, til dek-e-un en 1930; il anke esis jeranto di la *Theater in der Josefstadt* en Wien de 1924 til 1933. De 1920 il  kreis filmi, kom direktisto e kelkafoye kom produktisto.

De 1938 il rezidis en Britania, e pose en Usa; en Hollywood il apertis la *Reinhardt School of the Theatre*. Il mortis en New York en 1943.
Sindromo di Swyer

La **sindromo di Swyer**, anke: **XY-gonadala deseugeniko**, sorto di *hipogonadeso* ube esas nula funcionala gonadi por efektigar pubereso che persono kun mulierala fenotipo e virala kariotipo (XY). La sindromo unesma-foye deskriptesis en 1955 da endokrinologo Gerald Swyer.
Leet

**Leet** (o **1337**, ank konocata kom **eleet** o **leetspeak**) es sistemo di modifikita espelo uzata precipue en interreto.

; Tabelo di subtitucati di normala literi en leetspeak:
  |] 
|| ` 3 <br> & <br> [[£]] <br> [[Евро|€]] <br>  [- <br> |=- `
|| ` |= <br> [[ƒ]] <br> |# <br> ph <br> /= <br> v `
|| ` 6 <br> & <br> (_+ <br> 9 <br> C- <br> gee <br> (?, <br> [, <br> {, <br> <- <br>(. `
|| ` [[Hashtag|#]] <br> /-/ <br>\-\ [-] <br> ]-[ <br>)-(<br> (-) <br> :-: <br> |~| <br> |-| <br> ]~[ <br> }{ <br> !-! <br> 1-1 <br> \-/ <br> I+I <br> ? `
|| ` 1 <br> | <br> ][ <br> ! <br> eye <br> 3y3 `
|| ` ,_| <br> _| <br> ._| <br> ._] <br> _] <br> ,_] <br> ] `
|| ` >| <br> |< <br> 1< <br> |c <br> |(`7 1  2  £  7  |_  |
|| ` /\/\ <br> /V\ <br> [V] <br> |\/| <br> ^^ <br> <\/> <br> {V} <br> (v) <br> (V) <br> |\|\ <br> ]\/[ <br> nn `` 11 `
|| ` ^/ <br> |\| <br> /\/ <br> [\] <br> <\> <br> {\} <br> /V <br> ^ <br> ท <br> [[И]] <br> `
|| ` 0 <br> () <br> oh <br> [] <br> p <br> <> <br> Ø `
|| ` |* <br> |o <br> |[[º]] <br> ? <br> |^ <br> |> <br> |" <br> 9 <br> []D <br> |[[°]]  |7 `
|| ` (_,) <br> ()_ <br> 2 <br> 0_ <br> <| <br> & <br> 9 <br> [[¶]] <br> ⁋ <br> [[℗]] `
|| ` I2 <br> 9 <br> |` <br> |~ <br> |? <br> /2 <br> |^ <br> lz <br> 7 <br> 2 <br> 12 <br>[[®]] <br> [z <br> [[Я]] <br> .- `  |2  |-
3
|| ` 5 <br> $ <br> z <br> [[§]] <br> ehs <br> es <br> 2 `
|| ` 7 <br> + <br>  <br> '][' <br> [[†]] <br> «|» <br> ~|~ `
|| ` (_) <br> |_| <br> v <br> L| <br> บ `
|| ` \/ <br> |/ <br> \| <br> `
|| ` \/\/ <br> vv <br> \N <br> '// <br> \\' <br> \^/ <br> \/\/ <br> (n) <br> \V/ <br> \X/ <br> \|/ <br> \_|_/ <br> \_:_/ <br> uu <br> 2u <br> \\//\\// <br> พ <br> [[₩]] `
|| ` >< <br> }{ <br> ecks <br> [[×]] <br> [[?]] <br> }{ <br>)(<br> ][ `
|| ` j <br> `/ <br> \|/ <br> [[¥]] <br> \// `
|| ` 2 <br> 7_ <br> -/_ <br> % <br> >_ <br> s <br> ~/_ <br> -\_ <br /> -|_`
|}
Amfetamino

**Amfetamino** esas sintezal psikiatriala medikamento e stimulivo. Kom stimulivo ol anke konocesas sur-strade kom 'rapideso' o 'pulso'.
Muzik-festo di Woodstock

La **muzik-festo di Woodstock** (oficale **Ferio di Arto & Muziko Woodstock**), ofte kurtigit a Woodstock (pron. *wudstok*) esis festo qua duris de la 15ma til la 18ma di agosto 1969 en l'Usana loko Bethel, Nova York, sur prato di laktiferiiisto Max Yasgur. La muzik-festo di Woodstock esis la kulmino di la kontra-kulturo di la yari sisadek e dil epoko di la hipii.

## Artisti
Artisti qui pleis sur Woodstock o qui asistis Woodstock, segun alfabeto:
    
* Joan Baez (m.m.v. Jeffrey Shurtleff)
*     The Band
*     Blood, Sweat & Tears
*     Paul Butterfield Blues Band
*     Canned Heat
*     Joe Cocker & The Grease Band
*     Country Joe and the Fish
*     Creedence Clearwater Revival
*     Crosby, Stills, Nash & Young
*     Grateful Dead
*     Arlo Guthrie
*     Tim Hardin
*     The Keef Hartley Band
*     Richie Havens
*     Jimi Hendrix
*     The Incredible String Band
*     Jefferson Airplane
*     Janis Joplin
*     Melanie
*     Mountain
*     Quill
*     Santana
*     John Sebastian
*     Sha-Na-Na
*     Ravi Shankar
*     Sly & The Family Stone
*     Bert Sommer
*     Swami Sachidananda
*     Sweetwater
*     Ten Years After
*     The Who
*     Johnny Winter (m.m.v. Edgar Winter)
Quasaro

**Quasaro** (abreviuro de *quaza-stelala radio-fonto*, analoge al Angla: *quasi-stellar radio source*), o QSO (Quaza Stelal Objekto) esas aktiva centro di galaxio ('aktiva galaxiala nukleo' od AGN) kun tre alta klareso. Koncernas hiperpezoza nigra truo (fakte extreme pezoza nigra stelo) en la centro di galaxio, di qua la cirkumiranta disko radias lumo e radii kande olta esas tirat a la nigra truo. Tala disko cirkumiranta stelo o truo nomesas la disko di akumulo.
Edui

**Edui** (en la Franca: *Éduens*) esis Kelta tribuo en Galia *Lugdunensis*, qui dum l'unesma yarcento a.K. vivis en hodiala Burgundia (Francia). Li vivis en la regiono inter *Arar* (Saône) e la *Liger* (Loire). Lia chefurbo esis Bibrakti.
Elisabeth Kübler-Ross

**Elisabeth Kübler-Ross** (Zürich, 8ma di julio 1926 — Scottsdale, Arizona, 24ma di agosto 2004) esis Suis-Usana psikiatro. El parstudiis kom mediko en Suisia e pose famozeskis en Usa pro elua laboro pionirala pri morto-guidado e la diferant etapi di procedo di trauro.
Brulanta Viro

**Brulanta Viro** (plene: **Festo di Brulanta Viro** (en l'Angla: *Burning Man*) esas yarala festo, komencanta la lasta lundio di agosto e finanta l'unesma lundio di septembro (l'Usana Dio di Laboro). Dekamili de vizitanti kunvenas en *[[Black Rock dezerto]]*, Nevada, Usa, por formacar tempal urbo *Black Rock Urbo* e komuneso qua okupas pri arto e kreado.

Ante 32 yari Larry Harvey komencis la festo kun expresoz exekut-arti e koncerti. Dum la yari la festo kreskis ad important estrado por kontra-kulturi ed alternativ e spiritala vivo-modi.

La festo esas popular inter famozi, influeri di sociala komunikilaro ed entraprezisti di teknologio. Inter la vizitinti dum la pasinta yari esis Elon Musk (Tesla), Mark Zuckerberg (Facebook), kantisto Katy Perry e rap-muzikanto Sean Combs. 

Kulmino esas la bruligo di 'Oziera Viro', giganta homatra pupeo, olqua donis la nomo a la festo.
Piktogramo

**Piktogramo** esas exppresado dil ula konceptajo per pikturo ne ligite kun skribado. La piktogrami es inter altri: Egiptiana hieroglifi, trafikala signi e signi di sekureso.

Formo di lo es ideogramo.
Ideogramo

**Ideogramo** esas grafika signo definanta ula konceptajo sen uzar literi.

L'ideogrami devenas de piktogrami e nuntempe li uzesas en Chiniana, Japoniana e olima Koreana skriburi, e ank anciene Egiptiana hieroglifi e konioforma skripturo.
Emocosimbolo

**Emocosimbolo** o **emotikono** (Angle *Emoticon*) es ideogramo kontenanta sequo di skribsigni, qua uzesas por expresar emoci en interreto.

## Exempli dil emocosimboli
* :) rideto
* ;) 
* :( chagreno
* :C chagrenego
* ;( od :'( ploro
* :P
* :D larja rideto
* :* kiso
* :O surprizo
* XD rido
* :/ skeptikismo
* :| nedecideso, sen emoci

## Videz ank
* emoji
* kaomoji
Emoji

**Emoji** es piktogrami uzanta en interreto simile a emocosimboli uzesas ne nur por expresas emoci per vizajo, ma ank kontenas inter altri: kozi, placi, flori, animali, vento.
Cormac McCarthy

**Cormac McCarthy** (pron.: *kormak makarti*; n. Providence (Rhode Island), la 20ma di julio 1933 – Santa Fe (Nova-Mexikia), la 13ma di junio 2023) esis Usana skriptisto. Il ganis la premio Pulitzer por Literaturo por *The Road*
(La Voyo). La libro *No Land for Old Man* (2005) (Nula lando por olduli) filmigesis en 2007 da la fratuli Coen. La filmo premiizesis per 4 Oskari.
Turbin-kompresilo

**Turbin-kompresilo** (ofte abreviat a: **turbo**; en l'Angla: *turbocharger*) esas pompilo qua augmentas la preso di aero por kombusto-motoro ante irar a la cilindri. La turbino uzas l'energio dil eskapo-gasi en la spricilo dil eskapo-tubo por propulsar la kompresilo sur la spricilo dil provizilo di fuelo.
Pafo di argil-diski

**Pafo di argil-diski**, **pafar argil-diski**, esas sporto praktikata sur granda libera tereno. Per eskopeto pafesas argil-diski, probante frakasar oli.

De origino pafar argil-diski facesis por mantenar onua habileso di chaso dum vintro. L'argil-disko remplasis vivant animali, quale kolombi, anadi, hani, lepori e kunikli.

Dum l'Olimpiala Ludi en Paris, 1900 on liberigis e mortigis 300 kolombi. L'enorma quanteso de sango e plumi koaktis l'organizuro serchar alternativo por la vivant uceli. Depos l'Olimpiala Ludi en Stockholm, 1912 unesma-foye pafo di argil-diski esis oficala Olimpiala sporto, remplasante por sempre pafar vivant uceli.
Fratuli Coen

**Fratuli Coen** (IFA *ˈkoʊən*), do Joel Daniel Coen ed Ethan Jesse Coen esas Usana duopo cinematografala kom cinematografisti, cenaristi e filmo-produktisti.

Lia verko ofte traktas kriminala historio kun partikulare komediala karaktero. Multi de lia verki klasifikesas kom 'nove-nigra'.
Abraham Salm

**Abraham Salm** (Amsterdam, 26ma di marto 1857 - Amsterdam, 13ma di junio 1915) esis Nederlandan arkitekto.

Abraham Salm edukesis en tam Nederlando kam Francia. Il komencis laborar kom helpanto di sua patro Gerlof  Bartholomeus Salm en Amsterdam. Pose Abraham establisis su en Hilversum ube il desegnis plura vilai en tipal eklektika stilo.
Willem Marinus Dudok

**Willem Marinus Dudok** (Amsterdam, 6ma di julio 1884 – Hilversum, 6ma di aprilo 1974) esis Nederlandan arkitekto ed urbala desegnisto. Plu kam 75 desegnuri facesis por Hilversum, di qui preske omna konstruktesis. Ilua maxim famoza verko esas l'urbodomo di Hilversum.
Kaomoji

**Kaomoji** es piktogrami uzanta en interreto simile a emocosimboli e emoji por expresas emoci per vizajo.

Li popularesas precipue meze adopti di Japoniala popkulturo *otaku* (*anime* e *[[manga]]*).

## Exempli di kaomoji
* (๑˘︶˘๑), (◕‿◕), ＼(≧▽≦)／, UwU, OwO – rideto, joyo, fiereso
* w(°ｏ°)w, ヽ(°〇°)ﾉ, (⊙_⊙), (OoO) – shoko, astono
* (￣︿￣), (T_T), ヾ( ￣O￣)ツ – chagreno, iraco
* (⁄ ⁄>⁄ ▽ ⁄<⁄ ⁄), (ง ื▿ ื)ว, (⁄ ⁄•⁄ω⁄•⁄ ⁄) – shamo
* (=^･ω･^=) – kato
Literalo (informatiko)

**Literalo** en komputerala programado es notizo por reprezentar fixigita valoro en fontokodexo.

## Exempli
En linguoPHP:

```php
$x = 5; // 5 es literalo
$y = "text"; // "text" es literalo
$z = time() / 2; // literalo es nur nombro 2, ma lo es fixigita valoro
$z = time() / $x; // $x ne es literalo
```

En linguo C:

```c
char signo = 'c'; // 'c' es literalo
char x;
x = getchar();
printf("%c",x); // literalo es nur "%c", x ne havas fxigita valoro
```

En linguo Pascal:

```pascal
const text = 'Ala havas kato'; // 'Ala havas kato' es literalo
```

En JavaScript:

```javascript
tabelo1 = new Array("Ala", "havas", "kato"); //''Array'' es objeto, e literali es "Ala", "havas" e "kato"
tabelo2 = ["Ala", "havas", "kato"]; //["Ala", "havas", "kato"] es literalo tabelala, qua inicias objeto ''Array''
```
ASCII

**ASCII** (abreviuro de Angla *American Standard Code for Information Interchange*) od **askio** es sep-bicala sistemo di kodexado di signi, uzata per nuntempa komputeri e en komputerala reti, e ank per altra aparatili kontenanta mikraprocedilo.

94 imprimebla signi di ASCII:
`&nbsp;``!``"``#``$``%``&amp;``'``(``)``*``+``,``-``.``/`
`0``1``2``3``4``5``6``7``8``9``:``;``<``=``>``?`
`@``A``B``C``D``E``F``G``H``I``J``K``L``M``N``O`
`P``Q``R``S``T``U``V``W``X``Y``Z``[``\``]``^``_`
````a``b``c``d``e``f``g``h``i``j``k``l``m``n``o`
`p``q``r``s``t``u``v``w``x``y``z``{``|``}``~`

## Tabelo di kodexi di ASCII
Signo (informatiko)

**Signo** (Angle *character*) en informatikala e telekomunikala terminaro es unajo di informo en skribata formo di naturala linguo kom literi o simboli.
Signokateno

**Signokateno** o **signosequo** (Angle *string*) en komputerala programado es tradicionale sequo di signi, literali o variebli. En programifo-lingui lo uzesas kom tipo di datumi.
Konstanto (informatiko)

**Konstanto** (Angle *constant*) en komputerala programado es abstrakta konservoloko ligita kun simbolala nomo, qua kontenas datumi od objekti referanta a valoro e identifikita kom memoro-adreso. Kontre varieblo valoro dil konstanto (nombrala, textala etc.) maxim-multa-kaze ne povas chanjesas dum exekutado di programo.

## Exemplo en [[PHP]]

```php
<?php
define("SALUTO", "Saluto, kara uzero!");  # vorto ''define'' specifikas konstanto
echo SALUTO;
?>
```
Tipo di datumi

**Tipo di datumi** es deskripto di strukturo e rango di valori, qua povas havar specifika literalo, varieblo, konstanto, argumento, rezulto di funciono o valoro.

Exempli di tipi di datumi es integro, flotac-komo, booleano e signokateno.
Flotac-komo

**Flotac-komo** (Angle *floating-point*) en programifo-lingui es tipo di datumi konncernanta reala nombri.
Booleano

**Booleana datumtipo**, **logikala datumtipo** o **booleano** (de familionomo Britaniana filozofo, matematikisto e logikisto George Boole) en programifo-lingui es tipo di datumi konncernanta logikala valori (*vera* e *falsa*).
Algebrala strukturo

**Algebrala strukturo** es sequajo en formo
: (A, f_1, \dots, f_m, a_1, \dots, a_n),

ube:
* A – ula kolektajo,
* a_1,\dots, a_m \in A – ula selektita elementi,
* f_i\colon A^{k_i} \to A – ula funcioni kom k_i-argumentala agadi en A.
Valoro (informatiko)

**Valoro** (Angle *value*) en informatiko e komputerala programado es reprezentajo dil ento, qua povar manipular per programo.
Varieblo (informatiko)

**Varieblo** (Angle *variable*) en komputerala programado es abstrakta konservoloko ligita kun simbolala nomo, qua kontenas datumi od objekti referanta a valoro. En simpla vorti la varieblo es buxo por specala grupi di bici o tipi di datumi quale signokateno (*string*). Lo povas identifikesar kom memoro-adreso.

## Exemplo en [[Python]]

```python
x = 5
X = [1, 3, 8]
y = "Jakvo"
Y = { 'akvo': 687, 'pezo': 64.5 }
print(x, X, y, Y)  # quar variebli a skreno
```
Algebro di Boole

**Algebro di Boole** o **boolean algebro** (de familionomo Britaniana filozofo, matematikisto e logikisto George Boole) es sorto di algebrala strukturo uzata precipue en matematiko e informatiko teoriala.

Lo es meze di algebro, matematikala logiko e topologio.
Viktor Petrovich Astafyev

**Viktor Petrovich Astafyev** (1ma di mayo 1924 - 29ma di novembro 2001) esis Sovietiana e Rusiana skriptisto.
Nigra filmo

**Nigra filmo** (del Franca *film noir*, IFA *film nwaʁ*) esas jenro di filmi, de origino ek Usa depos 1940, qua karakterizas su per historii kriminal o rakonti detektival, en qui la protagonisti vivas en existentiale minacant e nihistala mondo.

Ca nova sorto de filmi qui montresis (anke) en Francia, da Franca kritikisto Nino Frank deskriptesis kom "filmo nigra".
Extingo-Rebeleso

**Extingo-Rebeleso** (en l'Angla: *Extinction Rebellion*) od abreviata: **XR**, esas internacion ago-movemento kontre chango klimatal e perdo di biodiverseso. La movemento agas per neviolenteso ma sur bazo di desobedio.

XR esas kontre l'extingo per morto di la homaro e naturo, per haltigar l'expulso di CO2. Por atingar to bezonesas extingar l'uzo di fosila fuelo. La nomo esas dusenca: *rebeleso* kontre l*'extingo per morto* di la homaro e naturo, *rebeleso* por *extingo* dil uzo di fosila fuelo.
Fonografilo

**Fonografilo** (en l'Angla: *phonograph*) esas prekursoro di la gramofono La fonografilo patentizesis da Thomas Edison ye la 19ma di februari 1878 e provizis posibleso registragar e risonigar sono.

La fonografilo di Ediston probable fundesas sur *[[fonautografilo]]* konstruktit en 1860 da la Parisan inventisto Édouard-Léon Scott de Martinville.
Queens of the Stone Age

**Queens of the Stone Age** esas Usana bando di alternative rock, hard rock, alternative metal fondita en 1996 en Seattle, Washington. La bando fondesis dal kantisto Josh Homme, e de 2013 til nun la grupo konsistas ek Homme, Troy Van Leeuwen (gitaristo, perkut-instrumentisto), Michael Shuman (bas-gitaristo), Dean Fertita (klavaristo e gitaristo, e John Theodore (perkut-instrumentisto).
Harold Melvin & the Blue Notes

**Harold Melvin & the Blue Notes** esis bando di *[[R&B]]*, *[[soul]]*, *[[Disco]]*, *Philadelphia Soul* fondita en 1954 en Philadelphia, Pensilvania, Usa. Ol esis un ek la maxim populara grupi di *[[soul]]*-muziko dum la yari 1970a.
Ido-renkontro 2021

**Ido-renkontro 2021** eventis inter 24ma e 26ma septembro 2021 en Malmö, Suedia.

Asistis la renkontro ek Nederlando Hans Stuifbergen, e reprezente Suedia tri sueda idisti.

Ol esis la unesma Ido-renkontro internaciona depos la pandemio Kovid-19 en 2020.

## Extera ligilo

* http://www.ido.li/idorenkontromalmoe2021.pdf
L'Aventuri di Priscilla, Rejino di la Dezerto

**L'Aventuri di Priscilla, Rejino di la Dezerto** esas Australiana filmo, hbti-klasikajo de 1994, da rejisero Stephen Elliot. La filmo esas rakonto pri du travestieri (Hugo Weaving e Guy Pearce) e transsexuala muliero (Terence Stamp) qui per ancien autobuso nomizita Priscilla, travoyajas Australia.

La slogano di la filmo esas: "*Fine, komedio qua chanjas la maniero quale tu pensas, quale tu sentas e maxim importante, quale tu vestizas tu.*"
Premio Edison

La **Premio Edison** esas Nederlandana premio por 'sonieri di bona qualeso', qua depos 1960 yarale donesas a muzikisti en la kategorii pop-muziko, klasika muziko e Jazo.

La premio nomesas segun l'inventinto di la fonografilo, Thomas Edison. La premio ipsa esas statueto bronza dal Utrechtana skultisto Pieter d'Hont. 

La premio esas komparebla a la *Deutschen Schallplattenpreis* (Germana Premio di Diski), la Britaniana *Brit Award* (Brit Premio), la Franca *Grand Prix du Disque* (Granda Premio di Disko) o la (premio) *[[Premio Grammy|Grammy]]* en Usa.
Oxacido

**Oxacido** esas neorganika kombinuro di la sorto X(OH)mOn di qua *X* reprezentas central atomo, *m* la nombro de hidroxil-grupi konektit a la central atomo ed *n* la nombro de oxacid-atomi konektit a la central atomo.
Hidroxil-grupo

**Hidroxil-grupo** en organika kemio esas grupo funcional konsistanta de oxigen- e hidrogen-atomo, qua per la oxigen-atomo fixesas a la resto di molekulo. Altra nomo esas OH-grupo od alkohol-grupo.
Ter-plako

**Ter-plako** esas peco di la surfaco di tero qua movas tote. Existas sep granda ter-plaki sur tero, e diversa plu-mikra ter-plaki. Ca plaki shoveskas per tre granda inerteso, admaxime kelka centimetri po yaro. La mekanismo igante movar la ter-plaki nomesas plako-dinamiko.

### <small>Granda ter-plaki</small>
* Afrikana plako
* Antarktika plako
* Australiana plako
* Euraziana plako
* Nord-Amerikana plako
* Pacifika plako
* Sud-Amerikana plako

### <small>Plu-mikra ter-plaki</small>
* Arabiana plako
* Karibiana plako
* Kokos-plako
* Filipina plako
* Indiana plako
* Juan de Fuka-plako
* Nazka-plako
* Skotia-plako

### <small>Tre mikra ter-plaki</small>
* Anatoliana plako (Turkia)
* Apuliana plako (Italia)
* Egea plako
* Explorer-plako (Kanada)
* Galapagi-plako (Equador)
* Iberiana plako (Hispania e Portugal; Iberia)
* Rivero-plako (Mexikia)
* Tonga-plako (Tonga)
Djamel Cherigui

**Djamel Cherigui** esas Franca skriptisto del urbo Roubaix. Ilua unesma romano "*La sainte touche*" (2021) rakontas l'aventuri humoroza di neprobabla duo.
Alioleo

**Alioleo** (En la Katalunian: *Allioli*, Hispanian: *Alioli*, Ocitanian: *Alhòli*, Francian: *Aïoli*) esas sauco di qua tam la recepto kam la nomo esas kompozuro de alio ed oleo, fakte olivoleo. L'origino di la sauco esas Katalunia e Mediteraneo, quankam l'alioleo di Kataluniana ne kontenas ovo, dum ke la Franca varianto kontenas ovo.
Alexandr Alexandrovich Deineka

**Alexandr Alexandrovich Deineka** (n. ye la 20ma di mayo 1899 til la 12ma di junio 1969) esis Rusa piktisto.
Nikolai Konstantinovich Rerih

**Nikolai Konstantinovich Rerih** (n. ye la 9ma di oktobro 1874 til la 13ma di decembro 1947) esis Rusa piktisto.
Vacinizo

**Vacinizo** esas l'uzo di vacino por stimular imunala sistemo produktar imuneso kontre kelka morbi. Vacini kontenas mikro-organismo o viruso febligita, mortinta od aktiva, o mem proteini o toxini del mikro-organismo. Kande suficanta quanto di individui en ula habitantaro esas vacinizata, to rezultas imuneso por la tota habitantaro, nam divenas desfacila la transmiso di infektiva morbo de ul individuo ad altru.

L'unesma vacinizo-procedo developita en la historio esis l'inokulo di variolo, developita da Chiniani dum la 16ma yarcento. Malgre ke ol duris uzesar pose, erste en 1796 Angla mediko Edward Jenner developis formo por produktar vacini, e publikigis atesto pri lua efikeso.
Kolor-inkrusto

**Kolor-inkrusto** esas tekniko uzat en cinematografio e televiziono. La tekniko konsistas de diafanigar ula koloro, ofte verda o blua pro ke oli kontrastas la homala pelo o pro ke kamero esas plu sentiva por la koloro verda. Pose on povas remplasar la diafanigita bluajo o verdajo di imajo per altra imajo, on inkrustas altra o plusa imajo en l'original imajo. Anke parolesas pri tekniko di *blu-skreno* o tekniko di *verd-skreno*.

La tekniko esas tre multe aplikata che prizento di la vetero ye la televiziono e specal efekti en filmi.
Karcero di Abu-Grayb

La **karcero di Abu Grayb**, (depos februaro 2009: **Centrala Karcero di Bagdad**), esis famacha karcero en Irak en Abu Grayb, avan-urbo di Bagdad. Sub Sadam Huseyn ol esis un de la maxim kruela karceri di Irak.

En 2004 la karcero venis en la komunikilaro pro la nehumana trakto di enkarcerigiti dal Usan armeo.
Konvenciono pri Certena Klasik Armi

La **Konvenciono pri Certena Klasik Armi** (oficale: **Konvenciono pri Interdikto o Limitizo di Uzo de Certena Klasik Armi Qui Povas Konsideresas Produktar Traumati Ecesiva o Havar Nedicernant Efekti**; en l'Angla: *Convention on Prohibitions or Restrictions on the Use of Certain Conventional Weapons Which May Be Deemed to Be Excessively Injurious or to Have Indiscriminate Effects*; en la Franca: *Convention sur l'interdiction ou la limitation de l'emploi de certaines armes classiques qui peuvent être considérées comme produisant des effets traumatiques excessifs ou comme frappant sans discrimination*), kurte: **KCKA**, dil UN esas kadro-traktato qua vizas interdikto o limito di certena klasik armi qui efektigas ecesanta lezuri o qui uzesas sen klara skopo.

La traktato koncernas ter-explozili, exploziva kaptili, brulo-bombi, lazer-armi blindiganta e la forigo di ne-explozinta mini.

La negocii komencis en septembro 1979 e parfinesis en 1980. La traktato signatesis ye la 10ma di aprilo 1981 en Genève, en venis en vigoro la 2ma di decembro di 1983.

Julio 2024, 128 stati signatis la traktato, kelka stati nur por parto di la protokoli. Adminime signato di 2 protokoli bezonesas por konsideresar sustenanta partio.

## Referi
Exploziva kaptilo

**Exploziva kaptilo** esas kaptilo improvizat e qua aktivigesas da la viktimo. Exploziva kaptilo ofte esas celit e ne rikonocebla kom kaptilo. La viktimo aktivigas la mekanismo explozigala per normal o neremarkebla ago.

Internacione on probas limitizar l'uzo di ca armi per la Konvenciono pri Certena Klasik Armi di UN.
Kuzma Sergeyevich Petrov-Vodkin

**Kuzma Sergeyevich Petrov-Vodkin** (n. ye la 5ma di novembro 1878 til la 15ma di februaro 1939) esis Rusa piktisto.
Ter-explozilo

**Ter-explozilo** esas armo uzata dum milito por haltigar o lentigar l'armeo adversa. Ter-explozili de origino celesis en la tero, ma anke esas explozili celita en la maro. Oli nomesas mar-explozili.

Ter-explozili o mar-explozili amase produktesas, dum ke l'exploziva kaptilo havas amatorala karaktero.

Ofte on dispersas trans tereno plura ter-explozili, la talanomizit *explozilagro*. Ter- ed mar-explozili explozas tam balde kam ulo od ulu tushas od aproximas oli.

On distingas:

* Antipersona ter-explozilo
* Antivehila ter-explozilo
420 (kanabo-kulturo)

**420** (pronuncez: quar-duadek) reprezentas la tempo 4:20 kloki PM (16:20 kloki), ma anke por 4/20 la dato segun Usana noto-maniero. Usan uzanti festas ta dato kom festo-dio di la kontra-kulturo. Anke marihuano e hashisho konsumesas publike, ta dato. 420 referas la generala konsumo di marihuano.

La historio di 420 esas ke en 1971 en la stato Kalifornia grupo de yuni di la Santa Rafael-alt-skolo kunvenis ye 4:20 kl. (pos skol-hori) por fumar marihuano. Lo divenis rituajo, 420 divenis fenomeno. La dato la 20ma di aprilo divenis dato omnube en la mondo por manifestar kontre interdikti fumar marihuano e hashisho.
Bibrakti

**Bibrakti** (hodie: **Bibracte**, pron.: bibrakt] esis la nomo di Galiana fortifikit urbo (Latine: *oppidium*). chefurbo dil Edui, sur Monto Beuvray en la Morvan, Burgundia, Francia. La (kelta) nomo Bibrakti posible signifikas 'duople fortifikita'. Hodie esas situo arkeologial e muzeo.

L'unesma foyo en historio ke Bibrakti mencionesis esis fakte da Iulius Caesar en ilua *[[Milito di la Gali|Komenti pri la Milito di la Gali]]* en la yaro 58 e pri la Batalio di Bibrakti. Il rimencionas ol en la yaro 52 kande Caesar questionas su pri l'intenci di ilua kunfederiti l'Edui, qui juntis su a la revolto e qui en Bibrakti kronizas Vercingetorix, rejulo di la Gali. Caesar dicas ke 'Bibrakti esas la maxim grand e maxim rich urbo dil Edui'.

En 52, Iulius Caesar pasis vintro en Bibrakti.
Judicial exploro

**Judicial exploro** esas exploro di traci per ciencala metodi bezonata por judicio. Judicial exploro helpas trovar krimininti o (posibla) kriminaji.

Exempli di judicial exploro esas la determino di tempo di morto, o per la reaktigivo *Luminol* videbligar nevidebla restaji de sango, o DNA-exploro.

La fako judicial exploro divenis populara pro l'Usana tv-serio Krimineyexploro.
Venus Express

***Venus Express*** esis misiono di ESA (Europana Spaco-Agenterio) por explorar la planeto Venuso. La sondilo lansesis ye 9 di novembro 2005 de Baikonur en Kazakstan, ed arivis ye Venuso ye 11 di aprilo 2006. Ye 7 di mayo ol atingis finala elipsala orbito, inter 250 e 66.000 km de la surfaco, flugante super la poli.

La skopo esis transmisar informeso pri l'atmosfero di la planeto dum longa periodo, quo ne facesis en antea misioni a Venuso. La bazo di la desegno di la sondilo esis *[[Mars Express]]*, kun chanji precipue egarde la plu granda radiado de la suno ye la orbito di Venuso. La intencita duro di la misiono esis 500 dii, ma ol plurafoye extensesis. 

La sondilo studiis l'atmosfero e la nubi, e facis mapi pri la temperaturo ye la surfaco. Ye 16 di december 2014, ESA anuncis ke la misiono dsas finita: la sondilo ne pluse esis guidebla, probable pro exhausto di fuelo.
MeToo

**MeToo** o **#MeToo** (Angle por 'anke me', pronuncez: *mi-tu*) de origino esas Usana gretiket-movemento iniciit en la sociala komunikilaro e qua difuzesis virusatre. Ol aparis en oktobro 2017 por denuncar agresemeso sexual o miskonduto sexual. Tre balde anke en altra landi simila movementi iniciesis en nacionala lingui.

Mulieri qui pozis #MeToo en lia mesaji tale indikis ke anke li experiencis sexual agresemeso o timigeso. La gretiketo larje uzesis pos ke Holiwudana film-produktisto Harvey Weinstein akuzesis de misuzo sexual.

L'Usana revuo *Time* selektis la mulieri dop la movemento #MeToo kom 'Persono di la Yaro 2017.
Scala (programifo-linguo)

**Scala** es funcional-objektala programifo-linguo altanivela kreita ye 2001 da Martin Odersky.

## Exempli
### "Saluto, mondo!"

```scala
object SalutoMondo {
  def main(args: Array[String]): Unit = {
    println("Saluto, mondo!")
  }
}
```

### Sortado

```scala
def qsort(list : List[Int]): List[Int] = list match {
  case Nil => Nil
  case pivot :: tail => {
    val (smaller, rest) = tail partition (_ < pivot)
    qsort(smaller) ::: pivot :: qsort(rest)
  }
}
```
Subensemblo

**Subensemblo** o **subaro** es matematikala modelo koncernanta ensembli (kolektaji).

Ensemblo *A* es **subensemblo** di ensemblo *B* se omna elementi di *A* apartenas ank a *B*. Do *B* es por *A* **superensemblo** (*superaro*).
SIMSCRIPT

**SIMSCRIPT** es simulala programifo-linguo konceptita da Harry Markowitz e Bernard Hausner (*RAND Corporation*) en 1962, e realigita kom Fortran en IBM 7090.

Lo influis a linguo Simula.
Gretiketo

**Gretiketo** (kunfuzuro de gr/et/iketo, komplete: gret-etiketo) esas etiketo por metadatumi, quan ol avaniras per la numero-simbolo, # (gretoida)). Gretetiketo uzesas en mesaji sur sociala komunikilaro ed aplikaji quale TikTok, Telegram, Twitter, Facebook, Instagram, LinkedIn, Google e YouTube por plu simple trovar mesajo od omna mesaji kun ta etiketo.
Lunar Prospector

***Lunar Prospector*** esis misiono di NASA en Usa, por studiar la luno de basa orbito.

La sondilo lansesis ye 7 di januaro 1998. Ye 16 januaro ol pozesis aden orbito cirkum la luno, preske cirklala, 100 km super la surfaco e flugante super la poli. Ye 19 di decembro 1998 ol pozesis aden orbito 40 km super la surfaco, por plu klare studiar la surfaco; ye 28 di januaro 1999 la orbito chanjesis, por flugar inter 15 e 45 km super la surfaco. Dum la periodo en orbito, la sondilo prenis mezuri per diversa instrumenti e kontinue transmisis ca informeso a Tero, tale ke mapi esis facata pri la gravitado, magnetala feldo e la distributeso di kemiala elementi ye la surfaco. 

Ye 31 di julio 1999, finigante la misiono, la sondilo intence guidesis por frapar permanante ombrizita parto di la kratero Shoemaker, proxim la suda polo di la luno. Esis esperata ke to liberigus vaporo di aquo de supozita glacio en la kratero, qua esus videbla de Tero. Tamen nula tala rezultajo esis vidata.
Provinco Westpomeria

**Provinco Westpomeria** es un ek 16 provinci di Polonia. Ol subdividesas en 24 distrikti, ed olua chefurbo esas Szczecin.
Provinco Varmia-Mazuria

**Provinco Varmia-Mazuria** es un ek 16 provinci di Polonia. Ol subdividesas en 19 distrikti (e du urbi kom separata distrikti), ed olua chefurbo esas Olsztyn.
Provinco Silezia

**Provinco Silezia** es un ek 16 provinci di Polonia. Ol subdividesas en 17 distrikti e 19 urbi kom separata distrikti, ed olua chefurbo esas Katowice.
Provinco Santakruco

**Provinco Santakruco** es un ek 16 provinci di Polonia. Ol subdividesas en 13 distrikti e un urbo kom separata distrikto (Kielce), ed olua chefurbo esas Kielce.
Provinco Grandpolonia

**Provinco Grandpolonia** es un ek 16 provinci di Polonia. Ol subdividesas en 31 distrikti e 4 urbi kom separata distrikto, ed olua chefurbo esas Poznań.
Amazoni

**Amazoni** en Greka mitologio esis populo de kombatanta mulieri, en l'eposo pri Troya lojint en Trakia. La populo guvernesis da rejino e yunini detranchis un mamo por povar plu bone pafar l'ark-e-flecho. La greka nomo Amazoni signifikas 'sen mamo'.
Simula

**Simula** es nomo di du procedurala, imperativa, strukturala e objektala programifo-lingui simulala *Simula I* e *Simula 67* kreita ye 1962 da Ole-Johan Dahl e Kristen Nygaard.

Lo es superensemblo por ALGOL 60, e influesis da SIMSCRIPT.

### Klasika "Saluto, mondo!"
**Begin**
    **OutText** ("Saluto, mondo!");
    **Outimage**;
 **End**;
Provinco Podlakia

**Provinco Podlakia** o **Podlahia** es un ek la 16 provinci di Polonia. Ol subdividesas en 14 distrikti e 3 urbi kom separata distrikto, ed olua chefurbo esas Białystok.

## Videz anke
* Podlakia – regiono historiala
Artemis

**Artemis** (ancien-Greka: Ἄρτεμις) esis un de la duadek dei di la Greka Panteono e la filiino di superdeo Zeus e Leto, e jumela fratino di Apolo. El esis la virga deino di la chaso e konstante cirkondesis da elua same virga nimfi. Ultre to, el anke esis la patrono dil animali sovaja.
Atena

**Atena**, o **Palas Atena**, (Atikiana dialekto: Παλλὰς Ἀθηνᾶ;  Ἀθήνη) esis un de la maxim importanta deini di la Greka Panteono. El esis la deo di la sajeso, ma anke di la milito. El esis filio di Zeus e Metis. Zeus devoris Metis pro ke il timis ke Metis parturus filiulo plu forta kam Zeus. Pro to l'infanto di Metis kreskis en la kapo di Zeus, olqua Hefaistos devis fendar per hakilo. Adult Atena ekvenis plene armizit e kun kasko, shildo e lanco.

El divenis protekterino dil urbo Atinay pos duelo kun Poseidon. La habitanti di Atinay preferis l'oliviero di Atena plu kam la salaquo-fonto di Poseidon. Atena helpis la Greki en la Troyana milito pos ke Paris iracigis el pro ne selektir Atena kom maxim bela deo.
Distrikto Beshchadi

**Distrikto Beshchadi** esas un de 25 distrikti di provinco Subkarpati, Polonia. Ol esas dividita en 3 komoni, e olua chefurbo esas Ustrzyki Dolne.

## Komoni dil distrikto
En distrikto es un vilajal-urbala komoni (Ustrzyki Dolne) e 2 vilajala komoni (Czarna e Lutowiska).

## Referi
Distrikto Tarnobrzeg

**Distrikto Tarnobrzeg** esas un de 25 distrikti di provinco Subkarpati, Polonia. Ol esas dividita en 4 komoni, e olua chefurbo esas Tarnobrzeg, qua tamen ne es lua parto.

## Referi
Menadi

**Menadi**, **Mainadi** o **Bakani** (Greke *Μαινάδες*, *Bάκχαι*) en Greka mitologio esis nimfi qui akompanis Dionisos (nomita anke Bakhos) dum bakanalo abandoninte su a deliri furioza. Eli sub influo de vino laute satisfacis sexual inklini e destruktemeso.

La menadi portas longa vesti ed animalo-peli. Li esas piktat o desegnata portante krono de sarmenti. Li esas konocata kom frenezia mulieri ("en extazo Bakala") qui volas dansar sovaje ed exekutar kruda violento, sexuago, alkoholaji e mutiligo. Lia nutrivo existas de kruda karno, quan li arachas per lia manui de lia viktimo.

## Referi
Dionisos

**Dionisos** (en l'ancien-Greka: Διόνυσος, *Diónysos*; Διώνυσος, Diṓnysos) o Bako (Latine) esis la deo di la vinokulturo, fruktokultivo, la kreskopovo di la tero, di legi, di homala civilizuro ed entuziasmeso, poezio, teatro e muziko (mistik extazo).

Kom deo di la paco il proximigas homi e kom vinkanto di la morto. Diferanta-punte il havis important influo sur la vivo, penso e laboro di la Greki e Romani.
Krimineyexploro

**Krimineyexploro** (Usana titulo: *CSI: Crime Scene Investigation*) esas televiziono-serio pri judicial exploristaro en Las Vegas. La serio montresis en Usa de oktobro 2000 til 2015. La serio rezultis en plura derivaji ed en altra komunikili, quale videoludili e *Krimineyexploro*-libri. La serio cesis en 2015 pos 15 sezoni.
Distrikto Stalowa Wola

**Distrikto Stalowa Wola** esas un de 25 distrikti di provinco Subkarpati, Polonia. Ol dividesas en 6 komoni, e olua chefurbo esas Stalowa Wola.

## Referi
Distrikto Biała Podlaska

**Distrikto Biała Podlaska** esas un de 24 distrikti di provinco Lublin, Polonia. Ol dividesas en 19 komoni, e olua chefurbo esas Biała Podlaska, qua tamen ne es parto dil distrikto.

## Komoni dil distrikto
En distrikto es 2 urbala komoni (urbi Międzyrzec Podlaski e Terespol) e 17 vilajala komoni (Biała Podlaska, Drelów, Janów Podlaski, Kodeń, Konstantynów, Leśna Podlaska, Łomazy, Międzyrzec Podlaski, Piszczac, Rokitno, Rossosz, Sławatycze, Sosnówka, Terespol, Tuczna, Wisznice, Zalesie).

## Referi
Distrikto Biłgoraj

**Distrikto Biłgoraj** esas un de 24 distrikti di provinco Lublin, Polonia. Ol dividesas en 14 komoni, e olua chefurbo esas Biłgoraj.

## Komoni dil distrikto
En distrikto es un urbala komono (urbo Biłgoraj), 5 vilajal-urbala komoni (Frampol, Goraj, Józefów, Tarnogród e Turobin) e 8 vilajala komoni (Aleksandrów, Biłgoraj, Biszcza, Księżpol, Łukowa, Obsza, Potok Górny, Tereszpol).

## Referi
Antalya Ora Oranjo Film-festo

**Antalya Ora Oranjo Film-festo** (en la Turka: *Antalya Altın Portakal Film Festivali*, depos 2015 oficale: Internaciona Film-festo di Antalya) depos 1963 yarale organizesas en Antalya ed esas la duesma maxim importanta film-festo di Turkia. De 2009 l'evento organizesas sole da la Fonduro di Antalya por Kulturo ed Arti ed inkluzas internaciona seciono en la chefa korpo di la film-festo.

L'internaciona jurio di la film-festo formacesas da non importanta personi de la mondo di cinematografio e kulturo, qui ne-necese asociesas a la produkto od exploto di filmo en la konkurso.
Distrikto Ropczyce

**Distrikto Ropczyce** o **Distrikto Ropczyce-Sędziszów** esas un de 25 distrikti di provinco Subkarpati, Polonia. Ol dividesas en 5 komoni, e olua chefurbo esas Ropczyce.

## Referi
Distrikto Zamość

**Distrikto Zamość** esas un de 24 distrikti di provinco Lublin, Polonia. Ol dividesas en 15 komoni, e olua chefurbo esas Zamość, qua tamen ne es parto dil distrikto.

## Komoni dil distrikto
En distrikto es un urbala komono (urbo Zamość), 3 vilajal-urbala komoni (Krasnobród, Szczebrzeszyn e Zwierzyniec) e 12 vilajala komoni (Adamów, Grabowiec, Komarów-Osada, Łabunie, Miączyn, Nielisz, Radecznica, Sitno, Skierbieszów, Stary Zamość, Sułów, Zamość).

## Referi
Distrikto Lublin

**Distrikto Lublin** esas un de 24 distrikti di provinco Lublin, Polonia. Ol dividesas en 16 komoni, e olua chefurbo esas Lublin, qua tamen ne es parto dil distrikto.

## Komoni dil distrikto
En distrikto es du vilajal-urbala komoni (Bełżyce e Bychawa) e 14 vilajala komoni (Borzechów, Garbów, Głusk, Jabłonna, Jastków, Konopnica, Krzczonów, Niedrzwica Duża, Niemce, Strzyżewice, Wojciechów, Wólka, Wysokie e Zakrzew).

## Referi
Distrikto Chełm

**Distrikto Chełm** esas un de 24 distrikti di provinco Lublin, Polonia. Ol dividesas en 15 komoni, e olua chefurbo esas Chełm, qua tamen ne es parto dil distrikto.

## Komoni dil distrikto
En distrikto es 1 urbala komono (urbo Rejowiec Fabryczny), 2 vilajal-urbala – Rejowiec e Siedliszcze, e 12 vilajala komoni (Białopole, Chełm, Dorohusk, Dubienka, Kamień, Leśniowice, Rejowiec Fabryczny, Ruda-Huta, Sawin, Wierzbica, Wojsławice, Żmudź.

## Referi
Distrikto Tomaszów Lubelski

**Distrikto Tomaszów Lubelski** esas un de 24 distrikti di provinco Lublin, Polonia. Ol dividesas en 13 komoni, e olua chefurbo esas Tomaszów Lubelski.

## Komoni dil distrikto
En distrikto es un urbala komono (urbo Tomaszów Lubelski), tri vilajal-urbala komoni (Lubycza Królewska, Łaszczów e Tyszowce) e 9 vilajala komoni (Bełżec, Jarczów, Krynice, Rachanie, Susiec, Tarnawatka, Telatyn, Tomaszów Lubelski e Ulhówek).

## Referi
Distrikto Opole Lubelskie

**Distrikto Opole Lubelskie** esas un de 24 distrikti di provinco Lublin, Polonia. Ol dividesas en 10 komoni, e olua chefurbo esas Opole Lubelskie.

## Komoni dil distrikto
En distrikto es tri urbala komoni (urbi: Józefów nad Wisłą, Opole Lubelskie e Poniatowa), tri vilajal-urbala komono (Józefów nad Wisłą, Opole Lubelskie e Poniatowa) e 4 vilajala komoni (Chodel, Karczmiska, Łaziska e Wilków).

## Referi
Distrikto Lubartów

**Distrikto Lubartów** esas un de 24 distrikti di provinco Lublin, Polonia. Ol dividesas en 13 komoni, e olua chefurbo esas Lubartów.

## Komoni dil distrikto
En distrikto es un urbala komono (urbo Lubartów), tri vilajal-urbala komoni (Kamionka, Kock e Ostrów Lubelski) e 9 vilajala komoni (Abramów, Firlej, Jeziorzany, Lubartów, Michów, Niedźwiada, Ostrówek, Serniki e Uścimów).

## Referi
Distrikto Włodawa

**Distrikto Włodawa** esas un de 24 distrikti di provinco Lublin, Polonia. Ol dividesas en 8 komoni, e olua chefurbo esas Włodawa.

## Komoni dil distrikto
En distrikto es un urbala komono (urbo Włodawa) e 7 vilajala komoni: Hanna, Hańsk, Stary Brus, Urszulin, Włodawa, Wola Uhruska e Wyryki.

## Referi
Distrikto Krasnystaw

**Distrikto Krasnystaw** esas un de 24 distrikti di provinco Lublin, Polonia. Ol dividesas en 10 komoni, e olua chefurbo esas Krasnystaw.

## Komoni dil distrikto
En distrikto es un urbala komono (urbo Krasnystaw), un vilajal-urbala komono (Izbica) e 8 vilajala komoni (Fajsławice, Gorzków, Krasnystaw, Kraśniczyn, Łopiennik Górny, Rudnik, Siennica Różana, Żółkiewka).

## Referi
Distrikto Świdnik

**Distrikto Świdnik** esas un de 24 distrikti di provinco Lublin, Polonia. Ol dividesas en 5 komoni, e olua chefurbo esas Świdnik.

## Komoni dil distrikto
En distrikto es un urbala komono (urbo Świdnik), un vilajal-urbala komono (Piaski) e 3 vilajala komoni (Mełgiew, Rybczewice e Trawniki).

## Referi
Artemis 1

***Artemis 1*** esis misiono di NASA por sendar spaconavo, sen homi, aden orbito cirkum la luno. La skopo esis probar la spaconavo *Orion*, preparante por futura explorado di la luno da homi. La programo Artemis esas nomizita por Artemis, fratino di Apollon en Greka mitologio.

Ol lansesis ye 16 di novembro 2022. *Orion* preterpasis la luno ye 21 di novembro, e dum sis dii ol esis en distanta retro-iranta orbito cirkum la luno; minima disto de la surfaco esis 130 km, maxima esis 432.210 km, quo esas la maxim fora de Tero di irga spaconavo qua retrovenis a Tero. En la navo esis tri manekini, qui portis instrumenti por furnisar informeso pri lia sensala experienci dum la exkurso.

*Orion* retrovenis a Tero, sur l'Oceano Pacifiko, ye 11 di decembro.

La intenco esas sendar *Artemis 2*, kun homi, aden orbito cirkum la luno en 2024; on expektas ke *Artemis 3* pose atingos la surfaco di la luno, l'unesma vizito di homi depos *[[Apollo 17]]*.
Distrikto Janów Lubelski

**Distrikto Janów Lubelski** esas un de 24 distrikti di provinco Lublin, Polonia. Ol dividesas en 7 komoni, e olua chefurbo esas Janów Lubelski.

## Komoni dil distrikto
En distrikto es 2 vilajal-urbala komoni (Janów Lubelski e Modliborzyce) e 5 vilajala komoni (Batorz, Chrzanów, Dzwola, Godziszów, Potok Wielki).

## Referi
Distrikto Radzyń Podlaski

**Distrikto Radzyń Podlaski** esas un de 24 distrikti di provinco Lublin, Polonia. Ol dividesas en 8 komoni, e olua chefurbo esas Radzyń Podlaski.

## Komoni dil distrikto
En distrikto es un urbala komono (urbo Radzyń Podlaski), un vilajal-urbala komono (Czemierniki) e 6 vilajala komoni (Borki, Kąkolewnica, Komarówka Podlaska, Radzyń Podlaski, Ulan-Majorat e Wohyń).

## Referi
Distrikto Kraśnik

**Distrikto Kraśnik** esas un de 24 distrikti di provinco Lublin, Polonia. Ol dividesas en 10 komoni, e olua chefurbo esas Kraśnik.

## Komoni dil distrikto
En distrikto es un urbala komono (urbo Kraśnik), du vilajal-urbala komoni (Annopol e Urzędów) e 7 vilajala komoni (Dzierzkowice, Gościeradów, Kraśnik, Szastarka, Trzydnik Duży, Wilkołaz, Zakrzówek).

## Referi