open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sindh

**Sindh** esas un ek la quar provinci d Pakistan. Jacanta en la sudala parto de la lando, ol habitesas dal populo Sindh. Ol esas la 3ma maxim vasta provinco di la lando e la 2ma maxim populoza, dop Punjab.

**Bazala fakti pri Sindh.**
## Historio
La maxim anciena vilaji di Sindh evas de 7000 yari aK. Dum bronz-epoko, lokala kulturo qua originis tale nomizita "civilizuro dil valo di Indus" prosperis ibe dum 1500 yari, tamen ol desaparis abrupte cirkume 1700 aK.

Dum l'epoko di Darius la 1ma la regiono konquestesis dal Persiani, ma pose Alexandros la Granda konquestis ol.

## Geografio
Friedrich Wilhelm la 1ma di Prusia

**Friedrich Wilhelm la 1ma** (n. ye la 14ma di agosto 1688 til la 31ma di mayo 1740) esis rejulo di Prusia de la 25ma di februaro 1713 til lua morto, ye la 31ma di mayo 1740.

Naskinta en Berlin, il esis filio di Friedrich la 1ma di Prusia e la rejino Sophia Charlotte de Hanover. Il esis austera e devota Kalvinista, ed ante asumir la trono, ilu vendis multa ek la kavali, juveli e mobli de lua patro.

Dum lua regno, Prusia pluforteskis lua armeo ed expansis lua ekonomio. Ilu kreis skoli e hospitali, e stimulis agrokultivo.
Yawovi Agboyibo

**Yawovi Madji Agboyibo**, advokato e politikisto n. ye la 31ma di decembro 1943 til la 30ma di mayo 2020 esis chefministro di Togo de 2006 til 2007.
Friedrich Wilhelm la 4ma di Prusia

**Friedrich Wilhelm la 4ma** (n. ye la 15ma di oktobro 1795 til la 2ma di januaro 1861) esis rejulo di Prusia de la 7ma di junio 1840 til la 2ma di januaro 1861.

Naskinta en Berlin, Prusia, il esis filio dil rejulo Friedrich Wilhelm la 3ma e la rejino Louise de Mecklenburg-Strelitz. Ilu ganis militala experienco dum la milito kontre Napoléon la 1ma en 1814, malgre ke il esis nur pasabla soldato. Il esis patrono por multa importanta artisti Germana, exemple l'arkitekto Karl Friedrich Schinkel e la kompozisto Felix Mendelssohn.
Philip K. Dick

**Philip Kindred Dick** (n. ye la 16ma di decembro 1928 til la 2ma di marto 1982) esis Usana skriptisto pri ciencala fiktivajo.
James Coburn

**James Harrison Coburn III** (n. ye la 31ma di agosto 1928 til la 18ma di novembro 2002) esis Usana cinem-aktoro. Ilu partoprenis en plu kam 70 cinematografuri, e ganis Oscar-premio en 1999 pri maxim bona suportinta aktoro por la filmo *Affliction*.
Santa Ana, Kalifornia

**Santa Ana** esas la chef-urbo dil komtio Orange, en stato Kalifornia, Usa. Segun la demografiala kontado di 2010, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 70,89 km².
Operaco Chastise

L**'Operaco Chastise** esis atako da Britanian avioni kontre aquobarili Germana che valo dil fluvio Ruhr, qua eventis de la 16ma til la 17ma di marto 1943. La britaniani uzis avioni Avro Lancaster, equipita per cilindratra rotacanta bombi, qui sinkis proxim la bazo dil aquobarilo ante explozar e produktar domaji en la strukturo. Cirkume 1600 civili, di qui cirkume 600 esis Germani e le cetera esis militala kaptiti, nome Sovietiani, mortis pro l'inundadi depos l'ataki. Quankam Germani rapide reparis l'aquobarili, la situaciono normaligesis erste ye septembro, la sama yaro.
Plebicito

**Plebicito** o **referovoto** esas direta ed universala votado kande omni ek ula elekteraro kunvokesas por votar pri specifika propozuro. Ula plebicito povas facesar regionale o nacionale, e povas rezultar en l'adopto (o refuzo) di nova agado-formo, nova lego o nova legaro, inkluzite nova konstituco.

## Referovoto e plebicito
Kelka landi distingas la termini *plebicito* de *referovoto*, exemple:
* En la Republiko Irlando la vorto *plebicito* referas a populala votado pri adopto o refuzo di nova konstituco, kontre ke sequanta modifikuri en la konstituco aprobesas dal populo per *referovoto*.
* En Australia, *referovoto* uzesas por aprobar o refuzar modifikuri en la konstituco, kontre ke *plebicito* uzesas por aprobar o refuzar legi qui ne modifikas la konstituco.
* En Brazilia, la vorto *plebicito* uzesas kande la populo kunvokesas por decidar pri ula propozajo ante lua adopto, kontre ke *referovoto* uzesas kande la populo kunvokesas por decidar pos l'aprobo di la propozajo.

## Referovoto pri nedependo
En kelka teritorii povas eventar referovoti/plebiciti pri sive nedependanteskar, sive durar parto de altra lando. Ca plebiciti povas havar legala aprobo de la lando qua kontrolas ca teritorio, exemple la plebicito di 1999 pri la nedependo di Estal Timor e la plebicito dil yaro 2011 pri la nedependo di Sud-Sudan, amba favoroza a la nedependo-tezo, o la plebicito dil yaro 2014 pri la nedependo di Skotia, refuzita da 55,03% ek la votinti. Altri povas judikesar kom nelegala, exemple la plebicito pri la nedependo di Katalunia en 2017, aprobita da 92,01% ek la votinti, ma judikita kom nelegala dal Hispana guvernerio.

## Referi
Batalio di Champaubert

La **batalio di Champaubert** esis kombato qua eventis ye la 10ma di februaro 1814, dum la tale-nomizita "kampanio di la 6 dii". Napoleón Bonaparte vinkis Rusi e Prusiani, komandita dal generalo Olsufiev. To esis un ek la poka batalii en qua Francia povis kombatar kun plu multa soldati kam lua enemiki. La skopo di Napoleón Bonaparte kande ilu atakis esis diminutar la povo di Prusian armeo, ed ye la 10ma di februaro lua trupi trovis 5000 Rusa soldati Rusi, komandita dal generalo Olsufiev sude de Champaubert.

Franci esis 30.000 fatigita e hungrinta soldati, multe ek li sen kombato-experienci, e 120 kanoni, do l'avantajo di Franca trupi esis 6 kontre 1. Bonaparte vinkis Olsufiev, qua decidis kombatar vice retretar, nam ilu esperis recevo di rinforci dal Prusiana marshalo Blücher.

Pos 5-hora kombato, Franca kavalrio cirkondis Rusa trupi, e preske 4000 soldati mortigesis, vundesis o kaptesis, inkluzite generalo Olsufiev. Franci perdis cirkume 200 soldati.

## Referi
Thomas Edmund Burke

**Thomas Edmund Burke** (n. ye la 15ma di januaro 1875 til la 14ma di februaro 1929) esis Usan atleto. Ilu esis l'unesma Olimpiala championo di 100-metra e 400-metra kurado, dum l'Olimpiala Ludi en Athina, 1896.
Taisto Sinisalo

**Taisto Jalo Sinisalo** (n. ye la 29ma di junio 1926 til la 26ma di marto 2002) esis Finlandana politikisto, chefo de la Komunista partiso di Finlando.
Jan Heemskerk

**Jan Heemskerk Abrahamszoon**, advokato e politikisto n. ye la 30ma di julio 1818 til la 9ma di oktobro 1897 esis dufoye chefministro di Nederlando: de 1874 til 1877, e de 1883 til 1888.
Carolina Klüft

**Carolina Evelyn Klüft** (n. ye la 2ma di februaro 1983) esas Sueda ex-atleto. Inter altra premii, el ganis l'ora medalio pri heptatlo dum l'Olimpiala Ludi en Athina, 2004.
Atletismo

**Atletismo** esas ensemblo di konkurso-sporti qua inkluzas kurado, disto-saltado, altajo-saltado, jetado-sporti e sportala marchado. La konkursi povas eventar en kovrata o klozata stadii, od en libera arei, exemple maratono. La rezulto di kuradi e marchadi decidesas segun l'arivo-ordino, kontre ke la konkursi pri jetado decidesas segun la disto atingata dal objekto lansata (dardo, plado, maso, martelego) o la disto od altajo atingata dal atleto (disto-saltado ed altajo-saltado, rispektive).

L'unesma konocata konkursi pri atletismo eventis en 776 aK, kande l'anciena Greki organizis l'unesma Olimpiado, konkurso por homajar Zeus ed altra deaji del Monto Olimpo. La reguli de la moderna atletala sporti organizesis dum la fino dil 19ma yarcento e komenco dil 20ma yarcento. La konkursi pri atletismo formacas la bazo di la moderna Olimpiala Ludi.

L'origino di la vorto "atletismo" esas Greka vorto ἀθλητής (athlētēs, "konkursanti en publika ludi"). Komence, ol uzesis por omna tipo di atletala konkursi, to esas, sporti qui exploras precipue homala prodaji (rapideso, forteso). Pose, dum la 19ma yarcento, la termino aquiris plu streta signifiko, e deskriptas konkurso-sporti pri kurado, saltado, jetado e marchado. La praktikanti di atletismo nomizesas atleti

Dum Olimpiala Ludi en Tokyo (2020) eventis 48 diciplini di atletismo.
Bayonne

**Bayonne** esas urbo en la regiono Nov Aquitania, Francia. Segun statistiki dil yaro 2017, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 21,68 km².

## Referi
Tim Allen

**Tim Allen** (n. **Timothy Alan Dick** ye la 13ma di junio 1953) esas Usana cinem-aktoro e komediisto. Ilu divenis internacione konocata pro sua rolo en Usana televiziono-serio *Home Improvement* (de 1991 til 1999), per quo ilu ganis premio "Ora Globo". Il ank esas la "voco" di *Buzz Lightyear*, che animo-cinematografuro *Toy Story* (1975)
Erich Fromm

**Erich Seligmann Fromm** (n. ye la 23ma di marto 1900 til la 18ma di marto 1980) esis Germana psikologo, sociologo e filozofo.
Rhythm and blues

**Rhythm and blues**, o simple **R&B** esas populara jenro muzikala qua originis en Afrikan-Usana komunitati dum la yari 1940a. Ca frazo uzesis por distingar l'enrejistruri muzikala facita da Afrikan-Usan artisti, dum epoko en qua muzikala stilo kun forta bato, origininta de jazo, komencis populareskar.

La signifiko di la termino *rhythm and blues* modifikesis multafoye dum la historio. Exemple, dum la yari 1950a, ca termino ofte uzesis por blues. Pos ke ca stilo kontributis por la developo di *[[rock]]*, blanka artisti komencis uzar ca termino por muzikala stili qui developesis de la nomizita "elektrala blues", to esas, *[[gospel]]* e *[[soul]]*. Dum la yari 1960a, multa Britaniana bandi, exemple The Rolling Stones, The Who e The Animals, aludesis kom "R&B-bandi". Dum la yari 1970a, la termino uzesis por enrejistruri muzikala di *soul* e *[[funk]]*. Fine, de la yari 1990a til nun, ca termino uzesas por jenro di pop-muziko kun influi de *funk*, *[[hip-hop]]* e/o *soul*.

## Referi
Tino Chrupalla

**Tino Chrupalla** (n. ye la 14ma di aprilo 1975 en Weißwasser) esas politikisto di Germania. Depos la 30ma di novembro 2019 il esas un ek la du prezidanti di dextrana partiso *[[Alternativo por Germania]]*.

## Personala e profesionala vivo
Tino Chrupalla matureskis en Kauschwitz. Pos la skolo il facis aprentiso kom indutisto. Chrupalla divenis mastro en sua mestiero e fondos sua propra firmo por indutado.

Tino Chrupalla esas mariajita e havas tri filii. Il lojas en Gablenz.

## Politikala kariero
* 1990-1992 Chrupalla esis membro dil *Junge Union Deutschlands* qua esas l'asociuro di yunaro dil Kristdemokrata Uniono di Germania.
* 2015 Chrupalla divenis membro dil dextra partiso Alternativo por Germania.
* 2016 Il elektesis en ofico por lokala asociuro dil partiso.
* 2017 Chrupalla divenis prezidanto dil asociuro dil partiso che Subdistrikto Görlitz, ed elektesis direte por la parlamento di Germania por l'elektala distrikto Görlitz.
* 2019 Tino Chrupalla elektesis ye la 30ma di novembro 2019 kom un ek la du prezidanti di partiso *[[Alternativo por Germania]]*, ensemble kun Jörg Meuthen.
Bad Doberan

**Bad Doberan** esas urbo di Germana stato Mecklenburg-Westala Pomerania. Segun statistiki de 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 32,76 km².

Bad Doberan apartenas al Subdistrikto Rostock. La nomo di la urbo derivas del slava personala nomo *Doban* qua signifikas *bone*.

La urbo developis su de la katedralo *Münster di Doberan* quan konsakresis ye la yaro 1232 kom kirko dil monakeyo. Por la ekonomio dil urbo la turismo havas granda importo.

## Historio
La urbo mencionesis por la unesma foyo en historiala dokumento ye la yaro 1177 kom *Villa Slavica Doberan*. Ye la yaro 1879 Bad Doberan ricevis la formala yuro di urbo.
Endokrinologio

**Endokrinologio** esas fako di la biologio e di la medicino qua studias l'endokrinologiala sistemo, sua morbi e sua specifika sekrecuri, nomizita hormoni.
Gijsbert van Tienhoven

**Gijsbert van Tienhoven**, advokato e politikisto n. ye la 12ma di februaro 1841 til la 10ma di oktobro 1914, esis chefministro di Nederlando de 1891 til 1894.
Peter John Ratcliffe

**Peter John Ratcliffe** (n. ye la 14ma di mayo 1954) esas Britaniana mediko e ciencisto, qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 2019, kune William Kaelin Jr. e Gregg Leonard Semenza.
Ricardo Zonta

**Luiz Ricardo Zonta** (n. ye la 23ma di marto 1976) esas Braziliana automobilisto. De 1999 til 2005 il esis pilotisto en la automobilio-sporto serio Formulo 1.
Rafael Ángel Calderón Guardia

**Rafael Ángel Calderón Guardia**, mediko e politikisto n. ye la 10ma di marto 1900 til la 9ma di junio 1970, esis prezidanto di Kosta Rika de 1940 til 1944.

## Referi
Gregg Leonard Semenza

**Gregg Leonard Semenza** (n. ye la 12ma di julio 1956) esas Usana ciencisto e profesoro pri genetiko, qua ganis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 2019.
Çatalhöyük

**Çatalhöyük** (de la Turka *çatal*: "forketo", e *höyük*: "tumulo"; pronunco: *chatal-hoyuk* o *-heyuk*) esas anciena vilajeto del Neolitiko sude de Anatolia, Turkia, qua existis de cirkume 7100 yari aK til cirkume 5700 yari aK, e florifis cirkume 7000 yari aK. Ol esas la maxim bone prezervata vilajeto del epoko Neolitika en la mondo, e kovris cirkume 13 hektari dum lua apogeo.

Çatalhöyük jacas sude de la nuna urbo Konya (l'anciena *Iconium*), e lua konstrukturi abandonesis ante la Bronz-epoko. Ol okupas kolineto alta de 20 metri kompare la vicina planajo. En altra kolineto vicina ank existas konstrukturi. Restaji di anciena kanalo qua existis inter la du kolini montras ke la vicina areo uzesis por agrokultivo.
Ante Marković

**Ante Marković**, injenioro, entraprezisto e politikisto n. ye la 25ma di novembro 1924 til la 28ma di novembro 2011, esis la lasta chefministro di Yugoslavia de 1989 til 1991.
Giorgi Gakharia

**Giorgi Gakharia** (n. ye la 19ma di marto 1975) esis chefministro di Gruzia de la 8ma di septembro 2019 til la 22ma di februaro 2021.
Jaipur

**Jaipur** esas la chef-urbo dil stato Rajasthan, en India. Segun statistiki dil yaro 2011, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 467 km².
Imperio Songhai

L**'imperio Songhai** esis stato qua existis an westala Sahel dum la 15ma e la 16ma yarcenti. Dum lua apogeo, ol esis un ek la maxim vasta stati de Afrika. Lua nomo devenas de lua dominacanta etniala grupo, le Songhai. Lua unesma rejulo, Sonni Ali, establisis lua chef-urbo en Gao, urbo nun apartenanta a Mali. Altra importanta urbi esis Timbuktu e Djenné.

Dum la duesma duimo dil 13ma yarcento, Gao e lua vicineso kreskis, ed atraktis l'intereso dil imperio Mali, qua okupis la regiono dum la fino di ca yarcento. Gao restis parto de Mali til fino di la 14ma yarcento, kande komencis la krulo dil imperio. Samatempe, le Songhai prenis kontrolo di la regiono.

Dum la regno di Sonni Ali, l'imperio Songhai superiris l'antea imperio Mali en surfaco totala, richeso e povo. La sucedinto di Ali, Sonni Bāru, esis min sucesoza, e revokesis da Muhammad Ture, qua divenis rejulo kun nomo Askia Mohammad la 1ma.

L'imperio Songhai destruktesis pos invado da Marokana trupi, komandita dal eunuko Judar Pasha.
Batalio di Berlin

La **batalio di Berlin** esis la lasta granda batalio en Europa dum la Duesma mondomilito. Ol komencis ye la 16ma di aprilo 1945, pos granda atako Sovietiana kontre la chef-urbo di Naziista Germania, e finis ye la 2ma di mayo 1945, kande la trupi qui defensis Berlin kapitulacis a Reda Armeo.

Ye la 12ma di januaro 1945, la Reda Armeo eniris Germana teritorio dum l'atako tra la fluvii Wisla ed Oder, e rapide marchis adweste, mem 40 kilometri omnadie, ed invadis Estala Prusia, Infra e Supera Silezia, ed estala Pomerania. Sovietiani tempale haltis lia marcho nur 60 kilometri este de Berlin, avan defensiva lineo Germana alonge Oder. Kande Sovietiani durigis avancar, li sendis du armeala grupi por atakar Berlin deeste e desude, dum ke triesma grupo atakis Germana pozicioni norde del urbo.

L'unesma prepari por defensar la periferio di Berlin komencis ye la 20ma di marto, kande Gotthard Heinrici, lor la nova komandero dil armeo de Wisla, korekte kalkulis ke la maxim multa Sovietiana trupi trairus la fluvio Oder. Ante komencar la batalio di Berlin, Sovietian armei sucese cirkondis la urbo, pos batalio en la kolini di Seelow, ed en Halbe. Ye la 16ma di aprilo 1945, l'armeala grupo komandita dal marshalo Georgi Jukov komencis bombardar la centrala quartero di Berlin, samatempe kam l'armeo komandita da Ivan Konev koaktis l'Armeala Grupo Centro (*Heeresgruppe Mitte*) Germana movar adsude. La trupi Germana, komandita da Helmuth Weidling, konsistis ek exhaustinta, dezorganizita e male armizita divizioni de la *[[Wehrmacht]]* e *[[Waffen-SS]]*, kun kelka stranjera volontarii de la *SS* e membri male armizita de Hitler-yunaro e del *Volkssturm* (populala trupi). Dum la dii di durado di la batalio, Sovietiani rapide avancis tra la stradi di Berlin til atingar lua centrala quartero, ube la kombati eventis en preske omna domi.

Ye la 30ma di aprilo, Adolf Hitler e multa ek lua sequinti suocidis. Malgre ke Sovietia deziris kaptar l'urbo ye la 1ma di mayo, Dio di la Laboristi, la defenseri kapitulacis erste ye la 2ma di mayo 1945. Tamen, kombati duris nordweste, weste e sudweste del urbo til la kapitulaco senkondiciona di Naziista Germania, qua eventis ye la 8ma di mayo —9ma di mayo en Sovietia—. Multa Germana trupi marchis adweste por kapitulacar a Westala Federiti, vice divenar militala kaptiti de la Sovietiani.
Sandra Escacena

**Sandra Escacena** (naskis ye 30 di marto 2001 en Madrid) esas Hispaniana cinem-aktorino e televiziono-aktorino.

Elu pleis la chefa rolo en horor-filmo ''Verónica'' de Paco Plaza ye la yaro 2017. Sandra Escacena studias teatro en Madrid e pleis en teatraji en la Hispaniana chefurbo depos la yaro 2010. 

Sandra Escacena anke pleis en plura Hispaniana serii di televiziono.
Chaudhry Muhammad Ali

**Chaudhry Muhammad Ali**, civila servanto e politikisto n. ye la 15ma di julio 1905 til la 2ma di decembro 1980, esis chefministro di Pakistan de 1955 til 1956.

Naskinta en la nuna Indiana stato Punjab, ilu diplomizesis pri kemio che l'universitato di Punjab en 1925. Pose ilu laboris kom kontisto, e por Britaniana administrado en India. Kande Britaniana India partigesis, ilu preferis restar en Pakistan. Sub lua chefeso, la Konstitucala Asemblitaro di Pakistan aprobis la konstituco di la lando.

## Referi
Splash and Bubbles

***Splash and Bubbles*** esas animita televizionala serio por pueri kreita da John Tartaglia. Ol aparis unesmafoye che televizionkanalo *PBS Kids*. ye la 23ma di novembro 2016.
Francisco García Calderón

**Francisco García-Calderón Landa**, advokato e diplomacisto n. ye la 2ma di aprilo 1834 til la 21ma di septembro 1905 esis Peruana politikisto. Ilu prezidis la konstitucala kongreso di 1867, esis senatano por la provinco Arequipa de 1876 til 1881, e provizora prezidanto di Peru de marto til novembro 1881.
Wojciech Korneli Stattler

**Wojciech Korneli Stattler** (n. ye la 20ma di aprilo 1800 til la 6ma di novembro 1875) esis Polona piktisto.
Julian Alden Weir

**Julian Alden Weir** (n. ye la 30ma di agosto 1852 til la 8ma di decembro 1919) esis Usana piktisto influita da impresionismo.
Ely Ould Mohamed Vall

**Ely Ould Mohamed Vall**, militisto e politikisto n. 1953 til la 5ma di mayo 2017, esis prezidanto di Mauritania de 2005 til la 19ma di aprilo 2007, kande Sidi Ould Cheikh Abdallahi, demokratale elektita, asumis la povo.
David Gilmour

**David Jon Gilmour** (n. ye la 6ma di marto 1946) esas Britaniana muzikisto, ex-membro de la bando Pink Floyd.
Davy Crockett

**Davy Crockett** (n. ye la 17ma di agosto 1786 til la 6ma di marto 1836) esis Usana politikisto, qua divenis folklorala heroo en Usa. Ilu partoprenis en la revoluciono di Texas, e mortigesis dal Mexikiani en la misiono Alamo.
Jörg Meuthen

**Jörg Hubert Meuthen** (n. ye la 29ma di junio 1961 en Essen) esas politikisto di Germania. Il esis inter julio 2015 e la 28ma di januaro 2022un del du prezidanti di la dextra partiso Alternativo por Germania. Jörg Meuthen livis la 28ma di januaro 2022 e divenis en la junio 2022 membro dil konservema-kristana Partiso dil Germana Centro.

## Personala e profesionala vivo
Jörg Meuthen studiis ekonomio en Münster e Mainz. Il recevis la grado di doktoro ye la yaro 1989 en Köln. Pose Meuthen laboris en la ministerio de financii di la germana federala lando Hesia. Ye la yaro il laboreskis kom docento e profesoro por publika administrado ye la universitato di Kehl.

Jörg Meuthen esas mariajata por la duesma foyo. Ek sua unesma mariajo il havas tri infanti. Ye la yaro 2018 il mariajis su kun Natalia Zvekic (n. ye la yaro 1982), elqua havas kin infanti ek sua unesma mariajo.

## Politikala kariero
* 2013 Jörg Meuthen divenis membro dil dextra partiso Alternativo por Germania e vice-prezidanto dil partiso en la federala lando Badenia-Wurtemberg.
* 2014 Meuthen kandidatesis sur la listo dil Alternativo por Germania por la Europana Parlamento, ma ne elektesis.
* 2015 Jörg Meuthen elektesis ye la 4ma di julio 2015 en Essen kom un del du prezidanti dil partiso Alternativo por Germania ed il divenis un de la tri prezidanti dil partiso en Badenia-Wurtemberg.
* 2015-2022 Prezidanto dil dextra partiso Alternativo por Germania.
* 2015-2017 Membro dil parlamento dil federala lando Badenia-Wurtemberg.
* 2017 Meuthen elektesis kom membro dil Europana Parlamento por la partiso Alternativo por Germania.
* 2022 Meuthen abandonis sua membreso en la Alternativo por Germania ye la 28ma di januaro 2022 e divenis en la junio 2022 membro di la dil konservema-kristana Partiso dil Germana Centro.

## Politiko
Jörg Meuthen esis la chef-reprezentanto dil moderema-konservema parto di sua dextra partiso Alternativo por Germania. Il abandonis la partiso pro la kreskanta influo di extrema dextra grupi en la partiso.
Alexandros Papagos

**Alexandros Papagos**, militestro (marshalo) e politikisto n. ye la 9ma di decembro 1883 til la 4ma di oktobro 1955, esis chefministro di Grekia de 1952 til lua morto.

Dum la duesma mondomilito ilu komandis Greka armeo, qua sucesis repulsar Italiana invadi dufoye.Tamen, en julio 1943 ilu kaptesis dal Germani. Ilu sendesis a la koncentreyo di Dachau, de ube ilu liberigesis ye la 5ma di mayo 1945 dal Usani.
Aleksa Bečić

**Aleksa Bečić** esas politikisto di Montenegro. Ilu naskis la 4ma di agosto 1987 en Cetinje ed il fondis ed esis la prezidanto e kreanto dil politikala partiso Demokrata Montenegro.

Aleksa Bečić studiis ekonomiko en Podgorica.

## Politikala kariero
* 2010-2015 Aleksa Bečić esis membro dil Socialista Populala Partiso di Montenegro qua esis kontre la nedependo di Montenegro e por uniono kun Serbia.
* 2010 Ye la yaro 2010 il divenis membro dil municipala konsilistaro dil chefurbo Podgorica.
* 2014 Bečić kandidatigis su sen suceso por la ofico dil urbestro diPodgorica e kandidatigis su sen suceso por la funciono dil prezidanto dil Socialista Populala Partiso di Montenegro.
* 2015 Aleksa Bečić fondis la partiso Demokrata Montenegro e divenis olua prezidanto.
* 2016 Aleksa Bečić divenis membro del parlamento di Montenegro, ma boikotis la parlamento pro asertita neregulozeso en la parlamentala elekti.

## Externa ligili
* Biografio di Aleksa Bečić sur la interreto pagino di la partiso Demokrata Montenegro
Anarkiismo

**Anarkiismo** esas politikala filozofio qua refuzas omna nevolata e koakitiva formo di hierarkio. Ol postulas l'aboliso dil stato, qua reputesas kom nedezirinda, superflua e nociva. Ol historiale asociesas kun liberesana socialismo e kun la movadi kontre kapitalismo.

La historio di anarkiismo iras a prehistorio, kande kelka homi vivis en "anarkiista" socii, ante l'aparo di formala stati, rejolandi od imperii. Skeptikismo kontre formala stati aparis ante la 19ma yarcento, ma erste dum ca yarcento ca idei pluforteskis, tra verki da Pierre-Joseph Proudhon e Mihail Bakunin.

En multa loki, exemple Hispania, anarkiisti partoprenis en multa revolucioni, inkluzite l'interna milito di Hispania, de 1936 til 1939.
Labor-sindikato

**Sindikato laborala** esas asociitaro de salariati qua esforcas defensar sua interesti koncerne laborala standi, protektar e reprezentar legale sua kunsindikatani dum negocii kun patroni, serchante obtenar plubonigo di salarii, di laborala standi, od ambe, tra kolektiva negocii. La skopo di ca asociitari esas "mantenar o plubonigar la laboro-stando".

La sindikati di laboristi aparis dum la 18ma yarcento, kande la rapida industriigo transformis granda nombro di mulieri, pueri, povra rurani ed enmigranti en labor-povo en la nova fabrikerii e mineyi. Lor, la laboro-standi esis multe mala, kun nesalubreso en multa loki, longa laborojorni (12 hori, 16 hori o mem pluse), manko di protekto a gravida mulieri, edc. Dum ca epoko, l'organizo di laboristi por demandar bona laboro-standi konfrontis l'enemikeso da la patroni, e la chefi di ca organizuri ofte persequesis sub multa tipi di akuzi pri konspiro.
Peter Carl Fabergé

**Peter Carl Fabergé** (n. 30 di mayo 1846, m. 24 di septembro 1920) esis Rusa juvelisto.

Il naskis en Santa Peterburg, filiulo di juvelisto Gustav Fabergé, ed il studiis la arto di juvelo-fabrikado kun or-laboristi en Europa. Ilua maxim famoza produktaji esas ovi fabrikita de precoza metali e gemi. Il esis komisata facar oli da Caro Alexandr la 3ma; oli esis pasko-donacaji por ilua spozino Maria Fyodorovna.
John Pombe Magufuli

**John Pombe Magufuli**, kemiisto, matematikisto, docisto e politikisto n. ye la 29ma di oktobro 1959 til la 17ma di marto 2021, esis prezidanto di Tanzania de la 5ma di novembro 2015 til lua morto.
José Desiderio Valverde

**José Desiderio Valverde Pérez**, militisto e politikisto n. 1822 til la 22ma di decembro 1903, esis prezidanto di Dominikana Republiko de 1857 til 1858.

Pos ke Pedro Santana y Familias decidis retrodonar l'administro di Dominikana Republiko a Hispana imperio, José Desiderio Valverde decidis exilar su.
Robert Menzies

**Robert Gordon Menzies**, advokato e politikisto n. ye la 20ma di decembro 1894 til la 15ma di mayo 1978 esis chefministro di Australia dufoye: de 1939 til 1941, ed itere de 1949 til 1966.

Ilu permisis Australia enirar la duesma mondomilito en 1939.
Ben Chifley

**Joseph Benedict "Ben" Chifley**, trenoduktisto e politikisto n. ye la 22ma di septembro 1885 til la 13ma di junio 1951 esis chefministro di Australia de 1945 til 1949.
Manuel Serifo Nhamadjo

**Manuel Serifo Nhamadjo**, politikisto n. ye la 25ma di marto 1958 til la 17ma di marto 2020, esis prezidanto di Guinea-Bisau de 2012 til 2014.
Populi bantuo

**Bantuo** esas persono o populo qua parolas un ek la bantu-lingui, parolata en sub-Sahara-Afrika. To inkluzas centi di populi qui habitas de central Afrika til sudal Afrika, konsistanta ek cirkume 350 milion individui, o cirkume 5% ek la habitantaro di la Tero. Ek ca totalo, cirkume 60 milion personi, apartenanta a 200 diferanta etnii, habitas unike la Demokratial Republiko Kongo. L'etnii bantua kun la maxim granda nombro di individui esas le Shona (12 milion personi), le Zului de Sudafrika (12 milion personi), le Luba (7 milion personi), le Sukuma (9 milion personi) e le Kykuyu (8 milion personi).

Segun la diferanta defini di lingui e dialekti, existas de 440 til 680 lingui bantua.
Operaco Barbarossa

**Operaco Barbarossa** esis la kodexo-nomo por l'invado di Sovietia da trupi del Axo Roma-Berlin-Tokio, qua komencis ye la 22ma di junio 1941, dum la duesma mondomilito. La skopo di Naziista Germania esis konquestar Sovietia e ripopulizar lua teritorio per Germani. Ultre to, segun la projeto *Generalplan Ost*, altra ideo esis uzar parto ek la kaptiti kom laborala sklavi por milito-esforco Germana, e konquestar la jaceyi di petrolo existanta en Kaukazia e tereni apta por agrokultivo.
Sovieta lokizas maxim parto di lua forci en sudo. Germani Jatakas en nordo.
Ye 1942 Sovieta lokizas maxim parto di lua forci avan Moskva. Germani atakas en sudo.
Alfredo Baldomir

**Alfredo Baldomir Ferrari**, soldato, arkitekto e politikisto n. ye la 27ma di agosto 1884 til la 24ma di februaro 1948, esis prezidanto di Uruguay de 1938 til 1943.

## Referi
Valdivia

**Valdivia** esas urbo en la sudo di Chili. Segun la demografiala kontado di 2017, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 1015.6 km².
Zinnowitz

**Zinnowitz** esas urbo dil Germana stato Mecklenburg-Westala Pomerania sur la insulo Usedom. Segun statistiki de 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 8,85 km².

Zinnowitz apartenas al Subdistrikto Vorpommern-Greifswald. La urbo jacas an la rivo dil Baltika Maro e esas populara balneyo e centro di turismo.

## Historio
La urbo Zinnowitz mencionesis por la unesma foyo en historiala dokumento ye la yaro 1305 kom *Tzys* o *Zitz*. Ye la yaro 1720 Zinnowitz divenis parto di Prusia ed ol recevis ye la yaro 1751 lua hodiala nomo Zinnowitz.

Depos la yaro 1851 Zinnowitz esas oficale balneyo e developis rapide a populara centro di turismo an la Baltika Maro.
Giovanni Lanfranco

**Giovanni Gaspare Lanfranco** (n. ye la 26ma di januaro 1582 til la 30ma di novembro 1647) esis Italiana piktisto, de Barok-epoko. Inter altra verki, ilu piktis la kupolo di la baziliko *Sant'Andrea della Valle*, che Roma.
Maurice Yaméogo

**Maurice Yaméogo**, sindikatano e politikisto n. ye la 31ma di decembro 1921 til la 15ma di septembro 1993, esis prezidanto di Burkina Faso de la nedependo di la lando en 1960, til lua revoko per stato-stroko en 1966.
William John Evans

**William John "Bill" Evans** (n. ye la 16ma di agosto 1929 til la 15ma di septembro 1980) esis Usana jazo-pianisto.
Jean-Baptiste Ouédraogo

**Jean-Baptiste Philippe Ouédraogo**, mediko e politikisto n. ye la 30ma di junio 1942, esis prezidanto di Burkina Faso de 1982 til 1983. Ilu revokis lua precedinto, Saye Zerbo, per stato-stroko.
Antonina

**Antonina** esas urbo en la stato Paraná, Brazilia. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 882,3 km². 

## Referi
Robert Carnaghan

**Robert Carnaghan** esas angla idisto.

Il havas reputeso pro lua savo ed experteso pri la linguo Ido, e servis kom la Linguala Sekretario ("Sekretario por Linguala Questioni") dil Uniono por la Linguo Internaciona Ido (ULI) dum plura yari (1992-2008). Dum ta tempo il editis la duesma *Lexiko di Nova Vorti* (2001, Editerio Progreso; l'unesma *Lexiko* editesis da Camiel de Cock en 1988).  Lua sucedanto en ta ofico esis Goncalo Neves, lua preiranto en ta ofico esis Camiel de Cock.

Il anke en frua 1997 kreis un ek l'unesma reto-situi pri Ido (preske samtempe kam aparis la reto-situo da James Chandler).

Il asistis Ido-konferi, exemple la Ido-Konfero 2002 en Krakow, Polonia. Il personale konocis kelka importanta idisti, exemple Heinz Jacob e Henry Meulen.

## Extera ligili
* http://idolinguo.org.uk Retosituo di Robert Carnaghan pri Ido
Tom Todd

**Tom Todd** (19ma di aprilo 1924, Kalamazoo -  19ma di aprilo 2005, Kalamazoo) esis usana idisto.

Tom Todd esis quakero, e membro di mult organizuri por paco ed ambiento. Inter oli la Mondal Asemblo di Citivani, Kampanio por la Tero, Mondala Societo pri Futuro, ma anke lokal organizuri quale Koalisuro di Kalamazoo-Areo por Paco e Yusteso. Todd esis admiranto dil organizuro Unionita Nacioni.

Il sustenis e suportis (financale) movementi di internaciona lingui quale Ido ed Esperanto. Tom Todd parolis Ido e kreis propagili por difuzar inter sam-pacifisti.

En 1997 il asistis la Ido-Konfero 1997 en Bakkum, Nederlando, ed anke Ido-renkontro en Anglia dum la sama yaro.
Luther H. Dyer

Luther H. Dyer esis usana idisto qua en 1924 kompilis la du maxim granda e maxim importanta dicionarii inter Ido e la Angla: *[http://www.idolinguo.org.uk/idendyer.htm Ido-English Dictionary]* e *[http://idolinguo.org.uk/eniddyer.htm English-Ido Dictionary]*.

Il anke skribis la libro *[http://interlanguages.net/Dyer.htm The Problem of an International Language and its Solution in Ido]* (1923).

Segun la prefaci di ta verki, il habitis tatempe la urbo Alhambra, Kalifornia.
Nicholas ap Glyn

**Nicholas ap Glyn** alias *Niklas ap Gawain* esas walsana idisto. Ultre Ido e la Angla, il anke parolas fluante la Walsana linguo.
Ahmed ben Dagher

**Ahmed Obeid bin Daghr**, politikisto n. ye la 2ma di decembro 1952, esis chefministro di Yemen de 2016 til 2018.
Alfred Neussner

**Alfred Neussner** esis germana idisto. Il naskis ye la 17ma di decembro 1927 en Berlin e mortis ye la 16ma di junio 2023 en Berlin en la evo di 95 yari. Alfred Neussner esis bone konocata en la Ido-movado ed esas la spozulo dil Ido-poetino Heidi Neussner. La paro havis tri infanti.

Alfred Neussner asistis multa Ido-konferi, e kunorganizis konferi en Germania. Olim che konferi il kustumale adportis sua stoko de Ido-libri por vendar oli al asistanti.

Alfred Neussner anke editis Ido-revui exemple Ido-Saluto! ed esis reprezentatanto di Uniono por la Linguo Internaciona Ido por Germania.

Alfred Neussner esis anke aktiva kom tradukero di literaturo en Ido.
Eberhard Scholz

**Eberhard Scholz** (n. ye la 12ma di septembro 1941) esas germana idisto. Il esas bone konocata en la Ido-movado ed esas aktiva membro dil Germana Ido-Societo e la grupo Ido-Amiki Berlin.

Eberhard Scholz esis anke membro en la Direktanta Komitato dil ULI. Il asistis multa Ido-konferi, e kunorganizis konferi en Germania. Il anke editis Ido-revui exemple Ido-Saluto!. En julio 2023, Eberhard Scholz elektesis kom vice-prezidanto dil Germana Ido-Societo.

Scholz esas mariajita e havas tri filiuli. Ilu habitas en Berlin.
Steve Walesch

**Steve Walesch** esas idisto luxemburgiana. Il organizis la Ido-konfero 2011 en Echternach, Luxemburgia.
Donald Gasper

**Donald Gasper** esas chiniana jurnalisto, idisto ed Interlinguaisto del autonoma regiono Hong Kong.

Il ofte asistis Ido-konferi, exemple la Ido-Konfero 2003 en Grossbothen e Berlin, Germania. Il anke servis kom membro dil Direktanta Komitato dil Uniono por la Linguo Internaciona Ido (ULI).
Bebson Takata

**Bebson Y. Takata** esas japoniana idisto. Il esis frua partoprenanto di la forumo Idolisto dum la tarda 1990a yari.

En 2020 il esis ankore aktiva en la Ido-grupi che Facebook.
Marion Kasper

**Marion Kasper** esas germana idistino.

El ofte asistis Ido-konferi, exemple la Ido-Konfero 1997 en Bakkum, Nederlando. El servas en la ofico di kasero en la Direktanta Komitato dil Uniono por la Linguo Internaciona Ido (ULI).

El esas la ex-spozino dil idisto Frank Kasper.
Loïc Landais

**Loïc Landais** esas franca idisto.

Il servis en la ofico di sekretario en la Direktanta Komitato (DK) dil Uniono por la Linguo Internaciona Ido (ULI) e plu tarde kom membro dil DK sen ofico.
Miguel Abadía Méndez

**Miguel Abadía Méndez**, advokato e politikisto n. ye la 5ma di junio 1867 til la 9ma di mayo 1947, esis prezidanto di Kolumbia de 1926 til 1930.

## Referi
Luteranismo

**Luteranismo** esas un ek la subdividuri di protestantismo, qua originis del idei da Martin Luther, religiala reformanto de la 16ma yarcento. L'esforci da Luther pri reformar la teologio e praktiki de Katolik eklezio originis tale-nomizita Reformo protestanta. La reakto da guvernala e teologiala autoritatozi a la dissemo di lua idei, qua komencis per la publikigo di lua nomizita *95 Tezi*, dividis westala Kristanismo. Dum la Reformo Protestanta, Luteranismo divenis statala religio en multa regioni de nordal Europa, nome en la nordo di Germania ed en Skandinavia. La klerikaro Luterana divenis civila servinti e Luterana eklezio divenis parto del stato.

En 1597, asemblitaro di teologi Luterana eventita en Wittenberg definis Luterana eklezio kom "la vera Eklezio". Li kredas ke l'Eklezio Katolika Romana ne esas la sama kam l'original Eklezio kreita da Iesu.

## Referi
Arto Moisio

**Arto Moisio** esas finlandana idisto.

Il esas maxim bone konocata pro lua magna laboro che la Ido-Wikipedio, e plu recente pro lua laboro che la Wikivortaro (la idala versiono di *Wiktionary*).
Adrian Pastrana

**Adrian Pastrana** esas hispana idisto qua deskovris Ido dum la 2000a yari.

Il habitas Tenerife en la hispana insuli Kanarii.

## Videz anke
* Ido en Hispania
Fernando Tejón

**Fernando Tejón** esis hispana idisto qua deskovris Ido dum la 2000a yari.

Il editis Ido-revui exemple *Kuriero Internaciona* quan il kunredaktis kun Jean Martignon. Il anke en 2005 editis sua tradukuro di *La Princeto* da Antoine de Saint-Exupéry (2005, Editerio Krayono).

## Videz anke
* Ido en Hispania
Carlo Nardini

**Carlo Nardini** esas italiana idisto qua deskovris Ido dum la 2000a yari.

Il havas aparta intereso pri la linguala lateri di Ido ed ofte partoprenis linguala diskuti che la forumo Linguolisto.
Ingrid Suprayan

**Ingrid Suprayan** esas germana idistino.

El asistis Ido-konferi, exemple la Ido-Konfero 2003 en Grossbothen, Germania.
San Bernardino, Kalifornia

**San Bernardino** esas urbo en la stato Kalifornia, Usa. Segun statistiki dil yaro 2015, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 161,75 km².
Santiago Rusiñol

**Santiago Rusiñol i Prats** (n. ye la 25ma di februaro 1861 til la 13ma di junio 1931) esis Kataluniana piktisto, poeto e dramatifisto.
Stepanakert

**Stepanakert** esas la chef-urbo e maxim granda urbo de la *de facto* republiko Arcah. Segun statistiki dil yaro 2015, l'urbo havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 29,12 km². Nula lando agnoskas oficale la republiko Arcah (teritorio antee konocita kom Nagorno-Karabakh), ed omni judikas ol kom parto de Azerbaijan.
Flava febro

**Flava febro** esas morbo virusala, ordinare di kurta durado. Maxim-multa-kaze inkluzas simptomi kom febro, fremisi, perdajo di apetito, nauzei, muskulala dolori (ordinare en dopa muskuli) e kapodolori. La simptomi ordinare augmentas pos 5 dii, ed en la sequanta dio la febro augumentas e la hepato afektesas; pro to la koloro di la pelo divenas flava. Se to eventas, la riski pri hemoragio e problemi en la reni augmentas.

La kauzo di ca morbo esas viruso transmisebla per piko da femina moskiti. Ordinare, la transmisero esas moskiti de la speco *Aedes aegypti*. Dum la yaro 2013,  personi en tota mondo infektesis severe da flava febro, di qui  mortis. Preske 90% ek ca kazi eventis en Afrika.

## Referi
Gert Heintze

**Gert Heintze** (m. 2019) esis germana idisto ed esperantisto. Il esis aktiva en la Germana Ido-Societo e la grupo Ido-Amiki Berlin, ed esis prizanto di idala literaturo.

Il asistis plura Ido-konferi, exemple la Ido-Konfero 2013 en Francia.

Gert Heintze sufris denaskala surdeso e lernis parolar sen audar vorti. Il anke lernis labio-lektar. Il ne prizis prizentesar kom surdo, ma preferis esar nomizata 'aud-impedata'. Pri sua vivo kom aud-impedato il skribis manifesto en Ido. Importanta por lu esis la fakto ke Ido esas linguo reguloz en pronunco.

Gert Heintze skribis pri sua experienci e viziono kom aud-impedato. Il mortis en novembro 2019, evante 69, pro desfortunoza falo.
Tom Wood

**Thomas Wood** esis angla idisto. Il skribis poemi e tradukis texti aden Ido.

Wood propozis nova sistemo di linguo auxiliara nomizita "Interling". Il publikigis artiklo pri Interling en la jurnalo Ido-Vivo en 1992, kun la suba exemplo-texto:

*"Li lingue problem es mer e mer evident. Interlinguist's propozar das evri-un deb lerna du lingue - li matr-lingue e li sam interlingue. Li interlingue wud haba li avantaj's ov regularite e neutralite ed esus facil te lerna. Li majoritate ov li sistem's qe ja existar habar mult in komun. Qand li definitiv interlingue es doca in skol dan revolution in komunikation sal folga."*

En 2002 il esis rezidanto dil urbo Sheffield.

###### Extera ligili

* http://interlanguages.net/IdoArts.html#hs4
Tadej Pogačar

**Tadej Pogačar** (n. 21ma di septembro 1998 en Komenda) esas Sloveniana biciklisto qua vinkis *[[Tour de France]]* ye la yaro 2020 en la evo de 21 yari kom unesma sportisto de Slovenia. Il vehis la Tour de France 2020 en la esquadro *UAE Team Emirates*. Ye la yaro 2021 Tadej Pogačar vinkis itere la Tour de France. 

Tadej Pogačar komencis sua internaciona kariero kom biciklisto ye la yaro 2016.
Hippolyte Fizeau

**Armand Hippolyte Louis Fizeau** (n. ye la 23ma di septembro 1819 til la 18ma di septembro 1896) esis Franca fizikisto, qua kalkulis unesmafoye la rapideso di la lumo.
Carl-Henning Pedersen

**Carl-Henning Pedersen** (n. ye la 23ma di septembro 1913 til la 20ma di februaro 2007) esis Dana piktisto e skultisto.
Vlatko Pavletić

**Vlatko Pavletić**, profesoro, literaturala kritikisto, skriptisto e politikisto n. ye la 2ma di decembro 1930 til la 19ma di septembro 2007, esis provizora prezidanto di Kroatia, e guvernis de la morto di Franjo Tuđman ye la 10ma di decembro 1999 til februaro 2000.
Mendoza (Arjentinia)

**Mendoza** esas chef-urbo di la provinco samnoma, en Arjentinia. Segun la demografiala kontado di 2010, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 57 km².
Onkologio

**Onkologio** esas fako de medicino qua traktas la prevento, diagnozo e kuraco di kancero. L'etimologial origino di ca vorto esas Greka vorti ὄγκος (*óngkos*, signifikante "kargajo", "maso") e λόγος (*logos*, signifikante "studio").

La quanto di personi qui transvivas kancero augmentis pro tri kauzi: augmento di prevento, inkluzite per kampanii kontre konsumo di tabako, plubonigo di prekoca diagnozi, e plubonigo di terapii.

## Referi
Violet Braeckman

**Violet Braeckman** (n. ye la yaro 1996 en Wetteren) esas Belgiana cinem-aktorino e televiziono-aktorino. Elu ja pleis sua unesma rolo por la televiziono ye la yaro 2008. 

Violet Braeckman pleis en diversa serii di Belgiana televiziono. Ye la yaro 2020 el pleis en la misterio-serio di televiziono Missing Lisa la rolo di *Zoë Everaert*. El anke laboras kom aktorino por la teatro.
Louis-Michel van Loo

**Louis-Michel van Loo** (n. ye la 2ma di marto 1707 til la 20ma di marto 1771) esis Franca piktisto, famoza pro lua portreti di importanta personi de la 18ma yarcento.
Salsa

***Salsa*** esas populara jenro di danso-muziko qua komence originis en New-York dum la yari 1960a, kun multa elementi de Kubana muzikala jenri, inkluzite *son*, *montuno*, *guaracha*, *cha cha cha*, *[[mambo]]*, e Portorikana *plena* e *bomba*. Latin-Amerikana jazo ank influis salsa-aranjisti, pianisti e solisti. Komence la nomo *Salsa* uzesis komercale por diversa stili di Latin-Amerikana muziki, ma nun ol konsideresas specifika muzikala stilo.

La precipua origino di *salsa* esas Kubana jenro *son*, qua su ipsa rezultis de la mixo inter Hispana *canción* (kantado) ed Afrikana-Kubana perkuto-muziko, kelkafoye kun elementi de jazo, *bomba* e *plena*. Multa muzikologiisti trovis elementi di *salsa* en jenro konocita kom *Son Montuno*, pleita da Arsenio Rodríguez, sua orkestro Conjunto Chappottín, e Roberto Faz. Altralatere, *mambo*, qua esas diferanta stilo, developesis da Israel López Valdés, konocata kom "Cachao", Beny Moré e Dámaso Pérez Prado. Moré e Prado iris rezidar en México, ube ca muzikala stilo pleesis da granda orkestri kun suflo-instrumenti. Muzikologiisto Ed Morales emfazas ke l'interago inter Afro-Kubana muziko e jazo en New-York ank esis importanta por l'evoluciono di amba jenri.

Komence, la maxim multa *salsa*-bandi konsistis ek Kubani e Portorikani, ma balde ca jenro dissemesis tra altra Amerikana landi. Exempli pri pioniri di *salsa* esis Johnny Pacheco, Celia Cruz, Rubén Blades, Richie Ray, Bobby Cruz, Ray Barretto, Willie Colón, Larry Harlow, Roberto Roena, Bobby Valentín, Eddie Palmieri e Héctor Lavoe.

*Salsa* esas Hispana vorto signifikanta "sauco", e relatas l'ideo di "spicizo" de Karibiana koquarto. Dum la 20ma yarcento, ca vorto aquiris senco muzikala ambe en l'Angla ed en la Hispana. En 1973, televiziono-prizentistino Izzy Sanabria uzis la vorto *salsa* unesmafoye por referar la muzikala stilo de la bando *Conjunto Los Salseros*, kreita da Kubana kantisto e kompozisto Cheo Marquetti. Antee, ca vorto ja uzabis, tamen por referar diferanta muzikala stili, inkluzinte la muziko de Mexikiana *mariachi*.

## Referi
Arturs Alberings

**Arturs Alberings**, agronomo e politikisto n. ye la 8ma di januaro 1876 til la 26ma di junio 1934, esis chefministro di Latvia de la 7ma di mayo til la 18ma di decembro 1926.

Ante divenir politikisto, ilu studiis agronomio en Norvegia, ed anke plubonigis lua konoco pri pesko en Germana imperio.
Kragujevac

** Kragujevac** esas la kinesma maxim granda urbo di Serbia. Ol esas la centro dil regiono Šumadija e West-Serbia. 

Segun statistiki dil yaro 2011, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 835 km².
Ibiza

**Ibiza** (Kataluniane *Eivissa*) esas insulo che Mediteraneo apartenanta a Hispania. Ol distas 150 kilometri del urbo Valencia. Havanta entote 571,6 km², ol apartenas al arkipelago Baleari, qua esas autonoma komunitato de Hispania, ed esas la 3ma maxim granda insulo de ca arkipelago, dop Mayorka e Minorka.

Lua maxim populoza urbo anke nominesas Ibiza. La nomo dil insulo nun asociesas kun noktala klubi, danso-muziko e plaji, qui atraktas multa turisti. Feniciani fondis portuo ibe en 654 aK. Pos la dekado di Fenicia, l'insulo divenis kolonio de Kartago qua su ipsa esis antea kolonio Feniciana.
Thomas Schmidt

**Thomas Schmidt** (n. dum la yaro 1968) esas Germana idisto. Ilu studiis  e promocis kom doktoro di politiko-cienco en München.

Thomas Schmidt lernis Ido per la interreto ye la yaro 2007. Inter la yaro 2011 e 2016 il esis vice-prezidanto di la Germana Ido-Societo ed il anke esis membro dil Direktanta Komitato dil ULI.

Depos la yaro 2019 il esas aktiva en la Berlinana Ido-grupo Ido-Amiki Berlin e membro dil redakterio dil Ido-revuo Ido-Saluto!.

Ye la yaro 2020 Thomas Schmidt elektesis kom prezidanto dil Germana Ido-Societo.

Il skribas artikli en Ido-revui. En la interreto il esas aktiva sub sua pseudonimo *Valodnieks* en forumi, skribas por la Wikipedio di Ido e facas videi che YouTube en Ido ed skribas blogo en Ido

Il esas anke aktiva por la auxialiara linguo Occidental.

Thomas Schmidt esas mariajata e havas du filiuli e sua *virtuala* filiino Emma Schmidt. Ilu habitas en Berlin. 

## Verki en Ido
Thomas Schmidt skribis multa artikli en la Ido-revuo Ido-Saluto!.
### Prozo
* 2020: La fino di la mondo, en: Detlef Groth (Editerio): Ido-Kalendario 2021, p.67-71.
* 2021: La hororo en la gardeno, en: Posta Mundi 36/2021, p. 16.
* 2022: La paper-folio di la fantomo, en: Posta Mundi 37/2022, p. 8-9.
* 2022: La mortinta katulo, en: Ido-Saluto! 1/2022, p. 19-20.
* 2023: La quaresma yunino, en: Posta Mundi 40/2023, p. 18-20.
* 2023: Pia e la muliero en la spegulo, en: Posta Mundi 41/2023 p. 14-16.
* 2023: Pia e la kabano en la foresto.

## Referi
Rockwell Kent

**Rockwell Kent** (n. ye la 21ma di junio 1882 til la 13ma di marto 1971) esis Usana piktisto, ilustristo e skriptisto.
Wilhelm Marstrand

**Nicolai Wilhelm Marstrand** (n. ye la 24ma di decembro 1810 til la 25ma di marto 1873) esis Dana piktisto.
Somoni

**Somoni** esas la pekunio di Tajikistan. Ol subdividesas en 100 *diram*. La nomo devenas de la patro di la naciono Tajikistanana, Ismail Samani (anke skribata *Ismoil Somoni*).

Somoni (TJS) adoptesis kom monetaro ye la 30ma di oktobro 2000, e remplasis Tajikistanana Rublo (TJR). Lor 1 TJS equivalis 1000 TJR.

## Referi
Chuy Bravo

**Chuy Bravo**, pseudonimo di **Jesús Melgoza** (7ma di decembro 1956 til la 14ma di decembro 2019) esis Usana komediisto e cinem-aktoro naskinta en Mexikia.
Avul Pakir Jainulabdeen Abdul Kalam

**Avul Pakir Jainulabdeen Abdul Kalam**, aerospacala ciencisto, skriptisto e politikisto n. ye la 15ma di oktobro 1931 til la 27ma di julio 2015, esis prezidanto di India de 2002 til 2007.
James Mancham

**James Richard Marie Mancham**, advokato, skriptisto e politikisto n. ye la 11ma di agosto 1939 til la 8ma di januaro 2017 esis l'unesma prezidanto di Seycheli, e guvernis de 1976 til 1977. Ilu fondis la partiso *Seychelles Democratic Party*. De 1970 til 1975 il esis chefa ministro di kolonio di Seycheli. Pos la nedependo ye la 1ma di oktobro 1975, ilu divenis lua unesma  chefministro, e guvernis til la 28ma di junio 1976.
Ortodoxa Eklezio

L**'Ortodoxa Eklezio** esas la 2ma maxim granda kristana eklezio segun nombro di adepti, kun cirkume 220 milion membri baptita. Ol konsistas ek komuniono di autonoma kirki, singla ek li guvernata da lia propra episkopi, en lokala sinodi. L'eklezio ne havas centrala doktrinala o guvernala autoritato, simila al episkopio di Roma. Tamen, la patriarko di Konstantinoplo agnoskesas dal altra episkopi kom *primus inter pares* ("l'unesma inter egali"). Esanta un ek la maxim anciena religiala institucuri transvivanta, l'Estala Ortodoxa Eklezio influis multe la kulturi de Centrala ed Orientala Europa, de Kaukazia e Proxim Oriento.