open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Angara (homonimo)

**Angara** – nomo en Rusia, inter altri riveri:

* Angara, dextra enfluanto di Yenisei
* Angara, sinistra enfluanto di Salgir
* Angara, debushanto di lago Baikal
Rivero Podkamennaya Tunguska

**Podkamennaya Tunguska** esas granda Rusiana rivero en Siberia, dextra enfluanto di Yenisei. La fonto dil rivero esas en provinco Irkutsk. Ol esas longa de 1865 km, e enfluas en Yenisei 3 km de kolonieto ruraltipa Bor (regiono Krasnoyarsk).
Fluvio Yenisei

**Yenisei** esas Rusiana rivero, un ek la maxim longa di Azia e Mondo. Ol esas longa de 3487 km, e naskas proxim Kizil (chefurbo di republiko Tuva – che frontiero di Mongolia), ube unionas Mali Yenisei e Bolshoi Yenisei, e debushas ye bayo Yenisei (Karaa Maro di Arktika oceano).
Rivero Bolshoi Pit

**Bolshoi Pit** esas Rusiana rivero en Siberia, dextra enfluanto di Yenisei. Ol esas longa de 415 km, e enfluas en Yenisei 69 km norde de urbo Yeniseisk (proxim vilajo Ust-Pit).
Podkamennaya Tunguska (homonimo)

**Podkamennaya Tunguska** – nomo en Rusia

* Podkamennaya Tunguska, dextra enfluanto di Yenisei
* Podkamennaya Tunguska, vilajo en regiono Krasnoyarsk, distrikto Turuhansk
* Podkamennaya Tunguska, aeroportuo en regiono Krasnoyarsk
Nijnyaya Tunguska (homonimo)

**Nijnyaya Tunguska** – riveri en Rusia

* Nijnyaya Tunguska, dextra enfluanto di Yenisei
* Nijnyaya Tunguska, dextra enfluanto di Tara (baseno di Irtish)
Rivero Kan (Yenisei)

**Kan** esas Rusiana rivero en Siberia, dextra enfluanto di Yenisei. Lua fluo esas nur en regiono Krasnoyarsk. Ol esas longa de  km, e enfluas en Yenisei apud Ust-Kan (distrikto Suhobuzimskoye). La maxim grava loko an Kan esas urbo Kansk.
Kan (homonimo)

**Kan** – inter altri riveri en Rusia:

* Kan, dextra enfluanto di Yenisei
* Kan, enfluanto di Mali Patom (baseno di Lena en republiko Yakutia)
* Kan, enfluanto di Charish (baseno di Ob en republiko Altai)
* Kan, dextra enfluanto di Kanya (baseno di Kanya en autonoma distrikto Hanti-Mansiysk-Yugra)
Yma Súmac

**Yma Súmac**, pseudonimo di **Zoila Augusta Emperatriz Chavarri del Castillo** (Ichocán, 13ma di septembro 1922 - Los Angeles, 1ma di novembro 2008), fameskis kom Peruana kantisto dum la yari kinadek kom interpretinto di exotika muziko. El fameskis precipue pro elua voc-atingebleso, qua kontis quar oktavi.

## Vivo
La persono Yma Súmac (elua nomo anke espelesas Ymma Sumak, o Imma Sumack) esas kovrit en nebulo. Tale esis dum longa periodo necerteso pri elua nomo, nasko-dato e nask-urbo. Pos elua morto klareskis pro la nasko-dokumento ke Yma Súmac naskis ye la 13ma di septembro 1922 en Ichocan (Ichokan), distrikto en Peru. Altra dati mencionit en diferanta biografii varias de 1921 til 1929.
Existas rumori ke Yma Sumac ne esis Peruana, ma Usana, naskinta en Brooklyn, kun nomo Amy Camus (literi inversa de Yma Sumac), qui ja senmaskesis kom esante fablo en la yari kinadek. Elua nomo di artisto esas derivita de ta di elua matro: Ima Shumaq, Quechuana por "Quale bela".
Rio de Contas

**Rio de Contas** esas urbo en la stato Bahia, Brazilia. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. Lua tota surfaco esas 1052,3 km².
Ivano-Frankivsk

**Ivano-Frankivsk** esas la chef-urbo di la provinco Ivano-Frankivsk en Ukraina. Segun statistiki de 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 83,73 km².
Provinco Kiyiv

**Provinco Kiyiv** esas un ek la subdividuri di Ukraina. Ol subdividesas en 7 distrikti, ed olua chefurbo esas Kiyiv (nur administral centro kom republikurbo - legitima subdividuro).

## Urbi e kolonieti urbaltipa
Esas 26 urbi en la provinco:

## Distrikti
La provinco havas 7 distrikti: Bila Cerkva, Borispil, Brovari, Bucha, Vishhorod, Obuhiv e Fastiv.

## Referi
Rivero Kureika (Yenisei)

**Kureika** esas Rusiana rivero en Siberia, dextra enfluanto di Yenisei. Lua fluo esas nur en regiono Krasnoyarsk – la fonto esas en distrikto Tura. Ol esas longa de  km, e enfluas en Yenisei cirkume 80 kilometri de urbo Turuhansk.
Brahmaputra

**Brahmaputra** esas rivero di Azia longa de 3969 km, qua naskas an glaciero Angsi, Himalaya, e debushas an delto dil fluvio Ganga.
Kureika (homonimo)

**Kureika** – nomo en Rusia

* Kureika, dextra enfluanto di Yenisei
* Kureika, dextra enfluanto di Lipka (baseno di Tura en provinco Sverdlovsk)
* Kureika, sinistra enfluanto di Plyussa (baseno di Narva en provinci Leningrad e Pskov)
* Kureika, kolonieto ruraltipa en regiono Krasnoyarsk, distrikto Turuhansk
* Kureika, lago en provinco Tomsk, distrikto Ziryanskoye
Ganga

**Ganga** (en Bangladesh nomizita **Padma**) esas fluvio di Azia longa de 2525 km, qua naskas an kunfluo di riveri Alaknanda e Bagirathi, apud urbeto Devprayag, stato Utarakand, India, e debushas an delto che bayo di Bengal. Ganga judikesas kom sakra fluvio da Hindui.
Rivero Mana (Yenisei)

**Mana** o **Pravaya Mana** esas Rusiana rivero en Siberia, dextra enfluanto di Yenisei. Lua fluo esas nur en regiono Krasnoyarsk. La fonto di Mana esas lago Manskoye. Ol esas longa de  km, e enfluas en Yenisei apud kolonieto ruraltipa Ust-Mana (urbo-distrikto Divnogorsk). Le precipua enfluanti di Mana esas: Dizo, Bolshoi Arzibei, Mali Arzibei, Mina, Krol, Badjei, Kolba, Bolshoi Ungut, Mali Ungut, Jerjul, Bolshoi Kershul, Mali Kershul, Urman e Beret.
Boulogne-sur-Mer

**Boulogne-sur-Mer** esas urbo en la regiono Supraji di Francia, Francia. Segun statistiki de 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 8,42 km².
Mana (homonimo)

**Mana** – multa nomi, inter altri:

## Riveri
* Mana, enfluanto di Yenisei en regiono Krasnoyarsk, Rusia
* Mana, debushanto di Atlantiko en regiono Guyana, Francia

## Loki
* Mana, urbo (e komono) en regiono Guyana, Francia
* Mana, kolonieto ruraltipa en regiono Krasnoyarsk, distrikto Partizanskoye, Rusia
* Mana, vilajo en distrikto Orhei, Moldova
Assam

**Assam** esas stato di India, jacanta sude de estal Himalaya. Segun la demografiala kontado di 2011, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  habitanti.

## Historio

Existas evidentaji pri homala habitado en la regiono de petr-epoko, e probable lokala bazalto uzesis por krear utensili. Plu recente, objekti del epoko Shunga-Kushana (inter la 2ma yarcento aK e la 3ma yarcento) trovesis en Ambari, inkluzite eskalero e tanko por aquo, evanta cirkume 2 mil yari. Anke trovesis Romana ceramikajo de la 2ma yarcento en la regiono. Malgre mencioni pri la regiono en naraci e legendi, mankas arkeologial objekti pri anciena epoki, til la 7ma yarcento.

L'unesma refero pri Assam mencionas ol kom parto di rejio Kamarup. Chiniana voyajero vizitis la regiono en 640 dum la regno di Bhaskaravarman, federito di Jarsha Vardhana, lor la guverninto di la tota nordo di India. Pose, la regiono guvernesis da dinastio Mlechchha til 900, e pose da dinastio Pala. Dum la 13ma yarcento la rejio krulis en diversa mikrostati e tribui, nomizita *bhuyan*.

En 1228, populo Ahom arivis en la regiono veninta de Burma, ed absorbis mikra rejii Chutiya e Kachari, e submisis tribui qui habitis montoza regioni. Le Ahom guvernis la regiono dum 600 yari, til 1826. Dum la 16ma e 17ma yarcento, Turki-Afgani de sultanio Delhi, e pose l'imperio Mughal probis anexar la regiono, sensucese. Tamen, en 1817 e pose en 1826, Burmani invadis la regiono e fine anexis la regiono.

## Geografio
Assam kontenas 3 ek la 6 fiziografiala* regioni di India: la monti di sudal Himalaya, la valo dil rivero Brahmaputra, e la platajo di Deccam. Che valo di Brahmaputra la klimato esas kolda e la pluvo-quanto esas abundanta.
Imprimita cirkuito

**Imprimita cirkuito** od **imprimita filaro** esas plako de izoligo-materialo qua servas kom portanto de elektronala komponenti, sur qua kupro-filaro, tal-nomizita voyeti, esas aplikata por la konekto di ta komponenti. La voyeti esas aplikata per frez- o kemiala grabotekniki.
Hendrikus Colijn

**Hendrikus "Hendrik" Colijn**, militisto e politikisto n. ye la 22ma di junio 1869 til la 18ma di septembro 1944, esis dufoye chefministro di Nederlando.
Jo Cals

**Jozef Maria Laurens Theo "Jo" Cals**, yuristo, diplomacisto, judiciisto, docisto e politikisto n. ye la 18ma di julio 1914 til la 30ma di decembro 1971 esis chefministro di Nederlando de 1965 til 1966.
Ujhorod

**Ujhorod** esas la chef-urbo di la provinco Zakarpattya en Ukraina. Segun statistiki de 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 60 km².
Kaifeng

**Kaifeng** esas urbo en Popul-Republiko Chinia. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 6247 km².
Chefplako

**Chefplako** o **matroplako** en personala komputoro esas imprimita cirkuito kun elektronaji sur qui altra (stek)-imprimita cirkuiti povas esar muntata. Dum la yari konstante plusa funcionaleso esas aplikata sur la chefplako. Cirkum 1989 la chefplako kontenis precipue la procedilo, la prima memoro ed interruptigili, omna cetera funcioni esis posibligita per stek-karti. Depos 2016 on trovas sur chefplako tota PK, inkluzante son-karto, retaro-karto, ed en kelka kazi anke video-karto. Pro to sistemi povas esar konstruktata plu chipe e plu kompakte.
Ivan Sergeyevich Hohlov

**Ivan Sergeyevich Hohlov** (1895 til 1973) esis Rusa e Sovietiana politikistulo. Il okupis l'ofici di chefo de la Konsilantaro di Komisarii dil Populo di RSS Rusia de 1940 til 23 di junio 1943 (fakte til 5 di mayo 1942 – replasinta da Konstantin Pamfilov til lua morto ye 2 di mayo 1943).
Eliseo Payán

**José Eliseo Payán Hurtado**, advokato, jurnalisto, soldato e politikisto n. ye la 1ma di agosto 1825 til la 30ma di junio 1895, esis provizora prezidanto di Kolumbia de la 7ma di januaro til la 4ma di junio 1887. Il esis l'unesma viceprezidanto di Kolumbia, ed asumis dum l'absenteso di Rafael Núñez Moledo.
José María Campo Serrano

**José María Campo Serrano**, advokato, generalo e politikisto n. ye la 8ma di septembro 1832 til la 24ma di februaro 1915, esis provizora prezidanto di Kolumbia de 1886 til 1887.
Daniil Yegorovich Sulimov

**Daniil Yegorovich Sulimov** (1890 o 1891 til 1937) esis Rusa e Sovietiana politikistulo. Il okupis l'ofici di chefo de la Konsilantaro di Komisarii dil Populo di RSS Rusia de 1930 til 1937. On mortigis lu per ordino da Stalin pro (evidente dubitinta) spioneso – rehabilitinta nur en 1956.
Edward Szczepanik

**Edward Franciszek Szczepanik** (n. ye la 22ma di agosto 1915 til la 11ma di oktobro 2005) esis Polona ekonomikisto, e la lasta chefministro di Polonia en exilo. Ilu naskis en Suwałki, lor parto di Rusa imperio, studiis ekonomiko en London, e pos l'invado di Polonia da Naziista Germania, ilu enternesis en Lituania e pose kaptesis da Sovietiani e sendesis a Gulag. Pos l'invado di Rusia da Naziisti (operaco Barbarossa), ilu liberigesis ed unionis su a la trupi komandita da Polona generalo Władysław Anders, por luktar kune la Federiti kontre Naziisti.

Szczepanik luktis kun honoro en la 5ma artilrio-regimento Polona, nome en la batalii di Monte Cassino, Ancona e Bologna. Ilu recevis la Militala Merito-Kruco Italiana, inter altra premii.
Alexei Ivanovich Rikov

**Alexei Ivanovich Rikov** (1881 til 1938) esis Rusa e Sovietiana politikistulo. Il okupis l'ofici di chefo de la Konsilantaro di Komisarii dil Populo di RSS Rusia de 1924 til 1929. On mortigis ilu en 1938 per ordino da Stalin pro trockiismo – rehabilitinta nur en 1988. 

Alexei Rykov and Vladimir Lenin.jpg|A. Rikov e V. Lenin.
Rykov - Time magazine.jpg|1ma pagino di "Time" (1924).
RykovBucharin.JPG|A. Rikov e N. Buharin dum 3ma Moskva-proceso.
Georgios Kondylis

**Georgios Kondylis**, militisto e politikisto n. ye la 14ma di agosto 1878 til la 1ma di februaro 1936, esis dufoye chefministro di Grekia. Ye la 24ma di agosto 1926 ilu revokis lora diktatoro Theodoros Pangalos per sensanga stato-stroko.
Socialdemokrata Laboristala Partiso di Rusia

**Socialdemokrata Laboristala Partiso di Rusia** esis fondita ye 1898 en Minsk (lore Rusiana Imperio). En 1903 la partiso esis dividita por du fracioni: bolsheviki (de ruse *bolshinstvo*, ide *majoritato*) e mensheviki (de *menshinstvo* – *minoritato*). La dividuro esis konsequo di ideologiala argumento inter Vladimir Lenin e Yuli Martov. Inter altri Lenin volis forta chefeso, ed Martov esis por sendependa agado di membri. Votado pri ica questiono bolsheviki perdis, ma sequanta yari esis rapida expanso di populareso dil fraciono da Lenin.

En 1918 la bolshevika fraciono transformis ye nova partiso Komunista Partiso (bolsheviki).
Konstantinos Demertzis

**Konstantinos Demertzis**, politikisto, profesoro e diplomacisto n. ye la 12ma di januaro 1876 til la 13ma di aprilo 1936, esis chefministro di Grekia de 1935 til 1936.
Komunista Partiso di Soviet-Uniono

**Komunista Partiso di Soviet-Uniono** esis patiso qua sub kelk nomi fakte guvernis Soviet-Uniono de 1918 till 1991. Ol devenis de Socialdemokrata Laboristala Partiso di Rusia (de fraciono di bolsheviki fontita da Vladimir Lenin en 1903). En 1918 la bolshevika fraciono transformis ye nova partiso *Rusiana Komunista Partiso (di bolsheviki)*. En 1925 la partiso chanjis sua nomo por *Omna-Sovietiana Komunista Partiso (di bolsheviki)*. La nomo *Komunista Patiso di Soviet-Uniono* funkciis de 1952 til 1991. En 1989 nombro di membri esis cirkume 19,5 mln. La partiso-slogano esis: "Proletaristi ek omna landi, unionigez!".
Partiso di Socialisti-Revolucionisti

**Partiso di Socialisti-Revolucionisti** esis patiso fondita ye 1900 da: Andrei Argunov, Mihail Goc, Grigori Gershuni e Viktor Chernov. Ol funkciis fakte ad 1921 (oficale ad 1940). En 1917 esis cirkume 1 mln membri dil partiso (nomita "eseri" – de la partiso-abrevio *SR*). En 1917 (21.07-8.11) chefministro (un ek du e samtempe la lasta) dum provizora guvernio esis membro dil partiso Alexandr Kerenski.
Halimah Yacob

**Halimah Yacob**, politikistino n. ye la 23ma di agosto 1954, esis prezidanto di Singapur de 2017 til 2023.
Konstitucala Demokrata Partiso

**Konstitucala Demokrata Partiso** esis patiso fondita ye 1905 da: Konstantin Kavelin e Pavel Nikolayevich Milyukov (partiso-chefeso). Leo Mechelin skribis por la patiso liberala konstitucio (se ol esus en guvernio). Membro dil partiso Georgi Lvov esis unua ek du chefministri di la provizora guvernerio di Rusia (1917).
Laponia

**Laponia** (nomizita *Sápmi* da lokala populo Sami; Finlandane: *Lappi*) esas regiono en nordal Europa, dividita inter Norvegia, Suedia, Finlando e Rusia. Lua nordala limito esas Arktika oceano, este jacas maro di Barents e weste jacas maro di Norvegia.

Ol habitesas dal populo Sami, qui parolas precipue l'idiomo samnoma. Altra idiomi parolesas, ma ordinare da min kam 500 individui. La lingui Sami apartenas a la sama familio kam la Finlandana, la Hungara e l'Estoniana.
Nadejda Konstantinovna Krupskaya

**Nadejda Konstantinovna Krupskaya** (1869 til 1939) esis Rusa e Sovietiana politikistino e instruktistino. Pro sua opozala aktiveso en 1896 el arestesis. Ad 1898 el esis membro di Socialdemokrata Laboristala Partiso, e en samyaro – kulpozesis por 3 yari di exilo en Shushenskoye (regiono Krasnoyarsk). El mem selektis ica loko pro Vladimir Lenin qua ank esis exilita ibe (1897-1900). De 1898 Krupskaya esis spozo di il. En lasta yari di vivo di Lenin, el donis ilua omna kontre-stalinala texti ad Lev Trocki. El esis kontre embalmo di elua spozo.

Vladimir Lenin and Nadezhda Krupskaya.jpg|Lenin e Krupskaya en 1922.
Franklin Delano Roosevelt Jr.

**Franklin Delano Roosevelt Jr.** (n. ye la 17ma di agosto 1914 til la 17ma di agosto 1988) esis Usana politikisto. Il esis filiulo de Usana prezidanto Franklin Delano Roosevelt.
Rose Francine Rogombé

**Rose Francine Rogombé**, judiciistino e politikistino n. ye la 20ma di septembro 1942 til la 10ma di aprilo 2015, esis provizora prezidanto di Gabon de la 10ma di junio til la 16ma di oktobro 2009.
Microsoft Windows

**Microsoft Windows** (Angla por fenestri) esas grupo de diferanta 'familii' di funcionanta sistemi, qui omna developesas, publikigesas e vendesas da Microsoft. Singla 'familio' esas apta por certena sektoro dil informatik-industrio. Aktiva Windows-'familii' esas *Windows NT* e *Windows Embedded*. Olti povas kontenar subfamilii, exemple *Windows Embedded Kompakt* o *Windows Server*. Cesigita Windows-'familii' esas *Windows 9x, Windows Mobile* e *Windonws Phone*.

Oli maxim grandaparte esas destinita por PK-i equipita per procedili Intel-konciliebla; la kombino de ta aparataro e di Windows on nomesis *Wintel*. Windows esas la maxim vaste uzata funcionanta sistemo en la mondo.

La nomo Windows venas de to, ke l'uzanto-interfaco montras la rulant aplikajo kom quadrata fenestri.
Ambrosius Bosschaert

**Ambrosius Bosschaert, l'olda** (n. ye la 18ma di januaro 1573 til la 1621) esis Flandriana-Nederlandana piktisto. Ilu piktis precipue senviva ceni kun flori.
Anton Rooskens

**Anton Rooskens** (n. ye la 16ma di marto 1906 til la 28ma di februaro 1976) esis Nederlandana piktisto. Autodidakta piktisto, ilu divenis docisto pri arto che skolo Dom Bosko, en Amsterdam.
Mary Carlisle

**Mary Carlisle** (n. **Gwendolyn Witter** ye la 3ma di februaro 1914 til la 1ma di agosto 2018) esis Usan cinem-aktoro. El partoprenis multa cinematografuri dum la yari 1930a, interpretanta "kandida" roli.
Pieter Saenredam

**Pieter Saenredam** (n. ye la 9ma di junio 1597 til la 31ma di mayo 1665) esis Nederlandana piktisto. La temo di lua pikturi esis precipue l'internaji di kirki.
Maurits Cornelis Escher

**Maurits Cornelis Escher** (n. ye la 17ma di junio 1898 til la 27ma di marto 1972) esis Nederlandana artisto qua facis xilografuri, litografuri e skulturi. Malgre la granda populareso, dum granda parto di lua vivo lua verki ne sorgesis en artala merkati.
Charlot Salwai

**Charlot Salwai Tabimasmas**, kontisto e politikisto n. ye la 24ma di aprilo 1963, esas la nuna chefministro di Vanuatu. Il ante esis chefministro di la lando de 2016 til 2020.
Sidi Mohamed Ould Boubacar

**Sidi Mohamed Ould Boubacar**, diplomacisto, ekonomikisto e politikisto n. ye la 31ma di mayo 1957, esis dufoye chefa ministro di Mauritania.
Daugavpils

**Daugavpils** esas urbo en la litoro di Latvia. Segun statistiki de 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 72,48 km².
Manuel Portela Valladares

**Manuel Portela Valladares**, advokato, jurnalisto e politikisto n. ye la 31ma di januaro 1867 til la 29ma di aprilo 1952, esis chefministro di Hispania de decembro 1935 til februaro 1936.
Mahmoud Jibril

**Mahmoud Jibril el-Warfally**, ekonomikisto e politikisto n. ye la 28ma di mayo 1952 til la 5ma di aprilo 2020, esis chefministro di Libia de marto til oktobro 2011.
Saufatu Sopoanga

**Saufatu Sopoanga**, oficisto e politikisto n. ye la 22ma di februaro 1952 til la 15ma di decembro 2020, esis chefministro di Tuvalu de 2002 til 2004.
Maurice Garin

**Maurice-François Garin** (n. ye la 3ma di marto 1871 til la 19ma di februaro 1957) esis Franca biciklisto. Il esis l'unesma vinkinto di biciklo-konkurso *[[Tour de France]]*, en 1903. En 1904 ilu desklasifikesis, kun altra 8 konkursinti, pro fraudo.
Militekonomio

**Militekonomio** deskriptas la situeso dum qua l'aranjo dil ekonomio esas subordinat a certen interesto, maxim ofte pro minaco dil nacional interesti.

Un de la mekanismi di militekonomio esas la financizo per 'imprimita pekunio'. Altra aspekto di militekonomio esas cesar prioresi civil, o diplazar kusti exter l'ekonomio. Formo di diplazo di kusti esas exemple rezidu-jetado pro ke kustas tro multa peno por facar to segun prioresi civila - maxim ofte la kustumala legi.

Nur ta aspekti qui direte esas ligit a 'minaco di la nacional interesti' esas permisata. Tale, fabrikerii povas esar interdiktata produktar olia originala produkturi, ma nur - maxim ofte koaktate - produktar militala produkturi. Exemple, texerio povas esar koaktata produktar uniformi.

Employati povas esar koaktata laborar plusa hori o konjedo povas esar retraktata.
Milito

**Milito** esas arm-uzata kombato inter adminime du populi o stati. Se etnal o religioza grupi en sama stato interkombatas per armi, on parolas pri intercivil od interna milito. Parolesas pri mondo-milito se majoritato de la maxim grand e forta landi implikesas en la milito.

Opozante la milito esas paco, situeso dum qua populi e nationi respektas o mem aprecias la reciprok existo. Inter milito e paco omna interformi esas imaginebla, quale la Kolda Milito od armistico.

Por evitar la konfrontanta termino 'milito' anke eufemismi quala 'arm-uzata konflikto' o 'specala milital operaco'.

## Defino
Defino pri milito ne existas, ma Singer & Small (1972) e Deutsch & Senghaas (1973) propozis nur parolar pri milito se la fenomeno satisfacas la sequanta tri kriterii:

* Grandeso: adminime 1000 mortinti sur la kombat-agri (ne kontesas la nedireta viktimi pro famino, indijo de domi e morbi)
* Preparo: ol esas preparit antee e/ o mantenata da granda-skala social organizuri per moyeni quale rekruto, exerco e poziciono di trupi; la kompro, stokizo e distributo de armi e municio.
* Legitimeso: ol esas legala da aranjita guvernerial organizuro, tale ke ocido granda-skala ne konsideresas kom ocido ma kam obligo.

## Milito ed Internaciona Yuro
Depos la komenco militagar esas subjekto de legi e reguli, quankam oli chanjis dum la tempo. Precipue multe reflektesis pri la justifiko di milito. Segun l'Internaciona Yuro depos 1945 ne plu esas justifikita moyeno militagar por solvar konflikti. To inkluzas anke minacar per violento. Nur se omna diplomacala moyeni esas exhaustita, povas esar decidat uzar armi.

Singla lando esas suveren ed egal ed esas violaco di suvereneso minacar ol per milito o militagar. Nur en du kazi esas justifikata militagar e ca du kazi anke esas mencionat en la charto dil Unionita Nacioni.

Malgre l'internaciona yuro, prezente kelka konflikti ankore esas solvata per armi, sen ke omna diplomacala moyeni esas uzita.

## Frenezieso
La prezenta koncio pri la frenezieso di la milito, esas kontrastanta la yarcenti anciena konsidero ke milito esis normala politikal instrumento. Dum yarcenti milito esis sugestita kom ne-evitebla e necesa, dum qua la vinko esas garantiata, ne tante da militala plu-forteso, ma da yusteso e suporto da Deo. Divers artaji ilustras olua normaleso:

    Peter Paul Rubens: La horori di la milito, 1637
    Stefano della Bella: Triumfo di la Morto sur la kombatagro, 17ma yarcento
    Henri Rousseau (le Douanier): La milito, 1894

L'ideo pri la frenezia milito difuzesis en la modern epoko. Tale Goya en la 19ma yarcento lumizas la vid-punto di la viktimi e la vinkiti, Picasso e Marc Chagall facis ulo simila, respektive lia Gernika (1937) e La Milito (1945).
Chillán

**Chillán** esas urbo en Chili. Segun statistiki dil yaro 2017, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 511 km².
Avro Lancaster

**Avro Lancaster** esis bombardaviono produktita ed uzita da Unionita Rejio e Kanada dum la duesma mondomilito. Ol uzesis por strategiala bombardi, e povis transportar la 5400 km-a bombo surnomizita *Tallboy* kun plus altra incendiiva bombi, o mem la 10 tuna bombo surnomizita *Grand Slam*, qua uzesis, exemple, por destruktar ferovoyala viadukto en Bielefeld.
Staciono Kosmala Internaciona

La **Staciono Kosmala Internaciona** (Angle *International Space Station*, abreviuro **ISS**) esas habitebla artificala satelito jacanta an Terala orbito. Ol esas plurnaciona projeto, kreita da 5 kosmala agenterii: NASA (de Usa), Roscosmos (Rusia), JAXA (Japonia), ESA (Europa), e CSA/ASC (Kanada). Entote 22 landi kontributas por la projeto. La staciono uzesas kom inquesto-laboratorio por studiar astrobiologio, astronomio, meteorologio, fiziko ed altra cienci. Ol ank uzesas por probar sistemi ed equipuri qui uzesos en kosmala voyaji di longa durado, exemple misioni a la Luno e Marso.

La orbito dil staciono situesas en altitudo di mezavalore 400 kilometri, e facas kompleta cirkondo di la Tero en 93 minuti, to esas 15,5 orbiti omnadie. Ol konsistas ek diversa presurizata subdividuri habitebla, loki por enmagazinigo di provizuri, fotovoltaika paneli, termala radiatori, loki por kuplado di kosmonavi, laboratorii por inquesti, e robotal armi. Lua unesma parti sendesis a terala orbito ye la 20ma di novembro 1998.
Hämeenlinna

**Hämeenlinna** esas urbo en Finlando. Segun statistiki dil yaro 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 2031.57 km².
Baghdadi Mahmudi

**Baghdadi Mahmudi**, politikisto n. ye la la 1ma di julio 1945, esis chefa ministro di Libia de 2006 til 2011.
Shukri Ghanem

**Shukri Mohammed Ghanem**, politikisto n. ye la la 9ma di oktobro 1942 til la 29ma di aprilo 2012, esis chefa ministro di Libia de 2003 til 2006.
Princio Hyderabad

**Princio Hyderabad** esis princio situita an sud-centrala regiono Deccan, en la nuna India. Lua chef-urbo esis Hyderabad. Lua olima teritorio nun dividesas inter Indiana stati Telangana, Karnataka e Maharashtra.

## Historio
Hyderabad fondesis da Mir Qamar-ud-din Khan, qua esis guberniestro di Deccan de 1713 til 1721, dum l'epoko dil imperio Mughal. En 1724 il itere prenis kontrolo di Aurangabad, lor la chef-urbo di la provinco. Ilua altra titulo, *Nizam ul-Mulk*, divenis lua guvernala titulo, "*nizam* de Hyderabad". Kande lua guverno finis, la *nizam* ja esis nedependanta del imperio Mughal, e kreabis sua propra dinastio, Asaf Jahi.

Hyderabad esis vasta regiono di  km² che Deccan. En 1798, Nizam ʿĀlī Khan (Asaf Jah la 2ma) koaktesis aceptar kontrato qua transformis Hyderabad en Britaniana protektorato.
Abdul Hamid Dbeibeh

**Abdul Hamid Dbeibeh**, entraprezisto e politikisto n. ye la 13ma di marto 1959, esis chefministro di Libia de 2021 til nun.
Fayez al-Sarraj

**Fayez al-Sarraj**, arkitekto, oficisto e politikisto n. ye la la 20ma di februaro 1960, esis chefministro di Libia de 2016 til 2021.
Kurta cirkuito

**Kurta cirkuito** esas falio en elektral equipuro od elektrala konduktilo, en qua elektrala korento pasas direte de la kablo pozitiva a la neutra kablo o a la tero, kun basa o nula rezisto. L'origini di kurta cirkuiti esas falii en l'izolili di kabli, o kontakto neexpektata di kablo o surfaco duktanta elektro kun neutra kablo o kun la tero. Ordinare kurta cirkuiti produktas superkaloro, fairo od explozo.
Themistoklis Sofulis

**Themistoklis Sofulis**, arkeologiisto e politikisto n. ye la 24ma di junio 1860 til la 24ma di junio 1949, esis trifoye chefministro di Grekia.
Natura 2000

**Natura 2000** (anke: **Natura2000**) esas Europana retaro de protektata naturo-regioni sur la teritorio di la membro-stati dil Uniono Europana. Ca retaro esas la tush-stono di la politiko dil UE por la konservo e restauro di biologiala diverseso. Natura 2000 ne nur esas la protekto di regioni (biotopi), ma anke kontributas a protekto di sorti (e lia viveyi).

## Fundo
La biologiala diverseso (richeso de sorti) en Europa ja dum yardeki diminutas. Pro to protekto de floraro ed animalaro por mult Europana stati esas parto di la politiko. En 2001 dum kunveno dil Europana Konsilistaro en Göteborg (Suedia) decidesis entamar kom Europana projeto la protekto di la naturo ante 2010. En 2004 publikigesis provizora listo de naturo-regioni, a qua juntesis dum la sequanta yari, mult altra regioni. Skopo esas ke la perdo de sorti de planti ed animali haltigesez en 2020 tam multe kam posible restaurita.

L'Europana Komisitaro kontributas financale ad esencala protekto-moyeni di Natura 2000 per subvencioni, quale la LIFE+-fonduri. L'UE LIFE+-fonduro disponas inter 2007 e 2013 por la tot Uniono Europana pri budjeto de plu kam 800 milion euro por naturo- e biologiala diverseso-projeti e projeti kun bona praktik-exempli en Natura 2000-regioni.

## extera ligili
### Uniono Europana
* European Commission: Natura 2000
István Friedrich

**István Friedrich**, entraprezisto, futbalisto e politikisto n. ye la 1ma di julio 1883 til la 25ma di novembro 1951, esis chefministro di Hungaria dum tri monati, de agosto til novembro 1919. Ilua guvernisteso koincidis kun epoko di politikala nestabileso, pos l'unesma mondomilito.
Valença, Rio de Janeiro

**Valença** esas urbo en la stato Rio de Janeiro (stato)Rio de Janeiro, Brazilia. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 1304.8 km².

En la teritorio dil municipo existas diversa anciena farmeyi ube kultivesis kafeo dum la 19ma yarcento, e duras konservar la domegi dil olima proprietanti. Ank existas arei boskoza, qui atraktas viziteri interesata en turismo ekologiala.

## Referi
Treno

**Treno** esas transporto-moyeno ordinare konsistanta ek 1 o plura vehili, nomizita vagoni ed uzata por transportar pasajeri o vari, qui tiresas o pulsesas da 1 o plura vehili, nomizita lokomotivi, sur reli en ferovoyi. Tamen, existas treni konsistanta nur ek du vehili, singla ek li kun sua propra propulso-motoro. La vorto "treno" venas de anciena vorto di la Franca linguo *trahiner*, qua su ipsa derivis di la Latina *trahere*, signifikanta "pulsar, tirar".

Treni originis de anciena vagoni qui apogesis sur reli e tiresis per kavali. Pos l'invento di vaporolokomotivo en l'Unionita Rejio la yaro 1804, treni e ferovoyala sistemi rapide dissemesis tra tota la mondo. L'unesma sistemi di urbala ferovoyi e tramveturi developesis dum la fino di la 19ma yarcento por transportar granda quanto di personi en urbala regioni. L'evoluciono di dizelo-motori ed elektrala motori qui adaptesis a lokomotivi, komencinta dum l'unesma yari de la 20ma yarcento, rapide portis modernigo a ferovoyi, qui abandonis vaporomashini. Dum la yari 1960a aparis l'unesma treni di granda rapideso qui povis transportar rapide granda quanto do pasajeri per disti ne ekonomiale profitebla por aeroplani, komence en Japonia.
Gustaf la 4ma Adolf

**Gustaf la 4ma Adolf** (n. ye la 1ma di novembro 1778 til la 7ma di februaro 1837) esis rejulo di Suedia de la 29ma di marto 1792 til ke ilu revokesis per stato-stroko, la 29ma di marto 1809. Il esis la lasta rejo di Suedia qua ank esis rejo di Finlando.
Tongatapu

**Tongatapu** esas la precipua insulo di Tonga, ube jacas Nuku'alofa, chef-urbo di la lando, e la rezideyo di rejala familio. Segun statistiki de 2016, l'insulo havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 260,48 km².

Lua maxim alta punto jacas 70 metri super la marala nivelo. Lua sulo konsistas precipue ek koralia kalkopetro. Lua klimato esas plu kolda kam l'insuli norde del arkipelago. Pro to, la produktado di frukti en l'insulo esas min granda kam olta di nordala insuli.
Interreto di la Kozi

L**'Interreto di la Kozi**, anke: **Interreto dil Objekti**, od esas la toto del aparati ("kozi") qui esas konektata per interreto ad altra aparati o sistemi, e tale interkambias datumi. Omnadial objekti funcionas kom entajo ye l’interrreto, povas komunikar kun personi ed altra objekti, e prenas decidi sur bazo di to. La posiblesi qui existas kande material objekti e la virtuala mondo kunvenas formacas important aspekto dil interreto di la kozi.
Marijampolė

**Marijampolė** esas urbo en la litoro di Lituania. Segun statistiki de 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 21 km².
Częstochowa

**Częstochowa** esas urbo sude de Polonia, jacanta apud rivero Warta. Segun statistiki de 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 159,71 km².

L'urbo konocesas pro monakeyo Jasna Góra, ube existas negra pikturo pri Virgino Maria.
Sosnowiec

**Sosnowiec** esas urbo en provinco Silezia, Polonia. Segun statistiki de 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 91,16 km².

## Referi
Nicolás Bravo

**Nicolás Bravo Rueda**, militisto e politikisto n. ye la 10ma di septembro 1786 til la 22ma di aprilo 1854, esis prezidanto di Mexikia trifoye dum kurta periodi en 1839, 1842 til 1843, e 1846.
Scotts Valley

**Scotts Valley** esas urbo la komtio Santa Cruz, en Usana stato Kalifornia. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. To signifikas ke la habitantaro augmentis per 5,6% inter la du kontadi. Lua tota surfaco esas 12,00 km², equivalanta a 4,62 mi².
Rivne

**Rivne** esas la chef-urbo di la provinco Rivne en Ukraina. Segun statistiki de 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 63 km².
Sam Abal

**Samuel Tei Abal**, politikisto n. ye la 26ma di junio 1958, esis dufoye chefministro provizora di Papua-Nova-Guinea.
Siobhan Fahey

**Siobhan Maire Deirdre Fahey** (n. ye la 10ma di septembro 1958) esas Irlandana kantistino, ed un ek la fondinti di muzikala grupo Bananarama, e pose dal grupo Shakespears Sister.
Tanya Tucker

**Tanya Denise Tucker** (n. ye la 10ma di oktobro 1958) esas Usana kantistino, qua enrejistris elua unesma sucesoza kansono, *Delta Dawn*, en 1972, lor evante 13 yari. Elua muzikala stilo esas country-muziko. En 2019 elua albumo *While I'm Livin´* recevis Grammy-premio pri maxim bona *country*-albumo.
Cel-pafisto

**Cel-pafisto**, o **celita pafisto**, **embusko-pafisto**, esas militisto qua extensive exercesis por specifik elimino, observo ed exploro-taski dum milito.

**Mala reputeso**

La cel-pafisto havas mala reputeso. To esas pro la ruzacha modo quale il facas sua mortigiva laboro. Per to lu provokas pavoro e hororo che l'adverso. Lua armo ne nur esas lua pafilo, ma anke teroro e pavoro. Pro l'employo de cel-pafisti sub certena cirkonstanci la kombato povas turnar e duktar a maximala rezulto per limitizit uzo de moyeni.

Dum la Bosniana milito cel-pafisti teroragis kontre la civitani. Pro ca ne-milital uzo de cel-pafisti, la mala reputeso kreskis.
Preciz-pafisto

**Preciz-pafisto** esas militisto o policisto specaligita pri frapar skopo de longa disto per un pafo. La pafisto esas exercita por pafar tre precize per certena sorto de pafilo. Ne-necese esas preciz-pafilo, normala infantrio-pafilo anke esas posibla. Ofte on konfuzas preciz-pafisto kun cel-pafisto, quankam li tre diferas. Preciz-pafisto operacas en seciono, grupe kun altra trupi. Cel-pafisto, kontree, agas tote nedependante e probas restar celite.
Trnava

**Trnava** esas urbo en la litoro di Slovakia. Segun statistiki de 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 71,5 km².
Ferhat Abbas

**Ferhat Abbas**, politikisto n. ye la 24ma di agosto 1899 til la 24ma di decembro 1985 esis provizora chefo di stato di Aljeria de 1958 til 1961, e pose prezidanto di la lando de 1962 til 1963.
Ferdinand von Keller

**Ferdinand von Keller** (n. ye la 5ma di agosto 1842 til la 8ma di julio 1922) esis Germana piktisto, inter la stili akademiala e simbolismo.
Filipe Nyusi

**Filipe Jacinto Nyusi**, mekanikal injenioro e politikisto n. ye la 12ma di februaro 1959, esas la nuna prezidanto di Mozambik.
Fluvio Mackenzie

**Mackenzie** esas fluvio de Nord-Amerika longa de 1738 km, qua naskas an Granda Lago Sklavo e debushas an granda delto che maro Beaufort, regiono Inuvik. Olua dreno-baseno esas la 2ma maxim granda de Nord-Amerika, dop olta di fluvio Mississippi. Lua maxim distanta fonto esas lago Thutade, en Britaniana Kolumbia. De ibe til l'oceano ol parkuras entote 4241 kilometri, esanta la 13ma maxim longa fluvio de la mondo.
Fluvio Magdalena

**Magdalena** esas fluvio de Sud-Amerika longa de 1528 km, qua naskas an Montaro Kolumbiana, nordal Andi, e debushas an Karibia.
Fluvio Dnister

**Dnister** esas fluvio de Europa longa de 1362 km, qua naskas an Estal Beskids (Karpati Ukrainana) e debushas an Nigra Maro.
Ali Saibou

**Ali Saïbou**, militisto e politikisto n. ye la 17ma di junio 1940 til la 31ma di oktobro 2011 esis prezidanto di Nijer de 1987 til 1993.
Miguel García Granados

**Miguel García Granados y Zavala**, militisto e politikisto n. ye la 29ma di septembro 1809 til la 8ma di septembro 1873, esis prezidanto di Guatemala de 1871 til 1873.
Mandé Sidibé

**Mandé Sidibé**, ekonomikisto e politikisto n. ye la 20ma di januaro 1940 til la 25ma di agosto 2009, esis chefministro di Mali de 2000 til 2002.
Manolache Costache Epureanu

**Manolache Costache Epureanu**, politikisto n. ye la 22ma di agosto 1823 til la 7ma di septembro 1880, esis dufoye chefministro di Rumania dum kurta periodi.
Bettino Ricasoli

**Bettino Ricasoli**, rurala proprietanto e politikisto n. ye la 9ma di marto 1809 til la 23ma di septembro 1880, esis dufoye chefministro di Italia.
Moussa Dadis Camara

**Moussa Dadis Camara**, militisto e politikisto n. ye la 1ma di januaro 1964 esis chefo di stato di Guinea de 2008 til decembro 2009. Ye la 3ma di decembro 2009 ilu subisis atento per pafo kontre lua kapo, e sendesis a Maroko por kuraco.
Stretajo Bosforo

**Bosforo** esas stretajo qua ligas Nigra maro a Maro Marmara. Geografiale, ol esas parto di la frontiero inter Europa ed Azia. An lua du rivi jacas urbo Istanbul. Ol esas longa de 31 kilometri, lua maxima profundeso esas 110 metri, e lua min granda larjeso esas 700 metri.
Ulises Francisco Espaillat

**Ulises Francisco Espaillat Quiñones**, farmaciisto e politikisto n. ye la 9ma di februaro 1823 til la 25ma di aprilo 1878 esis prezidanto di Dominikana Republiko de la 29ma di aprilo til la 5ma di oktobro 1876.
Takahashi Korekiyo

**Korekiyo Takahashi**, ekonomikisto, kontisto e politikisto n. ye la 27ma di julio 1854 til la 26ma di februaro 1936, esis chefministro di Japonia de 1921 til 1922.
Gregory Blaxland

**Gregory Blaxland** (n. ye la 17ma di junio 1778 til la 1ma di januaro 1853) esis Angla explorero. Il esis l'unesma Europano qua trairis montaro nomizita *Blue Mountains* en Nova Sud Wals.
Sékouba Konaté

Generalo **Sékouba Konaté**, n. ye la 6ma di junio 1964, esis provizora prezidanto di Guinea de 2009 - pos ke lora prezidanto Moussa Dadis Camara subisis atento - til 2010.
Stanko Todorov

**Stanko Todorov Georgiev**, politikisto n. ye la 10ma di decembro 1920 til la 17ma di decembro 1996, esis chefministro di Bulgaria de 1971 til 1981, e provizora prezidanto de la 6ma di julio til la 17ma di julio 1990.
Santiago Pérez de Manosalbas

**Santiago Pérez de Manosalbas**, docisto, jurnalisto, skriptisto e politikisto n. ye la 23ma di marto 1830 til la 5ma di agosto 1900, esis prezidanto di Kolumbia de 1874 til 1876.
Julius Chan

**Julius Chan**, politikisto n. ye la 29ma di agosto 1939, esis trifoye chefministro di Papua-Nova-Guinea.
Rivero Hemchik

**Hemchik** esas Rusiana rivero en Siberia, sinistra enfluanto di Yenisei. Lua fluo esas nur en republiko Tuva. La fonto di Hemchik esas montaro Shapshal (monto Kozer - 3122 m), proxim frontiero di republiko Altai. Ol esas longa de  km, e enfluas en Yenisei tra rezervuyo Sayano-Shushenskoye. Le precipua enfluanti di Hemchik esas: Ak-Sug, Alash, Aldi-Ishkin, Barlik, Chadan, Chindozin, Chinge-Hem, Chon-Hem, Kara-Sug e Mali Hemchik. La precipua loko an la rivero esas urbo Ak-Dovurak.
Hemchik (homonimo)

**Hemchik** – nomo en Rusia:

* Hemchik, sinistra enfluanto di Yenisei en regiono Krasnoyarsk, Rusia
* Hemchik, vilajo en republiko Tuva, distrikto Teeli (Bai-Taiga), Rusia
Rivero Abakan

**Abakan** esas Rusiana rivero en Siberia, sinistra enfluanto di Yenisei. Lua fluo esas nur en republiko Hakasia. La fonto di Abakan esas du riveri Bolshoi Abakan e Mali Abakan en montaro Abakan. Ol esas longa de  km, e enfluas ad Yenisei tra rezervuyo Krasnoyarsk en urbo Abakan. Le precipua enfluanti di Abakan esas: Askiz, Beya, Bolshoi Abakan, Djabash, Kamishta, Mali Abakan, Ona, Sos, Tabat, Tashtip, Uibat e Uti. Le precipua loki an la rivero esas urbi Abakan e Abaza.
Abakan (homonimo)

**Abakan** – nomo en Rusia, inter altri:

* Abakan, sinistra enfluanto di Yenisei en regiono Krasnoyarsk
* Abakan, chefurbo di republiko Hakasia
Rivero Kantegir

**Kantegir** esas Rusiana rivero en Siberia, sinistra enfluanto di Yenisei. Lua fluo esas en republiko Hakasia, republiko Tuva e (precipue) regiono Krasnoyarsk. La fonto di Kantegir esas en montaro Sailig-Hem-Taiga. Ol esas longa de  km, e enfluas ad Yenisei tra rezervuyo Sayano-Shushenskoye. Le precipua enfluanti di Kantegir esas: Ari-Hem, Atatah, Axayak, Bolshaya Lukaya, Bolshoi Karbai, Chinchilig, Insug, Kara-Hol, Krasnaya Rechka, Kuchun, Mali Chisplet, Mali Karbai, Orasug, Sambil, Takmagash, Talovka e Taslya.
Rivero Bolshaya Heta

**Bolshaya Heta** o **Yelovaya** esas Rusiana rivero en Siberia, sinistra enfluanto di Yenisei. Lua fluo esas nur en regiono Krasnoyarsk. La fonto di Bolshaya Heta esas lago Yelovoye. Ol esas longa de  km, e enfluas ad Yenisei 190 kilometri sude de urbo Dudinka. Le precipua enfluanti di Bolshaya Heta esas: Lodochnaya, Nyugnyagda, Pokoinizkaya, Solyonaya e Yachinda. En baseno dil rivero esas cirkum  lagi.
Rivero Malaya Heta

**Malaya Heta** esas Rusiana rivero en Siberia, sinistra enfluanto di Yenisei. Lua fluo esas nur en regiono Krasnoyarsk. La fonto di Malaya Heta esas lago Molohetekoye. Ol esas longa de  km, e enfluas ad Yenisei kontree kolonieto ruraltipa Ust-Port. Le precipua enfluanti di Malaya Heta esas: Bolshaya Laida, Dolganskaya e Sidkayaha.
Gryaznaya (homonimo)

**Gryaznaya** – nomo di riveri e loki en Rusia:

## Vilaji
* Gryaznaya, provinco Arhangelsk
* Gryaznaya, provinco Irkutsk
* Gryaznaya, provinco Nijni Novgorod
* Gryaznaya, regiono Perm
* Gryaznaya, provinco Ulyanovsk

## Riveri
* Gryaznaya, dextra enfluanto di Tom en provinco Kemerovo
* Gryaznaya, enfluanto di Dudinka (baseno di Yenisei) en regiono Krasnoyarsk
* Gryaznaya, sinistra enfluanto di Yenisei en regiono Krasnoyarsk
* Gryaznaya, enfluanto di Oredej en provinco Leningrad
* Gryaznaya, dextra enfluanto di Chir en provinco Rostov
* Gryaznaya, sinistra enfluanto di Para en provinco Ryazan
* Gryaznaya, enfluanto di Volosovka en provinco Ryazan
* Gryaznaya, sinistra enfluanto di Zusha en provinci Tula e Oryol
Bolsheviki

La **bolsheviki** esis Rusa revolucioneri duktata da Vladimir Lenin, qui vinkis la Rusa Revoluciono (1917). Segun lia opiniono la proletario nur povis vinkar se ol duktesis da mikra, rezolvema revolucional elito.
Rivero Dubches

**Dubches** o **Bolshoi Dubches** esas Rusiana rivero en Siberia, sinistra enfluanto di Yenisei. Lua fluo esas nur en regiono Krasnoyarsk. La fonto di Dubches 400 kilometri sude di Turuhansk. Ol esas longa de  km. Le precipua enfluanti di Dubches esas: Barachnaya, Bolshaya Domota, Bolshaya Natruska, Bolshoi Teulches, Dunches, Gornaya, Hoiba, Kamenistaya, Kamenni Dubches (Teulches), Korotkaya, Malaya Natruska, Mali Teulches, Nikitina, Ozyornaya, Peschanka, Promislovaya, Sakananda (Holemches), Sandakches (Chandashine), Srednyaya Domota, Staraya, Toches (Mokri Toches) e Zaozyornaya. An la rivero esas kolonieto ruraltipa Sandakches.
Urbala varmeges-insulo

L' efekto dil **urbala varmeges-insulo (UVI)** esas la fenomeno ke la temperaturo en urbala regiono mez-nombre esas plu alta kam en cirkondanta rurala regiono. La maxim importanta kauzi dil UVI esas l'absorbo de sunlumo dal obskura materiali en l'urbo e la relative basa rapidesi di vento. Pro l' UVI la problemi dum kanikuli, quale tenso di varmegeso, esas augmentata. Konstruktala moyeni e plusa verdaji en l'urbo diminutas l'UVI.
Burgos

**Burgos** esas chef-urbo di la samnoma provinco, en la regiono Kastilia e Leon, Hispania. Segun statistiki dil yaro 2021 ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 107,08 km². Ol jacas an altitudo di 859 metri super la marala nivelo.
Regiono La Rioja, Hispania

**La Rioja** esas autonoma regiono di Hispania, jacanta norde de la lando. Havanta , ol esas la min populoza ek l'autonoma regioni di Hispania. Lua chef-urbo esas Logroño, qua havis  habitanti en 2021.

La regiono esas famoza pro lua vini, kelk ek li agnoskata internacione kom havanta ecelanta qualeso. Ultre to, ol esas importanta loko por studii paleontologiala, pro la granda quanto di traci di dinosaurii trovita ibe.

Che urbo San Millán de la Cogolla jacas tri monakeyi, San Millán de la Cogolla, Suso, ed Yuso, qui deklaresis Mondala Patrimonio di la Homaro dal UNESKO en 1997.
Regiono Madrid

**Regiono Madrid** (Hispane: *Comunidad de Madrid*) esas autonoma regiono di Hispania, jacanta centre de la lando. Ol esas la 3ma maxim populoza regiono di Hispania, dop Andaluzia e Katalunia, e havas la maxim granda denseso di habitantaro. Regiono Madrid kreesis en 1983, e ne subdividesas en provinci.

## Geografio

Malgre havanta granda urbo kun plu kam 5 milion habitanti, la regiono ankore prezervas importanta peizaji naturala, exemple boski di koniferi che skarpi di montaro Guadarrama; la refujeyo di sovaja vivo dil valo Lozoya, habiteyo di la granda nigra vulturo (*Cinereous vulture*); o la parko *Regional de Suroeste*, habiteyo dil imperial-aglo Hispana, o Hispana aglo (*Aquila adalberti*).
Jonas Vingegaard

**Jonas Vingegaard**esas Daniana biciklisto. Il naskis 10ma di decembro 1996 en Hillerslev (Dania). Ante il divenis profesionala biciklisto Jonas Vingegaard laboris en fisho-fabrikerio en Hanstholm.

Jonas Vingegard komencis sua internaciona kariero kom profesionala biciklisto ye la yaro 2016. Ye la yaro 2021 Jonas Vingegaard finis la Tour de France ye la duesma rango dop Tadej Pogačar. En la sama yaro il vinkis la interciona biciklismo turo Settimana Internazionale Coppi e Bartali en Italia. 

Jonas Vingegaard esas 175 centimetri alta e pezas 60 kilogrami.

## Esquadri
* 2015-2016 ColoQuick-Cult
* 2019- Jumbo-Visma
Captain Beefheart

**Don Glen Vliet**, maxim konocata per lua artala nomo **Captain Beefheart**, naskinta ye la 15ma di januaro 1941 til la 17ma di decembro 2010, esis Usana muzikisto, kantisto, kompozisto e piktisto. Ilu duktis muzikal ensemblo nomizita "Captain Beefheart and His Magic Band", konocata simple kom "Magic Band", e de 1964 til 1982 enrejistris 13 albumi, kun elementi de jazo, *[[rock]]*, *[[blues]]* ed avangarda-muziko. Ilu mantenis amikeso kun anke muzikisto Frank Zappa e kelkafoye kunlaboris o konkurencis kun lu.
Alexandr Vladimirovich Vlasov

**Alexandr Vladimirovich Vlasov**, diplomacisto e politikisto n. ye la 20ma di januaro 1932 til la 9ma di junio 2002 esis chefo di la konsilistaro di ministri (equivalanta a chefministro) di Republiko Socialista Sovietiana Rusia de 1988 til 1990.
Paleozoiko

**Paleozoiko** (del anciena Greka παλαιός 'palaiós', "antiqua", e ζωή 'zōḗ', "vivo") esas geologiala ero en l'existo di la Tero qua iris de 542 milion yari ante nun til cirkume 251 milion yari ante nun. Ol koincidas kun la formaco di la maxim anciena roki konocata e l'unesma formi di vivo animala e vejetala.

La vivo diversigesis multe dum ca epoko. Artropodi, moluski, fishi, amfibii, sinapsidi* (qui pose evolucionis por formacar mamiferi) e diapsidi* (qui pose evolucionis a repteri ed uceli) aparis dum ca epoko, ed anke granda foresti di primitiva planti, qui originis la nuna jaceyi di karbono di Europa e Nord-Amerika.
Ivan Stepanovich Silayev

**Ivan Stepanovich Silayev** (21ma di oktobro 1930 — 8ma di februaro 2023, diplomacisto e politikisto  esis chefo di la konsilistaro di ministri (equivalanta a chefministro) di Republiko Socialista Sovietiana Rusia de 15ma di junio 1990 til 26ma di septembro 1991.
Oleg Ivanovich Lobov

**Oleg Ivanovich Lobov**, diplomacisto e politikisto n. ye la 7ma di septembro 1937 til 6ma di septembro 2018 esis chefo di konsilistaro di ministri (equivalanta a chefministro) di Republiko Socialista Sovietiana Rusia (nur en povo) de 26ma di septembro 1991 til la 6ma di novembro 1991.
Teófilo Stevenson

**Teófilo Stevenson Lawrence** (n. ye la 29ma di marto 1952 til la 11ma di junio 2012) esis Kubana boxisto amatora. Ilu ganis tri ora medalii pri boxo, nivelo pezoza, dum l'Olimpiala Ludi di Munchen, Montréal e Moskva.
Teófilo Braga

**Joaquim Teófilo Fernandes Braga**, skriptisto, dramatifisto e politikisto n. ye la 24ma di februaro 1843 til la 28ma di januaro 1924 esis chefo di provizora guvernerio di la republiko pos l'aboliso di la monarkio, ye la 5ma di oktobro 1910. Il ank esis la duesma elektita prezidanto di la lando, pos la renunco di Manuel de Arriaga.
Brigi Rafini

**Brigi Rafini**, politikisto n. ye la la 7ma di aprilo 1953, esis chefa ministro di Nijer de 2011 til 2021.
Mihail Sergeyevich Solomencev

**Mihail Sergeyevich Solomencev**, diplomacisto e politikisto n. ye la 25ma di oktobro 1913 til la 15ma di februaro 2008 esis chefo di la konsilistaro di ministri (equivalanta a chefministro) di la Republiko Socialista Sovietiana Rusia de 1971 til 1983.
Mihail Mihailovich Kasyanov

**Mihail Mihailovich Kasyanov** (n. 8 di decembro 1957) rusa politikistulo, esis chefministro di Rusia en yari 2000-2004.
Mihail Vladimirovich Mishustin

**Mihail Vladimirovich Mishustin** (n. 3ma di marto 1966) rusa politikistulo e ekonomistulo, esas chefministro di Rusia de 2020.
Gennadi Ivanovich Voronov

**Gennadi Ivanovich Voronov**, politikisto n. ye la 31ma di agosto 1910 til la 1ma di aprilo 1994 esis chefo di la konsilistaro di ministri (equivalanta a chefministro) di la Republiko Socialista Sovietiana Rusia de 1962 til 1971.
Mihail Alexeyevich Yasnov

**Mihail Alexeyevich Yasnov**, diplomacisto e politikisto n. ye la 5ma di junio 1906 til la 23ma di julio 1991 esis chefo di la konsilistaro di ministri (equivalanta a chefministro) di la Republiko Socialista Sovietiana Rusia de 1956 til 1957.