open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Militala historio di Francia

La **militala historio di Francia** reprezentas grandega panoramo di konflikti e lukti qui extensas plu kam 2000 yari sur loki en la nuna Francia, Europa, ed Europana posedaji en exterlando. Pro tanta longa periodi di militado, la personi di Francia ofte esis en la maxim avano di militala developado, do, militala tendenci havis multa efekti a la historii di Europa e la mondo.

Galo-Romana konflikti esis maxim multa de 400 pK til 50 aK, kun la Romana vinko en la konquesto di Gaul da Iulius Caesar. Pos la deklino di la Romana Imperio, Germana tribuo qua nomesis la Franki sizis Gallia kun sua vinki kontre altra tribui. La "Lando di Francia" de qua la nomo Francia ipsa venas, havis tempi di expansado sub la reji Clovis I e Karolus la Granda. Dum meza epoko, rivaleso kun Anglia e Sankta Romana Imperio igis majora konflikti, exemple la Cent-yara milito. Kun plu e plu centrigita monarkio e l'unesma permananta armeo depos la tempo di la Romani, Francia esis dum la fino di la Mezepoko la maxim forta naciono en Europa, ma pos sua desvinko kontre Hispania en Italiana militi perdis ta stando. Militi di religio febligis Francia dum 16ma yarcento, tamen granda vinko kontre Hispania en Milito di triadek yari igis Francia itere kom la maxim forta naciono en la kontinento. La militi di Louis la 14ma dum la 17ma e 18ma yarcenti grandigis Francia teritoriale, ma faliigis ol ekonomiale.

Dum la 18ma yarcento, mondala konkurenco kun Britania pose montris la vinkeso di Francia en la Milito di Francia ed India, en qua Francia perdis sua teritorio en Nord-Amerika ed India, ma dum l'Usana nedependo-milito Francia donis multa helpo ad Usa en sua nedependo. Interlandala problemi en Francia pose duktis a Franca revolucionala militi e Napoleonala militi. Dum l'epoko Francia atingis sua maxima povo, ma en 1815 ol itere mikreskis a lua frontieri ante la revolucionala militi. Dum altra yari dum 19ma yarcento la teritorio di la Franciana koloniala imperio e militi kun Rusia, Austria, e Prusia. Pos vinkeso en Franca-Prusiana milito, rivaleso inter Francia e Germania dum l'Unesma mondomilito, e lore Francia, kun helpo de Britiana e poka de Usa, vinkis. Tensi kun Kontrato di Versailles eventuale duktis a Duesma mondomilito, en qua ol quik vinkesis en la batalio di Francia. Tamen, la federiti eventuale vinkis la Germani, e Francia prenis zono di okupado en Germania. La du mondala militi destrkutis la rivaleso inter la du landi e komencis la voyo ad integrigado di Europa, ekonomiale, politikale, e militale. Nune on vidas militala interveno di Francia en sua antea kolonii e kun sua alianciti en NATO en multa loki del mondo.

## Extera ligili

*Franca militala vorti adoptita en l'Angla
*Franciana militala kunlaborado de 1800 til 1999
*Guido pri Franca militala metodi dum la Mezepoko
*Francia dum l'Usana Revoluciono
Urso hibrida griza-polara

L**'Urso hibrida [[Griza Urso|griza]]-[[Polara Urso|polara]]** esis hibrida animalo qua deskovresis en Sachs Harbour, Nordwestala Teritorii, Kanada, ye aprilo 2006.

## Kapto
L'urso pafesis da Usana chasisto. Pose, kelki vidis ke l'animalo havis blanka furo kun bruna en kelka loki. L'ungli e dorso anke semblis kom griza urso.

## Probi
Per exameno dil DNA konfirmesis ke ol esis hibrido, e to esis l'unesma exemplero trovita en naturo, tamen, antee existis altra raporti pri hibridi, ma to esis l'unesma qua konfirmesis.

## References
Johannes Rau

**Johannes Rau** (1931 til 2006) jurnalisto e politikistulo esis prezidanto di Germania de 1999 til 2004.
George H. W. Bush

**George Herbert Walker Bush** (n. ye la 12ma di junio 1924 til la 30ma di novembro 2018), komercisto e politikisto, esis prezidanto di Usa de 1989 til 1993. Il esis la patro dil anke prezidanto Usana George W. Bush.

Sub Bush, Usa komencis milito en Irak per atako en 1991, nomata la (unesma) Gulfo-milito. Saddam Hussein provokis co per invadir Kuwait. La disfalo di Sovietia esas anke faktoro importanta dum ilua prezidanteso, efektivigante plur aferi tre grava. Bush esis tolerema pri la riuniono di Germania.

Bush perdis elekto kontre Bill Clinton en 1992. On ofte imputas ico a kauzi ekonomial.
George Bush

* George Bush, patro, (George Herbert Walker Bush) prezidanto di Usa de 1989 til 1993.
* George Walker Bush (George Bush, filio), prezidanto di Usa de 2001 til 2009.
Jimmy Carter

**James Earl Carter Junior** ("Jimmy" Carter), komercisto e politikisto n. ye la 1ma di oktobro 1924 til la 29ma di decembro 2024, esis prezidanto di Usa de 1977 til 1981.

Ilu stimulis Pacala kontrato di Camp David, inter Israel ed Egiptia en 1978, qua finis Israelan okupeso en la peninsulo Sinai.

Depos l'Islamala revoluciono en Iran en 1979 e l'okupo di Usan ambasadeyo en Tehran, Carter akuzesis por ne-efikiveso en guvernerio. Ilu perdis l'elekto en 1981, kontre Ronald Reagan.

En 2002, Jimmy Carter recevis la Nobel-premio pri paco.
George Washington

Generalo **George Washington** (1732 til 1799) esis l'unesma prezidanto di Usa pos sep yari kom komandanto dum Usana nedependo-milito.

En 1758 il spozigis Martha Dandridge Custis, vidva, mikra, la maxim richa en Virginia kun granda plantacerio di tabako. En 1765 chanjis la kultivado a frumento.

Ye 30 di aprilo 1789 en New York, il esis inaugurata kom unesma prezidanto di Usa. Il komence refuzis la salariajo, ma plu tarde aceptis ol, por ne establisar precedento en qua nur richa personi povus servar. Anke por ne establisar precedenti il evitis granda ceremonii e majestala tituli; il preferis la titulo "Sioro Prezidanto".

Kaptesis da koldesko en epigloto.
John Adams

**John Adams** (1735 til 1826) esis la duesma prezidanto di Usa. Guvernis de 1797 til 1801. Il anke esis ambasadisto di Usa en Unionita Rejio ed en Nederlando.

Adams mortis 50 yari pos la dato di la adopto di la Deklaro di Nedependo en 1776. Adams helpabis Thomas Jefferson, la 3ma prezidanto, pri la redakto di la Deklaro, e li depose esis amiki e rivali dum multa yari. La lasta vorti di Adams esis "Jefferson posvivas." Tamen, novajo plu tarde arivis ke Jefferson mortis plu frue ye la sama dio.
Empas

**Empas** (Koreane: 엠파스) esis la nomo por la serchado-programo por l'interreto kreita en Sud-Korea. Ol establisesis en 1998 e lua nomo *Empas* kreesis por l'uniono di la vorti *e-media* e *compass*. En 2009, Empas absorbesis dal serchado-programo Nate, por krear l'interreto-portalo Nate.

## Extera ligili
* Frontispico dil serchado-programo Empas ye la 27ma di februaro 2009, ante ke ol divenis Nate
* oficala situo di Empas
* oficala situo di Empas China
Daum

**Daum** (Koreane: 다음) esas la nomo por interreta kompanio e simila produkturi kreita en Sud-Korea. Ol establisesis en 1995.

## Extera ligili
*Daum Hempagino
*Daum Blog
*Daum Planet
*Daum Cafe
*Daum Search
*Hanmail
Floriano Peixoto

La Marshalo **Floriano Vieira Peixoto** (1839 til 1895) esis la duesma prezidanto di Brazilia, e guvernis de 1891 til 1894. Ilu esis viceprezidanto di la marshalo Deodoro da Fonseca.

Floriano Peixoto divenis konocita kom *La Fera Marshalo*, pro la vigoroza represo kontre la revolti qui eventis dum lua guvernisteso.
Hankook Tire

**Hankook Tire** esas Sud-Koreana kompanio qua fabrikas roto bandaji e simila produkturi. Ol establisesis en 1940 da Chosun Tire.

## Produkturi
*Optimo Plus
*Optimo Classic
*Optimo Gold
*Optimo Green
*Opti Super
*Ventus
*Mileage Plus
*Sprinter
*Sprinter Ace
*Aurora
*Nordik
*Black Bird
*Hanta Brake Lining & Pad
*Atlas Battery

## Videz anke
*Kumho
*Nexen Tire
*Woosung Tire

## Extera ligili
*Hankook Tire Korean & English website
*Hankook Tire USA website
Kumho

**Kumho Tire** esas la nomo por roto bandaji e simila produkturi kreita en Sud-Korea. Ol establisesis en 1964 da Samyang Tire.

## Videz anke
*Hankook Tire

## Extera ligili
*Kumho International website
Itamar Franco

**Itamar Augusto Cautiero Franco** (1930 til 2011) injenioro, esis prezidanto di Brazilia pos l'akuzo kontre lora prezidanto Fernando Collor de Mello en 1992. Ilu guvernis til la 1ma di januaro 1995, kande asumis Fernando Henrique Cardoso, elektita en oktobro 1994.

Il obtenis grado di injenioro en 1955 che Federala universitato di Minas Gerais - UFMG - e komencis en la politiko en 1958 kande elektesis komonala konsilisto dil urbo Juiz de Fora. Pos 1964 stato-stroko en Brazilia il filialigis su a lora partiso Braziliana Demokrata Movado - MDB, qua opozis militistala rejimo. Dum la yari 1980ma ilu filiagis su a la Partiso di Braziliana Demokrata Movado - PMDB, sucedinto de MDB, ed elektesis senatano por reprezentar Minas Gerais. En 1986 prizentis su kom kandidato del Partiso Liberala - PL - por guvernar Minas Gerais.

Kande Fernando Collor de Mello lansis su kom kandidato a prezidanto, Itamar Franco invitesis por esar viceprezidanto. Ilu aceptis e lor filiagis su a la Partiso por Nacionala Rikonstrukto - PRN - kreita da Collor de Mello. Kande Collor akuzesis, Itamar abandonis PRN e rifiliagis su a PMDB.

Dum lua guvernerio, lansesis *Plano Real*, por kombatar l'inflaciono. La monetaro Braziliana chanjesis del *Cruzeiro Real* a Real, komence kun kurso di kambio stiftita a dolaro di Usa. L'ekonomiala suceso di *real* pri kombato al inflaciono helpis elektir lua ex-ministro di Financi, Fernando Henrique Cardoso, kom lua sucedinto. Kande Cardoso asumis povo, ilu indikis por kurta periodo Itamar Franco kom Braziliana ambasadisto en Portugal, e pose ambasadisto en l'Organizuro di Amerikana Stati.

Itamar anke esis guberniestro di Minas Gerais de la 1ma di januaro 1999 til la 1ma di januaro 2003, ed en 2010 il itere elektesis senatano por reprezentar Minas Gerais, ofico asumita ye la 1ma di februaro 2011.

Ye la 21ma di mayo 2011 il deskovris havar leukemio, e kelka dii pos ilu livis senato por kuracar su che hospitalo *Albert Einstein*, en Sao Paulo. Ye la 27ma di julio mediki anuncis ke Itamar developis pulmonito e lua saneso dekadis. Malgre l'intensa medicinala helpo, Itamar mortis ye la 2ma di julio 2011 kom konsequo di cerebrala vaskulala stroko.

## Referi
Thomas Jefferson

**Thomas Jefferson** (1743 til 1826) matematikisto, agrokultivisto, paleontologiisto, arkitekto, advokato e politikisto, esis la 3ma prezidanto di Usa.
Ismail Omar Guelleh

**Ismaïl Omar Guelleh** (n. ye la 27ma di novembro 1947) ex-policisto, esas nuna prezidanto de Djibuti.
Daum Direct1

**Daum Direct1** esas la nomo por kompanio qua provizas automobilo-asekuro e simila produkti kreita en Sud-Korea. 
## Extera ligili
* oficala situo di Daum Direct1
LIG

**LIG Co, Ltd** (Koreane: 엘아이지넥스원, LIG넥스원) esas la nomo por kompanio qua provizas automobil-asekuro e simila produkturi kreita en Sud-Korea. Ol establisesis en 2005. Esas anke retala komuneso facita ek la kompanii di **LIG** (**Life Insurance Group**).

## Busines
*LIG nex1 
*LIG 
*LIG system 
*LIG invenia

## Extera ligili
*oficala situo di LIG
Fernando Collor de Mello

**Fernando Affonso Collor de Mello** (n. ye la 12ma di agosto 1949) esis prezidanto di Brazilia de 1990 til 1992. Ilu esis l'unesma prezidanto elektita direte dal populo pos la stato-stroko di 1964. Akuzita pro korupto, il subisis akuzo-proceso ed eskartesis de povo ye la 2ma di oktobro 1992. Lua lore viceprezidanto Itamar Franco asumis la povo.
José Sarney

**José Ribamar Sarney de Araújo Costa** (n. **José Ribamar Ferreira de Araújo Costa** ye la 24ma di aprilo 1930) advokato, jurnalisto, skriptisto e politikisto esis prezidanto di Brazilia de 1985 til 1990. Ilu asumis provizore la prezidanteso ye la 15ma di marto 1985, pro la morbo qua impedis l'elektita prezidanto Tancredo Neves asumar povo. Tancredo Neves mortis ye la 21ma di aprilo sam yaro, e Sarney divenis definitive la prezidanto di Brazilia. Ilu esis l'unesma civila prezidanto di la lando pos 1964.

Dum lua guvernisteso publikigesis la nuna konstituco di Brazilia, ye la 5ma di oktobro 1988.

## Referi
Óscar Arias

**Óscar Rafael de Jesús Arias Sánchez** (n. ye la 13ma di septembro 1940) mediko e politikistulo, esis dufoye prezidanto di Kosta Rika: de 1986 til 1990, e de 2006 til 2010.

En 1987 ilu recevis la Nobel-premio pri paco pro lua esforci pri finar la politikala krizi ed interna militi en Central Amerika.

## Referi
Geologio dil areo di Capitol Reef

L'expozita **geografio dil areo di Capitol Reef** montras historio di sedimento maxim multe de Mezozoiko en Nord-Amerika en, e proxime a Capitol Reef nacionala parko. Preske &nbsp;m di sedimentala strati esas trovata en ta areo, ed ol reprezentas preske 200 milion yari di historio geologiala en la sud-centrala parto di stato di Utah en Usa. La maxim anciena ek ica roki venas de Permiano (admaxime 270 milion yari) til Kretaceo (adminime 80 milion yari). 

Roko-strati en l'areo montras anciena klimati tre varioza, kun riveri, marshi, dezerti quale Sahara, e neprofunda oceani.

L'unesme konocita sedimenti en l'areo kreesis kande neprofunda maro invadis la lando dum Permiano. Unesme greso depozesis, ma kun la profundesko di maro kalkopetro sequis ol. Dum Triasiko rivereti depozis slamo ante ke l'areo levesis, ed erozesis. Konglomerato kun arboro-trunki, fango e cindri adportata da vento anke venis. Dum la mezala Triasiko la lando sekeskis, e dum ta sekesko tre multa greso depozesis kun altra sedimento de lenta rivereti. Kande altra maro retrovenis ol ulatempe inundis l'areo e depozis evaporito. Sablo-strata insuli ed altri kontribuis sablo por greso, ed anke povi por konglomerato e fango por skist-argilo. Maro ekiris itere, e vice ol developis rivereti, lagi e marshi por altra sedimenti. Altra maro, nomizata *Western Interior Seaway* en Angla linguo, retrovenis dum Kretaceo, depozis plu multa greso e skist-argilo, ma desaparis dum frua Cenozoiko.

## Referi

## Extera ligili
(omno en Angla)
*Administrativa Historio di Capitol Reef Nacionala Parko: Chapitro 1 (NPS.gov)
*Geologiala Mapo di Capitol Reef Nacionala Parko e l'areo, Utah; Utah Geologic Survey 
*Nacionala Parko-servico: Capitol Reef Geologio
*Geologio di Capitol Reef Nacionala Parko
João Baptista Figueiredo

**João Baptista de Oliveira Figueiredo** (1918-1999) militestro (generalo), esis prezidanto di Brazilia de 1979 til 1985.
Ernesto Geisel

**Ernesto Beckmann Geisel**, militestro (generalo), esis prezidanto di Brazilia de 1974 til 1979. Il promocis la komenco di politikala aperturo depos la 1964 stato-stroko.
Emílio Garrastazu Médici

**Emílio Garrastazu Médici**, militestro (generalo) n. 1905 e m. 1985, esis prezidanto di Brazilia de 1969 til 1974.
Gerald Ford

**Gerald Rudolph Ford, Jr.** (1913 til 2006) esis la 38ma prezidanto di Usa.

Ilu esis (til nun) la sola prezidanto di Usa qua ne divenis prezidanto per elekto. Ilu divenis prezidanto pos Richard Nixon, qua renuncis pro la skandalo di Watergate. 

Gerald Ford esis prezidanto de 1974 til 1976, kande ilu strete vinkis Ronald Reagan por la republikana nomino, ma perdis l'elekto kontre Jimmy Carter.
Abel Pacheco de la Espriella

**Abel Pacheco de la Espriella** (n. ye la 22ma di decembro 1933) mediko, esis prezidanto di Kosta Rika de 8 di mayo 2002 til 8 di mayo 2006.
NSA telefon-datumaro

La **NSA telefon-datumaro** esas datumaro di telefon-konversadi kreita da la Usana Nacionala Agenterio di Sekureso (NSA o National Security Agency en la Angla) kun la kunlaborado di quar ek la maxim granda telefono-kompanii en Usa: AT&T, SBC, Verizon e BellSouth. La existo di ica datumaro e la NSA-programo qua kompilis ol esis ne-savata a la populo til la jurnalo USA Today raportis pri ol ye 10ma di mayo 2006. Esas pensat ke la datumaro kontenas plu kam 1.9 trilion detali pri telefonagado pos la 11ma di septembro 2001. La existo di la datumaro igis forta opozado da ti qui pensas ke ol esas ne-yustala sercho di la vivi di la populo, e tale violaco di la Quaresma Emendo di la Konstituco di Usa.

## Kontenajo di la datumaro
Segun la artiklo, la datumaro esas *la maxim granda datumaro facita en la mondo* e kontenas detali pri omna telefonagado, interne ed extere. En la rekordo esas la telefon-nombri di la telefonaganti e telefonagati, la horo e la durado di la konversado. La datumaro ne havas specifika nomi od adresi, ma ta informajo esas facile trovebla en altra loki.

## Extera ligili
* (Originala raporto pri la datumaro)
*
*
*
*
ABC

**ABC** havas plura signifiki:
# American Broadcasting Company, televizion-kompanio en Usa
# alfabeto
----
Aishilos

**Aishilos** (525 aK&mdash;456 aK; Grek: **Α&#x1f30;σχύλος**) esis dramatifisto di antiqua Grekia. Aishilos esis la maxim frua ek la maxim granda Greka tragediisti; la altri esis Sofokles e Euripides. 

## Biografio
Lu naskis en Eleusis en westa Attica, skribis sua unesma tragedii en 498 aK, ma sua maxim frua pleo trobebla nun esis La Persiani, ludita ye 472 aK. Ye 490 aK lu partoprenis en la Batalio di Marathon, e ye 480 aK en la Batalio di Salamis. Salamis esis la subjekto di *La Persiani*, skribita ok yari pose; nuntempe esas pensata ke La Suplikanti, olim pensata kom lua unesma tragedio trovebl nun fakte skribesis dum lua lasta yardeko en sua vivo. Tamaniere *La Persiani* esas la maxim frua.

## Extera ligili
(en la Angla)
* Selektita poemi da Aeschylus
* Trovebla en .pdf ye Textkit:
** ''The Suppliants''
** ''The Persians''
** ''Seven Against Thebes''
** ''Agamemnon''
** ''The Libation Bearers''
** ''The Eumenides''
AMORC

**Anciena Mistika Ordeno Rosæ Crucis** (AMORC) esas mondal organizuro Rosikrutala, edukala, humanala e fratala fondita da Harvey Spencer Lewis en 1915. Membresko esas posibla por irgu 18 yari o plus. La organizo ne promulgas nek despromulgas religio, e su ipsa ne esas religiala movemento.

La nomo AMORC esas abreviuro por la Latina titulo **Antiquus Mysticusque Ordo Rosæ Crucis**. La tradicionala e vera nomo en la Latina esas **Antiquus Arcanus Ordo Rosæ Rubæa et Auræa Crucis** (AAORRAC), en Ido esas *L'Anciena ed Arkana Ordeno dil Reda Rozo e l'Ora Kruco*.

## <small>Linguo Ido</small>
En 1918 AMORC rekomendis en olua monatala revuo *Cromaat* la linguo Ido kom arkana linguo dil organizuro. La motivo esis olua internacioneso, olua sat facila komprenebleso por parolanti di altra lingui e samatempe olua ne-tota komprenebleso da ne-intimi se parolata rapide o deslauta-voce.

## Extera ligili
Oficala situo
Humberto de Alencar Castello Branco

**Humberto de Alencar Castello Branco** (1900-1967) militestro (marshalo), esis prezidanto di Brazilia de 1964 til 1967.
AT&T

**AT&T** esas telefon-kompanio qua jacas en San Antonio, Texas, Usa. Ol esas la maxim granda en Usa e provizas interreto-aceso anke. La nuna kompanio formacesis ye 2005 kande SBS Communications kompris sua antea patro-kompanio AT&T Corp..

## Extera ligili
*Oficala situo
Prudente de Morais

**Prudente José de Morais e Barros**, advokato (1841 til 1902) esis prezidanto di Brazilia de 1894 til 1898. Ilu esis unesma civila prezidanto di lando.

Ante divenar prezidanto di lando, il esis guberniestro di Sao Paulo.
Manoel Ferraz de Campos Salles

**Manuel Ferraz de Campos Sales** (anciena formo **Manoel Ferraz de Campos Salles**) advokato n. ye la 15ma di februaro 1841 til la 28ma di junio 1913, esis la 3ma prezidanto di Brazilia, ed unesma civila prezidanto. Ilu guvernis de 1898 til 1902. De 1894 til 1898 il esis guberniestro dil stato Sao Paulo.

Campos Salles studiis yurocienco en Sao Paulo e diplomizesis en 1863. Ilu helpis fondar la Republikana Partiso di Sao Paulo (PRP) en 1873. Pos ke la republiko proklamesis en 1889, ilu divenis Ministro pri Judicial Aferi. Dum lua ministreso, Brazilia sancionis lego qua kreis civila mariajo.
Francisco de Paula Rodrigues Alves

**Francisco de Paula Rodrigues Alves**, advokato (1848-1919), esis prezidanto di Brazilia de 1902 til 1906. Il elektesis por la duesma foyo en 1919, ma mortis ante asumar. Delfim Moreira, la vice-prezidanto en 1919, asumis povo en lia loko.
Miguel Ángel Rodríguez

**Miguel Ángel Rodríguez Echeverría**, ekonomikisto, profesoro, advokato e politikisto n. ye la 9ma di januaro 1940, esis prezidanto di Kosta Rika de 1998 til 2002. Anke esis chef-sekretario dil Organizuro di Amerikana Stati (OAS) en 2004.
Afonso Pena

**Afonso Augusto Moreira Pena**, advokato (1847-1909), esis prezidanto di Brazilia de 1906 til 1909. Ilu mortis dum lia guvernisteso.
Nilo Peçanha

**Nilo Procópio Peçanha** (1867 til 1924) advokato e vice-prezidanto di Afonso Pena, qua mortis ye la 14ma di junio 1909 dum lua guvernisteso, esis prezidanto di Brazilia de 1909 til 1910.

Lua politikala kariero komencis en 1890, kande lu elektesis membro de la Konstitucala asemblo dil unesma republiko.
Hermes da Fonseca

**Hermes Rodrigues da Fonseca** (1855 til 1923) militestro (marshalo), esis prezidanto di Brazilia de 1910 til 1914. Ilu esis nevo di marshalo Deodoro da Fonseca.

Hermes komencis lua kariero en armeo kun 16 yari, kande eniris en *Escola Militar* (Armeo Skolo). Depos proklamo di republiko ilu verkis kom Ministro di Armeo, dum la guvernisteso di Campos Salles.
Venceslau Braz

**Wenceslau Braz Pereira Gomes**, advokato, esis Braziliana prezidanto de 1914 til 1918. En lua guvernisteso, promulgis l'unesma Braziliana civila kodexo di yuri.
Ahaus

**Ahaus** esas urbeto e municipo en la distrikto Borken, stato Nordrheno-Vestfalia, Germania. Segun statistiki dil yaro 2017 ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 151,22 km². Ol jacas proxim la frontiero kun Nederlando, distanta 20 km sud-este de Enschede.

Ol mencionesis unesmafoye en 1030, e divenis urbo dum la komenco dil 14ma yarcento.

## Extera ligili
*Pri Ahaus en la Open Directory Project
Nate

**Nate** (Koreana linguo: 네이트) esas la nomo por interreta kompanio e simila produkturi kreita en Sud-Korea. Olu establisesis en 2002.

## Produkto
*Nate On
*Nate Drive

## Extera ligili
(omno en la Koreana)
*Nate Homepage
*Nate Search Homepage 
*Nate Drive Homepage
*Nate On Homepage https://web.archive.org/web/20070310154907/http://smsnoti.nate.com/evt_stock_photo/event_main.htm
Ekonomio di Kosta Rika

L'ekonomio di Kosta Rika esabas stabila, kun duriganta kresko di TNP e moderema inflaciono, tamen kun alta chomeso (11,49% en 2019). Lua TNP deskreskis 1,3% en 2009 konseque de internaciona krizo, ma pos 2010 ol mantenis forta e stabila kresko dum kelka yari e kreskis plua kam 4% omnayare, exemple en 2016, kande ol kreskis 4,3%. La lando sucesabis kontrolar desforestizo, e povreso diminutabis, til ke lua ekonomio subisis l'efekti dil epidemio di KOVID-19.

Exterlanda kolokanti atraktesis pro sua politikala stabileso, pro la bona eduko de lua habitantaro, e pro facilesi de lua zoni di libera komerco. Pos la signato di Konkordo pri Libera Komerco di Central Amerika e Dominikana Republiko (abreviuro Angle: CAFTA-DR) en 2009, kreskis la kolokado en importanta sektori del ekonomio, inkluzite asekuro  e telekomuniko. Nun, la bazo dil ekonomio esas komerco kun altra landi.

Kosta Rika dependas multe del exportaco di agrokultivala ed industriala produkturi. La lando produktas ed exportacas precipue kafeo, banano, sukro, ananaso, vesti, stofi, ed elektronikal e medikal equipuri. Lua precipua ekonomiala partenero esas Usa. Lua naturala peizaji e biodiverseso atraktas turisti ed anke extera koloko por turistala sektoro.

Dum recenta yari, exportaco divenis diversigita pro la kresko di sektori di alta teknologio. Tamen kelka problemi persistas, exemple alta nivelo di burokratismo, desfacilesi por efikigar kontrati, febla protekto por kolokadi e, plu recente, la kresko di fiskala deficito, la kreskanta debo publika, e la basa nivelo di revenuo dil habitantaro. Dum 20 yari, la procento di habitanti sub la povreso-lineo kreskis de 20% til 25%. Kontraste kun altra Central-Amerikana landi, Kosta Rika ne dependas multe de pekunio sendita da lua civitani qui vivas exterlande, qua reprezentas nur 0,7% de sua TNP. Vicee, ol dependas de direta kolokado dal exterlandani (qua reprezentas 4% de la TNP).

Ecepte mikra jaceyi di karbono, Kosta Rika ne deskovris importanta jaceyi di fosila fueli. Tamen, sua montoza reliefo posibligis la konstrukto di diversa hidroelektrala energiferii, qui furnisas omna energio quan la lando bezonas, ecepte fuelo de rafinita petrolo.

## Referi
Złotoryja

**Złotoryja** (Latine: *Aureus Mons*, *Aurum*, Germane *Goldberg*) esas urbo en la provinco Basa Silesiana, sudwestala Polonia. Segun statistiki dil yaro 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 11,51 km². Ol jacas an la valo dil rivero Kaczawa, proxim Legnica.

Pos la Mezepoko l'urbeto esis centro di minado di oro e kupro.

## Extera ligilo
*Oficala situo
Aarhus

**Aarhus** anke konocata kom **Århus**, esas la duesma maxim populoza urbo e la precipua portuo en Dania, jacanta sur la peninsulo Jutlando, an la norda rivo di Germania. Segun statistiki de 2023, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 98,4 km².

L'urbo originis dum la 8ma yarcento, e fondesis an la boko dil fluvio Aahus. Rapide ol divenis importanta komercala centro. L'unesma kristana kirko konstruktesis ibe cirkume yaro 900. L'unesma universitato di Jutlando fondesis erste en 1928, ma nun Aahus esas importanta universitatala urbo, ed anke importanta centro por komerco, servadi, industrio e turismo en la peninsulo.

Aarhus esas anke la sideyo di la konsilistaro del municipo e de la komtio samnoma, e havas la ne-oficala titulo di "Chef-urbo di Jutlando".

## Geografio
La urbo jacas proxim la geografiala centro dil rejio en la peninsulo Jutlando, kun granda foresti proxime. Historiale, l'urbo preske fondesis proxim la portuo, qua esas precipue industriala; tamen granda parto en la sudo esas bona por amuzado.

## Referi
Delfim Moreira

**Delfim Moreira da Costa Ribeiro** (1868 til1920), advokato, viceprezidanto di Rodrigues Alves (qua mortis ante di sua 2ma foyo di guvernerio), esis prezidanto di Brazilia de 1918 til 1919.
Bon Air

Esas du loki kun ica nomo en Usa:
*Bon Air – urbo en la stato di Alabama en la komtio di Talladega
*Bon Air  – urbo en la stati di Virginia, en la komtio di Chesterfield
----
Washington Luís Pereira de Sousa

**Washington Luís Pereira de Sousa** (1869 til 1957) advokato, esis prezidanto di Brazilia de 1926 til 1930. Ilu esis impedita di guvernar, pro stato-stroko ye 24 di oktobro 1930.
Abacaenum

**Abacaenum** esis anciena urbeto di la Siculi en Sicilia, weste de Messana, sude de Tyndaris e 12 kilometri de la rivo, proxime a la nord-esta parto di la insulo. Ol havis monetifeyo.

Hodie, la vilajo Tripi jacas en la loko di la anciena Abacaenum.

## Extera ligili
*http://www.columbia.edu/acis/ets/Graesse/orblata.html
Abancay

**Abancay** esas urbo en Peru, jacanta an la centro di Andi. Segun statistiki de 2020, ol havis  habitanti. Ol esas chef-urbo di regiono Apurímac e provinco Abancay. Ol jacas apud rivero Pachachaca.

Abancay havas du universitati, *Universidad Particular Tecnológica de los Andes* ed *Universidad Nacional Micaela Bastidas de Apurimac*.

## Referi
Katowice

**Katowice** (Germane *Kattowitz*) esas urbo en la sud-westo di Polonia, an la centro di la metropolo di Silezia. Ol havis  habitanti en 2016.

## Extera ligilo

* oficala situo
Amadou Toumani Touré

**Amadou Toumani Touré**, militisto e politikisto n. ye la 4ma di novembro 1948 til la 9ma di novembro 2020, esis dufoye prezidanto di Mali: de marto 1991 til junio 1992 e de 2002 til 2012.

## Referi
Alpha Oumar Konaré

**Alpha Oumar Konaré** (n. ye la 2ma di februaro 1946) profesoro di universitato, esis prezidanto di Mali de 1992 til 2002.

2021eko irailean, Alpha Oumar Konaré, urgentziaz ospitaleratu zuten Marokon Rabateko Cheikh Zaid ospitalean.
Augusto Tasso Fragoso

**Augusto Tasso Fragoso**, generalo di armeo, esis prezidanto di Brazilia pos ke Washington Luís esis impedita di guvernar pro stato-stroko, ye la 24ma di oktobro 1930. Ilu guvernis til la 3ma di novembro 1930, kande Getúlio Vargas asumis la povo.
Marilyn Monroe

**Marilyn Monroe** (n. *Norma Jeane Mortenson* ye la 1ma di junio 1926 til la 5ma di agosto 1962) esis Usana cinem-aktorino ikonatra, manekinino e kantistino. El divenis un ek la maxim populara aktorini de la 20ma yarcento ed anke sexuala simbolo. Mem pos elua morto, el duras esar simbolo di pop-kulturo.

Naskinta en Los Angeles, el vivis elua yuneso en 12 diferanta adopto-domi ed 1 orfanerio. Evanta 16 yari, el mariajis policisto James Dougherty, komencis laborar kom manekinino en 1945, e kom aktorino en Hollywood kelk yari pose. En 1953 el ja esis multe konocata aktorino, kun partopreno en komedii, exemple "Kavalieri Preferas Blondini" (*Gentlemen Prefer Blondes*) e "Quale Mariajar un Milioniero" (*How to Marry a Millionaire*).
James Monroe

**James Monroe**  (1758 til 1831) politikisto, esis prezidanto di Usa de 1817 til 1825.

James Monroe partoprenis la Nedependo-milito, ed esas egardata kom un de la fondinti di Usa; il esis guvernanto di Virginia, ed esis diplomacisto en Francia.

Ye 4 di marto 1817, il divenis la 5ma Prezidanto di Usa, pos ganir plu kam 80 procento de la elektala voti. Dum ke Monroe esis prezidanto, il deklaris la doktrino (plu tarde nomizita la Doktrino di Monroe) en qua plusa Europana koloniigo en norda o suda Amerika esus opozata da Usa.
Kenny G

**Kenneth Bruce Gorelick**, plu konocita kom **Kenny G** (n. ye la 5ma di junio 1956) esas Usana jazo-muzikisto.
Epitácio Pessoa

**Epitácio Lindolfo da Silva Pessoa** (1865 til 1942), profesoro di yuro, esis prezidanto di Brazilia de 1919 til 1922.
Andrew Jackson

**Andrew Jackson**, n. ye la 15ma di marto 1767 til la 8ma di junio 1845, esis prezidanto di Usa de 1829 til 1837.

Ante divenir prezidanto il esis militestro, e kombatis dum la milito Angla-Usana di 1812.
John Quincy Adams

**John Quincy Adams** (1767 til 1848) advokato, diplomacisto e politikisto, esis prezidanto di Usa de 1825 til 1829.

Il esis filiulo di antea prezidanto John Adams. Dum yuneso il akompanis sua patro qua esis diplomacisto en Francia e pose en Nederlando; il anke rezidis en altra Europana landi: Finlando, Dania, Germania e Suedia. Il lernis plura lingui dum ca yari. En 1791 il divenis legisto. Il esis diplomacisto en plura Europana landi de 1794; il divenis Usana Sekretario di Stato de 1817 til 1825.

Il esis la unesma ed unika prezidanto qua servis en la Domo de reprezentanti pos sua prezidanteso.
William Henry Harrison

**William Henry Harrison** (1773 til 1841) soldato, esis prezidanto di Usa de la 4ma di marto til la 4ma di aprilo 1841. Ilu mortis pro naturala kauzi dum lua guvernisteso.
Nereu Ramos

**Nereu de Oliveira Ramos** (1888 til 1958) politikisto (prezidanto dil Senato en 1955), esis prezidanto di Brazilia de 11 di novembro 1955 til la komenco di guvernisteso di Juscelino Kubitschek, ye 31 di januaro 1956.
Demand Note

**Demand Note** esis papera pekunio facita inter agosto 1861 ed aprilo 1862 dum Usana interna milito en 5, 10, e 20 dolori. Originala legifado referis a la pekunio kom "treasury notes". La nomo Demand Note uzesis pose pro ke la pekunio esis uzebla kande on volis (*demand* en l' Angla) por oro ed arjento qui pokope mikreskis tatempe pro la trezorifado di vari. La guvernerio di Usa uzis Demand Note-i por pagar spensaji ed anke por pagar la salarii di laboristi e soldati. Kande la populo lernis ke la pekunio esis chanjebla por oro, oli komencis cirkular tam multe kam la moneto di oro ed arjento antee.

Pro la facile videbla verda inko uzita en la dorso di omna Demand Note-i, ol nomesis "greenbacks". Tamen, altra pago-promisi di ta tempo, exemple Interest Bearing Notes (pago-promisi kun interesto) e pose Legal Tender Notes (legala pago-promisi), qui facesis en plu granda quanteso, anke igis ta surnomacho. La averso di ta pago-promisi havis familiara eleminti exemple la sen-pila aglo, Abraham Lincoln, ed Alexander Hamilton; tamen, la portreti uzesis en Demand Note-i esas diferanta kam ti qui uzesas en Usa kom pekunio hodie.

Demand Note-i esas la precedanto di altra tipo di Usana papera pekunio kun la nomo Legal Tender Notes (legala pekunio). Tamen, tatempe kun Legal Tender Notes ne esis posibla komprar oro od arjento, e do Demand Note-i esis plu populara. Pro to, multa Demand Note-i esis ja chanjata e multa ek li ne existas hodie.

## Design
John Tyler

**John Tyler** (1790 til 1862) politikisto, esis prezidanto di Usa de 1841 til 1845, pos la morto di William Henry Harrison.
William Ewart Gladstone

**William Ewart Gladstone** (29 di decembro 1809 til 19 di mayo 1898) esis politikisto di la Britaniana Liberala Partiso e chefministro di Unionita Rejio 4 foyi: (1868-1874, 1880-1885, 1886 e 1892-1894). Lu esis famoza politikala reformisto, bone savita pro sua populala diskursi, e dum multa yari esis la precipua politikala rivalo di Benjamin Disraeli.

Gladstone famoze esis tre konfliktoza kun la Rejino Victoria dum sua kariero. Elu olim plendis, "Lu sempre parolas a me quale ni esas en publika renkontro." Gladstone esis savata afecionoze da sua suportanti kom la "Grand Old Man" (granda olda viro) (Disraeli ofte remarkis ke GOM devis esar *God's Only Mistake* - la sola eroro di Deo) o "The People's William" (William di la populo). Lu esas ankore pensata kam un ek la maxim granda chefministro di Unionita Rejio, e Winston Churchill ofte citis lu kom lia inspirado.
Janio Quadros

**Jânio da Silva Quadros**, profesoro di Portugalana linguo, profesoro di yuro ed advokato, esis prezidanto di Brazilia de 31 di januaro til 25 di agosto 1961, kande renuncis.

Ante la prezidanteso, ilu esis urbestro di Sao Paulo (1953-1954) e guberniestro di la stato di Sao Paulo (1955-1959). Ilu elektesis prezidanto di Brazilia en 1960 e asumis povo la 31ma di januaro 1961.

Pos 7 monati dil ofico, Jânio renuncis. Ica fakto kreiz politikala krizo. Braziliana militestri ne aceptis la vice-prezidanto João Goulart, konsiderita da li un simpatianto di komunismo, kom prezidanto. Por evitar stato-stroko Ranieri Mazzilli asumis povo provizore, dum ke Braziliana parlamento sancionis modifiko en la konstituco e transformis Brazilia en parlamentala republiko.

En 1964 eventis stato-stroko en Brazilia, e Jânio, kun altra politikisti, perdis lia politikala yuri, ma rekovris ol kun riveno di demokratio en 1980.

De 1986 til 1988 ilu nove elektesis urbestro di Sao Paulo. Mortis la 16ma di februaro 1992 evante 75 yari.
Arsenal FC

**Arsenal FC** od oficale **Arsenal Football Club** (konocat anke kom *Arsenal*, *The Arsenal* e *The Gunners*) esas profesionala Angliana klubo futbalala bazigita en norda London. Li juas en la FA Premier League ed esas un ek la maxim sucesoza klubi en futbalo en Anglia. Arsenal vinkabas dek-e-tri Unesma Diviziono e Premier League tituli, dek FA Tasi e ye 2005-06 iris a la fino di la UEFA Champion-ligo. Arsenal esas anke membro di la G-14 grupo di chefa Europana futbal-klubi.

Arsenal FC esis fondita ye 1886 en sud-westo di London. Ye mayo di 2006 ol esis inaugurita la moderna *Emirates Stadium*.
Juscelino Kubitschek

**Juscelino Kubitschek de Oliveira**, mediko, esis prezidanto di Brazilia de 1956 til 1961. En lia guvernisteso inauguris Brasilia, la nova Braziliana chef-urbo. Anke, en lua guvernisteso, l'unesmi automobilo-fabrikerii (Ford, Volkswagen, Simca) esis instalita en Sao Paulo.
Cristoforo Colombo

**Cristoforo Colombo** (1451 til 1506) esis Italiana navigisto e la duesma deskovrinto di Amerika, dop Leifr Eríksson. Tamen, l'exakta dato di arivo di Eríksonn (c. la yaro 1000) esas nekonocata. Colombo arivis en Karibia ye la 12ma di oktobro 1492.

Lua nomo en Italiana  esas *Cristoforo Colombo*, ed en la Hispana, esas *Cristóbal Colón*.

## Unesma voyajo
Depos 1485 il esforcis obtenar pekuniala moyeni por la projeto, por trovar nova voyo ad Azia, fine ganante konkordo kun Ferdinandus la 2ma di Aragon e lua spozino Isabel la 1ma di Kastilia e Leon|Kastilia]]. Ye la 3ma di agosto 1492 la expediciono komencis: tri navi departis de Hispania: *Santa Maria* esis longa de 36 m e grava de 200 tuni, havinta 30 navani; la altra du navi esis *Pinta* e *Niña*.

Ye la 12ma di oktobro li deskovris insulo di nuntempa Bahama, e renkontris indijeni, qui esis pacoza.  Ye la 28ma di oktobro li atingis la nord-esto di nuntempa Kuba, e li exploris la marbordo. Li exploris la norda marbordo dil insulo Hispaniola en januaro 1493, ube li renkontris enemikala indijeni, e du maristi de Colombo esis ocidata.

Pose, li komencis retrovoyajo a Hispania, ed arivis ye la 15ma di marto 1493. Colombo durante kredis ke ilu deskovris regiono di Azia.

## Duesma voyajo
Ye la 24ma di septembro 1493, Colombo departis de Cádiz ye la komenco di duesma voyajo vers la Nova Mondo. Esis 17 navi, portanta 1200 koloniisti. Ye la 2ma di novembro, la navi atingis Dominika e pose Guadelupa, quan Colombo exploris de la 4ma til la 10ma di novembro. Pose il atingis Porto-Riko. Ye la 22 di novembro ilu atingis Hispaniola, e trovis la fortreso establisita dum la unesma vizito destruktita da indijeni; kadavri di la Hispana koloniisti jacis en la ruinaji.  Ye la norda marbordo di Hispaniola il establisis nova kolonio, nomizita *La Isabela*.

## Triesma voyajo
Segun Bartolomé de las Casas, la skopo di la triesma voyajo esis verifikar l'existo di kontinento qua la rejulo João la 2ma di Portugal insinuis existar weste de Kabo Verda. Ye la 30ma di mayo 1498, Colombo departis de Sanlúcar, Hispania, kun 6 navi, di qui 3 sendesis direte a Hispaniola e l'altra tri, komandita da Colombo, iris sude por explorar quo existis en la regiono, inkluzite se existis aceso a kontinental Azia.

Colombo unesme vizitis l'insulo Porto Santo, ube lua spozino naskabis, pose vizitis Madeira, ube ilu renkontris Portugalana kapitano João Gonçalves da Camara, pose navigis vers Kanarii e Kabo Verda. Dum lua navigado adweste, ilu trovis l'equatorala kalmeski, e fine ye la 31ma di julio ilu vidis l'insulo Trinidad e parto de kontinentala Sud-Amerika.
Hebrea kalendario

La **hebrea o juda kalendario** esas tradiciona kalendario de la judi. Ol sequas exakte la luno, e la suno plu ordinare. La nuna formo di la kalendario komencis en 359. Nune ol funcionas precipue kom religioza ma ne-komercala kalendario, exemple por determinar la dii di festi en Judaismo ed altri.

La 1ma di januaro 2000 segun Gregoriala kalendario esas la 23ma di tevet 5760 segun la hebrea.

**Monati:** esas 13 monati:

#Tishrei (30 dii) (תשרי) - aproxime en septembro od oktobro
#Heshvan (29 o 30 dii) (חשוון, anke Marjeshvan - מרחשוון) - oktobro o novembro
#Kislev (30 o 29 dii) (כסלו) - novembro o decembro
#Tevet (29 dii) (טבת) - decembro o januaro
#Shevat (30 dii) (שבט) - januaro o februaro
#Adar (29 dii) (אדר) - februaro o marto
#Nisan (30 dii) (ניסן) - marto o aprilo
#Iyar (29 dii) (אייר) - aprilo o mayo
#Sivan (30 dii) (סיוון) - mayo o junio
#Tamuz (29 dii) (תמוז) - junio o julio
#Av (30 dii) (אב, anke Av - מנחם אב) - julio o agosto
#Elul (29 dii) (אלול) - agosto o septembro

## Extera ligili
*Hebrea kalendario por Outlook - por chanjar dati en Outlook aden la Hebrea kalendario
*Kaluach - Hebrea civila kalendarii
James Knox Polk

**James Knox Polk** (1795 til 1849) ter-proprietanto, esis 11ma prezidanto di Usa. Ilu guvernis de 1845 til 1849.

Polki naskis en Nord-Karolina, ma livis granda parto di vivo en Tennessee. Usana teritorio expansas multe de Mexikia tra kontrato di Guadalupe Hidalgo en olua guvernerio.
Stjepan Mesić

**Stjepan "Stipe" Mesić** (n. en 1934) ex-judiciero e politikisto esis prezidanto di Kroatia de 2000 til 2010. Ilu anke esis chefministro de la 30ma di mayo til la 24ma di agosto 1990.
Franklin Pierce

**Franklin Pierce** (1804 til 1869) advokato e politikisto, esis prezidanto di Usa de 1853 til 1857.

Il esis l'unesma prezidanto di Usa qua naskis en la 19ma yarcento. Lia nasko-loko nune jacas sub la rezervuyo Franklin Pierce. De 1833 til 1837 il reprezentis Nova-Hampshire kom deputato, la maxim yuna deputato til ta epoko. En 1836 il divenis senatano e servis de la 4ma di marto 1837 til 1842 kande ilu renuncis. En 1852 il elektesis prezidanto, e asumis povo ye la 4ma di marto 1853.
Abraham Lincoln

**Abraham Lincoln** (1809 til 1865) advokato, politikisto e luktero esis prezidanto di Usa de 1861 til 1865. Ilu esis asasinita dum la 2ma periodo dil ofico. Lincoln juis granda moral autoritateso.

Sub ilua prezidanteso furiis l'Usana interna milito ed abolisesis la sklaveso. Per la *[[Akto pri Hemo-domeno]]* (*Homestead-act*) stimulesis la migro de kultivisti a la westo.
Andrew Johnson

**Andrew Johnson** (1808 til 1875) talioro e politikistulo, vice-prezidanto di Abraham Lincoln, esis prezidanto di Usa de 1865 (kande Lincoln esis asasinita) til 1869.

Il esis Guvernero di Tennessee de 1853 til 1857, ed en ta yaro il elektesis kom senatano. Abraham Lincoln, dezirante indikar nacionala uneso pos la interna milito, selektis il kom vice-prezidanto en 1864, nam Johnson ne demisionabis kom senatano ye la des-asocio di la sudala stati en 1861, di qui Tennessee esis membro. Johnson divenis prezidanto pos la asasineso di Lincoln en 1865. Dum ilua prezidanteso il durante opozis la federale garantiita yuri di nigra Usani; il esas egardata kom un de la maxim mala de Usana prezidanti.
Ulysses S. Grant

**Ulysses S. Grant** (1822 til 1885) militestro (generalo) esis prezidanto di Usa de 1869 til 1877.

Grant komencis lua militarala kariero en 1843, e kombatis en Mexikian-Usana milito. Il lernis militarala tekniki kun generalo Zachary Taylor. En 1854 ilu demisionis del armeo.

Kande Usana interna milito komencis en 1861, il engajis su en l'armeo di l'Uniono. Ilu ganis reputeso di esar atakema generalo ed, en 1863 il partoprenis en la sizo di Vicksburg. Pos vinkir la batalio di Chattanooga, Abraham Lincoln promocis il a lietnenanto-generalo, ed ilu ganis la komando di tota l'armeo dil Uniono. En aprilo 1865 Sudala generalo Robert E. Lee kapitulacis a Grant en Richmond, Virginia, chef-urbo di la Kunfederuro.

Pos la interna milito, Grant komandis la rikonstrukto di suda stati.
Rutherford Hayes

**Rutherford Birchard Hayes** (1822 til 1893) advokato e politikistulo advokato, soldato, esis prezidanto di Usa de 1877 til 1881. Ilu anke esis du foyi guverniestro di Ohio.
James Garfield

**James Abram Garfield** (1831 til 1881) profesoro, advokato e politikisto, esis prezidanto di Usa de 4 di marto til 19 di septembro 1881. Ilu esis la duesma usana prezidanto asasinita dum guvernisteso.
Chester Arthur

**Chester Alan Arthur** (1829 til 1886) advokato, vice-prezidanto di James Garfield, esis prezidanto di Usa de 1881 (kande Garfield esis asasinita) til 1885.
Punjabana linguo

La **Punjabana linguo** (ਪੰਜਾਬੀ/پنجابی) esas Indo-Europana linguo parolata en India (precipue en la stato Punjab) e Pakistan da 104 milion homi (omna dialekti).
Arad (Israel)

**Arad** esas urbo en suda Israel, en la bordo di Judea e Negev dezerti.

Ol esas fondita en 1962 e David Ben Gurion asistis la fondanta ceremonio.

La populo di Arad en 2006 esis 23,300. 11,100 esis homuli e 12,200 esis homini.
Grover Cleveland

**Grover Cleveland** (1837 til 1908) advokato e politikisto esis prezidanto di Usa de 1885 til 1889, ed anke de 1893 til 1897.
Benjamin Harrison

**Benjamin Harrison** (1833 til 1901) advokato e politikistulo, esis prezidanto di Usa de 1889 til 1893.
William McKinley

**William S. McKinley** (1843 til 1901) militisto ed advokato, esis prezidanto di Usa de 1897 til 1901. Ilu esis asasinita dum la duesma periodo di guvernisteso.
Woodrow Wilson

**Thomas Woodrow Wilson** (1856 til 1924) historiisto, profesoro di yuro ed ekonomiko, esis prezidanto di Usa depos 1913 til 1921.

Ilu recevis Nobel-premio pri paco en 1919.
Warren G. Harding

**Warren Gamaliel Harding** (1865 til 1923), jurnalo-entraprezisto, esis prezidanto di Usa de 1921 til 1923.
Calvin Coolidge

**John Calvin Coolidge, Jr.** (1872 til 1933) advokato e politikistulo,  vice-prezidanto di Warren G. Harding (mortinta ye la 2ma di agosto 1923), esis prezidanto di Usa de 1923 til 1929.

Ye la 2ma di agosto 1923, ye la morto di prezidanto Warren G. Harding, Calvin Coolidge divenis la 30ma Prezidanto di Usa. Il naskis en Vermont ye 4ma julio 1872; il divenis advokato en Massachusetts, ed en 1906 elektesis por la Republikana partiso kom membro di la legifantaro en Boston. Il esis guvernanto di Massachusetts de 1919 til 1921. En 1919 esis striko di policisti en Boston, quon Coolidge sucesoze opozis; il divenis nacionale notenda, ganante reputo kom decidema duktanto. En 1921 il elektesis kom vice-prezidanto di Usa.
Herbert Hoover

**Herbert Clark Hoover** (1874 til 1964) komercisto e politikistulo, esis prezidanto di Usa de 1929 til 1933.
Richard Nixon

**Richard Milhous Nixon** (1913 til 1994) advokato e politikisto, esis prezidanto di Usa de 1969 til 1974. Ilu renuncis dum sua duesma mandato, pro Watergate-skandalo.

Nixon esis vice-prezidanto de 1953 til 1961, ed il esis la Republikana kandidato por la prezidanteso en la elekto di 1960, ma esis vinkata da John F. Kennedy.

## Elekto en 1968
Survoye a la nomineso por la Republikana kandidateso en 1968, Nixon vinkis Nelson Rockefeller, Ronald Reagan ed altri. Ilua Demokrata opozanto en la elekto esis la lora vice-prezidanto Hubert Humphrey. Il esis elektata kom la 37ma Prezidanto ye 5 di novembro 1968. Kun Spiro Agnew kom vice-prezidanto, Nixon esis investata ye 20 di januaro 1969.

## Vizito a Chinia
Ye 21 di februaro 1972, Richard Nixon arivis en Beijing en la Popul-Republiko Chinia, e renkontris Mao Zedong, Prezidanto di la Komunista Partiso di Chinia. Ca oficala vizito sequis 25 yari dum ke esis nula komuniki o diplomacala ligili inter Usa e Chinia. Dum sep dii, Nixon vizitis Beijing, Hangzhou, Shanghai e la Granda Murego, e renkontris la chefa ministro Zhou Enlai. Pose, Usa e Chinia editis la *Shanghai Communiqué*; ca  diplomacala dokumento esis fundamento di relati inter la du landi.

## Ri-elekto en 1972
Ye 7 di novembro 1972 il ri-elektesis kom prezidanto, vinkante George McGovern, la kandidato di la Demokrata partiso. Nixon esis populara prezidanto en 1972,  e recevis plu kam 60% de la voti, un de la maxim granda majoritati en la historio di Usa. Esabis poka rivaleso por la nomineso di Nixon kom Republikana kandidato. Senatano McGovern, de Sudal Dakota, divenabis la Demokrata kandidato pos vinkir Edmund Muskie, Hubert Humphrey e Shirley Chisholm.

## Demisiono en 1974
Ye 8  di agosto 1974, en diskurso transmisata a la naciono de la Blanka Domo, il anuncis ke il demisionos kom Prezidanto di Usa; il esis la unika prezidanto qua demisionis. Pro la Skandalo di Watergate, proceso di statala akuzajo esis expektata. En lua diskurso, il dicis ke il ne havus la politikala susteno por traktar la devi di ilua ofico en la maniero bezonata da la interesti di la naciono. Ye la morga dio il sendis letro di demisiono a la Sekretario di Stato Henry Kissinger, e la vice-prezidanto Gerald Ford pose divenis Prezidanto.
Lyndon Johnson

**Lyndon Baines Johnson** (1908 til 1973) politikisto, esis prezidanto di Usa de 1963 (kande John F. Kennedy esis asasinita) til 1969.

L'enlandala politiko di Johson esis direktita da ilua programo di la *Granda Socio* en qua il realigis multe de ilua sociala legifo. L'exterlandala politiko di Johnson tiris Usa pluse e pluse aden la milito di Vietnam, qua kustis a lu la fido dil Usana populo.
William Howard Taft

**William Howard Taft** (1857 til 1930) profesoro di yuro, esis prezidanto di Usa de 1909 til 1913. Il esis chefa judiciisto de 1921 til 1930.
Theodore Roosevelt

**Theodore Roosevelt** (1858 til 1919) soldato (il komandis la regimento *Rough Riders* en la milito Hispana-Usana), naturalisto, historiisto, esis prezidanto di Usa depos 1901 til 1909. Ilu recevis la Nobel-premio pri paco en 1906 pro negociar paco-pakto qua finis la milito Rusa-Japoniana.

Il esis prezidanto por la Republikana Partiso. Il mixis sua opiniono pri potentoza prezidanteso kun idei di la 'Progresiva Movemento' por bridagar l'extremaji di la rapide kreskant industriala kapitalismo. Ultre to probis plugrandigar l'Usan influo en la mondo per milital interveni, precipue en la Karibiana regiono.
Duke Ellington

**Edward Kennedy "Duke" Ellington** (n. ye la 29ma di aprilo 1899 til la 24ma di mayo 1974) judikesas kom la maxim importanta jazo-muzikisto dil 20ma yarcento.
Geografio di Finlando

**[[Finlando]]** jacas en nordal Europa. Finlando ed Islando esas maxim nordala stati en la mondo. Preske tota lando jacas norde de latitudo 60o. Plua kam 33 000 km² di Finlandala teritorio kovresas per lagi. La exakta nombro di lagi (plu granda kam 500 m²) esas 187 888. Lago Saimaa esas la kinesma maxim granda lago di Europa.

La klimato en suda Finlando esas norda-temperala klimato. En norda Finlando esas sub-polara klimato.

Areo: 338 145 km² (76 % esas kovrita da foresto).
Maxim longa disto: de Hanko til Nuorgam 1.445 km.
Landala frontiero: kun Rusia 1.269 km, kun Norvegia 727 km, kun Suedia 586 km.
Litora frontiero: 1.100 km.
Maxim alta loko (Halti): 1.328 m.
Maxim longa rivero (Kemijoki): 483 km.
Lagi: 188.000 (adminime 500 m2).
Insuli 179.000 (adminime 100 m2).

Vizitez loki en Finlando.