open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Liane de Pougy

**Anne-Marie Chassaigne**, konocita kom **Liane de Pougy** esis un de la maxim famoze konocata amorvendistini di Paris dum la Bel Epoko (t.e. la tempo ante la Unesma mondomilito). El naskis en 1869 en l'urbo La Flèche, departmento Sarthe, Francia.

El esis filiino di oficiro e di matro de nobela origino. El havis bona edukado en kuvento. Lua mariajo kande el esis tre yuna (19 yari) esis falio ed elua spozulo pafis kontakte adsur elu, ma vundis el negrave. Pos ico el fugis de elua hemo lernis la danso e la kanto e divenis tre sucesoza amorvendistino. En lua nova vivo el komencis per adoptar la surnomo Liane de Pougy. Multa richa amorantin di amba sexui el havis, nam el esis bisexuala. La granda amoro di lua vivo esis romanautorino de Usana origino, Natalie Clifford Barney. En 8 di junio 1910 el spozigis la Rumaniana princo Georges Ghika. Plu tarde, el divenis tre piacha e finis elua vivo en monakineyo di Lausanne en 1950.
Juan Nepomuceno Méndez

**Juan Nepomuceno Méndez Sánchez**, militestro e politikisto n. ye la 2ma di julio 1820 til la 29ma di novembro 1894, esis prezidanto di Mexikia de 1876 til 1877.

## Referi
Geneva

**Geneva** havas kelka signifiki:
*Geneva, Alabama, esas urbo en Geneva Komtio, Alabama.
*Geneva, Illinois, esas urbo en Kane Komtio, Illinois.
*Geneva, Iowa, esas urbo en Franklin Komtio, Iowa.
*Geneva, Minnesota, esas urbo en Freeborn Komtio, Minnesota.
----
Naja Marie Aidt

**Naja Marie Aidt** (n. ye la 24ma di decembro 1963) esas Daniana skriptistino. El ganis la Premio pri Literaturo de Nordala Konsilantaro en 2008.
Théodore Géricault

**Théodore Géricault** (n. ye la 26ma di septembro 1791 til la 26ma di januaro 1824) esis Franciana piktisto di Romantikismo.
La Zarza

**La Zarza** havas kelka signifiki:
* La Zarza, Badajoz, municipo en la provinco Badajoz, Extremadura, Hispania.
* La Zarza, Valladolid, municipo en la provinco Valladolid, Kastilia e Leon.
* La Zarza de Pumareda, municipo en la provinco Salamanca, Kastilia e Leon.
* Santa Cruz de la Zarza, municipo en la provinco Toledo, Kastilia-La Mancha.
----
Manuel Ezequiel Bruzual

**Manuel Ezequiel Bruzual**, n. 1830 til la 14ma di agosto 1868) esis provizora prezidanto di Venezuela. Il guvernis de la 25ma di aprilo til la 28ma di junio 1868.

## Referi
Spaco-paromo Discovery

Ye la 30ma di agosto 1984, ye la Kosmodromo di Kennedy en Florida, la unesma misiono di **Spaco-paromo Discovery** komencis. Ol portis sis homi, inkluzanta Judith Resnik, la duesma Usana homino en spaco. Dum l'aviaco, tri komuniko-sateliti esis lansata, ed experimenti facesis. L'aviaco finis ye la 5ma di septembro sam yaro.

*Discovery* facis 39 misioni, quo esas plu kam irga altra kosmo-paromo; la lasta eventis en 2011.
Skist-argilo Burgess

La **Skist-argilo Burgess**, fosilo-plena areo en Kanada, esis deskovrita ye 30 di agosto 1909 da palaeontologiisto Charles Walcott. Remarkinte la multa fosili, il retrovenis singla-yare til 1924, kolektanta plu kam 65000 specimeni. Il duris kataligizar la fosili til lua morto en 1927, evante 76 yari.

La Skist-argilo Burgess kontenas multa bone-prezervita fosili de animali qui vivis cirkume 505 milion yari ante nun, de multa ne-familiara kategorii, di qui preske omna pose divenis extingita.
Peter Paul Rubens

**Peter Paul Rubens** (n. ye la 28ma di junio 1577 til la 30ma di mayo 1640) esis Flandriana piktisto di Baroka-stilo.

De 1600 il pasis plura yari en Italia e studiis la pikturi e skulturi; il multe prizis la verki di Leonardo da Vinci. En 1609 il establisis studieyo en Antwerpen, ed il furnisis verki por la katedralo dil urbo.  Dum ilua kariero il produktis multa pikturi en notinda baroka stilo, pri mitologiala temi ed anke portreti.
Edvard Munch

**Edvard Munch** (1863 til 1944) esis Norvegiana piktisto.

De 1864 la familio rezidis en Christiania (nuntempa Oslo). En 1881, pos kurta periodo studiante en teknikala kolegio, il komencis studiar piktado ye la Rejala Skolo di Arto en Christiania. En 1883 ilua pikturi esis unesmafoye montrata en publika expozo, e dum sequanta yari il experimentis pri plura stili, inkluzite Naturalismo ed Impresionismo. Ilua maxim famoza pikturo "La Kriego", montrante persono en emocala krizo, facesis en quar versioni, la unesma en 1893.

Ye 7 di mayo 1994, la pikturo "La Kriego", furtita ye 12 di februaro di ta yaro de la Nacionala Galerio di Oslo, esis ri-obtenata sendomajata. La furto eventis ye la sama dio kam la aperto di la Vintrala Olimpiala Ludi en Lillehammer, Norvegia, e relate to la pikturo esis movita de olua kustumala loko en la galerio. Ye 22 di agosto 2004, altra versiono di "La Kriego" esis furtata en Oslo, ed ol esis ri-obtenata en agosto 2006, kelke domajita. Pos reparado ol esis expozata en mayo 2008.

## Extera ligilo
Gediminas Kirkilas

**Gediminas Kirkilas**, politikisto n. ye la 30ma di agosto 1951, esis chefministro di Lituania de 2006 til 2008.
José Vicente Concha

**José Vicente Concha Ferreira** (1867 til 1929) esis prezidanto di Kolumbia. Il guvernis de 7 di agosto 1914 til 7 di agosto 1918.
Gabriel Terra

**José Luis Gabriel Terra Leivas**, advokato e politikisto n. ye la 1ma di agosto 1873 til la 15ma di septembro 1942, esis prezidanto di Uruguay de 1931 til 1938.
Daniel Auteuil

**Daniel Auteuil** (n. ye la 24 di januaro 1950) esas Franca cinem-aktoro. En 1996, ensemble kun Belga aktoro Pascal Duquenne, ilu premiizesis dal Film-festo di Cannes per premio pri maxim bon aktoro, por lua verko en la filmo *Le huitième jour*.
Ana Beatriz Barros

**Ana Beatriz Barros** (n. ye la 29ma di mayo 1982) esas Braziliana manekino. El facis multa verki por Victoria's Secret, por kosmetikal industrio *Chanel*, ed altra.
Manuel Prado Ugarteche

**Manuel Carlos Prado y Ugarteche** (21 di aprilo 1889 til 15 di agosto 1967) bankisto esis prezidanto di Peru du foyi: de 1939 til 1945 e de 1956 til 1962.
Bochotnica (Kazimierz Dolny)

**Bochotnica** (IFA: *bɔxɔtˈnit͡sa*) esas vilajo proxim l'urbo Nałęczów, en komono Kazimierz Dolny, distrikto Puławy, sud-estala Polonia.

## Extera ligilo
* bochotnica.pl

## Referi
Vicente Cerna Sandoval

**Vicente Cerna Sandoval** (22ma di januaro 1815 til la 28ma di junio 1885) militisto e politikisto esis prezidanto di Guatemala de 1865 til 1871.

## Referi
Otto Pérez Molina

**Otto Fernando Pérez Molina**, militisto e politikisto n. ye la 1ma di decembro 1950, esis prezidanto di Guatemala de la 14ma di januaro 2012 til la 2ma di septembro 2015, kande ilu renuncis.
Lucas Cruikshank

**Lucas Alan Cruikshank** (n. ye la 29ma di agosto 1993) esas Usana cinem- e televizion-aktoro, komediisto e YouTube-isto.
Scott Travis

**Scott Travis** (n. ye la 6ma di septembro 1961) esas Usana muzikisto, maxim konocata kom membro di Angliana rock-bando Judas Priest.
Carlos Valderrama

**Carlos Alberto Valderrama Palacio** (n. ye la 2ma di septembro 1961) esas Kolumbiana ex-futbalisto. Ilu ludis por Kolumbiana nacionala squado de 1985 til 1998.
Sophia de Palatenio

**Sophia di la Palatenio** (n. ye la 14ma di oktobro 1630 til la 8ma di junio 1714), Elektantino di Hannover de 1692 til 1698, esis filiino di Elizabeth Stuart, elqua esis filiino dil rejulo James la 1ma di Anglia. Sophia mariajesis en 1658 kun Ernst August, Duko di Braunschweig-Lüneburg. Li havis plura filli, di qui la unesma esis Georg Ludwig, Elektanto di Hannover de 1698. 

El preske divenis rejino di Granda Britania, tale segun la aranjuro di 1701 pri la sucedo di la krono di Anglia (plu tarde la krono di Granda Britania). Rejino Anne de Granda Britania, qua regnis de 1702, havis nula filii, ed elua saneso esis durante desbona. Anne mortis, evante 49 yari, kurte pos la morto di Sophia, ye la 1ma di agosto 1714, e Georg Ludwig divenis rejulo George la 1ma di Granda Britania.
Manuel Estrada Cabrera

**Manuel José Estrada Cabrera**, advokato e politikisto n. 1857 til 1924, esis prezidanto di Guatemala. Ilu guvernis de la 8ma di februaro 1898 til la 15ma di aprilo 1920.
Álvaro de Mendaña

**Álvaro de Mendaña de Neira** (n. ye la 1ma di oktobro 1542 til la 18ma di oktobro 1595) esis Hispana navigisto. Ilu voyajis tra Pacifiko e deskovris Insuli Salomon e Tuvalu.
Diogo Cão

**Diogo Cão** (c. 1450/1452 til c. 1486) esis Portugalana navigisto.

Ilua vivo esas poke konocata. On kredas ke lu naskis en Vila Real e ke posible lu partoprenis voyajo di Portugalana floto a la gulfo di Guinea en 1480.

En 1482 e 1486 lu komandis du expedicioni por explorar la westala litoro di Afrika, en la nuna Angola e Namibia. En l'unesma, ilu deskovris fluvio Kongo ed establisis l'unesma kontakto kun rejio Kongo. Il anke deskovris fluvio Zaire e signalis la loki explorita per stoni kun enskriburi.
Manuel José Leonardo Arce Leal

**Manuel José Leonardo Arce Leal** (1935 til la 22ma di septembro 1985) esis Guatemalana skriptisto. Ilu judikesas kom un ek la maxim importanta Guatemalana skriptisti de la 20ma yarcento.
Adrien Brody

**Adrien Nicholas Brody** (n. ye la 14ma di aprilo 1973) esas Usana cinem-aktoro e filmo-produktisto.

Ilu fameskis pos partoprenir la filmo *The Pianist* (Idale *La Pianisto*) da Roman Polanski, en 2002, per quo ilu recevis Oscar-premio pri maxim bon aktoro.
Carlos Sastre

**Carlos Sastre Candil** (n. ye la 22ma di aprilo 1975) esas Hispaniana biciklisto. Ilu vinkis la konkursi Vuelta a España en 2000 e Turo di Francia en 2008.
Stevie Ray Vaughan

**Stephen "Stevie" Ray Vaughan** (3ma di oktobro 1954 til la 27ma di agosto 1990) esis Usana blues-muzikisto.
Roosevelt Skerrit

**Roosevelt Skerrit**, docisto e politikisto n. ye la 8ma di junio 1972, esas chefministro di Dominika. Il guvernas depos la 8ma di januaro 2004.
Daniel Kablan Duncan

**Daniel Kablan Duncan** (n. 30 di junio 1943) esas chefa ministro di Ivora Rivo depos 21 di novembro 2012. Il ante esis chefministro de 1993 til 1999.
Rufus Thomas

**Rufus Thomas, Jr.** (n. ye la 26ma di marto 1917 til 15ma di decembro 2001) esis Usana kantisto di R&B, soul, blues e funk.
Robert De Niro

**Robert De Niro** (n. ye la 17ma di agosto 1943) esas Usana cinem-aktoro, cinematografisto e produktisto.
Anderson Varejão

**Anderson França Varejão** (n. ye la 28ma di septembro 1982) esas Braziliana basketbalisto qua nun ludas en Usa por *Cleveland Cavaliers*. Dum ilua kariero, il anke ludis por basketbalo-esquado di *F.C. Barcelona*, en Hispania.
Tauno Palo

**Tauno Valdemar Palo** (n. ye la 25ma di oktobro 1908 til la 24ma di mayo 1982) esis Finlandana cinem-aktoro.
Adriano Leite Ribeiro

**Adriano Leite Ribeiro**, maxim konocita simple kom **Adriano** (n. ye la 17ma di februaro 1982) esas Braziliana futbalisto.
Dean Martin

**Dean Martin** (n. **Dino Paul Crocetti** ye la 7ma di junio 1917 til la 25ma di decembro 1995) esis Usana cinem-aktoro.
Jessica Tandy

**Jessica Alice Tandy** (1909 til 1994) esis Britanian-Usana teatr-, cinem- e televizion-aktorino. El aparis en plu kam 100 teatraji, e facis plu kam 60 roli en cinemo e televiziono.
Ayrton Senna

**Ayrton Senna** (n. ye la 21ma di marto 1960 til 1ma di mayo 1994) esis Brazilian automobilisto. Ilu vinkis championkonkurso di Formulo 1 tri foyi: 1988, 1990 e 1991.

## Arkivo
* Formulo 1
* Juan Manuel Fangio
Yiannis Ricos

**Yiannis Ricos** (en Greka: Γιάννης Ρίτσος, n. ye la 1ma di mayo 1909 til la 11ma di novembro 1990) esis Grekiana poeto.
Alfred Hermann Fried

**Alfred Hermann Fried** (n. ye la 11ma di novembro 1864 til 5ma di mayo 1921) esis Austriana jurnalisto e pacifisto qua recevis la Nobel-premio pri paco en 1911.

Il anke esis notora membro de Esperanto-movado.
Gaspard-Gustave Coriolis

**Gaspard-Gustave Coriolis** (n. ye la 21ma di mayo 1792 til la 19ma di septembro 1843) esis Franciana matematikisto e fizikisto qua precipue esas konocata pro la Koriolis-forco, nomizita segun lu.
Jeannot Ahoussou-Kouadio

**Jeannot Ahoussou-Kouadio** (n. ye la 6ma di marto 1951) esis chefa ministro di Ivora Rivo de la 13ma di marto til la 21ma di novembro  2012.
Pablo de Sarasate

**Pablo Martín Melitón de Sarasate y Navascués**, o *Pablo de Sarasate* (n. 10 di marto 1844, m. 20 di septembro 1908) esis Hispaniana violinisto e kompozero.

Il naskis en Pamplona, Hispania. Il esis notende habila ye la violino ye frua evo; Il unesmafoye koncertis evante ok yari, en A Coruña. De dek-e-du yari, il studiis ye la konservatorio di Paris. Il koncertis unesmafoye en Paris en 1860, e pose pleis en plura kontinenti.

Il kompozis plura verki por la violino; bone konocata esas *Zigeunerweisen* di 1878, e *Carmen Fantasy* (utiligante temi de la opero *Carmen*) di 1883.

Il mortis en Biarritz en 1908.
Fredrik Bajer

**Fredrik Bajer** (n. ye la 21ma di aprilo 1837 til 22ma di januaro 1922) esis Daniana skriptisto, profesoro e pacifisto qua recevis la Nobel-premio pri paco en 1908.
Al Pacino

**Alfredo "Al" James Pacino** (n. ye la 25ma di aprilo 1940) esas Usana cinem- e teatr-aktoro. Dum ilua kariero ilu premiizesis multafoye, exemple recevis Oscar-premio en 1992 pri maxim bon aktoro por la cinematografuro *Scent of a Woman*, e la premio de Britaniana Akademio (*BAFTA*-premio) en 1976 por maxim bon aktoro en precipua rolo por la cinematografuri *Dog Day Afternoon* e *The Godfather Part II*.
Cheryl Lynn

**Cheryl Lynn** (n. **Lynda Cheryl Smith-Sunset** ye la 11ma di marto 1957) esas Usana kantistino di disco, R&B e soul.
Oliver Hardy

**Oliver "Ollie" Hardy** (n. **Norvell Hardy**, 1892 til 1957) esis Usana cinem-aktoro e komediisto. Il formacis notora duo kun Stan Laurel en multa filmi.
Juan Manuel Fangio

**Juan Manuel Fangio** (n. ye la 24ma di junio 1911 til la 17ma di julio 1995) esis Arjentinian automobilisto. Lu judikesas kom un ek la maxim importanta automobilisti de la historio, ed esis 5-foye vinkinto di championkonkursi pri Formulo 1.
Andrej Kiska

**Andrej Kiska** (n. 1963) entraprezisto e politikisto, esas nuna prezidanto di Slovakia. Il asumis povo ye la 15ma di junio 2014.
Diane Keaton

**Diane Keaton** (pron.: *dayene-kiton*) nasko-nomo *Diane Hall* n. en Los Angeles, Kalifornia, la 5ma di januaro 1946 - m. la 11ma di oktobro 2025) esis Usana cinem-aktoro.

En 1977 Keaton ganis premio Oskar e premio BAFTA pri maxim bon aktorino, ambe por elua rolo en la komedio-dramato "Annie Hall" da Woody Allen. El mortis ye la 11ma di oktobro 2025 pro pulmonito.
Surveyor 2

**Surveyor 2** esis Usana kosmoproblio, la duesma di la Surveyor-projeto. La skopo di ca projeto esis demonstrar la praktikebleso di dolce atingar la surfaco di la luno; esis sep kosmosondili en la serii, qui lansesis de 1966 til 1968, di qui kin esis sucesoza. Surveyor 1 atingis la surfaco en junio 1966 e fotografis la tereno.

Surveyor 2 lansesis ye 20 di septembro 1966. La projetita misiono esis arivar ye altra regiono di la luno kam Surveyor 1, e prenar fotografuri. Tamen, esis falio di korektigo di la voyo dum la voyajo, e la sondilo kolizionis kun la luno proxim kratero Copernicus, ye rapideso 2,6 km/s, ye 23 di septembro.
Julie Andrews

**Julie Andrews** (n. **Julie Elisabeth Wells** ye la 1ma di oktobro 1935) esas Britanian aktoro, kantisto e skriptisto. El ganis Oscar-premio pri maxim bon aktoro en 1965 por elua verko en la filmo *Mary Poppins* (1964). Altra sucesi esis *The Sound of Music* (1965) e *Victor/Victoria* (1982). Pos esir operacit a la vocala kordi el perdis sua kanto-voco. Andrews anke esis voc-aktoro por l'animacita* filmi *Shrek*.

Kom skriptisto di infantala libri el havis suceso kun *The Last of The Really Great Whangdoodles* e *Dumpy the Dumptruck*.
Christian la 7ma di Dania

**Kristian la 7ma** (la 29ma di januaro 1749 til la 13ma di marto 1808) esis rejulo di Dania e Norvegia. Il guvernis de la 14ma di januaro 1766 til la 13ma di marto 1808.
José Carreras

**Josep Maria Carreras i Coll**, konocita kom **José Carreras** (n. ye la 5ma di decembro 1946) esas Hispaniana opero-kantisto.
Otto Bradfisch

**Otto Bradfisch** (n. ye la 10ma di mayo 1903 til la 22ma di junio 1994) esis Germana ekonomikisto e lietnanto-kolonelo, membro di *Einsatzgruppe B* de SS.
Frederik la 5ma di Dania

**Frederik la 5ma di Dania** (31 di marto 1723 til 14 di januaro 1766) esis rejulo di Dania e Norvegia. Ilu guvernis de la 6ma di agosto 1746 til la 14ma di januaro 1766.
Frank Lampard

**Frank James Lampard** (n. ye la 20ma di junio 1978) esas Angla jeristo di futbalo dil futbalo-klubo *Derby County F.C.*, ed ex-futbalisto.
Albert la 1ma di Belgia

**Albert 1ma di Belgia** (n. ye la 8ma di aprilo 1875 til la 17ma di februaro 1934) esis rejulo di Belgia. Il guvernis de la 23ma di decembro 1909 til lua morto.
Medici

Le **Medici** esis familio di bankisti, e politikala dinastio, qua havis origino en la republiko Firenze.

Ye 27 di septembro 1389 en Firenze, Cosimo naskis. Ilua patro esis bankisto, de qua Cosimo heredis sua richajo. Il utiligis la richajo por ganar politikala povo en Firenze; il divenis (fakte ma ne oficale) guvernanto dil urbo, esante l'unesma de la Medici-dinastio. Ilua filiulo Piero, e Lorenzo, filiulo di Piero (tatempe konocita kom *Lorenzo il Magnifico*), simile divenis guvernanti di Firenze. La banko di le Medici divenis la maxim importanta banko en Europa dum la 15ma yarcento.
Christian la 8ma di Dania

**Kristian 8ma di Dania** (en Norvegiana e Daniana **Christian VIII**, 18 di septembro 1786 til 20 di januaro 1848) esis rejulo di Dania de 1839 til lia morto e de Norvegia de 17 di mayo til 18 di oktobro 1814.
Azerbaijanana linguo

L**'Azerbaijana linguo** o **Azera linguo** esas Turka linguo ke esas parolata suda di Kaukazia (sud-esta Europa), en Azerbaijan, Iran, Gruzia, Rusia e Turkia da aproxime 40 milion personi. 

Ol esas skribita da Latina alfabeto.
Frederik la 7ma di Dania

**Frederik 7ma di Dania** (n. ye la 6ma di oktobro 1808 til la 15ma di novembro 1863) esis rejulo di Dania. Ilu guvernis de la 20ma di januaro 1848 til lua morto.
Azerbaijanani

**Azerbaijanani** esas homi qui sive parolas l'Azerbaijanana linguo denaske o partoprenas Azerbaijanana kulturo e decendas de Azerbaijanana parentaro. Quankam la maxim parto di Azerbaijanani habitas Iran ed Azerbaijan, multa ek li anke rezitas en Rusia, Gruzia, Turkia, Ukraina e Kazakstan.

## Imaji

Arkivo:Azerbaijani officer.jpg
Arkivo:Shahsevan girls from a rich family.jpg
Arkivo:Pht-Vugar Ibadov eurovision (5).jpg
Arkivo:Shahbanu of Iran.jpg
Arkivo:Heydar Aliyev 1997.jpg
Arkivo:TRadjabov12.jpg
Piracicaba

**Piracicaba** esas important industriala, komercala ed agrokultival urbo en Braziliana stato Sao Paulo. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 1378,07 km². Ol jacas apud la rivero samnoma.

Piracicaba richeskis dum la 19ma yarcento pro kultivo di kafeo en la regiono. La richeso duris dum la 20ma yarcento, kande multa industrii instalesis ibe, e pose kande la plantacerii di kafeo remplasesis per kultivi di sukrokano, por produktar sukro ed alkoholo.

Nun ol esas importanta komercala centro por vicina urbi. Lua notora agronomio-fakultato, *Escola Superior de Agronomia Luís de Queirós* (ESALQ), qua apartenas al Universitato de São Paulo (USP), atraktas multa studenti de diversa regioni. Altra du importanta universitati esas UNICAMP (*Universidade Estadual de Campinas*) e UNIMEP (*Universidade Metodista de Piracicaba*).

## Referi
Araçatuba

**Araçatuba** esas urbo en Braziliana stato Sao Paulo. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 1167 km².

L'urbo distas 519 km de la chef-urbo dil stato ed esas importanta centro komercala e servadala en lua regiono. L'edukado di bovi e mutoni ank esas multe importanta por lua ekonomio. Poke distanta de rivero Tietê, Araçatuba traktas lua aqui por furnisar por konsumo di lua habitantaro, nam la rivero ja judikesas kom libera di poluto en la regiono.

## Referi
Luna 3

**Luna 3** esis kosmosondilo di Soviet-Uniono; ol esis la unesma sondilo qua fotografis la fora latero di la luno. Ol lansesis ye 4 di oktobro 1959, ed esis pozata en tre elipsa orbito, tante ke ol povis atingar la luno.

29 fotografuri prenesis dum 40 minuti ye 7 di oktobro, ye cirkume 65.000 km de la surfaco di la fora latero; cirkume 70 procenta de ta latero esis fotografata. La filmo esis revelata, fixigata e sikigata en la sondilo, e la rezultaji esis *skanata e transmisata. 17 de la imaji esis utiligebla.
Ambiental efekti de la produktado di karno

L**'ambiental efekti de la produktado di [[karno]]** esas diversa, pro la granda diverseso di agrokultivala agadi adoptata en diferanta loki di la mondo. Omna agrokultivala agadi afektas l'ambiento, kelka pozitive, kelka negative, sive en granda skalo, sive en mikra.

En tota mondo, l'edukado di bestii por produktar karno okupas cirkume 70% de omna tereni uzata por agrokultivo. On kalkulas ke cirkume 18% ek la produktado, per agado homala, di gasi qui augmentas teplico-efekto venas del edukado di bestii. Altra efekti esas la destruktado di foresti por expansar pastureyi, nome en Amazonia, l'erodo di suli pro ecesiva pasturado, e l'augmento di polutado pro l'uzo di fosila fueli, exemple dum transporto di animali. Mem l'uzo di pest-ocidili por kontrolar paraziti dil animali, se ecesiva, anke povas kontaminar la sulo e l'aqui di fluvii o lagi.

## Pozitiva efekti

Altralatere, l'edukado di bovaro anke povas havar pozitiva efekti sur l'ambiento. Ordinare, ol facesas en arei qui ne esas bona por plantacerii, nome en regioni arida o mi-arida, ube la pluvo-quanto esas mikra. En ca regioni, l'edukado di bestii esas plu bona formo por uzar la tereno kam la kultivo di planti. La subprodukto del edukado, sterko, povas uzesar kom fertiligivo naturala. Mem la jermifado di kelka planti povas facileskar, pos partala digesto en la stomako dil animali. Ultre to, bovi e bufali duras uzesar en kelka regioni di la mondo por tirar plugili e preparar la sulo por kultivo, exemple sud-estal Azia, ube bufali uzesas en inundebla regioni por tirar plugili dum plantaco di rizo.

Bovi e bufali anke povas impedar l'ecesiva proliferado di gramini qui kreskas proxim riveri e lagi, exemple junko, qui desfaciligas navigado od altra uzi por homi. En altra loki li povas preventar incendii, manjanta speci di gramini qui brulas facile dum sika epoki. Tale, l'edukado di bestii anke povas produktar pozitiva efekti, sive tra naturala kontrolo di gramini, sive kom fonto di dungo en regioni kun suli min fertila.

## Referi
Ambientala efekti de peskado

L**'ambientala efekti de peskado** inkluzas problemi relate disponebleso di fishi, ecesiva peskado, e l'impakti di pesko-explotado e pesko-industrio sur l'ambiento, exemple la morto di altra speci qui ne uzesas dal industrio o por homala konsumo dum pesko-agadi.

Pro ke la demando di marala resursi ja proximeskis al limiti pri produktado, multa marala resursi subisas domaji. La tropeskado minacas multa aquala speci, samatempe kam altra homala agadi anke minacas la vivo aquala, exemple, per polutado industriala o hemala, o kontamino per pest-ocidili uzata en agrokultivo. Ca impakti afektas komercala peskado, ma anke l'agadi koncerne libera tempo, e turismo.

La problemi pri ambientala konservado di la mari, fluvii e lagi studiesas da tale-nomizita pesko-cienco. Segun raporto da FAO (l'Organizuro pri Nutrivi ed Agrokultivo dil Unionita Nacioni), la totala produkturo di fishi, krustacei, moluski ed altra aquala animali duris kreskar, ed atingis 172,6 milion tuni en 2017, kreskinte 4,1 procenti kompare a 2016. La disto inter la provizuro di fishi e la demando mondala duras kreskar, parte pro la kresko di la mondala habitantaro.

Same kam pri altra ambientala problemi, povas aparar konflikti, exemple, inter peskisti - qui dependas de peskado kom vivo-moyeno - , e pesko-ciencisti, qui montras la neceseso di diminutar la troexploto di marala resursi por prezervar aquala vivo.
Efekti de homala agadi sur l'ambiento

Inter l**'efekti de homala agadi sur l'ambiento** esas la modifikuri biofizikala en l'ambiento ed ekosistemi, en la biodiverseso, e naturala moyeni. Ca frazo uzesis unesmafoye en teknikala senco dal Rusa geologo Alexey Pavlov, ed uzesis unesmafoye en Angla dal Britaniana ekologiisto Arthur Tansley por referar homala influi sur kulmino planto socii. L'atmosferala ciencisto Paul Crutzen kreis la vorto "antropoceno*" dum la duimo dil yari 1970ma. La termino kelkafoye uzesas en la kontexto di polutoemisi qui produktesas kom rezulto di homala agadi, ma aplikesas larje a omna precipua homala efekti sur l'ambiento.

En la mari, koralia rifi ank afektesas da homala agado, exemple per poluto, o per acidentala introdukto di exotika speci en lia kreskoloki. Ca exotika speci riproduktas su rapide por ne havar naturala enemiki e konsumas la nutrivi bezonata dal endemika speci, qui fine mortas. Altralatere, l'animali qui nutris su de endemika koralii perdas lia nutrivo-fonto ed anke mortas od abandonas la zono.
Dourados

**Dourados** esas urbo en la Braziliana stato Mato Grosso do Sul. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km².

Lua precipua ekonomial agadi esas edukado di bovaro, agrokultivo, komerco e servadi. Ol esas importanta regionala centro por vicina urbi, inkluzite por urbeti en Paraguay.

## Referi
Ambiental efekti dil energiala produktado

L**'ambiental efekti dil energiala produktado** esas diversa. Dum yarmili, homi profitabas de diversa energiala fonti. Adminime 1,9 milion yari ante nun, homi komencis uzar fairo por obtenar lumo, kaloro, koquar nutrivi e/o por protektar su de ataki da animali.  Dum recenta yari, augmentis la sucio pri obtenar energio de rinovigebla fonti.

Existas generala konsento ke la kauzo di globala varmesko e klimatala modifikuri dum recenta yari esas l'augmento di emisi di karbobioxo per uzo di fosila fueli, samatempe kam la destrukto di foresti e mala praktikado di agrokultivo. En 2013 publikigesis studiuro qua montris ke 2/3 ek omna produktado di karbobioxo ed altra gasi qui produktas tale-nomizita "teplico-efekto" dum la periodo 1751-2010, facesis da 90 granda entraprezi en tota mondo, di qui la duimo produktesis pos 1986.

En la maxim multa loki di la mondo, poka agadi facesas por lentigar globala varmesko. Ultre to, kelka grupi duras negar l'existo di klimatala modifikuri. En 2007, publikigesis raporto Angle-titulizita *Climate Change 2007: Climate Change Impacts, Adaptation and Vulnerability*, qua pre-anuncis ke l'indijo di aquo e nutrivi afektos la vivo di miliardi de individui, nome la maxim povra.

## Referi
Arraial do Cabo

**Arraial do Cabo** esas urbo en la stato di Rio de Janeiro, Brazilia. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 152,3 km².

## Referi
Borneo

**Borneo **esas la triesma maxim granda insulo sur la tero, e la maxim granda en Azia, havanta  Km². L'insulo dividesas inter tri landi: Brunei, Malaizia ed Indonezia.

## Geografio
Borneo jacas en la centro dil marala sud-est Azia.

Borneo havas extensita kavernala sistemi, Clearwater Kaverno havas un dil maxim longa subtera fluvii en la mondo.

## Historio
Indiani nomizis Borneo *Suvarnabhumi* (lando di oro) e anke *Karpuradvipa* (insulo di kamforo). La Javani nomizis ol *Puradvipa *(insulo di diamanti).
NAMBLA

**NAMBLA** (*North American Man/Boy Love Association*), la Nord-Amerikana asociuro dil amo inter viri e pueri, esas Usana organizuro, fondita en Boston en 1978. Ol defensas la sociala acepteso di pedofilio e l'elimino o reformo di la legi pri evo di konsento. 

En la komenco ol ganis l'apogo di sinistrala geya grupi, ma la kreskanta politikala enemikeso vers la homosexuali e pedofili facis aparar NAMBLA kom balasto por la gaya movado ed ol perdis gradale l'acepteso de lua chefi. Apartenis a la Internaciona Asociuro di Geyi e Lesbiani (ILGA) de 1984 til 1994, kande ol esis ekpulsita de ica por darfar atingar konsultiva statuto kom NGO en Organizuro di la Unionita Nacioni.

## ambiguajo
...
Patrick Modiano

**Jean Patrick Modiano** (n. 1945) esas Franciana skriptisto qua recevis Nobel-premio pri literaturo en 2014.

Il havas centrizita sua verkaro sur Paris dum duesma mondomilito, piktanta la graveso di tragediala eventi di trublita evo sur la destino di ordinara personi (kam Georges Simenon).
Klimato-chanjo

**Klimato-chanjo** esas chanjo en la statistikala distributo di veter-shabloni kande ta chanjo duras por plulongigita tempo (exemple yardeki til yarmilioni). Klimato-chanjo povas referar a chanjo en mezavalora veterala standi, o dum la tempala variado di vetero dum longa termino mezavalora standi (exemple plu o min extrema vetera eventi). Ol eventas pro faktori quale biotala* procedi, variado en sun-radiado recevita sur la Tero, plako-dinamiko, e volkanala erupti. Homala emisaji di certa gasi quale metano e karbodioxido anke esas signifikiva kauzi di recenta klimato-chanjo.

Klimato-chanjo esas distinta de globala varmesko. Globala varmesko esas la kreskado di mezvalora temperaturo dum la yari. Recenta globala varmesko efektigesis precipue per emidaji di karbodioxido. La plu alta mezvalora temperaturi efektigas chanji klimatala.
Apollo 7

**Apollo 7** esis misiono di la Apollo-projeto por eventuala voyajo a la luno.

Ol lansesis ye 11 di oktobro 1968. Ol esis la unesma Usana misiono portanta homi depos la tragedio di Apollo 1, en qua tri homi mortis ye la lanso-loko. Dum terala orbito, la tri membri di Apollo 7 sucesoze probis la equipajo; to posibligis la sendigo di Apollo 8 pos du monati, qua atingis orbito cirkum la luno. Apollo 7 esis la unesma Usana misiono dum qua TV-sendajo transmisesis de spaco. La membri di la misiono retrovenis a Tero ye 22 di oktobro.
Sustenebla developo

**Sustenebla developo** esas la bazala konceptajo existanta kande ulu projetas agadi por la developo homala samatempe kam probas uzar maxim efikive la naturala moyeni sendomajar severe l'ambiento*, prezervanta la naturo. Tale, "sustenebla developo" esas l'organizanta principo por l'agadi havanta kom skopo prezervar la finita moyeni existanta e samatempe provizar la bezoni di la nuna e di la futura generacioni di vivo sur la planeto.

Exempli pri projeti qui konsideras l'ideo di sustenebla developo esas l'uzo dil energii sunala o ventala qua esas abundanta e nefinita vice la fosila fueli, qua esas finita e polutanta.
Inundo Burchardi

La **inundo** **Burchardi** eventis ye la 11ma di oktobro 1634 an la litoro di Germania an la Norda Maro. Dum forta tempesto, tempest-ondi penetris la marala defensili di Schleswig-Holstein en multa loki. Cirkume 15.000 homi mortis. Pose, plura defensili ri-konstruktesis, ma granda parto del tereno sub maro-nivelo perdesis por sempre. La maxim granda parto del insulo Strand, ube du triimi de la habitanti mortis, perdesis, ma la mikra insuli Nordstrand e Pellworm restis.
Jaboatão dos Guararapes

**Jaboatão dos Guararapes** esas importanta urbo en Braziliana stato Pernambuco. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 256 km².

Ol jacas an la metropolala regiono di Recife, distanta 18 km sude de la chef-urbo dil stato.

## Referi
Thomas Christian Südhof

**Thomas Christian Südhof** (n. ye la 22ma di decembro 1955) esas Germanian-Usana biokemiisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 2013 kun Randy Wayne Schekman e James Edward Rothman.
Richard Axel

**Richard Axel** (n. ye la 2ma di julio 1946) esas Usana biologiisto qua recevis la Nobel-premio pri medicino o fiziologio en 2004.
Harold E. Varmus

**Harold Eliot Varmus** (n. ye la 18ma di decembro 1939) esas Usana biologiisto qua recevis la Nobel-premio pri medicino o fiziologio en 1989.
Richard Petty

**Richard Lee Petty** (n. ye la 2ma di julio 1937) esas Usana automobilisto qua esis championo dil konkurso NASCAR sep foyi. Til nun, ilu vinkis 7-foye la Championkonkurso pri NASCAR Cup Series por Pilotisti, la sama quanto kam Dale Earnhardt and Jimmie Johnson.
George la 3ma di Unionita Rejio

**George la 3ma** (George William Frederick) (1738 til 1820) esis rejulo di Granda Britania e rejulo di Irlando de la 25ma di oktobro 1760 til l'uniono di ca landi ye la 1ma di januaro 1801. Il pose esis rejulo di Unionita Rejio di Granda Britania ed Irlando til lua morto.

Naskinta ye la 4ma di junio 1738 che la rejala domo *Norfolk House* en London, il esis filiulo de Frederick, princo di Wals, e la princino Augusta de Saxe-Gotha. Lua regno esis plu longa kam olta dil antea reji di Anglia, e koincidis kun importanta eventi de Britaniana historio, exemple Sep-yara milito, la milito pri nedependo di Usa, Napoleonala militi e la batalio di Waterloo.

En lua oldeso, ilu subisis mentala morbo, ed ilua filiulo George, Princulo di Wals, regnis kom regento depos 1810.
Hamilton O. Smith

**Hamilton Othanel Smith** (n. ye la 23ma di agosto 1931) esas Usana biokemiisto qua recevis la Nobel-premio pri medicino o fiziologio en 1978.
Robin Warren

**John Robin Warren** (n. ye la 11ma di junio 1937) esas Australiana mediko qua recevis la Nobel-premio pri medicino o fiziologio en 2005 kun Barry James Marshall..

## Referi
Jules A. Hoffmann

**Jules Alphonse Nicolas Hoffmann** (n. ye la 2ma di agosto 1941) esas Franca biologiisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri medicino o fiziologio en 2011 kun Ralph Marvin Steinman e Bruce Alan Beutler.
John O'Keefe

**John O'Keefe** (n. ye la 18ma di novembro 1939) esas Britaniana neurociencisto naskinta en Usa, qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 2014.
May-Britt Moser

**May-Britt Moser** (n. ye la 4ma di januaro 1963) esas Norvegiana biologiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 2014.
Edvard Moser

**Edvard Ingjald Moser** (n. ye la 27ma di aprilo 1962) esas Norvegiana neurociencisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 2014.
Santa Maria, Rio Grande do Sul

**Santa Maria** esas la 5ma maxim populoza urbo dil stato Rio Grande do Sul, Brazilia. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 1780,2 km², equivalanta a 687,34 mi². Ol distas 290 km weste de Porto Alegre, la chef-urbo dil stato.

Ol esas sideyo di importanta universitato federala, *Universidade Federal de Santa Maria*.
Kirko en Ravattula

**Ristimäki en Ravattula** esas la maxim anciena loko di kirko en Finlando.

## Loko

En Ristimäki di Ravattula esas la maxim anciena loko di kirko Finlandana. Ravattula situesas en la areo di Kaarina en disto di cirkume 10&nbsp;km de Turku nord-este an la voyo vers Hämeenlinna. La loko trovesis autune ye 2013 per exkavo da la arkeologiala fakani dil Universitato di Turku. Nun Ristimäki ("Kruco-kolino") esas mikra bosko en centro di agri cereala. 

Komence prezenta Ristimäki esabis insuleto en Baltika maro, ube dum petroepoko vivis nur chaseri pri marohundi. (Dum la pos-glaciala epoko, la sulosurfaco che la litorala areo di Finlando elevas su e nova lando kreskas kontinue.) Ja ante la Kristana ero en la areo di Ristimäki esis ne-Kristana sepulteyo, ube unesma mortinto sepultesis cirkume 100 yari ante la konstrukto di la kirko.

Pose, dum epoko di la krucovoyi (1050–1200), en Ristimäki fondesis Kristana sepulteyo. Ye la komenco di Kristana ero esis kustumala, ke ne-Kristana kultoloki prenesis a Kristana uzo. Segun la C14-karbono-datizo la kirko di Ristimäki uzesis inter la yari 1180 e 1220. Tale la kirko esas datizita a la ero, kande esis la unesma kontakti inter la pre-Finlandana populeso e de-westo veninta Kristana mondumo, e kande ankore ne existis ula komuniala aktiveso.

## Kirko

La edifico di la kirko havis du chambri. En la westa parto esis mikra halo ed en la esta parto esis sakristio, ube situesis la altaro. La edifico esis 6&nbsp;m larja e 9,5&nbsp;m longa. Ye sua ero ol esis granda edifico, qua videblesis en la peizajo fore. Nur la soklala stoni restabis de la edifico. Sur la soklala stoni eventuale esis lignoza muri, e segun la studio, la muri ne brulis. Generale nova edifico konstruktesis sur la sama loko, e tale omna savo pri la plu anciena konstrukturo perdesis. Fortunoze a la studiisti, la anciena kirko di Ristimäki nur simple abandonesis.
 
Generale la kirki konstruktesis por standar en sinso esta-westa, pro ke on kredis, ke la finala puniso venas de esto. La kirko di Ristimäki esas ankore konstruktita por standar en sinso sud-westa-nord-esta. Anke omna tombi troviti (c. 300) esas exkavita esar en sinso sud-westa-nord-esta. La maxim granda parto de la tombi esas an la kirko. Anke kurta segmento di stona fenco esas trovita.

## Extera ligili
* Ravattula
* Kaarina Ravattula Ristimäki - Arkeologiset tutkimukset 2012 Universitato di Turku
Budka Suflera

**Budka Suflera** esas *rock* bando de esta Lublin, Polonia, formacita en 1974.

## Membri
* Krzystof Cugowski
* Romuald Lipko
* Mirosław Stępień
* Tomasz Zeliszewski
* Łukasz Pilch

## Albumi di atelier
* Cień wielkiej góry (1975)
* Przechodniem byłem między wami (1976)
* Na brzegu światła (1979)
* Ona przyszła prosto z chmur (1980)
* Za ostatni grosz (1982)
* Czas czekania, czas olśnienia (1984)
* Giganci tańczą (1986)
* Ratujmy co się da (1988)
* Cisza (1993)
* Noc (1995)
* Nic nie boli, tak jak życie (1997)
* Bal wszystkich świętych (2000)
* Mokre oczy (2002)
* Jest (2004)
* Zawsze czegoś brak (2009)
**10 lat samotności* (2020)
**Skaza* (2023)
Cacilda Becker

**Cacilda Becker Iaconis** (n. ye la 6ma di aprilo 1921 til la 6ma di junio 1969) esis Braziliana cinem- e teatr-aktorino.
Yves Montand

**Yves Montand** (n. **Ivo Livi** ye la 13ma di oktobro 1921 til la 9ma di novembro 1991) esis Franciana cinem-aktoro e kantisto naskinta en Italia.
Jules de Burlet

**Jules Philippe Marie de Burlet** (10 di aprilo 1844 til 1 di marto 1897) advokato e politikisto esis chefministro di Belgia de 1894 til 1896.
Josep Pla i Casadevall

**Josep Pla i Casadevall** (n. ye la 8ma di marto 1897 til 23ma di aprilo 1981) esis Hispaniana skriptisto.
Isamu Akasaki

**Isamu Akasaki** (n. ye la 30ma di januaro 1929 til la 1ma di aprilo 2021) esis Japoniana fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 2014.
Shuji Nakamura

**Shuji Nakamura** (n. ye la 22ma di mayo 1954) esas Japoniana fizikisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri fiziko en 2014 kun Isamu Akasaki e Hiroshi Amano.
William Esco Moerner

**William Esco Moerner** (n. ye la 24ma di junio 1953) esas Usana fiziko-kemiisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri kemio en 2014 kun Eric Betzig e Stefan Walter Hell.
Belford Roxo

**Belford Roxo** esas urbo en Braziliana stato Rio de Janeiro. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas km².

Ol apartenas a la metropolala regiono di Rio de Janeiro.
Martin Karplus

**Martin Karplus** (n. ye la 15ma di marto 1930) esas Usana kemiisto naskinta en Austria qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri kemio en 2013 kun Arieh Warshel e Michael Levitt.
Michael Levitt

**Michael Levitt** (n. ye 9ma di mayo 1947) esas Usan-Israelana biofizikisto naskinta en Sudafrika, qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri kemio en 2013 kun Arieh Warshel e Martin Karplus.
John Philip Sousa

**John Philip Sousa** (n. ye la 6ma di novembro 1854 til 6ma di marto 1932) esis Usana kompozisto di marcharii.
Yas (kantisto)

**Yas** (n. kom *Yaser Bakhtiari* ye la 20 di junio 1982) esas Iranna cinem-aktoro, muzikisto, rap-kantisto e kansonifisto.
Venera 4

**Venera 4** esis kosmosondilo di Soviet-Uniono, de la Venero-serio di sondili qui exploris la planeto Venuso.  Ol esis la unesma sondilo qua sendis informeso pri la atmosfero di altra planeto. La sondilo esis desegnata por flotacado, kaze ke la surfaco esus aquo; tamen nula aquo esis trovata.

Ol lansesis ye 12 di junio 1967. Ye 18 di oktobro 1967 ol arivis ye  Venuso. Dum ke ol proximeskis, la segmento por explorar la planeto separis su e falis tra la atmosfero, lentigata da parafalo. Dum 93 minuti ol transmisis informeso pri la atmosferala preso e temperaturo; transmisi cesis ye alteso 27 km, la alta preso aplastante la sondilo.

La informeso sugestis ke, ye la surfaco, temperaturo esas 500 gradi e preso esas 75-foyi di Terala preso. La kemiala kompozeso di la atmosfero di Venuso esis cirkume 90 procento de karbo-bi-oxo, kelka procento de nitro e min kam 1 procento de oxo.
Basel

**Basel**esas la triesma maxim populoza urbo di Suisia, dop Zürich e Genève. Segun statistiki de 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 23,85 km².

Ol situesas nord-weste Suisia, apud fluvio Rheno, an la frontiero kun Francia e Germania. L'oficala linguo dil urbo esas la varianto de la Germana parolata en Suisia. Basel judikesas kom "kulturala chef-urbo" di Suisia, ed esas famoza pro lua muzei, inkluzite *Kunstmuseum*, qua esis l'unesma kolekturo pri arto acesebla a publika vizitado. L'urbo havas entote 40 muzei, pro to ol esas un ek la maxim granda kulturala centri de Europa, proporcionale a lua habitantaro.

Lua universitato, fondita en 1460, esas la maxim anciena de Europa. Lua longa historio pri intekektala toleremeso transformis ol en sekura loko por pensisti, exemple Erasmus de Rotterdam, Friedrich Nietzsche, Carl Gustav Jung, ed altri.

## Geografio

La reliefo di Basel ne esas multe kolinoza. Lua mezavalora altitudo esas 260 metri e lua maxim alta punto, *Wasserturm Bruderholz*, jacas 366 metri super la marala nivelo.

La klimato dil urbo esas oceanala (*Cfb* segun la klimatala klasifikuro da Köppen) kun multa influo kontinentala. Pro to, ol povas havar kelka dii nivoza dum vintro, e someri varma o mem varmega. La mezavalora temperaturo en januaro esas 2,2°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en julio esas 20,2°C.

Ne existas monato komplete senpluva. La maxim pluvoza monato esas mayo, kun mezavalore 98 mm, kontre ke la maxim sika monato esas februaro, kun mezavalore 42 mm. La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 842 mm.

## Referi
Rheno

**Rheno** esas Europana fluvio. Ol originas en Suisia, en la sud-estala Suisa Alpi, e fluas alonge la frontieri inter Suisia ed Austria, inter Suisia e Germania, e la frontiero inter Francia e Germania, pose tra Rhenlando-Palatenio e tra Nederlando, e fine debushas an Norda Maro. La maxim populoza urbo en lua baseno esas Köln, havanta plu kam  habitanti. Rheno esas longa de cirkume 1230 km.

Dum l'Antiqueso, ol esis la nordala frontiero di Romana imperio, e de ta epoko ol esas vivala navigebla voyo por transporto di vari de la litoro a regioni mar-fora, ed inverse.
Danubio

La **Danubio** esas Europana fluvio. Ol fluas tra, o tushas la bordi di, dek landi: Germania, Austria, Slovakia, Hungaria, Kroatia, Serbia, Romania, Bulgaria, Moldova ed Ukraina. 

Olua longeso esas cirkume 2870 km.
William la 4ma dil Unionita Rejio

**William la 4ma** (William Henry) (1765 til 1837) esis rejulo dil Unionita Rejio di Granda Britania ed Irlando de la 26ma di junio 1830 til lua morto.

Il esis filiulo di George la 3ma e fratulo di George la 4ma.

Ilu havis nula legitima filii. Un ek ilua ne-legitima filii, kun ilua amorantino, l'aktorino Dorothea Jordan, esis ancestro de la chefministro di Unionita Rejio David Cameron.
Amol

**Amol** esas urbo en Iran. Segun la demografiala kontado di 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 21 km².

## Referi
Stefan Walter Hell

**Stefan Walter Hell** (n. ye la 23ma di decembro 1962) esas Germana fiziko-kemiisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri kemio en 2014 kun Usani Eric Betzig e William Esco Moerner.
George la 2ma di Granda Britania

**George la 2ma** (George Augustus) esis rejo di Granda Britania e rejo di Irlando, e duko di Braunschweig-Lüneburg, de 11ma di junio 1727 til lua morto. Ilu naskis ye la 30ma di oktobro 1683 en Hanover e mortis ye la 25ma di oktobro 1760 en London. Il esis la lasta Britaniana rejo naskinta exter Granda Britania.

Ilua precedanto esis lua patro George la 1ma, ed ilua sucedanto esis ilua nepotulo George la 3ma, qua esis filiulo di Frederick Louis, Princo di Wals.
Internaciona konsilantaro por cienco

**Internaciona konsilantaro por cienco** (ICSU) esas internaciona neguvernala organizuro konsakrita a internaciona koopero pri la developo di la cienci. Lua membri esas nacionala korpi ed internaciona ciencala unionuri. De 2012, ol inkluzas 120 plurdiciplinala nacionala ciencala membri, konsorti ed observanti reprezentanta 140 landi e 31 internaciona, diciplinata ciencala unionuri. ICSU anke havas 22 ciencala konsorti.
Instagram

**Instagram** esas enlinea movebla fotopartiganta, videopartiganta e sociala-retala servo qua permisas sua uzanti prenar fotografuri e videi, e partigar li che diversa sociala-retala platformi, quala Facebook, Twitter, Tumbir e Flickr.

Distingiva traito esas ke ol limitizas fotografuri en quadrata formo, simila a Kodak Instamatic e Polaroid imaji, kontre la 4:3 aspekto proporciono kustume uzita da movebla aparato kameri. Uzanti povas anke aplikar numerala filtrili a lua imaji. La maxima duro por Instagram-videi esas 15 sekundi.

Instagram kreesis da Kevin Systrom e Mike Krieger, e lansesis en oktobro 2010. La servo rapide ganis populareso, kun plu kam 100 milion aktiva uzanti de aprilo 2012. Instagram esas distributita per Apple App Store, Google Play e Windows Phone Store suporto por l'app* esas disponebla por iPhone, iPad, iPod Touch, ed Android recevili, kande triesmo instagram appi* esas disponebla por Blackberry 10 e Nokia-Symbian aparati.

La servo kompresis da Facebook en aprilo 2012 po cirkum US$1 miliardo en pekunio ed acioni. Instagram augmentis 23%, kande Facebook, kom parenta societo, nur kreskis 3%.
George la 1ma di Unionita Rejio

**George la 1ma** (George Louis; en la Germana: Georg Ludwig) esis rejo di Granda Britania e rejo di Irlando, de la 1ma di agosto 1714 til lua morto. Il esis duko di Braunschweig-Lüneburg de 23 di januaro 1698 til lua morto. Il naskis ye la 28ma di mayo 1660 en Hanover e mortis ye la 11ma di junio 1727 en Osnabrück. 

Ilua precedanto esis Rejino Anne, ed ilua sucedanto esis ilua filiulo George la 2ma.

Ilu heredis la dukio di Braunschweig-Lüneburg de sua patro Ernst August.

Ilua matro esis Sophia de Palatenio, qua esis decendinto di James la 1ma di Anglia. Sophia preske divenis rejino di Granda Britania, tale segun la aranjuro di 1701 pri la sucedo di la krono di Anglia (plu tarde la krono di Granda Britania). Rejino Anne, qua regnis de 1702, havis nula filii, ed elua saneso esis durante desbona. Anne mortis, evante 49 yari ye la 1ma agosto 1714, kurte pos la morto di Sophia, e Georg Ludwig divenis rejulo.
Castel Goffredo

**Castel Goffredo** esas urbo en la regiono Lombardia, Italia. Segun statistiki dil yaro 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 42,4 km².
Winnipeg

**Winnipeg** esas la precipua e maxim granda urbo di la Kanadana provinco Manitoba.  Segun la demografiala kontado di 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 464,09 km². Ol situesas proxim la longitudala centro di Nord-Amerika, ye la kunfluo di la Reda Fluvo e la Assiniboine-Fluvio. 

La urbo esis enkorpigata ye 8 di novembro 1873.

Ca regiono esis antee la Kolonio di la Reda Fluvio, qua esis establisata en 1811. En 1869 eventis rebeleso en la regiono: konflikto inter lokala provizora guvernado di le Métis, direktata da Louis Riel, e nova koloniisti de la esto. La rebeleso esis haltigata, quo duktis a la introdukto di Manitoba kom nova provinco di Kanada en 1870.
St. John's, Newfoundland e Labrador

**St John's** esas la precipua e maxim populoza urbo en Kanadana provinco Newfoundland e Labrador. Segun la demografiala kontado di 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 445,88 km².

Jacanta ye la estala extremajo di la Avalon-peninsulo en la insulo Newfoundland, ol esas la maxim anciena urbo di Kanada.
Charlottetown

**Charlottetown** esas maxim populoza urbo di Kanadana provinco Prince Edward Island. Segun la demografiala kontado di 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 44,27 km². Ol esas centro di metropolala regiono kun  habitanti ye la sam yaro.

L'urbo nomizesis pro Charlotte de Mecklenburg-Strelitz, spozino di George la 3ma di Unionita Rejio.
Utrecht

**Utrecht** esas la precipua e maxim granda urbo di la samnoma provinco, en Nederlando. Segun statistiki por 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 99,21 km². Utrecht esas la quaresma urbo en Nederlando egarde habitantaro.

La centrala quartero di Utrecht havas multa strukturi de la mezepoko. La Katedralo di St Martin esas notinda pro olua Gotik arkitekturo.

L'Universitato di Utrecht, establisita ye la 21ma di marto 1636, esas la maxim granda universitato en Nederlando, havanta plu kam 31 mil studenti. L'urbo anke havas altra universitati e fakultati e, pro lua centrala lokizo en la lando, ol esas importanta centro por transporti choseala e ferovoyala. La maxim importanta ferovoyala staciono di Nederlando, *Utrecht Centraal*, jacas ibe.

## Historio

**Tram-atento**

La 18ma di marto 2019 mortis quar personi e vundesis sis personi pro atento en tramo sur la *placo di la 24ma di Oktobro*. L'atentinto esis religioza frenezio