1995

La yaro **1995** (MCMXCV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Gregoriala kalendario. Ol esis la 995ma yaro di la duesma yarmilo, la 95ma yaro di la 20ma yarcento, e la 6ma yaro di la yari 1990a.

## Eventi
### [[Kosmo]]
* 9ma di januaro - Valeri Polyakov atingas 366 dii en kosmo, quo esas nova rekordo.
* 14ma di marto - Norman Thagard esas unesma Usan astronauto qua flugas aden kosmo per Rusa fuzeo.
* 22ma di marto - Valeri Polyakov tervenas de Mir pos 438-dia flugo rekordala.
* 29ma di junio - Spaco-paromo Atlantis, de Usa, sucese atachas su a Rusa kosmo-staciono *Mir*.
* 23ma di julio - Kometo Hale-Bopp deskovresas.
* 1ma di novembro - NASA perdas kontakto kun probilo Pioneer 11.

### [[Mondo]]
* 1ma di januaro - Mondal organizuro pri komerco remplasas GATT.
* 28ma di januaro - Boxisto Konstantin Czyu divenas championo dil International Boxing Federation (IBF) en kategorio ad 63,5 kg.
* 11ma di mayo - En New York, plua kam 170 stati decidas prolongar senkondicione l'abnego dil developo di nuklear armi por nefinita tempo.
* 23ma di mayo - On publikigas programigo-linguo Java.
* 27ma di novembro - Hispana Javier Solana inauguras konfero di 27 landi en Barcelona. La skopo esas krear libera-komercal areo che Mediteraneo, diminutar influo Usana en l'areo, e kombatar kontre fundamentalismo.
* 30ma di novembro - Javier Solana surprizante divenas kandidato a posteno di chefo di NATO, ma 52 Usana parlamentani opozas lo.

### [[Europa]]
* 1ma di januaro - Finlando, Suedia ed Austria unionas su ad Europana Uniono.
* 18ma di januaro - En sudala Francia, Vallon-Pont-d'Arc, on deskovras pikturi en groto, evanta de 17.000 til 20.000 yari ante nun.
* 26ma di februaro - La maxim anciena koloko-banko di Unionita Rejio, *Barings PLC*, bankrotas, pro ke la kurtajero perdis 1,4 miliardi dolari en borso di Tokyo.
* 1ma di marto - En Polonia, chefministro Waldemar Pawlak renuncas. Ex-komunista Jozef Oleksy sucedas ilu.
* 26ma di marto - Schengen-konvenciono, qua eliminis transfrontiera kontrolo di personi efikeskas en diversa Europana landi.
* 17ma di mayo - En Francia, Jacques Chirac divenas prezidanto.
* 28ma di mayo - Ter-tremo kun forteso 7.6 che skalo di Richter frapas Neftegorsk, Agideyia, Rusia. Du triimo de la habitanti (2.000) perisas.
* 2ma di junio - Milital aeroplano F-16 Usana pafesas infre en Bosnia e Herzegovina.
* 15ma di junio - Ter-tremo kun forteso 6.2 che skalo di Richter frapas urbo Aigio, en Grekia, efektigas granda destruktado e produktas multa morti.
* 21ma di novembro - Pos pakto signatita en Dayton, Ohio, l'interna milito en Bosnia e Herzegovina finas.
* 14ma di decembro - Prezidanti di Bosnia e Herzegovina, Kroatia e Serbia subskribas paco-pakto en Paris.
* 15ma di decembro - Europana Uniono decidas en Madrid uzeskor Euro-valuto depos la 1ma di januaro 1999.

### [[Azia]]
* 6ma di januaro - En Manila, Filipini, eventas fairo en lojeyo. Policisti trovas ibe bombifeyo e komputero, qua kontenas projeti di al-Kaida por kaptor 11 aeroplani ye la 21ma di januaro.
* 17ma di januaro - Ter-tremo kun forteso 7.2 che skalo di Richter frapas Kobe, Japonia, e produktas 5.000 morti.
* 20ma di marto - Che metropoliteno* di Tokyo membri di sekto *Aum Shinrikyo* lasas sarino-gaso, qua mortigas 12 homi e traumatizas 5.500.
* 14ma di mayo - Dalai Lamao deklaras ke lor sis-evanta Gedhun Choekyi Nyiman Panche esas la 11ma riinkarnaco di Lamao.
* julio - Irak anuncas ke ol finos kunlaboro kun armo-serchisti di UN, se komercala blokado ne dissolvesas ante la fino di agosto.
* 9ma di julio - Interna milito en Sri-Lanka: Sri-Lankan aer-armeo bombardas urbeto Navaly, norde de la lando, e mortigas 125 civili.
* De 21ma til la 26ma di julio - Popul-Republiko Chinia pafas pavorigante fuzei an rivo di Taiwan pos la vizito dil prezidanto Lee Teng-hui ad Usa.
* 4ma di novembro - Chefministro di Israel Ichak Rabin mortigesas en Tel Aviv.
* 7ma di novembro - Tifono *Angela* devasts Filipini e Vietnam, e produktas 882 morti.

### [[Afrika]]
* 3ma di marto - Paco-trupi di UN retretas ek Somalia.
* 10ma di novembro - En Nigeria, medio-aktivisto Ken Saro-Wiwa ed ok altri Ogoniani linchesas.
* 21ma di novembro - Eventas granda ter-tremo de nordal Afrika til Israel.

### [[Nord-Amerika]]
* 31ma di januaro - Prezidanto Bill Clinton atribuas presto di 20 miliardi dolari por Mexikia por stabilizor l'ekonomio.
* 15ma di februaro - FBI arestas Kevin Mitnick, qua invadis multa deki de informatikoprogrami.
* 19ma di aprilo - Atento per bombo da Timothy McVeigh en Oklahoma-urbo produktas 168 morti.
* 27ma di mayo - En Charlotteville, Virginia, Usan aktoro Christopher Reeve ("La Superhomo") falas desur kavalo e paralizas.
* 16ma di oktobro - Asemblajo nomizita *Million Man March* eventas en Washington DC, ed unionas de 400 mil til 1,5 milion Afro-Amerikani, por vokar l'atenco di Demokrata e Republikana partisi pri la granda chomeso inter Usana negri.
* 30ma di oktobro - Kebekiana separatisti falias lor elekto pri separeso de Kanada.
* 22ma di novembro - *Toy Story*, unesma animo-cinematografuro kreita da komputero, lansesas en Usa.

### [[Sud-Amerika]]
* 1ma di januaro - Mercosur, kontrato inter Arjentinia, Brazilia, Uruguay e Paraguay pri libera komerco, efikeskas.
* 1ma di januaro - Fernando Henrique Cardoso divenas prezidanto di Brazilia.
* 14ma di mayo - Carlos Saúl Menem rielektesas prezidanto di Arjentinia.

### [[Oceania]]
* 13ma di junio - Prezidanto di Francia anuncas ke Francia prolongos nukleara probi en Pacifiko.

## Naski

* 3ma di januaro - Kim Ji-soo, Sud-Koreana kantistino
* 6ma di januaro - Michaela DePrince, Sierraleonan-Usana dansistino (m. 2024)
* 7ma di januaro - Yulïya Pwtïnceva, Kazakstanana tenisistino
* 16ma di januaro - Takumi Minamino, Japoniana futbalisto
* 26ma di januaro - Muslim Magomedov, Rusa MMA-luktisto
* 30ma di januaro - Viktoria Komova, Rusa gimnastikistino

* 31ma di januaro - Nina Sublatti, Gruziana kantistino
* 16ma di februaro - Vladimir Fedoseyev, Rusa shakoludistulo
* 17ma di februaro - Madison Keys, Usana tenisistino
* 18ma di februaro - Samantha Crawford, Usana tenisistino
* 18ma di februaro - Konstantin Okulov, Rusa hokeisto
* 28ma di februaro - Katharina Hering, Germana tenisistino
* 6ma di marto - Peyman Keshavarzi, Iranana futbalisto
* 8ma di marto - Jamie Loeb, Usana tenisistino
* 17ma di marto - Anastasia Martyusheva, Rusa artala sketistino
* 15ma di aprilo - Yulia Inshina, Rusa e Azerbaijana gimnastikistino
* 16ma di aprilo - Maegan Manasse, Usana tenisistino
* 28ma di aprilo - Nadine Jarosch, Germana gimnastikistino
* 3ma di mayo - Celeste Buckingham, Slovaka kantistino
* 10ma di mayo - Aya Nakamura, Maliana-Franciana kantistino
* 11ma di mayo - Sachia Vickery, Usana tenisistino
* 12ma di mayo - Irina Hromachyova, Rusa tenisistino
* 12ma di mayo - Tamara Korpatsch, Germana tenisistino
* 14ma di mayo - Kelly Gale, Sueda manekinino
* 18ma di mayo - Manas Abdrasul uulu, Kirgiziana futbalistulo
* 28ma di mayo - Lukas Gage, Usan aktoro
* 5ma di junio - Troye Sivan, Australian aktoro, kantisto e manekino
* 16ma di junio - Joseph Schooling, Singapurana natistulo
* 19ma di junio - Raphael Veiga, Braziliana futbalisto
* 30ma di junio - Allie Kiick, Usana tenisistino

* 5ma di julio - Pusarla Venkata Sindhu, Indiana badmintonistino
* 14ma di julio - Serge Gnabry, Germana futbalisto
* 18ma di julio - Gabi Portilho, Braziliana futbalistino
* 31ma di julio - Taylor Ng, Usana tenisistino
* 8ma di agosto - Ganboldin Gandelger, Mongoliana futbalisto
* 14ma di agosto - Léolia Jeanjean, Franca tenisistino
* 22ma di agosto - Dua Lipa, Britaniana kantistino
* 4ma di septembro - Oliwer Kaski, Finlandana hokeisto
* 5ma di septembro - Sebastian Gorčík, Cheka hokeisto
* 12ma di septembro - Steven Gardiner, Bahaman atleto pri 400-metra kurado
* 12ma di septembro - Leonie Tepe, Germana aktorino
* 22ma di septembro - Aleksandra Prijović, Serbiana kantistino
* 29ma di septembro - Alice Matteucci, Italiana tenisistino
* 9ma di oktobro - Charlotte Klasen, Germana tenisistino
* 2ma di novembro - Rafael Vitti, Brazilian aktoro
* 30ma di novembro - Victoria Duval, Usana tenisistino
* 9ma di decembro - Natalia Siedliska, Germana tenisistino
* 14ma di decembro - Yulia Belokobilskaya, Rusa gimnastikistino
* 18ma di decembro - Barbora Krejčíková, Cheka tenisistino
* 31ma di decembro - Gabby Douglas, Usana gimnastikistino

## Morti
* 1ma di januaro - Eugene Wigner, Hungara-Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1902)

* 2ma di januaro - Siad Barre, diktatoro di Somalia (n. 1919)
* 9ma di januaro - Souphanouvong, unesma prezidanto di Laos (n. 1909)
* 17ma di januaro - Miguel Torga, Portugalana skriptisto (n. 1907)
* 18ma di januaro - Adolf Butenandt, Germana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1903)
* 2ma di februaro - Donald Pleasence, Britanian aktoro (n. 1919)
* 3ma di februaro - Nicolás Lindley López, militisto e prezidanto di Peru (n. 1908)
* 4ma di februaro - Patricia Highsmith, Usana skriptisto (n. 1921)
* 9ma di februaro - David Wayne, Usan aktoro (n. 1914)
* 14ma di februaro - U Nu, ex-chefministro di Myanmar (n. 1907)
* 25ma di februaro - Rudolf Hausner, Austriana piktisto, desegnisto e skultisto (n. 1914)
* 1ma di marto - Georges J. F. Köhler, Germana biologiisto, Nobel-laureato (n. 1946)
* 3ma di marto - Howard W. Hunter, Usana reguliero e politikisto, prezidanto di Mormon-eklezio (n. 1907)
* 14ma di marto - William Alfred Fowler, Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1911)

* 2ma di aprilo - Hannes Alfvén, Sueda fizikisto, Nobel-laureato (n. 1908)
* 3ma di aprilo - Gracita Morales, Hispan aktorino (n. 1938)
* 6ma di aprilo - Ioannis Alevras, prezidanto di Grekia (n. 1912)
* 6ma di aprilo - Vieno Johannes Sukselainen, chefministro di Finlando (n. 1906)
* 10ma di aprilo - Morarji Desai, chefministro di India (n. 1896)
* 12ma di aprilo - Ezra Clark Stillman, Usana linguisto, prezidinto di IALA (n. 1907)
* 18ma di aprilo - Arturo Frondizi, prezidanto di Arjentinia (n. 1908)
* 25ma di aprilo - Ginger Rogers, Usan aktorino, dansisto (n. 1911)
* 3ma di mayo - Nicolás Lindley López, militisto e prezidanto di Peru (n. 1908)
* 5ma di mayo - Mihail Botvinnik, Rusa shakoludo-championo (n. 1911)
* 12ma di mayo - Karl Vennberg, Sueda poeto (n. 1910)
* 14ma di mayo - Christian B. Anfinsen, Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1916)
* 18ma di mayo - Henri Laborit, Franca biologiisto e filozofo (n. 1914)
* 21ma di mayo - Annie M. G. Schmidt, Nederlandana skriptisto (n. 1911)
* 24ma di mayo - Harold Wilson, Britaniana politikisto, chefministro du foyi (n. 1916)
* 8ma di junio - Juan Carlos Onganía, prezidanto di Arjentinia (n. 1914)

* 23ma di junio - Jonas Salk, Usana mediko, inventinto di poliomielito-vacino (n. 1914)
* 25ma di junio - Ernest Walton, Irlandana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1903)
* 30ma di junio - Sicco Mansholt, prezidanto di Europana Komisitaro (n. 1908)
* 29ma di junio - Lana Turner, Usan aktorino (n. 1921)
* 4ma di julio - Eva Gabor, Hungara aktorino (n. 1919)
* 5ma di julio - Takeo Fukuda, chefministro di Japonia (m. 1905)
* 17ma di julio - Juan Manuel Fangio, Arjentinian automobilisto (n. 1911)

* 9ma di agosto - Jerry Garcia, Usana muzikisto (Grateful Dead) (n. 1942)
* 21ma di agosto - Subrahmanyan Chandrasekhar, Indiana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1910)
* 30ma di agosto - Sterling Morrison, Usana muzikisto e kompozisto (Velvet Underground) (n. 1942)
* 30ma di agosto - Lev Polugayevski, Rusa shakoludisto (n. 1934)
* 4ma di septembro - Paulo Gracindo, Brazilian aktoro (n. 1911)
* 9ma di septembro - Marina Núñez del Prado, Boliviana skultistino (n. 1908)
* 9ma di oktobro - Alec Douglas-Home, Britaniana politikisto, chefministro (n. 1903)
* 9ma di oktobro - Kukrit Pramoj, chefministro di Tailando (n. 1911)
* 24ma di oktobro - Émile Jonassaint, prezidanto di Haiti (n. 1913)
* 26ma di oktobro - Wilhelm Freddie, Dana piktisto (n. 1909)
* 31ma di oktobro - Bill Rowling, chefministro di Nova-Zelando (n. 1927)

* 4ma di novembro - Ichak Rabin, chefministro di Israel, mortigita (n. 1922)
* 4ma di novembro - Gilles Deleuze, Franca filozofo (n. 1925)
* 13ma di novembro – Irja Klemola, astronomino ed esperantistino (m. 1898)
* 18ma di decembro - Konrad Zuse, Germana injenioro, konstruktisto dil unesma komputero funcioninta (n. 1910)
* 22ma di decembro - James Meade, Angla ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1907)
* 25ma di decembro - Dean Martin, Usan aktoro (n. 1917)

## Nobel-premiiziti
* Fiziko: Martin L. Perl, Frederick Reines
* Kemio: Paul J. Crutzen, Mario J. Molina, Frank Sherwood Rowland
* Fiziologio o Medicino: Edward Bok Lewis, Christiane Nüsslein-Volhard, Eric F. Wieschaus
* Literaturo: Seamus Heaney
* Paco: Joseph Rotblat, Pugwash-konfero pri Cienci e Mondal Aferi
* Ekonomiko: Robert Emerson Lucas, Jr.

## Referi