open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Hector Berlioz

**Louis Hector Berlioz** (1803 til 1869) esis Franciana kompozisto di Romantikismo.

## ''Simfonio fantastika''
Ye la 5 di decembro 1830 en Paris esis la unesma pleado di ilua granda orkestrala verko: *Epizodo de la vivo di artisto, simfonio fantastika en kin parti*. Ol esis dedikata a Nikolai la 1ma di Rusia. Berlioz skribis la verko por expresar sua nerespondizata amoro di la aktorino Harriet Smithson, quan il unesmafoye vidis en 1827 en la dramato *Hamlet* da Shakespeare. Harriet ne asistis ca unesma pleado, ma el pose audis la verko. Li esis mariajata en 1833; la mariajeso ne esis sucesoza.

## ''Harold en Italia''
Ye la 23ma di novembro 1834, lia verko *Harold en Italia* por alto ed orkestro pleeesis unesmafoye. Ol inspiresis da la poemo *Childe Harold's Pilgrimage* da Byron. Berlioz kompozis ol por Niccolò Paganini, qua recente aquirabis alto facita da Stradivarius e demandis nova kompozuro en qua il povis plear sua instrumento. Tamen Paganini, plu tarde regardante la kompleta verko, ne deziris plear ol pro ke la parto por alto ne esas suficante salianta; il ne partoprenis la unesma pleado. Kande il unesmafoye audis la verko en decembro 1838, il multe prizis ol ed il sendis gratulanta mesajo a Berlioz, kun 20,000 franki. 

## Sejorno en St. Peterburg e Moskva
Ye la 12ma di januaro 1868 la kompozisto ye la fino dil sejorno di un semano en Moskva esis honorata gasto ye receveso en la Halo di la Nobelaro; multa lokala eminenti asistis ca evento. Dum la sejorno il direktis du koncerti, di qua la duesma eventis en la Halo di la Nobelaro. Berlioz pleis muziko da Händel, Mozart, Beethoven, Glinka e su ipsa. Co esis la duesma vizito di Berlioz a Moskva; amba viziti esis exkursi de plu longa sejorni en St. Peterburg. En 1847 il pasis du semani en Moskva ed il direktis un koncerto. Berlioz judikis ke la duesma vizito esis la plu sucesoza, nam la muzikisti en Moskva en 1868 esis plu habila.

## Lasta yari
Il kompozis nulo pos la decepti pri lua esforci aranjar pleado di lua opero *Les Troyens*. L'opero, en kin akti, duris kin hori; nur parto di la verko esis pleata ye la Théâtre‐Lyrique en Paris en novembro 1863. La sejorno en St. Peterburg e Moskva detrimentis ilua saneso, ed il divenis gradope plu febla. Il mortis ye 8 di marto 1869, en sua hemo en Paris, evante 65 yari. Il esis interigata en la tombeyo di Montmartre.
Al-Kateb k Godwin

**Al-Kateb k Godwin** esis importanta korto-kazo decidita da la Supra Korto di Australia ye la 6ma di agosto 2004. Ol esis pri viro sen irga civitaneso qua enkarcerigesis sub la legala sistemo di Australia, qua igis ke omna enmigranti en ta kazo mustis ditenesar. Lua apliko por protekto refuzesis, e pro ke lu ne esis civitano di irga lando, nula lando aceptis lu. La problemo en ica kazo esis ka ne-definata diteneso esas legala o ne, e fine la korto decidis ke la respondo esas yes.

Ahmed Al-Kateb naskis en Kuwait en 1976, e lua gepatri esis de Palestina. Pro ta motivo ilu nultempe ganis civitaneso de irga lando, ed esis sennacionaneso. Ilu voyajis per navo en decembro 2000, arivis sen pasporto, e ditenesis sub la *Migration Act* (l'Australiana lego pri migrado adoptita en 1958).

La korto konsideris pri du precipua questioni:
# Sub la migrado-lego, ka la stato povas ditenar ula persono senlimite?
# Se yes, ka la lego esas kontrekonstituca?

La respondo pri la unesma esas no, e do la korto decidis ke la lego ne esas kontre la konstituco.
Harold Lloyd

**Harold Clayton Lloyd** (1893 til 1971) esis Usana cinem-aktoro di komedii. De 1914 til 1947 il partoprenis en cirkume 200 komedii, di qui kelka dum l'epoko di la muta cinematografo.

Il naskis en 1893 en Burchard, Nebraska; il unesmafoye aparis en filmo en Kalifornia cirkume 1912. Il laboris kun la filmifisto Hal Roach de 1913 til 1924, e dum ta periodo il developis sua fiktiva karaktero, qua divenis aplomboza optimisto. De 1924 il produktis sua filmi. De 1929 oli havis sono; ilua filmi duris reguloze aparar til 1938.
Pierre Curie

**Pierre Curie** (15ma di mayo 1859 til la 19ma di aprilo 1906) esis Franciana fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 1903, kun lua spozino Marie Curie e Henri Becquerel.
Nicéphore Niépce

**Nicéphore Niépce** (n. **Joseph Niépce** ye la 7ma di marto 1765 til la 5ma di julio 1833) esis Franca inventisto, qua deskovris la procedi di fotografo kune Jacques Daguerre. Niépce kreis procedo nomizita "heliografado", qua posibligis enrejistrar imajo en surfaco qua pose uzesas por facar imprimuri sur papero.
Glenn T. Seaborg

**Glenn Theodore Seaborg** (1912 til 1999) esis Usana kemiisto qua deskovris 10 elementi e recevis la Nobel-premio pri kemio en 1951.
Hugh O'Brian

**Hugh O'Brian** (n. **Hugh Charles Krampe** en 1925 til 2016) esis Usana cinem-aktoro, famoza por la personajo *Wyatt Earp*.
Pedro la 1ma

Pedro la 1ma''' esas nomo de 3 reji:

* Pedro la 1ma di Portugal, rejo di Portugal dum la 14ma yarcento
* Pedro la 1ma di Brazilia e la 4ma di Portugal, qua esis rejo di Brazilia e pose di Portugal
* Pedro la 1ma di Kastilia, rejo di Kastilia (nune parto de Hispania)
Dick Sargent

**Dick Sargent** (n. **Richard Cox**, 1930 til 1994) esis Usana televizion-aktoro konocita pro lua rolo kom spozo di *Samantha* (personajo di Elizabeth Montgomery) en la televiziono-komedio *Bewitched*.
Moses Blah

**Moses Zeh Blah** (n. ye la 18ma di aprilo 1947 til la 1ma di aprilo 2013) militestro e diplomacisto esis prezidanto di Liberia de la 11ma di agosto til la 14ma di oktobro 2003.
Molise

**Molise** esas un ek la 20 regioni di Italia, jacanta centr-este de la lando. Segun statistiki por 2023, ol havis  habitanti.

## Historio

Restaji pri homala habitado de Paleolitiko trovesis che arkeologiala loko Isernia La Pineta, un ek la maxim anciena de Italia. Ante Romana epoko, la regiono habitesis dal Samniti, qui esis precipue pastori e militeri, e vivis precipue en Isernia ed en la ruro di Campobasso. Cirkume la 4ma yarcento aK li komencis mantenar kontakto kun Roma e komencis tale nomizita "Samnita militi". Romani gradope konquestis la regiono, ed en 88 aK Samniti revoltis kontre Romana diktatoro e generalo Lucius Cornelius Sulla, sensucese.

## Geografio

Molise havas entote  km², de qui cirkume 53% kovresas da monti e la cetera da kolini. La montoza regiono konsistas ek montokateni di Apenini. Tale nomizita *Monti della Meta* esas montokateno an la limito inter Molise, Lazio ed Abruzzo. Existas poka arei plana, e l'existanta esas mikra, exemple en urbeto Bojano. Malgre plu rara kam en altra regioni Italiana, povas eventar ter-tremi en Molise.

La precipua aquoflui di la regiono esas fluvii Trigno, longa de 85 km, e Biferno, longa de 84 km. Lia aqui fluas kom torenti: lua aqui augmentas kun pluvii vintrala e desfrosto printempal, e diminutas dum somera sika sezono. Fluvio Volturno, longa de 175 km, anke trairas Molise partale, til debushar an gulfo Gaeta, che Tirreno. La maxim granda lago di la regiono esas Occhito, artificala lago an la frontiero inter Molise e provinco Foggia, en Apulia.

## Ekonomio

Pro lua mikra quanto di habitanti, l'ekonomio di Molise esas poke developata kompare altra regioni Italiana. Primara sektoro esas la precipua fonto di ekonomiala revenuo. Industrii koncentresas en poka regioni: Termoli, Campobasso-Bojano, Campobasso-Ripalimosani e Venafro-Pozzilli.

Naturala ambiento preske netushita e neexisto di polutajo esas atraktivi por turisti, nome plajala urbeti Termoli, Campomarino, Montenero di Bisaccia e Petacciato, e montala loki Campitello Matese e Capracotta, e la nacionala parko di Abruzzo, Lazio e Molise.

## Referi
Veneto

**Veneto** esas regiono di Italia, jacanta nord-este de la lando. Lua chef-urbo esas Venezia. Ol esas la 4ma maxim populoza regiono di la lando, dop Lombardia, Lazio e Kampania.

**Bazala fakti pri Veneto.**
## Historio
Inter la 2ma e l'1ma yarmilo aK, la regiono habitesis dal *Euganei*, populo ancestro dil Italiki, qui habitabis la peninsulo Italiana dum l'expanso di Roma. Dum la 7ma e 6ma yarcenti aK, Etruriani e Greki arivis an la regiono e  mixis kun lokala habitanti. En 181 aK, Romani fondis kolonio en Aquileia, por protektar la regiono de invadi dal populi Carni ed Istri. En 49 aK, Iulius Caesar donas Romana civitaneso a lua habitanti.

Santa Markus Evangeliisto portis kristanismo a la regiono. En 168 o 169 komencis l'unesma invadi da barbari, qui spoliis urbeto Oderzo. Dum la 5ma yarcento, Huni, Heruli e fine Ostrogoti komandita da Teodorik la granda invadis la regiono, e la lasta kreis rejio en la regiono en 493. La dominaco di Ostrogoti finis dum la 6ma yarcento, kande Bizancani invadis la regiono en 568, e pose Longobardi invadis la porciono doplanda di la regiono.

Dum la fino dil 8ma yarcento, Longobardi vinkesis da Franki, komandita da Karolus la Magna.

## Geografio
La precipua fluvii di la regiono esas Po, longa de 682 km, Adige, longa de 410 km, Bacchiglione, Livenza, Piave e Tagliamento.

## Ekonomio

## Referi
Halifax

**Halifax** esas la precipua urbo en la Kanadana provinco Nova Skotia. Segun la demografiala kontado di 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 5490,35 km².

## Historio
La urbo fondesis en 21ma di junio 1749 kande Britana oficiro Edward Cornwallis arivis por establisar kolonio, ye la komenco di milito inter Britania e Francia. Cornwallis, selektita kom guvernestro di Nova Skotia, seglirabis de Anglia ye 14ma di mayo; 15 navi e cirkume 2500 koloniisti sequis il. Dum julio ed agosto, mapo di la projetata urbo esis skisata e teren-peci esis asignata a koloniisti. Plura fortifikuri konstruktesis en la regiono, por defensar kontre Mikmaq-indijeni e Franca koloniisti. 

### Dizastro di 1917
Ye 6ma di decembro 1917 grandega explozo eventis en Halifax, kande Franca navo destinata ad Europa, portanta explozivi, kolizionis kun Norvegiana navo.  Ol esis la maxim granda explozo facita da homi ante la arivo di nukleala armi. Omna strukturi interne di 800 metri di la explozo esis efacata, e preso-ondo destruktis arbori e strukturi plura kilometri fore. Cirkume 2000 homi mortis e 9000 esis vundata. Sokurso-esforci balde komencis, jenita ye la sequanta dio pro nivo-tempesto.

## Referi
Lazio

**Lazio** esas la duesma maxim populoza ek la 20 regioni di Italia, dop Lombardia. Jacanta an la centro di la lando, ol esis la bersilo dil Antiqua Roma. Segun statistiki de 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km². Stateto Vatikano esas teritorial inkluzajo en Lazio.

Lazio developesis dum l'epoko di civilizuro Etruska ed esis la "kordio" dil Imperio Romana, e pose di Papala Stati. Nun ol esas regiono ekonomiale developita, kun moderna industrio, komerco e servadi, publika servadi, ed importanta turistala loki, kun privilejizita geografiala loko an la centro di la peninsulo Italiana.

## Historio

La regiono esis hemo por agrokultivala populi di lingui Indo-Europana depos Bronz-epoko. Arkeologiala restaji montras ke dum la 10ma yarcento aK, agrokultivo lente developesis en la regiono, e multa vilaji establisesis. Greki, Etruski, Faliski, Liguri, Feniciani ed altra populi vivis o komercis ibe. Etruska civilizuro developesis precipue an la norda rivo dil fluvio Tiber, uzis alfabeto derivita del anciena alfabeto Greka, e havis lua apogeo dum la 7ma yarcento aK.

Malgre ke Romana historiisto Marcus Terentius Varro afirmis ke Roma fondesis ye la 21ma di aprilo 753 aK da Romulus e Remus, arkeologiisti deskovris restaji di muri konstruktita dum la 9ma yarcento aK, e ceramiko del 8ma yarcento aK. La kolino Palatina posible vizitesis e koloniigesis mem ante, dum la 10ma yarcento aK. Posible, l'unesma habitanti dil urbo rezultis de mixo inter Greki, Albani (de Alba Longa), altra populi de Lazio ed Etruski. Tradicionale, on kredas ke Roma kontrolesis da 7 reji, de 753 aK til 509 aK: Romulus, Numa Pompilius, Tullus Hostilius, Ancus Marcius, Lucius Tarquinius Priscus, Servius Tullius, e Lucius Tarquinius Superbus.

## Geografio

## Ekonomio

## Referi
Francisco de Goya

**Francisco José de Goya y Lucientes** (30 di marto 1746, Fuendetodos - 16 di aprilo 1828, Bordeaux) esis notora Hispaniana piktisto, grafikisto e grabisto en romantikala stilo.

Francisco naskis en Fuendetodos, mikra vilajo en Aragon, Hispania. Ilua patro esis orizisto. Pos kelka yari la familio translojis a la vicina urbo Zaragoza, ube Francisco divenis aprentiso di José Luzán, la precipua piktisto di Zaragoza. En 1774, rezidante en Madrid, Goya desegnis tapeti por la Rejala Tapeto-Fabrikerio, ed en 1789 il selektesis kom rejala piktisto, kurte pos la kronizo di rejulo Carlos 4ma. Dum posa yari ilua kariero esis sucesoza, ed il konocis aristokrati ed altra distingiti. En 1792 il divenis tote surda. En ilua lasta yari, forsan influita da la surdeso, e da la milito kontre Francia, il produktis plura pikturi qui esas notinde emocigiva e tenebrozahumora.

## ''El tres de mayo''

Ye la 3ma di mayo 1808, un dio pos rebeleso en Hispania kontre la okupado da trupi di Napoléon 1ma, multa arestita rebeli mortigesis. En 1814, pos la finala ekpulso di Franca trupi, Goya kompletigis pikturo, titulizita *El tres de mayo de 1808 en Madrid*, qua montras la mortigo di rebeli, da esquadro kun fusili. Ol esis un de paro de pikturi; la altra (*El 2 de mayo de 1808 en Madrid*) montras kavalrio-asalto da le Mamluk, kombatante por Napoléon, kontre Hispana civitani.
Anatole France

**Anatole France** (n. **Jacques Anatole François Thibault** en 1844 til 1924) esis Franca skriptisto qua recevis la Nobel-premio pri literaturo en 1921.

Ilua patro esis libro-vendisto, qua partikulare vendis libri pri la Franca revoluciono. Notinda skriptisti vizitis la butiko. Pos ilua eduko, Anatole helpis sua patro en la butiko. En 1876 il divenis bibliotekisto di la Franca Senato. En la komenco di ilua  kariero kom skribisto il esis jurnalisto. Il skribis plura romani, de qui *Le Crime de Sylvestre Bonnard* (1881) ganis premio de la *Académie française*. Anatole France esis notinda pro ilua ironio e skeptikeso.

## Extera ligilo
* Tri kurta rakonti da Anatole France, sur http://www.literaturo.ido.li
Friuli-Venezia Giulia

**Friuli-Venezia Giulia** esas un ek la 20 regioni di Italia, jacanta nord-este de la lando. Ol havas frontieri kun Austria norde, Eslovenia este, e kun Veneto weste. Sude jacas Adriatiko. Segun statistiki de 2019, ol havis  habitanti.

## Historio

Ca regiono habitabas de la prehistorio. Dum la 10ma yarcento aK aparis la *Castelleri*, vilajeti kun habitantaro deveninta de Iliria. En 181 aK, Romani fondis urbo Aquileia, por preventar l'invado da Kelta populi. Aquileia divenis importanta dum la regno di Augustus, e funcionis dum Romana imperio kom regionala chef-urbo di *Regio X Venetia et Histria*, un ek la subdividuri dil imperio. En 452, tillore prosperoza Aquileia invadesis dal Huni komandita da Attila. L'urbo devastesis e rekuperis su lente.

Pos ke Lombardi kreis kolonieti en la regiono dum la 6ma yarcento, mem la historio di regioni proxima separesis. Urbo Cividale del Friuli divenis chef-urbo di dukio Friul (Italiane: *Friuli*, de Romana *Forum Iulii*), l'unesma dukio Lombarda en la regiono. Urbeto Grado (Slovene *Gradež*) ed Istria divenis longatempe sub dominaco Bizancana ed en la regiono Kras (Italiane *Carso*) establisesis populi Slava.

## Geografio

## Ekonomio

## Referi
Gyude Bryant

**Charles Gyude Bryant** (1949 til 2014) esis chefo di stato (ne uzis la titulo *prezidanto*) di Liberia de 2003 til 2006.
Badenia-Wurtemberg

**Badenia-Wurtemberg** esas Germana *Land* (stato), jacanta sud-weste de la lando. Segun statistiki de 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km².

## Historio
La stato okupas la teritorii dil anciena stato Badenia, l'anciena Hohenzollern de Prusia, e Württemberg, parto dil anciena Suabia.

Dum la yaro 100, Württemberg okupesis da Romani, qui konstruktis fortifikuri en la regiono. Dum la komenco dil 3ma yarcento Alamani ekpulsis Romani de la regiono, ma li sukombis a Frankiani komandita da Klodovecho l'1ma. Pose la regiono divenis parto di Santa Romana imperio. La regiono restis katolika, mem pos ke protestanta reformo influis populi en norda Germania.

Dum la komenco dil 19ma yarcento, la regiono divenis parto di tale nomizita Rhenana kunfederuro e, pos la Kongreso di Wien, rejii Württemberg, dukio Badenia e princii Hohenzollern adheris a tale nomizita Germana kunfederuro.

## Geografio
La stato havas frontieri kun Francia, Suisia, e la stati Rhenlando-Palatenio, Hesia e Bavaria. En westo, la stato jacas apud Rheno. Nigra Foresto anke jacas en westo. Danubio naskas proxim l'urbo di Donaueschingen. Lua tereni ne esas plu alta: la maxim alta monto di la regiono esas Täfelberg, kun 565 metri di altitudo.

## Ekonomio

## Demografio
La maxim granda urbo esas la chef-urbo dil stato, Stuttgart. Altra importanta urbi esas Mannheim, Karlsruhe, Freiburg, Heidelberg e Heilbronn.
Stuttgart

**Stuttgart** esas chef-urbo di Germana stato (*land*) Badenia-Wurtemberg. Segun statistiki de 2015, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 207,4 km².

## Historio
L'unesma habitanti di la regiono esis primitiva Populi qui vivis ibe de adminime 300 mil yari ante nun (paleolitiko). L'urbo fondesis dal Romani, qui fondis *Castra stativa* (militala edifico) por protektar la regiono, cirkume la yaro 90 depos Kristo.

La prospereso dil urbo komencis pos 1846, kande konstruktesis lua ferovoyala staciono.

## Geografio

La reliefo di Stuttgart esas poke kolinoza, jacanta an fertila valo en altitudo di 270 metri super la marala nivelo.

La klimato dil urbo esas oceanala (*Cfb* segun la klimatala klasifikuro da Köppen-Geiger). La maxim kolda monato esas januaro, kun temperaturo mezavalora di 0,5°C. La maxim varma monato esas agosto, kun mezavalora temperaturo di 18,8°C. La mezavalora yarala temperaturo esas 9,4°C.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 718,7mm. La pluvoza sezono iras de mayo til julio (plu kam 85 mm di pluvo-quanto, singlamonate), kontre ke la maxim sika monato esas januaro (41,2 mm).

## Transporto
La Stadtbahn di Stuttgart esas lejera fervoyo en Stuttgart, qua ligas ol a multa cirkondanta urbi.
Vladimir Vladimirovich Mayakovski

**Vladimir Vladimirovich Mayakovski** (n. ye la 19ma di julio 1893 - m. ye la 14ma di aprilo 1930) judikesas kom la maxim importanta poeto di Soviet-Uniono.

Ilu introduktis futurismo en Rusa literaturi.
Claudia Cardinale

**Claudia Cardinale** (pron.: *klaudia-kardinale*; n. **Claude Joséphine Rose Cardinale** en 1938 - m. 2025) esis Italiana cinem-aktoro.

## Filmi
* *I soliti ignoti* (1958) 
* *Vento del sud* (1959) 
* *Tre straniere a Roma* (1959) 
* *Un maledetto imbroglio* (1959) 
* *Il magistrato* (1959) 
* *Su e giù per la scala* (1960) 
* *Audace colpo dei soliti ignoti* (1960) 
* *I delfini* (1960) 
* *Il bell'Antonio* (1960) 
* *Napoleone ad Austerlitz* (1960) 
* *Rocco e i suoi fratelli* (1960) 
* *La viaccia* (1961) 
* *La ragazza con la valigia* (1961) 
* *Cartouche* (1961) 
* *Senilità* (1962) 
* *La ragazza di Bube* (1963) 
* *8 e ½* (1963) 
* *Il Gattopardo* (1963) 
* *La pantera rosa* (1963) 
* *Gli indifferenti* (1964) 
* *Il circo e la sua grande avventura* (1964) 
* *Il magnifico cornuto* (1964) 
* *Una rosa per tutti* (1965) 
* *Vaghe stelle dell'Orsa...* (1965) 
* *Le fate* (1966) 
* *L'affare Blindfold* (1966) 
* *I professionisti* (1966) 
* *Né onore né gloria* (1966) 
* *Piano piano, non t'agitare* (1967) 
* *Ruba al prossimo tuo ...* (1968) 
* *I contrabbandieri del cielo* (1968) 
* *Once Upon a Time in the West / C'era una volta il West* (1968) 
* *Il giorno della civetta* (1968) 
* *Nell'anno del Signore* (1969) 
* *La tenda rossa* (1969) 
* *Certo certissimo ... anzi probabile* (1969) 
* *Le avventure di Gérard* (1970) 
* *Fuori il amlloppo* (1970) 
* *Bello onesto emigrato in Australia sposerebbe compaesana illibata* (1971) 
* *L'udienza* (1971) 
* *Le pistolere* (1971) 
* *Il clan dei marsigliesi* (1972) 
* *Il giorno del furore* (1973) 
* *I guappi* (1974) 
* *Gruppo di famiglia in un interno* (1974) 
* *Libera, amore mio* (1975) 
* *Qui comincia l'avventura* (1975) 
* *A mezzanotte va la ronda del piacere* (1975) 
* *Il comune senso del pudore* (1976) 
* *Goodbye & Amen - L'uomo della CIA* (1977) 
* *Il prefetto di ferro* (1977) 
* *Gesù di Nazareth* (1977) 
* *Corleone* (filme)* (1978) 
* *L'arma* (1978) 
* *Amici e nemici* (1979) 
* *Si salvi chi vuole* (1980) 
* *Il regalo* (1981) 
* *Fitzcarraldo* (1981) 
* *La pelle* (1981) 
* *Una cascata d'oro* (1983) 
* *Claretta* (1984) 
* *Enrico IV* (2) (1984) 
* *La donna delle meraviglie* (1985) 
* *Un uomo innamorato* (1986) 
* *Blu elettrico* (1988) 
* *Atto di dolore* (1990) 
* *Il figlio della pantera rosa* (1993) 
* *Nostromo* (1996) 
* *Li chiamarono briganti!* (1999) 
* *Luchino Visconti* (1999) 
* *And now ... ladies and gentlemen* (2002)
* *Le démon de midi* (2005)
* *Cherche Fiance Tous Frais Payes* (2007)
* *Le Fil* (2009)
* *Signora Enrica* (2010)
* *Un balcon sur la mer* (2010) – Cameo
* *Father* (2011)
* *Joy de V.* (2011)
* *Gebo e l'ombra* (2012)
* *El artista y la modelo* (2012)
* *Effie* (2012)
* *Deauville* (2012)
* *Piccolina bella* (2012)
* *La montagna silenziosa* (2013) 
* *Joy de V.* (2013)
* *Ultima fermata* (2013)
* *Più buio di mezzanotte non può fa'' (2013)
Gérard Depardieu

**Gérard Xavier Marcel Depardieu** (n. ye la 27ma di decembro 1948) esas Franca cinem-aktoro.

Plezuramanto kun enorma korpo savas personigar multe.
Tarja Halonen

**Tarja Kaarina Halonen** (n. ye la 24ma di decembro 1943) advokato e politikistino, esis  prezidanto di Finlando de 2000 til 2012. El esis l'unesma muliero elektita prezidanto di Finlando.

## Biografio
Tarja naskis ye 1943 en Helsinki, en quartero di Kallio, qua esas konocata de laboristi e suportanti di sinistra idei. Pos la interna milito di Finlando 1918 elua senmariajita avino mustis donar ek lua quar filii du a flegerio e du a tuteleso. Un ek la tutelita esis la matro di Tarja, qua ankore senmariajite naskigis filiino ye 1943. Tarja ipsa divenis senmariajita matro ye 1978. Pro tala historio dicesas pri nedependanta e fortamentala mulieri koncerne a la acendentaro di Tarja Halonen.

Pos finar liceo el komencis studiar Historio dil Arto en 1962 en l'universitato di Helsinki, ma en la sequanta yaro el chanjis kurso, vers lego, ed obtenis gradizo en 1968 kun specaleso en kriminala lego. El verkis kom advokatino dum kelka yari, e pos verkar en sindikato, el decidis enirar politiko en 1971, en Social-demokrata partiso di Finlando. Tarja Halonen divenis parlamentano en 1979.

;Guvernerii, quin Tarja Halonen partoprenis
En guvernerio di chefa ministro Harri Holkeri:
* duesma ministro dil sociala e sanesala aferi de 30ma di aprilo 1987 til 28ma di februaro 1990
* ministro dil yuro de 1ma di marto 1991 til 26ma di aprilo 1991

En unesma guvernerio di chefa ministro Paavo Lipponen:
* ministro dil exterlandala aferi de 13ma di aprilo 1995 til 15ma di aprilo 1999

En duesma guvernerio di chefa ministro Paavo Lipponen:
* ministro dil exterlandala aferi de 15ma di aprilo 1999 til 25ma di februaro 2000

;Guvernerii, quin Tarja Halonen delegis
* guvernerio di Anneli Jäätteenmäki de la 17ma di aprilo 2003 til la 24ma di junio 2003
* unesma guvernerio di Matti Vanhanen de la 24ma di junio 2003 til la 19ma di aprilo 2007
* duesma guvernerio di Matti Vanhanen de la 19ma di aprilo 2007 til la 22ma di junio 2010
* guvernerio di Mari Kiviniemi de la 22ma di junio 2010 til la 22ma di junio 2011
* guvernerio di Jyrki Katainen de la 22ma di junio 2011

## Ka vu savis, ke …
En 1978 grupo de Finlandana parlamentani ekflugis per aviono (Douglas DC-3), ma l'aeroplano falis en Siilinjärvi ed omna 15 pasajeri mortis. Tarja Halonen partoprenabus la grupo, ma lua mediko interdiktis departar pro la longe developinta gravideso. Do lua nenaskonta filiino salvis la vivo di futura prezidanto.

## Fonti
Tampere

Tampere esas la 3ma maxim populoza urbo de Finlando. Segun statistiki de 2023, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 689,59 km², de qui 524,89 km² esas lando, e 164,7 km² esas aquo.

L'urbo fondesis en 1779 da Gustaf la 3ma di Suedia.
Anni-Frid Lyngstad

**Anni-Frid "Frida" Lyngstad**, **princino Anni-Frid Reuss von Plauen** (n. ye la 15ma di novembro 1945) esis kantistino di pop-bando ABBA.
Turku

**Turku** (Suede: *Åbo*) esas la maxim antiqua urbo di Finlando. Segun statistiki dil yaro 2017, ol havis  habitanti. Entote (inkluzante aquo) ol havas 306,4 km².

Ol jacas en la regiono Sudwest-Finlando. Lua marala portuo esas la precipua de Finlando recevas plua kam 3 milion pasajeri omnayare. Ol anke esas importanta por la komerco di la lando.

Pro lua longa historio, ol selektesis kom Kulturala Chef-urbo di Europa por la yaro 2011, kune Tallinn.
Octave Mirbeau

**Octave Mirbeau** (1848 til 1917) esis Franciana skriptisto, note pri veturo.

## Verki

* *Le Calvaire* (1886).
* *L'Abbé Jules* (1888).
* *Sébastien Roch* (1890).
* *Dans le ciel* (1892-1893).
* *Les Mauvais bergers* (1897).
* *Le Jardin des supplices* (1899).
* *Le Journal d'une femme de chambre* (1900).
* *Les 21 jours d'un neurasthénique* (1901).
* *Les affaires sont les affaires* (1903).
* *Farces et moralités* (1904).
* *La 628-E8* (1907).
* *Le Foyer* (1908).
* *Dingo* (1913).
* *Contes cruels* (1990).
* *L'Affaire Dreyfus* (1991).
* *Combats esthétiques* (1993).
* *Combats littéraires* (2006).

## Extera ligili

* Société Octave Mirbeau
* biografio.
Giorgio Napolitano

**Giorgio Napolitano**, politikisto n. ye la 29ma di junio 1925 til la 22ma di septembro 2023, esis prezidanto di Italia de 2006 til 2015.
Napoli

**Napoli** esas la maxim granda urbo de la sudo di Italia, e chef-urbo di la regiono Kampania. Segun statistiki de 2023, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 117,27 km². Monto Vesuvio jacas este de ol.

Ol fondesis inter la 7ma e la 6ma yarcento aK dal Greki kun la nomo *Nea Polis* ("Nova Urbo"). Napoli esas per tradiciono la hemo di *[[pizza]]*.
Historio di Montenegro

Dum la yaro 9 Romani konquestis la nuna regiono di Montenegro. Dum la 6ma yarcento slavi koloniigis ol. Dum la 9ma yarcento existis tri princii en la regiono: Duklja (korespondanta a la suda duimo di Montenegro), Travunia (weste) e Rascia, norde. En 1042 Stefan Vojislav duktis revolto qua efektigis la nedependo di Duklja. Ta princio havis lua apogeo c. 1046, kande Mihailo la 1ma e pose Konstantin Bodin, rispektive filiulo e nepotulo di Stefan Vojislav, guvernis.

La regiono di Duklja pose konocesis kom Zeta. En 1169 Stjepan Nemanja unionis princii di Zeta e Raska. Tale naskis Serbia. De 1276 til 1309 la rejino Jelena Anžujska (Helene de Anjou), vidvo di Uroš la 1ma, Granda Princo di Serbia, guvernis Zeta. Ibe el konstruktis e restoris diversa monakeyi. La Veneziana nomo *Montenegro* (nigra monto) aparis unesmafoye en la charto de 1296, dum la regno di Jelena, pri la monakeyo di Santa Nikolas en Vranjina.

* en 1360 Zeta divenas itere nedependanta.
* dum la fino dil 15ma yarcento la Turki iris til Montenegro, ma lia povo esis febla.
* de 1561 til 1851 periodo di la teokratio. La maxim granda heroo esis Petar la 2ma, Petrovic Njegos (1831-1851).
* en 1878 la nedependo di la princio agnoskesis dal Konfero di Berlin.
* en 1910 Montenegro divenis rejio.

* en 1918 Montenegro anexesis a Yugoslavia sen ula specala stando.
* en 1941 Italia okupis Montenegro, e la rejio esis en personala uniono kun Italiana.
* en 1945 Montenegro divenis republiko de la federuro di Yugoslavia, sub Tito.
* en 1951 Montenegro ganis lua nuna limiti.
* en 1992 Montenegro e Serbia fondis la stumpala Yugoslavia.
* en 1998 la relati inter Montenegro e Serbia ruptis.
* en 2003 statala uniono Serbia e Montenegro naskis.

* la 21ma di mayo 2006 Montenegrani votis yes pri la nedependo ed ye la 3ma di junio Montenegro divenis nedependanta.
* en marto 2007 Montenegro apologiis por lua partopreno en l'atako kontre Dubrovnik, Kroatia, e konkordis pagar indemno por la domaji.
Ekonomio di Montenegro

L'ekonomio di Montenegro transitabas a libera merkato. Cirkume 90% de la statala kompanii privatigesis, inkluzite 100% de la banki, telekomuniki e la distributo di fuelo. La lando separis sua ekonomio de Serbia dum l'administro da Slobodan Milošević, e ja havis lua propra centrala banko ante la nedependo. Ante la separo, Montenegro ja havis sua propra Centrala Banko, ed adoptis Euro kom monetaro en marto 2002, malgre la lando ne esar membro dil Europana Uniono. Lua borso kreesis en 1993, e pluforteskis en 2011, kande ol divenis la sola borso di la lando.

En 2007 la lando membreskis Mondala Banko ed Internaciona Monetala Fonduro. La lando negocias sua eniro en l'Europana Uniono. Esanta un ek la 9 landi kandidata al eniro, ed un ek la 6 kun negocii ja apertita, on kredas ke sua eniro eventos adminime en 2028.

En 2022, servadi esis la sektoro kun la maxim granda quanto di kompanii enrejistrita en la lando, . La sequanta maxim granda sektoro esis endentala komerco, kun  kompanii, ed engrosa komerco, kun  kompanii.

Kun 300 km di litoro ed anke montoza regioni, Montenegro esas loko multe vizitata dum vakanci, e turismo nun reprezentas cirkume 25% de la TNP di la lando. En 2020, la pandemio di KOVID-19 afektis la sektoro, e la TNP di la lando diminutis per 15%. Nun, la lando preferas recevar koloki por konstrukto di luxoza hoteli ed instaluri, ed anke por turismala projeti kun granda skalo.

## Referi
Ekonomio di Sudan

Sudan subisis longa sociala konflikti, interna milito ed, en 2011, ol perdis 3/4 de lua jaceyi di petrolo, pro la nedependo di Sud-Sudan. Petrolo stimulis multe la kresko di la Totala nacionala produkturo depos 1999, e dum preske un yardeko, l'ekonomio kreskis rapide pro l'expanso di lua produktado, la kresko di lua preco, e la granda eniro di extera koloko. Pos la nedependo di Sud-Sudan, Sudan facis granda esforci por stabligar l'ekonomio e kompensasr la perdo di koloki.

Ultre l'extraktado di petrolo, la precipua ekonomial agado di Sudan esas agrokultivo - qua employas 80% de la laboro-povo.

## Referi
Ekonomio di Kroatia

Til 1991 Kroatia esis un ek la maxim richa republiki de Yugoslavia, ma subisis severa domaji pro l'interna milito inter 1991 e 1995. La lando ne recevis l'unesma koloki en central ed estal Europa pos la krulo dil Muro di Berlin. Tamen, de 2000 til 2007 lua ekonomio kreskis kontinue de 4% til 6% omnayare kun l'expanso di turismo e l'augmento di kredito disponebla por individuala spenso.

La lando subisis l'efekti de la mondala krizo di 2008, e la kresko ekonomiala esis proxim 0% o negativa de 2009 til 2014, ma itere komencis kreskar pos la 3ma quarimo di 2014, ed en 2017 l'ekonomio kreskis 2,8%. Dum la pandemio di KOVID-19 lua ekonomio esis un ek la maxim serioze afektita, nome turistala sektoro, ma pose la lando rekuperis su. En 2023, 20,6 milion turisti vizitis la lando, e turismo kontributis kun 20% ek la totala nacionala produkturo ta yaro.

Depos la 1ma di januaro 2013 Kroatia esas membro dil Europana Uniono, ed ye la 1ma di januaro 2023, ol adoptis Euro kom monetaro. Kroatia havas multa kontrati pri libera komerco kun multa nacioni. La lando recevabas multa koloki en energiala produktado, nome naturala gaso e geotermal energio, ed en la distributado di elektro.

## Referi
The Relapse

***The Relapse*** (retrofalo) o ***Virtue in Danger*** (vertuo en danjero) esas Angla restaureso-komedio de 1696 da John Vanbrugh, la sequo di *Love's Last Shift, or, Virtue Rewarded*, ploriganta verko da Colley Cibber. En *Love's Last Shift* da Cibber, libre-vivanta debochanto itere sukombis a la tento e komencis nova amor-afero. Lua vertuoza spozino anke renkontris sedukteso, ma elu olun rezistis kun desfacileso.

Vanbrugh projetis ke *The Relapse* esez por la aktori ye Drury Lane, inkluzante lia habiti, publika reputeso, e personala relati aden la texto. Un ek ta aktori esis Colley Cibber su ipsa, qua igis la rolo di la fapio *Lord Foppington* en amba *Love's Last Shift* e *The Relapse*. Tamen, la artala programi di Vanburgh stopesis pro la lukto inter du teatro-kompanii en London, la du "seduktante" la un la otra. *The Relapse* preske ne produktesis, me kun sucesoza performo ye novembro 1696, la kompanii liberesis de bankroto.

Diferanta de *Love's Last Shirt*, nultempe pleesis de la 1690a yari, *The Relapse* mantenabas sua intereso por la asistantaro. En 18ma yarcento, tamen, la pensado pri adultereso itere divenis negativa, e dum un yarcento la originala dramatio remplasesis par *A Trip to Scarborough* (1777). Kom moderna dramatio, *The Relapse* estabas restorata kom un ek la maxim populara restaureso-komedii, pro la esprito di Vanbrugh e la pleado di Lord Foppington, burleska karaktero kun tenebroza latero.
## Referi
(omno en l'Angla)
*Cibber, Colley (unesme publikigita 1740, ed. Robert Lowe, 1889). ''An Apology for the Life of Colley Cibber'', vol.1, vol 2. London. 
*Faller, Lincoln B. (1974&ndash;75). "Between jest and earnest: the comedy of Sir John Vanbrugh". *Modern Philology* 72, 17—29.
*Gildon, Charles (1699). *The Lives and Characters of the English Dramatic Poets.* London.
*Harris, Bernard (1971). Introduction to *The Relapse*. London: New Mermaids, Ernest Benn.
*Holland, Peter (1979). *The Ornament of Action: Text and Performance in Restoration Comedy.* Cambridge: Cambridge University Press.
*Hume, Robert D. (1976). *The Development of English Drama in the Late Seventeenth Century*. Oxford: Clarendon Press.
*Milhous, Judith (1979). *Thomas Betterton and the Management of Lincoln's Inn Fields 1695&ndash;1708*. Carbondale, Illinois: Southern Illinois University Press.
*Van Lennep, William (ed.) (1965). *The London Stage 1660—1800: A Calendar of Plays, Entertainments and Afterpieces Together with Casts, Box-Receipts and  Contemporary Comment Compiled from the Playbills, Newspapers and Theatrical Diaries of the Period, Part 1: 1660&ndash;1700*. Carbondale, Illinois: Southern Illinois University Press.

----
Hungara revolto di 1956

La **Hungara revolto di 1956** o **Hungara revoluciono di 1956** (Hungare: *1956-os forradalom* o *1956-os felkelés*) esis nacionala revolto populala eventinta en Hungaria de la 23ma di junio til la 11ma di novembro 1956 kontre komunista rejimo di Popul-Republiko Hungaria, qua suportesis da Soviet-Uniono. La revolto esis violentoze represita, e produktis la morto di cirkume 2500 Hungari e 722 Sovietiani, e cirkume 200 mil Hungari fugis de la lando.

## Historio
La precipua karakteristiko dil periodo de 1948 til 1953 en Hungaria esis la teroro kun influo Stalinista, kun "spektakloza judicii", mortigo e deporto di disidanti politikala. Lor policala stato establisesis, e la sekureso-polico havis 28 mil membri, e cirkume 40 mil denuncanti e spionisti. Praktikesis kulto a la personeso di Mátyás Rákosi e Stalin. La dogmatismo ideologiala di Rákosi e la stimulo a milital industrio, konseque afektanta konsumo ed augmentanta la povreso domajis la relato inter komunista partiso e la habitantaro.

Kun la morto di Stalin, la nova chefeso Sovietiana imperis la renunco di Rákosi. La nova chefministro, Imre Nagy, esis specalisto en agrokultivo, ed ekpulsesis de la partiso en 1949 por opozo a la kolektiveso. Pos ke il asumis, ilu dekretis amnestio, abolisis la koncentreyi, modifikis la sistemo di subsidii por favorar lejera industrio e konsumo, diminutis la tributi sur rurani, ed augmentis salarii. La situaciono ekonomiala komencis plubonigar, ed en 1954 ilu augmentis la demokratio politikala, e kreis la Patriotala Fronto Populala (Hungare: *Hazafias Népfront*, abreviuro HNF) kun skopo stimular libera opinioni. Tale nomizita "Cirklo Petőfi" (*Petőfi Kör*), grupo por intelektoza diskuto, riorganizesis.

La revolto komencis kun protesto di mili di studenti, qui marchis en Budapest til l'edifico dil parlamento. Delegaciono di studenti probis invadar radio-staciono por brodkastar lia demandi, tamen la Polico por Sekureso dil Stato (*Államvédelmi Hatóság*, ÁVH) pafis kontre la studenti e mortigis kelke. Un ek la mortinti envolvesis en Hungara standardo e transportesis da la turbo. To esis la komenco di nova fazo di la revoluciono. Samatempe kam la novaji pri la revolto dissemesis, la violento augmentis en la chef-urbo.
Nelly Sachs

**Nelly Sachs** (10ma di decembro 1891 til la 12ma di mayo 1970) esis Germana skriptisto e poetino qua recevis Nobel-premio pri literaturo en 1966.

## Referi
Clarice Lispector

**Clarice Lispector** (1920 til 1977) esis notora Braziliana skriptisto di romani.

## Verki
* *Perto do Coração Selvagem* (1944)
* *O Lustre* (1946)
* *A Cidade Sitiada* (1949)
* *Alguns Contos* (1952)
* *Laços de Família* (1960)
* *A Maçã no Escuro* (1961)
* *A Legião Estrangeira* (1964)
* *A Paixão segundo G.H.* (1964)
* *O Mistério do Coelho Pensante* (1967)
* *A mulher que matou os peixes* (1968)
* *Uma Aprendizagem ou O Livro dos Prazeres* (1969)
* *Felicidade Clandestina* (1971)
* *A imitação da rosa* (1973)
* *Água Viva* (1973)
* *A Vida Íntima de Laura* (1974)
* *A Via-crucis do Corpo* (1974)
* *Onde estivestes de Noite* (1974)
* *A hora da Estrela* (1977)
* *Para não Esquecer* (1978)  
* *Quase de Verdade* (1978)
* *Um Sopro de Vida* (1978) 
* *A Bela e a Fera* (1979)
* *A Descoberta do Mundo* (1984)
* *Como Nasceram as Estrelas* (1987)
* *Cartas perto do Coração* (2001)
* *Correspondências* (2002)
Gertrude Stein

**Gertrude Stein** (1874 til 1946) esis Usana skriptisto e poeto, qua vivis en Paris, Francia. El esis amiko di piktisti Pablo Picasso, Henri Matisse ed André Derain, e di skriptisti Ezra Pound, Ernest Hemingway, Guillaume Apollinaire, ed altri.
Porfirio Díaz

**José de la Cruz Porfirio Díaz Mori**, generalo di armeo, esis prezidanto di Mexikia 2 foyi: de 1876 til 1880, e de 1884 til 1911.
Adolfo Bioy Casares

**Adolfo Bioy Casares** (1914 til 1999) esis famoza Arjentiniana skriptisto di noveli e romani. Ilu anke skribis 3 libri kun Jorge Luis Borges: *Un modelo para la muerte*, *Libro del Cielo y del Infierno* e *Las Crónicas de Bustos Domecq*.
Luigi Pirandello

**Luigi Pirandello** (1867 til 1936) esis Italiana skriptisto qua recevis la Nobel-premio pri literaturo en 1934.
Tommy Lee Jones

**Tommy Lee Jones** (n. ye la 15ma di septembro 1946) esas Usan cinem-aktoro, cinematografisto e produktisto. Ilu recevis Oscar-premio por lua verko en la filmo *The Fugitive*.
Amendo di Bricker

**Amendo di Bricker** es la kolektiva nomo di serio di propozita chanji a Usana Konstituco, quin konsideris la Senato Usana dum la yari 1950ma. Ta chanji limitizus la extenso e ratifiko di traktati e exekutiva konkordi quin Usa facus. Oli nomesis segun John W. Bricker de Ohio, Usana konservativa Republikano, qua propozis oli. 

Izolismo, l'opiniono ke Usa devas ne partoprenar en altralandala konflikti e mondala politiko, sempre esis elemento de Usala politiko ma ol esis specale forta dum la yari pos Unesma mondomilito. Usala partopreno en la Duesma mondomilito silentigis izolisma opinioni ma oli rivenis dum la yari posmilita kom respondo a nova internacionala rolo di Usa, specale a nova Unionita Nacioni ed olua filiala internaciona organizuri. Kelki timis la perdo di Usala suvereneso a ta organizi transnacionala, pro la rolo di Sovietia en la propago di internacionala komunismo e Kolda milito.
Tasmania

**Tasmania** esas rokoza insulo-stato di Australia. Ol jacas 240 km de sud-esto di precipua insulo. Hobart esas chef-urbo.
* habitanti: 456,652 (2001)
* Areo: 68,332 km²

## Historio

* 1802 - Nicolas Baudin studias dum uno monato fauno ad Derwent.
* 1836 - Charles Darwin vizitas Hobart.
* 1901 - Federuro di Australia.
* 2004 - Permiso di sex-domi.

## Ekonomio

Mineyi, foresto e turismo.

## Fauno

La maxim famoza esas diablo di Tasmania, nur karnivora marsupialo, 10 kg por 80 cm, manj-kadavro da mordema grupi kon maxim mala odoro, do pinta orelo divenas reda kande nervozeskas. Nun (2005) kancer-morbo eliminis duime 130.000 animali.
Defenso di la magazini Sihang

La **Defenso di la magazini Sihang** (Chiniane: 四行倉庫保衛戰, Simpligita Chiniane: 四行仓库保卫战, pinyin: Sìháng Cāngkù Bǎowèi Zhàn), eventis de la 26ma di oktobro til la 1ma di novembro 1937, e markizis la fino di la tri-monata batalio di Shanghai dum la komenco di la duesma milito Chiniana-Japoniana.

La 423 defenseri di la magazino, pose surnomizita "l'Okacent Heroi" (Chiniane: 八百壯士, Simpligita Chiniane: 八百壮士, pinyin: Bābǎi Zhùangshì) o la Sola Lukteri, rezistis kontre multa ondi di Japoniana militisti por protektar la retreto di Chiniana trupi adweste, dum la batalio di Shanghai. Lor lietnanto-kolonelo Xie Jinyuan komandis la 423 soldati de la bataliono. La magazino esis 6-etaja alta edifico, un ek la maxim alta de ta zono. Chiniani konservis en l'edifico nutrivi, equipuri por unesma sokursi e municiono, inkluzite obusi, dum tota batalio.

La sucesoza defenso di la magazino levis la moralo di la Chiniana militisti, qui senkurajigesis kande Japoniani invadis Shanghai. La loko di la magazino esis trans la rivero Suzhou, ube exterlandani rezidis. Do, la batalio videsis direte da multa exterlandani. Pro to, dum kurta tempo l'internaciona komunitato povis pensar pri la supliko di Chiang Kai-shek a la mondo por militala suporto kontre l'atako da Japonian armeo.
Papo Ioannes Paulus la 1ma

**Ioannes Paulus la 1ma** (naskinta **Albino Luciani** ye la 17ma di oktobro 1912, mortinta ye la 28ma di septembro 1978) esis la 263ma papo di katolik eklezio.
Ingermanlando

**Ingermanlando** (Finlandane: Inkeri) esas distrikto proxim la nuna Sankt-Peterburg inter Estonia e la premilitala frontiero di Finlando. Ingermanlando esas anciena areo di la Finalinguala habitaro, qua diminutis dum la yarcenti tre drastikale. En 1920 Ingermanlandi esis admaxime  e 98% ek li parolis la Finlandana kom matrala linguo. En 2006 la quanteso esas cirkum 16,000 e de li preske omni parolas la Rusa kom matrala linguo. Anke en Siberia ed altraloke en Rusia vivas forsan 90.000 Ingermanlandani.

## Pri la historio di la Ingermanlando

*Dum la 14ma yarcento Ingermanlando falis en l'influo di Novgorod. L'habitanti (Fina-tribuala) di Ingermanlando baptesis ad ortodoxa Kristanismo.
*Dum la yari 1580a, Suedi konquestis Ingermanlando dum la Livonia-milito. Luterana rurani komencis enmigrar de Finlando ad Ingermanlando.
*En 1595 segun la paco di Täyssinä, Ingermanlando retrodonesis a Rusia.
*En 1617 segun la paco di Stolbova, Ingermanlando esis itere parto di Suedia. Dum la 17ma yarcento cirkume 20.000 homi migris til Ingermanlando de Finlando e en la fino dil yarcento 75 po cent de la populeso di Ingermanlando esis Finlandani.
*En 1702 Pyotr la 1ma la Granda fondis Sankt-Petersburg enmeze Ingermanlando.
*En 1712 segun la paco di Uusikaupunki Suedia perdis Ingermanlando por Rusian imperio. Pos to la rurani di Ingermanlando divenas sklavi.
*En 1809 Suedia perdis Finlando ed ol anexesis a Rusia kun autonomio. La kontakti inter matrala lando ed Ingermanlando pludenseskis e la nacionala anmo pluforteskas.
*En 1918 l'Ingermanlandani revoltis kontre bolsheviki.
*En 1930 la persekuto dil Ingermanlandani da Stalin komencis: 72.000 Ingermanlandani deportesis a Kazakstan e Siberia. Multa mil homi mortis dum la etnikala purgo.
*Dum 1943 e 1944 de Ingermanlando evakuesis 63.000 homi tra Estonia til Finlando. En Ingermanlando ne restis Fina-linguala habitanti.
*En 1945 Finlando mustas retrosendar l'Ingermanlandani a Sovietia. L'Ingermanlandani ne darfas retrovenar adheme ma li esas deportita a centra Rusia.
*En 1954 pos la morto di Stalin la Ingermanlandani darfis retrovenar ad Ingermanlando. Nur 30.000 homi lojeskis en Ingermanlando.
*En 1990, lora prezidanto di Finlando Mauno Koivisto deklaris ke l'Ingermanlandani esas Finlandani, e permisis l'Ingermanlandani retromigrar a Finlando. Pos to, dum la sequanta 16 yari, 25.000 Ingermanlandani translojis a Finlando.
*En 2006 la translojado-permiso cesesis.
Rodano Alpi

**Rodano Alpi** esis anciena regiono di Francia sud-este de lando. Pos la 1ma di januaro 2016 ol divenis parto di la nuna regiono Arvernia-Rodano-Alpi.

## Historio
Malgre ke la regiono habitesas de prehistorio, l'unesma habitanti mencionita en texti esis Galiani, qui esis Kelta populo. Li fondis kelka urbi, exemple Lyon, e komercis kun nordala e sudala Europa. La regiono enkorpigesis a Roma dum la konquesti da Iulius Caesar. Lyon propre divenis granda urbo di Romana imperio.

## Referi
Victoria, British Columbia

**Victoria** esas la maxim granda urbo an la sud-esto dil insulo Vancouver, esante la chef-urbo di la provinco British Columbia, Kanada ed anke portuo. Ol surnomizesas *[[London]] di [[Pacifiko]]*.

Habitanti (urbego):  (2004).

La klimato esas dolca. La vidado vers la monti di la montaro *Olimpiad* esas superba. Lua precipua industrio esas turismo e la spensi di la pensionati Kanadana.

* Hotelo Empress

## Extera ligili
* oficala sito
* provincala muzeo
Francilia

**Francilia** (France *Île-de-France*) anke konocata kom **Paris-regiono** esas la maxim populoza ek la 18 regioni di Francia. Segun statistiki de 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km², reprezentanta 2% ek la tota surfaco di metropolala Francia. Tamen, lua habitantaro reprezentas cirkume 20% de la habitantaro di la lando. Lua chef-urbo esas Paris.

La regiono konsistas ek 8 administrala departmenti: Paris, Essonne, Hauts-de-Seine, Seine-Saint-Denis, Seine-et-Marne, Val-de-Marne, Val-d'Oise ed Yvelines. Ol kreesis kom "distrikto di Paris-regiono" en 1961. En 1976, kande lua statuto modifikesis e divenis simila a la cetera regioni di Francia kreita en 1972, ol rinomizesis segun historiala provinco *Île-de-France*.

## Historio

Francilia habitesis da *Parisii*, Kelta populo, dum la 3ma yarcento aK. Komercala treki trairis la regiono *île de la Cité* an la nuna urbo Paris. Romani konquestis la regiono en 52 aK, e komencis sua koloniigo an la sinistra rivo dil Seine. L'urbo divenis prosperoza, kun forumo, publika balneyi, templi, teatri ed amfiteatro. Dum la 3ma yarcento, Santa Denis, l'unesma episkopo di Paris, introduktis kristanismo en la regiono. Segun legendo, kande Denis refuzis renuncar ilua fido ante Romana autoritatozi, ilu senkapigesis en kolino qua divenis konocita kom *Mons Martyrum* (nun Montmartre). Segun la legendo, mem pos la senkapigo Denis pediris de ta kolino a la nordo dil urbo.

En 508, Klodovecho, l'unesma rejulo di Merovingiani, transformis Paris en la chef-urbo di sua rejio. Kande Frankiani komencis dominacar la tota Galia, gradope augmentis l'enmigro di Frankiani vers Paris. En 845, fortifikuro konstruktita sur Île de la Cité faliis impedar Vikinga spoliado dil urbo. Tamen, la ponti di Paris impedis enemiki navigar e helpis protektar l'urbo dum la siejo di Paris, de 885 til 887. En 987, Hugues Capet, komto de Paris e duko di le Frankiani, elektesis rejo di Franci. Dum ilua dinastio, Paris gradope kreskis e divenis la maxim povoza urbo di Francia.

## Geografio

## Ekonomio

## Referi