open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Portalo:Brazilia/Pri Brazilia

**Brazilia** (Portugalana: *Brasil*, Angliana e olda Portugalana: *Brazil*) jacas este di Sud-Amerika. Ol esas la maxim granda Sud-Amerikana lando e la 5ma granda dil mondo en total areo e totalo di habitanti, kun cirkum 200 milioni habitanti.

Ol esas l'unika lando en Amerika e la maxim granda lando dil mondo ube Portugalana linguo esas oficala. Brazilia havas frontieri kun Franca Guyana, Surinam, Guyana e Venezuela en nordo, kun Kolumbia en nord-westo, kun Peru e Bolivia en westo, kun Arjentinia e Paraguay en sud-westo, e kun Uruguay en sudo. En esto ed en nord-esto jacas Atlantiko. Nur du Sud-Amerikana landi ne havas frontieri kun Brazilia: Equador e Chili.

Brazilia anke posedas insulala teritorii en Atlantiko: l'arkipelago di Fernando de Noronha, l'arkipelago di Santa Petrus e Santa Paulus (*ilhas de São Pedro e São Paulo*), l'atolo di Rocas, e l'insuli di Trindade e Martim Vaz. Lua litoro, kun richa biodiverseso e kun importanta rezervi di petrolo proxim la stato di Rio de Janeiro, havas  kilometri di total extenso.
Portalo:Brazilia

{| style="width:100%; border:3px solid #00A859; -moz-border-radius: 10px; -webkit-border-radius: 10px; border-radius:7.5px;"
|
Marcela Kloosterboer

**Marcela Kloosterboer** (n. ye la 5ma di julio 1983) esas Arjentiniana cinem-aktorino ed entraprezistino. El laboris en diversa cinematografuri, televiziono-programi e teatraji depos 1995.
Portalo:Brazilia/Historio

Fosili indikas ke homi ja habitis la nuna teritorio di Brazilia plu kam 8.000 yari ante nun, ma kelka arkeologiisti kredas ke homi ja habitis la teritorio cirkume 48 mil yari ante nun. Ye la 22ma di aprilo 1500 Portugalana marino Pedro Álvares Cabral arivis en la sudo di nuna Bahia e revendikis la teritorio por Portugal. On kredas ke kande Cabral arivis, Brazilia havis cirkume  diferanta indijena populi. En la litoro, l'indijeni parolis lingui de la familio Tupi-Guarani.

Komence Portugalani explotis "pau-brasil", arboro qua furnisis reda kolor-materio valorinta en Europa. Kande l'arboro divenis rara, li komencis plantacar sukrokano en granda plantacerii en nord-esto di Brazilia.  En 1549 Salvador divenis l'unesma chef-urbo di Brazilia. Pos la morto di Portugalana rejulo Henrique en 1580, Portugal unionesis a la rejio di Hispania, e nederlandani, lore enemiki di Hispani, invadis Pernambuco, en la centro di la regiono di plantacerii. Kande li esis ekpulsita en 1654 li komencis kultivar sukrokano en Nederlandan antili, e Braziliana produktado dekadis.

Dum la 18ma yarcento oro trovesis en Minas Gerais ed en altra regioni doplanda. Konseque, Portugalana krono translojis la chef-urbo di Brazilia a Rio de Janeiro en 1763. Dum la duesma duimo de la 18ma yarcento la produktado di oro diminutis, e grupo di intelektozi probis krear movado por deklarar la nedependo di Brazilia. La movado faliis, ed un ek la partopreninti, Joaquim José da Silva Xavier, surnomizita Tiradentes enkarcerigesis e kondamnesis a mortopuniso per jibeto. En 1798 eventis rebeleso en Bahia surnomizita *Conjuração dos Alfaiates* (“la konspiro di la taliori”) kontre Portugalana koloniigo. Ta rebeleso anke faliis, e kelka chefi arestesis e mortigesis per jibeto.

Brazilia divenis Portugalana kolonio til 7ma di septembro 1822, kande Pedro la 1ma deklaris la nedependo. Pedro la 1ma guvernis til la 7ma di aprilo 1831. Lua filio, Pedro la 2ma, asumis en 1840 e duris la monarkio.
Portalo:Brazilia/Geografio

Brazilia esas la 5ma maxim granda lando dil mondo, dop Rusia, Kanada, Popul-Republiko Chinia ed Usa, e korespondas a 47% de la teritorio di Sud-Amerika.

Equatoro e Tropiko di Kaprikorno trairas Braziliana teritorio. Granda parto di Braziliana teritorio jacas inter la du linei, e plu kam 600.000 km² jacas sude de Tropiko di Kaprikorno. To rezultas en diversa peizaji e klimati.

Norde de la lando, en Amazoniana regiono, existas equatorala e tropikala foresti kun equatorala klimato. De la centro di la lando til Tocantins, sude de Maranhão e Piauí e weste de Bahia, este de l'equatorala foresto, existas vejetantaro di savano e tropikala klimato kun du sezoni: 6 monati sika, 6 monati pluvoza. Este de ta regiono (en la centro di Bahia, westo di Sergipe, Alagoas, Pernambuco, Paraíba, Rio Grande do Norte, Ceará e Piauí, e nordo di Minas Gerais) existas mi-arida klimato. La pluvo-quanto esas skarsa e neregulala. Lua vejetantaro nomizesas *caatinga*, signifikante "sika foresto".

De la litoro di Nord-estala regiono til granda parto di Sud-estala regiono existis tropikala foresto konocita en Portugalana kom *Mata Atlântica* (Atlantika foresto). Ol esis l'unesma Braziliana peizajo trovita dal Portugalani, en 1500. Nun, ca regiono esas forte populizita, e lua peizajo modifikesis dal agrokultivo, dal edukado di bovaro, porki ed altra animali, e dal industrio. Nun, restas min kam 10% del originala Atlantika foresto.

En alta regioni dil sudo di Brazilia la klimato esas subtropikala kun 4 sezoni: somero de decembro til marto, autuno de fino di marto til junio, vintro de junio til septembro, e printempo de septembro til decembro. Antee, existis foresti di koniferi en kelk arei, ma nun restas nur kelka bosketi. En ca regiono povas nivar en alta monti dum vintro. Fine, en sudo ed en westo di Rio Grande do Sul existas regiono kun naturala pastureyo nomizita *Pampa*, kun prolonguri en Arjentinia ed Uruguay.
Cirkoncizo

Maskulala cirkoncizo es la desmeto kirurgiala di la prepuco de la peniso homala. Ye la procedo maxim ordinara, la prepuco esas apertita ed seque separita de la glano pos inspekto.
Masturbo

Masturbo esas la stimulo sexuala di onua ipsa genitala organi, por incitado sexuala od plezuro sexuala altra, maxim-multa-kaze ye la punto di orgasmo. La stimulo forsan enduktas manui, fingri, objekti ordinara, ludili sexua tante vibraji, od kombinuri di ci.
Nemortiva ludo

La **Nemortiva ludo** esis ludo di Shakoludo ludita da Adolf Anderssen e Lionel Kieseritzky en 21 di junio 1851 en London, dum repozo inter l'unesma internaciona turniro. La kurajoza sakrifikajo facita da Anderssen certigar vinko facis lu un de la maxim famoza shakoludo-ludo omnainstante. Anderssen abandonis amba turmi ed episkopi, lore la damo, shakmatis ilua opozanto kun ilua tri cetera figureti.

## La notizita ludo

```
1. e4 e5 2. f4
```



```
2... exf4
```



```
3. Bc4 Qh4+
```



```
4. Kf1 b5?!
```



```
5. Bxb5 Nf6 6. Nf3
```



```
6... Qh6 7. d3
```



```
7... Nh5
```



```
8. Nh4 Qg5
```



```
9. Nf5 c6
```



```
10. g4? Nf6 11. Rg1!
```



```
11... cxb5?
```



```
12. h4!
```



```
12... Qg6 13. h5 Qg5 14. Qf3
```



```
14... Ng8
```



```
15. Bxf4 Qf6 16. Nc3 Bc5
```



```
17. Nd5
```



```
17... Qxb2
```



```
18. Bd6!
```



```
18... Bxg1?
```



```
19. e5!
```



```
19... Qxa1+ 20. Ke2
```



```
20... Na6
```



```
21. Nxg7+ Kd8 22. Qf6+!
```



```
22... Nxf6 23. Be7# 1–0
```
Erekto

Erekto esas fiziologiala fenomeno ye qua la peniso divenas plu ferma, repletega, ed plugrandigita. Erekto penisa esas la rezulto di interago komplexa di faktori psikiologiala, nervala, vaskulala ed hormonala, ed esas asociita ofte kun sexuala incitado od sexuala atraktado, malgre ke erekti povas anke esar spontana. La formo, angulo, ed direciono di erekto varias multe ye homi.

__INDEKSU__
__LIGILOALNOVASEKCIO__
José de Anchieta

**José de Anchieta y Díaz de Clavijo**, surnomizita "l'Apostolo di Brazilia", naskis en La Laguna, Tenerife (Kanarii) ye la 19ma di marto 1534. Kom studento en Coimbra, ilu divenis membro di la Societo di Iesu, avan fondita da Santa Igantius de Loyola. Ilu eniris l'ordeno ye la 1ma di mayo 1551, lore evante 17 yari. Pro lua austera vivo, ilu lezis lua spino e preske ruinis lua saneso. Anchieta lernis quale skribar en Portugalana ed en Latina.

En 1553 ilu sendesis a Brazilia, pro ke jezuiti kredis ke la klimato di Brazilia esus bona por lua saneso. Pos danjeroza voyajo e naufrajo, Anchieta ed altri arivis en São Vicente, l'unesma vilajeto qua fondabis en Brazilia, en 1534. Ibe ilu renkontris indijeni de raso *Tapuia*. En fino di 1553 Manuel da Nóbrega, chefo di la jezuiti en Brazilia, sendis grupo kun 13 jezuiti por klimar la montaro Serra do Mar e fondar vilajeto en platajo nomizita dal indijeni kom *Piratininga* (de Tupi-linguo *pira*, "fisho" e *tininga*, "sika"), proxim rivero Tietê. La grupo di jezuiti kreis vilajeto en un kolino e celebris l'unesma meso ibe la 25ma di januaro 1554, dio di la konverto di Santa Paulus a kristanismo, nun konsiderata l'oficala dio di la fondo di Sao Paulo. Anchieta komencis docar kristanismo e Latina linguo a l'indijeni, e komencis lernar lia linguo, Tupi. Ilu skribis gramatiko e vortaro pri Tupi. Samatempe, la vilajeto komencis kreskar.

Anchieta e Nóbrega opozis la sklaveso di indijeni, e havis serioza konflikti kontre lore generala guvernisto di Brazilia, Duarte da Costa. Tamen, la du suportis Portugalani kontre lia rivali Franci en la disputi pri teritorii en Brazilia. Anchieta duris la verko di Nóbrega en Brazilia pos lua morto en 1570, malgre lua febla saneso. En 1577 ilu divenis supra chefo dil jezuiti en Brazilia. Ilu voyajis multafoye tra nuna stati Sao Paulo, Rio de Janeiro, Espírito Santo e Bahia. En 1591 ilu demandis alejeso de lua ofico pro lua mala saneso. Lua morto, ye la 9ma di junio 1597 en loko qua nun recevas lua nomo (Anchieta, en la stato Espírito Santo) ploresis da plu kam 3.000 indijeni.

Anchieta skribis dramati en Tupi, Portugalana, Hispana e Latina lingui, e l'unesma gramatiko di Tupi-linguo, qua judikesas kom un ek la maxim bona gramatiki pri aborijena idiomi skribita en Brazilia.

En 1980 José de Anchieta beatifikesis dal papo Ioannes Paulus la 2ma ed ye la 3ma di aprilo 2014 ilu kanonizesis dal papo Franciskus.

## Referi
Ranger 6

***Ranger 6***, kosmosondilo di Usa, esis lansata ye 30ma di januaro 1964. Ol esis la 6ma de la Ranger-serio; la skopo di la projeto esis fotografar la luno dum ke la sondilo proximeskus, til ke ol destruktesus da la koliziono.

Ol portis sis kameri e nula altra ciencala aparati. Malgre ke la kameri havis separita cirkuiti, por maxim probableso di funcionado, la kamero-sistemo faliis kurte pos lanseso, e nula imaji esis transmisata dum proximesko a la luno, quan ol frapis ye 2ma di februaro.

*[[Ranger 7]]* sucesis fotografar la luno en julio 1964.
Listo pri kantoni di Suisia

Mapo di Suisia, kun lua 26 kantoni.
Suisia dividesas, depos la yaro 1979, en 26 kantoni. La lasta kantono kreita esis Jura, nordweste de la lando.

## Listo
Yen la listo pri kantoni segun l'ordeno en la Federala Konstituco di Susia, uzata en l'oficala dokumenti de lando. L'unesma tri en la listo esas la kantoni-urbi qui konsideresas importanta en l'anciena Suisa kunfederuro. L'altra ordenesas segun la yaro di adhero a la kunfederuro.




La kodexi o du-letr abreviuri uzesas ofte por referar diferanta kantoni. Exemple la matrikuli di vehili, la kodexo ISO 3166-2:CH kune la prefixo "CH-", (exemple: CH-GR por kantono Grischun) od en l'oficala retopagini de la kantoni, exemple la pagino Ticino é www.TI.ch.

## Referi
Momoko Kōchi

**Momoko Kōchi** (河内 桃子 Kōchi Momoko) (n. **Momoko Ōkōchi** 大河内 桃子 *Ōkōchi Momoko* ye la 7ma di marto 1932 til la 5ma di novembro 1998) esis Japoniana televizion- e cinem-aktorino.
Judas Priest

**Judas Priest** esas Britaniana bando di heavy metal fondita en 1969 en l'urbo Birmingham.

## Verki
* Rocka Rolla (1974)
* Sad Wings of Destiny (1976)
* Sin After Sin (1977)
* Stained Class (1978)
* Killing Machine (UK) / Hell Bent for Leather (US) (1978)
* British Steel (1980)
* Point of Entry (1981)
* Screaming for Vengeance (1982)
* Defenders of the Faith (1984)
* Turbo (1986)
* Ram It Down (1988)
* Painkiller (1990)
* Jugulator (1997)
* Demolition (2001)
* Angel of Retribution (2005)
* Nostradamus (2008)
* Redeemer of Souls (2014)
* Firepower (2018)
* Invincible Shield (2024)
Sviatlana Aliaxandrawna Aliexiyevich

**Sviatlana Aliaxandrawna Aliexiyevich** (n. la 31ma di mayo 1948) esas Bielorusa skriptistino qua recevis la Nobel-premio pri Literaturo en 2015.

La maxim konocata verko esas *La fino di la Reda Homo*, kun atestaji di homi pri lia vivo en la Soviet-Uniono e pose.
Hannah Arendt

**Hannah Arendt** (n. **Johanna Arendt** ye la 14ma di oktobro 1906 til la 4ma di decembro 1975) esis Germana filozofo e politikala teoriisto.

Hannah Arendt esis de progresema sekulara juda familio. Pro la sanesala stando di elua patro la familio Arendt translojis de Hannover (quartero Linden-Limmer) a Köningsberg. Hannah Arendt studiis filozofio en Marburg che Martin Heidegger kun qua el havis amoro-relato (dum quar yari). Pro augmentant antisemidismo en Germania, Hannah Arendt fugis ad Francia en 1933. Tamen, kande Germania invadis Francia en 1940, el venis en koncentreyo en Gurs (Francia). El sucesis eskapar e fugar ad Usa. El obtenis Usana civitaneso en 1950. Per publikigo di *L'Origino di Totalitareso* el obtenis famo (1951). Plusa tituli sequis. Pos asistir la judicio di Adolf Eichmann en Ierusalem el publikigis artikli (kin) *Eichmann en Ierusalem - la Banaleso di Maligneso*, analizo pri la 'spektaklo'-proceso, la nazio-sistemo e persono di Eichmann, en la revuo la *[[New Yorker]]*, pose l'artikli editesis kom libro.
Joe Alaskey

**Joseph Francis "Joe" Alaskey III**, n. ye la 17ma di aprilo 1952 til la 3ma di februaro 2016) esis Usana voc-aktoro e radio-naracisto. Ilu laboris kun Mel Blanc e kreis la voci di *Bugs Bunny*, *Porky Pig*, *Pepé Le Pew*, ed altri.
Guns N' Roses

**Guns N' Roses** esas Usana bando di heavy metal formacita en Hollywood, Los Angeles, Kalifornia.

## Diskografio
;Ateliero-albumi
**[[Appetite for Destruction]]* (1987)
**[[G N' R Lies]]* (1988)
**[[Use Your Illusion I]]* (1991)
**[[Use Your Illusion II]]* (1991)
**[["The Spaghetti Incident?"]]* (1993)
**[[Chinese Democracy]]* (2008)
Mötley Crüe

**Mötley Crüe** esis Usana bando di heavy metal, glam metal e hard rock formacita en Los Angeles, Kalifornia.

Pengudah dua taun setengah enda aktif, Neil madahka dalam bulan September 2018 Mötley Crüe udah begempung baru lalu benung gawa ba kereban baru.[14][15] Kena 22 Mac 2019, raban nya ngeluarka empat iti lagu baru ba landasan bunyi ungkup biopik Netflix sida The Dirt, bepelasarka autobiografi New York Times raban nya ke pemadu laku enggau nama ke sama. Bunyi tu bulih lumur satu ba Carta Album Semua Genre iTunes

## Diskografio
;Ateliero-albumi
**[[Too Fast for Love]]* (1981)
**[[Shout at the Devil]]* (1983)
**[[Theatre of Pain]]* (1985)
**[[Girls, Girls, Girls]]* (1987)
**[[Dr. Feelgood]]* (1989)
**[[Mötley Crüe (albumo)|Mötley Crüe]]* (1994)
**[[Generation Swine]]* (1997)
**[[New Tattoo]]* (2000)
**[[Saints of Los Angeles]]* (2008)
Faith No More

**Faith No More** esas Usana bando di hard rock, heavy metal, funk metal e rap metal formacita en 1983 en San Francisco, Kalifornia.

## Diskografio
;Ateliero-albumi
**[[We Care a Lot]]* (1985)
**[[Introduce Yourself]]* (1987)
**[[The Real Thing]]* (1989)
**[[Angel Dust (albumo)|Angel Dust]]* (1992)
**[[King for a Day... Fool for a Lifetime]]* (1995)
**[[Album of the Year]]* (1997)
**[[Sol Invictus]]* (2015)
Jacques Prévert

**Jacques Prévert** (n. ye la 4ma di februaro 1900 til la 11ma di aprilo 1977) esis Franca poeto e skriptisto por teatro.
Sabaton (muzik-bando)

**Sabaton** esas Sueda Power metal- e Heavy metal-bando kreita en 1999 en Falun, Suedia. La lirika temo di la bando esas pri milito e historiala kombati.

## Membri
;Nuna membri
* Joakim Brodén — voco (1999–nun), klavaro (1999–2005, 2012–nun)
* Pär Sundström — baso (1999–nun), adoso-voco (2012–nun)
* Thobbe Englund — gitaro, adoso-voco (2012–nun)
* Chris Rörland — gitaro, adoso-voco (2012–nun)
* Hannes van Dahl — tamburo (2013–nun)

;Olima membri
* Oskar Montelius — chefo/ritmo-gitaro, adoso-voco (1999–2012)
* Rikard Sundén — ritmo/chefo-gitaro, adoso-voco (1999–2012)
* Richard Larsson — tamburo (1999–2001, ed un turo 2006)
* Daniel Mullback — tamburo, perkuto, adoso-voco (2001–2012)
* Daniel Mÿhr — klavaro, adoso-voco (2005–2012)
* Robban Bäck — tamburo (2011,2012–2013)

;Olima realo-muzikisti
* Frédéric Leclercq — ritmo-gitaro (2011; remplasis Sundén pro ilua patruleso-livo e *Rockstad:Falun 2011*)
* Udo Dirkschneider — plusa voco (2011; *Rockstad:Falun 2011*)
* Chris Boltendahl — plusa voco (2011; *Rockstad:Falun 2011*)
* Van Canto — adoso-voco (2011; *Rockstad:Falun 2011*)
* Snowy Shaw - tamburo (2012-2013; remplasis Bäck pro ilua patruleso-livo)

## Tempolineo


NOTEZ: Carolus Rex (2012) enrejustresis kun olima membri, e lore liberigesis pos la partigo.

## Diskografio

;Albumi di *ateliero*
**[[Primo Victoria]]* (2005)
**[[Attero Dominatus]]* (2006)
**[[Metalizer]]* (2007)
**[[The Art of War]]* (2008)
**[[Coat of Arms]]* (2010)
**[[Carolus Rex]]* (2012)
**[[Heroes]]* (2014)
**[[The Last Stand]]* (2016)
**[[The Great War]]* (2019)
Girolamo De Rada

**Girolamo De Rada** (Albane: **Jeronim De Rada**, n. ye la 19ma di decembro 1814 til la 28ma di februaro 1903) esis Italiana skriptisto e poeto en Albaniana linguo naskinta en Italia. Ilu naskis en l'urbo Macchia Albanese, regiono di kulturo *arbëreshe* (Albana) ed esis granda defensero di la nedependo di Albania.
Lucio Dalla

**Lucio Dalla** (n. ye la 4ma di marto 1943 til la 1ma di marto 2012) esis Italiana kantisto, kompozisto, muzikisto ed aktoro.
Demis Roussos

**Artemios "Demis" Ventouris-Roussos** (n. ye la 15ma di junio 1946 til la 25ma di januaro 2015) esis Greka kantisto di pop-muziko.
Kyoto

**Kyoto** esas granda urbo en Japonia. Segun statistiki de 2015, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 827,83 km².

Jacanta an l'insulo Honshu, ol formacas granda metropolala regiono, ensemble kun Osaka e Kobe. Til la yaro 1869, Kyoto esis la chef-urbo di Japonia.
Mauricio Macri

**Mauricio Macri** (n. ye la 8ma di februaro 1959) esis prezidanto di Arjentinia de la 10ma di decembro 2015 til la 10ma di decembro 2019.
Speed metal

***Speed metal*** esas subjenro di *[[Heavy metal]]* ek la subjenro *New Wave of British Heavy Metal*. Ol aparis dum la fino dil yari 1970ma. Du ek la rock-bandi judikata kom pioniri di *speed metal* esas Motorhead e Black Sabbath.
The Temptations

**The Temptations** esas muzikala grupo di jenri R&B, soul, funk ed altri, qua fondesis en 1960 da Otis Williams, Elbridge "Al" Bryant, Melvin Franklin, Eddie Kendricks e Paul Williams  en Detroit, Michigan. Tri muziki de la grupo - "My Girl", "Just My Imagination (Running Away with Me)", e "Papa Was a Rollin' Stone" - esas meze la *500 kansoni qui modlis rock and roll* de la muzeo *Rock and Roll Hall of Fame*.

## Albumi di ateliero
* Meet the Temptations (1964)
* The Temptations Sing Smokey (1965)
* The Temptin' Temptations (1965)
* Gettin' Ready (1966)
* The Temptations with a Lot o' Soul (1967)
* The Temptations in a Mellow Mood (1967)
* The Temptations Wish It Would Rain (1968)
* Diana Ross & the Supremes Join The Temptations (with Diana Ross & The Supremes) (1968)
* Cloud Nine (1969)
* Together (with Diana Ross & The Supremes) (1969)
* Puzzle People (1969)
* Psychedelic Shack (1970)
* Sky's the Limit (1971)
* Solid Rock (1972)
* All Directions (1972)
* Masterpiece (1973)
* 1990 (1973)
* A Song for You (1975)
* House Party (1975)
* Wings of Love (1976)
* The Temptations Do the Temptations (1976)
* Hear to Tempt You (1977)
* Bare Back (1978)
* Power (1980)
* The Temptations (1981)
* Reunion (1982)
* Surface Thrills (1983)
* Back to Basics (1983)
* Truly for You (1984)
* Touch Me (1985)
* To Be Continued (1986)
* Together Again (1987)
* Special (1989)
* Milestone (1991)
* For Lovers Only (1995)
* Phoenix Rising (1998)
* Ear-Resistible (2000)
* Awesome (2001)
* Legacy (2004)
* Reflections (2006)
* Back to Front (2007)
* Still Here (2010)
* All the Time (2018)
Linguo-inkluzo

**Linguo-inkluzo** esas inkluzo di linguo qua cirkondesas da un o plusa diferanta lingui.

Exempli di linguo-inkluzo:
* Saterland
* Brussels
* Isleños
* Palenquero
* Alghero
* Swabian Turkey
* Upper Harz
* Betawi

## Galerio


File:BelgiumBrussels.png|La dominacanta Francian-parolanta inkluzo di Brussels
File:Romania harta etnica 2011.PNG|Linguo-inkluzi en Rumania
File:Лужицкие сербы на карте Германии.svg|Sorbiana-areo en Germania



## Referi
Salvador Sánchez Cerén

**Salvador Sánchez Cerén**, docisto e politikisto naskinta ye la 18ma di junio 1944 esis prezidanto di Salvador de la 1ma di junio 2014 til la la 1ma di junio 2019.
Cathy Freeman

**Catherine Astrid Salome "Cathy" Freeman** (n. la 16ma di februaro 1973) esas Australian atletino qua ganis du Olimpiala medalii por 400-metra kurado por mulieri: arjenta en l'Olimpiala Ludi en Atlanta, 1996, ed ora en l'Olimpiala Ludi en Sydney, 2000.
Gojira

**Gojira** esas Franciana progressive death metal-bando. Lia membri esas Joe Duplantier, Mario Duplantier, Christian Andreu e Jean-Michel Labadie.

La bando suportas protektado di animali, specale delfini, baleni e sharki; olqua ofte aparas en lia afishi.

## Verki
* Terra Incognita (2001)
* The Link (2003)
* From Mars to Sirius (2005)
* The Way of All Flesh (2008)
* L'Enfant Sauvage (2012)
* Magma (2016)
* Fortitude (2021)
Cybill Shepherd

**Cybill Lynne Shepherd** (n. ye la 18ma di februaro 1950) esas Usana cinem-aktorino ed ex-manekinino. Elua unesma cinematografuro esis la dramato *The Last Picture Show*, en qua el pleis apud aktoro Jeff Bridges.
Ranger 8

Ye 20ma di februaro 1965, ***Ranger 8***, kosmosondilo di Usa, kolizionis kun la luno en Mare Tranquillitatis. Ol esis la 8ma de 9 sondili lansita por fotografar la luno, de qui la unesma 6 faliis funcionar, pro lanso-falio o mala funciono di instrumenti, ma *[[Ranger 7]]* esis sucesoza. La desegno e skopo di *Ranger 8* similesis *Ranger 7*. Ol lansesis ye 17ma februaro, e transmisis 7137 imaji di la surfaco di la luno, ante la projetita koliziono.
Arthur Chung

**Raymond Arthur Chung** (n. ye la 10ma di januaro 1918 til la 23ma di julio 2008) militisto e politikisto, esis l'unesma prezidanto di Guyana. Ilu guvernis de 1970 til 1980.
Arthur C. Clarke

**Arthur Charles Clarke** (n. ye la 16ma di decembro 1917 til la 19ma di marto 2008) esis Britaniana skriptisto pri ciencala fiktivajo.
William Carlos Williams

**William Carlos Williams** (n. la 17ma di septembro 1883 til la 4ma di marto 1963) esis usana mediko e skriptisto, precipue poeto, filio di angla patro e porto-rikana matro e membro dil movadi modernista ed imajista.
Miro Cerar

**Miroslav "Miro" Cerar Jr.** (n. ye la 25ma di agosto 1963) esis chefministro di Slovenia de 2018 til 2020.
Dacian Cioloș

**Dacian Cioloș**, agronomo e politikisto n. ye la 27ma di julio 1969, esis chefministro di Rumania de 2015 til 2017.
Ed Wood, Jr.

**Ed Wood, Jr.** (n. kom *Edward Davis Wood, Jr.* ye la 10ma di oktobro 1924 – m. ye la 10ma di decembro 1978) esis Usana cinem-aktoro, cinematografisto, cenaristo e produktisto.
Johannes Nicolaus Brønsted

**Johannes Nicolaus Brønsted** (n. ye la 22ma di februaro 1879 til la 17ma di decembro 1947) esis Dana fiziko-kemiisto. Ilu studiis katalizo.
Zigmantas Balčytis

**Zigmantas Balčytis**, politikisto n. ye la 16ma di novembro 1953, esis chefministro di Lituania de la 1ma di junio til la 4ma di julio 2006.
Erykah Badu

**Erykah Badu** (n. **Erica Abi Wright** ye la 26ma di februaro 1971) esas Usana kantistino di R&B, soul e hip hop.
Papo Klemens la 8ma

**Klemens la 8ma** (n. **Ippolito Aldobrandini** ye la 24ma di februaro 1536 til la 3ma di marto 1605) esis la 231ma papo de katolik-eklezio.
Ivan la 5ma di Rusia

**Ivan la 5ma di Rusia** (**Ivan Alexeyevich**, n. ye la 6ma di septembro 1666 til la 8ma di februaro 1696) esis caro di Rusia de 1682 til lua morto.
Fyodor la 3ma di Rusia

**Fyodor la 3ma** (n. ye la 9ma di junio 1661 til la 7ma di mayo 1682)  esis caro di Rusia de 1676 til 1682.
Tommy Dorsey

**Thomas Francis "Tommy" Dorsey, Jr.** (n. la 19ma di novembro 1905 til la 26ma di novembro 1956) esis Usana muzikisto di jazo e chefo di orkestro. Exempli pri lua maxim konocata muziki esas *On Treasure Island*, *I'm Getting Sentimental Over You* e *The Big Apple*.
Abe Vigoda

**Abraham Charles "Abe" Vigoda** (n. ye la 24ma di februaro 1921 til la 26ma di januaro 2016) esis Usana cinem-, teatr- e televizion-aktoro.
Wilhelmus

La **Wilhelmus** esas la nacionala himno di Nederlando depos 1932. Skribita en 1626 da Adrianus Valerius, la nuna kombinuro de melodio e texto konstitucas la maxim ancienca himno en la mondo.

La himno rakontas la frua libereskomilito ek la vidpunto di Willem van Nassau, qua prizentis ilua lukto quale milito kontre la tiranala subordinita generali di la rejo, ma ne quale milito kontre Felipe la 2ma, lor la rejo di Hispania. Kande la kansono mencionas "tiranio" od "tirano", ti ne esas publik aludi a Felipe.

## Texto
Ingo Hoffmann

**Ingo Ott Hoffmann** (n. la 28ma di februaro 1953) esas Brazilian automobilisto qua konkursis en Formulo 1 dum la yari 1970a, e pose en *Stock Cars* de la yari 1980a til la yari 2000a. Ilu esis 12-foye championo di *Stock Cars*, de 1980 til 2002.
Jiří Rusnok

**Jiří Rusnok**, ekonomikisto e politikisto n. ye la 16ma di oktobro 1960 esis la chefministro di Chekia de 2013 til 2014.
Vince Clarke

**Vince Clarke**, naskinta **Vincent John Martin** ye la 3ma di julio 1960 esas Britaniana muzikisto, qua partoprenis en la bando Depeche Mode ed en la dueti Erasure ed Yazoo.
Setsuko Hara

**Setsuko Hara** (原 節子 *Hara Setsuko*) (n. **Masae Aida** 会田 昌江 *Aida Masae* ye la 17ma di junio 1920 til la 5ma di septembro 2015) esis Japoniana cinem-aktorino.
Familio (biologio)

Che biologio, **familio** esas kategorio di klasifiko qua konsistas ek diversa generi ed esas un ek la ok precipua rangi en la taxonomio. Quale eventas kun altra niveli de la taxonomio di vivanta enti, por indikar similesi inter "familii" di animali o planti, multa familii povas grupigesar en superfamilii, e povas dividesar en subfamilii. Exemplo pri superfamilio esas *Juglandaceae*, qua grupigas la familii di nucieri e hikorii.

## Nomenklaturo
* por botanikala speci, la nomi di la familii di planti, fungi ed algi recevas la sufixo "-aceae", ecepte poka exempli di nomi historiale uzata, quale "Asteraceae" o "Compositae" (qua inkluzas margriteti, sunofloro, edc), o "Gramineae" o "Poaceae" (qua inkluzas herbi, bambuo, sukrokano, edc).
* por zoologiala speci, la nomi di la familii recevas la sufixo "-idae".

## Referi
Genero

En la biologio, **genero** esas klasifikuro uzata por vivanta od extingita speci di animali o planti.

La genero formacas l'unesma parto de la binomiala nomo di la speci, por singla speci de la genero, exemple: *Felis catus* e *Felis silvestris* esas du speci de la genero *Felis*. *Felis* esas un ek la generi de la familio *Felidae*. La subgenero e supergenero esas la rangi direte sub e sur la genero-rango.
Subfamilio

En la biologio, **subfamilio** esas posibla taxono qua konsistas ek diversa generi ed apartenas al familio. Ol esas unu de la derivita taxona rangi en la taxonomio.
Algirdas Butkevičius

**Algirdas Butkevicius** (n. ye la 19ma di novembro 1958) esis chefministro di Lituania de 2012 til 2016.
Miloš Zeman

**Miloš Zeman** (n. ye la 28ma di septembro 1944) esas prezidanto di Chekia depos 2013. Ilu anke esis chefministro di la lando de 1998 til 2002.
Frédéric Auguste Bartholdi

**Frédéric Auguste Bartholdi** (n. la 2ma di agosto 1834 til la 4ma di oktobro 1904) esis Franca skultisto. Lua maxim famoza verko esis la Statuo di Libereso, en l'eniro di la portuo di New York, Usa.
Viktoriya Fiodarawna Azaranka

**Viktoriya Fiodarawna Azaranka** (n. ye la 31ma di julio 1989) esas Bielorusa tenisistino.

Segun datumi di WTA por 30ma di januaro 2012 Viktoriya Azaranka esis **1**ma tenisistino dil mondo, e segun datumi de la 6ma di marto 2023 el esis la **14**ma.

Elu kune Maxim Mirni divenis **or**-medaliisto dum Olimpiala Ludi en London (2012) pri duopla ludo mixita e **bronz**-medalistino kom solistino pos vinko kun Maria Kirilenko (en finalo Serena Williams vinkis kontre Maria Sharapova).

## Referi
Republiko Socialista Sovietiana Bielorusia

**Republiko Socialista Sovietiana di Bielorusia** anke konocata kom RSS Bielorusia, esis un di la republiki di Sovietia.

### Referi
Republiko Socialista Sovietiana Uzbekistan

**Republiko Socialista Sovietiana di Uzbekistan** (Uzbeke *Ўзбекистон Совет Социалистик Республикаси, Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi' *; Ruse *Узбекская Советская Социалистическая Республика, Uzbekskaya Sovetskaya Sotsialisticheskaya Respublika*) anke konocata kom anke konocata kom RSS Uzbekistan, esis un de la republiki di Sovietia.

### Referi
Laimdota Straujuma

**Laimdota Straujuma**, ekonomikistino e politikistino n. ye la 24 di februaro 1951, esis chefministro di Latvia de 2014 til 2016.
Papo Pius la 7ma

**Pius la 7ma**, n. **Barnaba Niccolò Maria Luigi Chiaramonti** ye la 14ma di agosto 1742 til la 20ma di agosto 1823 esis la 251ma papo di katolik-eklezio.
Nicolas-Louis de Lacaille

**Nicolas-Louis de Lacaille** (n. ye la 28ma di decembro 1713 til la 21ma di marto 1762) esis Franca astronomo e sacerdoto.
Stefan Krickl

**Stefan Krickl** (naskinta ye la 7ma di oktobro 1997 en Austria) esas Austriana futbalisto. Nun il ludas por *Großschweinbarth SV*.

## Extera ligilo

* bundesliga.at
Kurt Schuschnigg

**Kurt Alois Josef Johann Edler von Schuschnigg** (n. ye la 14ma di decembro 1897 til la 18 di novembro 1977) esis kancelero di Austria pos la morto di Engelbert Dollfuss til 11 di marto 1938.
David Alaba

**David Olatukunbo Alaba** (naskinta ye la 24ma di junio 1992 en Wien, Austria) esas Austriana futbalisto.

## Extera ligili

* transfermarkt.at
Martin Hinteregger

**Martin Hinteregger** (naskinta ye la 7ma di septembro 1992 en Feldkirchen, Austria) esas Austriana futbalisto.

## Extera ligili

* transfermarkt.at
Ramazan Özcan

**Ramazan Özcan** (naskinta ye la 28ma di junio 1984 en Hohenems, Austria) esas Austriana futbalisto.

## Extera ligili

* transfermarkt.at
Denny Doherty

**Dennis Gerrard "Denny" Stephen Doherty** (n. ye la 29ma di novembro 1940 til la 19ma di januaro 2007) esis Kanadana kantisto, fondinto-membro de la bando The Mamas & the Papas.
Edgar Rice Burroughs

**Edgar Rice Burroughs** (n. la 1ma di septembro 1875 til la 19ma di marto 1950) esis Usana skriptisto. Ilu kreis la personajo *[[Tarzan]]*.

Ilu mortis pro kordiala paroxismo, lektante desegnuro-libreto.

## Edgar Rice Burroughs en Ido
Ye la yaro 2022 Brian Drake publikigis Ido-tradukuro dil romano *A Princess from Mars* (Princino di Marso) da Edgar Rice Burroughs en la interreto.

## Referi
Ana Blandiana

**Ana Blandiana** (n. **Otilia Valeria Coman** ye la 25ma di marto 1942) esas Rumana poetino e skriptistino.
Sarah Jessica Parker

**Sarah Jessica Parker** (n. la 25ma di marto 1965) esas Usana televizion-aktorino, konocata por lua chef-rolo en televiziono-serio *Sex and the City*. El premiizesis multafoye dum elua kariero, inkluzite per 6 premii "Ora Globo" e du premii *Primetime Emmy*.
Johan Cruyff

**Johan Cruyff** (n. **Hendrik Johannes Cruijff** ye la 25ma di aprilo 1947 til la 24ma di marto 2016) esis Nederlandana futbalisto, e pose entrenisto di futbalo.
Bernard Montgomery

**Bernard Law Montgomery** (n. ye la 17ma di novembro 1887 til la 24ma di marto 1976) esis Britaniana marshalo dum la duesma mondomilito. Meze altra batalii, ilu komandis la duesma batalio di El Alamein ed esis un di la komanderi dum la batalio di Normandia.
Erna Solberg

**Erna Solberg** (n. 24 di februaro 1961) sociologino e politikistino esas la chefministro di Norvegia depos la 16ma di oktobro 2013.
Papo Stefanus la 9ma

**Stefanus la 9ma**, n. **Frédéric de Lorraine** o **Frédéric d'Ardenne** (c. 1020 til 1058) esis la 154ma papo di katolik-eklezio.
Papo Nikolaus la 2ma

**Nikolaus la 2ma** (n. **Gérard de Bourgogne** en 990 o 995 til 1061) esis la 155ma papo di katolik-eklezio.
Organizuro por Kunlaboro ed Ekonomiala Developo

L**'Organizuro por Kunlaboro ed Ekonomiala Developo** - **OKED** (Angle: *Organisation for Economic Co-operation and Development* - OECD; France: *Organisation de coopération et de développement économiques* - OCDE) esas internaciona ekonomial organizuro fondita en 1961 e nun havanta 38 landi, kreita por stimular l'ekonomiala progreso e la komerco mondala. Ol esas forumo di landi qui deskriptas su kom "kompromisita kun demokratio e kun libera merkato", e qua posibligas komparar experienci pri developo ed ekonomio, e serchar solvi por komuna problemi, identifikar bona praktiki e koordinar domestika ed internaciona politiki di lua membri.

L'organizuro originis en 1948 sub la nomo **Organizuro Europana por Ekonomiala Koopero** (Angle: *Organisation for European Economic Co-operation* - OEEC) komandita da Franca Robert Marjolin, por administrar tale nomizita Projeto Marshall (refuzita da Sovietia e lua satelita stati).

En 1961 OEEC transformesis en **OKED** e lua membreso expansesis vers altra ne-Europana landi. Nun, la maxim multa membri di OKED havas ekonomii kun alta revenui ed alta indexo pri homala developeso.

## La nuna membri
Depos la 25ma di mayo 2021 kun l'eniro di Kosta Rika, OKED havas entote 38 membri, qui esas:

## Referi
Astrud Gilberto

**Astrud Gilberto**, n. **Astrud Evangelina Weinert** ye la 29ma di aprilo 1940 til la 5ma di junio 2023, esis Braziliana kantistino di bossa nova e samba. El mariajis Braziliana muzikisto e kompozisto João Gilberto en 1959.

Astrud Gilberto divenis famoza per la kansono "Garota de Ipanema", en l'Angla "The Girl from Ipanema", od en Ido: "Yunino de Ipanema". De ta kansono vendesis milioni de diski.
Peter Fonda

**Peter Henry Fonda** (n. ye la 23ma di februaro 1940 til la 16ma di agosto 2019) esis Usana cinem-aktoro, filiulo di Henry Fonda e fratulo di Jane Fonda. Il esis remarkinda nomo dum tale nomizita kontrekulturo de la yari 1960a. Ilu nominesis dufoye por Oscar-premio, e ganis du premii "Ora Globo", un ek li pri maxim bon aktoro, por la cinematografuro *Ulee's Gold* (1997), e l'altru por maxim bona suportant aktoro, por lua partopreno en televiziono-filmo *The Passion of Ayn Rand* (1999).
Naturala gaso

**Naturala gaso** esas naturala mixuro di gasi, precipue metano, kun altra alkani e poka karbobioxo, azoto, sulfido di hidrogeno od helio. Ol formacesis kande strati di deskompozinta planti ed animali expozesis ad intensa kaloro e preso sub la surfaco di la Tero dum milioni di yari.

## Referi
Gabriel Jesus

**Gabriel Fernando de Jesus** (n. ye la 3ma di aprilo 1997) esas Braziliana futbalisto. De 2015 til 2016 ilu ludis por Braziliana futbalo-klubo *[[Sociedade Esportiva Palmeiras]]*. De 2017 til nun ilu ludas por Britanian esquado *Manchester City*.
Greer Garson

**Eileen Evelyn Greer Garson Fogelson** (n. la 29ma di septembro 1904 til la 6ma di aprilo 1996) esis Britanian-Usana cinem-aktorino. El ganis Oscar-premio pri maxim bon aktorino pro lua titula rolo en la cinematografuro * Mrs. Miniver* (1942).
Muhammad Ali

**Muhammad Ali** (n. **Cassius Marcellus Clay, Jr.** ye la 17ma di januaro 1942 til la 3ma di junio 2016) esis Usana ex-boxisto.

## Referi
Rubén Darío

**Rubén Darío** (n. **Félix Rubén García Sarmiento** ye la 18ma di januaro 1867 til la 6ma di februaro 1916) esis Nikaraguana poeto, konsiderata un de la la maxim importanta poeti de Hispan Amerika e la patro dil *[[modernismo]]* en la literaturo.
Ed O'Neill

**Edward Leonard "Ed" O'Neill** (n. ye la 12ma di aprilo 1946) esas Usana cinem- e televizion-aktoro, e komediisto. Lua maxim konocata rolo esis "Al Bundy" en la televiziono-komedio *Married... With Children*, qua grantis lu du premii "Ora Globo", e "Jay Pritchett" en la televiziono-komedio *Modern Family*.
Insulo Christmas

**Insulo Christmas** (Angle, *Christmas Island*) esas insulala teritorio en l'Indiana Oceano 380 km sude de Java, Indonezia, qua apartenas ad Australia. Kun 135 km² ol havis cirkume  habitanti en 2007. Lua chef-urbo esas Flying Fish Cove.
Papo Gregorius la 13ma

**Gregorius la 13ma**, n. **Ugo Boncompagni** ye la 7ma di januaro 1502 til la 10ma di aprilo 1585, esis la 226ma papo de katolik-eklezio.

Ilu kreis Gregoriala kalendario, adoptita unesme ye la 4ma di oktobro 1582: la sequanta dio esis la 15ma di oktobro 1582.
Pierce Brosnan

**Pierce Brendan Brosnan** (n. ye la 16ma di mayo 1953) esas Irlandana cinem-aktoro e filmifisto. Il esas maxim konocata pro esir la 5ma aktoro qua pleis *[[James Bond]]*, de 1995 til 2002. Ilu partoprenis altra cinematografuri, inkluzite muzikala komedio *Mamma mia!*, e televiziono-serii.

Brosman nominesis dufoye por la premio "Ora Globo" (*Golden Globe*), ma ne ganis ol. Altralatere, ilu recevis satirala premio "Ora Frambo" (*Golden Raspberry*) por la maxim mala suport-aktoro por la filmo *Mamma Mia!*.
Nguyễn Xuân Phúc

**Nguyễn Xuân Phúc**, advokato e politikistulo n. en 1954, esis prezidanto di Vietnam, de 2021 til 2023. Il ante esis chefministro di la lando de 2016 til la 5ma di aprilo 2021.
Xul Solar

**Xul Solar** esis l'artala nomo di **Oscar Agustín Alejandro Schulz Solari**, Arjentiniana piktisto, skultisto e skriptisto, n. ye la 14ma di decembro 1887 e mortinta ye la 9ma di aprilo 1963.
Martin Lawrence

**Martin Fitzgerald Lawrence** (n. ye la 16ma di aprilo 1965) esas Usana komediisto, e cinem- e televizion-aktoro. Ilu fameskis dum la yari 1990a, e partoprenis diversa komedio-serii televizionala. Ilua unesma cinematografala partopreno eventis en 1989, en la filmo *Do the Right Thing* ("Facez la Kozo Korekta").
Pietro Nardini

**Pietro Nardini** (n. ye la 12ma di aprilo 1722 til la 7ma di mayo 1793) esis Italiana kompozisto e violinisto.

De evo 12 yari il studiis la violino kun Giuseppe Tartini, ed il pleis en koncerti de evo 14 yari. De 1762 il esis muzikisto ye la korto di Stuttgart; de 1769 til ilua morto en 1793 il esis koncertomaestro ye la korto di Duko Leopold en Firenze. Ilua samtempano Leopold Mozart, audinte Nardini en 1763, laudis ilua pleado. La violinisto Bartolomeo Campagnoli esis ilua studento. Kompozuri inkluzas plura koncertopeci por violino.
Apollo 16

**Apollo 16** esis la kinesma misiono en qua homi atingis la luno. La spaconavo lansesis ye 16 di aprilo 1972; ol portis John Young, Thomas Mattingly e Charles Duke. Ye 21 di aprilo, dum ke Mattingly esis en orbito cirkum la luno, Young e Duke atingis la surfaco di la luno, ye la "alta-tereno", ube la surfaco esas plu brilanta kam altraloke. Hike li pasis tri dii. Dum ca periodo li facis exkursi en lia specala vehilo, e kolektis specimeni de petro. La totala disto kovrita en la vehilo esis 26.7 km.
Peter Ustinov

**Peter Alexander Ustinov**, n. **Peter Alexander von Ustinow** (16ma di aprilo 1921 til la 28ma di marto 2004) esis Britaniana cinem-aktoro.
Piermario Morosini

**Piermario Morosini**  (n. ye la 5ma di julio 1986 til la 14ma di aprilo 2012) esis Italiana futbalisto.
Richard Price

**Richard Price** (n. ye la 23ma di februaro 1723 til la 19ma di aprilo 1791) esis Walsana morala filozofo.
Jimmy Morales

**James Ernesto "Jimmy" Morales Cabrera** (n. ye la 18ma di marto 1969) esas nuna prezidanto di Guatemala.
Klaus Iohannis

**Klaus Werner Iohannis** (n. 13 di junio 1959) esas ex-prezidanto di Rumania, il demisionis la 10ma di januaro 2025.
Dubravka Ostojić

**Dubravka Ostojić**, n. ye la 19 di junio 1961, esas Kroata cinem-aktorino. 

## Cinematografuri
* *Ispod crte* - Ruža (2003)
* *Holding* - Biba (2001)
* *Tri muškarca Melite Žganjer* kao Beba (1998)
* *Novogodišnja pljačka* kao djelatnica u pošti (1997)
* *Anđele moj dragi* kao Ika (1995)
* *Kontesa Dora* (1993)
* *Luka* (1992)
* *Rimski dan* - Livija (1987)
* *Za sreću je potrebno troje* - Nina Korbar (1985)
* *To nije moj život, to je samo privremeno* (1985)

## Extera ligili
* Dubravka Ostojić: Suprug je napisao ulogu za mene
Papo Adrianus la 6ma

**Adrianus la 6ma**, n. **Adriaan Florensz** (o **Boeyens**) ye la 2ma di marto 1459 til la 14ma di septembro 1523, esis la 218ma papo dil katolik-eklezio.
Taylor Swift

**Taylor Alison Swift** (pronunco: *telor-swift*; n. ye la 13ma di decembro 1989) esas Usana kantistino e kompozistino di country e pop.
Submara navo

**Submara navo** esas vehilo kapabla por navigar sub la surfaco di mari o fluvii. La projeto di submara navi developesis forte dum la 19ma yarcento e ta vehili komencis uzesar plu intense dum l'unesma mondomilito de 1914 til 1918, e perfektigesis dum la duesma mondomilito. Kelka recenta modeli di submara navi povas restar til 6 monati submersita, exemple la Rusa modeli de la klaso "Akula".

Militala uzo di submara navi inkluzas misioni di atako kontre navi en la surfaco e transporto di lans-armi o di specala trupi. Civila uzo inkluzas l'exploro di submara regioni por la studio di animali, roki, edc, qui existas ibe.
Konstantin Stoilov

**Konstantin Stoilov** (n. ye la 5ma di oktobro 1853 til la 5ma di aprilo 1901) esis chefministro di Bulgaria du foyi: de julio til septembro 1887 e de 1894 til 1899.
Sabrina Carpenter

**Sabrina Ann Lynn Carpenter** (n. ye la 11ma di mayo 1999) esas Usana kantistino e televizion-aktorino. Elua unesma televizionala laboro esis en la serio *Law & Order: Special Victims Unit*.
Bojana Gregorić

**Bojana Gregorić** (n. en 1972) esas Kroatiana cinem-aktorino. 

## Filmi
* "Na putu za Montevideo" -  Baronica Helena Klodovska (2013)
* "Lea i Darija - Dječje carstvo" - Margarita Jakšić (2011)
* "Ne pitaj kako!" - Iva (2006)
* "Žena mušektir" *(La Femme Musketeer)* - keramičarka (2004)
* "Dream Warrior" - Danica (2003)
* "Višnje u rakiji" (2000)
* "Zauvijek moja" - Saša (2000)
* "Božić u Beču" - dr. Marina Parun (1997)

## Extera ligili
* Bojana Gregorić Vejzović: “Suprug i ja se od obaveza odmaramo putovanjima”
Ksenija Pajić

**Ksenija Pajić** (n. 1961) esas Kroatiana cinem-aktorino. 

## Filmi
* "Šuti" - Jelena (2013)
* "Ljudožder vegetarijanac" - dr. Domljan (2012)
* "Duh babe Ilonke" - Emičina mama (2011))
* "Maršal" kao Danica Skulić (1999)
* "Rusko meso" (1997)
* "Kontesa Dora" - Steffi Graf (1993)
* "Život sa stricem" - Veronika (1988)
* "Oficir s ružom" - Matilda Ivančić (1987)
* "Za sreću je potrebno troje" - Jagoda (1985)
* "To nije moj život, to je samo privremeno" - Nina (1985)

## Extera ligili
* PAJIĆ 'Pristala bih samo na divlji brak. Onaj s potpisom više me ne zanima'
Fabrizio De André

**Fabrizio Cristiano De André** (n. ya la 18ma di februaro 1940 til la 11ma di januaro 1999) esis Italiana kantisto e kompozisto.
Jorge Ben Jor

**Jorge Ben Jor** (n. **Jorge Duílio Lima Meneses** ye la 22ma di marto 1945) esas Braziliana muzikisto, kantisto e kompozisto qua mixas samba, funk e bossa nova en lua muzikala kompozaji.

## Referi
Miranda Cosgrove

**Miranda Taylor Cosgrove** (n. ye la 14ma di mayo 1993) esas Usana cinem-aktorino e kantistino e kompozistino. El komencis elua kariero evante 7 yari, kande el aparis en diversa anunci por televiziono. Elua unesma cinematografuro esis la komedio *School of Rock* (2003), e de 2007 til 2012 el partoprenis la televiziono-komedio *iCarly*. En 2012, el esis la maxim bone pagita puera/adolecanta aktorino.

Elua muzikala stilo esas pop-muziko.
Pussycat Dolls

**The Pussycat Dolls** esis femina muzikala e dansala grupo kreita en Los Angeles, Kalifornia dal dans-artisto Robin Antin en 1995, kom burleska grupo. Pos recevar atenco de la kompanio *Interscope Geffen A&M Records* la grupo enrejistris lua unesma muziki en 2003.
Catherine Samba-Panza

**Catherine Samba-Panza** (n. 26 di junio 1954) esis provizora prezidanto di Centrafrika, e guvernis de januaro 2014 til marto 2016.
Papo Sergius la 4ma

**Sergius la 4ma** (n. **Pietro Martino Buccaporci** cirkume 970 til 1012) esis la 142ma papo di katolik-eklezio.
The Flash (2014 televiziono-serio)

**The Flash** (Ido por *La fulguro* o *La fulgurero*) esas 2014 Usana superheroo televiziono-serio apogata sur la karaktero di The Flash da D.C. Comics (diversa autori). The Flash esas serio direvita de Arrow. La serio Legends of Tomorrow derivis ek amba The Flash ed Arrow.

## Rezumo
Berry Allen evis nur 11 yari kande ilua matro ocidesis en bizara e teroriganta incidento e lua patro false kondamnesis por la ocido. Nu lua vivo chanjis por omnatempe da la tragedio, Barry acteptesis e edukesis da detektivo Joe West, la patro di la maxim bona amiko di Barry, Iris. Nu, Berry divenis brilanta, duktanta e kariganta *nerdal' exploristo di CSI, quan determinado esas deskovrar la vereso pri la stranja ocido di lua matro diktas lu sursequar omna urbala legendo neexplikanta e ciencal' aventuri ke kunvenas. La maxim recenta obsedo di Berry esas avan-grada partikulo-acelerilo, kreita da vizionema fizikisto Harrison Wells ed ilua esquado de S.T.A.R. Labs, qui asertas ke lua inventuro produktos avanci neimaginebla pri povo e medicino. Or, ulo eventas hororinde nejusta dum la publika revelo, e kande l'explozo devastanta efektigas mala sturmo, multa vivi perisas e Barry stagnesas da fulmino. Pos non monati en komato, Barry vekas deskovrar ke lua vivo chanjabis unfoypluse – l'acidento donacis a lu la povo di super rapideso, ke grantas lu la povo movar tra Central City kom nevidebla anjelo gardanta. Malgre komencale ecitita pri lua nova-trovita povi, Barry shokesas deskovrar ke lu ne esas la sola "*meta-homo" ke kreesis en la emerso di l'acelero-explozo – e ne omni uzas lia nova povi por boneso. En la monati depos l'acidento, l'urbo vidis akuta augmento pri homi mankanta, morti neexplekita ed altra stranja fenomeni. Nun Barry havas intenci rinovigita – uzanta lia donacajo di rapideso protektar l'inocenti, kande nultempe renuncus lua inquesto solvar l'ocido di lua matro e klarigar la nomo di lua patro. Por nun, nur kelka fidanta amiki e konsorti savar ke Barry literale la maxim rapida homi vivanta, ma ne duras longe ante la mondo lernas ke Barry Allen divenis... The Flash (*La fulguro*/*La fulgurero*).

## Sezoni

## Epizodi

### Sezono 1 (2014 til 2015)

### Sezono 2 (2015 til 2016)

## Referi
DuckDuckGo

**DuckDuckGo** (tradukata kom *Anado-anado-venez*) esas Interreta sercho-programo, enfokigita pri privateso, sekureso ed aperteso.

DuckDuckGo uzas la slogano *"The search engine that doesn't track you."* - *"La sercho-programo ke ne exploras vu."*

## Pri Ido
DuckDuckGo traktas partale tradukita versiono di la tota retopagino en Ido, tradukita da la uzanti volanta.

## Referi
Michael J. Fox

**Michael J. Fox** (n. **Michael Andrew Fox** ye la 9ma di junio 1961) esas Kanadan-Usana ex-aktoro ed aktivisto. Ilu komencis lua kariero dum la yari 1970a, e fameskis per lua rolo kom Alex P. Keaton che humura televiziono-serio *Family Ties* (1982–1989). Tamen, lua maxim konocata rolo esis Marty McFly, che cinematografala trilogio *Back to the Future*. Dum ilua kariero, il aparis en diversa altra cinematografuri, exemple *Teen Wolf* (1985) e la dramato *Casualties of War* (1989), e televiziono-programi, inkluzite la komedio-serio *The Michael J. Fox Show*.

En 1998 il anuncis ke ilu havas Parkinson-morbo, qua komencis afektar lu en 1991. Pos l'anunco, ilu divenis aktivisto kun skopo obtenar kuraco por ca morbo. Ilu cesis laborar kom aktoro en 2021, pro plumalesko di lua simptomi.
Viktor Georgiyevich Kulikov

**Viktor Georgiyevich Kulikov** (n. ye la 5ma di julio 1921 til 28ma di mayo 2013) esis Sovietiana militisto (marshalo). Ilu judikesis kom heroo di Sovietia.
23ma yarcento

La **23ma yarcento** esos la sequanta yarcento, la 2ma yarcento de la 3ma yarmilo segun gregoriala kalendario. Ol komencos ye la 1ma di januaro 2201 e finos ye la 31ma di decembro 2300.
Angelica Kauffman

**Maria Anna Angelika Kauffmann**, konocita kom **Angelica Kauffman** (n. ye la 30ma di oktobro 1741 til la 5ma di novembro 1807) esis Suisa piktistino.
Indoneziana linguo

La linguo Indoneziana esas anke plu facila kam Ido por sua gramatiko.

Quale esas videbla da sua nomo "Bahasa Indonesia" ol pozas la adjektivo pos la nomo.

Verbi havas unika sola formo.

Por savar la pasato exemple, onu decas hiere o en 1969.

Por savar ke onu parolas al futuro onu decas morge o l'ano ke venas...

Simpleso altra esas ke multi verbi esas anke nomi : tidur = dormar e dormo.

Komence ol esis Malaiziana dialekto, uzata dal Nederlandani por parolar kun l'aborijeni.

"Basa Jawa" linguo di Java esas la plu importanta, linguo matrala por 45 % ek la habitantaro di Indonezia, parte an l'insulo Java, parte an l'insulo Sumatra, ma l'Indoneziana ess la duesma linguo por omni, malgre ke ol esas l'unika linguo por 5 % ek la habitantaro en Sumatra.

Indepandantisti selektis formi definicii, exemple : "mata-hari = okulo dil jorno = suno, o "tempat tidur" = loko dormar o loko dormo = lito

Ca linguo povus esar internaciona linguo ma onu mustus aprendar omni vorti kande Indoneziani savas multi vorti del Angla, e havas en sua linguo multa vorti de la Franca.