1992

La yaro **1992** (MCMXCII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye merkurdio segun Gregoriala kalendario. Ol esis la 992ma yaro di la duesma yarmilo, la 92ma yaro di la 20ma yarcento, e la 3ma yaro di la yari 1990a.

## Eventi
### [[Kosmo]]
* L'unesma exoplaneto deskovresas.
* 25ma di marto - Kosmonauto Sergei Krikalev tervenas pos 10-monata flugo per kosmala staciono Mir. Il departis de Sovietia e retrovenis a Rusia.
* 16ma di mayo - Spaco-paromo *Endeavour* flugas unesmafoye.

### [[Mondo]]
* 31ma di januaro - Rusia remplasas Sovietia kom permananta membro dil Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni.
* 2ma di marto - Armenia, Azerbaijan, Kazakstan, Kirgizistan, Moldova, San Marino, Tajikistan, Turkmenistan ed Uzbekistan membreskas l'Unionita Nacioni.

### [[Europa]]
* januaro - Li Peng, chefministro di Popul-Republiko Chinia, vizitas Italia.
* 13ma di januaro - Mário Soares rielektesas prezidanto di Portugal.
* 15ma di januaro - Slovenia e Kroatia divenas oficale nedependanta de Yugoslavia.
* 26ma di januaro - Balistika fuzei de Rusia ne pluse apuntas ad Usa.
* 7ma di februaro - Kontrato di Maastricht subskribesas en Nederlando. Ol altrigos l'Europana Ekonomiala Komunitato a l'Europana Uniono.
* 1ma di marto - En Bosnia e Herzegovina, mohamedani e Kroati votas por nedependo. Interna milito komencas.
* 12ma di aprilo - Apertesas Disney-lando en Paris, Francia.
* 27ma di aprilo - Montenegro e Serbia fondas la stumpala Yugoslavia.
* 30ma di mayo - Bosnia e Herzegovina divenas membro di Unionita Nacioni.
* 2ma di junio - En plebicito, 50,7% de Dani refuzas kontrato di Maastrich.
* 20ma di julio - En Chekoslovakia prezidanto Václav Havel renuncas.
* 23ma di julio - Abkhazia deklaras su nedependanta de Gruzia.
* 25ma di julio til la 9ma di agosto - Eventas la Somerala Olimpiala Ludi en Barcelona, Hispania.
* 31ma di julio - Gruzia membreskas Unionita Nacioni.
* 16ma di septembro - Dum tale nomizita "nigra merkurdio", valuto-sistemo Europala krakas.
* 6ma di oktobro - Lennart Meri divenas prezidanto di Estonia.
* 25ma di oktobro - Lituania aprobas lua nuna konstituco.
* 11ma di novembro - Anglikan eklezio permisas femina pastori.
* 20ma di novembro - Proxim London, parto de la kastelo di Windsor kun artala trezori perisas en fairo.
* 23ma di novembro - En Mölln, Germania, tri Turka mulieri, di qui un infanta, perisas dum incendio, qua komencis pos atento kontre lojeyo por inmigranti.
* 25ma di novembro - Chekoslovakia decidas dividar su a Chekia e Slovakia ye la 1ma di januaro 1993.
* 25ma di novembro - Norvegiana guvernerio propozas membreskar Europana Uniono, ma ca ideo repulsesos per plebicito en 1994.
* 25ma di novembro - Algirdas Brazauskas divenas prezidanto di Lituania.

### [[Azia]]
* 6ma di januaro - Akuzata pri korupto e violaco di homala yuri, Gruziana prezidanto Zviad Gamsakhurdia revokesas de la povo.
* 13ma di januaro - Japonia demandas pardono de Korea pro kruelega agi dum la duesma mondomilito.
* 13ma di marto - Ter-tremo kun forteso 6.8 che skalo di Richter frapas Turkia e produktas 500 morti.
* 22ma di marto - Elekti en Tailando.
* 15ma di aprilo - Nova konstituco en Vietnam permisas libera merkato.
* 23ma di julio - Abkhazia deklaras lua nedependo de Gruzia.

### [[Afrika]]
* 22ma di januaro - Revoltanti okupas en Kinshasa, Zaire, radio-brodkasteyo e demandas la revoko di la rejimo.
* 22ma di februaro - Papo Ioannes Paulus la 2ma vizitas l'insulo Gorée, en Senegal, e deklaras ke sklaveso esis "ne-agnoskata holokausto".
* 9ma di marto - Burundi adoptas nova konstituco.
* 17ma di marto - En Sudafrika plebicito aprobas, per 68.7% yes-voti, la fino dil apartheid. Nur blanki votis en la plebicito.
* 3ma di decembro - Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni decidas sendar paco-trupi a Somalia, duktata da Usana korpi.

### [[Nord-Amerika]]
* 6ma di januaro - Usa suspensas tempale l'implanti di mamala protezi pro inquesti pri lua sekureso kontre riski di rupto, o liko di silikono.
* 29ma di aprilo - La policisti en Los Angeles, qui seviciis negra Rodney King, judiciesas nekulpante. Severega revolti naskas en multa loki en Usa.
* 10ma di julio - En Miami, Florida, ex-prezidanto di Panama Manuel Noriega judiciesas e kondamnesas a 40-yara enkarcerigo pro narkotiko-komerco ed extorso. 
* 3ma di novembro - Bill Clinton vinkas George Bush en elekto por prezidanteso.

### [[Central Amerika]]
* 16ma di januaro - Pacala pakto inter la rejimo di Salvador e la gerileri* subskribesas en México.

### [[Sud-Amerika]]
* 17ma di marto - En Buenos Aires, explozo di bombo en automobilo avan ambasadeyo di Israel produktas 29 morti e 242 vunditi.
* 3ma til la 14ma di junio - Konfero pri Ambiento* e Developado dil Unionita Nacioni eventas en Rio de Janeiro, Brazilia.
* 20ma di junio - Paraguay promulgas lua nuna konstituco.
* 29ma di septembro - Chambro di deputati di Brazilia aprobas akuzo kontre prezidanto Fernando Collor de Mello.
* 2ma di oktobro - Fernando Collor de Mello renuncas la prezidanteso di Brazilia.
* 29ma di decembro - Prezidanto di Brazilia Fernando Collor de Mello revokesas de la povo pro akuzi pri fraudo kontre Braziliana fisko, e perdas sua politikala yuri dum 8 yari.

## Naski
* 14ma di januaro - Alexandr Jurbin, Rusa tenisistulo
* 25ma di januaro - Galbadrahin Otgonceceg, Mongoliana e Kazakstanana judoistino

* 5ma di februaro - Neymar, Braziliana futbalisto
* 11ma di februaro - Taylor Lautner, Usan aktoro
* 15ma di februaro – Kuba Jurzyk, Polona kantisto
* 23ma di februaro - David Belyavski, Rusa gimnastikistulo
* 3ma di marto - Mönhbatin Myagmarjargal, Mongoliana boxistino
* 21ma di marto - Karolína Hrdličková, Cheka tenisistino
* 23ma di marto - Kyrie Irving, Usana basketbalisto
* 30ma di marto - Anastasia Bodnaruk, Rusa shakoludistino
* 12ma di aprilo - Chad le Clos, Sudafrikana natisto
* 14ma di aprilo - Arek Kłusowski, Polona kantistulo
* 14ma di aprilo - Tory Nyhaug, Kanadana biciklisto
* 16ma di aprilo - Nikita Glazkov, Rusa skermistulo

* 24ma di aprilo - Rafaela Lopes Silva, Braziliana judoistino
* 4ma di mayo - Tomáš Filippi, Cheka hokeisto
* 10ma di mayo - Charice, Filipinana kantistino
* 30ma di mayo - Daniel Filip, Cheka hokeisto
* 5ma di junio - David Dvořák, Cheka MMA-kombatanto
* 9ma di junio - Yannick Agnel, Franca natisto
* 14ma di junio - Daryl Sabara, Usan aktoro
* 15ma di junio - Mohamed Salah, Egiptiana futbalisto
* 21ma di junio - Nikita Ignatyev, Rusa gimnastikistulo
* 23ma di junio - Nyambayarin Tögscogt, Mongoliana boxisto

* 24ma di junio - David Alaba, Austriana futbalisto
* 24ma di junio - Isaac Kiese Thelin, Sueda futbalisto
* 28ma di junio - Elaine Thompson-Herah, Jamaikan atletino
* 29ma di junio - Pardis Ahmadieh, Iranan aktorino
* 3ma di julio - Sarah-Rebecca Sekulic, Germana tenisistino
* 5ma di julio - Chiara Scholl, Usana tenisistino
* 8ma di julio - Nikita Gusev, Rusa hokeisto
* 8ma di julio - Son Heung-min, Sud-Koreana futbalisto
* 15ma di julio - Wayde van Niekerk, Sudafrikana atleto

* 22ma di julio - Selena Gomez, Usana kantistino
* 2ma di agosto - Charli XCX, Usana kantisto
* 3ma di agosto - Denis Ablyazin, Rusa gimnastikistulo
* 4ma di agosto - Timur Safin, Rusa skermistulo
* 5ma di agosto - Harhüügiyn Enh-Amar, Mongoliana boxisto
* 13ma di agosto - Erdenebatin Behbayar, Mongoliana luktisto

* 20ma di agosto - Demi Lovato, Usana kantistino ed aktorino
* 1ma di septembro - Kirani James, Grenadan atleto pri 400-metra kurado
* 7ma di septembro - Martin Hinteregger, Austriana futbalisto
* 30ma di septembro - Viktor Baluda, Rusiana tenisistulo
* 12ma di oktobro - Valeri Kichin, Kirgiziana futbalistulo
* 13ma di oktobro - Shelby Rogers, Usana tenisistino
* 14ma di oktobro - Jiří Procházka, Cheka MMA-luktisto
* 15ma di oktobro - Ncuti Gatwa, Ruandana-Skotiana aktoro
* 16ma di oktobro - Viktorija Golubic, Suisa tenisistino
* 19ma di oktobro - Kateřina Mrázová, Cheka hokeistino
* 20ma di oktobro - Xenia Semyonova, Rusa gimnastikistino

* 24ma di oktobro - Dīng Lìrén, shakoludo-championo di 2023
* 27ma di oktobro - Alexei Vatutin, Rusa tenisistulo
* 11ma di novembro - Yahor Hierasimaw, Bielorusa tenisistulo
* 16ma di novembro - Kalisbek Akimaliyev, Kirgiziana futbalistulo
* 23ma di novembro - Miley Cyrus, Usana kantistino
* 24ma di decembro - Jakub Flek, Cheka hokeisto

## Morti
* 3ma di januaro - Judith Anderson, Australian aktorino (n. 1897)
* 16ma di februaro - Janio Quadros, prezidanto di Brazilia (n. 1917)
* 20ma di februaro - Alfred Joseph Casson, Kanadana piktisto (n. 1898)

* 9ma di marto - Menachem Begin, chefministro di Israel, Nobel-laureato pri paco (n. 1913)
* 16ma di marto - Maria Helena Vieira da Silva, Portugalana piktistino (n. 1908)
* 21ma di marto - Jerzy Stajuda, Polona piktisto ed arto-kritikisto (n. 1936)
* 23ma di marto - Friedrich Hayek, Britanian ekonomikisto, filozofo, Nobel-laureato en 1974 (n. 1899)
* 3ma di aprilo - Aaron Bohrod, Usana piktisto (n. 1907)
* 4ma di aprilo - Samuel Reshevsky, Usana shakoludisto (n. 1911)
* 6ma di aprilo - Isaac Asimov, Rusa-Usana skriptisto (n. 1920)
* 8ma di aprilo - Daniel Bovet, Suisa farmakologiisto, Nobel-laureato pri Fiziologio o Meedicino (n. 1907)
* 10ma di aprilo - Peter Dennis Mitchell, Britaniana kemiistulo, Nobel-laureato (n. 1920)
* 11ma di aprilo - Alejandro Obregón, Kolumbiana piktisto (n. 1920)
* 21ma di aprilo - Väinö Linna, Finlandana skriptisto (n. 1920)
* 23ma di aprilo - Satyajit Ray, Indiana filmifisto (n. 1921)
* 23ma di aprilo - Tanka Prasad Acharya, chefministro di Nepal (n. 1912)
* 28ma di aprilo - Francis Bacon, Britaniana piktisto (n. 1909)

* 6ma di mayo - Marlene Dietrich, German-Usan aktorino, kantistino (n. 1901)
* 23ma di mayo - Atahualpa Yupanqui, Arjentiniana kompozisto, kantisto, muzikisto e skriptisto (n. 1908)
* 23ma di mayo - Giovanni Falcone, Italiana judiciisto (n. 1939)
* 27ma di mayo - Delilah Pierce, Usana piktisto (n. 1904)
* 30ma di mayo - Karl Carstens, prezidanto di Germania (n. 1914)
* 13ma di junio - Pumpuang Duangjan, Tailandana kantistino (n. 1961)
* 15ma di junio - Brett Whiteley, Australian artisto (n. 1939)
* 21ma di junio - Li Xiannian, prezidanto di Popul-Republiko Chinia (n. 1909)
* 27ma di junio - Mihail Tal, Sovietiana shakoludo-championo (n. 1936)
* 29ma di junio - Muhammad Boudiaf, prezidanto di Aljeria (n. 1919)
* 4ma di julio - Ástor Piazzolla, Arjentiniana muzikisto (n. 1921)
* 6ma di julio - Marsha P. Johnson, Afrikan-usana transexual aktivisto e sexuala laboristo (n. 1945)
* 15ma di julio - Hammer DeRoburt, prezidanto di Nauru (n. 1922)
* 22ma di julio - David Wojnarowicz, Usana piktisto (n. 1954)
* 23ma di julio - Suleiman Frangieh, prezidanto di Libano (n. 1910)
* 5ma di agosto - Robert Muldoon, chefministro di Nova-Zelando (n. 1921)

* 12ma di agosto - John Cage, Usana kompozisto (n. 1912)
* 2ma di septembro - Barbara McClintock, Usana genetikisto, Nobel-laureato pri fiziologio o medicino en 1983 (n. 1902)
* 12ma di septembro - Anthony Perkins, Usan aktoro (n. 1932)
* 29ma di septembro - Paul Jabara, Usan aktoro, kantisto e kompozisto (n. 1948)
* 8ma di oktobro - Willy Brandt, Germana politikisto (n. 1913)
* 11ma di oktobro - Theo Wolvecamp, Nederlandana piktisto (n. 1925)
* 25ma di oktobro - Adelino da Palma Carlos, chefministro di Portugal (n. 1905)
* 5ma di novembro - Jan Oort, Nederlandan astronomo (n. 1900)
* 7ma di novembro - Alexander Dubček, Chekoslovakiana politikisto (n. 1921)
* 15ma di decembro - Sven Delblanc, Sueda skriptisto (n. 1931)
* 21ma di novembro - Kaysone Phomvihane, prezidanto di Laos (n. 1920)
* 23ma di novembro - Mohamed Benhima, chefministro di Maroko (n. 1909)
* 25ma di novembro - Joseph Arthur Ankrah, prezidanto di Ghana (n. 1915)
* 28ma di novembro - Sidney Nolan, Australiana piktisto (n. 1917)
* 30ma di novembro - Peter Blume, Usana piktisto e skultisto (n. 1906)
* 3ma di decembro - Nureddin al-Atassi, prezidanto di Siria (n. 1929)

## Nobel-premiiziti
* Fiziko: Georges Charpak
* Kemio: Rudolph A. Marcus
* Fiziologio o Medicino: Edmond Henri Fischer e Edwin G. Krebs
* Literaturo: Derek Walcott
* Paco: Rigoberta Menchú
* Ekonomiko: Gary Becker

## Referi