open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Yorkville, Tennessee

**Yorkville** esas urbo en la komtio Gibson, Tennessee, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 293 habitanti.

## Geografio

Yorkville jacas a  (36.098738, -89.119021).

Segun l'Usana Kontado-Ministerio, l'urbo havas entote 3.7 km², equivalanta a 1.4 mi², di qui 3.7 km² (1.4 mi²) esas lando e nulo kovresas per aquo.

## Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 293 homi, 116 hemanari, e 88 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 79.7/km² (206.4/mi²). Esis 125 domi kun mezvalora denseso di 34.0/km² (88.1/mi²). Segun raso, esis 99.66% Blanki, 0.00% Negri od Afrikan-Usani, 0.34% indijeni Amerikana, 0.00% Aziani, 0.00% Pacifik-insulani, 0.00% de altra rasi, e 0.00% de du o plura rasi, e 0.34% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.

Esis 116 hemanari, di qui 33.6% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 62.1% esis mariajita e habitis kune; en 10.3% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 23.3% esis ne-familii. En 20.7% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 13.8% habitesis da singla individuo evante 65 yari o pluse. La mezvalora grandeso po hemanaro esis 2.53 personi e la mezvalora grandeso po familio esis 2.90 personi.

La procento di habitanti segun evo esis: 25.3% evante min kam 18 yari, 4.4% de 18 til 24 yari, 31.1% de 25 til 44 yari, 17.4% de 45 til 64 yari, e 21.8% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 39 yari. Po singla 100 mulieri esis 92.8 viri. Po singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 88.8 viri.

La mezvalora revenuo po hemanaro en la urbo esis $26,111, e la mezvalora revenuo po familio esis $37,813. La mezvalora revenuo por la viri esis $28,125 kontre $21,250 por la mulieri. La revenuo *per capita* por la urbo esis $13,805. Vivis sub la povreso-lineo 9.2% de la habitantaro e 3.4% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 14.7% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 15.1% vivis sub la povreso-lineo.
Alumeto

**Alumeto** esas mikra ligna o kartona stango, destinita por krear flamo, kun extremajo induturo kemiala produkto inflamebla per friciono.

De la 6ma yarcento en Chinia uzesis pino-batoneti impregnita kun sulfo por produktar fairo per friciono.

La moderna alumeto inventesis en 1805 da K.Chancel, helpinto dil profesoro L.J. Thénard en Paris. L'inflamebla mixo kontenas kalio-klorata, sulfo, sukro e kauchuko. Ul inflamas su kande l'extremajo esas sunkita en mikra amianto-flakono plenigas di sulfala acido. Ta alumento, tante kustoza kam danjeroza, ne havis granda suceso.

## Fricion-alumeto

L'unesma alumeto inflamebla per friciono inventesis dal kemiisto John Walker en 1827. Il durigis senfrukta labori da Robert Boyle en 1680 pri uzo di fosfo e sulfo. Walker deskovris mixo di antimonio III sulfala, kalio-klorata, gumo, amilo, qua povas inflamebla per friciono sur rugoza surfaco. Walker nominita l'alumenti *congreves*, ma la procedo esis patentita da Samuel Jones ed l'alumenti *lucifers*. To havas multa problemi - la flamo esis nestabila kun mal odoro, e la komencala reakto esis tre violenta.

En 1831 Charles Sauria adjuntis blanka fosfo por febligar l'odoro. La nova alumenti devis mantenesir en hermetika buxo, tamen li divenis populara. Desfortune, ol qua laboris por konstruktar la nova alumeti esis mandibulo-maladeso ed altra osto-morbi. Pos kampanio per exkluzar ta fazono l'industrio facas presorgi. 

En 1836 János Irinyi remplasis kalio-klorata kun oxida plombo ed obtenis alumo qua inflamas tranquile e dolce.

Sekures-alumeto inventesis en 1844 da Gustaf Erik Pasch. Ol bezonas specala skrapilo kompozita de pulvera vitro e reda fosfo. La kaloro kreita per la skrapo transformas la reda fosfo en blanka fosfo, qua inflamas.
Kartono

**Kartono** esas dika papero-tipo hardeso quale ligno e gramajo di plua kam 224 grami per m², remarkinda por lua rigideso e duresa. Esis unesmafoye inventita en Chinia dum la 15ma yarcento, ed uzesas por multa kozi. Inter la maxim komuna esas pakiguro materio. 

## Historio

L'unesma komercala kartono produktesis en Anglia en 1817.
Émile Borel

**Félix Édouard Justin Émile Borel** (1871 til 1956) esis matematikisto e politikisto.

Kun René-Louis Baire e Henri Lebesgue, il esis inter la pioniri di mezuro-teorio e lua apliki ad probableso-teorio.

De la yari 1920ma til la yari 1940ma il esis deputato di Aveyron e navaro-ministro.
Analogajo

**Analogajo** esas simileso perceptita kom nehazardala inter du elementi. To esas exemple nom-analogeso inter *[[astronomio]]* ed *[[astrologio]]*, qua indikas lua parenteso etimologiala. Tamen, on mustas ne konfundar analogajo kun identeso.
Semantiko

**Semantiko** en linguistiko esas studio di la senco di la vorti e di lia varii; cienco pri la "vivo di la vorti". Ta nomo inventabas finala 19ma yarcento da Michel Bréal.
Woodland Mills, Tennessee

**Woodland Mills** esas urbo en la komtio Obion, Tennessee, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 296 habitanti.

## Geografio

Woodland Mills jacas a  (36.475326, -89.112452).

Segun l'Usana Kontado-Ministerio, l'urbo havas entote 2.7 km², equivalanta a 1.1 mi², di qui 2.7 km² (1.1 mi²) esas lando e nulo kovresas per aquo.

## Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 296 homi, 118 hemanari, e 92 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 107.8/km² (280.2/mi²). Esis 122 domi kun mezvalora denseso di 44.4/km² (115.5/mi²). Segun raso, esis 91.22% Blanki, 7.77% Negri od Afrikan-Usani, 0.00% indijeni Amerikana, 0.34% Aziani, 0.00% Pacifik-insulani, 0.00% de altra rasi, e 0.68% de du o plura rasi, e 1.01% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.

Esis 118 hemanari, di qui 33.1% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 66.1% esis mariajita e habitis kune; en 8.5% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 21.2% esis ne-familii. En 20.3% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 10.2% habitesis da singla individuo evante 65 yari o pluse. La mezvalora grandeso po hemanaro esis 2.51 personi e la mezvalora grandeso po familio esis 2.86 personi.

La procento di habitanti segun evo esis: 22.3% evante min kam 18 yari, 9.1% de 18 til 24 yari, 29.7% de 25 til 44 yari, 26.4% de 45 til 64 yari, e 12.5% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 38 yari. Po singla 100 mulieri esis 81.6 viri. Po singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 87.0 viri.

La mezvalora revenuo po hemanaro en la urbo esis $46,875, e la mezvalora revenuo po familio esis $51,250. La mezvalora revenuo por la viri esis $37,125 kontre $22,500 por la mulieri. La revenuo *per capita* por la urbo esis $19,103. Vivis sub la povreso-lineo 4.5% de la habitantaro e 5.2% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 0.0% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 5.8% vivis sub la povreso-lineo.
Woodbury, Tennessee

**Woodbury** esas urbeto e sideyo di la komtio Cannon, Tennessee, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 2,428 habitanti.

## Geografio

Woodbury jacas a  (35.823644, -86.070268).

Segun l'Usana Kontado-Ministerio, l'urbo havas entote 4.5 km², equivalanta a 1.7 mi², di qui 4.5 km² (1.7 mi²) esas lando e nulo kovresas per aquo.

## Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis 2,428 homi, 1,052 hemanari, e 608 familii en la urbeto. La denseso di habitantaro esis 541.9/km² (1,406.0/mi²). Esis 1,159 domi kun mezvalora denseso di 258.7/km² (671.1/mi²). Segun raso, esis 94.36% Blanki, 3.83% Negri od Afrikan-Usani, 0.54% indijeni Amerikana, 0.04% Aziani, 0.04% Pacifik-insulani, 0.41% de altra rasi, e 0.78% de du o plura rasi, e 2.35% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.

Esis 1,052 hemanari, di qui 27.3% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 37.1% esis mariajita e habitis kune; en 16.6% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 42.2% esis ne-familii. En 39.5% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 19.7% habitesis da singla individuo evante 65 yari o pluse. La mezvalora grandeso po hemanaro esis 2.16 personi e la mezvalora grandeso po familio esis 2.88 personi.

La procento di habitanti segun evo esis: 23.1% evante min kam 18 yari, 10.2% de 18 til 24 yari, 23.4% de 25 til 44 yari, 21.7% de 45 til 64 yari, e 21.6% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 40 yari. Po singla 100 mulieri esis 80.0 viri. Po singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 71.8 viri.

La mezvalora revenuo po hemanaro en la urbeto esis $23,846, e la mezvalora revenuo po familio esis $33,889. La mezvalora revenuo por la viri esis $28,636 kontre $19,231 por la mulieri. La revenuo *per capita* por la urbeto esis $17,557. Vivis sub la povreso-lineo 23.1% de la habitantaro e 17.9% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 34.2% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 24.5% vivis sub la povreso-lineo.
Signo (linguistiko)

En generala linguistiko Ferdinand de Saussure deskriptas **signo** kom toto inter konceptajo e sonala imajo en arbitrala ligo.
Ferdinand de Saussure

**Ferdinand de Saussure** (1857 til 1913) esis Suisalinguistikisto.

En lua *Cours de linguistique générale*, publikigita en 1916 il explikis note la cienco di signo (semiologio).
Jacques Derrida

**Jacques Derrida**, n. ye la 15ma di julio 1930 til la 9ma di oktobro 2004, esis literaturala kritikisto e filozofo, qua developis formo di semiotikal analizo qua divenis konocata kom "deskonstrukto", por komprenar la relato inter texto e signifiko.
Martin Heidegger

**Martin Heidegger** (1889 til 1976) esis Germana filozofo, nome pri ontologio.

De rurana familio, il edukesis por divenar religiisto. Dum lua yuneso, il influesis da Aristoteles tra kristana teologio.

Il studiis fenomenologio che l'universitato di Freiburg im Breisgau sub Edmund Husserl, e divenis profesoro ibe en 1928.
Paul Cézanne

**Paul Cézanne** (1839 til 1906) esis Franciana piktisto.

## Biografio
En 1862 ilu renuncis yurala kariero ed igis a Paris. Il laboris en la suisa akademio kun Camille Pissarro, Pierre-Auguste Renoir, Claude Monet ed Alfred Sisley. Il refuzesis ye l*'École des Beaux-Arts* pro temperamento judikita kom tro ecesiva.

Ilu komencis kom impresionista piktisto ma lua finala pikturi kun larja koloroza tushi anuncis kubismo.
Kubismo

**Kubismo** esis avantgarde artala movado qua revolucionis l'Europana pikturo e skulturo dum la 20ma yarcento note kun Paul Cézanne, l'unesa artisto qua facis l'interpretado di la Mondo segun elementa formi (kubo, sfero, quadrato).

En kubista artala verki, objekti esas kompleta ruptita, analisita e riasemblita en abstrakta formo ; prefere kam deskriptar objekti de singla fixita angulo, l'artisto piktas la subjekto de multa anguli simultane en probo prizentar ulo di maxim kompleta maniero. Ofte la surfaci di faceti o plani, intersektas ad anguli qua montras ne rekonocebla profundo. La dop fundo ed objekto (o figuro) plani interpenetra uno l'altra kreinta l'ambigua neprofunda spaco karakteriziva di kubismo.
Avangardo

**Avangardo** (de franciana linguo por avan-guardo) esas metaforal uzo qua signifikas nov od experimentala kultural ed artistika movementi.
Avan-guardo

**Avan-guardo** esas la trupo, ofte diviziono, qua avancas avan o frua di precipua armeo.

Videz avangardo per metaforikala uzo di termo, signifikinta nova od experimentala kulturala ed artistika movementi.
Modern arto

**Modern arto** esas generala termo, uzata por preske omna artala produktado de la fino dil 19ma yarcento til aproxime la yari 1970ma. (La recenta artala produkturo esas plu ofte nominita nuntempal arto o posmodern arto). L'ideo pri modern arto adportas l'ideo ke ne esas tam importanta reprezentar reale la subjekti, pro l'invento di fotografado obsoleteskis l'antea funciono dil arto. Kontraste, l'artisti komencis experimentar nova formi por expresar su, nova idei pri la naturo, la materii e nova funcioni por l'arto, ofte per uzo di abstraktaji.

La nociono pri moderna arto esas proxim relate kun modernismo.
Siobhan Sheehan

**Siobhán Sheehan**/**Tatanka** esas Irlandana Idisto qua skribas originala poemi Idala ed anke tradukas poemi famoza aden Ido.

## Poemi
* Narkotivo (2008)
* Lineo 33 (2005)
* Saturdio-vespere (2005)
* Sekreta deziro (2007)
* Apud la rivero (2005)

## Ligili Extera
* Ido-Blogo da Tatanka
Sucino

**Sucino** esas fosila rezino sekretita da konifero *Pinus Succinifera*, precipua uzita pr la fabriko di ornementa objekti. Quankam ne mineraliga, ul esas kelka foye vidita ed uzita kom gemo. Ol existas anke tri altra *gemi* di organika naturo: perlo, koralio e gagato. Preske omna di mondo-sucino esas in la rango di 30–90 miliono yara anciena.

Ol povas esar elektrostatikala. Ol esas tepida ye tushar, kontraste vitro, qua esas kolda.

## Polimerizo

La rezino transformas su evente en sucino da polimerizo. Kande granda kalori e presi esas aplikita adsur la rezino, ol transformas su unesma en kopalo, pos, kun la vaporigesko di olei nominita turpeni, en sucino.
Sistemo

**Sistemo** esas asemblajo dil relata elementi komprizinta toto, ke omna elemento povas esar vidita parto di ta tota en certa senco. To esas, omna elemento esas vidita relata ye altra elementi di e/o la tota sistemo. To esas generale agnoskar qua lore ula elemento di sistemo ne devas havar (direkte) relato kun ula altra *partikulara* elemento di sistemo, ula elemento qua havas *ne* relato kun *ula* altra elemento di sistemo ne povas esar parto di ta sistemo.

Sistemo tipe konsistas dil kompozanti (od elementi) qua interfacio por faciligar la 'fluo' d'informo, materio od energio. La termi esas ofte uzita per deskribar ensemblo dil toti qua 'agas' sur omna altri, e per qua matematika o logikala modelo povas esar konstruktita cerninta l'elementi e lua permisita agi.
Interfacio

**Interfacio** esas zono, reala o virtuala, qua separas du elementi en sistemo. L'inferfacio indikas same kam e quale omna elemento bezonas konocar e komunicar dil altra per povar funcionar korekte.
Sturgo

**Sturgo** (*Acipenser*) esas fisho qua vivas ofte en la boko di precipua fluvio kun vazo-fundo en temperala klimato note en maro nigra.

Sen dento ol manjas mikra krustacei. Ol plugrandeskas lente, genitas tarde (esturjono), dek-yara por maskulo e dekekin por femino, ma povas atingar 100-yara, lore longa 5 m e 500 kg.

Frayo, kaviaro, esas gastronomiajo.
Skalo

*videz anke [[Skalo (homonimo)]]*

**Skalo** esas eskalero portebla, ek du montanti, an qui adjustesis traversi.
Orbito

En cielala mekaniko **orbito** esas la trajektorio qua trasas en spaco korpo cirkume altra korpo pro centripetala forco kom gravitado-efekto.

Tri Kepler-legi posibligas determinar per kalkulo l'orbitala movemento.
Elipso (homonimo)

**Elipso** esas:
* elipso – en matematiko: geometriala formo
* elipso – en linguistiko: retorikala figuro

; anke
* L'elipso – 1 km voyo en elipso-formo cirkum parko di Lafayette, sude de Blanka Domo
Elipso (retoriko)

**Elipso** en linguistiko esas retorikala figuro konsistas omisar uno o multa termi en expreso per ke komplemento ne esas ambigua o en listo kande ne bezonas mediacanta (remplacita da jokero kom ...).
André Malraux

**André Malraux** (1901 til 1976) esis Franca skriptisto, aventurinto e politikisto.

## Parkuro
Pos infanteso kun sua matro e prematro spicisti en Bondy de qua ilu gardis mala memoro (*Antimémoires*), André Malraux frequentis l'artala cirkumanti di la chef-urbo ube il facis la poka baroka dandio (il nomas tale su en unesma verki).

En 1921 il spozis Clara Goldschmidt, richa heredinto de Germana familio.

Ye la 23ma di decembro 1923 Malraux esas haltita en Phnom Penh akompanita da amiko, Louis Chevasson. Mala kolokado disipis la posedaji de lua spozo Clara, ed André decidis distranchar basa reliefo de templo di Banteay Srei en Angkor por vendar ula ad kolektanto. Ilu kondamnesis en julio 1924 a tri-yara fermita enkarcerigo, ilua amiko Louis kondamnesis ad 1 yaro e duimo, dum ke Clara absolvesis.

To mobligis Parisiana intelektozi, exemple Marcel Arland, Louis Aragon, André Breton, François Mauriac, André Gide e Max Jacob.

En apelo, Malraux-puniso diminutesis ad un yaro kun ajorno. Il divenis grava kritikisto di koloniala sistemo, helpis opozantaro e fondis jurnalo *Indochinia en kateni*.

Il retrovenis ad Francia ye novembro 1924. En 1930 il editis "La royala voyo" *La voie royale*, aventurala romano inspirita precipue pri ta eventi, ed en 1933 ilu publikigis “Homala stando” *La Condition Humaine* qua ganis la Premio Goncourt.

Dum la yari 1930a, Malraux anke juntis arkeologikala expedicioni en Iran e Afganistan. Ilu fondis l'"internaciona asociistaro di skriptisti pri kulturala defenso" kun Louis Aragon.

Dum Hispana interna milito Malraux servis kom pilotisto por Republikana trupi. Ilu vundesis dufoye dum esforci por haltar Falangisti qui atakis Madrid. Il voyajis ank ad Usa por demandar pekunio. Novelo pri ta experimento, L'espero *L'espoir*, aparis en 1938.

Pos fugar de koncentreyo helpita da sua mi-fratulo Roland, André Malraux eniris la rezisto en 1943 pos l'aresto en Dordogne di lasta. Kaptita kun Britaniana oficisti il transferesis de karcero en karcero til Toulouse por questionado (ne esas tormentita). Il diskovris su libera kande Germana livis l'urbo. Il komandis lore Franca aviaco-brigado. Il havis du filiuli kun Josette Clotis: Pierre-Gauthier e Vincent. Josette mortis en 1944 pro glitado kande eniris treno. Amba filiuli mortis en singla vetural acidento en 1961.

Il esis kulturo-ministro di Charles de Gaulle.
Kordio (homonimo)

**Kordio** esas:
* muskula organo por sanga cirkulado,
* amoro-simbolo,
* ♥ uno di quar kolori en kartoludo, majoro ye bridge.
Piquo

**Piquo** esas :
* piquo, shaft-armo, di qua shafto esas garnisita per ferajo plata e pintoza, plu kurta kam lanco.
* ♠ Uno di quar kartoludo-kolori, majoro ye bridge.
Karelo

**Karelo** esas de quadrato :
* Objekto di qua la surfaco esas quadrata (♢) o rektangula (𥼋).
* (ludokarto) Quadrato reda, uzata kom distingivo di grupo de karti, en qua l'aso reprezentesas per quadrato meze di la karto (♦).
* ensemblo di surfac-instaluro di mineyo cirkume shakto.
* arbalesto-flecho kun piramidala punto por perforar, videz *[[arbalesto-karelo]]*.
Shaft-armo

**Shaft-armo** esas proxim kombat-armo kun precipua shok-parto esas placita extremajo di longa shafto, kustuma di ligno. L'uzo di shaft-armi esas maxim anciena, e l'unesma piquo ye petr-evo.

La skopo pro uzinta shaft-armo esas sive augmentar angular momento, e do perkutinta povo, kande l'armo esas frapita, o plulongiginta atingo. Pluse, kande la shafto esas de certa materii, kom bambua, ul povas flexar e vibrar, permizinta la kapo frapar dop bloko, o povas esar uzita pro konfuzar l'enemiki kun cirklatra oscilo, obtenita kun rupto di kondukta manuedo, kombinita kun rekta pusho. Shaft-armi esas relate chipa e simpla facar, e ul esas sat facila per maxim personi uzar efektiva kom ol esas ofte derivita de chasinta e agrokulturala utensili.

Masita homi portinta shaft-armi kun pinta extremajo esas ri-konocita sat frua en la historio di organiza militaro kom efektiva unaji. En defensa la homi portinta la piqui esas nefacila atingar ; en atako, kom Macedonian falango, ul esas devastanta per to unaji qua ne povas lasar di voyo.

Shaft-armo esas preske kompleta remplasita da paf-armo. Tamen, bayoneto esas ankore formo di shaft-armo.
Falango

**Falango** esas :

* falango kompozuro en antiqua militaro.
* en anatomio, falango osti indikas rango di osti-fingro.
* hispania falango.
* kataeb partiso en Libano.
Kasko

**Kasko** esas kapovesto (ek ledro, metalo, e.c.), qua kovras e protektas kapo.

Ol esas ofte kun gurto per tenar sub mentono.
Kasko Adrian

**Kasko Adrian** esis militala kasko uzata da Franca trupi dum l'unesma mondomilito, pos septembro 1915.

Ol esis urjante konceptita pos ke milioni di soldati engajesis por luktar en tranchea milito, e ke vunduri en la kapo divenis signifikiva proporciono di la perdaji sur agro-batalio pro l'explozo di obusi. Ol esis l'unesma militala kasko moderna.

La kresto, quale kavalrio, helpis amortisar supera shoko. Ta kasko konstruktesis kun dikeso di 7/10 mm, pezante nur 765 grami, plua lejera kam Germana *Stahlhelm* e Britaniana kasko *Brodie*. Mult altra landi adoptis ol, exemple Sovietia, de la plua kam 20 milioni produktita.

En 1926 uzesis plu rezistanta stalo, nomizita M26. Ol uzesis dal Franca militisti dum la duesma mondomilito e dal polico til la yari 1970ma.

## Referi
Kresto

**Kresto** esas :
* upupo qua certa uceli od amfibii portas sur la kapo; anke sur certa anciena kaski, note por kavalrio.
* kresto esas la seciono di ondo qua acensas supra nedesordinita pozeso
* en hidrologio la maxim nivelo supere certa punto o refero, qua rivero atingas certa tempo-quanteso. Ta temo esas kustuma limitita asenca eventajo.
Membrano

**Membrano** esas :
* tisuo organala, che animalo o vejetanto, qua envolvas ula organi, absorbas, exhalas, sekrecas ula fluidi.
* (tekniko) planko quan la bindisto pozas sur e sub kolono de kayeri quan lu volas pozar en presilo.
Amniala sako

**Amniala sako** esas rezistanta ma tenua diafana membrani-paro, qua tenas developinta embriono (e pos feto) til kurta ante nasko. L'interna membrano, amniono kontenas l'amniala fluido e la feto. L'extera membrano, choriono, kontenas l'amniono ed esas parto di placento.
Ankro

**Ankro** uzesas per ligar la navo kun fundo ye specifika loko pro impedar deviacar kun fluo. Permananta ankro esas ofte nominita *ankrageyo*, ed esas rare diplasar, dum ke provizora ankro uzesas en navi, e hisesas kande li voyajas.

Ankro uzesas da rezistinta la movemienta forco di navo qua esas ligita kun ulo. To esas du precipua fasoni facar ito - da simpla maso, e per hoke-forsas en la fundo. To povas semblar logika pensar vento e fluo esas maxim granda forci ankro devas domtar, ma fakte la vertikala movemento di ondi developas la maxim kargi, e moderna ankri esas projetita por uzar kombino di tekniki e formi por rezistar omna forci.

## Flotacanta ankro

Popularigita e deskripita en libro *volata naufrajo* da Alain Bombard, ol konsistas ek flotacanta kono, ligita ad naveto per kordo. Lua skopo esas diminutar la navo-drifto per vento, helpita da aquala viskozeso. To esas evidenta la fluo devas esar febla o nula.
Pupo

**Pupo** esas dopa parto di navo ube jacas direktilo.

Dum segl-evo pupo esas ofte luxala komando ed oficiar parto. Nuna jacas restauranto pro vidar oceano en tri lateri.
Masto

**Masto** esas :
* (navigado) Longa peco ek ligno, ek metalo, cilindra e rekta, muntita vertikale sur navo, barko, e destinita a suportar la yardi an qui esas ligita la segli;
* Lignopeco plu o min longa, muntita vertikale, en gimnastikeyo por exerco pri klimo.
Incesto

**Incesto** esas sexuala agivo o mariajo inter tre proxim familio membri.

To esas tabuo, same ke krimino, en preske omna socii.
Kontrato

**Kontrato** esas irga legala-obediigebla promiso o promis-ensemblo facas inter personi. En civila yurocienco, kontrato esas konsiderita kom parto di general obligati-yuro.
Faldar pagin-angulo

**Faldar pagin-angulo** di libro facesas da lektanti por indikar kom marko-rubando ube lu interruptis sua lektado.

## Tekniko

La marko obtenas de faldar ferme l'angulo di selektita pagino adsur mikra hipotenuzo-longeso (kustuma uno o du cm) per ne domajar tro la folio. La foldo facas su vers l'interna di pagino ye markizar.

## Utileso

Ta praktikado, qua esas alternativo ye marko-rubando, havas kelka avantaji. Sparema, ol dispensas komprar interpoziti. Permanenta, kontraste la karteto, ol ne povas falar ne-oportuna. Tamen, mem deprenar, la faldo lasas traco : ol ne devas esar uzita per biblioteko-libri e libraro.

Maxim uzeri di faldar pagin-angulo esas sercheri qua bezonas reperar pasaji en multa libri.
Lego (yuro)

**Lego** esas judiciala normo adoptita da legifanta povo. Sua detali esas precizigita da apliko-derekti pose prizentita ye tribunal-interpretado.

## Lego en kontrati
Kelka legi esas imperala en kontrati, ol ne povas esar eskartita per to a qua ol sorgas. Altra legi esas surogata, ol sorgas nur en manko di kontrea volo di kreanti.
Geberit

**Geberit** esas internacionala entraprezo pri jerar aquo-fluado en imoblo note publika (exemple por McClean) kun la sideyo en Jona SG, Suisia. Afero-cifro ye 2004 esis proxim 2 milioni CHF.

Ol havas 20 formacado-centri por plombisti.

## Historio

En 1874 Caspar Gebert apertis l'unesma ladiero en Rapperswil. En 1952 il inventis aquo-chasado en plastiko e lore ad-juntar ad lua nomo sufixo *it*. 
En 1964 ol komencis lua unesma cela aquo-tanko, pos, en 1942, separilo-parieto di urinifeyi per publika sektoro.

En 1997 Britaniana investo-societo Doughty Hanson & Co divenas proprietanto.
John le Carré

**John le Carré**, civila *David John Moore Cornwell*, n. ye la 19 di oktobro 1931 til la 12ma di oktobro 2020) esis novelisto qua skribis romani pri spionado. Dum la yari 1950ma e 1960ma ilu laboris por la sekreta servadi Britaniana *MI5* e *MI6*. Ilua triesma romano, *The Spy Who Came In from the Cold* (1963) divenis lua maxim bone konocata e maxim bone vendata libro internacione.

Kim Philby, Britaniana duopla agento, suflis le Carré (e multa altra anke) a Rusi. Le Carré respondo esis karakteriza qua di profunda pensanto : il atencema deskriptas ed analizas Philby quale Bill Haydon, l'opozero di Smiley en lua maxim centrala verko *brikolero, taliero, soldero, spionero*.
Friedrich Barbarossa

**Friedrich Barbarossa** (*rufa barbo*, 1122 til la 10ma di junio 1190 dum la Triesma Krucomilito) esis de la Staufi divenis la duko di Suabia en 1147, rejo di Germania ye la 4ma di marto 1152, ed imperiestro di Santa Romana Imperio en 1155.

Lua matro esis de la familio *Welfen*.

## Vivo e regno
En 1147 Friedrich spozis Adelheid (Adela) von Vohburg ed akompanis lua onklo, Germana rejo Konrad la 3ma dum la Duesma Krucomilito. L'expediciono esis dizastroza, ma Friedrich ecelis e ganis kompleta fido dil rejo. Kande Konrad mortis en februaro 1152, nur Friedrich e la princo-episkopo di Bamberg esis apud lua morto-lito. Ambe asertis pose ke Konrad, en plena koncio, transdonis la rejala insignaro a Friedrich ed indikis ke lu, prefere kam lua sis-yara filiulo, futura Friedrich la 4ma, duko de Suabia, devus sucedar lu kom rejo. La princi qui elektis reji persuadesis per ca naraco, e Barbarossa heredis la krono.

En 1153 ilu divorcis de Adela ma gardis la doto, Alzacia. En 1156 ilu spozis Beatrix von Burgund, e kun el havis kin filii.

Ilu facis sis expedicioni en Italia.

## Legendo

Existas legendo, segun quo Friedrich esas dormanta heroo, dicanta ke ilu ne esas mortinta, ma dormanta kun lua kavalrii en kava en monti Kyffhäuser en Turingia, e kande ilu vekos, ilu riestablisos Germania en lua anciena povo. En konkordo kun l'historio lua rufa barbo kreskigas tra la tabelo proxim qua il esas sidanta. Lua okuli esas mikloza en lia dormo, ma tempope il levas la manuo e sendas puerulo se la korvi havas cesita flugar.

Germana invado di Sovietia en 1941 recevis kodexo-nomo *[[operaco Barbarossa]]*, memoriganta Friedrich la 1ma.
Kanabo

**Kanabo** esas genero di florala planto qua inkluzas uno o multa speci. La planto esas supozita origine di montala regioni apud India. 

 

## <big>Apliko</big>

## Util elementi
* Semino. La kanabo-semino esas manjebla e nutroz e salubra por homo ed animalo. Ne-procedit ol uzesas kom nutrivo por uceli. Peskeri uzas la semino kom lurilo. De la semino kanaboleo povas esar presata.
* Fibri. La fibri di la basto esas extreme fort e longa e facile liberigebla de la planto, tam longe ke oli ne esas parsikeskinta De la fibri depos mult epoki kordifesis ed anke stofi texesas de la fibri.
* Lignatra parti. La kanabo konsistas cirkume 60% de lignatra parti. Oli povas esar uzata kom palio por roderi e kavali. Oli anke havas alta kombusto-valoro ed esas poke cindrifanta, pro to oli esas bon alternativo por lenio. Pluse, la lignatra parti di kanabo esas uzata por konstruktar kun kanabo e kalko (konocat en l'Angla:plu bone konocata kom *lime-hemp concrete* o *hempcrete*, en la Franca: *betón de chanvre*).

## Nutrivo
En la koquarto kanaboleo esas uzata por preparar kolda dishi. Ol ne esas tre apta por uzo sur granda fairo. Oleo de kanabo-semino kontenas 20% alfa-linolenacido* e 68% linolenacido*. Ti esas esencala grasacidi (grasacidi qui esas necesa pro ke la korpo ne povas produktar ol). Ultre to, oli havas bon efekto ye la kolesterol*konteno. 
Da kelki kanabo-semino esas konsiderata, sensheligit o ne, kom 'supernutrivo' e manjata pro la bona grasacido*-equilibro e l'alt-qualesa proteino.

## Drogi
La folii de certa speci furnisas klamigiva drogo.
Komitato

**Komitato** esas grupo de personi, selektita ek korpo plu personoza, por divenar asemblitaro specala di qua tasko esas precipue exekutala.
Mistelo

**Mistelo** esas sub arboreto parazito preninta, pos kelka yara (til 30 yara) l'aparo di grosa verda flavatra bulo proxim diametro 50 cm til 1 m. En vintro, pos la folii-falio di hosto, ul divenas facile reperebla.

## Druido
En antiqueso mistelo esas importanta por druido note en nord-westa Europa.
Gazprom

**Gazprom** esas maxim granda Rusiana kompanio por extraktado di naturala gaso del mondo. Gazprom furnisas preske omna ta gaso di central ed esta Europa, ed antea Sovietia, por 20% di stato revenuo e 8% di PIB.

Kun vendado di US$ 31 miliardi en 2004, ul kontas per proxim 93% di rusiana naturala gaso e kun rezervuyi di 17.800 km³, ol kontrolas 25% de la rezervuyi del mondo. Pos projetita aquiro di petrolo societo *Sibneft*, Gazprom, kun 119 miliono bareleti, rangus dop nur Saudi-Arabia e Iran.

Ol employas 350 000 personi do chefo Alexeï Miller.

## Historio

### Ukraina
Dum la komenco di 2006, mixta kun Ukraina kompanio RosOukrEnergo divenis exkluziva importacajo di 60 miliardi m de Rusia e central-Azia po omna proxim 100 dolaro per 1000 m, kontre 230 po west-Europa. La taxo pasas de 1,09 a 1,65 dolari po 1000 m per 100 km.
Asekuro

**Asekuro**, en yuro ed ekonomiko, esas sorto di riskajo jero precipua uzita en kontre-komprar od vendar pro protektar di risko di potenciala financala perdajo vice premio e devo sorgar.
Perdajo

**Perdajo**
* en elektroniko esas la raporto di ekigaro ad enigaro por proprajo
* en asekuro esas redukto en ekonomikala valoro pos evento pri proprietajo od acidentito. 
* en financo esas la redukto en ekonomikala valoro di havajo o en Borso-kurso.
* en kontado, esas deficito (gan-opozo)
Spindelo

**Spindelo** povas signifikar:
* spindelo (arboreto) florifoza planto de la genro *Euonymus* de qua lua frukto esas venenoza por homi.
* texala spindelo, aparato per jirar fibri en filo.
* parto di veturo suspendilaro. To esas ube roti ligabas. Ed ol ligas ad alta e basa brakii.
Patro nia

**Patro nia** esas la maxim konocata e maxim frequa prego inter katolika e protestanta kristani. La prego anke konocesas pro esar famoza komparilo inter diferanta lingui.

## Greka e Latina

## Referi
* Pregi e konfeso per la linguo internaciona Ido. Tradukita da L. de Beaufront. Fontainebleau: Alfred Pouyé 1912. 63 p.
* Katekismo por l’infanti qui preparas su al unesma Komunio ed al Konfirmo. Extraktita ek la katekismo dil doktrino Kristana. Fontainebleau: Imprimerio Pouyé 1914. 32 + 11 p.
Claude Jade

**Claude Jade**  (8 di oktobro 1948 til 1 di decembro 2006) esis Franca cinem-aktorino.

En 2004 el editis lua autobiografio *Furtinta [[kiso|kisi]]* (*"Baisers envolés"*).

## Selektita filmografio
**Baisers volés* (François Truffaut)
**Mon oncle Benjamin* (Edouard Molinaro)
**[[Topaz]]* (Alfred Hitchcock)
**Domicile conjugal* (François Truffaut)
**Le bateau sur l'herbe* (Gérard Brach)
**Prêtres interdits* (Denys de La Patellière)
**L'amour en fuite* (François Truffaut)
**Lenin v Parizhe* (Sergei Yutkevitch)
**Bonsoir* (Jean-Pierre Mocky)
Baisers volés

***Baisers volés*** ("Furtinta kisi") esas filmo realizita da François Truffaut en 1968.

## Skizuro

Antoine Doinel havas durita lua aventuri e quick abandonar militaro. Amoranta di Christine Darbon (Claude Jade), il facas diversa mikra mestieri : nokto-vigilanto en hotelo, il esas konjedita, havinta parto-prenita malgre li en l'adultero-deskovro per privata detektivo. Il esas engajita en la detektiv-agenterio ma ne esas tre kapabla per la filifadi, la direktanto konfidas li misiono en la butiko di ped-vesto di siorulo Tabard, ma Antoine divenas tre amoro de siorino Tabard. Konjedita itere, Antoine divenas televiziono-reparisto. E Christine apelas ta servado...

## Aktori
*Jean-Pierre Léaud (Antoine Doinel)
*Claude Jade (Christine Darbon)
*Delphine Seyrig (Fabienne Tabard)
François Truffaut

**François Truffaut** (1932 til 1984) esis Franca filmifisto.

## Bigrafio
Agnoskita ye stando-civila da Roland Truffaut, arkitekto-dekoristo, il trovis lua genezala patro tre tarde. Lua matro esas Jeanine de Montferrand, sekretario ye jurnalo *L'Illustration*.
De 1939, yuno François Truffaut, lekto-pasionoza, freqis anke la cinemi, ofte dum la skolo. De 1946, pos lasir la skolo, il vivis de mikra labori, il fondis cinema-klubo ye 1947, pro kelka furti ilu sendesis en Villejuif en *korektigo-domo*.

Favorebla kritikisto André Bazin, François Truffaut esas implikita ad *Travail et Culture*.

## Filmografio

**Les 400 coups*
**Jules et Jim*
**Baisers volés*
**Domicile conjugal*
**La nuit américaine*
**L'amour en fuite*
**Le dernier métro*
Proprietajo

**Proprietajo** esas la kontrolo direta o nemediata di ula kozo, qua povas esar objekto materiala od yuro. La temo dil yuro pri proprieto esas ula kozo konkreta od abstrakta kapabla di subisar proprigo.

Ordinare, socialista e komunista doktrini volas ke la proprietajo di la kozi esas kolektiva, ne exkluziva.

### Doktrino pri proprietajo
En judiciala doktrino, note en sistemi kun fundamento en la Romana yuro, on judikas ke la yuro pri proprieto subdividesas en tri parti:

# *yuro por uzar*, *uzoyuro* (*ius utendi*), qua signifikas ke la proprietanto povas uzar la kozo segunvole, sempre ke ta uzo ne violacus altra legi, o lezus la yuri di altra personi.
# *yuro por recevar benefici (de la proprietajo)* (*ius fruendi*), qua signifikas ke la proprietanto povas utiligar la produkturi o rezulti quin la posedajo produktas. Ta produkturi povas esar *naturala* (exemple: cereali de plantacajo) o *civila* (exemple: la profito obtenita pro prestar o lugar kozo o pekunio). E,
# *yuro por disponar* (*ius abutendi*), qua signifikas ke la proprietanto povas modifikar, destruktar, vendar, lugar, transferar la proprietajo per irga formo, donar od inkluzite renuncar a lua yuro pri la kozo posedinta.

### Tipi di proprietajo
* *Publika proprieto*, kande la kozo apartenas a tota socio, exemple: stradi e placi en urbi, publika skoli e hospitali, edc.
* *[[Privata proprieto]]*, kande la kozo apartenas a unika persono, grupi di personi en societo od asociuro (religiala asociuro, asociuro por defensar yuri di grupi, edc.).
Proprajo

**Proprajo** esas to qua karakterisas kozo permizinta observo pri distingar uno objekto di altro.

Videz anke: qualeso
Marmoro

**Marmoro** esas petro kalkoza blanka e koloroza, veinoza, kun grano tenua, polisebla adbele, uzata en arkitekturo, od en statuarto.
Evoluciono

**Evoluciono**  esas inter-sequo di transformi kustume gradoza e kontinua, qua esas obediema ad skopaleso, guvernita da lego, o kontingenta, hazardala (ne serio).
Experienco

**Experienco** en epistemologio.

La maxim forta viv-instanti havas sempre tri emocala fazi (psikologio):
* ante : revo, varto ed espero ; 
* dum : plenigo, astonego e vivo ; 
* pose : memoro qua on trakas, mantenas e parto-prenas.

Kande ciencala esas nominita : experimento.
Intuico

**Intuico** esas blokala kontenajo da neformala judiko. La vorto "intuico" esas deduktita de la Latina vorto "intueri", qua signifikas, "regardar", "vidar" o "kontemplar".Intuico esas la kapableso konstitucar  nemediata opiniono o facar nemediata evaluo per la koncio, sen posedar aceso ad omna fakti. Intuico ofte perceptas esir la kontreajo a rezonar e komprenar per la logiko.
A priori

La frazo **A priori** uzesis unesmafoye dum Mezepoko por designar rezono qua igas de kauzo ad efekto, che Descartes ed ankore che Leibniz ; exemple, pruvo *a priori* di existo di Deo esas pruvo de premio per naturo (*natura*). Tamen, Leibniz uzas ulo anke en lua altra senco qua esas maxim kustuma.

Ordinare, la frazeto *a priori* dizegnas la konoci supozita per l'experienco, e qua ne povas resumar kun ulo. 

Ta konceptajo segun kantala senco designas to qua pensesas kom bezonata e generala e qua, ye ta titulo, povas esar konceptita *nedepandanta di experienco*. Exemple la nocioni pri spaco e tempo esas inheranta formi en subjekto.
Domicile conjugal

**Domicile conjugal** (*spozala domicilo*) esas filmo realizita da François Truffaut ye 1970.

## Skizuro

Christine Darbon marchas en Paris-strado. El portas violinuyo. El haltigas per komprar frukti. On vidas nur lua gambi e viololinuyo. « Yen damzelo », dicas li la komercinisto. « Ne damzelo. Siorino ! » korektigas Christine. Antoine Doinel spozis Christine Darbon. Il praktikas, provizore, ne ordinara mestiero : il tintas la flori en la korto di lua imoblo, per rendar ulo plu luriva. Christine, el, donas che el di violono-lecioni. Quick el gravideskas e Antoine eniras importanta usana entraprezo qua efektas hidraulikala inquestado ed experimenti. Christine genitas puerulo, qua volas nominita Ghislain. Nun il esos Alphonse ; to esas sub ta prenomo qua Antoine deklaras li ye municipala domo. 
Antoine juntas japoniana, Kyoko - l'unesma foye ke il trompas Christine. El sendas Antoine mikra amoro-vorti e celas uli en tulipi-buketo. Chrisine remarkas kande la tulipi opertas vorti falias sur la tablo. 
Christine aceptas Antoine vestizas en gheisha, grosa lakrimi glitinta sur la fardiza vangi. Christine e Antoine separizas. Antoine enoyas kun Kyoko. Dum vespero lore il dineas kun el en restorerio, il lasas la tablo multa foyi per telefonar ad Christine. Antoine rivenas ad Christine.

## Aktori
*Jean-Pierre Léaud (Antoine Doinel)
*Claude Jade (Christine Doinel)
*Daniel Ceccaldi (Lucien Darbon)
*Claire Duhamel (Madame Darbon)
Alfred Hitchcock

**Alfred Hitchcock**(1899 til 1980) esis Britaniana filmifisto.

* *The Lady Vanishes*
* *Rebecca*
* *Suspicion*
* *Rear Window*
* *North by Northwest*
* *Psycho*
* *The Birds*
* *Marnie*
* *[[Topaz]]*
* *Frenzy*
* *Family Plot*
Topaz

**Topaz** esas filmo realizita da Alfred Hitchcock 1969.

## Rezumo

## Distributo

* Frederick Stafford *André Devereaux*
* Dany Robin *Nicole Devereaux*
* Claude Jade *Michèle Picard*
* Michel Subor *Francois Picard*
* Karin Dor *Juanita de Cordoba*
* Michel Piccoli *Jacques Granville*
* Philippe Noiret *Henri Jarré*
* John Forsythe *Michael Nordstrom*
Michel Piccoli

**Michel Piccoli** (n. ye la 27ma di decembro 1925) til 12ma di mayo 2020 esis Franc aktoro.

## Filmi
**Le mépris*
**Les choses de la vie*
**[[Topaz]]*
**Les noces rouges*
**La grande bouffe*
Jean-Pierre Léaud

**Jean-Pierre Léaud**  (n. ye la 28ma di mayo 1944 en Paris) esas Franca film-aktoro.

**Les 400 coups* 
**Masculin-feminin* 
**Baisers volés*
**Domicile conjugal*
**[[Ultima Tango en Paris|Ultimo Tango a Parigi]]*
**La nuit américaine*
**L'amour en fuite*
**Détective*
**La vie de Bohème*
**I Hired a Contract Killer*
**Le pornographe*
Panathinaikos AO

**Panathinaikos** *(PAO)* esas Grekiana klubo pri futbalo e basketbalo, di qua la domo-urbo esas Athina. Lu kreesis ye 1908.

## Futbalo

### Chefa trofei
*Grekia konkurenci (20x): 1930, 1949, 1953, 1960, 1961, 1962, 1964, 1965, 1969, 1970, 1972, 1977, 1984, 1986, 1990, 1991, 1995, 1996, 2004, 2010
*Grekia Kupi (19x): 1940, 1948, 1955, 1967, 1969, 1977, 1982, 1984, 1986, 1988, 1989, 1991, 1993, 1994, 1995, 2004, 2010, 2014, 2022
*Grekia Super-Kupi (3x): 1988, 1993, 1994
*Balkan Kupi (1x): 1977

### PAO 2006/2007



## Basketbalo

### Chefa trofei
*Grekia konkurenci (32x): 1946, 1947, 1950, 1951, 1954, 1961, 1962, 1967, 1969, 1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1977, 1980, 1981, 1982, 1984, 1998, 1999, 2000, 2001, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011
*Grekia Kupi (13x): 1979, 1982, 1983, 1986, 1993, 1996, 2003, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2012
*Kupi de Europa (6x): 1996, 2000, 2002, 2007, 2009, 2011
*Kupi del Mundo (1x): 1996

### PAO 2005/2006
Nervaro

**Nervaro** di animalo koordinas l'agiveso di muskuli, kontrolas l'organi, konstruktas e traktas l'informo de senci, ed inicias agi. Inter la precipua partopreninta en nervaro inkluzas neuroni e nervi qui rolagas en ta koordini.

En animali sen cerebro, la nervaro ne kreas o konduktas pensi ed emoci. Do to esas la sistemo qua animas "animali" (ecepte sponji). Kemiaji qui afektas l'agado nervi ordinare esas veneni kun rapida agiveso, qui kustume paralizas e/o mortigas.

## Vertebroza nervari

Nervari di vertebroza animali ofte dividesas en centrala nervaro (CN) e periferiala nervaro (PN). La CN konsistas ek cerebro e myelino. La PN konsistas ek omna altra nervi e neuroni qui ne jacas en la CN. La maxim multa esas kustume nominita nervi (qua esas fakte axonala procedi di nervala celuli) esas konsiderita esar PNS. La PN esas dividita en somatala nervaro ed autonomala nervaro.





Somatala nervaro responsas pri koordininta korpo-movemiento, ed anke per recevita extera stimulado. Autonomala nervaro esas ne arbitriala parto di nervaro ube omna di internala manteno sorgas.

Autonomala nervaro esas lore dividita en simpatiala divido e parasimpatiala divido. Simpatiala nervaro respondas ye esinta proxima danjero o despleziveso, ed responsas pri plu rapidesas kardio-ritmo e sango preso, inter altra fiziologikala changi, inter la senco di eciteso on perceptas pro augmenteso di adrenalino en la sistemo. Parasimpatiala nervaro, kontraste, esas evidenta kande persono esas restinta e standas destensita, ed responsas pri certa kozi, exemple la kontrakto di pupilo, lentigo di kordio, dilato di kordiala kanali, e stimulo di dijestiva e genit-urinarala sistemi.

## Metabolismo di nervaro

Celuli en nervaro ofte per lia funcioni ne povas metaboliar proteini por obtenar energio tra celulala respiro, e dependas precipue de karbohidrati. Se karbohidrati mankas, la korpo devas ruptar graso en grasa acidi e glicerolo, pose la grasa acidi en ketono korpi la celuli povas uzar.
Orgeno

**Orgeno** esas muzikala sufl-instrumento, konsistanta ek diversa tubi di dimensioni diversa quan onu resonigas mediace 1 o plura klavari, enduktante aero, furnisata da suflilo, en ol.

Lua sono esas kontinua prefere kam deperisinta, to esas la sono duras tam la klavo esas presata, e ne dependas quante harda la klavo esas presata.

L'origino di orgeni esis musikal-instrumento del Anciena Grekia nomizita *hydraulis* o *hydraulus*, en qua l'aero suflesis interne l'instrumento per preso di aquo, sive veninta de naturala fonto (exemple aquofalo), sive kompresita manuale. Nun, orgeni uzesas en kirki, sinagogi, koncerto-saloni ed altra konstrukturi. Li uzesas por plear klasika muziko, sakra muziko, sekulara muziko e mem populara muziko. Dum la historio, un ek la maxim importanta kompozisti di muziki por orgeni esis Johann Sebastian Bach.
Klavaro

**Klavaro** esas aparato qua konsistas ek kolekturo di specale organizita "klavi", o butoni sur qui imprimesas cifri, simboli, e kustumale omna literi di ul alfabeto, od altra signi uzata por skribar ula linguo. La klavi esas palpebla per fingri. Klavari qui kontenas precipue nombri nomesas nombrala klavari. On uzas klavari por pozar o sendar informajo aden komputeri, muzikala instrumenti, mashin-skribili, elektronika kalkulili, telefonili, edc.

Smartfoni* havas virtuala klavaro.

## Lektez pluse
* klavaro-fasono (informatiko)
Familio (homonimo)

*Familio* esas toto kun komuna karekteri o propraji.
* en sociologio: familio, sociala grupo
* en biologio: familio (biologio), ciencala klaso
* en matematiko: familio (matematiko), orderala kolekto
* en linguistiko: familio (linguistiko)
Faktorigo

**Faktorigo**, en matematiko, konsistas ek skribar nombro, polinomio o matrico quale produkturo di plura faktori, maxim-multa-kaze nombri od objekti plu simpla o min granda kam l'originala  nombro, polinomio o matrico. Exemple: 3 × 5 esas faktoriguro de 15, e (*x* – 2)(*x* + 2) esas faktoriguro di la polinomio *x*2 – 4.

Segun la fundamentala teoremo dil aritmetiko, singla integra nombro pozitiva havas unika deskompozuro en prima nombri (prima faktori). La prima faktorigi di ula nombro esas la prima nombri qui esas lua faktori. Exemple, la prima faktori di 12 esas 2 e 3 (nam 12=2.2.3).

## Videz anke
* algebro
* faktorialo
* matematiko
Produkto-faktori

**Produkto-faktori** esas moyeni uzita en la prokukto di kozi e servado en ekonomiko. Klasika ekonomiko dicernas tri faktori:
* terala o naturala moyeni kom sulo e materio uzita en la kreo di produkti. lokaco-preco
* laboro, salario.
* kapitalo, interesto.
Sponjo

*Videz anke [[Sponjo (homonimo)]]* 

**Sponjo** esas animalo (preske celuli-kolonio) di brancho *Porifera*.

Esas primitiva maxim simpla, nemovinta, precipua marala, nutriva per filtrado.
Kaloro

**Kaloro** esas kauzo fizikala di ula modifiki molekulala di la korpo, vario da volumino - dilateso ; vario di stando - liquidesko, vaporesko).
Diviziono

**Diviziono** esas granda militala unajo o formacuro kustuma konsistinta proxim dek o dekequin mil soldati. En preske omna armei diviziono esas kompozita kun multa regimenti o brigadi, ed altra latero multa divizioni konstitucas arme-korpo.
Koeficiento

En matematiko, **koeficiento** esas nombro qua, insertita avan algebrala quanteso, multiplikas valoro (exemple, la koeficienti di polinomio), vektoro spaco, baza funciono e plu. Ofte l’objekti e la koeficienti esas indexita en mem voyo, meninta a termi kom
: *a<sub>1</sub>x<sub>1</sub>* + *a<sub>2</sub>x<sub>2</sub>* + *a<sub>3</sub>x<sub>3</sub>* + &hellip;

ube *a**n* es la koeficiento dil variano  *x**n* per omna *n* = 1, 2, 3, …

En polinomio *P*(*x*) di una variano *x*, la koeficiento di *x**k* povas esar indexita per *k*, doninta la konvenciono qua, exemple,

:*P*(*x*) = *a**n**x**n* + *a**n* &minus; 1*x**n* &minus; 1 + ... + *a**1**x**1* + *a**0*.

Hike se

:*a**n* &ne; 0

ul esas nominita la ***duktanto koeficiento*** di*P* (videz anke polinomiala grado, monica polinomio). 

Importanta koeficienti en matematiko inkluzas binomiala koeficiento, koeficienti en l'enunco di binomial-teorio, qua povas trovesar parte em la triangulo di Pascal.

Altra senco di *koeficiento* esas to di importanta nombro qua karakterizas kelka fizikala propraji di teknikala o ciencal objekti. Koeficiento anke havas ciencala refero qua esas dependanta de forco.
Konklavo

**Papala konklavo** o **Konklavo** esas renkontro di kardinali de katolik-eklezio pos la morto di un papo, por elektar lua sucedonto. La papo konsideresas dal katoliki la sucedanto di Santa Petrus.

L'elekteri formacas ulo, de latina frazo *cum clave* ("kum clefo"), referinta ye "klefeklozar" di elekteri dum la proceso.

Konklavi uzabas de duesma Lyon-koncilo dekretita en 1274 ke elekteri devus juntar en izoleso. Ol esabas nun en kapelo Sixtinum en Vatikan-palaco.
Euklid

**Euklid di Alexandria ** proxim 325 aK til 265 aK esis matematikisto.

Konocita kom geometrio-patro (*Elementi*) do la propraji di geometriala objekti ed integri esas deduktita de mikra ensemblo di axiomi, do anticipinta (e parta inspirinta) axiomala metodo di moderna matematiko.
Perspektivo

**Perspektivo** esas :

## Vidala

* Perspektivo (vidala)
* Perspektivo (grafikala)
* Perspektivo projektajo
* Perspektivo projektajo deformo
* Kurvilinear perspektivo
* Aeral perspektivo
* Perspektivo korekto
* 3D projekto
Simetreso

**Simetreso** (de la Greka συμμετρία *symmetria*) havas plura senci, la maxim kustuma en matematiko koncernas to kom geometriala transformo.

Sistemo esas *simetra* kande on povas permutar omna sua elementi sen modifikar lua strukturo. La simetresi traduktas sorto di egaleso di sistemo kon ol mem, od uniformeso di lua strukturo. La nociono di automorfeso, od interna izomorfeso, qua esus exposita pose, permisas precisar ta defino.
Opiniono

**Opiniono** esas vid-punto pri konoco di persono por prizar, judikar od evaluar ula od ulo. Opiniono esas ne fakto, per ke ne esas posible pruvar (o dispruvar) opiniono.

Exemple, ulu povas asertar ke frago esas plu bona glacio-saporo kam vanilo. Altru povas judikar que vanila esas plu bona saporo. (se vu diferas kun una od altra ek ta opinioni, remplasez per chokolado, pistacho, od irga saporo kam vu volas).

Dum la 18ma yarcento en Europa, tale nomizita Racion-epoko esis movado qua valoris opiniono supre superstico.