2014

La yaro **2014** (MMXIV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Gregoriala kalendario. Ol esis la 14ma yaro di la triesma yarmilo, la 14ma yaro di la 21ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 2010a.

## Eventi
### Kosmo
* 12ma di novembro - *Rosetta*-probilo di ESA venas a la kometo *Churyumov-Gerasimenko*. La volumino di la kometo esas nur 3&nbsp;x&nbsp;5&nbsp;km, tamen on entraprezis kometovenar. L'orbitala ciklo di la kometo duras 6.6 yari. L'orbito esas tale oblonga, ke la maxim fora punto di la kometo de la Suno esas 5.7-foye plu fora kam olta di la Tero. La probilo mustis cirkumflugar quar-foye la Suno, pro atingar la kometo.

### [[Europa]]
* 4ma di februaro - Skotia permisas samasexua mariaji.
* 13ma di februaro - Belgia legaligas eutanazio por kuracati di irga evo qui havas mortiva morbi.
* 20ma di februaro - En Kiiv, Ukraina, 1 demonstrinto mortas e 10 vundesas en konflikti kontre la polico, dum protesti kontre la guvernerio.
* 22ma di februaro - Ukrainana parlamento removas prezidanto Viktor Yanukovich de povo e remplasas il per Olexandr Turchinov, pos civil agitesi produktar plu kam 100 morti.
* 23ma di februaro - Parlamento di Ukraina elektas provizore Olexandr Turchinov kom prezidanto dil lando.
* 18ma di marto - Per plebicito, la majoritato de la habitantaro di Krimea votas favoroze pri separar su de Ukraina ed unionar su a Rusia.
* 21ma di marto - Rusia formale anexas Krimea, pos Vladimir Putin signatar lego pri l'anexo.
* 25ma di marto - Igor Teniukh, ministro pri defenso di Ukraina, prizentas sua renunco pos ke Ukrainana mar-armeo preske tote perdas olua navi en Krimea.
* 3ma di aprilo - Papo Franciskus kanonizas misionero José de Anchieta.
* 27ma di aprilo - Papo Franciskus kanonizas papi Ioannes la 23ma ed Ioannes Paulus la 2ma.
* 10ma di mayo - Conchita Wurst vinkas Euroviziono-Konkurso di Kansono kun ilua kansono *Rise Like a Phoenix*.
* 6ma di junio - En Kosovo, adminime 2 personi mortas e 13 vundesas pos explozo en elektriferio proxim Pristina.
* 17ma di julio - Aviono Boeing 777 de *Malaysian Airlines* falas en Ukraina proxim la frontiero kun Rusia, e 295 personi mortas.
* 13ma di agosto - En Suisia, terglitado proxim Tiefencastel efektigas ekreligo di treno e plu kam 10 personi vundesas, di qui 5 grave.
* 15ma di septembro - En Doneck, Ukraina, sis civili mortas dum kombati.
* 18ma di septembro - Plebicito pri la nedependo di Skotia eventas. Per  No-voti kontre  Yes-voti, la habitanti rejektas la nedependo.

### [[Azia]]
* 2ma di januaro - Atento per bombo en Beirut, Libano, produktas adminime 5 morti.
* 13ma di januaro - Mili di personi protestas en Bangkok, Tailando kontre l'administrado di la chefministrino Yingluck Shinawatra.
* 19ma di januaro - Atako kontre militala konvoyo en Bannu, Pakistan, mortigas adminime 26 soldati e vundas 38 plusa homi.
* 26ma di januaro - En Kabul, Afganistan, bombo-atento kontre omnibuso del armeo produktas 3 morti ed adminime 10 vunditi.
* 1ma di februaro - En la nordo di Sumatra, Indonezia, 11 personi perisas pos l'erupto dil volkano *Sinabung*.
* 3ma di februaro - Segun la opozanti di Bashar al-Assad en Siria, adminime 26 personi mortis per bombi lansita dum aeral ataki en Aleppo.
* 4ma di februaro - Atako per bombo kontre omnibuso en Sanaa, Yemen, mortigas adminime 2 soldati.
* 4ma di februaro - Explozo di bombo en suocidant atento kontre restorerio en Peshawar, Pakistan, produktas adminime 9 morti e plu kam 40 vunditi.
* 9ma di februaro - Forta tempesti kun nivo en Tokyo ed altra regioni di Japonia produktas 11 morti e plu kam 1,200 personi vundita.
* 8ma di marto - Aviono Boeing 777 de Malaysian Airlines desaparas kun 239 personi ennave super la gulfo di Tailando dum flugo de Kuala Lumpur vers Beijing.
* 23ma di marto - Turkia abatas Siria milital aviono proxim la frontiero inter la du landi. Segun okul-testi, la pilotisto ekjetis su ante la falo.
* 23ma di marto - En Likoni, Kenia pafado en kirko produktas quar morti.
* 12ma di aprilo - Ter-tremo kun forteso 4.1 che skalo di Richter frapas la nordo di Afganistan, produktas 4 morti e destruktas 100 domi.
* 18ma di aprilo - Avalancho che Monto Everest mortigas adminime 16 montoacensisti.
* 3ma di mayo - Mineyo di karbono explozas en la provinco  Manisa, Turkia. Plu kam 240 ministi mortas.
* 8ma di mayo - En Pakistan, proxim la frontiero kun Afganistan, bombo explozas en choseo e mortigas 8 Pakistanana soldati.
* 13ma di mayo - Mineyo di karbono explozas en la provinco Manisa, Turkia. Plu kam 240 ministi mortas.
* 15ma di mayo - Automobilo transportanta bombo explozas en Bab al-Salam, Siria, e produktas adminime 17 morti. L'atako posible ekexutesis da grupi asociita kun Al-Kaida.
* 29ma di mayo - Bielorusia, Kazakstan e Rusia signatas pakto qua kreas Euraziana Ekonomiala Uniono - EAEU.
* 30ma di mayo - Ter-tremo kun forteso 6.1 che skalo di Richter frapas provinco Yunan, Popul-Republiko Chinia. Adminime 29 personi vundesas.
* 5ma di junio - Sunita-Islamala grupo nomizita "Islamala Stato en Iraq ed Oriento" komencas milital atako en nordo di Irak, kun skopo di kaptar Baghdad e renversar chefministro Nouri al-Maliki.
* 3ma di julio - Israelan avioni bombardas Gaza, ed adminime 10 personi vundesas.
* 3ma di agosto - Ter-tremo kun forteso 6.5 che skalo di Richter frapas provinco Yunnan, norde de Popul-Republiko Chinia. Plu kam 360 personi mortas e plua kam 12.000 domi krulas.
* 11ma di agosto - Haider al-Abadi divenas chefministro di Irak.
* 30ma di agosto - En Irak, suocidint atako per automobilo kun explozivi mortigas adminime 11 personi en Yusifiya, 15 km sude de Baghdad.
* 30ma di agosto - En Nikaragua, 20 ministi salvesas de ora mineyo pos 34 hori enterigita
* 31ma di agosto - Pos atako di Usan avioni kontre Mohamedana rebeli qui siejis Amerli, en la nordo di Irak, Irakana e Kurda trupi riokupas la urbo.
* 6ma di septembro - Sirian avioni bombardas urbo Ar-Raqqah, kontrolita da Islamaia Stato en la nordo di la lando, e mortigas 15 personi. En Usa Barack Obama propozas internaciona koalisuro kontre Islamala Stato.
* 1ma di decembro - Eventas protesti en Hong Kong pri demokratio. Pos konflikto kun la polico, dozeni di demonstranti arestesas.
* 7ma di decembro - Tifono Hagupit frapas Filipini, mortigas 2 personi, e forsas l'evakuo di plu kam 1.2 milion personi en tota lando.
* 22ma di decembro - En Beijing, Popul-Republiko Chinia, ciencisti anuncas la deskovro di organika kompozaji simila a karbono en aerolito devenanta de Marso.
* 30ma di decembro - On trovas en la Maro di Java tri kadavri e fragmenti del aviono Airbus A320 de AirAsia qua voyajis de Surabaya, Indonezia vers Singapur.
* 31ma di decembro - Suocidant-atako kontre shia-Mohamedani mortigas adminime 23 personi e vundas adminime 48 en l'urbo di Ibb, Yemen.

### [[Afrika]]
* 8ma di februaro - Konflikti inter Mohamedani e kristani en Bangui, Centrafrika, produktas adminime 9 morti.
* 16ma di februaro - Atako kontre omnibuso kun turisti de Sud-Korea en Sinai, Egiptia produktas quar morti.
* 4ma di marto - Egiptiana korto proskriptas Palestinana grupo Hamas.
* 5ma di mayo - Militanti di Boko Haram ocidas cirkum 300 personi dum noktala ataki en l'urbi Gamboru e Ngala, en la stato Borno, Nigeria.
* 20ma di mayo - En Nigeria du potenta bombi explozas en automobili proxim centrala merkato di Abuja.
* 24ma di julio - Aviono McDonnel Douglas MD-83 de Hispana kompanio *Swiftair* qua operacis ol por Aljeriana kompanio *Air Algérie* falas en Mali kun 116 personi ennave, kande flugis de Ouagadougou en Burkina Faso vers Argel en Aljeria.
* 28ma di julio - Prezidanto Ellen Johnson-Sirleaf klozas Liberiana frontieri kun vicina landi por preventar l'expando di Ebola-viruso.
* 22ma di novembro - En Madera, Kenia, Somaliani de radikala Islamala grupo Al-Shabaab atakas autobuso kun 60 voyajanti qui irus a Nairobi e mortigas 28, kom respondo a la klozo di 4 moskei en Mombasa.
* 30ma di decembro - En Gambia militisti probas facar stato-stroko kontre la prezidanto Yahya Jammeh, en povo depos 1994. La stato-stroko falias.

### [[Nord-Amerika]]
* 1ma di januaro - La stato di Kolorado, Usa, legaligas l'amuziva uzado di marihuano.
* 25ma di januaro - Neidentifikita viro pafas kontre pasanti interne di komercala centro en Columbia, Maryland, Usa. Du personi mortigesas e kin vundesas. Pose, la viro suocidas.
* 23ma di mayo - En Santa Barbara, Kalifornia studento mortigas 6 personi, vundas 13 e pose suocidas.
* 23ma di septembro - En New York, Usa, reprezenteri de 32 landi, de grand entraprezi e de la civila socio signatas pakto kontre la destrukto di foresti. Li promisas finar komplete la destrukto di foresti til la yaro 2030.
* 26ma di septembro - Autobusi transportanta studianti de skolo rurala en Ayotzinapa, Mexikia, atakesas da individui vestizita quale policisti proxim Iguala. Sis ek la studianti mortigesas per pafado e 46 plusa homi kidnapesas e desaparas, posible sub impero da drogo-trusto *Guerreros Unidos*.
* 17ma di decembro - Usa e Kuba riestablisas diplomacala relati, plu kam 50 yari pos ruptar ol.
* 13ma di decembro - Senato di Usa aprobas budjeto por 2015 per 54 Yes-voti kontre 40 No-voti, posibliganta spensar 1.1 bilion dolari.
* 18ma di decembro - En Sudal Karolina, Usa,  judiciistino anulas pos 70 yari la kondamno di negra adolecanto George Stinney, lor evanta 14 yari, a mortopuniso.

### [[Central Amerika]]
* 17ma di decembro - Usa e Kuba riestablisas diplomacala relati, plu kam 50 yari pos ruptir ol.

### [[Sud-Amerika]]
* 18ma di februaro - Mili di personi manifestas en la stradi di Caracas, Venezuela, kontre l'enkarcerigo di Leopoldo López, opozanto de la prezidanto Nicolás Maduro.
* 5ma di marto - Prezidanto Nicolás Maduro de Venezuela ruptas diplomacala relati kun Panama.
* 1ma di aprilo - Ter-tremo kun forteso 8.2 che skalo di Richter ed epicentro proxim Iquique frapas la litoro di Chili e la sudo di Peru.
* 8ma di aprilo - Adminime du personi mortis e cirkume 3.000 abandonis lia domi pro forta tempesti en Arjentinia.
* 12ma di junio til 13ma di julio - En Brazilia eventas la Mondala Kupo di Futbalo. Germania ganas la Kupo.
* 13ma di decembro - Internaciona konfero pri la klimato-chanjo finas en Lima, Peru. Chefi de 195 landi aceptis diminutar l'emiso di gazi qui produktas teplico-efekto.

### [[Oceania]]
* 12ma di januaro - Forta ciklono frapas Tonga, e produktas adminime 1 morto e multa destruktado.

### Ido
* 13ma til 20ma di julio eventas la 69ma Ido-renkontro internaciona en Paris, Francia.

## Naski

## Morti
* 3ma di januaro - Phil Everly, Usana muzikisto (The Everly Brothers) (n. 1939)

* 5ma di januaro - Eusébio da Silva Ferreira, *Eusébio*, Portugalana futbalisto (n. 1942)
* 9ma di januaro - Dale Thomas Mortensen, Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1939)
* 10ma di januaro - Zbigniew Messner, chefministro di Polonia (n. 1929)
* 11ma di januaro - Ariel Sharon, Israelana politikisto (n. 1928)
* 27ma di januaro - Pete Seeger, Usana muzikisto (n. 1919)
* 31ma di januaro - Abdirizak Haji Hussein, chefministro di Somalia (n. 1924)
* 2ma di februaro - Philip Seymour Hoffman, usana cinem-aktoro (n. 1967)
* 10ma di februaro - Shirley Temple, Usan aktorino ed ambasadistino (n. 1928)
* 16ma di februaro – Leonid Eidlin, Rusa cinematografisto (n. 1937)
* 19ma di februaro – Valeri Kubasov, Rusa kosmonauto e aviacisto (n. 1935)
* 24ma di februaro - Carlos Páez Vilaró, Uruguayana piktisto, skultisto e skriptisto (n. 1923)

* 25ma di februaro - Paco de Lucía, Hispana muzikisto (n. 1947)
* 13ma di marto - Ahmad Tejan Kabbah, prezidanto di Sierra Leone (n. 1932)
* 23ma di marto - Adolfo Suárez González, chefministro di Hispania (n. 1932)
* 4ma di aprilo - Kumba Ialá, prezidanto di Guinea-Bisau (n. 1953)
* 6ma di aprilo - Mickey Rooney, Usana cinem-aktoro (n. 1920)
* 9ma di aprilo - Arthur Napoleon Raymond Robinson, prezidanto di Trinidad e Tobago (n. 1926)
* 16ma di aprilo - Gyude Bryant, chefo di stato di Liberia (n. 1949)

* 17ma di aprilo - Gabriel García Márquez, Kolumbiana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1927)
* 29ma di aprilo - Bob Hoskins, Britaniana cinem-aktoro (n. 1942)
* 2ma di mayo - Efrem Zimbalist, Jr., Usana televizion-aktoro (n. 1918)
* 3ma di mayo - Gary Becker, Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1930)
* 15ma di mayo - Jean-Luc Dehaene, chefministro di Belgia (n. 1940)
* 17ma di mayo - Gerald Maurice Edelman, Usana biologiisto, Nobel-laureato (n. 1929)
* 18ma di mayo - Dobrica Ćosić, prezidanto di Yugoslavia (n. 1921)
* 21ma di mayo - Jaime Lusinchi, prezidanto di Venezuela (n. 1924)
* 25ma di mayo - Wojciech Jaruzelski, komunista chefo di Polonia (n. 1923)
* 28ma di mayo - Maya Angelou, Usana poeto ed aktivisto (n. 1928)
* 15ma di junio - Andrei Harlov, Rusa shakoludisto (n. 1968)
* 15ma di junio - Casey Kasem, Usan aktoro (n. 1932)
* 24ma di junio - Ramón José Velásquez, prezidanto di Venezuela (n. 1916)
* 27ma di junio - Leslie Manigat, prezidanto di Haiti (n. 1930)
* 30ma di junio - Željko Šturanović, prezidanto di Montenegro (n. 1960)

* 7ma di julio - Eduard Shevardnadze, prezidanto di Gruzia (n. 1928)
* 7ma di julio - Alfredo Di Stéfano, Arjentiniana futbalisto (n. 1926)
* 13ma di julio - Nadine Gordimer, Sudafrikana skriptistino, Nobel-laureato (n. 1923)
* 18ma di julio - João Ubaldo Ribeiro, Braziliana skriptisto (n. 1941)
* 19ma di julio - James Garner, Usan aktoro (n. 1928)
* 23ma di julio - Ariano Suassuna, Braziliana skriptisto (n. 1927)
* 11ma di agosto - Robin Williams, Usan aktoro (n. 1951)

* 12ma di agosto - Lauren Bacall, Usan aktorino (n. 1924)
* 21ma di agosto - Albert Reynolds, chefministro di la Republiko Irlando (n. 1932)
* 4ma di septembro - Joan Rivers, Usana komediistino ed aktorino (n. 1933)
* 12ma di septembro - Atef Ebeid, chefministro di Egiptia (n. 1932)
* 14ma di septembro - Miroslav Hlinka, Chekiana e Slovakiana hokeisto (n. 1972)
* 19ma di septembro - Püreviyn Dagvasüren, Mongoliana judoisto (n. 1943)
* 30ma di septembro - Martin Lewis Perl, Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1927)
* 4ma di oktobro - Jean-Claude Duvalier, prezidanto di Haiti (n. 1951)
* 21ma di oktobro - Gough Whitlam, chefministro di Australia (n. 1916)
* 28ma di oktobro - Michael Sata, prezidanto di Zambia (n. 1937)
* 10ma di novembro - Miroslav Holenda, Chekoslovakiana hokeisto (n. 1963)
* 18ma di novembro - Ahmad Lozi, chefministro di Jordania (n. 1925)
* 24ma di novembro - Viktor Tihonov, Sovietiana e Rusiana hokeisto ed entrenero (n. 1930)
* 8ma di decembro - Mango, Italiana kantisto (n. 1954)
* 18ma di decembro - Virna Lisi, Italian aktorino (n. 1936)
* 22ma di decembro - Joe Cocker, Usana kantisto, kompozisto e muzikisto (n. 1944)
* 22ma di decembro - Abdel Aziz Mohamed Hegazy, chefministro di Egiptia (n. 1923)
* 26ma di decembro - Leo Tindemans, chefministro di Belgia (n. 1922)

## Nobel-premiiziti
*Fiziko: Hiroshi Amano, Shuji Nakamura, Isamu Akasaki
*Kemio: Eric Betzig, Stefan Walter Hell, William Esco Moerner
*Fiziologio o Medicino: John O'Keefe, May-Britt Moser, Edvard Moser
*Literaturo: Patrick Modiano
*Paco: Kailash Satyarthi, Malala Yousafzai
*Ekonomiko: Jean Tirole

## Referi