open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Groningen (provinco)

**Groningen** esas provinco nord-este de Nederlando. Olua chef-urbo e maxim important urbo esas Groningen. Ol bordizas Germania este, e Nederlandana provinci Drenthe sude e Frizia weste, ed esas la maxim nord-estala provinco di la lando.

Segun statistiki de 2023, ol havis  habitanti. La triimo de li habitas en urbo Groningen. Ol esas skarse habitata provinco.

La dialekto di la provinco esas formo di Saxona. Westa Friziana esas la linguo parolata en mikra westa parto dil provinco.

## Historio

La regiono dil nuna Groningen esis olim domeno di Friziani. Dum l'alta mezepoko, urbo Groningen, en qua precipue Saxoniani habitis, aquiris multa yuri e privileji e dominacis l'ankore libera Friziana landi, la du esante parto dil Santa Romana Imperio. To kreis duronta konflikto inter l'urbo Saxonian e la Friziana cirkumaji, reflektita en la anciena nomo Stad en Ommelanden (Urbo e Cirkuma Landi). Erste en 1536, la regiono divenis unajo politikala. Ol divenis membro dil Nederlandana Republiko en 1594, pos ke la Nederlandan armeo, Friziani de Ommelanden ed Angli konquestabis urbo Groningen. La regiono divenis departmento dum la Franca republikana periodo (kun multa departmentala chanji) e provinco dil Nederlandana rejio en 1814.

De la 13ma til la 16ma di aprilo 1945 eventis ibe la batalio di Groningen, dum la duesma mondomilito, qua rezultis vinko por Federiti.

## Geografio

La sulo di la provinco esas plana, e l'altitudo di multa arei esas infra la marala nivelo. La maxima altitudo esas 14,5 metri super la marala nivelo, en Sellingen. Cirkume 80% ek lua sulo uzesas por agrokultivo.

La klimato di la provinco esas oceanala (*Cfb* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La mezavalora diala temperaturi en julio ed agosto (somero) esas 17,5 °C, kontre ke la mezavalora temperaturo en januaro (vintro) esas 2,3 °C. La mezavalora atmosferala humideso sempre superiras 80% dum la tota yaro, e dum kelka monati ol superiras mem 90%.

L'areo dil maro Wadden (*Waddenzee*) deklaresis Herala Patrimonio di la Homaro da Unesko, en 2009. La nacionala parko Lauwersmeer jacas an la limito inter provinci Groningen e Flevoland.

## Ekonomio
Importanta ekonomial agado esas agrokultivo e delor 1959 Groningen havas ekonomiale tre importanta gas-explotado. To efektigis diversa sismi dum recenta yari.
Peter O'Neill

**Peter Charles Paire O'Neill** (n. ye la 13ma di februaro 1965) esis chefministro di Papua-Nova-Guinea de 2011 til 2019.
Uniono di Sud-Amerikana Nacioni

La **Uniono da Sud-Amerikana Nacioni** (Angliana: *Union of South American Nations*, **USAN**; Hispaniana: *Unión de Naciones Suramericanas*, **UNASUR**; Portugalana: *União de Nações Sul-Americanas*, **UNASUL**; Nederlandana: *Unie van Zuid-Amerikaanse Naties*, **UZAN**) esas internacion organismo kompozata ek la 12 landi di Sud-Amerika. 

La Konstituciva Traktato di la Uniono da Sud-Amerikana Nacioni esis signatita ye 23 di mayo 2008 dum la triesma Somito di Chefi di Stato e Guverno en Brasilia, Brazilia. Segun la Konstituciva Traktato, la sideyo di la Union esas lokizata en Quito, Equador. 

Olua skopo esas konstruktar sud-amerikana identeso e civitaneso e anke developar kulturala, ekonomikala, sociala e politikala asimilado inter sud-amerikana landi.
Wilhelm la 1ma di Germania

**Wilhelm la 1ma** (n. ye la 22ma di marto 1797 til 9ma di marto 1888) esis rejulo di Prusia pos la 2ma di januaro 1861 til ilua morto, e l'unesma imperiestro di Germania de la 18ma di januaro 1871 til ilua morto. Sub la chefeso di Wilhelm la 1ma e dil kancelero Otto von Bismarck kompleteskis l'unigo di Germania e la kreado dil Germana imperio.

Naskinta *Wilhelm Friedrich Ludwig* en Berlin, Prusia, esinte la 2ma filiulo di Louise von Mecklenburg-Strelitz e dil princo Friedrich Wilhelm la 3ma di Prusia, ilu ne expektis acensar la trono. Ilua avulo, Friedrich Wilhelm la 2ma di Prusia, mortis dum la sama yaro di lua nasko, ed ilua patro Friedrich Wilhelm la 3ma asumis la trono di Prusia. Wilhelm edukesis de 1801 til 1809 da Johann Friedrich Gottlieb Delbrück, qua anke edukis ilua olda fratulo, princo Friedrich Wilhelm. Evante 12 yari, Wilhelm sendesis da lua patro al armeo, ube divenis oficisto.

En 1840 ilua olda fratulo asumis la trono kun titulo Friedrich Wilhelm la 4ma, pro la morto di lia patro. Friedrich Wilhelm la 4ma regnis til ilua morto ye la 2ma di januaro 1861, sen filii. Wilhelm asumis la sama dio, ed ye la 18ma di oktobro - aniversario di la batalio di Leipzig, kontre Napoleonala trupi - dil sama yaro, ilu kronizesis en Königsberg, an ka kirko *Schlosskirche*.
Kate Beckinsale

**Kathrin Romany Beckinsale** (n. ye la 26ma di julio 1973) esas Britanian televizion- e cinem-aktorino.
Alain Deneault

**Alain Deneault** (naskinta en 1970 en Outaouais) esas Kanadana filozofo, sociologo e verkisto de Quebec. Il esas experto pri Georg Simmel. Deneault esas kritikero di firmi internaciona, precipue en minado.

Lu verkabis multa verki pri Kanadana internaciona firmi e lia agadi en Afrika, Sud-Amerika ed Est-Europa, quin il komparas a kolonialismo. Pro un libro, *Noir Canada : Pillage, corruption et criminalité en Afrique* da Denault, Delphine Abadie e William Sacher, du minad-firmi, Banro e Barrick Gold, komencis aparta procesi kontre l'autori e lia editerio. Ula observanti konsideris la procesi kom esforco silencigar kritikeri. Lia editerio pagis kompensi a Banro en 2013.

Deneault anke verkas pri globaligo, financo ed evitado di imposti.

Ilua unesma linguo esas la Franca.
Texel

**Texel** esas Nord-Holando insulo en la *Waddenzee*. Olua areo esas cirkume 170 km2. La municipo Texel kontenas la tot insulo e la mikra nehabitata insulo Noorderhaaks. La precipua vilajo esas Den Burg.

L'insulo esis parto dil Holandana lando til la nokto del 1-ma til 2-ma di novembro 1170, kande l'inundo *Allerheiligenvloed* eventis, destruktis multa duni e separis Texel de West-Frizia. Ol recevis urbo-yuri en 1415 de komto Willem la 6-ma. La norda regiono Eierland esis aparta insulo til la 19-ma yarcento.

Texel havas cirkume 13 mil habitanti. agrokultivo esas importanta sektoro dil ekonomio e la insulo esas famoza en Nederlando pro sua multa mutoni. Turismo esas altra grava sektoro. Esas un faro sur l'insulo, Vuurtoren Eierland, qua stacas che la maxim norda pinto. Ol konstruktesis en 1863 e 1864. La peizajo esas diversa, esas pastureyi, foresti, plaji, duni, prati, *polders* e *kwelders*. Multa speci di uceli vivas sur Texel.

La insulo anke havas sua propra aerodromo.

On parolas la *Tessels* sur Texel, konservema West-Friziana Holandana dialekto. La digrafi *ij* ed *ui* ne divenis diftongi en ica dialekto. Ol anke prezervas anciena distingo inter du tipi di la longa vokalo *ee*, qua anke existas en la Limburgana.
Henrik Nordbrandt

**Henrik Nordbrandt** (n. ye la 21ma di marto 1945 til la 31ma di januaro 2023) esis Dana poeto e romanisto, qua ganis la Premio pri Literaturo de la Nordala Konsilantaro en 2000.
Janet Yellen

**Janet Louise Yellen** (naskinta la 13-ma di Agosto 1946) esas Usana ekonomikisto ed antea prezidanto dil konsilantaro di guvernisti dil *Federal Reserve System*, l'Usana federala centrala banko, de Februaro 2014 til Februaro 2018. El esas Keynesanista ekonomikisto, qua rezistis altigar la procento di interesto dum la rekupero ek la financala krizo. Lu anke apologiabis la *Dodd-Frank Act* pri bank-regulizado.

Yellen esabis kritika pri precipua foko pri inflaciono, insistante pri ke produktado ed employeso esas anke grava skopi di ekonomiala politiko. El antee opozis la tradicionala interesto-procento di cirkume 2%, ofte preferata pro prezo-stabileso, preferante poke plu alt interesto.
Katana

**Katana** esas tipo di longa kurva un-bizela espado Japoniana uzita da samurayi. Olua lamo ordinare esas plu longa kam 60 cm. Nun, kelka homi ankore kolektas od uzas katana, exemple por sporto, e kelka forjisti anke ankore produktas li. Katana facesas segun tradiciono de specala stalo nomata *tamahagane* en la Japoniana, ofte kombinante diversa strati di stalo en la lamo.
David Ben-Gurion

**David Ben Gurion** (n. 16 di oktobro 1886 til 1 di decembro 1973) esis politikistulo, chefministro di Israel de 1948 til 1954 e de 1955 til 1963.
Luís la 1ma di Portugal

**Luís la 1ma** (n. ye la 31ma di oktobro 1838) esis rejulo di Portugal de la 11ma di novembro 1861 til la 19ma di oktobro 1889.

Naskinta en Lisboa, Portugal, il esis filio di la rejino Maria la 2ma di Portugal e dil rejulo Fernando la 2ma di Portugal. Ilu asumis la trono pos la morto di ilua fratulo, rejulo Pedro la 5ma.
Paskoleporo

La **paskoleporo** (o **paskokuniklo**) esas fiktiva leporo, qua en tradicionala westa folkloro esas donanto di ovi dum pasko. Lu havas origino en Germaniana luterana tradiciono dil 17ma yarcento, en qua ol ja celas ovi por obediem infanti. O Johannes Richier o Georg Franck von Franckenau esis l'unesma qua mecionabis lu en sua libro De ovis paschalibus. Germana enmigranti duktas la paskoleporo ad Usa.

La relato dil paskoleporo ad ovi esas min anciena kam ta inter pasko ed ovi, qua venas de karesmo, kande ovi ne darfis manjesar da Kristani. Do onu mustis manjar multa ovi dum e de pasko, kreante ligilo inter pasko ed ovi. Luterani anke prezervis karesmo e manjado di ovi dum pasko.
Enya

**Enya** (n. ** Eithne Pádraigín Ní Bhraonáin** ye la 17ma di mayo 1961) esas Irlandana kantistino di new age e Kelta muziko.
Jordan Peterson

**Jordan Peterson** (n. ye la 12ma di julio 1962) esas Kanadana psikiatriisto e profesoro pri psikologio. 

## Referi
Fafá de Belém

**Maria de Fátima Palha de Figueiredo**, plu konocata kom **Fafá de Belém** (n. ye la 9ma di agosto 1949) esas Braziliana kantistino.

## Extera ligili

* Fafá de Belém Pago
Lenni Brenner

**Lenni Brenner** (naskinta en 1937) esas Usana Trockiista skriptisto e kritikisto di Cionismo. Ilu skribis libri pri temi quale Usana politiko, kontre rasismo, Judi en Usa e kontre Cionismo. Ilua libri pri relati inter Cionisti e nacional-socialismo esas multe kontroversebla, e refuzesas da la majoritato di historiisti.

Brenner venis de familio di ortodoxa Judi, ma divenis ateisto e pose Marxisto kom adolecanto. Lu esis aktiva partisano por civila yuri por minoritati ed opozis la milito en Vietnam dum la yari 1960a.

Ilua libro *Zionism in the Age of the Dictators* divenis notora, kande Britaniana politikisto Ken Livingstone mencionis ol kom fonto por sua afirmajo ke Hitler esabis Cionisto.
Chuck McCann

**Charles John Thomas McCann** (n. ye la 2ma di septembro 1934), konocita kom **Chuck McCann**, esas notora Usana komediisto e cinem-aktoro naskinta en New York.
Embragilo

**Embragilo** esas sistemo qua permisas transmisar od interuptar intence la transmiso di mekanikal energio de ula fonto (exemple: motoro) a l'altra kompozanti de ula mashino. Exemple, en l'automobilo l'embragilo transmisas la forco dil motoro al ingranaji de la transmiso-buxo, qua sucedante transmisas ol a la transmis-arboro, e de li a la roti.

Existas diferanta tipi di embragili, segun la quanto di diski:
* hidraulikala embragilo: ne havas diski. Uzesas en industriala mashini.
* embragilo kun singla disko.
* embragilo kun du diski e singla komando.
* embragilo kun du diski e duopla komando.
* embragilo kun plura diski, humeda o sika.

Segun la tipo di komando, existas embragili:
* mekanikala.
* hidraulikala.
* elektrala, komandata elektronikale.
* centrifugala.
Standardo di Usa

La **standardo di Usa** havas 13 strii, por la originala 13 kolonii, e 50 steli, por la 50 stati. La aranjuro lastafoye chanjis en 1960, pos ke Hawaii divenis stato di Usa.

Frue dum la historio di Usa, la desegnuro e nombro di steli e strii variis. Ye la 4ma di aprilo 1818, modifikita desegno di la standardo aprobesis dal Kongreso: la nombro di steli sur la standardo esus 20, pro lor 20 stati, kun nova stelo adjuntata por singla nova stato en la uniono; la nombro di strii esez 13, por l'originala 13 kolonii.
Mazda

**Mazda** (Japoniane: マツダ株式会社 , *Matsuda Kabushiki-gaisha*) esas plurnaciona automobila fabrikanto kun sideyo en Fuchū, prefektio Hiroshima, Japonia. Ol fondesis en 1920 por fabrikar utensili de korko, ed en 1929 ol komencis fabrikar industriala mashinaro. En 1931 la kompanio komencis fabrikar vehili. La nomo *Mazda* originis de Ahura Mazda, Sinioro di la Sajeso e deo di la kreado por Zoroastrismo, ed anke de la nomo di lua fondero, Jujiro Matsuda.

En 2015-2016, Mazda produktis  vehili, di qui preske 1 miliono produktesis en lua fabrikerii en Japonia, esinta la 15ma maxim granda automobilala kompanio segun produktado mondala ta yaro. Dum ca periodo, ol enfakturigis entote  milion Euri.

Nun, la kompanio expansas lua produktado exter Japonia, e havas kom skopo plugrandigar l'efikiveso e kontrolar lua kusti di produktado. Ol developas serio di teknologii surnomizita SKYACTIV, kun skopo plubonigar l'uzo di energio da lua vehili por diminutar l'uzo di fuelo. En 2017, ol judikesis kom un ek la maxim fidinda kompanii de la mondo.

En 2018, ol vendis 5% de lua acioni a la kompanio Toyota.

## Historio

Mazda fondesis ye la 30ma di januaro 1920, kun la nomo *Toyo Cork Kogyo Co., Ltd*, en Hiroshima. En 1931 ol cesis la produktado di utensilomashini, por produktar vehili, esante l'unesma modelo nomizita *Mazda-Go*, hibrido de motorciklo e kamioneto. Dum la duesma mondomilito, Toyo Kogyo produktis armi por Japonian armeo, nome la fusilo *Tipo 99*.

Ye la 6ma di agosto 1945, Hiroshima subisis bombardo per atomobombo. L'industriala komplexo *Toyo Kogyo CO Ltd*, distanta de la centro dil urbo, ne subisis destrukto, e mem uzesis kom improvizita hospitalo por helpar la viktimi. Tamen, cirkume 200 ek lua laboristi mortis pro l'atomala bombardo. Ca tragedio divenis divido-punto en la historio di la kompanio, e dum la fino di 1945 la kompanio itere komencis produktar 3-rota komercala vehili.

Dum la yari 1960a, inspirita en la Germana automobilo NSU Ro 80 e diferante de altra Japoniana fabrikanti, la kompanio decidis produktar automobili qui uzis la motoro Wankel. L'unesma modelo esis Mazda Cosmo Sport, de 1967. Pro ta esforco, la kompanio komencis divenir mondale konocata, ed exportacis lua vehili, sive kun motori Wankel, sive kun pistona motori.

De 1974 til 2015, Mazda havis asocio kun Ford Motor Company, qua kompris 24,5% ek lua acioni en 1979, pose augmentanta sua partopreno a 33,4% en 1995.

## Referi
Katrín Jakobsdóttir

**Katrín Jakobsdóttir** (n. ye la 1ma di februaro 1976) esas la nuna chefministro di Islando. El asumis povo ye la 30ma di novembro 2017.
Alicia Silverstone

**Alicia Silverstone** (n. ye la 4ma di oktobro 1976) esas Usana cinem-aktorino. Elua unesma laboro esis en la cinematografuro *The Crush*, lansita en 1993. En 2003, el nominesis por konkurencar a la premio "Ora Globo", pro elua partopreno en la cinematografuro *Miss Match*.

El kritikesas pro elua atitudi kontre vacinizo.
Arturo Alfandari

**Arturo Alfandari** (8ma di junio 1888 til la 1ma di mayo 1969) esis linguisto.

## Bibliografio

* Alfandari, A., cours pratique de Neo, Bruxelles; Brepol, 1961.
* Alfandari, A., Rapid Method of Neo, Bruxelles : editions Brepols, 1966,1961, 402 pp.

## Referi
* Life Magazine. June 16, 1961. Retrieved 2009-10-16.
* Leah Bornstein-Makovetsky. "Alfandari Family." Encyclopedia of Jews in the Islamic World. Executive Editor Norman A. Stillman. Brill Online, 2015.  Alirdato: 2015-11-10

## Extera ligilo
* Everything You Need To Know About Neo, Arturo Alfandari's International Language Project
Avicii

**Tim Bergling** (naskinta en 8 di septembro 1989 e mort en 20 di aprilo 2018) maxim konocata por lua pseudonimo **Avicii**, esis notora suedianana disk-jokeo e muzikala produktisto.
Helios

**Helios** o **Helio** (Antiqua Grekiana: Ἥλιος, signifikante suno; Latina: *Helius*) en Greka mitologio esas deulo di suno. Ilua genitori esis titani Teya e Hiperion. La deini di luno Selene e di auroro Eos esis ilua fratini.

Lua atributi esis la sunatra aureolo (ultempe quale krono), sun-charo kun quar kavali, heliotropo, sunofloro e hanulo. La sun-charo reprezentas la suno, quan Helios duktas trans la cielo.

La maxim famoza rakonto kun Helios esis ca, en qua ilua filiulo Faeton furtis la sun-charo, ma ne povas restriktar la kavali. Ico minacis la tero e Zeus mustis ocidar Faeton per fulmino.

Helios ofte aparas en mitologio kom testo e havis la titulo "omna-vidanta okulo". Ilu exemple vidis ke Hades forraptis Persefone e ke Afrodite ed Ares trompis Hefaistos.

La Koloso di Rodos esis enorma statuo di Helios, plu kam 30 metro alta. Ol krulis en 226 aK dum sismo. La Statuo di Libereso esas inspirita parte per ica koloso.

## Videz anke
* Helio
Mr. President (bando)

**Mr. President** esis Germana muzikbando di jenro Eurodance, kun elementi de hip hop. Ol komencis en 1991 sub la nomo *Satellite One*, kun l'artisti "Lady Danii" (Daniela Haak), "T-Seven" (Judith Buthmann) e "Sir Prophet" (George Jones). La bando adoptis la nomo Mr. President en 1993. Ol aquiris sua maxim multa suceso per la kansono "Coco Jamboo" en 1996. Lore "Sir Prophet" ja remplasesis da "Lazy Dee" (Delroy Rennalls). Ica kansono havis multa influi de reggae.

La bando cesis enrejistrar en 2007 e fine cesis en 2008.

## Albumi di atelier
* Up'n Away – The Album (1995)
* We See the Same Sun (1996)
* Night Club (1997)
* Space Gate (1999)
Listo pri monarki di Maroko

Yen la **listo pri monarki di [[Maroko]]** de la dinastio Alawi.

## Sultani di Maroko

## Reji di Maroko

## Referi

## Videz anke
* Chefministri di Maroko
* Maroko
Mayo 1968 en Francia

**Mayo 1968** esis periodo di civila tumulto en Francia.

Ye 2 di mayo 1968 la Universitato di Paris ye Nanterre esis klozata, pos konflikti inter studenti e la administrerio dil universitato. Ye la posa dio, studenti di la Sorbonne protestis pri ta klozuro e pri la minacata ekpulso di studenti ye Nanterre, e policisti arivis por dispersar li.

Ye 6 di mayo, plura mil studenti, docisti e suportanti marchis vers la Sorbonne, protestante kontre la agi di policisti ye la Sorbonne. Policisti portanta bastoneti asaltis la turbo, e protestanti kreis barikadi; plura cent protestanti arestesis.

Dum sequanta dii esis plusa protesti en Paris.
Katastrofo dil Hindenburg

La **katastrofo dil Hindenburg** eventis ye 7:25 kloki (lokala horo) kande Germana aeronavo LZ 129 *Hindenburg* explozis e brulis dum terveno-procedi en Lakehurst, Nova-Jersey, Usa. De la 97 personi en nave, 35 mortis pro l'acidento. Altra plusa homo mortis en sulo pro brulado.

L'acidento cinematografesis e fotografesis dum lua evento. La kauzo dil devastinta incendio esis l'explozo di hidrogeno uzita por flotaco dil aeronavo, posible pro statikala cintilo. Tamen, aparis altra hipotezi por l'explozo, exemple saboto, liko di fuelo, o fulmino.
Arnon Grunberg

**Arnon Yasha Yves Grunberg** (naskinta ye la 22ma di februaro 1971) esas Nederlandana skriptisto, qua precipue skriptas romani, esayi e kolumni opinionala, ed esas importanta figuro en la nuntempa Nederlandana literaturo. Lua debuto romanala esis *Blauwe maandagen* de 1994. Il anke skriptabis kelka teatraji, letri, kurta rakonti, novelo ed verki en ula altra jenri.

Ilu habitas en New York depos 1995.

Lua genitori, qui venis de Germania, ambe sufris dum la Holokausto. Lua matro enkarcerigesis en Auschwitz dum la duesma mondomilito, dum ke lua patro fugis ek Germania. La relato inter Grunberg e lua matro esas ofta temo en ilua verko. Ilua matro esas ortodoxa Judo, kontre ke lua patro esis senreligia Judo. Grunberg mem divenis senreligia dum sua adoleco.

De 1990 til 1993 havis Grunberg sua propra editerio, nomata Kasimir.

Kom opinionanto, ilu ofte skriptas de sinistra o centro-sinistra vidpunto. Grunberg esas artikloskribisto por *de Volkskrant* e *Vrij Nederland*. Il esas republikisto.

Grunberg havis publika polemiki kun A.F.Th. van der Heijden e Hans Goedkoop.

## Verko
### Romani e noveli
* 1994: *Blauwe maandagen*
* 1997: *Figuranten*
* 2000: *Fantoompijn*
* 2003: *De asielzoeker*
* 2004: *Het aapje dat geluk pakt* (novelo)
* 2004: *De joodse messias*
* 2006: *Tirza*
* 2008: *Onze oom*
* 2010: *Huid en haar*
* 2012: *De man zonder ziekte*
* 2015: *Het bestand*
* 2016: *Moedervlekken*
* 2017: *Het tweede bestand* (novelo)
Fermín IV

**Fermín IV Caballero Elizondo**, n. ye la 22ma di decembro 1974, esas rap-muzikisto de Monterrey, Nuevo León, Mexikia.

## Referi
Dharius

**Alan Alejandro Maldonado Tamez** (n. ye la 24ma di septembro 1984, o **Dharius** esas rap-muzikisto de Monterrey, Nuevo León, Mex.

## Referi
Chief Keef

**Keith Farrelle Cozart** (n. ye la 15ma di agosto 1995) o **Chief Keef** esas rap-muzikisto de Chicago, Illinois, Usa.

## Referi
Akwid

**Akwid** esis muzikala grupo de Mexikia. La grupo fondesis en 1994. La grupo konsistis ek la fratuli Francisco Gómez (AK) e Sergio Gómez (Wikid). La du naskis en Jiquilpan de Juárez, stato Michoacán, Mexikia, ma nun li rezidas en Los Angeles, Kalifornia.

## Diskografio
### Ateliero-albumi
* The Akwid Proyect (2001)
* Akwid A.D (2002)
* Proyecto Akwid (2003)
* KOMP 104.9 Radio Compa (2004)
* Los Aguacates de Jiquilpan (2005)
* E.S.L. (2006)
* La Novela (2008)
* Clasificado "R" (2010)
* Ready Hits 21 Limited Edition (2011)
* Revólver (2013)

### Kompilo-albumi
* El Movimiento Del Hip Hop (2003)
* El Movimiento Del Hip Hop Vol 2 (2004)
* The Crossover (22004)
* Hoy, Ayer, y and Forever (2004)
* Siempre (2004)
* Kickin' It Juntos (2005)
* Still Kickin' It (2005)
* Live in Japan (2006)
* Dos En Uno (2006)
* Greatest Éxitos (2007)
* No Hay Manera y Muchos Éxitos Mas: Línea de Oro (2007)

## Referi
N.W.A

**N.W.A** (Niggaz Wit Attitudes) esis muzikala grupo del Usa. La grupo esis fondata en 1986 ed esis finata ye 1992. La grupo konsistis ek Dr. Dre, Eazy-E, Ice Cube, MC Ren e DJ Yella.

## Diskografio
### Albumi di ateliero
* Straight Outta Compton (1988)
* Niggaz4Life (1991)

### EP-i
* 100 Miles and Runnin' (1990)

### Kompilo-albumi
* N.W.A. and the Posse (1987)
* Greatest Hits (1996)
* Straight Outta Compton: N.W.A 10th Anniversary Tribute (1998)
* The N.W.A Legacy, Vol. 1: 1988–1998 (1999)
* The N.W.A Legacy, Vol. 2 (2002)
* The Best of N.W.A: The Strength of Street Knowledge (2006)
* Family Tree (2008)
Pato Machete

**Patricio Chapa Elizalde** (n. ye la 6ma di oktobro 1975, o **Pato Machete** esas rap-muzikisto de Monterrey, Nuevo León, Mexikia.

## Referi
Bone-Thugs-n-Harmony

**Bone-Thugs-n-Harmony** esis muzikala grupo del Usa. La grupo esis fondata en 1991. La grupo konsistis ek Krayzie Bone, Bizzy Bone, Layzie Bone, Flesh-n-Bone e Wish Bone.

## Diskografio
### Albumi di ateliero
* Faces of Death (1993)
* Creepin On Ah Come Up (1994)
* E. 1999 Eternal (1995)
* The Art of War (1997)
* BTNHResurrection (2000)
* Thug World Order (2002)
* Thug Stories (2006)
* Strength & Loyalty (2007)
* Uni5: The World's Enemy (2010)
* The Art of War: World War III (2013)
* New Waves (2017)

### EP-i
* Creepin on ah Come Up (1994)
* Bone 4 Life (2005)
Eminem

**Marshall Bruce Mathers III** (n. ye la 17ma di oktobro 1972, o **Eminem** esas rap-muzikisto de St. Joseph, Missouri, Usa.

## Referi
Berat

**Berat** esas la 9ma maxim populoza urbo di Albania. Segun la demografiala kontado di 2011, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 379,98 km². Per choseo, ol distas 70 km sude de Tirane e 159 km norde de Gjirokastër.

La nomo dil urbo originis de la modifiki, en Albaniana linguo, di anciena slava vorto *Bělgrad* (Бѣлградъ) o *Belgrád / Beligrad* (Белград / Белиград), signifikanta "blanka urbo". Lua historiala centro deklaresis Mondala Patrimonio di la Homaro dal UNESKO en 2008, pro lua unika arkitekturala stilo, qua mixas influi de la multa civilizuri qui kunexistis e dominacis la regiono.

## Geografio

Jacanta an la rivi dil fluvio Osum, la reliefo di Berat esas montoza. La fluvio formacas meandro kande trairas la urbo.

La klimato dil urbo esas Mediteranea (*Csa* segun la klimatala klasifikuro da Köppen), kun varma e sika someri. La mezavalora temperaturo dum la vintro esas 7,2°C, dum ke la mezavalora temperaturo dum la somero esas 28,2°C.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 1169 mm, e la maxim pluvoza monato esas decembro, kun mezavalore 203 mm. En julio ed agosto (somero) pluvas nur 4 mm e 9 mm, rispektive.

## Referi
Snoop Dogg

**Calvin Cordozar Broadus Jr.** (n. ye la 20ma di oktobro 1971, o **Snoop Dogg** (pronunco: *snup-dog*) esas rap-muzikisto de Long Beach, Kalifornia, Usa. Ilua maxim granda suceso esas la rap-kansono "Gin and Juice".

L'Usana brodkasterio NBC kontratis en 2024 Snoop Dogg kom raportisto pri l'Olimpiala Ludi en Paris, 2024.

## Referi
Babo

**Eduardo Davalos de Luna** (n. ye 16ma di novembro 1976, o **Babo** esas rap-muzikisto de Monterrey, Nuevo León, Mex.

## Referi
Kinto Sol

**Kinto Sol** esis muzikala grupo del Mexikia. La grupo esis fondata en 1999. La grupo konsistis ek Skribe, El Chivo e DJ Payback.

## Verki
* Kinto Sol (2000)
* Del Norte Al Sur (2001)
* Hecho En Mexico (2003)
* La Sangre Nunca Muere (2005)
* Los Hijos del Maiz (2007)
* 15 Rayos (2007)
* Carcel de Sueños (2009)
* El Último Suspiro (2010)
* Familia, Fe y Patria (2012)
* La Tumba del Alma (2013)
* Protegiendo el Penacho (2015)
* Lo Ke No Se Olvida (2016)
* Somos Once (2017)
* Lengua Universal (2018)
* Oxlajuj (2020)
Cartel de Santa

**Cartel de Santa** esis muzikala grupo del Mexikia. La grupo esis fondata en 1996. La grupo konsistis ek Babo e Rowan Rabia.

## Verki
* 2002: Cartel de Santa
* 2004: Vol. II 
* 2006: Volumen ProIIIbido
* 2008: Vol. IV
* 2010: Sincopa 
* 2014: Golpe Avisa
* 2016: Viejo Marihuano
Sud-Tarawa

**Sud-Tarawa** esas la chef-urbo di Kiribati. Ol konsistas ek insuleti an l'atolo Tarawa qui iras de Betio (adweste) til Bonkiri (adeste), omni unionita per choseo. Segun statistiki de 2010, ol havis  habitanti. Entote ol havas 15,76 km².

## Referi
Ferdowsi

**Hakīm Abol-Ghāsem Ferdowsī Tūsī,**; (Persiana: حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی‎); 940 til 1020, ordinare konocata kom **Ferdowsi** esis Persiana poeto, autoro di la poemo *[[Shahnameh]]*. Ilu konsideresas un ek la precipua skriptisti en Persiana linguo.
Walid Al-Huseyni

**Walid Al-Huseyni**, n. ye la 25ma di junio 1989, esas Palestinana blogisto.

## Bibliografio
**Blasphémateur ! : les prisons d'Allah*, 2015, Grasset ()
**English translation: 
**Une trahison française : Les collaborationnistes de l'islam radical devoilés* ("A French Treason: The Collaborators of Radical Islam Unveiled"), 2017, Éditions Ring 

## Citaji
waleed alhusseini
Beatrix la 1ma di Nederlando

**Beatrix la 1ma** (n. *Beatrix Wilhelmina Armgard van Oranje-Nassau* en 1938) esis rejino di Nederlando de la 30ma di aprilo 1980 til la 30ma di aprilo 2013.
Tego Calderón

**Tegui Calderón Rosario** (n. ye la 1ma di februaro 1972, o **Tego Calderón** esas rap-muzikisto de Santurce, Porto-Riko.

## Referi
Deng Xiaoping

**Deng Xiaoping** (*鄧小平*; n. ye la 22ma di agosto 1904 e morto ye la 19ma di februaro 1997) esis Chiniana politikist
Funafuti

**Funafuti** esas atolo konsiderata la chef-urbo di Tuvalu. Segun statistiki de 2012, ol havis  habitanti. Ol konsistas ek 33 insuleti kun entote 2,4 km² di emersita surfaco. Ol konsistas ek streta franjo di tero, larja de adminime 20 metri til admaxime 400 metri, qua cirkondas laguno kum maxima larjeso di 24,5 km norde til sude, e 17,5 km este til weste. La mezavalora profundeso di la laguno esas 36 metri.
Anápolis

**Anápolis** esas urbo en Braziliana stato Goiás. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 933 km². Ol distas 50 km de Goiânia e cirkume 140 km de Brasília.

## Referi
Listo pri prezidanti dil Unionita Araba Emirii

La prezidanto dil Unionita Araba Emirii esas la chefo di stato di la lando. Ilu elektesas singla kin yari dal Supra Konsilantaro Federala, ma pro l'emiro di Abu Dhabi kustumale esas anke la prezidanto di la federuro, l'ofico esas fakte heredala.

Yen la listo pri prezidanti dil Unionita Araba Emirii, de 1971 til nun.

## Prezidanto dil Unionita Araba Emirii (1971 til nun)

## Videz anke
* Chefministro dil Unionita Araba Emiri
Freestyle Script

**Freestyle Script** esas litero-tipo, kreita da Martin Wait en 1981. Diklitera versiono di *Freestyle Script* desegnesis en 1986. *Freestyle Script* publikigesas da Adobe, ITC e Letraset. Esas 4 versioni:  Normala, Dika, SH Reg Alt, e SB Reg Alt.

## Referi
Aleppo

**Aleppo** esas urbo en Siria. Ante l'interna milito, ol esis la 2ma maxim populoza urbo di la lando. Segun statistiki de 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 190 km².
PSY

**PSY** (n. **Park Jae-Sang** ye 1977) esas Sud-Korean kantisto, maxim konocita kansono es *[[Gagnam Style]]*.
Eva Perón

**María Eva Duarte de Perón** (n. **Eva María Ibarguren** 1919 til 1952), konocita kom **Eva Perón**, esis arjentiniana aktorino e politikisto, spozino di Juan Domingo Perón, prezidanto di Arjentinia.
Juan Manuel Gálvez

**Juan Manuel Gálvez** (n. ye la 10ma di junio 1887 til la 20ma di agosto 1972) advokato e politikisto esis prezidanto di Honduras de 1949 til 1954.

## Referi
Matt Damon

**Matthew "Matt" Paige Damon** (n. ye la 8ma di oktobro 1970) esas Usana cinem-aktoro e skriptisto por cinemo. Ilu ganis Oscar-premio pri la maxim bona originala cenaro pro la filmo *Good Will Hunting*, kune Ben Affleck.
Buzz Aldrin

**Buzz Aldrin** (n. **Edwin Eugene Aldrin Jr.**, 20 di januaro 1930) esas Usana pilotisto di aviono ed ex-astronauto. En 1969 il partoprenis en Apollo 11 misiono, qua landis en la luno unesmafoye en la historio.
Matteo Renzi

**Matteo Renzi** (n. ye la 11ma di januaro di 1975) politikisto, esis chefministro di Italia de 2014 til 2016.
Emma Watson

**Emma Charlotte Duerre Watson** (n. 1990) esas Anglian aktorino, quon cinemo-regardisti agnoskas kom Hermione Granger de filmi bazinda libri da J. K. Rowling.

En 2000 Emma Watson selektesis da kelka mil kandidati por plear Hermione Granger en filmo, Harry Potter e la stono di filozofo ("Harry Potter and the Philosopher's Stone" en Angla), quo joyis granda suceso. En 2001, 2004 e 2005 sequanta filmi pri yuna mago kun Watson kom Hermione Granger venis aden cinemi en tota mondo, ed omni havis granda suceso ed obtenis granda profiti.

## External links

* Emma Watson Fansite
David Weigel

**David Weigel** (ofte **Dave Weigel**, n. ye la 26ma di septembro 1981) esas Usana jurnalisto. Ilu laboras por la Washington Post e antee laborabis por Bloomberg Politics, Slate, MSNBC e Reason.

Inter 2007 e 2014 il esis libertaro, qua votabis por Ron Paul e pose Barack Obama en 2008, e por Jon Huntsman e Gary Johnson en 2014. Ilu votis por Ralph Nader en 2000, mem esante elektero por il en Delaware, e por John Kerry en 2004.

Dum ica periodo, en 2010, il kurte skriptis weblogo pri la konservativi por la Washington Post. Balde il atraktis kontroverso, kande ilu nomis opozanti di mariajegaleso bigoti sur Twitter en mayo 2010. En junio extraktaji ek e-posti da Weigel aparis en konservativa reteyi, en qui il esis tre kritika pri eminenta Usana konservativi. L'extraktaji venis de JournoList, qua esis e-postlisto por progresiva jurnalisti. Segun Ezra Klein, redaktero di JournoList, 

Ilu itere laboras por la Washington Post depos 2015. Prezente il esas un de la maxim distingita jurnalisti, qui raportas pri socialismo en Usa. En 2017 il publikigis historiala libro pri *progressive rock*, *The Show That Never Ends: The Rise and Fall of Prog Rock*.

Weigel esas metodisto.
Narendra Modi

**Narendra Damodardas Modi** (n. ye la 17ma di septembro 1950) politikistulo, esis chefministro di India de 2014 til nun. Ante il esis chefa ministro di Gujarat, de 2001 til 2014.
John Kerry

**John Forbes Kerry** (naskinta ye la 11ma di decembro 1943) esas Usana Demokrata politikisto, qua servis kom statsekretario (ofico equivalanta a ministro en Usa) por exterlandal aferi sub Barack Obama de 2013 til 2017. Antee il esis senatano por Massachusetts de 1985 til 2013, ed esis la Demokrata kandidato por la prezidantal elekto en 2004, kande George W. Bush itere divenis prezidanto di Usa.

Kerry servis en la mar-armeo dum la milito en Vietnam e dekoresis. Ilu divenis opozanto dil milito, kande ilu retroiris ad Usa.
Ponta Porã

**Ponta Porã** esas urbo en Braziliana stato Mato Grosso do Sul. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 5328,6 km².

Jacanta an la frontiero kun Paraguay, ol distas 324 km de la chef-urbo dil stato. Singla strado separas ol de Pedro Juan Caballero, en Paraguay.

## Referi
Leon de Winter

**Leon de Winter** (naskis ye la 24ma di februaro 1954) esas Nederlandana sskriptisto, jurnalisto e cinematografisto.

Ilua genitori esis ortodoxa Judi de Den Bosch. Ilu studiis che *Nederlandse Filmacademie* (Nederlandana Cinematografala Akademio), ma ne konkluzis sua studii. Kelk ek lua romani esas *Zoeken naar Eileen W*, *Kaplan*, *Het recht op terugkeer* e *Geronimo*.

Depos la 11ma di septembro 2001 De Winter divenis plu aktiva kom politikal opinianto de dextra Zionista perspektivo. Il skribabis ke Obama abandonabis Israel. Ilu opozas l'Europana Uniono e suportas abolisar l'Euro, nam ilu kredas ke ol nur posibligas ke la povra stati vivez de la laboro dil richa landi.

## Referi
Molotov

**Molotov** esis muzikala grupo del Mexikia. La grupo esis fondata en 1995. La grupo konsistis ek Tito Fuentes, Micky Huidobro, Paco Ayala e Randy Ebright.

## Diskografio
### Albumi di ateliero
* ¿Dónde Jugarán las Niñas? (1997)
* Apocalypshit (1999)
* Dance and Dense Denso (2003)
* Eternamiente (2007)
* Agua Maldita (2014)

### Remix-albumi
* Molomix (1998)

### Kompilo-albumi
* Con Todo Respeto (2004)
* Exitos (2016)

### Ceneyo-albumi
* Desde Rusia con Amor (2012)
* MTV Unplugged (2018)
* ¿Dónde Jugarán lxs Niñxs? (2019)
Konstantinus la 1ma

**Konstantinus la 1ma** (27 di februaro 274 til 22 di mayo 337) esis imperiestro dil Imperio Romana de 306 til 337.

Konstatinus divenis imperiestro di la Roman Imperio en la 4ma yarcento p.K. Il yurizas Kristanismo en 313 (edikto di Milano). Il donacis libereso di religio a la longa-friste persekutita kristani e diplazis la sideyo dil imperio a Bizancia (da Konstantino nomizita Konstantinoplo).
Caligula

**Caligula** (n. **Gaius Iulius Caesar Augustus Germanicus** 18 di marto 12 til 24 di januaro 41) esis imperiestro di Romana Imperio de 37 til 41.
Claudius

**Claudius** (n. **Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus** ye la 1ma di agosto 10 aK til la 13ma di oktobro 54) esis imperiestro di Romana imperio de 41 til lua morto.
Nero

**Nero** (n. **Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus** 15 di decembro 37 til 9 di junio 68) esis imperiestro di Romana Imperio de 54 til 68.

Nero esis infama pro ilua krueleso. Il ocidigis sua stifa fratulo, matro e spozino, e persekutis kristani, quin il akuzas pri acendar la granda fairo di Roma (64 p.K).
Al-Biruni

**Abū Rayḥān Muḥammad ibn Aḥmad Al-Bīrūnī**; (Persiana: ابوریحان بیرونی‎); n. ye 973, m. ye 1048, ordinare konocata kom **Al-Biruni** esis Persiana matematikisto, astronomo e filozofo.
Vitellius

**Vitellius** (**Aulus Vitellius Germanicus Augustus** 6 di septembro 15 til 22 di decembro 69) esis imperiestro di Romana Imperio de aprilo 69 til decembro 69.
Luziânia

**Luziânia** esas la 5ma maxim populoza urbo di Braziliana stato Goiás. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 3961 km².

## Referi
V603 Aquilae

Vidita en la stelaro Aquila, la aparo di "nova" **V603 Aquilae** esis konfirmata, da amatora astronomo Grace Cook, ye 8 di junio 1918. Plu brilanta kam omna steli ecepte Sirius e Canopus, ol esis la maxim brilanta tala objekto depos la Stelo di Kepler en 1604; dum 18,6 yari ol paleskis aden quieteso.

V603 Aquilae esas duopla stelo: la kauzo di la evento esis la tiro di materio da un stelo de la altra, til ke la ecesajo esis forjetata en nukleala explozo.
Paolo Gentiloni

**Paolo Gentiloni** (n. ye la 22 di novembro di 1954) politikisto, esis chefministro di Italia de 2016 til 2018.
Giuseppe Conte

**Giuseppe Conte** (n. ye la 8ma di agosto di 1964) politikisto e advokato, esis chefministro di Italia inter la 1ma di junio 2018 e la 13ma di februaro 2021.
Galba

**Galba** (n. **Servius Sulpicius Galba Caesar Augustus** ye la 24ma di decembro 3 aK til la 15ma di januaro 69) esis imperiestro di Romana Imperio de 68 til lua morto.
Marcus Salvius Otho

**Otho** (n. **Marcus Salvius Otho Caesar Augustus** 28 di aprilo 32 til 16 di aprilo 69) esis imperiestro di Romana Imperio de januaro 69 til aprilo 69.
Xi Jinping

**Xi Jinping** (n. Fuping, ye la 15ma di junio 1953) esas Chiniana politikisto, la nuna chef-sekretario di Komunista Partiso e la prezidanto di Popul-Republiko Chinia.

Il ofte deskriptesas kom autoritatema politikala chefo. Dum ilua guvernerio augmentis la censuro en Popul-Republiko Chinia.
Hu Jintao

**Hu Jintao** (n. Jixi, 21ma di decembro 1942) esas Chiniana politikisto, ed esis prezidanto di Popul-Republiko Chinia de la 15ma di marto 2003 til la 14ma di marto 2013
Sovaja Chaso

La **Sovaja Chaso** es folklorala motifo en Europana folkloro, precipue en kulturi kun German e Kelta influi. Multa diferanta nomi uzesas por la Sovaja Chaso en diversa kulturi, la nomo "Sovaja Chaso" esas ciencala nomo. Grupo di feroca supernatura chasanti chasas en la Sovaja Chaso tra la cielo viktimo, qua povas esar homo, animalo od altra figuro ed ofte esas inocento. La chasanti povas esar fei, elfi, nani, demoni, mortinti od altra enti. La duktero dil Sovaja Chaso ofte esas Wodan/Odin, rejo Artur, deo di la mortinti, altra persono folkloral od mitologial, historiala figuro, damnita ento o la diablo, ed ofte uzas stranja kavalko (Sleipnir, kapro, hundo, porko). Ultempe la duktero chasas sole. Komuna motifo en rakonti esas ke spektanto povas divenar la viktimo dil chasanti.

Unesme ciencale dokumentizita da Jacob Grimm, l'eminenta Germana filologo e folkloristo, en ilua libro *Deutsche Mythologie*, la Sovaja Chaso esas temo di studio ciencala delor 1835. Atesto di la motifo esas plu anciena, sacerdoto Normandiana, nome Gauchelin, skribis pri ol dum la 11ma yarcento.

## Etimologio
"Sovaja Chaso" devenas del Germana vorto *wilde Jagd*, quan Jacob Grimm uzis por la motifo. Tradikuro di ca vorto uzesas en multa lingui kom termino ciencal. On anke dicas *wildes Heer* en la Germaniana.

## Videz anke
* (Ghost) Riders in the Sky: A Cowboy Legend
Domitianus

**Domitianus** (**Titus Flavius Domitianus**, 24 di oktobro 51 til 18 di septembro 96) esis imperiestro di Romana Imperio de 81 til 96.
Nerva

**Nerva** (**Marcus Cocceius Nerva Caesar Augustus**, 8 di novembro 30 til 27 di januaro 98) esis imperiestro di Romana Imperio de 96 til 98.
Traianus

**Traianus** (**Marcus Ulpius Nerva Traianus**, 18 di septembro 53 til 8 di agosto 117) esis imperiestro di Romana Imperio de 98 til 117.
Hadrianus

**Hadrianus** (**Publius Helius Traianus Hadrianus**, 24 di januaro 76 til 10 di julio 138) esis imperiestro di Romana Imperio de 117 til 138.

Hadrianus esas konocata pro konstruktigir inter 122 e 128 p.K. en Anglia la Muro di Hadrianus.
Antoninus Pius

**Antoninus Pius** (**Titus Aurelius Fulvus Boionius Arrius Antoninus Pius**, 19 di septembro 86 til 7 di marto 161) esis imperiestro di Romana Imperio de 138 til 161.
Vespasianus

**Vespasianus** (**Titus Flavius Vespasianus** 9 di novembro 8 til 23 di junio 79) esis imperiestro di Romana Imperio de 69 til 79.
Titus

**Titus** (**Titus Flavius Caesar Vespasianus Augustus**, 30 di decembro 39 til 13 di septembro 81) esis imperiestro di Romana Imperio de 79 til 81.
Louis Gerhard De Geer

**Louis Gerhard De Geer** (n. ye la 18ma di julio 1818 til la 24ma di septembro 1896) esis l'unesma chefministro di Suedia, e guvernis de 1876 til 1880.
Beppe Grillo

**Beppe Grillo** (n. ye la 21ma di julio 1948 en Genova) esas Italiana politikisto, komediisto ed aktoro. Ilu fondis en 2009 populista partiso *[[Movimento 5 Stelle]]*.
Ivan la 4ma di Rusia

**Ivan Ila 4ma di Rusia**, nomita anke **Ivan la Kruela** (Juliala kalendario 25ma di agosto 1530 til la 18ma di marto 1584) esis caro di Rusia de 1547 til 1584. Il asumis la titulo *Caro* en 1547, kande la naciono Rusia formale komencis existar
(Ghost) Riders in the Sky: A Cowboy Legend

**(Ghost) Riders in the Sky: A Cowboy Legend** esas Angliana *[[country]]*-kansono skribita da Stan Jones en 1948 e publikigata en la sama yaro.

La kansono rakontas pri *[[cowboy]]*, qua vidis grupo di damnita fantomi di *cowboys* chasar demonatra bovaro kun reda okuli, la bovotrupo di Satano, tra la cielo. La *cowboy* avertesas ke il divenos damnita kom un di la fantom-grupo, se lu ne kompensos sua kulpi. Segun Jones il bazis la teksto sur folklora rakonto, quan amiko rakontabis a lu. Ol similesas al Sovaja Chaso.

Multa artisti imitabis la kansono en diversa muzikala jenri.
Bill Nye

**Bill Nye** (n. **William Sanford Nye** ye la 27ma di novembro 1955) esas Usana mekanikal injenioro, televizionpersono e populariganto di cienco maxim konocata kom la televizionala karaktero **Bill Nye the Science Guy** ("Bill Nye la Ciencokerlo"). Inter 1993 e 1998 ilu produktis la programo *Bill Nye the Science Guy* por PBS. Antee lu laborabis kom injeniero en l'aviacosektoro e kom komediisto.

Ilu esas agema en la populara publika debato pri evoluciono e klimatochanjo.

Publike Nye ofte portas nodo-kravato. Nye esas agnostika.
Guadalajara

**Guadalajara** esas la chef-urbo e maxim populoza urbo dil stato Jalisco, en Mexikia. Segun statistiki dil yaro 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 151 km².

Ol esas granda kulturala centro en Mexikia. Omnayare eventas ibe Internaciona Festivalo pri Cinemo, e l'Internaciona Libra Ferio dil urbo, la maxim importanta literaturala ferio por libri en Hispana linguo. L'urbo esis eventeyo por la Tot-Amerika Ludi dil yaro 2011, ed un ek l'eventeyi di la du Mondala Kupi di Futbalo eventinta en Mexikia: en 1970 ed en 1986.

## Referi
Rumi

**Jalāl ad-Dīn Muhammad Rūmī** (Perse: *جلال‌الدین محمد رومی‎*, n. ye la 30ma di septembro 1207 til la 17ma di decembro 1273) esis Persa poeto.
Montes Claros

**Montes Claros** esas urbo en Braziliana stato Minas Gerais. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 3569 km².

## Referi
Mehmed la 2ma dil Otoman imperio

**Mehmed la 2ma Fatih** (1432 til 1481) esis sultano dil Otoman imperio de 1451 til 1481. Ilu konquestis Konstantinoplo en 1453, e finis Bizancana imperio.
Kab-urbo

**Kab-urbo** esas la 2ma maxim populoza urbo di Sudafrika. Segun la demografiala kontado di 2011, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 400,28 km².
Felipe la 6ma di Hispania

**Felipe la 6ma** (n. *Felipe Juan Pablo Alfonso de Todos los Santos de Borbón y Grecia* en 1968) esas rejulo di Hispania de la 30ma di junio 2014 til nun.
Oprah Winfrey

**Oprah Gail Winfrey** (n. ye la 29ma di januaro 1954) esas Usana televiziono-produktisto, televizion-prizentisto, aktoro e komunikilaro-proprietanto. Elua interviudo-programo *The Oprah Winfrey Show* esis televizionala suceso dum 25 yari, de 1986 til 2011.

En 1985 el nominesis por Oscar-premio pri maxim bona suport-aktorino, por elua rolo en la cinematografuro *The Color Purple*.
Mohamed Morsi

**Mohamed Morsi**, kemiisto e politikisto n. ye la 8ma di agosto 1951 til la 17ma di junio 2019, esis prezidanto di Egiptia de 2012 til 2013, kande ilu revokesis de la povo. Ilu arestesis e mortis enkarcerigita ye la 17ma di junio 2019.
Sean Penn

**Sean Justin Penn** (n. ye la 17ma di agosto 1960) esas Usana cinem-aktoro. Ilu ganis du Oscar-premii pri maxim bon aktoro por sua roli en la cinematografuri *Mystic River* (2003) e *Milk* (2008).
Megan Fox

**Megan Denise Fox** (n. ye la 16ma di mayo 1986) esas Usana cinem-aktorino. El aparis unesmafoye en la cinematografuro * Holiday in the Sun* en 2001, ma divenis cinemo-stelo multe konocata erste kande el aparis en la cinematografuro *Transformers*, de la yaro 2007.

## Extera ligilo
* IMDB
Anthony Bourdain

**Anthony Michael Bourdain** (25ma di junio 1956 til la 8ma di junio 2018) esis Usana koqueyestro e skriptisto.
Kristen Stewart

**Kristen Jaymes Stewart** (n. ye la 9ma di aprilo 1990) esas Usana cinem-aktorino. El komencis fameskar en 2002, kande el interpretis la filiino di Jodie Foster en la cinematografuro *Panic Room*.
Warren Buffett

**Warren Edward Buffett** (30 di agosto 1930) esas entraprezala magnato Usana. Il esas un ek la maxim richa viri de la mondo.

## Referi
Dan Brown

**Daniel "Dan" Brown** (n. ye la 22ma di junio 1964) esas Usana skriptisto.

## Extera ligilo
* Dan Brown oficala pagino
Vakuonetigilo

**Vakuonetigilo** esas aparato qua, per aero-pumpilo (ventizilo centrifugal en singla modeli ecepte lo maxim anciena), kreas mivakuo por aspirar polvo e kraso, ofte de plankosuli e de altra surfaci kam tapisi e drapirajo.

## Nomo
La nomo « vakuonetigilo » esas kalquuro dil Angla *vacuum cleaner*.

Kelka parolanti dil L.I. semblas utiligar la vorto « polvosugilo ». Ta vorto esas maxim probable Esperantajo (pruntajo e kalquuro) de « polvosuĉilo ». Remarkez anke, ke la vorto « sugar » misuzesas hike, lo justa esus *aspirar*.

## Videz anke
* aspirilo (qua fakte havus la sama signifiko kam *vakuonetigilo*, ma qua restriktesis por altra aparato)
Edirne

**Edirne**, historiale nomizita **Hadrianopolis**, esas urbo di Turkia, proxim la frontieri kun Grekia e Bulgaria. Segun statistiki de 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 844 km².

Ol esis chef-urbo di Otoman imperio de 1369 til 1453, ante ke Istanbul divenis la 4ma e lasta chef-urbo dil imperio.
Mohamed Salah

**Mohamed Salah Ghaly** (n. ye la 15ma di junio 1992) esas Egiptiana futbalisto. Ilu ludas por l'Angla futbalo-klubo *Liverpool F.C.* e por la nacionala esquado Egiptiana.
Willian Borges da Silva

**Willian Borges da Silva** ordinare konocata kom **Willian** (n. ye la 9ma di agosto 1988) esas Braziliana futbalisto qua nun ludas por Britaniana futbalo-klubo *Fulham F.C.*, e por Braziliana nacionala futbal-esquado. Ante, ilu ludis dufoye por *S.C. Corinthians Paulista*, *FC Shakhtar Donetsk*, *FC Anzhi Makhachkala*, e por Britaniana futbalo-klubi *Chelsea F.C.*, ed *Arsenal F.C.*.
Mike Pence

**Michael "Mike" Richard Pence** (n. 1959), esas politikisto e vice-prezidanto di USA dum l'administrado di Donald Trump (2017 til nun).
Simona Halep

**Simona Halep** (n. ye la 27ma di septembro 1991) esas Rumana tenisistino. El divenis "nombro 1 del mondo" pri teniso en 2017. Ye la 9ma di junio 2016 el unesmafoye vinkis la finala partio dil konkurso *Grand Slam* en Paris.
Kirk Douglas

**Kirk Douglas** (n. kom **Issur Danielovitch** ye la 9ma di decembro 1916 til la 5ma di februaro 2020) esis Usana cinem- e teatr-aktoro, filmo-produktisto, patro di Michael Douglas.
Joan Rivers

**Joan Rivers**, artala nomo di **Joan Alexandra Molinsky** (New York, 8ma di junio 1933 - New York, 4ma di septembro 2014) esis Usana komediistino, cinem-aktorino, skriptistino, e prizentistino di televiziono. El komencis elua kariero en komedio-klubi che quartero Greenwich Village, en New-York, e partoprenis multa komedio-programi por televiziono depos 1965.
Claire Davenport

**Claire Davenport** (n. ye la 24ma di aprilo 1933 til la 25ma di februaro 2002) esis Britaniana cinem-aktorino.
Gonzalo Higuaín

**Gonzalo Gerardo Higuaín** (n. ye la 10ma di decembro 1987) esas Arjentiniana futbalisto qua nune ludas por la futbalo-klubo *Juventus F.C.* e por Arjentiniana nacionala esquado.
Sergio Agüero

**Sergio Leonel Agüero** (n. ye la 2ma di junio 1988) esas Arjentiniana futbalisto qua ludas por la futbalo-klubo FC Barcelona e por la nacionala esquado Arjentiniana.
Marine Le Pen

**Marine Le Pen** (5 di agosto 1968) esas Franciana politikisto, chef di Rassemblement National (ex-Front National). El esas la filiino de Jean-Marie Le Pen qua fondis la partiso Front National. 

Marine Le Pen esis ja trifoye kandidato por l'elekti di la prezidanto di Francia. El atingis en la yari 2017 e 2022 la duesma rondo, ma perdis amba foyi kontre Emmanuel Macron. 

Depos la yaro 2011 Marine Le Pen esas la prezidanto di dextra partiso Rassemblement National (ex-Front National). Depos la yaro 2017 Marine Le Pen esas elektita membro di la parlamento di Francia.

La 9ma di junio 2024 *Rassemblement National* ganis l'elekti dil Europan Uniono por Francia. 

Ye la 30ma di junio 2024 el ganis l'unesma rondo di la prezidantal elekti di Francia por *Rassemblent National*.

## <small>Judicio</small>
La 31ma di marto 2025 Marine Le Pen kondamnesis da Judicieyo a du yari en karcero pro fraudo per publika kapitalo por Europana helpanti di *Front National* (nun *Rasseblement National*). El anke ne darfas elektebligar su dum kin yari.

## <small>Referi</small>
David Trezeguet

**David Trezeguet** (n. ye la 15ma di oktobro 1977) esas Franca ex-futbalisto. Ilu ludis por Franca nacionala esquado de 1998 til 2008.

Ultre la Franca, ilu anke havas Arjentiniana nacionaleso.