open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eloy Alfaro

**José Eloy Alfaro Delgado** (25ma di junio 1842 - 18ma di januaro 1912) esis la prezidanto di Equador de 1895 til 1901 e de 1906 til 1911. Il divenis forta opozanto a la konservema katolika prezidanto Gabriel García Moreno (1821-1875). Por lutar kontre konservatismo dum preske 30 yari, il esas konocita kom “la olda militisto” (el *Viejo Luchador*).
Maria Callas

**Maria Callas** (n. **Maria Anna Cecilia Sofia Kalogeropoulos** ye la 2ma di decembro 1923 til la 16ma di septembro 1977) esis Usana-Grekiana  opero-kantistino.

El naskis en 1923 en la urbo New York. Elua genitori venis de Grekia. Elua operala kariero komencis en Grekia en 1941, e duris en ta lando til 1945, e pose en Italia ed altra loki. Elua maxim bone konocata rolo esis la titulo-rolo en la opero *Norma* da Vincenzo Bellini.

El aparis lasta-foye en opero ye la 5ma di julio 1965 en *Tosca*, da Giacomo Puccini, ye la Royal Opera House en London.  Pos 1965 el docis e koncertis. Dum la lasta yari el rezidis en Paris, ube el mortis en 1977.
Ali Fethi Okyar

**Ali Fethi Okyar** (29 di aprilo 1880 til 7 di mayo 1943) militisto e politikisto esis chefministro di Turkia du foyi: de agosto til oktobro 1923, e de 1924 til 1925.
Diccionariu de la Llingua Asturiana

La **Diccionariu de la Llingua Asturiana** o **DALLA** (Ide: *Vortaro di la Linguo Asturiana*) esas vortaro dil Asturiana linguo developata dal Akademio de la Linguo Asturiana dum multa yari, e kompletigita ye la 30ma di junio 2000. L'unesma edituro imprimesis ye la 15ma di decembro 2000.

## Developo
Multa personi laboris por krear ol, di qui la maxim importanta esis Xosé Lluis García Arias, Ana María Cano González e Ramón de Andrés Díaz. Pos lua publikigo, la prezidanto dil Akademio demisionis e lasis Ana Cano kom prezidantino nam lu judikis ke la bazala labori di normaligo dil Asturiana parfinesis pos la publikigo di la "Normas Ortográficas" e la "Conjugación de Verbos" en 1981, e di la "Gramática Asturiana" en 1988.

La Vortaro havas cirkume 50.000 vorti.
William Harvey

**William Harvey** (n. ye la 1ma di aprilo 1578 til la 3ma di junio 1657) esis Angliana mediko qua deskriptis por l'unesma foyo la cirkulado dil sango en homala korpo.
Antonio Flores Jijón

**Juan Antonio María Flores y Jijón de Vivanco**,  advokato e skriptisto n. ye la 23ma di oktobro 1833 til la 30ma di agosto 1915, esis prezidanto di Equador de 1888 til 1892.

## Referi
Mohammad-Ali Rajai

**Mohammad-Ali Rajai** (15 di junio 1933 til 30 di agosto 1981) politikisto esis prezidanto di Iran de 2 di agosto 1981 til lia morto, ye la 30ma di agosto sam yaro.
Pelé

**Edson Arantes do Nascimento**, anke konocata kom **Pelé** (23ma di oktobro 1940 til 29ma di decembro 2022) esis Braziliana ex-futbalisto. Ilu judikesis kom la maxim granda sportisto del mondo. Il esis trifoye championo di la Mondala Kupo di Futbalo por Braziliana esquado (1958, 1962 ed 1970). Ilu recevis la titulo "Rejo dil Futbalo" ed "Atleto dil Yarcento".
Miroslav Klose

**Miroslav Josef Klose** (n. ye la 9ma di junio 1978) esas Germana futbalisto. Ilu ludis por Germania dum la Mondala Kupi di Futbalo en 2002, 2006, 2010 e 2014. Entote ilu facis 16 punti por Germania en la 4 Mondala Kupi.
Rejala socio

**Rejala socio**, di qua l'oficala nomo esas *Rejala socio di London por la plubonuro di naturala konoco* e qua on povas tradukar literale *Rejala socio di London por la plubonuro di naturala savo*, esas institucuro fondita ye 1660 sidanta en Carlton House Terrace en London e destinita a la promoco di cienci. Ta ciencoza societo esas l'equivalanto di Akademio di cienci en Francia.

*Rejala irlanda akademio*, fondita ye 1782, esas filialigita kun lo. Rejala societo di Edinburg, fondita ye 1783, esas Skotiana institucuro nedependanta.

## Extera ligili
* Oficala retopagino
Marie-Louise Coleiro Preca

**Marie Louise Coleiro Preca**, politikistino n. 1958, esis prezidanto di Malta de la 4ma di aprilo 2014 til la 4ma di aprilo 2019.
Marty Feldman

**Alan Martin «Marty» Feldman** (1934 til 1982) esis Angliana cinem-aktoro. Lua maxim conocida personajo esis *Igor* en la filmo “La Yuna Frankenstein”.
Chiniana tradicionala medicino

**Chiniana tradicionala medicino** fondesas sur teorio pri funcionado di homala ento en bona stando, de vidopunto fiziologiala, psikologiala, anatomiala, e.c. Lo probas anke explikar la kauzi di maladesi e la biologiala e psikala mekanismi qua esas konseque. Chiniana medicino serchas a komprenar homaro, amba sana kom malada, tante di vidopunto di videbla kam nevidebla simptomi, per jerado di equilibro di interna energio nominita Q o Tchi.

To esas medicino da qua la laborado esas ordinare evas de 3000 aK. En l'unesma traktato di medicino chiniana konocata (Huangdi Nei Jing), on trovas exemple la deskripturo di kin organi (nominita Wu Zang) e di sis intestini (nominita Liu Fu) kun skemi.

Medicino chiniana tradicionala pozas serioza problemi por la biodiverseso. Nam, farmakopeo chiniana esas fondita, inter altri, sur organi di speci divenas extingita (quale bilo di urso, labiopili od osti di tigri, korno di rinoceri, e.c.).
Jürgen Klinsmann

**Jürgen Klinsmann** (n. ye la 30ma di julio 1964) ess Germana futbalisto, qua ludis por West-Germania de 1980 til 1990 e por Germana esquado til 1998. Ilu partoprenis en Germana esquado qua ganis la Mondala Kupo di Futbalo en 1990.

Nune il esas entrenisto di Usana futbalo-esquado.
Diana Krall

**Diana Jean Krall** (n. ye la 16ma di novembro 1964) esas Kanadana muzikistino, kantistino e kompozistino di jazo e bossa-nova.
Tradicionala savo

**Tradicionala savo**, **indijena savo**, **tradicionala ekologiala savo** e **lokala savo** ordinare referas konoci qui apartenas a la tradicioni kulturala di kelka komunitati regionala, indijena o lokala. Tradicionala savo inkluzas konoci pri tradicionala teknologii di vivo-moyeni (exemple utensili e tekniki por chasado ed agrokultivo), akush-arto, etnobotaniko* ed ekologiala savo, cielala navigo, etnoastronomio*, klimato, e.c. Ta sorti di savo esas decidigiva por la nutrado e vivado ed esas ordinare apogesas sur akumulo di empirikala observo ed interago kum l'ambiento.

En multa kazi, tradicionala savo transmisabas inter generacioni per la parolado, de persono a persono. Kelka formi di tradicionala savo expresesas per naraci, legendi, folkloro, rituari, kansoni, o mem legaro. Altra formi di tradicionala savo expresesas per diversa moyeni.
Juan Rafael Mora Porras

**Juan Rafael Mora Porras** (8ma di februaro de 1814 til la 30ma di septembro 1860) esis prezidanto di Kosta Rika de 1849 til 1859.
Teogonio (epikajo di Hesiodos)

**Teogonio** o **Teogonia** (de l'antiqua Grekia *Θεογονία*) esas poetikala verko skribita da Hesiodos. Ol kontenas un ek la maxim anciena veriosni di l'origino dil kosmo e la lineajo dil dei dil Greka mitologio. Ol esas un ek la maxim importanta verki di Greka-Latina epiko. Ol datizas de la 7ma od 8ma yarcento aK.

## Videz anke
* Teogonio
Ahileus

**Ahileus** (antiqua Greke *Ἀχιλλεύς*) esas Grekiana heroo di Troya-milito e centrala persono e granda soldato di l'Iliado da Homeros. Ahileus esas dicinta esar mi-deo; lua matro esas un ek nereidi Tetis e lua patro, Peleus, esas la rejulo dil Mirmidoni.

## Nasko
Ahileus naskis en Larisa. Uno di fakti precipua di sua mito venas de deziro di sua matro, Tetis, por facar lu nevundebla. Seque, la rakonti divergas. Segun antiqua tradiciono, Tetis plasizas omne sua pueri en kaldrono di boliovarma aquo o en fairo, por verifikar se ne esas nemortiva; Peleus haltas lu ante povas facar subisita la sama fato a Ahileus. Segun altri, el fricionas lu kun ambrozio e metas lu en fairo por lo konsumas la mortala parto di pueri – legendo simila esas atachita a Demofon di Eleusis o ankore, en Egiptiana mitologio, a Izis.

## Memorigaji
* 588 Ahileus – nomo di Troyan asteroido de Greka kampeyo
Labori e dii

**Labori e dii** (ancien-Greke *Ἔργα καὶ Ἡμέραι*) esas didaktikal epikajo kontenanta ensemblo di teknikala e filozofiala konsili skribita da Greka skriptisto Hesiodos cirkume 700 aK. Recevanto dil konsilaro esis fratulo dil autoro *Perses*.

## Kontenajo
Verko di Hesiodos esas 828 versi:
* Apelo a Muzi (1-9)
* Apelo por la fratulo (10-41)
* Naraco pri Prometeus e Pandora (42-105)
* Naraco di chanjo di yarcenti (ora → arjenta → kupra → l'epoko di heroi → fera) (106-201)
* Fablo pri febleso e forteso, la naktigalo e la falkono (203-212)
* Duesm apelo por Perses (213-224)
* Rakonto pri du urbi (225-273)
* Triesma apelo por la fratulo – apelo por previdar rezulti di agadi (274-341)
* La triesma apelo por la fratulo – personala relati (342-380)
* Praktikala konsilo pri atingar prospero(381-694)
* Konsilo pri selektar spozino (695-705)
* Altra konsili (706-764)
* Nacionala kalendario (765-828)

## Extera ligilo
* Texto dil epikajo en la Greka
Romana mitologio

**Romana mitologio** esas ensemblo di tradicionala naraci de antiqua Roma kun legendala origini, e lua religiala sistemo, quale reprezentita en Romana literaturo ed arto. Ol anke povas referar moderna studio di ta reprezenti.

La Romani traktis lua tradicionala naraci kom historiala, mem kande ti havis mirakla o supernatura elementi. La naraci ofte koncernis politiko e moralo, e quale la personala integreso di individuo rilatas a lua responso kun la komuneso o la Romana Stato. Heroismo esis grava temo. Kande la naraci mencionis Romana religiala praktiki, li koncernis plu pri rituali, auguri ed institucuri kam pri teologio o kosmogonio.

La studio dil Romana religio e mitologio esas desfacila, pro frua influo di Greka religio che Italiana peninsulo dum la komenco di la historio di Roma, e pro l'artala imitado di Greka literaturala modeli da Roman autori. Koncerne teologio, Romani identifikis lia dei kun olta dil Grekiani (*[[interpretatio graeca]]*) e ri-interpretis naraci pri Greka dei kun lia Romana kontre-parti. La frua miti e legendi di Roma anke havas dinamika rilato kun Etruska religio, min dokumentita kam olta dil Grekiani.

Quankam Romana mitologio mankas korpo di divina naraci tam extensa kom ta qui povas trovesar en Greka literaturo, Romulus e Remus suganta la volfino esas tam konocata kom ula imajo dil Greka mitologio ecepte la kavalo di Troya. Nam la Latina literaturo esi plu konocata kam la Greka dum Mezepoko ed en Renesanco, l'interpreti di Greka miti dal Romani ofte havis la maxim influo en naracala e piktala  reprezenti di "klaika mitologio" kam Greka fonti. Specifika, la versioni di Greka miti en la "Metamorfosi" da Ovidius, skribita dum la regno da Augustus, esis regardita kom kanonala.
Romulus e Remus

Segun Romana tradiciono, fratuli **Romulus e Remus** esis la fonderi di Roma. Fine esus Romulus qua fondis ol, divenanta lua unesma rejulo.

Li esis filiuli di Rhea Silvia; qua esis filiino di Numitor, rejulo di Alba Longa, olqua esis civito 19 km sud-este de Roma.

## Historio
Segun legendo Greka, Eneas, princo di Troya, fugis de la destrukto di Troya karganta kun ilua patro, Ankhises, sur lua shultri ed ilua filiulo, Askhanios, quankam il perdis lua spozino Kreusa, filiino de Priamos. Ico eventis cirkum 1184 aK. segun Eratostenes, pos dek yari di konflikto. Tri dekadi pose Askhanios fondis l'urbo di Alba Longa di qua il esus l'unesma rejulo. Quar yarcenti pose esus la tempo dil rejulo Numitor.

Nuitor esis desposedigita da ilua fratulo Amulius, qua finis kon omna filiuli di il e konvertis ilua nuna filiino Thea Silvia, en vestala virgino porke talemaniera, al havar voto di chasteso, ne havez decendanti, ma la deo di milito, Marso ameskis de elu e seduktis el. De ica uniono naskis du jemeli: Romulus e Remus. Varro mem kalkulis la exkata dati di kande esis konceptita (24ma di junio 771 aK) e di lua nasko (24ma di marto 771 aK).

Amulius, timante havar future du posibla rivali, imperis l'ocido di la du, tamen la viro qua mustis facar l'infant-ocido decidis ne facar to, e lasis korbo kun la du en la fluvio Tiber. La fluviala korento portis la korbo a pantano nomizita Velabrum, loko inte Palatino e Kapitolio nomizita Cermalus. Ibe esis gardita ed alimentita da volfino e pego, sakra animali de Marso. Poko pose trovis li pastiri Faustolus, qua esis porko-gardisto di Amulius, decidis gardar l'infanti kun ilua spozino Acca Larentia. Nun pose kreskar riveluis ad li lia vera identiteso e li decidis venjar su. Li ocidis AMulius e liberis lia avo, qua esis ri-tronizita.

Romulus e Remus departis de Alba Longa, nam volis guvernar, ma ne subversar lia avo. Li marchis al loko ube la pastoro trovis li e ibe diskutis ube fondar l'urbo: Romulus volis konstruktar Roma en la Monto Palatinus e Remus en l'Aventinus, ultre la lego di majorato ne aplikesis en ta kazo nam la nova habitanti mustis selektar la nova rejo altramaniere. Ol decidis ke qua vidis plu vulturi prenus la mando. Remus vidis sis ma Romulus vidis dek-e-du e triomfis. Romulus trasis la limiti di l'urbo e ordenis ke nulu transpasus li dum la ceremonii ma Remus desafiis il e transpasis li pro ke li diskutis e Romulus vundis Remus qua poke pose mortis pro li. Romulus sepultis Remus e Roma fondesis oficiale la 21ma di aprilo 753 aK.

La nova urbo plenigis di refujinti e profugi. Pro la diverseso di lia origini, Romulus decidis organizar li en politikala korpo ed originar komuna legi e kostumi, pro to nomizis l'unesma cent *patres*, qui la rejulo nomizis senatani e di qui decendenti esos la patrici.
Romana monarkio

**Romana monarkio** (Latine: *Regnum Romanum*) esis l'unesma politikala guverno di l'urbo-stato di Roma, de lua fondo la 21,a di aprilo 753 aK til la fino dil monarkio ye 509 aK., kande la lasta rejulo, Tarquinius la Superba, esis ekpulsita, establisanta la Romana republiko.
Grace Kelly

**Grace Patricia Kelly** (1929 til 1982) esis Usana cinem-aktorino. Pos sucesoza kariero en Hollywood, en aprilo 1956 el mariajis princo Rainier 3ma e divenis princino di Monako.

El mortis ye la 14ma di septembro 1982 en automobilo-acidento.
Numa Pompilius

**Numa Pompilius** (753 aK. - 674 aK.) esis la duesma rejulo di Roma (716 aK. - 674 aK.), sucedante a Romulus.
Virna Lisi

**Virna Lisi** (n. **Virna Pieralisi** en 1936 til 2014) esis Italiana 
film-aktorino.

## Filmaro (selektajo)
* 1953: *[[...e Napoli canta!]]* da Armando Grottini
* 1955: *[[Les hussards (film)|Les hussards]]* da Alex Joffé
* 1957: *[[La donna del giorno]]* da Francesco Maselli
* 1959 : *[[Il padrone delle ferriere]]* da Anton Giulio Majano
* 1961: *[[Romolo e Remo]]* da Sergio Corbucci
* 1962: *[[Les Bonnes Causes]]* da Christian-Jaque
* 1962: *[[Eva (1962)|Eva]]* da Joseph Losey
* 1964: *[[La Tulipe noire (film)|La Tulipe noire]]* da Christian-Jaque
* 1965: *[[Signore e signori]]* da Pietro Germi
* 1965: *[[How to Murder Your Wife]]* da Richard Quine
* 1966: *[[Not with My Wife, You Don't!]]* da Norman Panama
* 1967: *[[The 25th Hour]]* da Henri Verneuil
* 1967: *[[La Fille et le Général]]* da Pasquale Festa
* 1967: *[[Made in Italy]]* da Nanni Loy
* 1968: *[[Le Dolci signore]]* da Luigi Zampa
* 1968: *[[Tenderly (film)|Tenderly]]* da Franco Brusati
* 1969: *[[If it's Tuesday, this must be Belgium]]* da Mel Stuart 
* 1969: *[[L'Arbre de Noël]]* da Terence Young
* 1969: *[[The Secret of Santa Vittoria]]* da Stanley Kramer
* 1970: *[[Un beau monstre]]* da Sergio Gobbi
* 1971: *[[The Statue]]* da Rodney Amateau
* 1972: *[[Improvvisamente una sera, un amore]]* da Sergio Gobbi
* 1972: *[[Bluebeard (1972)|Bluebeard]]* da Edward Dmytryk e Luciano Sacripanti
* 1973: *[[Le Serpent (film)|Le Serpent]]* da Henri Verneuil
* 1976: *[[Al di là del bene e del male]]* da Liliana Cavani
* 1980: *[[La Cicala]]* da Alberto Lattuada
* 1983: *[[Sapore di mare]]* da Carlo Vanzina
* 1984: *[[...e la vita continua]]* da Dino Risi (serio televizionala)
* 1989: *[[Buon Natale... buon anno]]* da Luigi Comencini
* 1994: *[[La reine Margot (1994)|La Reine Margot]]* da Patrice Chéreau
* 1996: *[[Va' dove ti porta il cuore]]* da Cristina Comencini
* 2002: *[[Il più bel giorno della mia vita]]* da Cristina Comencini
* 2014/2015: *Latin Lover* da Cristina Comencini
Macky Sall

**Macky Sall**, geologial injenioro e politikisto n. ye la 11ma di decembro 1961, esis prezidanto di Senegal de 2012 til 2024. Ante il esis chefministro di la lando, de 2004 til 2007.
Tullus Hostilius

**Tullus Hostilius** esis la triesma rejulo di Roma (-673,-641). Il preiris Ancus Marcius. Mem plu kombatema kam Romulus, Tullus, de Romana origino, esis la nepoto di Hostilius, ilqua esis Romana heroulo dil unesma milito kontre la Sabinani. Il sucedis la Sabinano Numa, quankam il havis nula qualeso simila a lu. Lua regno markizesis per la lukto di Roma kontre Alba Longa, olqua esis lua metropolo e pose divenis lua vasalo pos la kombato inter le Horatius e le Curiata dum quo un de le Horatius vinkis la Albana tri fratuli Curiata. Lor la fino dil regno di Tullus, Alba qua esabis rebela rezigesis e lua habitanti deportesis a Roma. Ita militema rejo vinkis anke la Veiani e la Fidenani. Il plugrandigis sua urbo per enkorpigar ad ol la monto Coelius. Pro ke Tullius iracigis la dei kontre su konseque di neexaktajo en la rituaro pri sakrifiko, Jovo lansis fulmino adsur lua palaco. Lor lua morto, segun la tradiciono, onu nominis erste interrejo, pose la populo elektis kom suvereno Ancus Marcius (-640), nepotulo di rejo Numa Pompilius per lua matro segun Titus Livius (e samatempe nepotulo di Numa Marcius, qua esis l'unesma pontifiko nominata da Numa Pompilius).
José Joaquín Trejos Fernández

**José Joaquín Antonio Trejos Fernández** (18ma di aprilo 1916 til la 10ma di februaro 2010) esis prezidanto di Kosta Rika de 1966 til 1970.
Kavalo di Troya

La **kavalo di Troya** esis mekanismacho kun formo di enorma kavalo di ligno qua mencionis en la naraco dil Troya-milito ed uzesis dal Greki kom strategio por enirar l'urbo Troya. Prenita dal Troyani kom signo di lua vinko, la kavalo transportesis dal Troyani aden la muri, sen savar ke interne ol okultabis multa enemika soldati.

Dum la nokto, la militisti ekiris de la kavalo, ocidis la sentineli ed apertis la pordi dil urbo por permisar l'eniro di Greka armeo, qua invadis Troya e vinkis ol. La fonto qua mencionas la kavalo (quankam breva) eas l'Odiseo da Homeros. Pose altra skriptisti facis naraci plu ampla pri la mito, inter li trovesas la naraco da Vergilius en l'Aeneis.
Troya

**Troya** (Anciena Greka *Τροία*, *Ίλιον* e *Ίλιος*) esas Greka historiala urbo en nuna Turkia. Ol konocesas pro la Troya-milito, deskriptita en Iliado.

## Fondeso
La Troyana rejala familio decendas del pleyado Elektra e Zeus, genitori di Dardanos. Ilca navigis til Azia de l'insulo Samotracia, ube li konoceskis Teucros, qua respektis il. Dardanos mariajis su kun Bateia, filiino di Teucros, e fondis Dardania, pose guvernata da Aeneas. Pos la morto di Dardanos, la rejio pasis ad ilua nepoto Tros. Zeus kidnapis un de lua filii, Ganymedes, pro lua beleso, por ke il esez varsisto dil dei. Ilos, altra filiulo di Tros, fondis l'urbo Troya e demandis signo de Zeus. Hazarde il trovis statuo nomizita Paladion, qua falabis del cielo. Oraklo dicis ke, tam longe kam la Paladion permanos en l'urbo, olca esos ne-asaltebla. Pose Ilos konstruktis la templo di Athena en lua urbo, en la sama loko ube ol falabis.
Papo Leo la 12ma

**Leo la 12ma** (n. **Annibale Francesco Clemente Melchiore Girolamo Nicola Sermattei della Genga** en 1760 til 1829) esis la 252ma papo di katolik-eklezio.
Horacio Cartes

**Horacio Manuel Cartes Jara**, n. ye la 5ma di julio 1956, esis prezidanto di Paraguay de 2013 til 2018.
Alain Delon

**Alain Fabien Maurice Marcel Delon** (pron.: *alen-delon*; n. ye la 8ma di novembro 1935 - m. 18ma di agosto 2024) esis Franca film-aktoro e filmo-produktisto. Il esis un ek la precipua Europan aktori dum la yari 1960a, 1970a e 1980a. Dum ilua kariero, ilu ganis diversa premii, exemple Premio César pri maxim bon aktoro, por lua rolo en la filmo *Notre histoire* (1984). Ilu laboris kun diversa filmifisti, exemple Luchino Visconti, Jean-Luc Godard, Jean-Pierre Melville, Michelangelo Antonioni, e Louis Malle.

## Referi
Omar Hasan Ahmad al-Bashir

**Omar Hassan Ahmad Al-Bashir** (n. ye la 1ma di januaro 1944), militestro e politikisto, esis la 7ma prezidanto - fakte, diktatoro - di Sudan e guvernis de la 30 di junio 1989 til la 11ma di aprilo 2019, kande ilu revokesis per stato-stroko.
Mario Balotelli

**Mario Balotelli** (n. ye la 12ma di agosto 1990) esas Italiana futbalisto. Ilu ludis por Italian esquado en la UEFA Euro 2012 ed en la Mondala Kupo di Futbalo 2014.
Didier Drogba

**Tébily Didier Yves Drogba** plu konocita kom **Didier Drogba** (n. ye la 11ma di marto 1978) esas Ivorana futbalisto.
Hernanes

**Anderson Hernandes de Carvalho Andrade Lima**, maxim konocita kom **Hernanes** (n. ye la 29ma di mayo 1985) esas Braziliana futbalisto.
Melanie Brown

**Melanie Brown**, konocita kom **Mel B** o **Melanie B** (n. ye la 29ma di mayo 1975) esas Britaniana kantistino, ex-membro di la grupo *[[Spice Girls]]*.
Giuseppe Mazzini

**Giuseppe Mazzini** (n. ye la 22ma di junio 1805 til la 10ma di marto 1872) esis Italiana jurnalisto e politikisto qua defensis l'unigo di Italia e l'adopto di republikala rejimo por la lando. Quale Giuseppe Garibaldi, ilu anke judikesas kom heroo di Italiana unigo.
Léon Jouhaux

**Léon Jouhaux** (n. ye la 1ma di julio 1879 til 28ma di aprilo 1954) esis Franciana sindikatano qua recevis la Nobel-premio pri Paco en 1951.
John Bertrand Gurdon

**John Bertrand Gurdon** (n. ye la 2ma di oktobro 1933) esas Britaniana biologiisto qua recevis la Nobel-premio pri medicino o fiziologio en 2012.
Joseph Edward Murray

**Joseph Edward Murray** (n. ye la 1ma di aprilo 1919 til 26ma di novembro 2012) esis Usana kirurgiisto qua exekutis l'unesma reno-transplanto di la historio, en 23 di decembro 1954. Il ganis la Nobel-premio pri medicino o fiziologio en 1990.
Edward Donnall Thomas

**Edward Donnall Thomas** (n. ye la 15ma di mayo 1920 til la 20ma di oktobro 2012) esis Usana mediko qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1990 kun Joseph Edward Murray.
Randy Wayne Schekman

**Randy Wayne Schekman** (n. ye la 30ma di decembro 1948) esas Usana biologiisto qua recevis la Nobel-premio pri medicino o fiziologio en 2013.
Manuel José Quintana

**Manuel José Quintana y Lorenzo** (n. ye la 11ma di aprilo 1772 til la 11ma di marto 1857) esis Hispaniana poeto.
Rigoberta Menchú

**Rigoberta Menchú Tum** (n. ye la 9ma di januaro 1959) esas Guatemalan indijena aktivisto por homala yuri. El ganis la Nobel-premio pri paco en 1992.
César Milstein

**César Milstein** (n. ye la 8ma di oktobro 1927 til la 24ma di marto 2002) esis Arjentiniana biokemiisto qua recevis la Nobel-premio pri medicino o fiziologio en 1984.
David Ricardo

**David Ricardo** (n. ye la 18ma di aprilo 1772 til la 11ma di septembro 1823) esis Britanian ekonomikisto.
Joseph Leonard Goldstein

**Joseph Leonard Goldstein** (n. ye la 18ma di aprilo 1940) esas Usana biokemiisto qua recevis la Nobel-premio pri medicino o fiziologio en 1985.
Eric Richard Kandel

**Eric Richard Kandel** (n. ye la 7ma di novembro 1929) esas Usana psikiatriisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 2000.
Craig Cameron Mello

**Craig Cameron Mello** (n. ye la 18ma di oktobro 1960) esas Usana biologiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 2006.
Dolores del Río

**Dolores del Río** (n. **María de los Dolores Asúnsolo López-Negrete** ye la 3ma di agosto 1904 til la 11ma di aprilo 1983) esis Mexikiana cinem-aktorino.

## Referi
Dusty Springfield

**Dusty Springfield** (n. **Mary Isobel Catherine Bernadette O'Brien** ye la 16ma di aprilo 1939 til la 2ma di marto 1999) esis Britaniana kantistino.
Rainer Werner Fassbinder

**Rainer Werner Fassbinder** (n. ye la 31ma di mayo 1945 til la 10ma di junio 1982) esis Germaniana filmifisto.

Pro ilua rapida maniero di laboro, Fassbinder esis tre produktiva dum sua kurta vivo: plu kam 40 longa filmi, du serii por televiziono, e tri kurta filmi. Ultre ti, Fassbinder anke facis 24 teatraji e quar radiofon-teatraji.

Rainer Werner Fassbinder validesas kom un de la maxim importanta reprezenteri di *Neuen Deutschen Films* (Nova Germana Filmi) di la yari 70 e komenco di la yari 80. Ilua precipua temi esis "l'explotebleso di sentimento". Ilua filmi traktas la pasinteso di naziismo, la German Ekonomiala Miraklo o la teroro di RAF.
Leila Pahlavi

**Leila Pahlavi** (n. ye la 27ma di marto 1970 til la 10ma di junio 2001) esis filiino di Mohammad Reza Pahlavi la lasta shaho di Iran.
Gary Cooper

**Gary Cooper** (n. **Frank James Cooper** en 1901 til 1961) esis Usana cinem-aktorulo. Il ganis du Oscar-premii pri maxim bon aktoro, en 1941 e 1952.
Sacha Baron Cohen

**Sacha Noam Baron Cohen** (n. ye la 13ma di oktobro 1971) esas Britaniana cinem-aktoro e komediisto. Ilu divenis notora por krear quar fiktiva roli: *Ali G*, *Borat Sagdiyev*, *Brüno Gehard* ed *Admiralo Generalo Aladeen*.
Luna 24

La kosmosondilo ***Luna 24***, la lasta de la Sovietian programo Luna, esis, pos *[[Luna 16]]* e *[[Luna 20]]*, la triesma sucesoza esforco automate querar sulo-specimeno de la luno. Ol esis lansata ye 9 di agosto 1976.

Ol sendesis a la ne-explorita regiono *Mare Crisium*; *Luna 23* atingabis ca regiono, ma olua borado-aparato ne funcionabis. *Luna 24* atingis la surfaco ye 18 di agosto, prenis specimeno di la sulo per olua borilo, e retroarivis ye Tero ye 23 di agosto kun 170 gm de sulo.
Ursula von der Leyen

**Ursula Gertrud von der Leyen** (n. 8 di oktobro 1958) esas Germanino, mediko e polikisto membro di la Kristana-Demokrata Uniono di Germania.

Ye 2003 el nominesis kom landala ministro pri familio. Ye 2005 kancelero Angela Merkel nominis elu kom federala ministro pri famillio. Ye 2009 el divenis federala ministro pri laboro. Ye 2013 el nominesis federala ministro pri defenso: lore el esas la unesma muliero en ita ofico.

Ye julio 2019 la Europana Konsilio propozis elu kom prezidanto dil Europana Komisiono, sucedonta Jean-Claude Juncker. Ye la 16ma di julio 2019 la Europana Parlamento aprobis elu por ita ofico. El divenis la nova prezidanto dil Europana Komisitaro depos la 1ma di decembro 2019.

La 18ma di julio 2024 majoritato dil Europana Parlamento aprobis la duesma fristo (2024-2029) di Von der Leyen kom prezidanto dil Europana Komisitaro.
Otto Lilienthal

**Otto Lilienthal** (n. ye la 23ma di mayo 1848 til la 10ma di agosto 1896) esis pioniro di glit-flugado.

De yuneso il havis intereso pri la flugo di uceli. Il havis kariero kom injeniero; ye semanofini il experimentis kun glit-flugili, lansante su de kolini proxim Berlin. Ca esforci esis savigata per ciencala revui; oli esis bone konocata da la fratuli Wright, qui agnoskis ca influo egarde lia experimenti pri aeroplani.

Ye la 9ma di agosto 1896 il kolizionis kun la tero dum flugado, ed esis grave vundita. Il mortis ye la sequanta dio, evante 48 yari.
Manuel Menéndez

**Manuel Menéndez Gorozabel** (1793 til 1847) esis quarfoye chefo di stato di Peru: en 1840, de marto til junio 1841, de julio 1841 til 1842, e de 1844 til 1845.
Ricardo Leoncio Elías Arias

**Ricardo Leoncio Elías Arias** (12 di septembro 1874 til 20 di marto 1951) advokato, judiciisto e politikisto esis prezidanto di guvernal uniono di Peru de 1 di marto til 5 di marto  1931.
De natura deorum

**De natura deorum** (*Pri la naturo dil dei*) esas filozofala dialogo skribita da Cicero ye 45 aK prizentita en tri libri, qui diskutas teologii di diferanta Greka e Romana filozofi. La dialogo centresas en diskuto di stoiki ed epikurei.

La dialogo esas, generale, naracita da Cicero, malgre ke ne hava aktiva rolo en diskutado. Caius Veleius riprezentas epikurea skolo, Quintius Lucilius Balbus parolas pro la stoiki e Caius Cotta parolas dil skeptikismo propra di akademiala Cicero. L'unesma libro kontenas introdukto da Cicero, Caius Veleius parolas pri teologio da Epikurus e Cotta kritikas *epikureismo. La duemas libro centreas en expliko e defenso di stoika teologio da Balbo. La triesma kontenas kritiki da Cotta ad idei da Balbo.
Agnez Mo

**Agnes Monica Muljoto**, maxim konocata kom **Agnez Mo** (n. 1 di julio 1986) esas Indoneziana kantistino e kompozistino di pop-muziko, hip hop e soul. El esas ma maxim premiizita kantistino de la historio di Indonezia, e ja recevis plu kam 190 premii, inkluzite 4 premii de MTV-Indonezia. El ank esas aktorino e manekino.
Kenny Davis Anthony

**Kenneth "Kenny" Davis Anthony**, politikisto n. 1951, esis du foyi la chefministro di Santa Lucia: unesmafoye de 1997 til 2006 e pose de 2011 til 2016.
Carl Philipp Emanuel Bach

**Carl Philipp Emanuel Bach** (n. ye la 8ma di marto 1714 til la 14ma di decembro 1788) esis Germana kompozisto, filiulo di Johann Sebastian Bach.

Il naskis en Weimar; il esis la duesma filiulo di Johann Sebastian e lua unesma spozino Maria Barbara, qua posvivis aden adulteso. Ilua bapto-patro esis la kompozisto Georg Philipp Telemann, de qua il recevis la nomo Philipp.

En 1738 Carl obtenis ofico en Berlin; lua employanto esis princo Friedrich di Prusia, qua divenis rejo en 1840; Friedrich havis granda intereso pri muziko. En Berlin, Carl kompozis precipue simfonii e muzikajo por klavikordo. Il anke kompozis kelka korala muzikajo.

En 1768 il sucedis Telemann kom muzikala direktisto en Hamburg, ube il kompozis precipue korala muzikajo por oficii en kirki en la urbo. Il rezidis en Hamburg til lua morto en 1788.
Metamorfosi

**Metamorfosi** (Latine: *Metamorphōseōn*) esas Latina naracala poemo da Romana poeto Ovidius, konsiderata lua maxim importanta verko. Inkluzite dek e kin libri e pluse 250 miti, la poemala kroniki la historio di mondo de sua kreo a l'apoteoso di Iulius Caesar kun libera mitika-historiala kadro. Quankam juntita la kriterio por epiko, la poemo defias simpla jenro klasifiko per su uzo di diversa temi e toni. Ovidius prenas inspiro de la jenri di metamorfosi poezio, e kelka a la Metamorfosi derivas de frua traktado di la sama miti; tamen, il divergis signifikante de omni di sua modeli.

Uno ek la maxim influanta verki en westala kulturo, *Metamorfosi* inspiresis skriptisti quale Geoffrey Chaucer, Shakespeare, Dante Alighieri e Boccaccio. Multa epizodi di la poemo havabas deskriptita en maestroverki di skulto e pikturo per artisti quale Ticiano. Quankam interesi en Ovidius velkis pos renesanco, vers la fino dil 20ma yarcento esas tresayo di atenco a sua verko. Nune, La Metamorfosi duras inspirar ed esar ridicar tra diversa medii*.
Billy Preston

**William Everett "Billy" Preston** (n. ye la 2ma di septembro 1946 til 6ma di junio 2006) esis  Usana muzikisto, kantisto e kompozisto di R&B, rock, funk, soul e gospel.
José Balta y Montero

**José Balta y Montero**, militestro e politikisto n. 25ma di aprilo 1814 til la 26ma di julio 1872, esis prezidanto di Peru 1868 til 1872.
Biblioteca Clásica Gredos

**Biblioteca Clásica Gredos** esas kolekturo da Hispaniana editerio Gredos qua konsistas ek verki pri klasika kulturo.

Tradukuri aden la Hispana, apogita sur kritikala tradukuri plu akreditata kam l'originalo, esas akompanita da introdukti, noti ed indexi. L'edituro-procedo sempre inkluzas prezenteso di revizisti qui, pos la laboro di specalisti, propozas posibla chanji. La kolekturo koordinesas e dirigesas da Carlos García Gual (por la Greka seciono) e José Javir Iso e José Luis Moralejo (por la Latina seciono). En tradukado ed editado dil libri partoprenabas ula Hispana specalisti pri klasika filologio.

## Extera ligili
* Oficala reto-pagino
Commentarii de Bello Gallico

*Commentarii de Bello Gallico* esas rakonto da Iulius Caesar pri la militi en Galia, skribita kom naraco en la triesma persono. En ol Iulius Caesar deskriptas la batalii ed intrigi qui eventis dum la non yari ke ilu kombatis lokala armei en Gaul, qui opozis Romana dominaco.

La "Gaul" qua Iulius Caesar referis a esas kelkafoye tota Gaul ecepte por Romana provinco di Gallia Narbonensis (moderna Provenco), inkluzite la resto di moderna Francia, Belgia e kelka teritorii di nuna Suisia. En altra momenti, ilu referis nur a ta teritorio habitita da Kelta populi konocita a Romani kom "Gauli", de l'Angla Kanalo a Lugdunum (Lyon).

La verko havas precipua elemento pro quo lua simpla, direta prozo. Komencas kun l'ofte citita frazo "Gallia est omnis divisa in partes tres", kelkafoye citita kom "Omnia Gallia in tres partes divisa est", signifikanta "Omna Gaul esas dividita en tri parti". La tota verko esas dividita en ok secioni. Libro 1 til libro 8, omna varianta en dimensiono de cirkume 5.000 til 15.000 vorti. La libro 8 skribesis da Aulus Hirtius, pos la morto di Iulius Caesar.

## Externa ligilo
* Traduko aden ido
Pál Teleki

**Pál Janos Ede, komto Teleki de Szék** (1879 til 1941) esis chefministro di Hungaria du foyi. Il guvernis de 19 di julio 1920 til 13 di aprilo 1921.
Nadia Boulanger

**Juliette Nadia Boulanger** (n. ye la 16ma di septembro 1887 til la 22ma di oktobro 1979) esis Franca muzikisto (pianisto), kompozisto e docisto pri muziko.
 
El esis fratino di la kompozisto Lili Boulanger, qua mortis en 1918. Lia patro esis docisto ye la Konservatorio di Paris; Nadia studiis ibe ye frua evo. El esas maxim bone konocata kom docisto di multa famoza muzikisti, inkluzanta Aaron Copland, Elliott Carter, Dinu Lipatti, Igor Markevitch, Daniel Barenboim ed Ástor Piazzolla.
Frosto-ferii sur la fluvio Thames

De la 16ma yarcento, la surfaco di la fluvio Thames en London ofte frostis dum vintro, pro ke la fluvio esis plu larja e desprofunda kam en plu tarda yari, e pro ke la fluo esis impedata da la multa pilastri e streta aperturi di la anciena London-ponto; anke la klimato esis kelke plu severa de la 14ma til la 19ma yarcento (la *mikra glacio-epoko*).

La maxim anciena raporto konocata pri frosto sur Thames facesis en la yaro 250, kande la fluvio frostis dum 6 semani. De adminime 923, lua surfaco uzesis por rotizita vehili por transportar vari dum 13 semani.

La unesma konocata frosto-ferio sur la Thames eventis en 1608. La ferio di 1683-84 esis notinde sucesoza; en kelka yari ol esis kurtigata pro desfrosto. La lasta frosto-ferio eventis en 1814; ol komencis ye la 1ma di februaro, e duris dum quar dii. Glacio krevis en kelka loki ye la 5ma di februaro, e kelka personi dronis su. Dum sequanta yari la rivi di la fluvio tra London esis digizata; en 1831 la anciena London-ponto esis demolisata.
Bibliotheca historica

**Bibliotheca historica** (*Βιβλιοθήκη ἱστορική*), esas verko di universala historio da Diodorus Siculus. Konsistas en quaradek libri qui dividesis en tri secioni. L'unesma sis libri esas pri geografiala temi, e deskriptas la historii e kulturi di Egiptia (libro 1), di Mezopotamia, India, Scytia ed Arabia (libro 2), di Nord Afrika (libro 3), e di Grekia ed Europa (4 til 6). En la sequanta seciono (libri 7 - 17), il naracas la historio di mondo komencita kun Trojan-milito, til la morto di Alexandros la Magna. La lasta seciono (libri 17 til la fino) koncernas historiala eventi de sucedanti di Alexandros til sive 60 aK or la komenco di Galika militi di Cezaro en 59 aK. (la fino havabas perdita, do esas neklara sive Diodorus atingita la komenco di Galia militi, tam il promisis a la komenco di lua verko, o, kam evidenco sugestas, olda e fatigita de lua labori il stopis kurta a 60 aK. Ilu selektis la nomo "Bibliotheca" pro agnoskar ke la verko kompozesis de multa fonti. L'autori il facas de, qua havabas identifika, inkluzas Hecataeus di Abdera, Ctesias di Cnidus, Ephorus, Theopompus, Hieronymus di Cardia, Duris di Samos, Diyllus, Philistus, Timaeus, Polybius e Posidonius.

Imensa verko di Diodorus ne havas transvivita ni havas l'unesma kin libri e libri 11 tra 20. La resto existas nur en fragmenti prezervita en Photius e l'extrakturo di Constantine Porphyrogenitus.
Lycurgus

**Lycurgus** (Greka *Λυκοῦργος*, Lykoûrgos, Antiqua Greka: [lykôrɡos]) esis la legendala legifanto di Sparta, qua establisita l'armeala orientizita reformo di spartana socio konforme kun Oraklo di Apolo en Delfi*. Omna ta reformi esis direktita ver la tri spartana virtui egaleso (inter civitani), armeala korpala stando, ed austereso. Il esas referita da antiqua historiisti e filozofi Herodotus, Xenophon, Plato, Polybius, Plutarch ed Epictetus. Ne esas klara se ta Lycurgus esis aktuala historiala figuro; tamen, multa antiqua historiisti kredis Lycurgus responsis por la komunistika* e militarista reformi qua transformis spartana socio, maxim note la granda Rhetra*. Antiqua historiisti lokizas lu dum l'unesma duimo dil 8ma yarcento aK.
Geografio (Ptolomeo)

La **Geografio** (Latina:*Geographia, Cosmographia*; Grekia: *Γεωγραφικὴ Ὑφήγησις* Geographike Hyphegesis) esas precipua verko di Ptolemeo* ecepte l'Algamest. Esas traktato pri kartografio e kompiluro di qua esis konocita pri la geografio di mondo dum romana imperio dum 2 ak yarcento. Ptolemeo fidas precipua sur la verko di frua geografo, Marinos di Tyre, ed en jurnalisti di Romana e antiqua Persiana Imperio.
Morala Verki

La **Morala Verki** (en antiqua greka *Ἠθικὰ*/*Ethikà*, en Latina *Moralia*) esas ensemblo eklektika di texti grekia di Plutarchos (1-2 yarcenti). Lu traktas di diversa subjekti qua povas esar pri religiala od etika, filozofiala, literala ma anke plu prozala. Humanismi di 16ma yarcento (tale Erasmus e precipue Montaigne), forta inspirita da.
Strabon

**Strabon** (Greke: *Στράβων*) esis Greka geografo e historiisto qua divenis konocita precipue pro lua verko *Geografio*.
Usana Senato

La **Senato Usana** esas la supera chambro dil Usana Kongreso, la duchambra legifantaro di Usa. Singla Usana stato esas egale reprezentata per du senatani, kontre ke en la Domo di Reprezentanti la stati reprezentesas proporcionale.

La Senato ratifikas kontrati inter Usa ed altra stati. Ol povas aprobar o desaprobar nomini da la prezidanto a publika ofici, e povas judiciar la prezidanto pri nejustaji, pos ke la Domo di Reprezentanti akuzas lu. La Senato anke povas inquestar membri del exekutiva povo dil Usana guvernerio pri malfacado.

La prezidanto di Usana Senato esas la viceprezidanto di Usa.
Historio di brodkastado

## Brodkastado en Belgia

Ye 28 di marto 1914 proxim Bruxel, Belgia, komencis radio-dissendi, qui transmisesis de hangaro en la domeno di la Rejala Palaco di Laeken.

La pekunio por la projeto furnisesis da la rejulo Albert 1ma di Belgia, qua havis intereso pri komunikar per radio kun la Belga Kongo-lando. La teknikala preparadi facesis da Belga ciencisto Robert Goldschmidt (1877-1935) e Franca ciencisto Raymond Braillard (1888-1945).

La dissendi probable esis la unesma reguloza radio-dissendi en la mondo: singla-semane, koncerto esis transmisata. La radio-ondi atingis cirkume 65 km de la transmisilo. La dissendi duris til la komenco di la milito en agosto 1914; pose, por ke la staciono ne esus utiligata da irgu por militarala skopi, la radio-masto esis demolisata, ed omna aparati qui esis ne-forigebla esis destruktata.

## Brodkastado en Usa
Ye 20 di agosto 1920 en Detroit, Michegan Usa, la unesma komercala radio-staciono komencis transmisar, kun voko-signo 8MK. La staciono esis grandaparte establisata da la vice-prezidanto e direktanto di la *Detroit News*, William E. Scripps, qua havis intereso pri radio de plura yari. La unesma transmisi esis probi; ye 31 di agosto la *Detroit News* anuncis ke vesperala brodkasti di la "Detroit News Radiophone" komencos ca-die. La unesma brodkasti grandaparte konsistis ek pleado di fonografili ed anunci di novaji.
François Englert

**François Baron Englert** (n. ye la 6ma di novembro 1932) esas Belgiana fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 2013.
Ralph Marvin Steinman

**Ralph Marvin Steinman** (n. ye la 14ma di januaro 1943 til 30ma di septembro 2011) esis Kanadana imunologiisto e biologiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 2011. Ilu deskovris tale-nomizita "dendritala celuli", en 1973.
Lou Rawls

**Louis Allen "Lou" Rawls** (1933 til 2006) esis Usana kantisto di soul, jazo e blues, e cinem-aktoro. Ilu lansis plu kam 60 albumi, e vendis plu kam 40 milion kopiuri di lua kansoni. La maxim konocata esas *You'll Never Find Another Love like Mine*.

Ilu mortis pro kancero en lua pulmoni, evante 72 yari.
Ekonomiko (Xenofon)

***Ekonomiko*** (en Antiqua Greka *Οἰκονομικός* / Oikonomikós, "domala jero") esas verko da Xenofon en la formo di dialogi Sokratala, qua traktas precipua pri la jerado di proprietajo, inkluzite anke laudo dil agrokultivo. Por bone facar komprenar ni ke nulo semblas lu tanta rejala ke la kultivado di agro, esas ekvokita subjekti quale relati viri-mulieri, Sokratala subjekto; la difero inter rurala ed urbala vivo, objekto di filozofiala tradiciono; ed inter altra subjekti di socio sklaveso, religio ed edukado.

## Dato
*Ekonomiko* skribesis da Xenofon proxim la fino di sua vivo, forsan pos 362 aK segun Claude Mossé, o cirkum 362 aK segun Pierre Chambry. *Ekonomiko* tradukesis a la latina da Cicero e divenis famosa dum la Renesanco. Ol esas un ek la maxim antiqua texti pri ekonomiko ed anke importanta fonto por la sociala ed intelektala historio di Athina dum l'epoko klasika, ed anke judikesas kom l'unesma libro pri agronomio. Abundanta literaturo di manulibro por terala proprietanti (kam *Ekonomiko* di Xenofon o to di pseudo-Aristoteles) atestas di la prezenteso di multa deki di sklavi en la granda domeni, samatante kam bazala laboristi e kam intendanti.

## Endukto
La verko organizas su cirkume dialogo inter Sokrates e Critobule* cirkume domala jerado. Note, Sokrate qua asertas ignoranta di subjekto relatigas a Critobule* to havas lu explikita Ischomaque*, granda terala proprietanto athina pri agrokultiva tekniki. Nam, kontree Hesiode* en la Labori e la dii, Xenofon donas instrukti pro ameliorar l'agrokultiva produktado. Se por Hesiode*, malgre sua observi sagaca, l'efiko dependas di bona volo di dei; por Xenofon homaro povas influar sur la produktiveso di lua teri (kondicione ke havar korekte honorizita la dei ante).

Segun Filodemus de Gadara, l'unesma libro pri Ekonomiko di pseudo-Aristoteles havabas skribita da Teofraste*, ed esas inspirita da la verko homonima skribita da Xenofon. La verko posedas kelka referi Ekonomikala di pseudo-Aristoteles e Giropedie* di Xenofon : dum ke Xenofon skribas en sua *Ekonomiko* " la tero docas per ipsa yusteso a lu qua esas en stando di lernar" e "tre mikra tero retrodonas bona e yusta la semino qua havas recevita" en sua Ciropedie*, la pseudo-Aristoteles skribas qu "l'agrokultivo esas la jenro di ageso qua realigas maxim bona yusteso".
De Architectura

*De Architectura* (en Ido "Pri arkitekturo") esas traktato pri arkitekturo en la Latina da Vitruvius, skribita proxim 251 aK, ed dedikita a l'imperiestro Augustus.
Katilinarii

**Katilinarii** esas quar diskursi da Cicero. Li prononcesis inter novembro e decembro 63 aK., pose deskovrinta e repriminta komploto duktita da Katilina por strokar. 

## Unesma Katilinario: ''Oratio in Catilinam Prima in Senatu Habita''
Kontre quo esis kustumala en la diskursi en la Senato, l'unesma Katilinario esas breva -proxime 317 linei en la Latina- e ne havas "exordium". La diskurso komencas kun un dil maxim konocata frazi da Cicero:

Katilina esis prezenta kanda Cicero pronuncis la diskurso en la templo di Jupiter Stator: pose entrar l'altra senatani apartis su de il e lasis il sola. Katilina intencis replikar la diskurso ma la senatani interruptis il.
Peter Ware Higgs

**Peter Ware Higgs** (n. ye la 29ma di mayo 1929 til la 8ma di aprilo 2024) esis Britaniana fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 2013.

Higgs obtenus mondala famo dankez la teorio pri la predico dil existo di la Higgs-partikulo, nomizita segun lu ipsa.

## <small>Referi e noti</small>
Imelda Marcos

**Imelda Remedios Visitación Trinidad Romuáldez-Marcos** (n. 1929) esas la vidvo di Ferdinand Marcos, diktatoro di Filipini.

## Referi
Frankie Valli

**Frankie Valli** (n. **Francesco Stephen Castelluccio** ye la 3ma di mayo 1934) esas Usana kantisto, membro di rock-grupo The Four Seasons.
Marcus Vitruvius Pollio

**Marcus Vitruvius Pollio**, konocita sub la nomo **Vitruvius**, esis Roman arkitekto qua vivis dum l1ma yarcento aK (on kalkulas lua nasko cirkume 90 aK e lua morto cirkume la yaro 20). Sua prenomo Markus e sua surnomo *Polio* esas anke necerta. Esas sua traktato, *[[De Architectura]]*, de qua ni venas l'esencala di konoci pri tekniki di konstrukto di Klasik antiqueso.
Anabazo

L**'Anabazo** (di Antiqua Grekia *ἀνάϐασις*/anábasis, « l'acenso en l'alta lando ») esas la verko la maxim famoza di athina Xenofon. Lu naracas la cirkumnavigo di dek mili, mercenarii grekia engajita da Cirus la yuna en sua lukto kontre sua fratulo Artaxerxes 2ma, pos lua retreto vers Helesponto.
Nélida Piñón

**Nélida Cuiñas Piñon** (n. ye la 3ma di mayo 1937) esas Braziliana skriptistino, membro di la Akademio Braziliana pri Literaturo.
Victoria Beckham

**Victoria Caroline Beckham** (naskinta **Victoria Caroline Adams** ye la 17ma di aprilo 1974) esas Britaniana kantistino, ex-membro dil grupo *[[Spice Girls]]*.
Krisztina Egerszegi

**Krisztina Egerszegi** (n. ye la 16ma di agosto 1974) esas Hungariana natistino. El ganis kin ora medalii en Olimpiala Ludi: 1 en Seoul - 1988, 3 en Barcelona - 1992, e 1 en Atlanta - 1996.
Elizabeth Banks

**Elizabeth Banks** (naskinta **Elizabeth Irene Mitchell** ye la 10ma di februaro 1974) esas Usana cinem-aktorino.
Raúl Leoni Otero

**Raúl Leoni Otero** (1905 til 1972) esis prezidanto di Venezuela. Il guvernis de 13 di marto 1964 til 11 di marto 1969.
Guy-Manuel de Homem-Christo

**Guy-Manuel de Homem-Christo** (n. ye la 8ma di februaro 1974) esas Franciana muzikisto, membro di la duo Daft Punk.
Neal Cassady

**Neal Leon Cassady** (n. ye la 8ma di februaro 1926 til 4ma di februaro 1968) esis Usana skriptisto de la generaciono Beat.
Ivar Lo-Johansson

**Ivar Lo-Johansson** (la 23ma di februaro 1901 til la 11ma di aprilo 1990) esis Suediana skriptisto. Ilu ganis la Premio pri Literaturo de Nordala Konsilantaro en 1979.
Julian Lennon

**John Charles Julian Lennon** (n. ye la 8ma di aprilo 1963) esas Britaniana muzikisto, kantisto e komposisto. Il esas l'unesma filiulo di John Lennon kun lua unesma spozino Cinthia Powell, e mi-fratulo di Sean Lennon.
Sean Lennon

**Sean Taro Ono Lennon** (n. ye la 9ma di oktobro 1975) esas Usana kantisto, kompozisto e muzikisto. Il esas filiulo di John Lennon e Yoko Ono, e mi-fratulo di Julian Lennon e Kyoko Chan Cox.
Claudius Ptolemaeus

**Claudius Ptolemaeus** (Greke, *Κλαύδιος Πτολεμαῖος*, 100 til 170) esis Greka-Romana astronomo.
Ranger 1

La Usana kosmosondilo ***Ranger 1*** lansesis ye 23ma di agosto 1961. Ol esis la unesma de la Ranger-serio; la skopo di la projeto esis fotografar la luno dum ke la sondilo proximeskis, til ke ol destruktesus da la koliziono.

*Ranger 1* esis lansata por probar la equipajo en terala orbito. La lanso esis ne sucesoza, e la sondilo atingis basa terala orbito, de qua ol falis pos tri dii. La unesma sucesoza de la serio esis *[[Ranger 7]]*, qua fotografis la luno e kolizionis ye 31 julio 1964. *[[Ranger 8]]* e *[[Ranger 9]]* (la lasta de la serio) anke esis sucesoza.
Jelena Dokić

**Jelena Dokić** (n. ye la 12ma di aprilo 1983) esas Australiana tenisistino naskinta en l'anciena Republiko Socialista Federala di Yugoslavia.
Walter Salles

**Walter Moreira Salles Júnior** (n. ye la 12ma di aprilo 1956) esas Braziliana cinematografisto. Ilua kariero komencis en 1980 per la filmo *A Grande Arte*. Ilua internaciona suceso komencis per *Central do Brasil* (1998), filmo qua ganis premio Ora Urso en Berlin. En 2003 il produktis *Cidade de Deus* (rejisita da Fernando Meirelles, 2004 il rejisis *Diaro di motocicleta* pri Che Guevara, *On the Road* (2012) - filmigo di la libro da Jack Kerouac ed en 2024 la premio Oskar-ganinta Ainda Estou Aqui.
Arthur Koestler

**Arthur Koestler** (n. ye la 5ma di septembro 1905 til la 1ma di marto 1983) esis Austriana skriptisto.
Gabriele D'Annunzio

**Gabriele D'Annunzio** (n. ye la 12ma di marto 1863 til la 1ma di marto 1938) esis Italiana poeto, dramatifisto e militala heroo.
Chester W. Nimitz

**Chester William Nimitz** (n. ye la 24ma di februaro 1885 til 20ma di februaro 1966) esis Usan admiralo qua komandis Usana mar-armeo en Pacifiko dum la duesma mondomilito.
Marala komuniki

**Marala komuniki** per radio notende developis dum la 20ma yarcento.

## Radio-komuniki inter navo e marbordo
Ye 23 di agosto 1899, mesajo esis unesmafoye transmisata per radio de navo a mar-bordo. La faro-navo *San Francisco*, situita cirkume 15 km de la urbo San Francisco, sendis mesajo a la urbo informante ke li vidis la armeo-navo *Sherman*, qua esis arivonta ye la urbo. La navo portis Usana soldati qui kombatabis en Filipini. Ca radio-sistemo esis specale aranjata por furnisar frua informeso pri la arivo di ca navo, quo ne altre esus posibla pro nebulo ye la litoro di San Francisco.