open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Juro di ludo di palmo

**Juro di ludo di palmo** (Franciane: *Serment du Jeu de paume*) esas obligo di uniono prenita ye 20 di junio 1789 inter la 577 deputati di triesma stato dum Generala stati ne separar su til parlaborado di konstituco, malgre la presi di rejulo.

Quankam olua juridikala graveso esas nula, simbolikale esas tre grava nam ol esis la preludio dil nacionala suvereneso e la separo dil povi. Ol adtiri la reunigo dil tri ordi (nobeleso, klerikako e triesma stato) en "Konstitucanta nacional asemblo", di qua konkluzos l'aboleso dil feudismo (4 di agosto 1789), deklaro di yuri di homaro e di civitano en 1789 (26 di agosto 1789) e la granda precipui di konstituco (fine 1791). Jean-Baptiste-Pierre Bevière (1723-1807) esas konocata por havar redaktita la texto di juro di ludo di palmo.
Westal Iranana lingui

**Westal Iranana lingui** esas brancho dil Irana lingui. Ol dividesas en du branchi:
* Nord-Ocidentala Irana lingui.
* Sud-Ocidentala Irana lingui.

## Referi
**Compendium Linguarum Iranicarum*, ed. Rüdiger Schmitt. Wiesbaden: L. Reichert Verlag, 1989;  p.&nbsp;99.
Estal Iranana lingui

**Estal Iranana lingui** esas brancho di Irana lingui.

Ol dividesas en du subgrupi:
* Nord-Orientala.
* Sud-Orientala.

## Bibliografio
* Compendium Linguarum Iranicarum, ed. Schmitt (1989), p.&nbsp;100.
Haitiana kreolo

**Haitiana kreolo** (Haitiana kreole: *kreyòl ayisyen*) esas kreola linguo parolata en Haiti e dal Haitiana ekmigranti en omna Karibia, precipue en Dominikana Republiko, Kuba e Bahama.

## Bibliografio
* Lefebvre, Claire (1985) 'Relexification in creole genesis revisited: the case of Haitian Creole'. In Muysken & Smith (eds.) *Substrate versus Universals in Creole Genesis*. Amsterdam: John Benjamins.
* Spears, Arthur K., and Carole M. Berotte Joseph, eds. *The Haitian Creole Language: History, Structure, Use, and Education*  (Lexington Books; 2010) 297 pages. Topics include Creole and English code-switching in New York City, Creole in education in Haiti, and Creole and French in Haitian literature.
* Turnbull, Wally R. (2000). *Creole Made Easy*, Light Messages. ISBN 0-9679937-1-7.
* *Philologie créole: études historiques et étymologiques sur la langue créole d'Haïti* de Jules Faine. Imprimerie de l'état, Port-au-Prince, Haïti (1937)
* *1911- Haitian Creole: grammar, texts, vocabulary* de Robert A. Hall, Jr., with the collaboration of Suzanne Comhaire-Sylvain, H. Ormonde McConnell [et] Alfred Métraux. American Anthropological Association (1953) (Menasha, Wisconsin.)
* *Diksyonnè Kréòl-Fransé*, L. Peleman, C.I.C.M.  Imprimerie Bon Nouvel, Port-au-Prince (1976)
* *Recherche sur les notions de temps et d'aspect en créole haïtien et en français: Application à l'enseignement du français* de Robert Damoiseau, Centre de Linguistique Appliquée Université d'Haïti. Imprimerie Le Natal, Port-au-Prince, Haïti (Avril 1989).

## Extera ligili
* Vortaro Angla-Haitina kreolo
* Deklaro di yuri di homaro en la Haitiana kreolo
* RFI — Kréyòl Palé Kréyòl Konprann (radio-programo)
* Komuna vorti e frazi
* Vortaro Haitiana kreolo-Angla
Direktorio (Francia)

**Direktorio** esis la lasta formo di governo adoptita dal Unesma Franciana republiko dum Franca revoluciono. Ol komencis pos la stato-stroko di la 28ma di julio 1794 (10 Thermidor yaro III), pluforteskis kun la konstituco di yaro III, aprobita da Thermidoriana Konvenciono ye la 2ma novembro 1795, e finis kun la stato-stroko di 18 Brumaire Yaro VIII (9ma di novembro 1799) qua instauris konsulato. Pos la Teroro impozita da Jacobini, retroiris vers plu liberala pozicioni.

Segun la nova konstituco nacionala konvenciono disolvesis e remplasis per nova politikala organizo. La legifala povo konsistis ek du chambri: konsilistaro di kinacent (elektita per censitara sufragio), e la konsilistaro dil oldi (elektita dal konsilistaro di kinacent). Exekutiva povo konsistis ek kin "diretori", qui elektesis dal konsilistaro di oldi. La Konstituco dil yaro III serchis impedar nova personalista o kolektiva diktaroreso quale ta impozita dum lua fina etapo kun Robespierre, Billaud-Varenne, Barère de Vieuzac e Collot d'Herbois, ed establisis censitara sufragio, qua favoris la borgezaro e la moderema politikala klaso.

Pose Direktorio facis politikla purigado di l'institucuri di la republiko e judikis la responsebla por Teroro, dum tota periodo la *Jacobins* e l'olda *Sans-culottes* esis skopi di la sistemala persekutita e mortigi di monarkisti. Ta monarkiala Blanka Teroro ri-enforcis da institucala represado pos l'intenci di revolti dal *Jacobins* di 1ma di aprilo e 20ma di mayo 1795 (12 Germinal e 1 Prairial dil yaro III). Monarkiisti desordinigis plu e presi konstante la guvernerio e konsilistaro di kinacent. Ante neestabileso, la Direktorio finis ye la 9ma di novembro 1799 per la stato-stroko dil *18 Brumaire*, facita da Napoléon Bonaparte.
Homala skeleto

**Homala skeleto** esas tota ed organizata ensemblo di ostala peci qui prokuras ad homala korpo firma multifuncionala strukturo (lokomoco, protekto, restrikto, sustento, ec.). Homala skeleto havas proxime 206 osti ed kompozas proxim 12% di totala pezo di korpo.

 
* osti di kranio (*Ossa cranii*):
** fruntosto (1) (*os frontale*)
** parietalo (2) (*os parietale*)
** temporalo (3) (*temporale*)
** ocipitali (4) (*os occipitale*)
** zigomato (5) (*os zygomaticum*)
** maxilo (6) (*maxilla*)
** mandibulo (7) *mandibula*)
** nazosto (9) (*os nazale*)
** sfenoido (*os sphenoidae*)
** etmoido (*os ethmoidale*)
** lakrimalo (*os lacrimale*)
** palatosto (*os palatinum*)
** hioido (*os hyoideum*)
** auxdaj ostetoj
*** maleo (martelo *malleus*)
*** inkudo (amboso *incus*)
*** stapedo (piedingo *stapes*)

* osti di torso (*Ossa trunci*)
** sternumo (10)
** Kosti (28)
*** vera kosti
*** falsa kosti
*** flotanta ripi
** vertebraro
*** sakrumo (16) (*os sacrum*)
*** atlaso (*atlas*)
*** axiso (*axis*)
*** kocigo (*os coccygis*)

* osti di supra membri (*Ossa extremitatis superioris*)
** osti di shultra zono
*** klavikulo (25)
*** skapulo (29)
** humero (11)
** kubito (12)
** radiuso (13)
** Karpa osti (*ossa carpi*)
*** skafoido (*os scaphoidum*)
*** lunato (os lunatum)
*** trikvetro (*os triquetrum*)
*** pizoido (*os pisiforme*)
*** trapezo (*os trapezium*)
*** trapezoido *(os trapezoidum*)
*** kapitato (*os kapitatum*)
*** hamato (*os hamatum*)
*** kin metakarpa osti
*** fingra osti (falangoj)

* osti di extremajo di infra membri (*Ossa extremitatis inferioris*)
** osti di pelva zono (hancho)
*** iliumo (15) (*os ilium*)
*** pubio (*os pubis*)
*** iskio (*os ischium*)
** femuro (18)
** patelo (19)
** tibio (20)
** peroneo (21)
** tarsa osti (*ossa tarsi*)
*** astragalo (astragalus)
*** kalkaneo (*os kalkaneum*)
*** triangula osto (*os trigonum*)
*** navikularo (os naviculare)
*** kuboido (*os cuboidum*)
*** 3 kojnoidoj (mediala, intermedia, laterala *Os cuneiforme madiale, intermedium, laterale*)
** metatarsaj ostoj (1-5) (*ossa metatarsi*)
** piedfingraj ostoj (Falangi) (ossa digitorium)
Tuluana linguo

**Tuluana linguo** (ˈt̪uɭu; , തുളു ബാസെ o ತುಳು&nbsp;ಬಾಸೆ) esas linguo parolata en Tulu Nadu, en India.
Listo pri prezidanti di Yemen

La prezidanto esas chefo di stato di Yemen. Yen la listo di prezidanti di Yemen, de 1990 til nun.

## Noti

## Videz anke
* Listo pri la chefi di guvernerio di Yemen
Michael Sata

**Michael Chilufya Sata** (1937-2014) ex-policisto, sindikatano e politikisto esis prezidanto di Zambia de 2011 til lua morto, ye la 28ma di oktobro 2014.
Judi

**Judi** esas etnala e religiala grupo qua originis de Izraelidi od Hebrei de anciena Mez-oriento. Juda religio, raso e nacioneso esas forte interrelatita, e Judaismo esas la tradicionala fido di Juda populo. Personi de multa rasi konvertita a Judaismo absorbesis en Juda populo dum yarcenti.

En 2010 on kalkulis ke 13.4 milion personi, o 0.2% del tota mondala populo, esis Judi. Cirkume 42% habitas Israel, altra 42% habitas Usa e Kanada, e la maxim multa cetera habitas Europa. Israel esas la singla lando en la tota mondo ube la majoritato di lua habitantaro esas Judi.

La religiala movado qua plu multe kreskas meze di Juda socii esas ortodoxa Judaismo od Haredi Judaismo, grupo qua evitas kontrolo di nasko. Ortodoxa e konservema Judi senkurajigas religiala prozelitismo por ne-Judi.

## Referi
Sidónio Pais

**Sidónio Bernadino Cardoso da Silva Pais** (1872 til 1918) militisto e politikisto, esis prezidanto di Portugal de 28 di aprilo til 4 di decembro 1918, kande il esis asasinita.
Boeing 757

**Boeing 757** esas komercal jet-aviono bimotora fabrikita da Boeing de 1981 til 2004 por remplasar la Boeing 727 en kurta e mezagranda itinerarii. Boeing 757 povas transportar de 200 til 289 personi.

## Referi
Chefo di guvernerio

**Chefo di guvernerio** esas la chefo di exekutiva povo di un guvernerio. En parlamentala sistemo, lu ordinare havas la titulo chefministro. En prezidantala sistemi od en absoluta monarkii la chefo di guvernerio e la chefo di stato esas la sama persono, prezidanto en prezidantala sistemo, o monarko en monarkii.

En parlamentala sistemo, la chefo di guvernerio povas elektesar dal parlamento o da la chefo di stato, ma inkluzite en ca lasta kazo, lua nomo mustas aprobesar da la parlamento. Ultre "chefministro", altra tituli por la chefi di guvernerio povas esar, segun lando:
* kancelero - en Germania, Austria, Suisia.
* Prezidanto di la konsilantaro di ministri, quale en Italia, Peru od en l'anciena Sovietia.
* Chefo dil exekutiva konsilantaro, uzata an l'Insulo di Man, de 1961 til 1986.
* Prezidanto dil exekutiva konsilantaro, ed altra tituli.
Nuntempal epoko

**Nuntempal epoko** esas la nomo por la historiala periodo qua iras de la Franca revoluciono til nun. La homaro subisis demografiala transito, finigita por socii plu avancata (l'unesma mondo), ed ankore realiganta en la maxim parto, qua portis a kresko ultre la limiti qui impozis naturo, atinganta generaligo di konsumodi omna tipo di produkturi, servadi e naturala moyeni qui levis la vivo-nivelo por granda parto dil homaro, ma altralatere augmentis sociala e spacala neegalesi e lasas grava cirkumalaja dubiti.

Ca epoko remarkesas per la rapida transformi en l'ekonomio, socio e teknologio, nomizita Industriala revoluciono, samatempe kam destruktis preindustriala socio e konstruktis socio di klasi dominacita dal borgezaro qua kontemplis la falo di lua tradicionala antagonisti (privilejisti) e nasko e developo di nova (laborista movado), qua donacis alternativi a kapitalismo. Plu spektaklala esis mem politikala ed ideologiala transformi (Liberala revoluciono, nacionalismo, fashismo...); e chanji en politikala mapo e la maxim granda militi konocata dal homaro.

Cienco e kulturo konocas periodo di extraordinara developo, dum ke nun-tempal arto e literaturo submisir a nova komunikili, qui produktis vera identigo-krizo qua komencis kun Impresionismo ed avangardi ed ankore ne superesis.
Benjamin Mkapa

**Benjamin Mkapa** (n. ye la 12ma di novembro 1938 til la 23ma di julio 2020) esis prezidanto di Tanzania de 1995 til 2005.
Nha Trang

**Nha Trang** esas urbo en la provinco Khánh Hòa, en Vietnam, jacanta apud Maro di suda Chinia (nomizita *esta maro* en Vietnam). La nomo dil urbo anke signifikas *Esta Maro*. Segun la demografiala kontado di 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 251 km².

L'urbo esis somerala rezideyo dil imperiestro Bảo Đại. L'aeroportuo *Cam Ranh* jacas proxim ol. Ho-Chi-Minh-urbo distas 485 km sude de Nha Trang. L'urbo havas universitato (Universitato Nha Trang, fondita en 1959), e gastigas Oceanografiala Instituto e lokala laboratorio dil *Institut Pasteur*, qui realigas ciencala inquesti.

## Referi

## Extera ligilo
Nha Trang - Wikivoyage
Keny Arkana

**Keny Arkana** (n. 1982) esas kantistino di rap de Arjentinian origino. El esas parto di kolektivuro nomizita *La rage du peuple* (La rabio di populo), kreita en 2004 en NoaillesDesam, quartero en la centro di Marseille.

## Extera ligili
* Oficala reto-pagino
* La Rage du Peuple
Katolika Latina Eklezio

**Latina Eklezio** o **Romia** esas ta parto dil Katolik eklezio qua uzis la latina kam liturgia linguo e di to patriarko esas l'episkopo di Roma, la Papo, o la patriarko di Jerusalem, nomumita da papo. Quankam nuntempe ta termino esas poke uzata, ol rilatas al parto dil katolika eklezio qua uzas la latina rito ma per nacionala e regionala lingui ed anke la Bizanxa rito sude di Italia anke dependas dil Patriarko di Roma. Talamaniere, quankam omna latini esas katoliki, ne omna katoliki esas latini.

La latina eklezio esas majoritato dil katolikaro rekte regata da patriarko di Roma –anke  nomata patriarko di Ocidento, pro quo ol dependas di papo. Nam vasta teritorio esis konkerita o koloniita ed 1492 e kristanigita da latini, multa personi kredas ke omna katoliko qua esas en komunio kun la papo esas latino.
Yoshihiko Noda

**Yoshihiko Noda**, advokato e politikisto n. ye la 20ma di mayo 1957, esis chefministro di Japonia de 2011 til 2012.
Juan Antonio Escurra

**Juan Antonio Escurra**, militisto e politikisto n. ye la 6ma di mayo 1859 til la 24ma di agosto 1929, esis prezidanto di Paraguay de 1902 til 19ma di decembro 1904, kande ilu revokesis per revoluciono.

## Referi
Famino-krizo di 2011 en la Korno di Afrika

L**'Alimentala krizo di la Korno di Afrika en 2011** esis famino qua eventis en multa regioni dil Korno di Afrika pro severa sikeso qua afektis komplete la regiono di Oriental Afrika, nomizita "la plu mala sikeso en 60 yari". Ol efektigis alimentala krizo en Somalia, Etiopia e Kenia e minacis la transvivo di plu kam 12 milioni personi. Altra landi proxim la Korno di Afrika, inkluzite Djibuti, Sudan, Sud-Sudan e parti de Uganda, ank afektesis da la krizo. Internaciona agenteyi miskonocas la situaciono en Eritrea.
Juan Bautista Gaona

**Juan Bautista Gaona Figueredo**, politikisto n. 1845 til 1932, esis prezidanto di Paraguay de 1904 til 1905.
Judicial autoritato

**Judicial autoritato** o **judiciala povo** esas un ek la «povi» di ula stato, asemble kun l'exekutiva povo e la legifala povo, segun la subdividuro propozita da Montesquieu. La skopo di la judiciala povo esas grantar yusteso al civitani qui habitas la koncernata stato. Montesquieu propozis la subdividuro di la povi dil stato pos vizitir Anglia e konkluzir ke nedependanta judiciala povo povas kontrolar efikive l'ecesi da autoritatoza exekutiva povo e grantar liberesi a la civitani.

La judiciala povo administras la yusteso en la socio per uzar normi, nomizita legi, por solvar konflikti ed eventi inter individui, od inter individui e la stato. En kelka landi, e segun lo establisata da singla lando, la judiciala povo povas anke analizar kad ula lego konfliktas o ne kun la konstituco, to esas, kun la supra lego di la lando, e fine deklarar ke ta lego ne povas aplikesar, pro ke ol violacas la konstituco, t.e. ol deklaras la lego kom kontrekonstituca. En la landi qui aplikas ca sistemo, la deklaro pri kontrekonstituceso facesas da Supra Korto o da specala Konstitucala Korto. 

La strukturo di judiciala povo ordinare konsistas ek tri o plusa niveli od instanci: supra korti (la maxim alta korti), tribunali od apelo-korti, e singla judicianti. Tamen ol povas havar plusa instanci, e subdividesar segun temi: komercala korti, civila korti, kriminala korti, militala korti, edc.. La quanto de instanci o la quanto de subdividuri segun temi varias segun singla konstituco di singla lando. Ordinare, l'analizo di la procesi en l'unesma instanco facesas da singla judicianti. Se ula parto en la proceso od amba ne konkordas kun la decido, lu o li povas apelar a la duesma instanco. Eventuale, e segun lo establisata da singla konstituco, povas esar posibla apelar pri la decido dal duesma instanco a supera tribunalo od al supra tribunalo, segun la terminaro di singla lando.
Ylli Bufi

**Ylli Bufi**, politikisto n. 25ma di mayo 1948, esis chefministro di Albania de la 5ma di junio til la 10ma di decembro 1991.
Mohammed Karim Lamrani

**Mohammed Karim Lamrani**, administranto di entraprezi e politikisto n. 1919 til 2018, esis chefministro di Maroko tri foyi: de 1971 til 1972, de 1983 til 1986 e de 1992 til 1994
Jules Michelet

**Jules Michelet** (1798 til 1874) esis Franca historiisto.

Michelet, kam senpavora pioniro, integraligis l'unesma yuro, religio, arto, sentimenti e tote geografio a historial aprocho. Ed anke esis lua imensa privilejo, granda skriptisto, en la maxim romantika veino, kun superba spricadi, ecesa exaltesi, nerezistebla pasioni se ne sempre sagaca, sinso di formulo segun Chateaubriand, terorista epitomi segun Victor Hugo.
Ismail Kadare

**Ismail Kadare** (n. Gjirokastër la 28ma di januaro 1936, m. Tiranë la 1ma di junio 2024) esis Albaniana skriptisto, notora pro lua noveli. La verki da Kadare pensigas pri la relato inter diktatureso ed artisteso.

Kadare skribis sua maxim bona verki dum la maxim obskura periodi di la komunismo en Albania. Por evitar la severega censuro Kadare sucesis uzar sua timi e traumati en romani situit en altra epoki.

La verki da Ismail Kadere aparis en 45 lingui, ilua maxim famoza verko, la debuto 'La Generalo di la Mortint Armeo' (1963) esis filmigita en 1983 en Italia, kun Marcello Mastroianni en la chefa rolo di generalo Ariosto.

Kande en 1991 krulis la komunismo en Albania, Kadare migris a Francia, ube il lojis dum 33 yari.
Nacionala monumento Pipe Spring

La **nacionala monumento Pipe Spring** jacas en Usana stato Arizona, e gastigas importanta objekti historiala del Amerindiani, frua exploreri e mormona pioniri. Ol listigesis che Nacionala registro pri historiala loki ye la 15ma di oktobro 1966, e la limiti dil distrikto (parto de la monumento) expansesis en oktobro 2000.
Deseret Ranchi

La **Ranchi Deseret** esas la misiejo di l'Eklezio di Iesu Kristo dil Lasta-Dia Santi en central Florida. La Ranchi inkluzas kelka organizuri, meze li *Deseret Cattle and Citrus*, *Taylor Creek Management, East Central Florida Services, Agreserves, e Farmland Reserve*. Ol jacas 11 km este de l'Internaciona Aeroportuo di Orlando e 31 km weste de Kabo Canaveral, Florida.

Deseret Ranchi esis un ek la maxim granda ranchi por edukado di bovaro en Usa, en 2001.
Asembleyo di Salt Lake

L**'Asembleyo di Salt Lake** esas un ek l'edifici posedata dal Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi jacanta an sud-westa angulo di la placo di templo en Salt Lake City, Utah.
Komplexo di Brigham Young

Tale nomizita **komplexo di Brigham Young** esas areo di du domi en Salt Lake City, Utah, Usa. Ta domi esis rezideyi di Brigham Young de 1852 til ilua morto en 1877. Kom prezidanto dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi dum l'epoko di Mormona koloniigo dil valo Salt Lake, Young ed ilua domi esis importanta por l'expanso dil Eklezio en Utah ed en Usana westo. La domi enskribesis kom nacionala rimemorendi historiala en 1964. Li konsistas ek la nomizita "domo di Abeluyo" e la "Domo di Leono".
Mormonismo e kristanismo

**Mormonismo e kristanismo** havas komplexa teologiala, historiala, e sociologiala relato. La mormoni expresas la doktrino di mormonismo uzanta Biblala terminaro, e havas simila vidopunti pri la naturo dil rezurekto, la Duesma veno quale tradicionala kristanismo. Tamen, quankam la mormoni kredas en la Biblo kom santa skribajo, li anke kredas en la Libro di Mormon ed altra libri kom santa skribaji.
Tradukuro di la Biblo da Joseph Smith

La **Tradukuro di la Biblo da Joseph Smith** anke nomizita *l'inspirata Versiono di la Biblo*, esis tradukuro revizita di la Biblo facita da Joseph Smith, Jr., fondinto dil Movado di Lasta-Dia Santi. Smith judikis ca tradukuro "fako de lua laboro" kom profeto. Smith mortigesis ante ke lu judikis la tradukuro kompleta, tamen la maxim multa laboro facesis preske un yardeko ante.

La bazo di lua tradukuro di la Biblo esis la nomizita *King James Version*, kun kelka revizi e suplementi. Ol judikesas kom sakra texto, ed esas parto de la kanono di la Komunitato di Kristo, de la Riorganizita Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi, ed altra eklezii de la Movado di Lasta-Dia Santi. Parti ek la tradukuro da Joseph Smith ank inkluzesis en la pagino-noti e suplementi de Mormona edituro di la *King James Version*, tamen Mormona Eklezio oficale kanonizis nur kelka extrakturi qui aparas en lua Perlo di Granda Preco.
Ahmed Laraki

**Ahmed Moulay Laraki**, mediko e politikisto n. ye la 15ma di oktobro 1931, esis chefministro di Maroko de 1969 til 1971.
Tito Jackson

**Toriano Adaryll "Tito" Jackson** (n. ye la 15ma di oktobro 1953 - m. la 15ma di septembro 2024) esis Usana kantisto, muzikisto (gitaristo) e kompozisto, e membro kun lua fratuli dil bando The Jacksons (antee The Jackson 5). Il esis la 3ma ek la 9 frati Jackson.
Erik Gustaf Boström

**Erik Gustaf Bernhard Boström**, farmisto e politikisto n. ye la 11ma di februaro 1842 til la 21ma di februaro 1907, esis dufoye chefministro di Suedia: de 1891 til 1900 e de 1902 til 1905.
Ramón Freire

**Ramón Freire Serrano** (1787 til 1851) esis politikisto qua divenis prezidanto di Chili du foyi: 25ma di januaro til la 8ma di mayo 1827, e de la 7ma til la 8ma di novembro 1829. Antee, il esis Supra Chefo (*Director Supremo*) di Chili de 1823 til 1826.
Sheryl Crow

**Sheryl Suzanne Crow** (n. ye la 11ma di februaro 1962) esas Usana kantistino, kompozisitino e muzikistino di rock, folk, hip hop e country.
José Joaquín Prieto Vial

**José Joaquín Prieto Vial** (1786 til 1854) militestro e politikisto esis prezidanto di Chili de 1831 til 1841.

## Referi
Nacionala rimemorendi historiala

**Nacionala rimemorendi historiala** esas edifico, , strukturo, od objekto qua esas oficiale agnoskas da federala guvernerio di Usa por sua nacionala nivelo historiala importo. Ek di plu kam  objekti che Nacionala registro pri historiala loki nur proxim  esas en ol.
Nacionala registro pri historiala loki

**Nacionala registro pri historiala loki** esas oficala listo di federala guvernerio di Usa pri distrikti , situi, edifici, strukturi ed objekti meritanta prezervo. Proprajo listata en ta registro o en lua distrikto, povas qualifikar por taxala inciti segun la tota spensadi pro prezervar lo.
Mário Quintana

**Mário de Miranda Quintana** (30ma di julio 1906 til la 5ma di mayo 1994) esis Braziliana poeto e tradukisto. Il tradukis plua kam 130 verki, inkluzite *Mrs. Dalloway* de Virginia Woolf a la Portugalana.
Nacionala registro pri historiala loki segun tipi

Usana **nacionala registro pri historiala loki segun tipi** klasifikas sua listi da diversa **tipi di havaji**. Listigita havaji ordinare konformeskas en un ek la kin kategorii, quankam esas specala konsideri por altra tipi di havaji ke ne konvenas en lua larja kategorii od en plu specala subkategorii. La kin precipua kategorii esas: edifico, strukturo, objekto, situo e distrikto.
Carlinhos Brown

**Carlinhos Brown** (n. **Antonio Carlos Santos de Freitas** ye la 23 di oktobro 1962) esas Braziliana kantisto, kompozisto e muzikala produktisto. Il verkis kun Luís Caldas e Caetano Veloso, divenis notora dum la karnavalo di Salvador, e kreis la bando di perkuto Timbalada.
Anthony Kiedis

**Anthony Kiedis** (n. ye la 1ma di novembro 1962) esas Usana kompozisto e kantisto de la bando Red Hot Chili Peppers.
Umberto Boccioni

**Umberto Boccioni** (1882 til 1916) esis Italiana piktisto e skultisto.

La unesma obras kreita da Umberto Boccioni inter 1903 e 1907 devenis direktala de la tradicio di naturalismo aktiva en Lombardia, speciale en Milano, en la fini di la XIXa yar-cento. Un di la plu recognosebla modelos esas Francesco Filippini, quala penturi estis multe ekspozita en la artistala cirkuli di Milano.

La horizontala konstrukturo di agrikultura pejzaji, la uzo di atmosfera lumo, e la prezento di la feminina figuro en rurala e domestika kontesto — inkluzante portreti di matro — montras klara kontinueso kun la stilo konocata kom filippinismo.

Nuntempa art-historiisti rekonocas Francesco Filippini quale fundamentala inspiro-fonto por la komenca pentristala fazo di Boccioni, e difinas sua rolo quale implicita ma struktura referenco en la evoluo di lua figurativa esprim-linguo.

## Ligoj
* Al Abend (Boccioni)

## Referi
Karmenu Mifsud Bonnici

**Karmenu Mifsud Bonnici**, politikisto n. ye la 17ma di julio 1933 til la 5ma di novembro 2022, esis chefministro di Malta de 1984 til 1987.

## Referi
Paul Xuereb

**Pawlu (Paul) Xuereb**, docisto e politikisto n. 1923 til 1994, esis provizora prezidanto di Malta, de 1987 til 1989.
Toivo Mikael Kivimäki

**Toivo Mikael Kivimäki** (1886 til 1968) diplomacisto e politikisto esis chefministro di Finlando de 1932 til 1936.
Arvid Carlsson

**Arvid Carlsson** (n. 25ma di januaro 1923 en Uppsala til la 29ma di junio 2018) esis Suediana mediko, farmacologiisto e profesoro qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 2000.
Julius Wagner-Jauregg

**Julius Wagner-Jauregg** (n. **Julius Wagner Ritter von Jauregg** ye la 7ma di marto 1857 til la 27ma di septembro 1940) esis Austriana mediko qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio p medicino en 1927.
George Abela

**George Abela** (n. 22 di aprilo 1948) politikisto, esis prezidanto di Malta de 2009 til 2014. Il asumis povo en 4 di aprilo 2009.
Ċensu Tabone

**Vincent "Ċensu" Tabone** (1913 til 2012) mediko e politikisto, esis prezidanto di Malta de 1989 til 1994.
Charles Nicolle

**Charles Jules Henri Nicolle** (1866 til 1936) esis Franciana mikrabioligiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1928.
Jadranka Kosor

**Jadranka Kosor** (n. 1953) jurnalistino e politikistino esis chefministro di Kroatia de 2009 til 2011.
Nikica Valentić

**Nikica Valentić** (n. 10 di decembro 1950) politikisto esis chefministro di Kroatia de 1993 til 1995. Zlatko Hasanbegović
Usana civitaneso

**Usana civitaneso** esas legala marko qua indikas ke ulu esas civitano di Usa, qua necesigas specigiva yuri, privileji e devi. Civitaneso esas "yuro por havar yuri", nam ol servas kom fondo por fasko di posa yuri, kom la yuro di vivar e laborar en Usa e recevar federala sokursado.

## Referi

## Extera ligili
*  - artiklo pri proceso divenanta Usana civitano.
* U.S. Citizenship and Immigration Services - civitaneso moyeno centro
* studio materii por Usana civitaneso civics test
* Practice Usana civitaneso testo
Felix Wankel

**Felix Heinrich Wankel** (1902 til 1988) esis Germana injenioro qua inventis e developis la motoro Wankel.
Charles Bedaux

**Charles Eugène Bedaux** (1886 til 1944) esas un ek la maxim koloroza milionieri dum frua 20ma yarcento. Amiko kun Britaniana rejala familio e nacional-socialisti simila, amasigis fortuno pro administrado kun influi de la ciencal administrado ( Taylorismo) ed esis administrado konsultanta, larja vildo chasero ed explorero.
Jonathan Evans

**Jonathan Grant Evans**, konocita kom **Jonny Evans** (n. ye la 2ma di januaro 1988) esas Nord-Irlandana futbalisto.
Dyego Rocha Coelho

** Dyego Rocha Coelho** (n. ye la 22ma di marto 1983) esas Braziliana futbalisto qua nune ludas por Esporte Clube Bahia.
Regiono autonoma Guangxi

**Regiono autonoma Guangxi** （pinyine **Guǎngxī Zhuàngzú**） esas regiono autonoma di Popul-Republiko Chinia. Ol jacas sude de la lando, an la frontiero kun Vietnam. Olim provinco, ol divenis autonoma regiono en 1958.

Importanta etnio lokala esas Zhuangiani.
Zhuangiani

**Zhuangiani**（Chiniane: 壯族/壮族）esas etnio di Popul-Republiko Chinia qua parolas la linguo Zhuang, qua apartenas a la grupo Tai. La maxim multa ek li rezidas en l'autonoma regiono Guǎngxī Zhuàngzú. Kelk anke rezidas en la provinci Yunnan, Guangdong, Guizhou e Hunan. Li formacas un ek la 56 etniala grupi agnoskata en Popul-Republiko Chinia. Ensemble kun populi Buyi, Tay–Nùng ed altra populi qui parolas lingui Tai, li formacas grupo konocata kom populo Rao o Rau.

Esanta cirkume 18 milion individui, li esas la maxim granda minoritato di Popul-Republiko Chinia, sequata da le Hui e le Mandju. Segun Huáng Xiànfán, ca minoritato esas nativa de Guǎngxī Zhuàngzú, e posible habitas la regiono de paleolitiko.
Linguo Zhuang

**Zhuangiana** （Chiniane: 壯語/壮语） esas linguo de la familio zhuang-dong parolata per cirkume 18 milion personi, precipue en Chiniana regioni Guǎngxī Zhuàngzú, Yúnnán, Guǎngdōng, Gùizhōu ed altra regioni (Húnán, Hǎinán, Sìchuān) od altra landi (Vietnam,Tailando, Laos).
Zhuangologio

**Zhuangologio** (Chiniane: 壯學/壮学，en Zhuangiana：Cuenghhag）esas la cienco qua studias la Zhuangiani (exemple l'origino, linguo e kulturo di la Zhuangiani, ed altri). Ol relatas antropologio, etnografio, arkeologio, ekonomiko, historio, linguistiko, sociologio e etnologio.

Zhuangologio esas nova cienco. Huáng Xiànfán esas forsan la patro di zhuangologio.

## Famoza zhuangologiisti
* Huáng Xiànfán
* Huang Zengqing 
* Ban Xiouwen
* Ou Yang Ruoxiou
* Liang Tingwang
* Qin Naichang
* Qin Cailuan

## Altra branchi
* Zhuangiani
* Guǎngxī Zhuàngzú

## Referi
* Li Fuqiang:  Chiniana  Zhuangologio, Pekin, 2006. ISBN 9787105075478

## Extera ligilo
* The Zhuang Study Centre of Guang Xi University For Nationalities
Ivica Dačić

**Ivica Dačić** (n. 1966) jurnalisto e politikisto, esis chefministro di Serbia du foyi: de 2012 til 2014, e de mayo til junio 2017.
Bagui-skolo

**Bagui-skolo**（en Chiniana: 八桂學派/八桂学派）esas influanta grupo di antropologo e etnologo en Guǎngxī Zhuàngzú. Bagui-skolo emfazas la studio di historala e kulturala di la Zhuangiani.Lua membri developis metodi de historala e kulturala analizo di la Zhuangiani dum la yari 1953-1982. Ol havis signifanta influo en moderna zhuangologio. Huáng Xiànfán esas forsan la patro di bagui-skolo.

## Famoza membri
* Huáng Xiànfán 
* Huang Zengqing 
* Ban Xiouwen
* Ou Yang Ruoxiou
* Qin Cailuan

## Altra branchi
* Zhuangiani

## Referi
* Chen Jisheng：   Bagui-skolo di Chiniana etnologio, 2008.
Fusui

**Fusui**（Chiniane: 扶綏/扶绥, Zhuangiane: Fuzsuih）esas metropolo an la sudo de Popul-Republiko Chinia e komtio de Guǎngxī Zhuàngzú. Segun la demografiala kontado de 2010, ol havis  habitanti. Ol jacas an la fluvio Zuo, ed okupas cirkume 2836 km².
Najib Azmi Mikati

**Najib Azmi Mikati**, entraprezisto e politikisto n. ye la 24ma di novembro 1955, esis trifoye chefministro di Libano: de aprilo til julio 2005, de junio 2011 til februaro 2014, e de septembro 2021 til februaro 2025. Il ank esis provizora prezidanto di la lando, de oktobro 2022 til januaro 2025.
Saad Hariri

**Saad-eddine Rafiq Al-Hariri**, entraprezisto e politikisto n. ye la 18ma di aprilo 1970, esis dufoye chefministro di Libano: de 2009 til 2011, e de decembro 2016 til januaro 2020.
George Cukor

**George Dewey Cukor** (n. ye la 7ma di julio 1899 – m. ye la 24ma di januaro 1989) esis Usana cinematografisto e filmo-produktisto.
Boy George

**Boy George** (n. **George Alan O'Dowd** ye la 14ma di junio 1961) esas Britaniana kantisto e muzikisto. Ilu fondis la bando *[[Culture Club]]*.
Mary Lou Retton

**Mary Lou Retton** (n. ye la 24ma di januaro 1968) esas Usana gimnastikistino qua ganis kin medalii en l'Olimpiala Ludi en Los Angeles, 1984: 1 ora, 2 arjenta e 2 bronza.
Henry Mancini

**Enrico Nicola "Henry" Mancini** (1924 til 1994) esis Usana kompozisto, konocita por krear muzikala temi por cinematografuri quale *Breakfast at Tiffany's*, *The Creature from the Black Lagoon*, *It Came from Outer Space*, *Tarantula*, *This Island Earth*, *The Glenn Miller Story*, "La rozea pantero" (*The Pink Panther*), ed altri.
Kareem Abdul-Jabbar

**Kareem Abdul-Jabbar** (n. **Ferdinand Lewis Alcindor, Jr.** ye la 16ma di aprilo 1947) esas Usana ex-basketbalisto, e nune entrenisto di basketbalo.
Paulo Coelho

**Paulo Coelho** (n. en 1947) esas Braziliana skriptisto e muzikala kompozisto.

## Libri
* *O Teatro na Educação* (1974)
* *Arquivos do inferno* (1982)
* *Manual prático do vampirismo* (1986)
* *O Diário de um Mago* (1987)
* *O Alquimista* (1988)
* *Brida* (1990)
* *As Valkírias* (1992)
* *Na Margem do Rio Piedra Eu Sentei e Chorei* (1994)
* *O Monte Cinco* (1996)
* *Veronika Decide Morrer* (1998)
* *O Demônio e a Srta. Prym* (2000)
* *Onze Minutos* (2003)
* *O Zahir* (2005)
* *A Bruxa de Portobello* (2006)
* *O Vencedor Está Só* (2008)
* *O Aleph* (2010)
* *Manuscrito Encontrado em Accra* (2012)
Albert Claude

**Albert Claude** (1899 til 1983) esis Belgiana biologiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1974.
Edgar Douglas Adrian

**Edgar Douglas Adrian, 1ma barono Adrian**  esis Britaniana fiziologiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1932.
George Minot

**George Richards Minot** (1885 til 1950) esis Usana mediko qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1934 kun lua samlandani George Hoyt Whipple e William Parry Murphy pro lia studii pri anemio.
Gerhard Domagk

**Gerhard Johannes Paul Domagk** (1895 til 1964) esis Germaniana mikrobiologiisto e patologiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1939.
Henrik Dam

**Henrik Carl Peter Dam** (1895 til 1976) esis Dana biokemiisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1943 kun Usano Edward Adelbert Doisy.
Howard Walter Florey

**Howard Walter Florey** (1898 til 1968) esis Australiana biologiisto e mediko qua kunpremiizesis en 1945 per la Nobel-premio pri fiziologio o medicino kun Alexander Fleming, pro lia deskovro di penicilino.
Hans Spemann

**Hans Spemann** (1869 til 1941) esis Germana mediko e biologiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1935.
Henry Hallett Dale

**Henry Hallett Dale** (9ma di junio 1875 til la 23ma di julio 1968) esis Britaniana fiziologiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1936.

## Referi
Gerty Cori

**Gerty Theresa Cori** (n. 15ma di agosto 1896 en Praha, Austria-Hungaria - m. 26ma di oktobro 1957 en Saint Louis, Missouri, Usa) esis Usana biokemiisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1947 kun lua spozulo Carl Ferdinand Cori por la deskovro di la metabolio di glikogeno.

## Referi
Bernardo Houssay

**Bernardo Alberto Houssay** (1887 til 1971) esis Arjentiniana mediko e ciencisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio en fiziologio o medicino en 1947 kun Carl Ferdinand Cori e Gerty Cori.
Paul Hermann Müller

**Paul Hermann Müller** (1899 til 1965) esis Suisa kemiisto qua deskovris l'insekt-ocidilo DDT e recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1948.
Walter Rudolf Hess

**Walter Rudolf Hess** (1881 til 1973) esis Suisa fiziologiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1949.
António Egas Moniz

**António Caetano de Abreu Freire Egas Moniz** (1874 til 1955) esis Portugalana nevrologiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1949.
Daniel Bovet

**Daniel Bovet** (1907 til 1992) esis Suisian-Italiana farmacologiisto e mediko qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1957.

Daniel Bovet anke esis Esperantisto.
Maurice White

**Maurice White** (1941 til 2016) esis Usana kantisto, kompozisto e muzikisto. Il fondis la bando Earth, Wind & Fire.
George Clinton

**George Clinton** (n. ye la 22ma di julio 1941) esas Usana kantisto e kompozisto. Il fondis la bandi Parliament e Funkadelic.
Lasse Virén

**Lasse Artturi Virén** (n. en 1949) esas Finlandan atleto qua ganis du ora medalii dum l'Olimpiala Ludi en München, 1972 e du ora medalii dum l'Montréal 1976 (por 5.000-metra e 10.000-metra kurado). Ilu elektesis la "Finlandana Sportisto dil Yaro", en 1972.
Brian Eno

**Brian Peter George St. John le Baptiste de la Salle Eno** (n. en 1948) esas Britaniana kompozisto e muzikisto. Il esis membro dil bando *[[Roxy Music]]*, produktis albumi de U2 e Devo e verkis kun David Bowie, David Byrne, ed altri.

## Referi
Oliver Smithies

**Oliver Smithies**  esis Britaniana genetikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 2007.
Arthur Kornberg

**Arthur Kornberg** (1918 til 2007) esis Usana biokemiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1959, por la deskovro di DNA.
Aleksandër Meksi

**Aleksandër Gabriel Meksi**, arkeologiisto e politikisto n. 1939, esis chefministro di Albania de 1992 til 1997.
Bernard Katz

**Bernard Katz** (1911 til 2003) esis Germana-Britaniana biokemiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1970.
Autonoma regioni di Hispania

**Autonoma regiono** esas teritoriala subdividuro di Hispania qua havas autonomeso exekutiva, legifala e judiciala, simila a federala enti. Sua habitanti elektas lokala guvernisti e legifala reprezentanti.

La bazo por ta autonomeso kreesis en la konstituco di Hispania de 1978. En sua duesma artiklo, agnoskesis e grantesis yuro por autonomio a la nacionanesi e regioni qui kompozas Hispana stato.

Yen listo pri la tota regioni autonoma di Hispania.
Alexander von Humboldt

**Friedrich Wilhelm Heinrich Alexander von Humboldt** (1769 til 1859) esis Germaniana geografiisto, explorero e naturalisto.

De 1799 til 1804 ilu voyajis tra Latin-Amerika e deskriptis la regiono unesmafoye segun la moderna ciencala metodi. Il komparis unesma-foye la temperaturi di diferanta regioni di Tero ed establisis izoterma linei, e deskovris ke ta metodo esis utila por komparar la diferanta klimati.
Anthony Mamo

**Anthony Joseph Mamo**, publik oficiro e politikisto n. ye la 9ma di januaro 1909 til la 1ma di mayo 2008, esis l'unesma prezidanto di Malta. Ilu guvernis de 1974 til 1976. Ante, il esis la lasta generala guvernisto di la lando.
Naziista Germania

**Naziista Germania** o formale **Nacional-Socialista Germania** esas la komuna nomo por Germania dum l'epoko en ke ol guvernesis tra la diktatoreso da Adolf Hitler inter la yari 1933 til 1945. La nacional-socialista Germania esas responsanta por la Duesma mondomilito e la ocido de sis milioni europana Judi quo anke nomesas la Holokausto.

Lua ideologio esas partigar la stato en diversa ed ofte konkurencanta agenterii.
Max Theiler

**Max Theiler** (1899 til 1972) esis Sudafrikana biokemiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1951 por la deskovro di un vacino kontre la flava febro. Il enmigris ad Usa e recevis Usana civitaneso.
Shinya Yamanaka

**Shinya Yamanaka** (n. ye la 4ma di septembro 1962) esas Japoniana mediko qua ganis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 2012.
Maurice Wilkins

**Maurice Hugh Frederick Wilkins** (1916 til 2004) esis Britaniana biofizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1962.
Béji Caïd Essebsi

**Mohamed Béji Caïd Essebsi**, advokato e politikisto n. ye la 29ma di novembro 1926 til la 25ma di julio 2019, esis prezidanto di Tunizia de la 31ma di decembro 2014 til lua morto, ye la 25ma di julio 2019. Antee, il esis chefministro di la lando, de februaro til decembro 2011.

Ye la 22ma di decembro 2014 Essebsi elektesis prezidanto di Tunizia en l'unesma libera elekto pos Tuniziana revoluciono di 2011. Ilu vinkis l'elekto per 55,68% ek la voti, kontre lua rivalo Moncef Marzouki.

## Referi
Marcos Antonio Cabral

**Marcos Ezequiel Antonio Cabral Figueredo**, politikisto n. ye la 10ma di aprilo 1842 til la 3ma di marto 1903, esis prezidanto di Dominikana Republiko de la 10ma til la 26ma di decembro 1876.

## Referi
Wálter Guevara Arze

**Wálter Guevara Arze** (1912 til 1996) advokato, diplomacisto e politikisto esis prezidanto di Bolivia de la 8ma di agosto til la 1ma di novembro 1979.
Napolitana linguo

**Napolitana** (*nnapulitano* en la Napolitana e *napoletano* en l'Italiana) esas Latinida linguo parolata en Kampania ed en multa regioni del sudo di Italia (Abruzzo, Basilikata, Kalabria, Lazio, Molise e Puglia). Ol parolesas da plu kam 7,8 milion personi.
Mohamed Ghannouchi

**Mohamed Ghannouchi**, politikisto (n. 1941) esis chefministro di Tunizia de 1999 til 2011. Il anke esis provizora prezidanto, de la 14ma til la 15ma di januaro 2011, pos la renunco di Zine El Abidine Ben Ali.
Serge Haroche

**Serge Haroche** (n. 1944) esas Franca fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 2012.

## Referi
Edward Calvin Kendall

**Edward Calvin Kendall** (1886 til 1972) esis Usana biokemiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1950.
François Jacob

**François Jacob** (17ma di junio 1920 til 19ma di aprilo 2013) esis Franca mediko e biologiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1965.

## Referi
Ragnar Granit

**Ragnar Arthur Granit** (1900 til 1991) esis Sueda mediko e fiziologiisto naskinta en Finlando. Ilu recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1967, por la deskovro di fiziologiala e kemiala procedi qui eventas en okulo dum vidado.
Max Delbrück

**Max Ludwig Henning Delbrück** (1906 til 1981) esis Germanian-Usana biofizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1969.

]
Karl von Frisch

**Karl Ritter von Frisch** (1886 til 1982) esis Austriana zoologiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1973.
Nikolaas Tinbergen

**Nikolaas Tinbergen** (1907 til 1988) esis Nederlandana zoologiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1973.
Christian de Duve

**Christian René de Duve**, n. ye la 2ma di oktobro 1917 til la 4ma di mayo 2013, esis Angla-Belgiana biokemiisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1974 kun Albert Claude e George Emil Palade.
David Baltimore

**David Baltimore** (n. ye la 7ma di marto 1938) esas Usana biologiisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1975 kun Renato Dulbecco e Howard Martin Temin.
Howard Martin Temin

**Howard Martin Temin** (1934 til 1994) esis Usana genetikisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1975 kun Renato Dulbecco e David Baltimore.
Baruj Benacerraf

**Baruj Benacerraf** (1920 til 2011) esis Venezuelana mediko qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1980.
Bengt Ingemar Samuelsson

**Bengt Ingemar Samuelsson** (n. ye la 21ma di mayo 1934 til la 5ma di julio 2024) esis Sueda biokemiisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1982, kun Sune Bergström e John Robert Vane.
Eric Frank Wieschaus

**Eric Frank Wieschaus** (n. 1947) esas Usana biologiisto qua ganis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1995.
Rolf M. Zinkernagel

**Rolf Martin Zinkernagel** (n. 1944) esas Suisa imunologiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1996.
Stanley Cohen

**Stanley Cohen** (n. ye la 17ma di novembro 1922 til la 5ma di februaro 2020) esis Usana nevrologiisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1986 kun Rita Levi-Montalcini.
Niels Kaj Jerne

**Niels Kaj Jerne** (1911 til 1994) esis Dana mediko qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1984.
Torsten Wiesel

**Torsten Nils Wiesel** (n. ye la 3ma di junio 1924) esas Sueda neurofiziologiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1981.
Jean Dausset

**Jean Baptiste Gabriel Joachim Dausset** (1916 til 2009) esis Franca mediko qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1980.
Thomas Madsen-Mygdal

**Thomas Madsen-Mygdal** (1876 til 1943) agrokultivisto e politikisto esis chefministro di Dania de 1926 til 1929.
Edmond Henri Fischer

**Edmond Henri Fischer** (n. ye la 6ma di aprilo 1920 til la 27ma di agosto 2021) esis Suisa-Usana biokemiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1992.
Jens Otto Krag

**Jens Otto Krag** (1914 til 1978) politikisto esis chefministro di Dania du foyi: de 1962 til 1968 e de 1971 til 1972.
Hilmar Baunsgaard

**Hilmar Tormod Ingolf Baunsgaard** (1920 til 1989) politikisto esis chefministro di Dania de 1968 til 1971.

## Referi
Paul Greengard

**Paul Greengard** (n. ye la 11ma di decembro 1925 til la 13ma di aprilo 2019) esis Usana mediko qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 2000.
Richard Timothy Hunt

**Richard Timothy "Tim" Hunt** (n. 1943) esas Britaniana biokemiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 2001.
Allan McLeod Cormack

**Allan McLeod Cormack** (1924 til 1998) esis Sudafrikan-Usana fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1979.
Erwin Neher

**Erwin Neher** (n. 1944) esas Germana biofizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1991.
Netolerebla agadi

**Netolerebla agadi** (Angle: *Intorelable Acts*) esis la nomo di la legi emisita en 1774 dal Britaniana parlamento pro la kontinua deskontento en la Dek e tri kolonii, precipue Boston, pos la nomizita ''Boston Tea Party''. Britaniani nomizis ta legi kom *Coercive Acts* (Koercitiva legi) o *Punitive Acts* (Punitiva legi). Ta akti aceleris la procedi qui kulminis en l'Usana nedependo-milito e la formado di Unesma kontinentala kongreso.
Usana nedependo-milito

L**'Usana nedependo-milito** esis la konflikto pri la nedependo di la Dek e tri kolonii di Britania en Nord-Amerika, qua eventis de 1775 til 1783, e finis pos la vinkeso Britaniana en la batalio di Yorktown e pose la signato di la Traktato di Paris, qua agnoskis la nedependo. Ol esis la militala konflikto di Usana Revoluciono.

Pos 1765, kreskis la diferi politikala e filozofiala inter Britania e lua kolonii. La nomizita "patrioti" protestis kontre la decidi pri augmento di imposti en la kolonii sen la partopreno di lia reprezentanti en la Parlamento Britaniana. La protesti kulminis kun la nomizita "Teo-festo di Boston", kande kolonieri travestiita quale indijeni invadis la portuo di Boston e destruktis buxi plenigita per teo.

Videz anke: Batalii di Lexington e Concord
Teo-festo di Boston

**Bostona tea festo** (Angliane: *Boston Tea Party*) esas evento ye 16 di decembro 1773, kande en Boston-portuo habitanti travestita quale amerindiani jetis al maro 342 kesti di teo, qui transportis Britaniana Kompanio di Westal Indii (Angliane *East India Company*). Li protestis per to kontre plualtigo di imposti por teo, quon postulis Granda Britania.

Bostona tea festo esis preludo di batalio di Usana kolonii kontre Granda Britania, qua guidis al nedependo di Usa.

Vorto-ludante pri la fakto ke l'Angliana vorto "Party" povas signifar sive "festo" sive "partiso", dextrema faciono dil moderna usana republikana partiso nune nomizas su teo-partiso.
Kontinentala kongreso

**Kontinentala kongreso** esas la nomo per qua konocesis du intersequanta korpi de reprezenteri de la dek e tri kolonii dum la 18ma yarcento en Britaniana Nord-Amerika.

* L'Unesma kontinentala kongreso asemblis de la 5ma di septembro til la 26ma di oktobro 1774.
* La duesma kontinentala kongreso asemblis ye 10 di mayo 1775 til la ratifiko dil Artikli di kunfederuro ye l'1ma di marto 1781.

Pri ratifiko dil artikli, la Kontinentala kongreso sucedesis dal unesma legifanta guverno di Usa.

La Kongreso di Kunfederuro funcionis de l'1ma di marto 1781 til l'unesma Usana konstitucala governo esis agiva ye la 4ma di marto 1789. Membreso al duesma kontinentala kongreso  transiresis automate al Kongreso di la Kunfederuro.

Komence kreita por koordinar komuna respondo al Netolerebla agadi, la Kontinentala kongreso konvertis su en guvernala korpo dil nova naciono kande la konflikto kun Britania expansis til transformar su en l'Usana nedependo-milito‎. Finita la milito, la membri di kongresi funcionis kom guvernala korpo di Usa riorganizita kom nova nacionala legifinta korpo.

## Bibliografio
* Bancroft, George. *History of the United States of America, from the discovery of the American continent.* (1854-78), vol. 4-10 reta versio (Angle)
*Miller, John C. *Triumph of Freedom, 1775-1783* (1948) reta versio (Angle)
*Miller, John C. *Origins of the American Revolution* (1943) reta versio (Angle)
Jenny Shipley

**Jenny Shipley** (n. 1952) profesorino e politikistino esis chefministro di Nova-Zelando de 1997 til 1999.
Julius Axelrod

**Julius Axelrod** (1912 til 2004) esis Usana biokemiisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri medicino o fiziologio en 1970 kun Ulf von Euler e Bernard Katz pro la deskovro di nevrotransmisili.
Sybil Ludington

**Sybil Ludington**  filiino di kolonelo Henry Ludington, esis heroino di Usana nedependo-milito. El divenis konocata pro lua noktala kavalko ye la 26ma di aprilo 1777 por alertar l'Usana koloniana forci pri la proximigo di Britaniani.