open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Atomium

La **Atomium** esas edifico en Bruxel, Belgia originale konstruktita por *[[Expo 58]]*, la Mondo-Ferio di 1958.  Desegnita dal injenioro André Waterkeyn ed arkitekti André e Jean Polak, olua alteso esas 102 m.  Olua non 18 metri-diametra stal-kovrita sferi esas konektita tale ke la edifico havas la formo di celulo de fero-kristalo, plugrandigita 165 miliard-foye.  Ol esas nun muzeo.

Tubi di diametro 3 m konektas la sferi alonge la 12 bordi dil kubo ed omna ok vertici a la centro.  Li inkluzas eskalero, eskalatori ed elevatoro (en la centrala, vertikala tubo) por permisar aceso a la kin habitebla sferi qui kontenas expozeyi ed altra publika spaci.  La supra sfero inkluzas restorerio kun panoramala vido di Bruxelles.  CNN nomizis ol la maxim bizara edifico en Europa.

En la 1950a yari, fido a ciencala progreso esis granda, e strukturo qua reprezentas atomi selektesis por enkorpigar lo.  La *Atomium* reprezentas non fer-atomi forme di uneso-celulo di fero-kristalo, plugrandigita 165 miliard-foye.

Malgre ke la *Atomium* reprezentas fero-celulo, la buli originale kovresis per aluminio.  Pos la rinovigi di 2004-2007, tamen, la aluminio remplasesis per stalo.  Pluse, dum ke la temo dil *Atomium* selektesis por reprezentar la entuziasmo dil Atom-epoko, fero ne uzesas e ne povas uzesar kom fuelo en nukleala reakti.

Rinovigo dil *Atomium* komencis en marto 2004; ol klozesis a la publiko en oktobro, e restis klozita til 18ma februaro 2007.  La rinovigi inkluzis remplasigar la aluminia folii sur la sferi per stalo.  Por helpar pagar la rinovigi, la olda aluminio vendesis a la publiko kom suveniri.  Triangulala peco di longeso cirkume 2 metri vendesis po €1.000.
Republiko Venezia

La **Republiko di Venezia** (italiana: *Repubblica di Venezia*; veneziana: *Repùblica Vèneta)*; tradicionale konocata kom la *Maxim Serena Republiko di Venezia* (italiana: *Serenissima Repubblica di Venezia* o *La Serenissima*; veneziana: *Serenìsima Repùblica Vèneta*) esis suverena stato e marbordala republiko en nordesta Italia, quo existis dum yarmilo inter la 8ma yarcento e la 18ma yarcento.

Ol fondesis en la laguno-komunesi dil historiale prosperoza urbo Venezia.  Ol esis importanta europana ekonomiala e komercala povo dum la Mezepoko e la Renesanco.

La Veneziana urbo-stato fondesis kom sekura refujeyo por homi qui eskapis persekuto en kontinentala Europa pos la falo dil Romana Imperio.  Dum sua frua yari, ol prosperis per la salo-komerco.  Dum posa yarcenti, la urbo-stato establisis talasokratio.  Ol dominacis komerco sur la Mediteraneo, inkluzante komerco inter Azia, Europa e Nord-Afrika.  La Veneziana mararmeo uzesis en la Kruco-militi.

Venezia atingis teritoriala konquesti alonge la Adriatika Maro.  La urbo esis hemo di richega komercanto-klaso, qui patronesis reputita arto ed arkitekturo alonge la laguni dil urbo.  Veneziana komercanti esis influiva financisti en Europa.  La urbo esis anke la naskeyo di importanta europana exploreri, inkluzante Marco Polo, ed anke la klasika kompozero Vivaldi.

La republiko regnesis da la *[[Dojo]]*, qua elektesis da la membri di la Granda Konsilistaro di Venezia, la parlamento.  La regnanta klaso esis oligarkio de komercanti ed aristokrati.  Venezia ed altra italiana marbordala republiki pleis chefrolo en la nutrado di kapitalismo.  Veneziana civitani generale suportis la sistemo guvernala.  La urbo-stato impozis strikta legi ed employis senkompata taktiki en la karceri.

La aperto di nova komerco-voyi ad Amerika ed Est-India per la Atlantika Oceano signalis la komenco dil dekado di Venezia kom republiko.  Ol sufris vinkesi dal mararmeo dil Otoman-Imperio.  En 1797, la lando koloniigesis da Austria e Francia, pos invado da Napoleon Bonaparte.  Venezia divenis parto di unionita Italia en la 19ma yarcento.
Vertumnus (pikturo)

**Vertumnus** esas pikturo dal manierista piktisto Giuseppe Arcimboldo produktita en Milano c. 1590–1591.

La pikturo esas lua maxim famoza verko ed esas portreto di la Santa Romana Imperiestro Rudolf II ri-imaginita kom Vertumnus, la Romana deo di metamorfosi en naturo e vivo; la frukti e legumi simbolizas la abundo dil Ora Epoko dum la regno dil Imperiestro.

De fore, la kapricoza pikturi da Arcimboldo forsan aspektas quale portreti, ma li kompozesas uzante legumi, libri, planti, koquo-utensili, olei, frukti, mar-animali, animali ed arboro-radiki, singla objekto selektita por krear impresiono dil anatomiala traiti di homala vizajo. La portreto dil imperiestro esas kreita ek planti - flori e frukti di omna sezoni: gurdi, piri, pomi, cerizi, vitberi, frumento, artichoki, pizosheli, maizo, onyoni, kaulo-folii, kastani, figi, morusi, pruni, grenadi, diversa kukurbiti ed olivi.

La portreto di Rudolf esas kompozita ek frukto, legumi e flori por simbolizar la perfekta equilibro e harmonio kun naturo reprezentita da lua regno.  Ica portreti esis expreso dil facineso dil Renesanco-mento pri enigmati e lo bizara. La tradicionala religiala temi da Arcimboldo pose obliviesis, ma lua portreti di homala kapi kompozita ek objekti grande admiresis tatempe.

La pikturo *Vertumnus* apartenas la kolekturo che Kastelo Skokloster, en Suedia.
The Pirate Bay

**The Pirate Bay** (ofte abreviata **TPB**) esas enreta indexo di dijitala kontenajo de filmi e molvaro, fondita en 2003 dal sueda pensotanko *[[Piratbyrån]]*, ube vizitanti povas serchar, deskargar e kontributar "magneto"-ligili e "*torrent*"-dokumenti, qui faciligas interegala ("*[[peer-to-peer]]*") kopiado inter uzanti dil protokolo *[[BitTorrent]]*.

En aprilo 2009, la fondinti dil situo - Peter Sunde, Fredrik Neij e Gottfrid Svartholm - kondamnesis en la proceso "The Pirate Bay" en Suedia pro helpir ye violaco di kopiyuro, e punisesis per un yaro en karcero ed amendo.  En ula landi, interreto-provizerii imperesis blokusar aceso a la situo.  Pose, "''proxy''"-situi provizas aceso ad ol.  Fondinti Svartholm, Neij, Sunde e Lundström omna liberigesis en 2015 maxim tarde.

*The Pirate Bay* acendis kontroversi e diskuti pri legala lateri di dokumento-kopiado, kopiyuro, e liberesi, e divenis platformo por politikala inicii kontre establisita legi pri intelektala proprietajo, e centrala figuro en la movado kontre kopiyuro.   La situo sufris plura ataki e domen-sizi, e chanjis a serio de nova ret-adresi por dure funcionar.
Azulejo

**Azulejo** (pr. *azuleju*) esas formo di hispana e portugalana surpiktita stan-glacita ceramika karelajo.  *Azulejos* trovesas sur la internajo ed exterajo di kirki, palaci, ordinara domi, skoli, e nunadie, restorerii, drinkeyi e mem fervoyo-stacioni.

Olim li uzesis ne nur kom ornamentala arto-formo, ma anke havis specala funciono, exemple temperaturo-jerado en hemi.

Esas anke tradiciono di produktar oli en olima hispana e portugalana kolonii en Nord-Amerika, Sud-Amerika, Goa, Afrika (Angola e Mozambik), ed en la Filipini.

Oli ankore esas importanta elemento di portugalana arkitekturo nam li aplikesas adsur muri, pavimenti e mem plafoni.  Multa *azulejos* naracas importanta e kulturala periodi di portugalana historio.
Wivenhoe-Parko (pikturo)

**Wivenhoe-Parko** esas pikturo di angla peizajo-parko, la domeno di la Rebow-familio, dal angla romantika piktisto John Constable (1776–1837).

John Constable naskis en la komtio Suffolk, e konocesas precipue pro lua peizajo-pikturi, aparte la peizaji di la ruro ube il pasis sua puereso.  Lua pikturi nun egardesas inter le maxim populara e valoroza en britana arto.

La *[[National Gallery of Art (Washington DC)|National Gallery of Art]]* en Washington DC konservas ica pikturo kom un ek sua maxim vidinda verki:

"Plezanta sento di tranquileso e harmonio permeas ica peizajo di quaze fotografiala klareso.  La granda arei de brilanta sunlumo e koldeta ombro, la nerekta lineo dil fenco, e la bela equilibro de arbori, prato, e rivero montras la kreiva sintezo dal artisto di la reala situo."

La pikturo komisesis dal proprietanto di Wivenhoe-Parko, Mayoro-General Francis Slater-Rebow, bona amiko dil patro dil artisto, Golding Constable.  Wivenhoe-Parko esas 81 hektari de parklando en Essex, komprita da la Rebow-familio ante 1734.  Slater-Rebow komisis plura pikturi de Constable, inkluzanta portreto di lua filiino en 1812.  El anke aparas en ca pikturo, en asno-chareto sinistre.  Per ica pikturo, finita en septembro 1816, la artisto ganis sat multa pekunio por mariajesar a sua amoranto, Mary Bicknell en oktobro 1816.
Paquetá

**Paquetá** esas insulo an la bayo di Guanabara qua apartenas al urbo Rio de Janeiro. Entote ol havas 1,5 km² di surfaco totala e 4 500 habitanti.

La maxim multa habitanti de l'insulo verkas en Rio de Janeiro, ed arivas en la centro del urbo per katamarani o per hidrofolii. Pro la mikra disti por parkurar, l'insulo ne havas automobili, nur chari e bicikli uzesas. Dum la semanofini, multa turisti de Rio de Janeiro e de altra loki vizitas l'insulo.
Markthal (Rotterdam)

La **Markthal te Rotterdam** (Merkato-halo di Rotterdam) esas rezidala e butikala edifico kun interna merkato-halo, situita inter la stradi Binnenrotte, Hoogstraat e Blaak en Rotterdam, Nederlando.

Ol apertesis ye 1ma oktobro 2014 da Rejino Máxima.  Ultre surkovrita merkato la komplexo kontenas 228 apartamenti, 4600 m² de butikospaco, 1600 m² de restorerii e gareyo por plu kam mil automobili.

La *Markthal* desgnesis dal arkitekto-firmo MVRDV.  La griza naturpetra edifico havas arkoformo quale kavalfero.  Ol havas an amba facii vitra fasado.  La laminita vitropaneli, di qui la maxim multa esas quadrata di larjeso 148,5 centimetri, pendas en kabloreto-fasado di alteso 34 metri e larjeso 42 metri, tale la maxim granda en Europa.  Singla fasado havas 26 vertikala e 22 horizontala kabli.

La interna fasado di la *Markthal* kovresas per artoverko di grandeso 11.000 m² da Arno Coenen ed Iris Roskam, titulizita *Hoorn des Overvloeds*.  Ica titulo referas la *[[Cornucopia]]*, korno ek Romana mitologio qua simbolizas abundo e sacieso.  La verko montras plugrandigita frukti, legumi, grani, fishi, flori ed insekti.  En la fundo esas videbla anke la *St. Laurenskerk* kun turmi.
Pygmalion (teatrajo)

**Pygmalion** esas teatrajo da George Bernard Shaw, nomizita pro greka mitologiala figuro.  Ol unesme prizentesis sur ceneyo a la publiko en 1913.

Profesoro di fonetiko Henry Higgins parias ke il povas edukar desordinita "*Cockney*"-a floro-vendistino, Eliza Doolittle, aceptesar kom dukino che garden-partio di ambasadisto per docar ad el asumar semblo di jentileso, di quo la maxim importanta elemento, segun Higgins, esas perfekta parolo.  La dramato esas satiro di la rigida britana klaso-sistemo lora e komentaro pri la nedependo di mulieri.

En anciena greka mitologio, Pygmalion amoreskis un ek sua skulturi, quo lore viveskis.  La generala ideo di ta mito esis populara temo por angla dramatisti dil Viktoriana epoko, inkluzante influanto di Shaw, W. S. Gilbert, qua skribis sucesoza dramato fondita sur la rakonto "*[[Pygmalion and Galatea]]*" unesme prizentita en 1871.  *Pygmalion* adaptesis plurafoye, remarkinde kom la muzikalo *[[My Fair Lady]]* ed olua filmo-versiono.

Shaw mencionis ke la karaktero Professoro Henry Higgins inspiresis da plura britana profesori di fonetiko dum ta epoko: Alexander Melville Bell, Alexander J. Ellis, Tito Pagliardini, ma avan ti omna, la disputema Henry Sweet.

Shaw skribis la teatrajo en 1912 e lektis ol a famoza aktorino Sno. Patrick Campbell en junio.  El konsentis plear, ma elua maladeso kontributis a tardigo dil pleo en London, Anglia.  Ol pleesis che la Hofburg-Teatro en Wien ye 16ma oktobro 1913, per germana tradukuro.  Ol pleesis en Nov-York ye 24ma marto 1914 che la Irving Place Teatro.  Ol unesmafoye pleesis en London ye 11ma aprilo 1914, che la His Majesty's Teatro di Sir Herbert Beerbohm Tree kun Sno. Campbell kom Eliza Doolittle e Sro. Tree kom Higgins; la unesma di 118 plei.
Old Man (kansono)

"**Old Man**" esas kansono skribita e pleita da Neil Young en sua albumo di 1972 *Harvest*.  "*Old Man*" editesis kom disketo da *[[Reprise Records]]* en printempo di 1972, ed atingis no. 31 en la usana rango *[[Billboard Hot 100]]* dum la semano fininte ye 3ma junio.

La kansono skribesis por la pordisto di la *Northern [[Kalifornia|Kalifornia]] Broken Arrow Ranch*, komprita da Young po $350.000 en 1970.  La kansono komparas la vivo di yuna viro kun ta di olda viro, e montras ke la yuna viro havas, ulgrade, la sama bezoni kam la olda.  James Taylor pleis sis-korda banjo (akordigita quale gitaro) e kantis, e Linda Ronstadt anke kunkantis.  En la filmo *[[Heart of Gold (filmo)|Heart of Gold]]*, Young introduktas la kansono tale:

"Cirkum ta tempo kande me skribis ("*Heart of Gold*") e me esis turanta, me anke -- esinte richa "*[[hippie]]"* unesmafoye -- jus komprabis rancho, e me ankore lojas ibe hodie.  Esis paro lojinta ibe qui esis la pordisti, olda viro Louis Avila e lua spozino Clara.  Esis olda blua *[[Jeep]]* ibe, e Louis vehigis me en ol.  Ni atingis la suprajo di la loko, ube esas lago qua nutris la pastureyi, ed il dicis, "Or, explikez a me, quale yuna viro quala vu havas la pekunio por komprar ica tereno?"  E me respondis, "Or, me esas nur fortunoza, Louie"  Ed il diis, "Or, to esas lo maxim extraordinara quon me ultempe audis."  E me skribis ica kansono ("*Old man*") por lu."
Šiprage

**Šiprage** esas vilajeto (antee, urbo) en Bosnia e Herzegovina.

De 1992 til 1996 ol siejesis dum la milito di Bosnia.
## Climático

## Habitantaro

Arkivo:Grafika.png


## Referi
Piet Hein (ciencisto)

**Piet Hein** (16ma decembro 1905 - 17ma aprilo 1996) esis dana matematikisto, inventero, desegnero, autoro, e poeto, qua ofte skribis sub la Anciena Nordana pseudonimo "Kumbel" quo signifikas "tombo".  Lua kurta poemi, konocata kom *gruks* o *grooks* (dana: *gruk*), unesme apareskis en la diala jurnalo "*[[Politiken]]*" kurte pos la Nazi-okupo en aprilo 1940 sub la pseudonimo "Kumbel Kumbell".

Hein, direta decendanto di Piet Pieterszoon Hein, la 17ma-yarcenta nederlandana navala heroo, naskis en København, Dania.  Il studiis che la Instituto por Teoriala Fiziko che la Universitato di København (plu tarde la Niels Bohr-Instituto) e che la Teknikala Universitato di Dania.  Yale-Universitato en Usa grantis a lu honorumala doktoreso en 1972.  Il mortis che sua hemo sur Funen, Dania en 1996.
Neil Young

**Neil Percival Young** OC OM (12ma di novembro 1945) esas kanadana kantisto, kansonifero, muzikisto, produktisto, direktisto e filmoskribisto.

Young unesme pleis en grupo qui pleis instrumentali da le *[[The Shadows|Shadows]]* en Kanada en 1960.  En 1966, pos kurta membreso di le *[[The Mynah Birds|Mynah Birds]]* di Rick James , il translojis a Los Angeles, ube il formacis *[[Buffalo Springfield]]* kun Stephen Stills, Richie Furay ed altri.  Young ja editabis du solo-albumi kande il adheris *[[Crosby, Stills & Nash]]* en 1969, plus du kom membro di *Buffalo Springfield*.  De lua frua solo-albumi e ti kun sua grupo *[[Crazy Horse]]*, Young registragis konstanta serio de albumi, kelkafoye disputanta kun la disko-kompanio.

La ofte distordita elektrala gitar-arto da Young, profunde personala liriki e signaturala tenoro-voco trafluas lua longa kariero.  Young anke pleas piano e bokoharmoniko en multa albumi qui freque kombinas *[[Folk-muziko|folk]]*, *[[rock]]*, *[[blues]]* ed altra muzikala stili.  Famoza pro emocala buraski e lacerar kansono-plelisti, Young ofte pleas akustikala versioni di kansoni che un spektaklo ed elektrala versioni che altri.  Pro lua gitar-arto, aparte kun *Crazy Horse*, il ganis la nomo "Baptopatro di *[[Grunge-muziko|Grunge]]*" e to duktis a lua albumo di 1995 *[[Mirror Ball]]* kun *[[Pearl Jam]]*.

Young direktis (o kundirektis) filmi sub la pseudonimo Bernard Shakey, inkluzite *Journey Through the Past* (1973), *Rust Never Sleeps* (1979), *[[Human Highway]]* (1982), *Greendale* (2003), e *CSNY/Déjà Vu* (2008).  Il anke kontributis a la muziko di la filmi *Philadelphia* (1993) e *Dead Man* (1995).

Young recevis plura *[[Grammies|Grammy]]* e *[[Juno-premio|Juno]]-*premii.  La *[[Rock & Roll Hall of Fame]]* instalis lu dufoye: kom solo-artisto en 1995 ed en 1997 kom membro di *Buffalo Springfield*.  En 2000, la revuo *[[Rolling Stone (revuo)|Rolling Stone]]* deklaris ke Young esis la 34ma maxim bona *[[Rock|rock 'n roll]]-*artisto di omna tempo.

Il habitas Kalifornia depos la 1960a yari ma retenas kanadana civitaneso.  Il grantesis la *[[Order of Manitoba]]* ye julio 14ma 2006, ed *[[Officer of the Order of Canada]]* ye decembro 30ma 2009.

### Kansoni da Neil Young
* Old man

### Albumi da Neil Young
* *Harvest* (1972)
U-Bahn di München

La **U-Bahn di München** esas sistemo di elektrala rapida transporto en München, Germania.  "U-Bahn" esas la germana kurtigo di *Untergrundbahn* o "subtera fervoyo".

La *U-Bahn di München* komencis funcionar en 1971.  Ol jeresas da la municipale proprietata ''Münchner Verkehrsgesellschaft'' o MVG.  La reto esas integrigita aden la *[[Münchner Verkehrs- und Tarifverbund]]* o MVV ed interkonektita kun la sistemo S-Bahn di München.  La U-Bahn di München nun kontenas ok linei, servanta 96 stacioni (100 stacioni se quar interchanjo-stacioni kun aparta niveli por diferanta linei kontesas dufoye) e 103,1 kilometri de voyi.

La reto havas 103,1 kilometri de aktiva voyo e cent stacioni.  En 2014, 390 milion pasajeri vehis per la *U-Bahn*.  La treni voyajas ye rapidesi til 80 kilometri/horo, la maxim alta rapideso di omna germana *U-Bahn*.  Esas nula kontinua funciono dum la nokto (pauzo de 1 til 4 am, 2 til 4 am dum semanfini) ecepte ye specala dati quala Nova Yaro.

Nuntempe, nur la U6-lineo transiras la municipala frontiero al urbo Garching.

Ecepte la linei U5 ed U6, omna linei funcionas tote subtere.  U5 nur emersas ye la suda termino Neuperlach-Süd; U6 en la norda segmento de Studentenstadt (ecepte stacioni e tuneli ye Garching e Garching-Forschungszentrum).

Esas tri "lineo-familii", qui konsistas ek du linei kun komua voyo en la urbo-centro. La kloktabeli di ca linei koordinesas tale ke treni arivas reguloze che la komuna segmento.

Generale treni che la *U-Bahn* arivas omna du, kin, dek o duadek minuti, depende la kloko.
Robert Plant

**Robert Anthony Plant** (n. ye la 20ma di agosto 1948) esas Angla kantisto, kompozisto e muzikisto, e fondinto di la bando Led Zeppelin.
Brooklyn

**Brooklyn** (pr. *bruklin*) esas la maxim populoza distrikto di Nov-York-Urbo, kun evaluita 2.636.735 rezidantI en 2015.  Ol havas frontiero kun la distrikto Queens en la sudwesta parto di Long Island.

Depos 1896, Brooklyn havas la sama frontieri kam la **komtio Kings**, la maxim populoza komtio en la usana stato Nov-York, e la duesma maxim dense populoza komtio en Usa, dop la komtio Nov-York (equivalanta la distrikto Manhattan).

Kun land-areo de 180 km2 ed aquo-areo de 67 km2, komtio Kings esas la quaresma maxim mikra komtio di Nov-York segun land-areo e triesma segun tota areo, ma ol esas duesma maxim granda dil kin distrikti.  Hodie, se Nov-York-Urbo dissolvesus, Brooklyn esus la triesma maxim populoza urbo en Usa, dop Los Angeles e Chicago.

Brooklyn esis nedependanta muncipigita urbo til januaro 1ma 1898 kande, pos longa politikala kampanio dum le 1890, segun la nova Municipala Charto di "Granda Nov-York", Brooklyn kombinesis kun la altra urbi, distrikti e komtii por formacar la moderna "Urbo di Nov-York" kun sua kin distrikti.

La distrikto tamen mantenas distinta kulturo.  Multa vicineyi di Brooklyn esas etniala inkluzaji.  La oficala moto, videbla en la sigluro e flago, esas "*Eendraght Maeckt Maght"* quo en frua moderna nederlandana signifikas "Uneso produktas forteso".

En la unesma yardeki dil 21ma yarcento, Brooklyn experiencis renesanco kom *[[Avantgarde|avant garde]]* destino por *[[Hipster|hipsters]]*, kun akompananta richesko, e dramatala augmenti di dom-preci.  Depos 2010, Brooklyn evolucionis aden prosperanta nabo di entreprezo e teknologio-firmi, ed anke di posmoderna arto e desegno.

### '''Historio'''
La historio dil europana kolonio en Brooklyn duras plu kam 350 yari.  Ol komencis en la 17ma yarcento kom urbeto nederlandana "*Breuckelen*" an la Esta Rivero, kreskis a sat granda urbo en la 19ma yarcento, e kombinesis en 1898 kun Nov-York-Urbo (lore restriktita a Manhattan e parto di la Bronx), la cetera rural arei di komtio Kings, e la rural arei di Queens e Staten Island, por formacar la moderna Urbo di Nov-York.

### '''Sis nederlandana urbi'''
La nederlandani esis la unesma europani qui koloniigis la westa bordo di Long Island, lore habitita da le Lenape, indijena populo.  La kolonio "*Breuckelen*", nomizita pro Breukelen, Nederlando, esis parto di Nova Nederlando, e la *[[West-Indische Compagnie]]* quik establisis la sis originala parokii:
* Gravesend: en 1645, koloniigita da angla dicipuli dil anabaptisto, Lady Deborah Moody, forsan pro Gravesend, Anglia, o 's-Gravenzande, Nederlando
* Brooklyn Heights: kom "*Breuckelen*" en 1646, pro la urbo nun espelata "Breukelen", Nederlando
* Flatlands: kom "*Nov-Amersfoort*" en 1647
* Flatbush: kom "*Midwout*" en 1652
* Nov-Utrecht: en 1657, pro la urbo Utrecht, Nederlando
* Bushwick: kom "*Boswijck*" en 1661
La chefurbo dil kolonio, Nov-Amsterdam, trans la Esta Rivero, obtenis sua charto plu tarde kam la vilajo Brooklyn, en 1653.  En la vicineyo Marine Park situesis la unesma mareo-muelilo di Nord-Amerika.  Ol konsruktesis da la nederlandani, e la fundamento esas ankore videbla hodie.  Tamen, la areo ne formale urbigesis.
Surveyor 3

**Surveyor 3** esis kosmosondilo di Usa, la triesma de la Surveyor-projeto por demonstrar la praktikebleso di dolce atingar la surfaco di la luno.

Surveyor 1 atingis la surfaco e fotografis la tereno; Surveyor 2 faliis, kolizionante kun la luno. Surveyor 3 esis lansata ye 17 di aprilo 1967, e ye 20 di aprilo ol atingis la surfaco. Ol havis instrumento por exkavar specimeno di sulo de la surfaco, qua esis fotografita; to sucesoze funcionis.

Surveyor 3 esis vizitata dum la misiono di Apollo 12 en novembro 1969, e parti de la sondilo esis prenata e retro-portata a Tero por exameneso.
Adama Barrow

**Adama Barrow**, entraprezisto e politikisto n. ye la 16ma di februaro 1965, esas la nuna prezidanto di Gambia
North Sea Jazz Festival

La **North Sea Jazz Festival** esas yarala muzikfestivalo quo organizesas dum la duesma semanfino di julio.

Til 2005 la festivalo eventis che la *[[World Forum (Den Haag)|World Forum Convention Center]]* en Den Haag (lore nomizita *Congresgebouw)*; de 2006 ol eventas che *[[Ahoy (Rotterdam)|Ahoy]]* en Rotterdam.  Depos 2013 la festivalo oficale havas la nomo *Port of Rotterdam North Sea Jazz Festival*.

La tri-dia festivalo fondesis da Paul Acket, komercisto e jaz-amanto, qua dum la 1960a yari sucesis per la muzikrevui *Muziek Express* e *Popfoto*.  Kande il vendis sua kompanio en 1975, il povis developar la *North Sea Jazz Festival* nedepende e developar meceni.

Antee organizis Acket kunlabore kun la usana jaz-impresario George Wein tri-dia jazfestivalo che *[[De Doelen (Rotterdam)|De Doelen]]* en Rotterdam.  La *Newport Jazz Festival in Europe* eventis ibe de 1966 til 1975, kande la municipo Den Haag abolisis la amuzo-imposto ed Acket movis la festivalo adibe.

Acket deziris prizentar diversa jazo-stili, de usana jazo ad europana *[[Avantgarde|avant-garde]]*. En 1976 eventis la festivalo unemsafoye en Den Haag: sis estradi, 30 hori de muziko e 300 musikisti atraktis plu kam 9000 vizitanti.  Diversa famoza jaz-muzikisti pleis, inkluzanta Sarah Vaughan, Count Basie, Dizzy Gillespie, Miles Davis e Stan Getz, plus la nederlandana *avant-garde*.  Depos la morto di Paul Acket en 1992 la festivalo organizesis da koncert-aranjero *[[Mojo Concerts|Mojo]]*.

La festivalo depose expansis a dekekin estradi, 1200 artisti e plu kam 23.000 vizitanti diale.  Ultre plei da famozi quala Miles Davis, Ella Fitzgerald, Sarah Vaughan, Lionel Hampton, Eric Clapton, Herbie Hancock, George Benson, Van Morrison, Erykah Badu, Candy Dulfer, Steve Coleman, Nat Adderley, Ibrahim Ferrer, Alicia Keys, Al Jarreau, B.B. King, Wynton Marsalis, Trijntje Oosterhuis, Jamiroquai e The Zawinul Syndicate, ofras la *North Sea Jazz Festival* specala estrado a nova talento.  Nomi di artisti qui che la festivalo unesmafoye ïntroduktesis al europana publiko esas Shirley Horn, Tania Maria, Roy Hargrove e Rachelle Ferrell.

De 2006 eventis la North Sea Jazz Festival che nova loko, *Ahoy Rotterdam,* pro ke la organizanti opinionis ke la *World Forum Convention Center*, pos demoliseso di plu kam duimo dil komplexo, ofris nesuficanta spaco por la festivalo.  Ahoy esas kelka plu granda kam la olima loko, to quo ofras plu bona vidlinei e trafluo dal publiko inter diversa koncert-hali.  La kapaceso dil festivalo ne augmentis, do la 'spacoza' karaktero duras en la nova loko.

Ultre la festivalo en Rotterdam eventas depos 2010 anke versiono sur Kuracao: la *[[Curaçao North Sea Jazz Festival]]*.
Penang

**Penang** esas malaiziana stato situita an la nordwesta marbordo di Peninsulala Malaizia, apud la Stretajo di Malaka.

Ol havas du parti: Penang-Insulo, ube la chefurbo, George Town, situesas, e Seberang Perai (olim Provinco Wellesley) sur la Malaya Peninsulo.  Penang havas frontieri kun Kedah norde ed este, e kun Perak sude.

Konocata kom la Siliko-Valo dil Esto pro sua industrii, Penang esas anke un ek la maxim urbanigita ed ekonomiale importanta stati en Malaizia.  George Town, fondita da Britania en 1786, esas UNESCO Mondala Heredajo-Situo e prosperoza turisto-destino.  Penang havas la triesma maxim alta indexo pri homala developeso en Malaizia, dop la stato Selangor e la Federala Teritorio di Kuala Lumpur.

Olua heterogena populo esas diversega ye etnio, kulturo, linguo e religio.  Rezidanti di Penang lokale konocesas kom *Penangite* (en la angla), *Penang Lang* (en Penang Hokkien) o *Penangkaran* (en Tamil).

### '''Nomo'''
La nomo Penang devenas de la moderna Malayana nomo *Pulau Pinang*, quo signifikas 'la insulo dil *[[Areca catechu]]*'.  La nomo Penang povas anke referar sive Penang-Insulo o la state di Penang. 

Penang anke konocesas kom la 'Perlo dil Oriento', "东方之珠" e Pulau Pinang Pulau Mutiara (Penang, La Insulo di Perli).  Penang abreviesas "PG" en la angla, o "PP" en la Malayana.

### '''Linguo'''
La komuna lingui di Penang, depende sociala klasi, sociala medii, ed etniala deveni, esas Malayana, angla, Penang Hokkien, Mandarin e Tamil.

La angla esis olim la oficala linguo, aparte kande Penang guvernesis direte da Britania.  Ico helpesis da la kresko di misionista skoli tra George Town, inkluzanta *Penang Free School, St. Xavier's Institution, St. George's Girls' School*, katolika skoli, e Metodista skoli, qui omna uzis angla kom docolinguo ed alte estimesis da la lokani.  La maxim multa Penangani ankore parolas sat bone la linguo.  Britana angla uzesas formale, ma parole on uzas generale *[[Manglish]]*.  Remarkinde, George Town esas la sola urbo en Malaizia qua retenas generale sua angla strado-nomi, videbla per la multalingua strado-sign en la urbo.

Hodie, la Malayana esas la oficala linguo di la stato, ultre la docolinguo en nacionala skoli.  Ol parolesas en la norda dialekto, kun karakteriziva vorti quala "hang", "depa" e "kupang".  Silabi qui finas per "aq" generale acentizesas.

Tamil parolesas dal indiana komuneso en Penang.  Telugu, Punjabi e Malayalam anke parolesas da mikra nombro de indiani.

### '''Geografio'''
Penang geografiale dividesas aden du duimi da la Stretajo di Penang: 
* Penang-Insulo: insulo de 293 km2;
* Seberang Perai: streta doplando de 653 km2 sur la Malay-Peninsulo.  Ol havas frontieri kun Kedah este e norde (rivero Muda) e kun Perak sude.
La Stretajo di Penang separas Penang-Insulo e Seberang Perai, e dividesas aden la Norda Kanalo (norde de George Town) e la Suda Kanalo (sude de George Town).  George Town sur Penang-Insulo separesas de Butterworth per nur 3 km.

### '''Klimato'''
Quale cetera Malaizia, Penang havas tropikala klimato.  La klimato tre inflesas da la cirkondanta maro e la vento-sistemo.
Makroekonomiko

La **makroekonomiko**, qua esas un di la du granda branchi dil ekonomiko, traktas pri ekonomiala procedi di landi, regioni,  sektori e di la mundo per la studiado di agregura quantesi.

La generala vidpunto en makroekonomiko esas la nova Keynesanismo.
Nils-Aslak Valkeapää

**Nils-Aslak Valkeapää** (n. ye la 23ma di marto 1943 til la 26ma di novembro 2001) esis Finlandana skriptisto qua ganis la Premio pri Literaturo de Nordala Konsilantaro en 1991.
Stretajo di Malaka

La **Stretajo di Malaka** esas stretajo de aquo di longeso 930 km inter la Malay-Peninsulo (Peninsulala Malaizia, Malaizia) e la indoneziana insulo Sumatra.

Ol nomizesas pro la Malaka-sultanio quo regnis la arkipelago inter 1400 e 1511.

### '''Ekonomiala importo'''
De ekonomiala e strategiala perspektivo, la Stretajo di Malaka esas un ek la maxim importanta navo-voyi en la mondo.

La stretajo esas la precipua navo-kanalo inter la Indiana Oceano e la Pacifika Oceano, konektanta granda aziana ekonomii quala India, Chinia, Japonia, Taiwan, e Sud-Korea.  Plu kam 94.000 navi trapasas la stretajo singlayare, portanta cirkume quarimo del vari dil mondo, inkluzanta oleo, chiniana fabrikaji, ed indoneziana kafeo.

Cirkume quarimo de omna oleo maro-transportata trapasas la stretajo, grandaparte de la Persiana Gulfo ad aziana merkati.  En 2007, evaluita 13,7 milion bareli diale transportesas tra la stretajo, e 15,2 milion bareli diale en 2011. 

La maxima grandeso di navo qua povas trapasar la stretajo referesas kom la *[[Malaccamax]]*.  Por la maxim granda navi (precipue oleo-navegi) la minima profundeso dil stretajo (25 metri) ne esas sat profunda.  Pluse, la maxim proxima kanalo (la Sunda-Stretajo inter Sumatra e Java) esas mem min profunda e streta kam Malaka.  Do, granda navi mustas cirkumirar pluramil kilometri ed uzar la Lombok-Stretajo, Makassar-Stretajo, Sibutu Passage o Mindoro-Stretajo vicee.

### '''Historio'''
Frua komercisti de Arabia, Afrika, Persia e la Suda Indiana rejii atingis Kedah ante arivir en Guangzhou.  Kedah servis kom westala portuo sur la Malay-Peninsulo.  Li komercis vitraji, kamforo, kotonaji, brokati, ivoro, santalo, parfumo e precoza stoni.  Ica komercisti segliris a Kedah per la musonventi inter junio e novembro.  Li retrovenis inter decembro e mayo.  Kedah provizis lojeyi, portisti, naveti, bambu-rafti, elefanti, ed anke imposto-kolekti por vari transportenda surlande vers la estala portui dil Malay-Peninsulo quala Langkasuka e Kelantan.  Navi de Chinia venis por komercar che ca estala komerceyi e portui.  Kedah e Funan esis famoza portui dum la 6ma yarcento, ante ke navi uzeskis la Stretajo di Malaka ipsa.

En la 7ma yarcento la marala imperio Srivijaya fondita sur Palembang, Sumatra regneskis, ed olua influo expansis a la Malay-peninsulo e Java.  La imperio dominacis la Stretajo di Malacca e la Sunda-Stretajo.  Per serio de konquesti ed inkursi ye rivala portui, Srivijaya dominacis ekonomiale e militale la regiono dum 700 yari.  Srivijaya profitegis per la spico-komerco, komerco kun Chinia, indiana ed araba komercanti.  La Stretajo di Malaka divenis importanta marala voyo inter India e Chinia.  La importo dil Stretajo di Malaka en globala komerco-reti duris aden posa yarcenti pro la Malaka-sultanio en la 15ma yarcento, la Johor-sultanio, e la emerso di la moderna urbo-stato Singapur.
Lucrezia Borgia

**Lucrezia Borgia** (18ma di aprilo 1480 - 24ma di junio 1519) esis la filiino di la Papo Alexander la 6ma e Vannozza dei Cattanei. Elua fratuli inkluzas Cesare Borgia, Giovanni Borgia e Gioffre Borgia.

Elua familio aranjis plura mariaji por el qui avancis sua politikala stando, inkluzanta Giovanni Sforza (Sinioro di Pesaro), Alfonso di Aragon (Duko di Bisceglie) ed Alfonso I d'Este (Duko di Ferrara). Segun legendo, Alfonso di Aragon esis bastarda filiulo di la Rejo di Napoli ed elua fratulo Cesare forsan aranjis asasino di ilu pos diminuto di lua politikala valoro.

Rumori pri el ed elua familio piktas Lucrezia kom *[[femme fatale]]*, rolo per quo el reprezentesis en multa artoverki, romani e filmi.

### '''Frua vivo'''
Lucrezia Borgia naskis en Subiaco, proxim Roma. Elua matro esis Vannozza dei Cattanei, amoratino dil patro di Lucrezia, Rodrigo Borgia (Papo Alexander la 6ma).

### '''Mariaji'''
* Lucrezia mariajesis kun Giovanni Sforza ye 12ma junio 1493 en Roma.
* El mariajesis kun Alfonso d'Aragon (Duko di Bisceglie) en 1498.
* El mariajesis kun Alfonso I d'Este, Duko di Ferrara, en 1502 en Ferrara.

### '''Aspekto'''
Segun deskripti el havis blonda hararo qua decensis til elua genui, bela karnaciono, avelanea okuli qui chanjis koloro, ampla, alta mami, e naturala gracio per quo ol semble "marchis sur aero". Ica fizikala traiti alte apreciesis en Italia dum ta periodo. Segun altra deskripto "elua boko esas kelke granda, elua denti brilante blanka, elua kolo esas gracila, e la mami di admirinda proporcioni".

Pikturo, *Portreto di Yuno* da Dosso Dossi che la Nacionala Galerio di Victoria, identifikesis kom di Lucrezia en novembro 2008. Ica pikturo esas forsan la sola transvivanta portreto di Lucrezia Borgia; tamen, uli dubitas lo.

### '''Rumori'''
Plura rumori persistas tra la yari, precipue spekulanta pri la naturo dil extravaganta partii aranjita da la familio Borgia. Multa koncernas alegi di incesto, venenizo, ed ocido da elu; tamen, esas nula historiala fundamento di ca rumori.
* Esas rumoro ke Lucrezia posedis kava ringo quon el uzis por venenizar drinkaji.
* Frua 20ma-yarcenta pikturo da Frank Cadogan Cowper che la arto-galerio *[[Tate Britain]]* en London, montras Lucrezia supleanta sua patro, Papo Alexander la 6ma, che oficala kunveno che la Vatikano.

### '''Filii'''
Lucrezia genitis plura filii:
* Rodrigo di Aragon (1ma di novembro 1499 - agosto 1512).
* Naske-mortinta filiino (1502).
* Alessandro d'Este (1507).
* Ercole II d'Este, Duko di Ferrara (5ma di aprilo 1508 - 3ma di oktobro 1559).
* Ippolito II d'Este (25ma di agosto 1509 - 1ma di decembro 1572).
* Alessandro d'Este (1514 -1516).
* Leonora d'Este (3ma di julio 1515 - 15ma di julio 1575).
* Francesco d'Este, Markezino di Massalombarda (1ma di novembro 1516 - 2ma di februaro 1578).
* Isabella Maria d'Este (naskis e mortis 14ma di junio 1519). Duktis a la morto di Lucrezia dek dii pose.
Bernardo Bellotto

**Bernardo Bellotto** (n. ye la 30ma di januaro 1721 til la 17ma di novembro 1780) esis Italiana piktisto.
Limburgana linguo

La **Limburgana** (Limburgana: *Lèmburgs,* nederlandana: *Limburgs*, germana: *Limburgisch*, franca: *Limbourgeois*) esas grupo de Estala Basa Frankona dialekti parolata en la regioni Limburg e Rhenlando, alonge la frontiero Nederlando–Belgia–Germania.

Olua parol-areo jacas cirkume interne di cirklego de Venlo a Düsseldorf, ad Aachen a Maastricht, a Tienen, e retro a Venlo.  En ula parti di ca areo ol generale uzesas kom la linguo di omnadiala parolado.

Ol havas multa komuna traiti kun la germana e nederlandana, ed ofte egardesas kom varianto di un ek ica lingui (videz anke *[[Dachsprache]]*).  En la moderna komunesi di la belga e nederlandana provinci Limburg, meza idiolekti anke ofte audesas, qui kombinas normala nederlandana kun la achento ed ula tendenci gramatikal e pronuncal de la Limburgana. Ica "Limburgana nederlandana" konfundive anke ofte referesas kom simple "Limburgana", malgre ke en Belgia tala meza idiolekti ofte referesas kom "*[[tussentaal]]*" (lit. "interlinguo"), kun irgaqua dialekto/linguo normala nederlandana kombinesas.

La nomo Limburgana (e varianti) devenas nur nedirete de la nuna belga urbo Limbourg (*Laeboer* in Limburgish), la chefurbo di la Dukio Limburg dum la Mezepoko. Plu direte ol derivesas de la moderna nomo dil Provinco Limburg (1815-39) en la Rejio Nederlando, hodie fendita aden belga Limburg e nederlandana Limburg. En la areo cirkum l'anciena Dukio Limburg la cheflinguo hodie esas la franca, ma esas anke Limburganatra linguo, ofte referata kom "Basa Diets-dialekti".

La Limburgana parolesas da cirkume 1,6 milion homi en la Basa Landi e centamili en Germania. Aparte en la nederlandana provinco Limburg la Limburgana uzesas ne nur en omnadiala parolo, ma anke ofte en formala situesi e che lokala e regionala radio. Segun recenta studio da Geert Driessen, en 2011 la Limburgana parolesis da 54 procento del adulti e 31 procento del pueri. Ol havas nula skribita tradiciono, eccepte sua frua origini. Hendrik van Veldeke skribis en Meza Limburgana dialekto. Aparte en Nederlando, la kulturala valoro di la linguo anke importas. Multa kanson-texti skribesas en Limburgana dialekto, exemple dum Karnavalo. Jack Poels skribas sua maxim multa texti por muzikgrupo *[[Rowwen Hèze]]* en Sevenums, lokala dialekto di la Nord-Limburgana dialekti, quon on ofte erore supozas esar parto di la Limburgana.
Renesanco

La **Renesanco** esis periodo en europana historio, de la 14ma til la 17ma yarcento, egardata kom la kulturala ponto inter la Mezepoko e moderna historio.

Ol komencis kom kulturala movemento en Italia dum la Tarda Mezepoko, e pose difuzesis a cetera Europa, signalinte la komenco di la Frua Moderna Epoko.

La intelektala bazo di la Renesanco esis sua propre-inventita versiono di humanismo, derivita de la rideskovro di klasika greka filozofio, quala ta di Protagoro, qua dicis ke "La homaro esas la mezuro di omna kozi."

Ica nova pensado manifestis en arto, arkitekturo, politiko, cienco e literaturo.  Frua exempli esis la developo di perspektivo en oleo-piktado e la (nenova) savo facar betono.  Malgre ke la invento di metala movebla tipo rapidigis la difuzo di idei de la tarda 15ma yarcento, la chanji di la Renesanco ne uniforme experiencesis trans Europa.

Kom kulturala movemento, la Renesanco inkluzis novigema florifo di Latina e nacionala literaturi, komencinta per la 14ma-yarcenta rinasko di lerno fondita sur klasika fonti, quon tatempani atribuis a Francesco Petrarca; la developo di lineara perspektivo ed altra tekniki por reprezentar plu naturala realeso en piktado; e gradopa ma omnaloka edukala reformi.

En politiko, la Renesanco kontributis a la developo dil kustumi e konvencioni di diplomaco, ed en cienco a plu multa dependo ye observo ed induktala rezono.  Ultre la revolucioni dil Renesanco en multa intelektala entreprezi, e sociala e politkal renverso, ol forsan maxim bone konocesas pro sua artala developi, e la kontributi di polimati quala Leonardo da Vinci e Michelangelo, qui inspiris la termino "Renesanco-homo".

La Renesanco komencis en Firenze (videz Italiana renesanco) en la 14ma yarcento.  Diversa teorii propozesis por explikar olua origini e traiti, enfokiganta diversa kauzi, inkluzanta la social e civitana partikularaji di Firenze tatempe: la politikal strukturo; la patroneso dil dominacanta familio, le Medici; e la migro di greka eruditi e texti ad Italia pos la Krulo di Konstantinoplo al Otoman-turki.  Altra granda centri esis norda italiana urbo-stati quala Venezia, Genova, Milano, Bologna, e fine Roma dum la Renesanco-Papeso.

La Renesanco havas longa e komplexa historiografio, ed esas multa debato inter historiisti reakte la 19ma-yarcenta gloriizo di la "Renesanco" ed individua kultur-heroi kom "Renesanco-homi", questionanta la utileso dil Renesanco kom termino e historiala distingo.

Ula observeri questionis ka la Renesanco esis kultural "avanco" de la Mezepoko, vicee vidanta ol kom periodo di pesimismo e nostalgio a klasika antiqueso, dum ke social ed ekonomial historiisti, aparte di la *[[longue durée]]*, vicee enfokigis la kontinueso inter la du epoki, qui interligesas, quale Panofsky observis, "per mil konekti".

La vorto *Renesanco*, literale "Rinasko" (*Renaissance*) en la franca, unesme aparis en la angla en le 1830.  La vorto anke aparas en la verko di 1855 da Jules Michelet, *"Histoire de France"*.
Halucinigiva fungo

**Halucinigiva fungi** es fungi qui kontenas la psikoagivaji psilocibino e psilocino. Oli maxim ofte uzesas kome spirital ed amuziva drogo.

*[[Psilocybe cubensis]]* es la maxim konocata halucinigiva fungo pro sua vasta distributeso e facila kultivo.
Moros, Zaragoza

**Moros** esas municipo en la provinco Zaragoza, Aragon, Hispania. Segun statistiki dil yaro 2014, ol havis 406 habitanti. Lua tota surfaco esas 53,5 km².

En 2006 ol havis 478 habitanti.

### '''Loko e klimato'''
Moros situesas en la montokateno konocata kom *[[Sistema Ibérico]]*. Ol jacas en la valo di la rivero Manubles, qua debushas an rivero Jalón. Manubles sinuifas cirkum la rokaro sur quo Moros stacas.

### '''Unikaji'''
Moros esas un ek la maxim atraktiva e pitoreska vilaji tala en sua areo. Olua streta stradi zigzagas de la placo ye la maxim alta punto, til la rivero-lito sube.

La domi esas la precipua saliajo dil urbo. Centi de domi konstruktesis an la sunoza latero dil monto. Li konstruktesis per fango ed ornesis per reda ed okrea araba teguli. Singla nivelo de domi acencas super la suba, tale recevante la suno kande ol brilas super la valo.

La rivero sube aquizas la gardeni e fruktarboreyi. La loko esas famoza pro sua tranquileso e silenco. Du ponti transiras la rivero.

Moros jacas sur la mezepokala frontiero qua separas Islamana e Kristana rejii. *Moros* en la Hispana signifikas "Islamani". Pos la ekpulso dil Islamani ol transpazis la Rejio Aragon e la Rejio Kastilia. Konseque, la urbo montras influi de plura kulturi.
Piano-Koncertomuzikajo No. 24 (Mozart)

La **Piano-Koncertomuzikajo No. 24** en do minora, K. 491 esas koncerto-muzikajo kompozita da Wolfgang Amadeus Mozart por klavaro (normale piano o *[[fortepiano]]*) ed orkestro.

Mozart kompozis ol en la vintro di 1785-1786, fininte ol ye 24ma marto 1786.  Nam Mozart intencis ipsa plear la verko, la soloisto-parto ne plene skribesis.  La unesma pleo eventis en aprilo 1786 che la *[[Burgtheater (Wien)|Burgtheater]]* en Wien, Austria. Kronologie la verko esas la duadekesma dil 23 originala piano-koncertomuzikaji da Mozart.

La verko esas un ek nur du minora-tona piano-koncertomuzikaji quin Mozart kompozis, la altra esas No. 20 en re minora.  Nula altra inkluzas plu granda instrumentaro: la verko skribesas por kordi, suflinstrumenti, korni, trumpeti e timpani.

Ol konsists ek tri movimenti.  La unesma, *Allegro*, esas sonato-forma e plu longa kam la aperto-movimenti dil antea tala verki da Mozart.  La duesma, *Larghetto*, esas en mi-plata majora ed inkluzas frapante simpla cheftemo.  La finala movimento, *Allegretto*, retrovenas a la hemtono do minora e prizentas temo sequata da ok varianti.

La verko esas un ek la maxim avancinta kompozuri da Mozart en ca jenro.  Frua admiranti inkluzis Ludwig van Beethoven e Johannes Brahms.  Muzikologiisto Arthur Hutchings egardis ol kom la maxim bona tala verko da Mozart.

Mozart kompozis la verko en la vintro di 1785–86, dum sua quaresma sezono en Wien.  Mozart finis kompozar No. 24 jus ante la unesma pleo di lua komik-opero La Mariajo di Figaro; la du verki interadjacas en la Köchel-katalogo.  Quankam kompozita samtempe, la du verki interkontrastis enorme: la opero esas preske tote en majora toni, dum ke No. 24 esas un ek la poka minora-tona verki da Mozart.  La pianisto e muzikologiisto Robert D. Levin sugestis ke No. 24 servis kom expresilo por tenebroza latero di lua kreiveso tatempe.  No. 24 unesme pleesis ye 3 o 7 aprilo 1786 che la *Burgtheater* en Wien; Mozart esis la soloisto e duktis la orkestro de la klavaro.

En 1800, la vidvo di Mozart, Constanze vendis la originala versiono dil verko al editero Johann Anton André di Offenbach am Main.  Ol trapasis plura privata manui dum la 19ma yarcento ante ke Sir George Donaldson, skota filantropo, donacis ol a la Royal College of Music en 1894.  La manuskripto esas ankore ibe hodie.  La originala versiono kontenas nula tempo-marki; la tempo di singla movimento savesas nur per la katalogo di Mozart.

La orkestrala parti en la originalo skribesas klara-maniere.  La solo-parto, kontraste, esas ofte nekompleta: multafoye Mozart notizis nur la extera parti de gami o harmonii.  Ico sugestas ke Mozart improvizis grandaparte la solo-parto dum pleo.  Esas rara notizo-erori en la manuskripto, qui segun muzikologiisto Friedrich Blume esas signo ke Mozart "evidente skribis ol hastoze e sub interna preso".
Raimundo Fernández Villaverde

**Raimundo Fernandez Villaverde y García del Rivero** (n. ye la 20ma di januaro 1848 til la 15 di julio 1905) esis chefministro di Hispania du foyi, en 1903 ed en 1905.
TivoliVredenburg

**TivoliVredenburg** esas muzik-edifico an la *Vredenburgkade* en Utrecht, Nederlando, kreita per kunfuzo dil *Muziekcentrum Vredenburg* e *Tivoli Oudegracht*.

Ol esas konstruktita sur la situo dil olima *Muziekcentrum Vredenburg*, quo ecepte la Simfoni-halo demolisesis.  Ol apertesis en 2014 e kontenas kin koncerto-hali e kafeerio, kun tota halkapaceso di 5500 personi.

Unesma projeti pri demoliso e rikonstrukto dil *Muziekcentrum Vredenburg* komencis fine dil 1980a yari.  En la kadro di rinovigo dil stacion-areo on pripensis ampligo dil muzikocentro kun *poppodium Tivoli* e la *[[SJU jazzpodium]]*, qui amba subisis problemi logistikala ed edificala.  En 2004 la municipo Utrecht prizentis la unesma konkreta projeti pri la nova edifico sub la labornomo *Muziekpaleis*, por kunfuzar la tri organizuri.  En 2010 konstrukto komencis kadre dil projeto CU2030.

La edifico esas desegnita quale vertikala urbo, tale ke la diversa koncert-hali havas sua propra identesi, e konektesas per marchovoyi e placi.  La fronto e reverso esas grandaparte vitra, ube ula chambri parte eksalias; la flanki esas sorto di aerobulostrukturo kun hike ed ibe ronda fenestri.

Kun sua desegno di kin tote diferanta hali tra non etaji la edifico esas unika en la mondo.  La desegno dil edifico facesis dal arkitektofirmo di Herman Hertzberger e Patrick Fransen; singla nova halo desegnesis da diferanta arkitekto.  La nomi di la hali esas: *Grote Zaal, Ronda, Pandora, Cloud Nine, Hert*z.

La edifico kontenas, ultre la publike acesebla hali e placi, anke diversa utila spaci, inkluzanta 26 lojii, du artistofoyeri, diversa exerceyi ed ateliero.  En la kelero dil edifico esas koqueyi e granda spaco por kargo e deskargo di kamioni.  Entote sis kamioni povas kargesar e deskargesar samtempe.  La kargospaco havas propra, mi-subtera enirovoyo qua venas de la *[[Paardenveld]]*, proxim la *Bergstraat*.

La edifico proprietesas da la municipo Utrecht e lokacesas da la *Stichting TivoliVredenburg*, quo responsas pri jerado.  La *Stichting* konsistas formale ek direktisto e surveyo-komitato.  Ultre organizo di propra eventi, la edifico lugesas da la *Stichting* ad altri, exemple por kongresi, prizenti e kunveni.  La kafeerio *Het Gegeven Paard* jeresas da nedependanta organizuro. *Tivoli de Helling* pos la fuzo duras kom nedependanta estrado.
Emma Stone

**Emily Jean "Emma" Stone** (n. ye la 6ma di novembro 1988) esas Usana televizion- e cinem-aktorino. Pro elua rolo kom aspirant aktorino en la cinematografuro *La La Land*, el ganis Oscar-premio pri maxim bon aktorino en 2016. En 2017, el esis la maxim bone pagita aktorino de la mondo.
Jane Seymour

**Jane Seymour** (n. cirkume 1508, m. ye la 24ma di oktobro 1537) esis la triesma spozino di Henry la 8ma di Anglia.

El esis filiino di Sinioro John Seymour, kortano di la rejulo; elua matro esis nepotino di rejo Edward 3ma di Anglia. El mariajesis a Henry en 1536, ed en 1537 li havis filiulo, la futura rejo Edward la 6ma di Anglia. Jane mortis min kam un monato pos la nasko.

Unike inter la spozini di Henry, el recevis rejala funero; ye ilua morto, il esis enterigata apud el en la Kapelo di Santo George ye la Kastelo di Windsor.