open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Rote Armee Fraktion

La **Rote Armee Fraktion** o **[[RAF]],** plu frue konocita kom la **Baader-Meinhof-Gruppe** o **Baader-Meinhof-Bande**, esis west-germana extreme-sinistra terorista grupo suportita da la Stasi.

La Rote Armee Fraktion fondesis en 1970 da Andreas Baader, Gudrun Ensslin, Horst Mahler ed Ulrike Meinhof.  La west-germana guvernerio egardis ol kom terorista organizuro.

La RAF entraprezis serio de bombardi, asasini, homkapti, banko-furti, e fusilo-lukti kun policani dum tri yardeki.  Li esis maxim aktiva en tarda 1977, to quo duktis a nacionala krizo konocita kom la "Germana Autuno".  Li responsas pro triadek-e-quar morti, kun multa sekundara skopi, quala automobil-duktisti e homgarderi, ultre multa vundi tra preske triadek yari de aktiveso.

Quankam plu bone konocata, la RAF exekutis min multa ataki kam la Revolucionala Celuli (*Revolutionäre Zellen*, RZ) qui responsas pro 296 bomb-ataki, incendio ed altra ataki inter 1973 e 1995.

Malgre ke Ulrike Meinhof ne egardesis kom duktero dil RAF irgatempe, elua partopreno en la eskapo da Baader de karcero en 1970 ed elua savata rango kom germana jurnalisto ed intelektozo, duktis ad publika asocieso inter el e la organizuro.

Esis tri "generacioni" dil organizuro:
* la "unesma generaciono" konsistis ek Baader, Meinhof e lia asociati;
* la "duesma generaciono", quo funcionis dum la meza- a tarda 1970a yari;
* la "triesma generaciono", quo existis en la 1980a e 1990a yari.
Ye 20ma aprilo 1998, ok-pagina mashinskribita letro en la germana faxesis a la novaj-agenterio Reuters, signatita "RAF" kun la mashin-fusilo e reda stelo, deklaranta ke la grupo dissolvesis.  Tamen, en januaro 2016, la germana polico identifikis tri membri dil RAF inter la kulpinti pro atento ye kamiono quo transportis un milion euri, duktinta a suspekto ke la RAF esis forsan riaktiva.
Abel-Premio

La **Abel-Premio** (norvegiana: *Abelprisen*) esas norvegiana premio grantata yarale da la Guvernerio di Norvegia ad un o plura eminenta matematikisti.

Nomizita pro norvegiana matematikisto Niels Henrik Abel (1802–1829) e fasonita segun la Nobel-Premii, la premio establisesis en 2001 da la Guvernerio di Norvegia e komplementizas la fratala premio, la Holberg-Premio.  La pekuniala premio esas 6 milion norvegiana *[[Kroner (norvegiana)|kroner]]* (NOK) (cirkume €650,000).

La ceremonio eventas en la Atriumo di la Lego-Fakultato dil Universitato di Oslo, ube la Nobel-Paco-Premio grantesis inter 1947 e 1989.  La premio-komitato anke establisis Abel-simpozio, administrata da la Norvegiana Matematikala Societo.

### '''Historio'''
La premio unesme propozesis kom parto di la festo en 1902 dil 100ma aniversario dil nasko di Abel.  Jus ante sua morto en 1899, la norvegiana matematikisto Sophus Lie propozis establisar Abel-Premio kande il saveskis ke la Nobel-Premio ne inkluzos premio di matematiko.  Rejo Oskar II komplezis financizar matematiko-premio en 1902, e la matematikisti Ludwig Sylow e Carl Størmer skisis statuti e reguli por la propozita premio.  Tamen, la influo di Lie diminutis pos lua morto, e la dissolvo dil uniono inter Suedia e Norvegia en 1905 mortigis la unesma probo krear Abel-Premio.

Pos ke intereso pri la koncepto dil premio augmentis en 2001, laborogrupo formacesis por developar propozo, prizentita al Prima Ministro di Norvegia en mayo.  En agosto 2001, la norvegiana guvernerio anuncis ke la premio komencos en 2002, la duacentesma aniversario dil nasko di Abel.  Atle Selberg recevis honorumala Abel-premio en 2002, ma la unesma reaal Abel-premio erste grantesis en 2003.

Libroserio qua prizentas Abel-Premiiziti e lia resercho komencis en 2010.  La unesma du tomi kovras la yari 2003-2007 e 2008-2012 rispektive.

### '''Selekto-kriterii'''
La Norvegiana Akademio di Cienco e Literaturo deklaras la gananto dil Abel-Premio singlamarte pos rekomendo da Abel-Komitato, quo konsistas ek kin eminenta matematikisti.  La nuna chefo dil komitato esas John Rognes.  La Internaciona Matematikala Uniono e la Europana Matematikala Societo nominas membri dil Abel-Komitato.  La norvegiana guvernerio donacis NOK 200 milion (€21.7 milion) a la premio en 2001.  La financizo jeresas da la Komitato, quo konsistas ek membri elektata da la Norvegiana Akademio di Cienco e Literaturo.

Irgu darfas nominar altru, ma on ne darfas su-nominar.  La nominato mustas esar vivanta; tamen, se gananto mortas pos la deklaro, la premio grantesas postume.  La gananto decidesas dal Norvegiana Akademio di Cienco e Literaturo segun la rekomendo dil Abel-Komiato.  E norvegiani e ne-norvegiani darfas servar en la Komitato; li elektesas dal Norvegiana Akademio di Cienco e Literaturo e nominesas dal Internaciona Matematikala Uniono e la Europana Matematikala Societo.

### Listo de gananti dil Abel-Premio
Tuilaepa Aiono Sailele Malielegaoi

**Tuila'epa Lupesoliai Neioti Aiono Sailele Malielegaoi** (n. ye la 14ma di aprilo 1945) esis chefministro di Samoa de 1998 til 2021. Il eniris la politiko en 1981, kom deputato. Il ank esas chefo di la partiso *Human Rights Protection Party*.

## Referi
Louis Kauling

**Louis Kauling M. S. C.** o **Ludovico Kauling M.S.K.** esis Nederlandana Roman-Katolika Idisto, qua esis misionisto dil Santa Kordio. Il tradukis l'Evangelio segun Lukas e l'Agi dil Apostoli ad Ido. Lu anke skribis Idala lernolibro ye Portugalana. En 1923 aparis Libro di Proverbi, kompilita da Ludovico Kauling ed editita dal Uniono Katolik Idista.

Kauling divenis Misionisto dil Santa Kordio en augusto 1910 ed oficiis sua unesma meso ye la 21-ma di augusto. . En 1911 il arivis kom unesma misionisto en Brazilia. Il migris en novembro 1920 ad Brazilia per la navo *s.s. Gelria*. .

Ludovico Kauling esis poligloto, il parolis 15 lingui. Il esis membro dil Akademio di Ido (1934-1938)

## Referenci
Eem

La **Eem** (olim la **Amer**) esas rivero en centrala Nederlando kun longeso di cirkume 18 kilometri.

La rivero nutresas da la Vallei-Kanalo e plura Veluwe-rivereti, di qui la maxim importanta esas la *Heiligenberger Beek*, la *Barneveldse Beek* e la *Lunterse Beek,* qui omna kunvenas en Amersfoort.  La rivero lore fluas tra la Eem-Valo este de Soest, Baarn ed Eemnes, ante ekfluar aden la Eemmeer.

La Eem responsas pro granda parto dil dreno dil Gelder-Valo.  Le *[[polder]]* dil Eem esas valoroza cenala peizaji.

Pro lando-sinko rezulte de drenado, la rivero jacas plu alte kam la cirkondanta tereno.  Kande aquo-niveli baseskas dum somero, aquo pumpesas de la Nederrijn al Eem tra la Vallei-Kanalo.  Pro agrokultivala poluturo qua fluas per la Eem vers la Eemmeer, ica lago esas min biologiale richa kam la altra lagi qui cirkondas Flevoland.

La Eemala interglaciala epoko nomizesas pro la Eem.
Republiko Socialista Sovietiana Armenia

La **Republiko Socialista Sovietiana di Armenia** (Armeniane: Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետություն *Haykakan Sovetakan Soc'ialistakan Hanrapetut'yun*, Ruse: Армя́нская Сове́тская Социалисти́ческая Респу́блика *Armyanskaya Sovetskaya Sotsialističeskaya Respublika*) anke konocita kom SSR Armenia, esis un ek la republiki de Sovietia, de decembro 1922 - kande Sovietiani prenis kontrolo de l'Unesma Republiko di Armenia - til 1991, kande ol divenis nedependanta, sub la nomo *[[Armenia|Republiko di Armenia]]*.

Sub Sovietian administrado, l'ekonomio transformesis de agrokultivala ad industriala, e lua habitantaro multiplikesis per 4, de cirkume 880 mil personi en 1926 til cirkume 3,3 milion habitanti en 1989, pro l'enmigro de la transvivinti de la gentocido di Armeni en 1915.
Zlatko Hasanbegović

**Zlatko Hasanbegović** (n. 14 di junio 1973) politikisto esis kulturministro di Kroatia de 22 di januaro 2016 til 19 di oktobro 2016 .
French Connection

La **French Connection** (lit. franca konekto), kelkafoye la **Corsican Connection** (lit. korsikana konekto), esas la generala nomo di omna aganti en la exportaco di heroeno* ad Usa de Francia.

Malgre populara kompreno, ol esis ne unika organizuro, ma multa reti ed esquadi lokizita grandaparte en Marseilles e Paris, ultre altra urbi quala Bordeaux e Le Havre.  Importacita aden Francia del Esto (Turkia, Indochinia, Siria), la morfin-bazo lore transformesis aden heroeno* en laboratorii maxim ofte en suda Francia, e fine transportesis ad Usa e Kanada.  Franca komerceri esis tatempe la precipua provizeri di usana kriminala organizuri, e Korsikana organizita krimino pleis centrala rolo.

Ante 1939 la Korsikana uniono jeris la transferi di opiumo e heroeno* inter Indochinia unlatere, Shanghai por Chinia, e Marseilles por Europa, quale explikita da Étienne Fiori.  Ica sistemo relayesis da la Marseilleana banditi Paul Carbone e François Spirito en la yari 1930, limitizita-skale.

Ante la explozo dil merkato en le 1950 e 1960, dum la regno di Antoine Guérini, kande omna reti dil *French Connection* sendis mezvalore 270 kilogrami de heroeno* monatale ad Usa.  En 1970, la komerco dil *French Connection* esis evaluite inter 40 e 44 tuni yarale, reprezentinte 80% de usana heroen-konsumo.

Auguste Ricord, François Spirito, Jean-Baptiste Croce, Joseph Cesari (la "kemiisto" por la preparo dil heroeno*), Paul Mondoloni, Jean-Claude Kella, Jean-Paul Angeletti, Salvatore Greco e Nick Venturi esis inter la figuri importanta dil *French Connection*.  La *French Connection* komercis kun la mafio-komandanti Lucky Luciano e Meyer Lansky.  On pluse alegas ke la *French Connection* esis financizata per la pekunio di la *Carlingue* per Auguste Ricord, agento di Lafont.
Baron Waqa

**Baron Divavesi Waqa** (n. ye la 31ma di decembro 1959) esis la prezidanto di la republiko di Nauru de 2013 til 2019.
Lunar Orbiter 4

**Lunar Orbiter 4** esis kosmosondilo di Usa. La unesma tri sondili di la projeto Lunar Orbiter fotografis la luno por selektar terveno-loki por la Apollo-projeto; ca misiono havis generala ciencala skopo.

Ol esis lansata ye 4 di mayo 1967, e ye 8 di mayo ol esis pozata aden elipsala orbito super la poli di la luno. Pro teknikala desfacilaji, la fotografado di la luno esis frue finigata, ye 26 di mayo; tamen plu kam 500 utila fotografuri esis transmisata a Tero. La altra instrumenti, por trovar kosmala radiado e sentar kolizioni di mikrega meteori, bone funcionis.
Batalio di Lincoln (1217)

La **duesma batalio di Lincoln** eventis ye 20 di mayo 1217 en Lincoln, Anglia. Armeo di Henry la 3ma di Anglia opozis armeo di la futura Louis la 8ma di Francia.

Louis proklamis su kom rejo di Anglia en 1216, dum periodo kande nobeli rezistis la regno di rejulo John, e li esis pronta suportar rivala monarko. Kande John mortis en ta yaro, multa de ta nobeli suportis la sucedanta rejulo Henry, evanta non yari, vice Louis. Lincoln, okupata da armeo di Thomas, Comte du Perche (por Louis), esis atakata da armeo di William Marshal, regento por Henry. Marshal esis vinkoza, e du Perche esis ocidata.
Poldernederlands

**Poldernederlands** esas la termino konceptita da la sociolinguisto Jan Stroop por indikar la fenomeno, ke la AN-diftongi ei /ɛi/, ui /œy/ ed ou /ɔu/ pronuncesas per plu apertita boko (plu basa mandibulo-loko) e tale tendencas vers aai /æi/ od /ai/, ou /ʌy/ ed aau /ɑu/ od /au/.

Tale sonas *Blijf bij mij* (restez che me) kantita da Ruth Jacott e da Paul de Leeuw, kom "Blaaif baai maai", e kantas Marco Borsato en la kansono *[[Rood (kansono)|Rood]]* ne nur "blaauw" ma anke "jaau" ('*jou*') e "haau" (*'hou*').

Segun Stroop la fenonemo eventas preske omnaloke en Nederlando ed aparte edukita yunini montras ica konduto.  Koncernas, segun lu, nekoncianta deziro departar de la civilizita pronunco-normo.  Stroop havas la forta impreso ke la pronuncochanjo eventas aparte che 'yuna mulieri qui sucesas en la kreiva ed artala sektoro'.  Il egardas lo kom rezulto di emancipo di mulieri, pro quo mulieri ne plus obligesas parolar la pronuncovarianti kun maxim alta sociala rango.

Stroop predicas ke Poldernederlands divenos la nova normala nederlandana.  Kom argumento il asertas ke la maxim multa infanti dum la procedo di linguoaquiro adoptas precipue la pronunco di sua matro.  Se matri parolas diferante, to influas la pronunco dil sequanta generaciono.  Importanta roli en ica procedo pleas anke infantosorgeyi, qui grandaparte duktesas da mulieri; e primara skoli ube la proporciono de muliera docisti esas sempre alta.

Kritikanti dil koncepto Poldernederlands remarkigas ke la fenomeno di basigita diftongi ne esas tote nova.  Basesko di diftongi en Holandana dialekti eventas ja depos la 16ma yarcento,  ed en la nederlandana ed en altra west-Germanala lingui.  Stroop komparas la diftongi en vorti quala germana *Wein* /vain/ ed angla *wine* /waɪn/, qui hodie anke plu base pronuncesas kam dum antea yarcenti.  Il remarkigas la artikulala komforto di basa diftongo *aai* kompare *ei*.
GR-pedvoyo

**GR-pedvoyo** o *Grande Randonnée* (franca), *Grote Routepaden* o *Lange-afstand-wandelpaden* (nederlandana), *Grande Rota* (portugalana) o *Gran Recorrido* (hispana) esas reto de longa-dista pedvoyi en Europa, grandaparte en Francia, Belgia, Nederlando e Hispania.

La voyi en nur Francia havas tota longeso cirkume 60.000 kilometri.  Voyi markizesas per distingiva signi qui konsistas ek blanka bendo super reda bendo.  Ici aparas reguloze alonge la voyo, aparte en loki quala bifurki o krucovoyi.

La reto en Francia manteneas da la *[[Fédération Française de la Randonnée Pédestre]]*, ed en Hispania da la *[[Federación Española de Deportes de Montaña y Escalada]]*.

Multa GR-voyi esas parto di plu longa europana marcho-voyi qui transiras plura landi.

### '''Voyosignizo'''
La voyi esas markizita ambasinse per blanka-reda signi, aplikita sur voyomoblo per rubando o farbo, e deskriptita en guidlibri.  Esas rekomendinda uzar tala guidilo ultre marki alonge la voyo: la marki aplikesas ne plu freque kam necesa, ed anke povas desaparar.

La bazosigno indikas la voyo, e repetesas tempope (ol povas komprenesar kom "vu ankore adheras la voyo").  Direcionochanjo indikesas en Nederlando per flecheto; duopla signo (du reda-blanka signi super l'una l'altra) anuncas direcionochanjo.  Kelka tempo pos la direcionochanjo la promenanto trovas bazosigno.

### '''Nederlando'''
Che nederlandana longadista-pedvoyi e regionala voyi, la voyo semble chanjis dum tempo, exemple pro konstrukto di (rapida-)autovoyi, elimino di supervoyi o konstrukto di edifici.  Pro to, che la retsituo di la *[[Wandelplatform]]* listi de chanji voyope esas trovebla.

### '''Altra landi'''
En Anglia e Wals la voyi nomizesas "*National Trails*" ed indikesas per imajo di querko.  En Skotia li nomizesas "*Long Distance Routes*" e havas diferanta markizo.  En Germania la voyi indikesas per blanka X (*Andreaskruis*) e seriala numero, exemple "X13" sur nigra fundo.

La europana voyi utiligas la nacionala voyi.  Li havas do ultre sua propra numerizo anke E-numero, ex. E11.

Exemplo di longadistas-pedvoyo en Usa esas la 3500-kilometra *[[Appalachian Trail]]*, quo iras de Georgia til Maine.
Pluvo-quanto

En meteorologio, **pluvo-quanto** esas la quanto de pluvo, pluveto, nivo o grelo - to esas, aquo en formo liquida o solida - qua, pos kondenso, falas de la nubi sur ula punto de la surfaco di la Tero dum ula periodo. To esas parto di la ciklo dil aquo, e posibligas l'existo di vivo sur la Tero.

L'aquo di la surfaco, pos vaporeskar, acensas en l'atmosfero e, pos atingar la saturopunto, formacas mikra guti en la nubi. La guti di aquo gradope interadheras e, pos atingar ula maso, li precipitas su pro la forco di gravito. Omnayare, la pluvo-quanto mezavalora en la tota planeto esas 505 mil km³, de qui 398 mil km³ falas sur l'oceani. To signifikas ke la mezavalora pluvo-quanto sur la planeto esas 990 mm, ma se on kalkulas nur la mezvalora pluvo-quanto sur la tereni, ol esas 715 mm omnayare.
Guvernerio

**Guvernerio** esas organizuro, qua havas la povo krear ed impozar legi (ed olia exekuteso) en definita teritorio.

Guvernerio povas dominacar granda teritorii (quala stati) o mikra (exemple la dukteri di mikra urbo).  Stato-guvernerio esas un ek la maxim alta institucuri dop la statestro, hodie normale formacata per *ministraro*.  Ol guidas, duktas e surveyas la interna ed extera politiko dil stato.  Guvernerio normale konsistas ek guverneriestro ed altra ministri, kun la relatanta ministerii.

En multa stati ofte egardesas kom guvernerio, la exekutiva povo dil stato.  Meze dil 20ma yarcento la rolo di guvernerio chanjis de nura exekutiva povo a politikala direktado dil stato.

Kaze di ampla asociala defino, regno normale konsistas ek legifisti, administranti ed arbitranti.  Regno esas moyeni per qua stato-politiko plufortigesas, ultre la mekanismo por determinar la politiko dil stato. Formo di guvernerio, o formo di stat-administro, referas serio de politikala sistemi ed institucuri qui kompozas la organizuro di partikulara domeno.

Omna posibla guvernoformo nun efektigas omna homala aktiveso ye multa importanta manieri.  Pro co, politikala ciencisti generale asertas ke on devas ne studiar guvernerio ipsa; ma ol devas studiesar kun antropologio, ekonomiko, historio, filozofio, cienco e sociologio.
Bernard Feringa

**Bernard Lucas (Ben) Feringa** (Barger-Compascuum, 18ma di mayo 1951) esas nederlandana kemiisto e profesoro che l'universitato *Rijksuniversiteit Groningen*, Groningen, Nederlando.

En 2016 Feringa ganis la Nobel-premio di Kemio, kun Jean-Pierre Sauvage e Fraser Stoddart, pro lia resercho pri molekulala nanomashini.

### Biografio
Feringa esas duesme naskinta de dek pueri en la katolika familio di farmisto Geert Feringa (1918-1993) e Lies Feringa-Hake (1924-2013). Il pasis sua yuneso che farmeyo en la *Bourtangermoeras* an la frontiero kun Germania. Feringa esas di Nederlandana e Germana deveno. Inter lua ancestri esas Johann Gerhard Bekel. Kun sua spozino Betty il havas tri filiini. Ilu habitas Paterswolde.

En 1978 komencis Feringa che Rijksuniversiteit Groningen resercho pri nesimetra oxidigi di fenoli per la diserturo *Asymmetric oxidation of phenols. Atropisomerism and optical activity* duktita da Hans Wijnberg; pose il laboris dum kelka yari che Shell. En 1988 il divenis profesoro di organika kemio che la Rijksuniversiteit Groningen. Ultre to il divenis en 2003 la *Jacobus van't Hoff Distinguished Professor of Molecular Science*.

En 2004 ilu recevis la Premio Spinoza, ed en 2006 il divenis membro di la Rejala Nederlandana Akademio di Cienci. De 2008 til 2013 il esis Akademio-profesoro. En 2008 il divenis kavaliero en la *Orde van de Nederlandse Leeuw*. En 23 novembro 2016 Feringa promocesis da la ministro di Eduko, Kulturo e Cienco, Jet Bussemaker, a *Commandeur* en ta sama ordeno.

Il esas viceprezidanto dil komitato dil Rejala Nederlandana Akademio di Cienci e prezidanto dil komitato dil fako di naturala cienci. Il anke selektesis kom exterlandana honoro-membro dil Usana Akademio pri Arti e Cienci. En 2016 il ganis la Nobel-premio pri Kemio. Il ganis la premio kun Jean-Pierre Sauvage e Sir J. Fraser Stoddart pro lia resercho pri molekulala nanomashini. Pos ganar la premio la nova edifico di naturala e kemiala cienci dil Rijksuniversiteit Groningen en la *Zernikecomplex* nomizesis pro lu. En lua naskovilajo Barger-Compascuum placo nomizesis pro lu.

### Resercho
La resercho da Feringa inkluzas inter altro: stereokemio, organika sintezo, nesimetra katalizo, "optofarma", molekulala swichili e motori, su-asemblo e molekulala nanosistemi. Surbaze la prelaboro da Stoddart e Sauvage, Feringa enfokigis la developo e sintezo di nanomolekulala mashini.

En 2011 Feringa sucesis unesme en la mondo sintezar molekulala motori qui duras funcionar sub influo di ultreviolea lumo. Mondvaste lua kolegi egardas ico kom granda suceso di moderna kemio. Kun sua reserchogrupo Feringa sucesis developar 'nano-automobilo', molekulo qua povas movar sur metala surfaco. La mikrega vehilo konsistas ek longa molekulo kun ye la quar anguli molekulala motori qui funcionas kom roti. "Rastertunel"-mikroskopo uzesis por "fotografar" la movo. Per dek pazi la vehilo movis disto de cirkume sis nanometri quaze rekte. Multa apliki esos posibla future, exemple transporto di medikamenti aden la korpo.

Kom ruro-puero Feringa asertas ke il inspiresis da naturo e rurala vivo por facar la mikrega motori.
Muhammadu Buhari

**Muhammadu Buhari**, n. ye la 17ma di decembro 1942, militisto e politikisto, esas la nuna prezidanto di Nigeria, depos la 29ma di mayo 2015. Ilu antee guvernis la lando de 1983 til 1985.
James Fraser Stoddart

**Sir James Fraser Stoddart FRS FRSE FRSC** (24ma di mayo 1942) esas Skote-naskinta Usana kemiisto qua esas profesoro di kemio e duktas la *Stoddart Mechanostereochemistry Group* en la Fako di Kemio che l'Universitato Northwestern en Usa.

Il laboras en la fako di supramolekula kemio e nanoteknologio. Stoddart developis tre eficienta sintezi di mekanikale-interkuplita molekulala arkitekturi quala Boromeana ringi, katenani e rotaxani, uzante molekulala rikonoco e molekulala su-asemblo-procedi. Il demonstris ke ca topologii povas employesar kom molekulala swichili. Lua grupo mem aplikis ica strukturi en la fabriko di nanoelektronikala aparati e nanoelektromekanikala sistemi (NEMS).

Lua esforci agnoskesis da plura premii inkluzanta la *King Faisal International Prize in Science* en 2007. Il ganis la Nobel-Premio pri Kemio kun Ben Feringa e Jean-Pierre Sauvage en 2016 pro desegno e sintezo di molekulala mashini.

## Frua vivo
Fraser Stoddart naskis en Edinburgh, Skotia, ye la 24ma di mayo 1942. Il kreskis che la farmeyo *Edgelaw* ed asistis lokala vilajo-skolo en Carrington, Midlothian, e pose Melville College, Edinburgh. Il recevis grado *Bachelor of Science* en 1964 e plusa grado *Doctor of Philosophy e*n 1967 del Universitato di Edinburgh, la lasta pro resercho pri naturala gumi en akacii sub Edmund Langley Hirst e D M W Anderson.

## Kariero
En 1967, il komencis che Queen's-Universitato (Kanada) kom *National Research Council Postdoctoral Fellow*, e pose, en 1970 che l'Universitato di Sheffield kom *Imperial Chemical Industries (ICI) Research Fellow*, ante divenar docento di kemio. Il esis *Science Research Council Senior Visiting Fellow* che l'Universitato di Kalifornia, Los Angeles (UCLA) en 1978. Pos sabatiko (1978–81) che *ICI Corporate Laboratory* en Runcorn, Anglia, il retroiris a Sheffield ube il promocesis a lektoreso en 1982.

Il recevis grado Doktoro di Cienco del Universitato di Edinburgh en 1980 pro lua resercho pri stereokemio preter la molekulo. En 1990, il movis al *Chair of Organic Chemistry* che la Universitato di Birmingham ed esis ibe Chefo dil Skolo di Kemio (1993–97) ante movar a UCLA kom *Saul Winstein Professor of Chemistry* en 1997, sucedinta Nobel-laureato Donald Cram.

En julio 2002, il divenis Supleanta Kun-Direktisto di *[[California NanoSystems Institute]]* (CNSI). En mayo 2003, il divenis *Fred Kavli Chair of NanoSystems Sciences* e servis de lore til agosto 2007 kom Direktisto di CNSI.

## Resercho
Stoddart esis pioniro dil uzo di mekanikale interkuplita molekulala arkitekturi por krear nanomekanikala sistemi. Il demonstris ke tala aparati povas fabrikesar per kombinar de-suba metodo di molekulala su-asemblo e de-supra metodo di litografio e mikrofabriko.

*"Agnoskesas pro atraktivigar molekulala mashini a kemiisti Fraser Stoddart, ... Il havis la viziono konstatar ke ca arkitekturi posibligas granda amplitudo-direktata movi, e to povus esar la bazo di molekulala mashini."* - David Leigh

*"Lua laboro pontizas la lakuno inter kemio e la ciencala ed injeniorala aspekti di nanoelektromekanikala sistemi." - *La Rejala Societo
Tu Youyou

**Tu Youyou** (chiniana: 屠呦呦; pinyin: Tú Yōuyōu; 30ma di decembro 1930) esas Chiniana farmaciala kemiisto ed edukero.

El precipue konocesas pro deskovrir artemisinino (anke konocata kom *qinghaosu*) e dihidroartemisinino, uzata por kuracar malario, quo salvis milioni de vivi.  Elua deskovro di artemisinino ed olua relato kun malario egardesas kom signifikanta progreso en 20ma yarcenta tropikala medicino, ed importanta saneso-plubonigo por homi en tropikala developanta landi en Suda Azia, Afrika e Sud-Amerika.

Pro elua laboro, Tu recevis en 2011 la Lasker-Premio di klinikala medicino ed en 2015 la Nobel-Premio pri Fiziologio o Medicino kun William C. Campbell e Satoshi Ōmura. Tu esas la unesma Chiniana gananto di ca Nobel-premio, e la unesma muliero di Popul-Republiko Chinia qua recevis irga Nobel-premio, e la unesma Chiniano qua recevis Lasker-premio. Tu Youyou naskis, edukesis e reserchis exkluzive en Chinia.

### '''Biografio'''
Tu Youyou naskis en Ningbo, Zhejiang, Chinia ye la 30ma di decembro 1930.  El asistis Xiaoshi Meza Skolo, ante transferesar a Ningbo Meza Skolo en 1948.  De 1951 til 1955, el asistis la Medicinala Skolo dil Universitato di Beijing.  Tu studiis che la Fako di Farmaciala Cienci, e gradizesis en 1955.  Plu tarde Tu edukesis dum du e duima yari pri tradicionala chiniana medicino.

Pos gradizo, Tu laboris che l'Akademio di Tradicionala Chiniana Medicino (nun la Chiniana Akademio di Tradicionala Chiniana Medicinala Cienci) en Beijing.  El promocesis a Reserchero (研究员, la maxim alta reserchero-rango en Chinia equivalanta la rango di profesoro) en 1980 kurte pos la komenco dil chiniana ekonomiala reformo en 1978.  En 2001 el promocesis ad konsilero por doktorala kandidati.  Nuntempe el esas Chef-Ciencisto en la Akademio.

En 2007, elua kontoro esas en olda apartament-edifco en Dongcheng-Distrikto, Beijing.

Ante 2011, Tu Youyou esis obskura dum yardeki, e deskriptesas kom "preske tote obliviita".
Robert Wagner

**Robert John Wagner, Jr.** (n. la 10ma di februaro 1930) esas Usana teatr-, cinem- e televizion-aktoro. Il esas konocata pro lua partopreno en televiziono-serii *It Takes a Thief* (1968–1970), *Switch* (1975–1978), e *Hart to Hart* (1979–1984). En cinemo, ilu pleis la rolo "Number 2" en la trilogio *Austin Powers* (1997, 1999, 2002).
Hokkaido

**Hokkaido** (北海道 Hokkaidō, literale "Norda Mar-Cirkuito"), olim konocita kom Ezo, Yezo, Yeso or Yesso, esas la duesma maxim granda insulo di Japonia, e la maxim granda e norda prefektio.

La Tsugaru-Stretajo separas Hokkaido de Honshu.  La du insuli konektesas da la subtera fervoyo Seikan-Tunelo.  La maxim granda urbo sur Hokkaido esas la chefurbo, Sapporo.  Cirkume 43 km norde de Hokkaido jacas Sakhalin-insulo, Rusia, dum ke este e nord-este esas la disputata Kuril-Insuli.

### '''Geografio'''
La insulo Hokkaido situesas ye la norda extremajo di Japonia, proxim Rusia, e havas litori an la Maro di Japonia, la Maro di Okhotsk, e la Pacifika Oceano.  La centro dil insulo havas plura monti e volkanala plataji, ed esas plura litorala planaji.  Granda urbi inkluzas Sapporo ed Asahikawa en la centrala regiono, e la portuo Hakodate opozite Honshu.

La guverneriala domeno di Hokkaido inkluzas plura mikra insuli, inkluzanta Rishiri, Okushiri-Insulo e Rebun.  (Segun Japonia, Hokkaido anke inkluzas plura de la Kuril-Insuli.)  Nam la prefektiala rango di Hokkaido indikesas da la *dō* en la nomo, ol rare referesas kom "Hokkaido-Prefektio", ecepte kande necesa por distingar la guverneriala ento del insulo.

La insulo esas 21ma maxim granda en la mondo segun areo.  Ol esas 3,6% plu mikra kam la insulo irlandana, dum ke Hispaniola esas 6,1% plu mikra kam Hokkaido.  Segun habitantaro ol esas 20ma, inter Irlando e Sicilia.  La habitantaro di Hokkaido esas 4,7% min kam ta dil insulo irlandana, e ta di Sicilia esas 12% min kam ta di Hokkaido.

En la esto, esas du arei (cirkondanta, exemple, Shari e Nakashibetsu-aeroportuo) ube "greto" di separeso de 3 km formecas da streta bendi de foresto.  Ol desegnesis por shirmar kontre vento, aparte dum nivo-tempesti, por protektar bovi.  Ol anke servas kom habiteyo e transporto-koridori por animali e promenanti.

### '''Precipua urbi'''
La maxim granda urbo di Hokkaido esas la chefurbo, Sapporo.  La insulo havas du kern-urbi: Hakodate en la sudo ed Asahikawa en la centrala regiono. Altra importanta populo-centri inkluzas Rumoi, Iwamizawa, Kushiro, Obihiro, Kitami, Abashiri, Wakkanai e Nemuro.

### '''Klimato'''
La maxim kolda regiono di Japonia, Hokkaido, havas relative koldeta someri e glaciala/nivoza vintri.  La insulo jacas grandaparte en la humida kontinentala klimato-zono kun Köppen-klasifikuro Dfb en maxim multa arei ma Dfa en ula marfora basalandi.  La mezvalora agosto-temperaturo varias de 17 til 22 °C, dum ke la mezvalora januaro-temperaturo varias de −12 til −4 °C, ambakaze depende del altitudo e disto del oceano; ma temperaturi ye la westa flanko dil  insulo tendencas esar kelke plu varma kam ye la esta.
Bovo

**Bovo** esas la maxim nombroza speco de granda hufoza farm-animali.

Bovi esas importanta moderna membro dil subfamilio *Bovinae*, la maxim nombroza speco dil genero *Bos*, e maxim ofte klasifikesas kom **Bos taurus**.

Li kultivesas kom karno-animali (bovokarno e bovyunokarno), kom animali por lakto ed altra lakto-produkturi, e kom tiro-animali (bovuli qui tiras chari, plugili ed altra aparati).  Altra produkturi inkluzas ledro e dungo por sterko o fuelo.  En ula regioni, quala parti di India, bovi havas religiala signifiko.

Cirkume 10.500 yari ante nun, bovi domestikigesis de nur 80 ancestri en sudesta Turkia.  Segun evaluo en 2011, esas 1,4 miliardi bovi en la mondo.

En 2009, la bovo divenis un ek la unesma karno-animali qua havas pardeskovrita genomo.  Uli egardas bovi kom la maxim olda formo de richeso, e bovo-marodo konseque un ek la  maxim frua formi de furto.
Metroo di Seoul

La **Metroo di [[Seoul]]** esas metropolala fervoyala sistemo qua konsistas ek 20 linei di rapida transito, lejera fervoyo, laboristo-fervoyo e pasajero-transporto situita en nordwestala Sud-Korea.

La sistemo servas granda parto dil Metropolala Areo di Seoul inkluzanta la Incheon-metropolo e satelito-urbi en Gyeonggi-provinco.

Ula regionala linei en la reto extensesas a rural arei en nordala provinco Chungnam e la westala provinco Gangwon qui distas plu kam 100 km del chefurbo.

La reto konsistas ek linei numerizita de 1 til 9, qui servas centrala Seoul e la cirkumajo, e la nomizita regionala linei, qui servas la granda metropolala regiono. La sistemo grandaparte jeresas da quar kompanii - *[[Seoul Metro]], [[Seoul Metropolitan Rapid Transit]] (SMRT), [[Korail]]* (Koreana Nacionala Fervoyo) e *[[Metro 9]]*.

L'unesma lineo, Lineo 1, komencis konstruktesar en 1971 ed apertesis en 1974, kun tra-funciono a Korail-preurbana fervoyi.

Omna direcionala signalili en la sistemo skribesas en la Koreana, l'Angla ed en *Hanja* (Chiniana ideogrami uzata por skribar la Koreana). En omna treni existas skreni LCD qui montras anunci, la nomi di la sequanta stacioni, preco di acioni che la borso e cinematografureti. Ank existas voci preenrejistrita qui anuncas la nomi di la sequanta stacioni ambe en Koreana ed en l'Angla. Por la precipua stacioni, lia nomi ank anuncesas en la Japoniana ed en la Chiniana.

Nun, la metroo di Seoul esas un ek la maxim granda e maxim eficienta subtera ferovoyi en la mondo, kun 331,5 km di reli che linei 1 til 9 nur; senfila ed interreto-servo che omna treni; e platformo-pordi che la majoritato dil stacioni.
Interna milito

**Interna milito** esas milito qua eventas tote interne di un lando, naciono o stato.

Ol esas intensa konflikto, ofte uzanta soldati, qua esas longe-duranta, organizita e grand-skala.  Interna milito povas rezultar en multa vunditi e konsumo di signifikanta resursi.  Moderna interna militi ofte inkluzas interveno da extera landi.

La skopo di un partiso povas esar kaptar la lando o regiono, atingar nedependo por regiono, o chanjar guverneriala politiko.

James Fearon, profesoro che Stanford-Universitato, definas interna milito kom "violentoza konflikto interne di lando luktata da organizita grupi qui vizas sizar la povo ye la centro od en regiono, o chanjar guverneriala politiko".

Exempli di interna militi esas l'Angla interna milito (1642–1651), l'Usana Interna Milito (1861–1865), e la Hispana Interna Milito (1936–1939).
Provinco Badajoz

La **Provinco Badajoz** esas provinco di westa Hispania situita en la autonoma komunitato Extremadura.

Ol formacesis en 1833. Ol havas frontieri kun la provinci Cáceres norde, Toledo, Ciudad Real este, Córdoba sudeste, Sevilla, e Huelva sude, e la lando Portugal weste.

Kun areo 21.766 km², ol esas la maxim granda provinco en Hispania.  La altra provinco di Extremadura, Cáceres, esas la duesma maxim granda kun areo 19.868 km².  La provinco havas relative plu basa denseso di habitantaro kompare altra provinci en Hispania.

En 2010, la provinco havis habitantaro 692.137.  Olua chefurbo esas la urbo Badajoz.
Menachem Begin

**Menachem Begin** (hebrea: מְנַחֵם בֵּגִין‎ Menaḥem Begin, 16 agosto 1913 – 9 marto 1992) esis israelana politikisto, fondinto di Likud e la sisesma prima ministro di Israel.

Ante la kreo dil stato di Israel, il esis la duktero dil Zionista militanta grupo Irgun, la Revizista eksplito de la juda paramilitala organizuro Haganah.  Il proklamis revolto, ye 1ma februaro 1944, kontre la britana guvernerio, quo opozesis da la Juda Agenterio.  Kom chefo di Irgun, il vizis la britani en Palestina.  Pose, Irgun luktis kontre la arabi dum la interna milito di 1947–48 en Palestina.

Begin elektesis al unesma Knesset, kom chefo di Herut, la partiso quan il fondis, ed esis en la politikala franjo, opozinta la Mapai-duktita guvernment ed israelana establisuro.  Il restis opozanta en la ok sequanta elekti (ecepte guvernerio di nacional uneso lor la Sis-Dia Milito), ma divenis plu aceptebla da la politikala centro.  Lua elektala vinko en 1977 e prima ministreso finis tri yardeki de dominaco da la Labor-Partiso.

Lua maxim signifikant atingo kom prima ministro esis la signato di paco-pakto kun Egiptia en 1979, pro quo il ed Anwar Sadat kunganis la Nobel-Premio di Paco.  Pos la Akordi di Camp David, la Israelana Defenso-Armeo (IDF) retretis de la Sinai-Peninsulo, quo kaptesis de Egiptia dum la Sis-Dia Milito.  Pose, la guvernerio di Begin kurajigis la konstrukto di israelana kolonii en Cisjordania e la Gaza-Strio.  Begin permisis bombardo dil Osirak-nuklealeyo en Irak, e la invado di Libano en 1982, acendinte la Libano-Milito en 1982.

Plu tarde, Begin divenis sempre plu izolita.  Dum ke IDF-soldati penis en Libano e la ekonomio sufris pro hiperinflaciono, publika preso sur Begin augmentis.  Depresita pro la morto di lua spozino Aliza en novembro 1982, il gradope retretis de publika vivo, til lua demisiono en oktobro 1983.
Alfons Mucha

**Alfons Maria Mucha** (n. ye la 24ma di julio 1860 til la 14ma di julio 1939) esis Cheka piktisto di stilo *[[Art Nouveau]]*.
Art Nouveau

***Art Nouveau*** (pron.: *art-nuvo*) esas artala ed arkitekturala stilo qua divenis populara de la yaro 1890 til cirkume 1914. La stilo inspiresis en la kurva linei de la naturo, nome la kurva linei de la planti e flori. Ol ank influis la vestaro, grafik arto, juvelaro, menajala utensili, moblaro e la bel arti.

L'Angla e la Portugalana lingui, du exempli inter altri, ank uzas Franca frazo *Art Nouveau* (uzata en Francia e Belgia) precipue por referar arkitekturo, skulto, la moblaro ed afishi koloroza kun linei kurva de ta epoko. Ca artala movado nomizesis *Modernismo* en la  Hispana, *Modernisme* en Kataluniana, *Jugendstil* en Germania, *Secessionsstil* en Austria-Hungaria, *Szecesszió* en la Hungara, ed altra nomi.

Dum la yari 1910a la movado *Art Nouveau* ja judikabis kom ekmoda en Europa. Ol remplasesis dal stilo *[[Art déco]]* e pose da Modernismo.

L'origino di la frazo *Art Nouveau* esis l'artala galerio *Maison de l'Art Nouveau* ("domo di la Nov Arto") apertita en 1895 dal Germana komercisto di arto Siegfried Bing, qua traktis la nova stilo. En Francia, anke uzesis l'Angla frazo "Modern Style", o la frazi *Style moderne*, *Style 1900* por la stilo *Art Nouveau*. Ol anke konocesis per la frazi *Style Jules Verne*, *Le Style Métro* (pro la stacioni dil metropoliteno* di Paris dekoresis en ca stilo), *Art Belle Époque*, ed *Art fin de siècle*.

En Usa, pro asociesir al artisto Louis Comfort Tiffany ol ofte nominesas *Tiffany Style*, dun ke en Germania e Skandinavia ol nominesas *Jugendstil* pro la populara Germana revuo pri arto del epoko. Kelka frazi referas precize a la kurvoza formi, populara en *Art Nouveau*, quale *Stile Floreal* (floroza stilo), *Paling Stijl* ("anguiloza stilo") en Nederlando, e *Wellenstil* (ondoza stilo) o *Lilienstil* (lilioza stilo) en Germania. 

## Referi
Axoloto

**Axoloto** (Klasika-Nahuatl *āxōlōtl*) esas neoteniala salamandro. Dum ke axoloto aspektas quale «fisho marchanta», axoloto esas fakte amfibio. La speco komencis en lagi, tale quale Lago di Xochimilco, subjacante Mexiko. Axoloti esas rara inter amfibii nam ke li atingas adulteso sen metamorfoso. Vice developas pulmono ed iras sur lando, l'adulti duras esar aquoza kun bronkio.

## Etimologio
La vorto **axoloto** derivesas de la vorto di Nahuatl «*āxōlōtl*», kompozo ek la vorto «*ātl*» (aquo) e «*xōlōtl*» (glitivo, rugozo, servanto, sklavo).
Tenzin Gyaco

La **14ma Dalay Lama** (religiala nomo: **Tenzin Gyaco**, kurtigo di **Jetsun Jamphel Ngawang Lobsang Yeshe Tenzin Gyaco**, naskinta kom **Lhamo Tondup**, 6ma di julio 1935) esas la nuna *[[Dalay Lama]]*.

*[[Dalai-lamao|Dalay Lama-i]]* esas importanta monaki di la Gelug-skolo, la maxim nova skolo di Tibetana Budismo di qua la chefo esas la *Ganden Tripas*. De la tempo di la 5ma *Dalay Lama* til 1959, la centrala guvernerio di Tibet, la *Ganden Phodrang*, investis la ofico di Dalay Lama per sekulara funcioni.

La 14ma *Dalay Lama* naskis en la vilajo Takcer, Amdo, Tibet (olim administrale en Chinghai-provinco, Republiko Chinia), e selektesis kom la *[[tulku]]* di la 13ma *Dalay Lama* en 1937 e formale agnoskesis kom la 14ma *Dalay Lama* che publika deklaro proxim la urbo Bumchen en 1939.

Lua entronigo-ceremonio kom la *Dalay Lama* eventis en Lhasa ye 22ma februaro 1940, e lu asumis plena sekulara (politikala) funcioni ye 17ma novembro 1950, evinte 15, pos l'invado di Tibet da la Popul-Republiko Chinia. La guvernerio di la Gelug-skolo administris areo cirkume korespondinta la autonoma regiono Tibet samtempe kam la naskanta PRC volis establisar centrala dominaco di ol.

Dum la Tibetana Sedicio di 1959, Tenzin Gyaco fugis ad India, ube il nun habitas kom refujinto. La 14ma *Dalay Lama* recevis la Nobel-Paco-Premio en 1989. Il voyajis cirkum la mondo e diskursis pri la bonstando di tibetani, ambiento, ekonomiko, yuri di mulieri, ne-violento, interreligia dialogo, fiziko, astronomio, Budismo e cienco, neurocienco, genitala saneso e sexualeso, ultre diversa temi Mahayana e Vajrayana.
David Trimble

**William David Trimble, Barono Trimble**, PC (15 oktobro 1944 - 25 julio 2022) esis britana politikisto qua esis la unesma prima ministro regionala (*First Minister)* di Nord-Irlando de 1998 til 2002, e duktero dil Unionista Partiso di Ulster (UUP) de 1995 til 2005.

Il esis anke parlamentano por Upper Bann de 1990 til 2005 e nord-irlandana asemblano (MLA) por Upper Bann de 1998 til 2007. En 2006, il divenis dumviva pero en la Pero-Chambro ed un yaro pose livis la UUP por adherar la Konservema Partiso.

Trimble komencis sua kariero kom profesoro di lego che Queen's-Universitato di Belfast en la 1970a yari, dum qua tempo il komencis relatar la paramilitale-ligita ''Vanguard Progressive Unionist-''Partiso (VPUP). Il elektesis a la Konstitucal Asemblo di Nord-Irlando en 1975, ed adheris la UUP en 1978. Ankore che Queen's-Universitato, il duris sua akademiala kariero til ke il elektesis kom parlamentano por Upper Bann en 1990. En 1995 il neexpektite elektesis kom duktero dil UUP.

Il partoprenis la negocii qui duktis a la *Good Friday Agreement* (Akordo di Santa Venerdio) en 1998, e (kun John Hume) ganis la Nobel-Paco-Premio ta-yare pro sua esforci. Il pose elektesis al ofico *First Minister* (prima ministro regionala) di Nord-Irlando, ma lua periodo esis tumultoza e freque interruptita da deskonkordi pri la kloktabelo di senarmesko da la Provizora Irlandana Republikan Armeo (IRA).

Pos vinkesar en la nacionala elekto di 2005, Trimble demisionis kom duktero dil UUP kurte pose. En junio 2006, il aceptis dumviva pereso en la Pero-Chambro, asumante la nobeleso Barono Trimble, di Lisnagarvey en Komtio Antrim. Il ne ri-kanditatesis por la Asemblo, e vicee livis la UUP por adherar la Konservema Partiso.
Mohamed ElBaradei

**Mohamed Mustafa ElBaradei** (araba: محمد مصطفى البرادعى‎‎, Muḥammad Muṣṭafā al-Barādaʿī; 17 junio 1942) esas egiptiana lego-experto e diplomacisto ilqua esis la lasta vice-prezidanto di Egiptia, servinte ye interimala bazo de 14ma julio 2013 til lua demisiono ye 14ma agosto 2013.

Il esis Direktisto-Generala dil Internaciona Atomala Energio Agenterio (IAEA), interguverneria organizuro sub la autoritato dil Unionita Nacioni, de 1997 til 2009.  Il e la IAEA kunganis la Nobel-Paco-Premio en 2005.  ElBaradei anke esas salianta en la westana jurnalaro pro relative recenta politiko en Egiptia, aparte la revoluciono di 2011 qua ekpulsis prezidanto Hosni Mubarak, e la egiptiana ''coup d'état'' (statostroko) di 2013.

### '''Personala vivo'''
ElBaradei naskis e kreskis en Kairo, Egiptia.  Il esis un ek kin filii di Mostafa ElBaradei, advokato qua esis chefo dil Egiptiana Advokat-Asociuro.  Mostafa ElBaradei esis anke suportero di demokrata yuri en Egiptia, libera jurnalaro e nedependanta judiciistaro.

ElBaradei esas mariajita kun Aida El-Kachef, docisto lua dum frua puereso.  Li havas du filii: filiino, Laila, legisto qua habitas London; e filiulo, Mostafa, IT-jeristo qua habitas Kairo.  Li anke havas du nepotini, Maya e Nina.

Denaska parolanto dil araba, ElBaradei anke parolas fluante la angla e la franca, e savas "sata germana por komprenesar, adminime en Wien."

### '''Edukeso e frua kariero'''
ElBaradei ganis grado di lego del Universitato di Kairo en 1962, grado di internaciona lego del *Institut de hautes études internationales et du développement* en Geneve, e doktoreso di internaciona lego del Universitato di New York en 1974.  La titulo di lua tezo esis "*La paso-yuro tra stretaji dum paco-tempi*".

Lua diplomacala kariero komencis en 1964 en la Ministro di Extera Aferi, ube il servis en la Permananta Misioni di Egyptia al Unionita Nacioni en New York ed en Geneve.  De 1974 til 1978, il esis specala adyunto dil exterlandala ministro.  En 1980, il divenis chefo dil Internaciona Lego-Programo che la Instituto por Eduko e Resercho dil Unionita Nacioni.  De 1981 til 1987, il esis anke profesoro di internaciona lego che la Universitato di New York.

En 1984, ElBaradei divenis seniora stabano che la Sekretariato dil IAEA, servinte kom legala konsilisto (1984 til 1993) ed Adyunta Direktisto-Generala por Extera Relati (1993 til 1997).
Heringsdorf

**Heringsdorf** esas urbo en la litoro di Germania, an la stato Mecklenburg-Westala Pomerania. Segun statistiki de 2015, ol havis  habitanti.
Chyler Leigh

**Chyler Leigh** (naskis en est-Charlotte, Norda-Karolina ye la 10ma di aprilo 1982) esas Usan aktorino, kantistino e manekinino.

## Extera ligili
* Chyler Leigh IMDb
* Chyler Leigh Twitter
* Chyler Leigh Instagram
UNICEF

La **Fonduro por Pueri dil Unionita Nationi** (**UNICEF**) esas programo dil Unionita Nacioni (UN) kun chefkontoro en New York-urbo, qua provizas humana e developala helpo a pueri e matri en developanta landi.

Ol esas membro dil Developo-Grupo dil Unionita Nacioni.

La *Internaciona Urjanta Fonduro por Pueri dil Unionita Nacioni* kreesis da la General Asemblo ye 11ma decembro 1946, por provizar urjanta nutrivo e sanesala sorgo a pueri en landi qui devastesis dum la Duesma Mondo-Milito.  On generale egardas la polona mediko Ludwik Rajchman kom la fondinto di UNICEF, ed il servis kom olua unesma prezidanto de 1946.

Segun sugesto da Rajchman, la usano Maurice Pate divenis olua unesma exekutiva direktisto, servinte de 1947 til lua morto en 1965.  En 1950, la komiso di UNICEF extensesis por traktar la longa-tempa bezoni di pueri e mulieri en developanta landi.  En 1953 ol divenis permananta parto dil sistemo dil Unionita Nacioni, e la vorti "internaciona" e "urjanta" eskartesis del nomo dil organizuro, tamen ol retenis la original akronimo, "UNICEF".

UNICEF dependas ye kontributi de guvernerii e privata donaceri; olua revenuo en 2008 esis US$ 3.372.540.239.  Guvernerii kontributas du triimi del resursi dil organizuro.  Privata grupi e sis milion individui kontributas lo cetera per nacionala komitati.  On evaluas ke 92 procento del revenuo di UNICEF distributesas a programo-servi.   La programi di UNICEF emfazas developo di komuneso-nivela servi por avancigar la saneso e bonstando di pueri.  UNICEF recevis la Nobel-Paco-Premio en 1965.

La laboro da UNICEF esas grandaparte extera, kun stabo en plu kam 190 landi e teritorii.  Plu kam 200 landala kontori exekutas la misiono di UNICEF per programi developita kun hosto-guvernerii.  Sep regionala kontori provizas teknikala helpo a landala kontori segun bezono.

La Alimento-Fako di UNICEF situesas en København e servas kom la primara distributeyo di esencala kozi quala vacini, antiretrovirala medikamenti por pueri e matri kun HIV, nutriva suplementi, urjanteso-shirmili, familio-riunigo, ed edukala provizaji.  36-membra exekutiva komitato establisas reguli, aprobas programi e surveyas administrala e financala projeti.  La exekutiva komitato konsistas ek guverneriala reprezentanti qui elektesas dal Ekonomiala e Sociala Konsilistaro dil Unionita Nacioni, normale por tri-yara periodi.
Hilversum

**Hilversum** esas municipo ed urbo en Nederlando, en la provinco Nord-Holando.

Situita en la regiono *[[Het Gooi]]*, ol esas la maxim granda urbo en ta regiono.  Ol cirkondesas da erikeyo, boski, prati, lagi, e mikra urbi.   Hilversum esas parto di la *[[Randstad]]*, un ek la maxim granda urbana arei en Europa.

La municipo Hilversum havas 89.067 habitanti (februaro 2017) ed areo 46,19 km² (de quo 0,21 km² esas aquo).  La habitantaro diminutegis en la 20ma yarcento, de 100.000 en 1958 til min kam 80.000 en 1999.  La urbo nomizas su 'garden-urbo' pro la multa gardeni, e pro la relative granda nombro de "villa"-i, kom 'villa-vilajo'.

### '''La urbo'''

Hilversum esas 31 km sudeste de Amsterdam e 19 km norde de Utrecht.

La urbo ofte nomizesas "media-urbo" nam ol esas la precipua centro por radio- e televizion-brodkasto en Nederlando.  Radio Nederland, audata mondvaste per kurtonda radio depos le 1920, anke havas chefkontoro hike.

Hilversum esas hemo di granda komplexo de radio- e televizion-registrageyi qui apartenas la nacionala brodkasto-kompanio NOS (*[[Nederlandse Omroep Stichting]]*), ultre la registrageyi e kontori di omna nederlandana publika brodkast-organizuri e multa komercala TV-produkto-kompanii.  Rezulte, multa olda AM-radio-aparati en Europa havis *Hilversum-*poziciono ye sua sintonigo-skalo.  La votado da Nederlando che la Eurovision-Kanson-Konkurso normale eventas en Hilversum.

Hilversum anke konocesas pro sua arkitekturale importanta urbodomo (*[[urbodomo di Hilversum|Raadhuis Hilversum]]*), desegnita da Willem Marinus Dudok e konstruktita en 1931.

Hilversum havas un publika biblioteko, du balno-baseni (*Van Hellemond Sport* e *De Lieberg*), plura sporto-hali e plura butiko-centri (quala *Hilvertshof, De Gijsbrecht, Kerkelanden, Riebeeck Galerij* e *Seinhorst*).  En la regiono, la urbo-centro nomizesas "*het dorp*", quo signifikas "la vilajo".

La proxima *[[Media Park (Hilversum)|Media Park]]* esis la ceneyo en 2002 dil asasino di politikisto Pim Fortuyn; e ye januaro 29ma, 2015, trompiva fusil-atakanto postulis brodkasto-tempo che la chefkontoro di *Nederlandse Omroep Stichting*.

La *[[Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid]]* (Nederlandana Instiuto por Imajo e Sono) situesas en Hilversum.
Paget Brewster

**Paget Valerie Brewster** (naskis en est-Concord, Massachusetts ye la 10ma di marto 1969) esas Usan aktorino e kantistino. El divenis multe konocata por interpretar Kathy en la televiziono-serio *[[Friends]]*.

## Extera ligili
* Paget Brewster IMDb
Unesma Wienana Skolo

La **Unesma [[Wien|Wienana]] Skolo**, anke en germana-parolanta landi referata kom la ***Wiener Klassik,*** referas en muziko-historio generale la kompozisti Wolfgang Amadeus Mozart, Joseph Haydn e Ludwig van Beethoven.

Kelkafoye anke Franz Schubert inkluzesas che la Unesma Wienana Skolo.

Tamen ica kompozisti ne kunlaboris, ed existis preske nula docala relato inter li; ma Beethoven dum kelka tempo recevis lecioni che Haydn.

La termino 'Wienana Skolo' unesme uzesis en la domeno di muziko en 1834 da la muzikologo Raphael Georg Kiesewetter.  'Unesma' esas plu tarda adjunturo por distingar ica klasika kompozisti de ti di la Duesma Wienana Skolo, qua konsistas ek la kompozisti Arnold Schönberg e lua studenti, nome Alban Berg ed Anton Webern.