open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pakto di Warszawa

La **Kontrato pri amikeso, kunlaboro e reciproka helpo**, maxim konocata kom **Pakto di Warszawa**, Ruse Договор о дружбе, сотрудничестве и взаимной помощи, *Dogovor o druzhbe, sotrudnichestve i vzaimnoy pomoshchi* (1955 til 1991), esis kontrato por reciproka defenso signatita da 8 komunista stati de Est-Europa dum la Kolda milito. Ol esis propozita ed establisita da Sovietia ye la 14ma di mayo 1955 en Warszawa, Polonia, ed esis militala komplemento di la Konsilantaro por reciproka ekonomiala helpo (konocata en Ocidento per l'abreviuro COMECON). La kreado di la pakto esis respondo a l'eniro di West-Germania en Nord-Atlantikal Uniono en 1955.

La strategio qua stimulis la kreado dil pakto esis la Sovietana deziro pri dominaco di Central ed Estal Europa. La ideo duktesis per geostrategiala ed ideologiala motivi. Ideologiale, Sovietia konsideris ke ol povas definar quo esas socialismo e komunismo, ed agis kom chefo di mondala socialista movado. Geostrategiale, l'ideo esis preventar l'invado di Sovietana teritorio da Westal Europana povi, quale eventis en 1941 kande Naziista Germania invadis Sovietia. L'invado Germana esis grandege brutala - on kalkulis ke 27 milion habitanti de Sovietia perisis - e la lando subisis granda domaji ye lua substrukturi.

## Fondinti

La sequanta landi partoprenis la fondo dil Pakto di Warszawa:
* Popul-republiko Albania (ne partoprenis pos 1961 ed abandonis formale l'organizuro en 1968, pos rupto inter Sovietia e Popul-Republiko Chinia)
* Popul-republiko Bulgaria
* Socialista republiko Chekoslovakia
* Est-Germania
* Popul-republiko Hungaria
* Popul-republiko Polonia
* Popul-republiko Rumania
* Sovietia

En 1956, kande Imre Nagy asumis la povo en Hungaria, ca lando abandonis la pakto, ma Sovietia, kun la helpo da altra membri, invadis la lando e revokis Nagy del povo. Trupi de la pakto invadis anke Chekoslovakia en 1968 por haltigar la Printempo di Praha. Ye la 1ma di julio 1991, poka monati ante la fino di Sovietia, Chekoslovakiana prezidanto Václav Havel anuncis la fino di la pakto.
Salvador Luria

**Salvador Edward Luria** (n. **Salvatore Edoardo Luria** en 1912 til 1991) esis Italian-Usana mikrobiologiisto, qua recevis Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1969.
António Vieira

**António Vieira** (1608 til 1697) esis Portugalana e Braziliana sacerdoto e skriptisto. Ilu vivis granda parto de lua vivo en Brazilia, e laboris en la katekizo di indijeni.

En lia prediki, publikigita en 15 tomi e nun traduktita a la Hispana, Italiana, Franca e Germana, ilu defensis homala yuri di indijeno|indijeni, kombatis la persekuto di judi e di tale nomizita "nova kristani", ed anke kritikis kustumi di kelka membri de katolik-eklezio.
Duktileso

**Duktileso** esas proprajo posedata da kelka materii, nome metali, aloyuri (exemple, bronzo), asfalto, edc., qui povas subisar tensi e deformar su sen ruptar. To permisas krear fili o metalofili ek ta materii.
Amintore Fanfani

**Amintore Fanfani** (1908 til 1999) ekonomikisto e politikisto, esis chefministro di Italia kin foyi: de januaro til februaro 1954, de 1958 til 1959, de 1960 til 1963, de 1982 til 1983 e de 17 di aprilo til 28 di julio 1987.
Giuseppe Pella

**Giuseppe Pella** (1902 til 1981) ekonomikisto e politikisto, esis chefministro di Italia de 1953 til 1954.
Emil Hácha

**Emil Hácha** (1872 til 1945) advokato e politikisto esis prezidanto di Chekoslovakia de 1938 til 14 di marto 1939. Pos l'invado di Chekoslovakia da nacional-socialista Germania il divenis prezidanto di la Protektorato di Bohemia e Moravia.
Qamishli

**Qamishli** esas urbo en nord-estala Siria, an la frontiero kun Turkia, ligata a Turka urbo Nusaybin, e proxim la frontiero kun Irak. Ol apartenas a provinco Al-Hasakah, ed esas l'administrala chef-urbo di distrikto al-Qamishli. Segun statistiki de 2007, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 38 km².
Angela Ro Ro

**Ângela Maria Diniz Gonçalves**, plu konocata kom **Angela Ro Ro** (n. ye la 5ma di decembro 1949 til la 8ma di septembro 2025) esis Braziliana kantistino e pianistino.

## Referi
Hardeso

**Hardeso** esas mezuro pri la rezistiveso di solida materii koncerne varianta sorti di permananta formo chanjo kande forco aplikesas. Makroskopala* hardeso esas ordinare karakterizata da forta intermolekulala forci, ma la konduto di solida materiii sub forco esas komplexa; konseque, existas diferanta mezuri di hardeso: "skrachuro hardeso*, *boselo hardeso*, e *rikocho hardeso''.

Hardeso dependas de duktileso, elastika rigideso, plastikeso, deformeso, rezistiveso, viskoelastikeso e viskozeso di irga materii.
Don Stephen Senanayake

**Don Stephen Senanayake** (1884 til 1952) politikisto, esis chefa ministro di Sri-Lanka de 1947 til 1952.
Intermolekulala forco

**Intermolekulala forco** esas forci di atrakto o repulso qui agas inter vicina partikuli: atomi, molekuli od ioni. Esas febla komparata a intermolekulala forci, la forci qui mantenas molekuli kune. Exemple, la kovalenta ligilo* prezenta en la molekuli di HCl esas multe plu forta kam la forci prezenta inter vicina molekuli, qui existas kande la molekuli esas sat proxima l'un de l'altro.
Elastikeso

**Elastikeso** esas fizikala proprajo di materii qua retrovenas a sua originala formo pos preso, qua produktas sua deformo esas ne pluse aplikata.
Rigideso

**Rigideso** o **flexebleso** esas kapableso pri faldo, e la neflexebleso di ula objekto &mdash; l'extenseso di qua ol rezistas flexiono. Esas komplementala konceptaji tale ke la maxim flexebla objekto esas la min rigida. 

## Referi
Disanayaka Mudiyanselage Jayaratne

**Disanayaka Mudiyanselage Jayaratne**, profesoro e politikisto n. ye la 7ma di junio 1931 til la 19ma di novembro 2019, esis chefa ministro di Sri-Lanka de 2010 til 2015.
Mutilo

**Mutilo** esas ago lezar o vundar korpo, qua efektigas domajo al exterajo o funciono di vivanta korpo, maxim-multa-kaze sen efektigar morto di la viktimo.

Lo anke povas referar a chanjo qua inferiorigas, ledigas, desfuncionigas od desperfektigas ulo. Hodie, la termino precipue havas negativa signifiko.
 
## Uzado

Kelka rasala grupi praktikas rituala mutilo, exemple: cikatrifo, brulo, flogo, cirkoncizo o tatuo, kom parto di rituo di paso. En kelka kazi, la nomo povas aplikesar a trakto di kadavri.

La tradicionala Chiniana kustumi di ''língchí'' e pedo-ligo esas formi di mutilo qua kaptis l'imaginado di Ocidentani, same kam la populo di "longa kolo", sub-grupo di Karen konocata kom Padaung ube mulieri portas latuno ringi cirkum sua kolo. 

## Referi
Antonio Maura y Montaner

**Antonio Maura y Montaner** (1853 til 1925) advokato, skriptisto e politikisto esis chefministro di Hispania kin foyi: 1903 til 1904, 1907 til 1909, marto til novembro 1918, aprilo til julio 1919 e de 1921 til 1922.
Hans Sloane

**Sinioro Hans Sloane, 1ma baroneto** (16ma di aprilo 1660 til la 11ma di januaro 1753) esis botanikisto.

## Referi
Roberto Francisco Chiari Remón

**Roberto Francisco Chiari Remón**, politikisto n. 1905 til 1981, esis dufoye prezidanto di Panama: provizore en 1949, e de 1960 til 1964.
Mariano Rajoy Brey

**Mariano Rajoy Brey** (n. ye la 27ma di marto 1955) esas politikisto e esis chefministro di Hispania de 2011 til 2018
Paul Nurse

**Paul Maxime Nurse** (n. en 1949) esas Britaniana genetikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 2001.
Magnetala feldo

**Magnetala feldo** esas matematikala deskripto di la magnetala influo di elektra korenti e magnetala materii. La magnetala feldo ad ula donita punto esas specigata da amba *direciono* e *grandeso* (o forco); tale esas vektorofeldo.

## Referi
Jean-Pierre Raffarin

**Jean-Pierre Raffarin** (n. 1948 en Poitiers) advokato e politikisto, esis chefministro di Francia de 2002 til 2005.
Lionel Jospin

**Lionel Robert Jospin** (n. 1937 en Meudon) publik oficiro e politikisto, esis chefministro di Francia de 1997 til 2002.
Édouard Balladur

**Édouard Balladur** (n. ye la 2ma di mayo 1929) publik oficiro e politikisto esis chefministro di Francia de 1993 til 1995.
Bakili Muluzi

**Elson Bakili Muluzi**, politikisto n. ye la 17ma di marto 1943, esis prezidanto di Malawi de la 24ma di mayo 1994 til la 24ma di mayo 2004.
Joyce Banda

**Joyce Hilda Banda**, politikistino n. ye la 12ma di aprilo 1950 esis prezidanto di Malawi de 2012 til 2014.

## Referi
William Tubman

**William Vacanarat Shadrach Tubman** (1895 til 1971) advokato e politikisto esis prezidanto di Liberia de 1944 til lia morto ye 1971.
Listo pri prezidanti di Uganda

La prezidanto esas chefo di stato, chefo di guvernerio ed anke la chef-komandanto dil armei di Uganda. De 1962 til 1966 Uganda esis monarkio.

Yen listo pri chefi di stato di Uganda de 1962 til nun.

## Monarkio Ugandana (1962 til 1963)

## Republiko Uganda(1963 til nun)

## Videz anke
* Listo pri chefa ministri di Uganda

## Extera ligili
* Oficala pagino di republiko Uganda
* Uganda Elections 2006: Coverage on UGPulse
* Uganda's Rulers Past and Present, Children's Welfare Mission, Uganda
Kombustivo

**Kombustivo** esas kemiala korpo qua havas por proprajo posibligar la kombusto di fuelo. Apta mixuro di kombustivo e fuelo povas produktar kombusto, incendio koram fonto di acendo (cintilo, varma punto, flamo, e.c.), kombustivo esanta l'uno di tri elementi di triangulo di fairo.
Vektorofeldo

En vektorala kalkulo, vektorofeldo esas komiso di vektoro a omna punti en subkolekto di euklidana spaco. Vektorofeldo en la plano exemple povas videsar kom flecho, kun donata grandeso e direciono, ligita a omna punto di la plano. Vektorofeldo esas ofte uzata por konformigar, exemple, la rapideso e direciono di movanta fluido omnaparto spaco, o la forteso e direciono di kelka forco, tale la magnetala o gravitala forco chanjas de punto a punto.
Listo pri chefministri di Francia

Yen la listo pri chefministri di Francia de 1871 til nun.

### Triesma Franca republiko (1871 til 1940)

### [[Francia di Vichy]] (1940 til 1945)

En mayo 1940 Nacional-Socialista Germania komencis invadar Francia. Pos la krulo di Triesma Republiko, la teritorio di lando esis dividita en du. La nordo (inkluzite Paris) e la westala litoro divenis direte kontrolita da Germani. Samatempe, Philippe Pétain establisis guvernerio en sudo ("Franca Stato", konocita en la historio kom Francia di Vichy). Pétain esis prezidanto e chefo di la konsilantaro di ministri di la Francia di Vichy de la 11ma di julio 1940 til la 18ma di aprilo 1942. Pierre Laval esis la chefo di la konsilantaro di ministri de la 18ma di aprilo 1942 til la 19ma di agosto 1944.

Pos l'invado di Normandia e la kompleta krulo di la guverno di Vichy en agosto 1944 la membri di la rejimo establisis su en Sigmaringen, Germania. Fernand de Brinon esis la prezidanto dil rejimo en exilo de la 25ma di agosto 1944 til 22ma di aprilo 1945, kande Sigmaringen invadesis e la rejimo di Pétain fine desaparis.

### Provizora guvernerio di Francia (1944 til 1947)

### Quaresma Franca Republiko (1947 til 1958)

### Kinesma Franca Republiko

En 1958, Charles de Gaulle kunvokis lua stabo por krear skisuro pri nova konstituco por Francia. La texto di la konstituco aprobesis dal populo per plebicito ye la 28ma di septembro, ed efikeskis ye la 4ma di oktobro sam yaro.

Lua texto donis plura povo a la prezidanto di la republiko, ed enkorpigis la universala deklaro pri homala yuri en lua texto. Ol ank augmentis la prezidantala mandato a sep yari, til emendo aprobita la yaro 2000, qua establisis 5-yara mandato por la prezidanto. Komence la prezidanto elektesis da 80 mil "granda elekteri" (deputati, senatani, urbestri, edc), ma ca sistemo nur uzesis unfoye, ye la 21ma di decembro 1958. Ca sistemo modifikesis en 1962 por permisar la populo direte elektar la prezidanto, per sistemo di du votadi: en l'unesma votado omna kandidati konkurencas, kontre ke en la duesma votado nur la du maxim votata konkurencas.

La nomizita **kinesma republiko** esas la nuna republikala rejimo di Francia, qua komencis ye la 5ma di oktobro 1958.

## Videz anke
* Listo di prezidanti di Francia
Attila

**Attila** (n. c. 406 til 453) esis la regnanto dil Huni de 434 til lua morto en 453. Ilu anke esis chefo di tribuala imperio qua konsistis ek la Huni, l'Ostrogoti e l'Alani, en central Europa.

Attila e lua armeo, avancinte de lua hemo en estal Europa alonge la fluvii Danubio e Rheno, e pasinte l'urbo Trier, an la fluvio Moselle, sen atakar ol, sucesoze atakis ye ca dio l'urbo Metz (en nuntempa Francia). La muri dil urbo krulis, domi brulesis e multa civitani mortigesis. Dum la sequanta semani Attila procedis vers Orléans. Ilu repulsesis dal armei de la Visigoti e Romani, e ye la batalio di Chalons-sur-Marne, proxim Reims, l'armeo di Attila vinkesis, samatempe kam Teodorikus, rejulo di la Visigoti, ocidesis. Attila retroiris a sua hemo, por pluse kampaniar en 452.
Richard Chamberlain

**Richard Chamberlain** (fakte George Richard Chamberlain; n. ye la 31ma di marto 1934 – m. ye la 29 di marto 2025) esis Usana cinem-aktoro e kantisto, qua divenis idolo por adolecanti kande lu partoprenis televiziono-serio *Dr. Kildare*, de 1961 til 1966. Il anke partoprenis en diversa cinematografuri, exemple *The Music Lovers* (1970) e "La Tri Musketieri" (*The Three Musketeers*, 1973), e diversa teatraji.

## Referi
Epikurismo

**Epikurismo** esas filozofala skolo fondita en Athina ye 306 a.K..

Konkurenceskis l'altra granda koncepto di evo, stoikismo, fondita ye 301 a.K.

Epikurismo esas axizita pri serchado di feliceso e di sajeso di qua la skopo esas l'atingo di ataraxio, la quieteso di amo. Esas doktrino materialista ed atomista.
Sajeso

**Sajeso** esas la habileso pri kontemplar ed agar uzanta savo, experienco, intelekto, komuna raciono e profunda konoco. Sajeso asociesas kun altra qualesi, exemple kapaceso pri judikar sen preopiniono, kompato, experiencala su-konoco, su-trancendanteso ed abnego, e vertui exemple etiko e bonvolo.

## Referi
Ahmed Ben Bella

**Ahmed Ben Bella** (1918 til 2012) esis unesma prezidanto di Aljeria.

Ben Bella voluntis for servado en franc armeo. Esis promocita adjutanto e ganis multa medalii pro braveso. Ma revoltis kontre koloniala guvernerio inkluzite raptar banko.
Donald Sutherland

**Donald McNichol Sutherland** (pron.: *donald-saderlend*; n. ye la 17ma di julio 1935) esis Kanadan film-aktoro. Il esis patro dil anke aktoro Kiefer Sutherland.

Donald Sutherland esis konocata pro sua roli en *Klute*, *Ordinary People* e *the Hungergames*.

Dum sua vivo Donald Sutherland ganis diverse premii: *Citizen X* (premio Golden Globe e premio Emmy, 1995), *Without Limits* (premio Satellite, 1998), *Path to War* (premio Golden Globe, 2003). En 2017 il ganis premio Oskar por sua verkaro.

Sutherland anke esis aktivisto. En la yari 70 di la 20ma yarcento il kun Jane Fonda pleis rolo en la protest-filmo *F.T.A.* kontre la milito en Vietnam. Il registragesis sur l'observo-!isto (listo de personi observenda) di NSA

==Referi==
Altru

La koncepto pri **altru** uzesas en filozofio, psikoanalizo, sociologio, psikologio, antropologio ed altra faki. Esas ideo opozanta su ad identeso, e referas, o probas referar, ad «altru», ad altra individuo diferanta de su ipsa.

Friedrich Hegel esis un ek l'unesma filozofi qui enduktis l'ideo di "altru" kom parto de la procedi di su-konoco di ula individuo: segun lu, la su-konoco ne povas negar l'agnosko dil altru, nam negar ca agnosko esus eroro. En psikoanalizo, Jacques Lacan e la filozofo pri etiko Emmanuel Levinas establisis l'"altru" kom radikala kontreparto di "ipsa".

## Referi
Hispan Ido-Societo

**Hispan Ido-Societo** (konocata kom *Ido Societo Hispana* til 2024) esas societo fondita ye 2004 di qua skopo esas propagar ed konocigar la internaciona linguo Ido en Hispania ed atingar olua maxima difuzo en la tota mondo, kun specala atenco a la Hispano-parolanta Amerika. Do, la HIS provizas gratuite omna lernili bezonata per la Hispana, e la postulata helpo da la lernanti dil linguo. Ma inter la skopi dil HIS, anke trovesas la kreo di publikaji en Ido, nova literaturo, tradukuri de existanta verki, interretala situi e generale, igar Ido esar singladie plu interesanta linguo por la kustumala vivo.

Ol publikigas la Ido-revuo Adavane. 

La Ido Societo Hispana aranjis la Ido-konferi 2016 en Valencia e 2024 en la Hispana chefurbo Madrid.

## Historio
Hispan Ido-Societo fondesis en la yaro 1927. Komence dil 30ma yari ol chanjis sua nomo per "Iberiana Federuro dil Amiki dil Internaciona Linguo Ido". Ol des-aparis okazione dil civila milito 1936-1939. Komence dil yari 50 Hispan Ido-Societo ri-fondesis kun la nomo "Hispan Ido-Federuro", til kande en la fino dil yari 60ma la granda evo dil hispan aktiva idisti provokis la des-aparo dil societo. En la yaro 2004 l'olima idisti propozis nova ri-fondo dil asociuro, ma to eventis nur ek la teoriala vido-punto, kun la nomo "Ido Societo Hispana". Nun en 2024 okazione dil Ido-konfero, kelka hispan idisti decidis ri-establisar ja legale la asociuro e konseque, de 2025, existas l'Iberiana Ido-Societo.

## Extera ligili
* Retopagino
Tito Okello

**Tito Lutwa Okello**, militestro n. 1914 til la 3ma di junio 1996, esis prezidanto di Uganda de 1985 til 1986. Ilu partoprenis stato-stroko qua revokis Milton Obote de la povo.

## Referi
Lisa Stansfield

**Lisa Jane Stansfield** (n. ye la 11ma di aprilo 1966) esas Angla kantistino di r&b e soul, ed aktorino.
Skribomashino

**Skribomashino** esas mekanikal od elektromekanikal aparato por skribar literi per mashino. Skrib-mashino havas klavaro, paper-inserteyo, (kauchuka) cilindro-veturo kun turnilo cirkum qua la papero esas duktata, manivelo por riduktar la cilindro-veturo a la komenco di la papero por durar o komencar frazo. Per presar klavo, litero-marteleto frapesas kontre inkizita rubando avan la papero, qua lasas imprimuro de ta litero sur papero.

Komence diversa fabrikanti uzis lia propra klav-ordino. Pro ke dum skribar tro rapide la literi fixeskis o klemesis, l'Usano Christopher Sholes pensis pri adaptita klav-ordino. Il pozis la literi uzita maxim freque ye diversa lateri di la klavaro, tale ke la marteleti ne nodeskis. Ca klav-ordino nomesas QWERTY-klavaro. Nacionala variaji kun kelke altra ordino esas AZERTY (Franca, A e Q kambiis plaso, W e Z kambiis plaso) e QWERTZ (Germana, Z e Y kambiis plaso)
Laplasal operacanto

En matematiko, **laplasal operacanto** esas diferencialo donita da la divergo di la gradiento di funciono sur euklidana spaco. Esas maxim-multa-kaze indikata da la simboli ∇·∇, ∇2 or Δ. "Laplacian"* Δ*&fnof;*(*p*) di funciono *&fnof;* ad a punto *p*, til konstanto dependanta di la dimensiono, esas la procento a qua la meza valoro di *&fnof;* super sferi centrigata ad *p*, deviacas de *&fnof;*(*p*) tale la radiuso di sfero augmentas.
Alexandr la 1ma di Rusia

**Alexandr la 1ma Pavlovich**, (1777 til 1825 esis caro di Rusa imperio de 1801 til 1825.

**Аммон Ф. Г.* В фаворе у кесаря: Александр I и Аракчеев
Gilbert Gottfried

**Gilbert Gottfried** (n. ye la 28ma di februaro 1955) esas Usan aktoro e komediisto qua verkas sola sur ceneyo.
Suspensiono

**Suspensiono** esas la termino donita a la sistemo di resorti, amortisili e ligesi qua konektas vehilo a lua roti. Suspensiono sistemi servas 
duala skopo - kontributanta a la voyoteno di vehilo e frenagado por bona aktiva sekureso e plezuro pri vehado, e mantenar vehilo okupanti komfortoza e sate bona izolata de voyo bruiso, vibrado, e.c. Ta skopi esas maxim-multa-kaze en deskonkordo, tale l'ajusto di suspensioni bezonas trovar la korekta reciproka konceso. Esas importanta por la suspensiono gardar la roto an kontakto kun la surfaco di voyo tanta posibla, pro ke omna forci aganta sur la vehilo facas lo tra kontakto plaketi di la bandaji. La desegno di avan e dopa suspensiono di vehilo povas esar diferanta.
Whoopi Goldberg

**Whoopi Goldberg** (n. **Caryn Elaine Johnson** ye la 13ma di novembro 1955) esas Usana cinem-aktorino e komediistino.
Charles Bukowski

**Henry Charles Bukowski** (n. **Heinrich Karl Bukowski** ye la 16ma di agosto 1920 til la 9ma di marto 1994) esis Usana skriptisto e poeto.
John Grisham

**John Ray Grisham, Jr.** (n. 1955) esas Usan advokato e skriptisto, konocata por lua vibranta libri pri krimini.
Elizabeth Bishop

**Elizabeth Bishop** (1911 til 1979) esis Usana poetino e skriptistino di kurta rakonti. En 1956, el ganis Pullitzer-premio pri poezio. El ank esis tradukistino, e tradukis al Angla libri da Latin-Amerikana skriptisti, nome Octavio Paz, João Cabral de Melo Neto e Carlos Drummond de Andrade.
Visegrád-grupo

**Visegrád-grupo** (cheke: *Visegrádská skupina*; hungare: *Visegrádi Együttműködés*; polone: *Grupa Wyszehradzka* e slovakiane: *Vyšehradská skupina*) esas federuro di quar stati de mez-Europa: Chekia, Hungaria, Polonia e Slovakia. La skopo di la grupo esas establisar koopero inter la quar landi pri militala, ekonomiala, kulturala ed energiala temi.

## Extera ligili
* Visegrad Group – cz, en, hu, pl, sk
* International Visegrad Fonduro (IVF) – Internaciona Visegrada Fundo
* Cooperation of Visegrád Four Member Countries (V-4) in energy
* Visegrad Internet Magazine – cz, en, hu, pl, sk
Lenso

**Lenso** esas vitrobloko, taliita lensoforma, finanta sive per du surfaci sferala, sive per surfaco plana, qua produktas deviaco regulala di lumoradii.
Matilde Camus

**Aurora Matilde Gómez Camus** (1919 til 2012) esis Hispana skriptisto e poeto.

## Poezio
* *Voces* (1969) 
* *Vuelo de estrellas* (1969) 
* *Manantial de amor* (1972) 
* *Bestiario poético* (1973) 
* *Templo del Alba* (1974) 
* *Siempre amor* (1976) 
* *Cancionero de Liébana* (1977) 
* *Corcel en el tiempo* (1979) 
* *Perfiles* (1980) 
* *He seguido tus huellas* (1981) 
* *Testigo de tu marcha* (1981) 
* *Testimonio* (1982) 
* *La preocupación de Miguel Ángel* (1982) 
* *Tierra de palabras* (1983) 
* *Coral montesino* (1983) 
* *Raíz del recuerdo* (1984) 
* *Cristales como enigmas* (1985) 
* *Sin teclado de fiebre* (1986) 
* *Santander en mi sentir* (1989) 
* *Sin alcanzar la luz* (1989) 
* *El color de mi cristal* (1990) 
* *Tierra de mi Cantabria* (1991)
* *Amor dorado* (1993) 
* *Ronda de azules* (1994)
* *Vuelo de la mente* (1995) 
* *Reflexiones a medianoche* (1996) 
* *Mundo interior* (1997) 
* *Fuerza creativa* (1998) 
* *Clamor del pensamiento* (1999) 
* *Cancionero multicolor* (1999) 
* *La estrellita Giroldina* (1999) 
* *Prisma de emociones* (2000) 
* *Vivir, soñar, sentir* (2005)
* *Cancionero de Liébana* (2006)
* *Motivos alicantinos*.

## extera ligili
* Matilde Camus
Camus

**Camus** esas familio-nomo di kelka personi:

* Albert Camus, (1913 til 1960), Franciana skriptisto, Nobel-laureato.
* Matilde Camus, (de 1919), Hispania skriptisto ed poeto.
* Marcel Camus, (1912 til 1982), Franciana filmifisto.
Grateful Dead

**Grateful Dead** esis muzikala grupo de Usa kreita ye 1965 da Jerry Garcia, Bob Weir, Phil Lesh, Bill Kreutzmann, Ron "Pigpen" McKernan e Robert Hunter. Ante, lua membri uzis artala nomo *The Warlocks*.

## Verki
* The Grateful Dead (1967)
* Anthem of the Sun (1968)
* Aoxomoxoa (1969)
* Live/Dead (1969)
* Workingman's Dead (1970)
* American Beauty (1970)
* Grateful Dead (Skull & Roses) (1971)
* Europe '72 (1972)
* History of the Grateful Dead, Volume One (Bear's Choice) (1973)
* Wake of the Flood (1973)
* From the Mars Hotel (1974)
* Blues for Allah (1975)
* Steal Your Face (1976)
* Terrapin Station (1977)
* Shakedown Street (1978)
* Go to Heaven (1980)
* Reckoning (1981)
* Dead Set (1981)
* In the Dark (1987)
* Dylan & the Dead (1989)
* Built to Last (1989)
* Without a Net (1990)
Thomas Anders

**Thomas Anders** (n. **Bernd Weidung** ye la 1ma di marto 1963) esas Germana kantisto, ex-membro dil duoplo Modern Talking.
Laurence Olivier

**Laurence Kerr Olivier** (1907 til 1989) esis Britaniana cinem-aktoro e filmifisto. Ilu mariajesis 3 foyi, kun aktorini Jill Esmond, Vivien Leigh, e Joan Plowright.
Sinn Féin

**Sinn Féin** (signifikanta "ni ipsa") esas Irlandana politika partiso di ideologio republikala e sinistrala.

Fondita da Arthur Griffith kom nacionalista partiso qua suportis monarkio en Irlando, en 1917 lua ideologio chanjesis a republikanismo, ed ol komencis suportar la kreo di Irlandana republiko. Lua skopo esas la politikala riunigo dil insulo Irlando, eliminanta lua divido en du stati: Nord-Irlando e Republiko Irlando.

Sub la chefeso di Gerry Adams e Martin McGuinness, Sinn Féin komencis adoptar reformista politiko, qua duktis a tale nomizita "pakto di Belfast" o "pakto di la Santa Venerdio", qua finis granda parto di la violento politikala en Nord-Irlando.

## Extera ligilo
* Oficala retopagino
Intelekto

**Intelekto** definabas en multa diferanta voyi, inkluzanta la habilesi, ma ne limitizata a, abstrakto, kompreno, su koncio, komunikado, rezono, aprentiseso, havanta 
emocala savo, memorado, skemigo e solvo.
Eukarioto

**Eukarioto** esas biologiala celulo (od organismo ek tala celuli) di quo celulokerno kontenas genetikala materialo (separeso la DNA di citosolo).
Konceptajo

**Konceptajo** esas ideo, nociono, od ento abstrakta ed universala qua servas por indikar kategorio o klaso di enti, di eventi, o di relati.

Konceptaji esas abstrakta pro ke li ignoras la diferi inter kozi en lua extenso, trakante li quale se li esas identa.
Blake Clark

**Blake Clark** (n. ye la 2ma di februaro 1946) esas Usana komediisto e cinem-aktoro. Il esas maxim konocata pro lua interpreto di Chet Hunter che televiziono-serio *Boy Meets World*, qua prizentesis de 1993 til 2000. Ilu anke kreis la "voco" dil personego "Resorto Hundo" (*Slinky*) che muzikala teatrajo *Toy Story: The Musical* (2008).
Smosh

***Smosh*** esas Usana duo di komediisti, konsistanta ek Anthony Padilla (n. ye la 16ma di septembro 1987) ed Ian Hecox (n. ye la 30ma di novembro 1987).
Woody Allen

**Woody Allen** (n. ye la 30ma di novembro 1935) esas Usana cinem-aktoro, cinematografisto, cenaristo e komediisto, kun kariero duranta dum plu kam 60 yari.

## Filmografio
Yen tota cinematografuri kun partopreni di Woody Allen.
Germanala lingui

**Germanala lingui** esas familio di lingui apartenanta a tale nomizita Indo-Europana linguaro. Li konsistas ek tri precipua faki:

* West-Germanala: Afrikansa, Angla, Friziana, Germana, Yiddisha, Nederlandana e Skota
* Est-Germanala (mortinta fako): Burgundiana, Gotika e Vandala.
* Nord-Germanala: Dana, Sueda, Gotlandana, Faerana, Islandana, Norvergiana, Nornada (mortinta).

Cirkume 2000 yari ante nun en nordal Germania, Dania e sudal Skandinavia, multa tribui parolis lingui ancestrala de la moderna Germanala lingui. Dum 50 generacioni, Germanala dialekti chanjis tre lente, e nun en ocidentala Europa, on parolas la Germana, l'Angla e la Sueda, inter altri.

## Historio
### Introdukto
Germa linguaro esas parto del Europana linguaro. Ica lingui dividesis tradicionale en du granda grupi, segun la tratado di palatala okluzivi e labiovelari dil komuna linguo (proto-indoeuropana): palatala soni dil proto-indoeuropana [K] nun konservas en *kentum* lingui (ek la Latina *centum*), dum ke en la *satem* lingui ta sono evolucionis til esar sibilanta (Avestana *satəm*). Kam en la *satem* lingui la labiovelara redukta al K sono un ke en las *kentum* konservas labiala elemento kun la guturala qua tendencas vokaligar su. La Germanika, kun la Tokariana, la Hitita, la Greka, l'Italika, la Kelta e l'Ilirika esas parto dil lingui *kentum*. Ta difero esas fonetikala, ed existas multa relevanta komuna traiti qui posibligas establisar du granda geografial arei. Ico, qua eventas en la lingui *satem*, ne povas dicesar dil *kentum* lingui nam ne aparas havar fazo di komuna developado en lingui antea citate, quankam on povas vidar komuna origino e konstanta koincidi en vortaro, exemple en la Gotika * þiuda*, a. Nordala *þjōđ* "populo, gento".

## Linguala karakterizivi
La precipua distingivo dil rilato dil Germanala lingui esas la komuna vortaro heredata dil pra-germanika. Ordinare, moderna Germanala lingui montras perdo di distintiva formi, sive en flexiono dil nomo, sive dil verbo. La du maxim konocata Germanala lingui, l'Angla e la Germana, developabas grava quanteso di perifrazala e analitikala formi en la verbo, kontre sintezala formi existinta en la maxim anciena formi di ta lingui: l'Anglo-Saxona e l'ancien Alta Germana.

## Lexikala komparo

## Referi
* Krahe, Hans *Lingüística germánica*, Cátedra, 1977.
* John A. Hawkins (1990), *Germanic Languages*, in *The Major Languages of Western Europe*, Bernard Comrie, ed. (Routledge). ISBN 0-415-04738-2
* Robert S. P. Beekes (1995), *Comparative Indo-European Linguistics: An Introduction* (John Benjamins). ISBN 1-55619-505-2

## Extera ligili
* Historio dil Germanala lingui
Franca revoluciono

**Franca revoluciono** esas periodo de politikala e sociala transformi qui komencis pos la kunvoko a "Generala stati" ye 1789, e finis per stato-stroko di la 9ma e 10ma di novembro 1799 facita da Napoléon Bonaparte. Unesmafoye en Europa esis signife faligita monarkio kun di to feudala privilegii por la nobelaro e la katolika klerikaro. aparis nova regni (konstitucala monarkio e pose republiko) qui proklamis principi inspirita de Racion-epoko, t.e. **egaleso** di omna civitani relate legaro, la fundamantala liberesi, e la suvereneso di populo, qua povis guvernar su propra per elektita reprezentanti. To chanjis ne nur la historio di Francia ma di tota Europa.
Unesma Hispana republiko

**Unesma Hispaniana Republiko** esis etapo dil hispaniana historio karakterizita da profunda nestabileso dum nur un yaro, inter 1873 e 1874.

Havas quar prezidanti:
*Estanislao Figueras (februaro -junio 1873).
*Francisco Pi y Margall (junio-julio 1873). Pi y Margall esis la chefa ideologo dil federalisti.
*Nicolás Salmerón (julio-septembro 1873). 
*Emilio Castelar (septembro 1873 - januaro 1874). Li esas unu ek la chefa retorikuli dil hispana politiko.
Duesma Hispana republiko

**Duesma Hispaniana Republiko** (1931 til 1936) esis la duesma periodo en la historio di Hispania dum qua l'elekto esis demokrata. Ol esis la guvernerio di Hispania de 14 di aprilo 1931 til lua dissolvo per armeala rebeleso duktita da generalo Francisco Franco ed Emilio Mola.

La duesma hispana republiko esis proklamita kande rejo Alfonso 13ma quitas la lando sequenta municipala voti en qua antimonarkala candidati ganis la majoritato di elekti, e Hispaniana populo celebris la komenco di la republiko e sociala preso facas la politicala rejimo changas. Sua guvernerio iras en exilo ye la 1ma di aprilo 1939, kande lasta republikala forci cedis a rebela forci (nomanta ipsa nacionala) duktita da Generalísimo Franco inter altri dum la fino di Hispaniana interna milito.

La guvernerio en exileso di la Duesma Hispaniana Republiko havas ambasadeyo en México til 1976 e formale dissolvesis la sequenta yaro.

## Referi
Auguste Comte

**Isidore Auguste Marie François Xavier Comte**, plu konocata kom **Auguste Comte** (1798 til 1857) esis Franca filozofo e sociologo. Il esis kreinto di pozitivismo.
Ryan Higa

**Ryan Higa**, surnomizita **Nigahiga** (n. ye la 6ma di junio 1990) esas Usana komediisto. Ilu mantenas videoportalo* che Youtube.

## Referi
Diktatoreso da Primo de Rivera

La **Diktatoreso da Primo de Rivera** esis la politikala rejimo qua esis en Hispania ek la stato-stroko dil kapitano-generalo di Katalunia, Miguel Primo de Rivera, ye 13 di septembro 1923, til lua demisiono ye 28 di januario 1930 e lua substituco per la *Dictablanda* di generalo Berenguer.

## Extera ligili
* Diktatoreso de Primo de Rivera
Bourbona restaurado en Hispania

**Bourbona restaurado** en Hispania esas la historiala periodo ek la "pronunciamiento" (militista stato-stroko) dal generalo Arsenio Martínez Campos en 1874 cele finigar la periodo di Unesma Hispaniana republiko til la proklamo di Duesma Hispaniana republiko ye 14 di aprilo, 1931. Ol karakterigas pro l'instituciala stabileso, la konstrukto di modelo di liberala stato e la sistemo di sociala e politikala movadi elirinta ek industriala revoluciono, til la diktaturo di Miguel Primo de Rivera ye 1923.

La stato-stroko dal militisto Martínez Campos je 1874 rientronigis la dinastio di Bourbon che la filulo di Isabel 2ma, Alfonso 12ma di Hispania.

## Bibliografio
* Raymond Carr:. *España, 1808-1975*. Barcelona, 1996.
* Molas Ribalta, Pedro:. *Manual de Historia Moderna de España*. Madrid, 1988.
* Diversaj Auxtoroj:. *Historia Política y Social Moderna y Contemporánea*, Madrid, 2001.
Deskovro di Amerika

La frazo **deskovro di Amerika** uzesas relate l'arivo di Cristoforo Colombo ye la 12ma di oktobro 1492 al insulo "Guanahani", posible en la nuna Bahama, od en Karibiana Maro, komencinte Europana koloniigo di la kontinento. Ye la sequanta yaro Colombo kreis l'unesma kolonieto Hispana, "La Isabela", en la nuna Dominikana Republiko. En 1496 fondesis "Santo Domingo de Guzmán", la nuna Santo Domingo, e gradope La Isabela abandonesis.

Poka yari pos l'unesma voyajo da Colombo, altra exploristi konstatis ke la regiono ne apartenis ad Azia, ma fakte esis altra kontinento. Depos 1507 ca kontinento nominesis Amerika.

Tamen, multa yari ante l'unesma voyajo di Colombo, vikingi arivis an l'insulo Terranova. Li kreis kolonieto ibe, ma abandonis ol cirkume 10 yari pose, sen reperkuto.
Konquesto di Amerika

La **konquesto di Amerika** esis l'explorado, militala okupado e koloniigo di parto di Amerika da ula Europala povi, di qui la maxim importanta esis Hispania, Portugal, Britania, Francia e Nederlando, pos la deskovro di Amerika da Cristoforo Colombo en 1492 e qua duris precipue dum la 15ma, 16ma e 17ma yarcenti, quankam mem ankore restas kelka koloniala enklavi en la kontinento. Ta agado duris til la 19ma yarcento da nedependanta stati di Amerika, inter qui remarkas Arjentinia e Usa qui realigis politiko di rasala deportado di indijeni.

## Videz anke
Al-Andalus

**Al-Andalus** od **Andaluso** (Arabe: *الأندلس*) esis l'Araba nomo dil parto de Iberia kontrolita dal islamani de 711 til 1492. Maxim-multa-kaze on konsideras la nomo originanta de "Vandalicia"; ta esus la nomo donita a Baetica, Romana provinco di sudal Iberia. Ma altra teorii existas, e linguisti substrekas lua necerta etimologio.
Fluvio Vistula

**Vistula** (Polone *Wisła*) esas fluvio longa de 1047 kilometri, qua trairas Polonia desude adnorde. Ol naskas en Barania Góra, monto proxim la frontiero kun Chekia e Slovakia, a 1.220 metri di altitudo. Ol fluas alonge importanta urbi: Kraków, Warszawa, Toruń, e Gdańsk.
Striko

**Striko** esas laborohalto produktigita da amasala refuzo di employati. Striko maxim-multa-kaze eventas en respondo a plendaji de employati. Striki divenis importanta dum l'industriala revoluciono, kande grandanombra laboro divenis importanta en fabrikerii e mineyi. Li ofte uzesas da laboristi por aquirar plu multa yuri o salario, o por protestar kontre mala standi. Striki plu rare funcionabis por instigar chanjo guverneriala o mem revolucioni.

Sindikati esas important infrastrukturo por organizar striki. En kelka landi striki esas nur legala, kande sindikati deklarabis oli.

En maxim multa landi, striki rapide konsideresas nelegala, pro la proprietanti di fabrikerii havar multa plu politikala povo kam laboristi. Maxim multa westala landi partale legaligis striki en fino dil 19ma o frua 20ma yarcenti. Multa komunista landi anke interdiktis striki.

On povas strikar en la privata sektoro, ma anke en la publika sektoro. Tamen, ofte existas restrikti od interdikti por ula publika laboristi. Striki anke eventas en karceri, ma legi pri karcerala striki ofte esas tre represiva kontre li.

La yuro a strikar esas agnoskata da la Europana Uniono en diversa charti e legi ed omna membrostati devas generale garantiar ol, ma la yuro esas sur la domeno dil membrostati. Esas posibla limitar e interdiktar striki por poka okupivi. La Charto Sociala Europana dil Konsilantaro di Europa anke inkluzas la yuro a strikar.
Brigitte Bardot

**Brigitte Bardot** (n. ye la 28ma di septembro 1934 til la 28ma di decembro 2025) esis Franca cinem-aktoro, manekino ed aktivisto pri la defenso di animali. El fameskis por interpretar karakteri kun hedonismala vivi, e divenis sexuala simbolo dum la yari 1950a e 1960a.

Naskinta en Paris, el fameskis en 1957, kande el aparis en la cinematografuro "E Deo Kreis la Muliero" (France: *E Dieu... Crea La Femme*). El laboris en 47 cinematografuri, e retretis cinematrografala kariero en 1973. Havinta forta personeso, el punisesis 6 foyi por rasista komenti pri Mohamedani e por nomizar habitanti de Reunion *sovaji*.

El mortis ye la 28ma di decembro 2025 en elua domo, *La Madrague*, en Saint-Tropez, Francia.
Bruno Mars

**Bruno Mars** (n. **Peter Gene Hernandez** ye la 8ma di oktobro 1985) esas Usana kantisto di pop, soul, reggae fusion e R&B.
The Annoying Orange

***The Annoying Orange*** (La Jenanta Oranjo) esas Usana komedio televizionala serio.

## Naturo
* **Naranja** (Orange). aparas en omna epizodi
* **Piro** (Pear). aparas che l'unesma epizodo
* **Amo Frukto** (Passion Fruit). (organo per Jastin Zeirik)
* **Mikra pomo** (Midget apple). (organo per Dein Boudikhaimer)
* **Malvavisko** (Marshmallow). apara ye epizodo "Jenar Orange - Saw"
* **Pompelmuso** (Grapefruit). (organo per Roubert Jinnigs)
* **Avulo Limono** (Grandpa Lemon). (organo per Kevin Bruuk)
* **Kultelo** (Knife). (organo per Kevin Nalti)
* **Squash** (Squash). (organo per Dein Boudikhaimer)
* **Dein Boedikhaimer** (Dane Boedigheimer)
Marc Chagall

**Mark Zaharovich Shagalov**, konocata kom **Marc Chagall** (7ma di julio 1887 til la 28ma di marto 1985) esis Rusa-Franca piktisto.
Su-levo ye 2 di mayo

**Su-levo ye 2ma di mayo**, eventinta en 1808, esas la nomo pro qua konocesas la fakti eventinta en Madrid (Hispania) dum ta dio, spricita per la populara tolle pro la situeso di politikala necerteso produktita pos Sedicio di Aranjuez. Represita la protesto per la trupi di Napoléon qui esis en l'urbo, ol extensis a tota lando ondo di publik apeli ad armizita revolto qui divenis Milito pri la nedependo di Hispania.
Musokaptilo

**Musokaptilo** esas specaligata tipo di animalokaptilo destinata precipue pro kaptar muso; tamen, povas anke sizar altra mika animali. Musokaptili esas maxim-multa-kaze pozata en interna loko ube esas suspektita infesto di roderi.

## Referi
Alfred Jarry

**Alfred Jarry** (1873 til 1907) esis Franciana dramatisto e poeto, konocita kom la kreinto dil "Teatro di absurdajo".
Pacifismo

**Pacifismo** esas ensemblo di doktrini qui opozas milito e violento. La termino vortifis da Émile Arnaud (1864–1921) ed adoptesis da altra pacala aktivisti dum la 10ma kongreso pri paco, qua eventis en Glasgow, Skotia, la yaro 1901. Relata termino esas Sanskrita *ahimsa*, signifikanta "facar nula domajo", qua esas centrala filozofio en religii kun Indiana origino, exemple Budhismo, Hinduismo e Jainismo.

La skopo di pacifisti esas solvar konflikti per diplomacal agadi, civila desobedio, boikoto kontre ti qui defensas violento, ed altra agadi qui povas preventar la komenco o durado di militi. L'ideo pri finar la militi anke aparas en l'introdukto di la charto dil Unionita Nacioni. Ol dicas: "Ni, la populi dil Unionita Nacioni, determinita a prezervar la sequanta generacioni de la plago di la milito, qua dufoye dum nia vivi produktis nekalkulebra chagreni kontre la homaro...", "..., e, kun tala skopi, praktikar toleremeso e kunvivar paceme quale bona vicini..."

## Referi
Camilo Castelo Branco

**Camilo Ferreira Botelho Castelo-Branco** (1825 til 1890) esis Portugalana skriptisto di Romantik-epoko.

## Varki
* *Anátema* (1851)
* *Mistérios de Lisboa* (1854)
* *A Filha do Arcediago* (1854) 
* *Livro negro de Padre Dinis* (1855)
* *A Neta do Arcediago* (1856) 
* *Onde Está a Felicidade?* (1856)
* *Um Homem de Brios* (1856)
* *O Sarcófago de Inês* (1856)
* *Lágrimas Abençoadas* (1857) 
* *Cenas da Foz* (1857)
* *Carlota Ângela* (1858) 
* *Vingança* (1858)
* *O Que Fazem Mulheres* (1858) 
* *O Morgado de Fafe em Lisboa* (Teatre, 1861)
* *Doze Casamentos Felizes* (1861)
* *O Romance de um Homem Rico* (1861)
* *As Três Irmãs* (1862)
* *Amor de Perdição* (1862) 
* *Memórias do Carcere* (1862)
* *Coisas Espantosas* (1862)
* *Coração, Cabeça e Estômago* (1862)
* *Estrelas Funestas* (1862) 
* *Cenas Contemporâneas* (1862) 
* *Anos de Prosa* (1863) 
* *Aventuras de Basílio Fernandes Enxertado* (1863)
* *O Bem e o Mal* (1863)
* *Estrelas Propícias* (1863) 
* *Memórias de Guilherme do Amaral* (1863)
* *Agulha em Palheiro* (1863) 
* *Amor de Salvação* (1864) 
* *A Filha do Doutor Negro* (1864)
* *Vinte Horas de Liteira* (1864)
* *O Esqueleto* (1865)
* *A Sereia* (1865)
* *A Enjeitada* (1866)
* *O Judeu* (1866)
* *O Olho de Vidro* (1866) 
* *A Queda dum Anjo* (1866) 
* *O Santo da Montanha* (1866)
* *A Bruxa do Monte Córdova* (1867)
* *A doida do Candal* (1867)
* *Os Mistérios de Fafe* (1868)
* *O Retrato de Ricardina* (1868)
* *Os Brilhantes do Brasileiro* (1869)
* *A Mulher Fatal* (1870)
* *Livro de Consolação* (1872) 
* *A Infanta Capelista* (1872) 
* *O Carrasco de Victor Hugo José Alves* (1872) 
* *O Regicida* (1874)
* *A Filha do Regicida* (1875)
* *A Caveira da Mártir* (1876)
* *Novelas do Minho* (1875-1877) 
* *Eusébio Macário* (1879)
* *A Corja* (1880)
* *A senhora Rattazzi* (1880) 
* *A Brasileira de Prazins* (1882)
* *O Assassino de Macario*
* *D. Antonio Alves Martins: bispo de Vizeu* 
* *Folhas Caídas* 
* *O General Carlos Ribeiro* 
* *Luiz de Camões*
* *Sá de Miranda* 
* *Salve, Rei!* 
* *Suicida* 
* *O vinho do Porto* 
* * Voltareis ó Cristo?*
* *Theatro comico: A Morgadinha de Val d'Amores; Entre a flauta e a Viola* 
* *A espada de Alexandre* 
* *O Condemnado: drama* / *Como os anjos se vingam: drama*
Latinida filologio

**Latinida filologio** esas brancho di filologio qua studias lingui e literaturi latinida.

## Ube studiar latinida filologio
Kun la kreado di Europana spaco di supera eduko, latinida filologio substitucesis ad diversa diplomi. On povas studiar ca diplomo en:

* Universitato di Barcelona
* Universitato di Oviedo
* Universitato di Salamanca
* Universitato di Fribourg

## Extera ligili
* Pagino di l'Universitato di Fribourg
*Quo e pro quo studiar je kataluniana universitati? Latinida filologio
* Klasika e latinida studii je Universitato di Oviedo
Miguel Torga

**Miguel Torga**, pseudonimo di **Adolfo Correia da Rocha** (1907 til 1995) esis Portugalna skriptisto.

### Libri
* 1931 - *Pão Ázimo*.
* 1931 - *Criação do Mundo*.
* 1934 - *A Terceira Voz*.
* 1937 - *Os Dois Primeiros Dias*.
* 1938 - *O Terceiro Dia da Criação do Mundo*.
* 1939 - *O Quarto Dia da Criação do Mundo*.
* 1940 - *Bichos*.
* 1941 - *Contos da Montanha*."Diário I"
* 1942 - *Rua*.
* 1943 - *O Senhor Ventura*. "Diário II"
* 1944 - *Novos Contos da Montanha*.
* 1945 - *Vindima*.
* 1946 - "Diário III".
* 1949 - "Diário IV".
* 1951 - *Pedras Lavradas*. "Diário V".
* 1953 - "Diário VI".
* 1956 - "Diário VII".
* 1959 - "Diário VIII".
* 1964 - "Diário IX".
* 1968 - "Diário X".
* 1973 - "Diário XI".
* 1974 - *O Quinto Dia da Criação do Mundo*.
* 1976 - *Fogo Preso*.
* 1981 - *O Sexto Dia da Criação do Mundo*.
* 1982 - *Fábula de Fábulas*.

### Verki por [[teatro]]
* 1941 - *"Terra Firme" e "Mar"*.
* 1947 - *Sinfonia*.
* 1949 - *O Paraíso*.
* 1950 - *Portugal*.
* 1955 - *Traço de União*.
Lester Bryant Bird

**Lester Bryant Bird**, ex-atleto e politikisto n. ye la 21ma di februaro 1938 til la 9ma di agosto 2021, esis chefministro di Antigua e Barbuda de 1994 til 2004.
Joss Whedon

**Joss Whedon** (n. kom *Joseph Hill Whedon* ye la 23ma di junio 1964) esas cinem-aktoro, cinematografisto, cenaristo, produktisto, skriptisto, ed anke kelka-foye kompozisto.
Verne Troyer

**Vernon Jay Troyer**, n. ye la 1ma di januaro 1969 til la 21ma di aprilo 2018, esis Usana komediisto e cinem-aktoro. Ilu pleis la rolo "Mini Me" en cinematografala komedio *Austin Powers*.
Dustin Hoffman

**Dustin Lee Hoffman** (n. ye la 8ma di agosto 1937) esas Usana cinem-aktoro. Ilu pleas precipue antiheroi ed emocale vundebla personegi en cinematografuri. Dum ilua kariero, ilu ganis inter altri du ''Oscar''-premii e quar BAFTA-premii.

## Referi
Jim Varney

**James Albert "Jim" Varney, Jr.** (n. ye la 15ma di junio 1949 til la 10ma di februaro 2000) esis Usana cinem-aktoro.
Don Rickles

**Donald Jay** "**Don**" **Rickles** (n. ye la 8ma di mayo 1926 til la 6ma di aprilo 2017) esis Usana cinem-aktoro e komediisto.
Keke Palmer

**Lauren Keyana "Keke" Palmer** (n. ye la 26ma di agosto 1993) esas Usana kantistino, kompozistino e cinem-aktorino.
Ben Stiller

**Benjamin Edward "Ben" Stiller** (n. ye la 30ma di novembro 1965) esas Usana cinem-aktoro e komediisto.
Kevin James

**Kevin George Knipfing**, maxim konocata kom **Kevin James**, n. ye la 26ma di aprilo 1965, esas Usana cinem-aktoro e komediisto. Ilua maxim konocata rolo esis *Doug Heffernan*, en la televiziono-serio *The King of Queens*.
Jeremy Renner

**Jeremy Lee Renner** (n. 1971) esas Usana cinem-aktoro, ed anke kantisto e kompozisto.

## Verki
* 1995: *Senior Trip*
* 2001: *Fish in a Barrel*
* 2002: *Dahmer*: *Jeffrey Dahmer*
* 2003: *S.W.A.T.*
* 2004: *The Heart Is Deceitful Above All Things* 
* 2005: *North Country* 
* 2005: *Twelve and Holding*
* 2005: *Neo Ned*
* 2005: *Lords of Dogtown*
* 2006: *Love Comes to the Executioner*
* 2006: *12 and Holding*
* 2007: *Dr. House*: *Jimmy Quid*
* 2007: *Snappers*
* 2007: *The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford*
* 2007: *28 Weeks Later*: *soldato Doyle*
* 2007: *Take*
* 2009: *En terra hostil*
* 2010: *The town*
* 2011: *Thor*
* 2011: *Mission: Impossible – Ghost Protocol*
* 2012: *The Avengers*
Papo Inocentius la 10ma

**Innocentius la 10ma** (n. **Giovanni Battista Pamphil** en 1574 til 1655) esis la 236ma papo di la katolika eklezio.
Umberto Nobile

**Umberto Nobile** (1885 til 1978) esis Italian aeronavala injenioro.

Ye la 12ma di mayo 1926 Umberto Nobile flugis super la nordala polo en sua aeronavo *Norge*. La navo portis Roald Amundsen, qua plu frue en la vivo duktabis sucesoza expediciono per pedo a la sudala polo. Amundsen invitabis Nobile, qua dum plura yari konstruktabis e developabis direktebla aeronavi en Italia, konstruktar navo por flugo super la nordala polo. Ye 11 di mayo *Norge* departis de Svalbard, e la voyajo finis pos du dii ye Teller en Alaska. En 1928 Nobile (sen Amundsen) duktis plusa flugo super la polo en l'aeronavo *Italia*; ol aplastesis, ed Amundsen mortis kande aeroplano, qua esis parto di la sokurso-misiono, desaparis.

## Referi
Papo Sixtus la 5ma

**Sixtus la 5ma** (n. **Felice Peretti di Montalto** en 1520 til 1590) esis la 227ma papo di katolik-eklezio.
Papo Benedictus la 13ma

**Benedictus la 13ma** (n. **Pietro Francesco Orsini** en 1649 til 1730) esis la 245ma papo di katolik-eklezio.
Republiko Socialista Sovietiana Azerbaijan

La **Republiko Socialista Sovietiana di Azerbaijan** (Azerbaijanane, **Азәрбајҹан Совет Сосиалист Республикасы**, *Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası*) anke konocata kom RSS Azerbaijan, esis un ek la republiki di Sovietia. Ol establisesis ye la 28ma di aprilo 1920, ed unionesis a Sovietia en 1936.

En 1990 ol abolisis "Socialista Sovietiana" de lua nomo, e deklaris nedependo ye la 30ma di agosto 1991. Ol formale duris til la 12ma di novembro 1995, kande Azerbaijan adoptis nova konstituco.

La republiko esis la duesma maxim granda produktero di teo de Sovietia dop Gruzia, ed anke granda produktero di petrolo.
Max von Sydow

**Carl Adolf "Max" von Sydow** (n. ye la 10ma di aprilo 1929 til la 8ma di marto 2020) esis Sueda cinematografal aktoro.
Germanala filologio

**Germanala filologio** esas filologiala studio dil Germana lingui segun komparativa o historiala prespektivo.

La komenco dil inquesto pri Germana lingui komencis ye la 16ma yarcento, con la deskovro di literala texti en la frua fazi dil lingui. Frua moderna publikigi pri antiqua norsa kulturo aparis dum la 16ma yarcento, exemple, *Historia de gentibus septentrionalibus* (Olaus Magnus, 1555) e l'unesma  ediciono dil *Gesta Danorum* (Saxo Grammaticus) en 1514. En 1603, Melchior Goldast facis l'unesma edituro di mezaltgermana(?) linguo poezio, Tyrol e Winsbeck, incluzite komenti qui enfokigis en linguistikala problemi .

## Faki
* Angla-linguala studii
* Germana-linguala studii
* Nederlandana-linguala studii
* Skandinava-linguala studii
Juan Rulfo

**Juan Rulfo** (1917 til 1986) esis Mexikiana skriptisto.

## Verki
* *Un pedazo de noche* (Unika parto ke existas de la novelo *El Hijo del desaliento*)
* *La vida no es muy seria en sus cosas* (1945)
* *El llano en llamas* (1953)
* *Pedro Páramo* (1955)
* *¡Diles que no me maten!* (1960)
* *El gallo de oro* (1980)