open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
.gay

**.gay** es generala domeno di maxim alta nivelo en interretala sistemo DNS por uzado per socii di LGBTI.

Oficale ol lansesis ye 16ma di septembro 2020.
.top

**.top** es generala domeno di maxim alta nivelo en interretala sistemo DNS tute ne-restriktita a specifika retopagini.

Oficale ol lansesis ye 18ma di novembro 2014. Segun datumi de 9ma di 14ma di januaro 2023 esis  retopagini en la domeno.
.site

**.site** es generala domeno di maxim alta nivelo en interretala sistemo DNS, e retopagini uzesas per desgranda e meza firmi de brancho e-komerco e IT.

Oficale ol lansesis ye 12ma di marto 2015. Segun datumi de 1ma di januaro 2023 esis  retopagini en la domeno.
.web

**.web** es kandidato (segun stando por 8ma di septembro 2024) a esar generala domeno di maxim alta nivelo en interretala sistemo DNS, e retopagini uzesus per firmi.
Kiril Kondrashin

**Kiril Petrovich Kondrashin** (n. Moskva la 6ma di marto 1914 - m. Amsterdam, la 7ma di marto 1981) esis Rusa dirigento*.
Ilya Frank (homonimo)

**Ilya Frank** es nomo di loki en Polonia

inter altri:

* Ilya Frank (1908-1990) – Rusa Nobel-premiisto pri fiziko (1958)
* Ilya Frank (n. 1963) – Rusa filologo e linguisto, autoro di libri pri linguistiko
Granda fairo di Roma

La **Granda Fairo di Roma** (Latine: *incendium magnum Romae*) komencis la 18ma di julio en la yaro 64. La fairo komencis en la vendistala butiki che la cirko-stadiono di Roma, *[[Circus Maximus]]*. Pos sis dii, la fairo esis kontrolita, ma ante la domajo povis esar evaluita, la fairo riacendesis e brulis dum altra tri dii. Pos la katastrofo, 71% di Roma esis destruktita (10 di 14 distrikti).

## Referi
Religiala politiko di Konstantinus la 1ma

La **religiala politiki di Konstantinus la 1ma** esis nomizita "ambigua ed eludema."  Naskita ye 273 dum la Krizo di la Triesma Yarcento (AD 235–284), Konstantinus la Granda evis 30 dum la Granda Persekuto. Il vidis ilua patro divenar Augusto di l'Ocidento e pose rapide mortis. Konstantinus pasigis sua vivo en l'armeo batalante kun multa di ilua estendita familio, e konvertis a Kristanismo cirkum kande il evis 40 yari. Ilua religiala politiki, formita per ica experienci, inkluzis kreskanta tolerado di Kristanismo, limigita regulado kontra la Romana politeismo kun tolerado, partopreno en solvado di religiala disputi kom la skismo kun la Donatisti, e la vokado di konsilii inkluzante la Koncilo di Nicea pri arianismo. John Kaye karakterizas la konverto di Konstantinus, e la Koncilo di Nicea qua Konstantino kunvokis, kom du dil maxim important aferi eventinta por la kristiana eklezio.

## Referi
Ponto Milvius

La **Ponto Milvius** (itale: *Ponte Milvio* aŭ *Ponte Molle*; latine: *Pons Milvius* aŭ *Pons Mulvius*) esas ponto super la Tiber en norda Roma, Italia. Ol esis ekonomiale e strategiale grava ponto dum la epoko dil Romana Imperio ed esis la loko di la famosa Batalio dil Ponto Milvius ye 312, qua kondukis al imperiestra regado di Konstantinus.
Joseph de Maistre

**Joseph Marie, konte de Maistre** (1ma di april 1753 – 26ma di februaro 1821) esis Savoyana filosofo, juristo, diplomato, e magistrato. Unu dil fondinti di konservismo, Maistre pledis pro sociala hierarkio e monarkio dum la periodo pos la Franca revoluciono. Malgre ilua proxima personala e intelektuala ligo kun Francia, Maistre dum ilua vivo esis subjekto dil Regno di Sardinia, qua il servis kom membro dil Savoyana Senato (1787–1792), ambasadoro en Rusia (1803–1817), e ministro di stato por la korto en Torino (1817–1821).
Milito en la Vendée

La **Milito en la Vendée** (Franca: *Guerre de Vendée*) esis kontrarevoluciono de 1793 til 1796 en la regiono Vendée di Francia dum la Franca revoluciono. La Vendée esas litora regiono, situata nemediate sude dil fluvio Loire en ocidenta Francia. Komence, la revolto esis simila al  14ma yarcentala kamparana ribelado *Jacquerie*, ma la Vendée rapide faris kontrarevolucionema e royalista. La revolto guidita dal nove formita Katolika e Royalist Armeo esis komparebla kun la *Chouannerie*, qua eventis en la regiono norde dil Loire.
Sergei Viktorovich Skripal

**Sergei Viktorovich Skripal** (n. ye la 23ma di junio 1951) esis Sovietiana e Rusiana oficiro dil inform-kontoro e spionisto, e ank duopla agento – spionisto di Unionita Rejio en le 1990 e komence le 2000.

Ye decembro 2004 Skripal arestesis e kondamnesis a 13 yari di karcero, tamen en 2013 Britania kambiis il po 10 Rusiana spioneri arestita en Usa.

Ye la 4ma di marto 2018 Sergei Skripal e lia filino Yulia (qua jus venis de Moskva, ube el vivis) venenagesis e esis en hospitalo en Salisbury. Pro to Theresa May anoncis retrosendar 23 Rusiana diplomacisti.

Ye komence di oktobro 2018 Britaniana jurnalisto Mark Urban*Angla wikipedio* publikis sua libro sub titulo *The Skripal Files: The Life and Near Death of a Russian Spy* (ISBN 9781250207739). De la publikajo on rezultis ke Sergei Skripal ne kredis ke inform-kontoro di Rusia partoprenis en ilia venenizo, e ank ke la duopla spionisto suportis adjuntajo di Krimea en 2014 e generala politiko di Vladimir Putin pri Ukraina. Skripal nomesis da l'autoro di la libro *senskrupula Rusa nacionalisto*. 

## Referi
Kristanigo dil Romana Imperio kom difuseso di novigo

La **kristanigo dil Romana Imperio kom difuseso di novigo** exploras religiala chanjo en l'unesma tri yarcenti dil Romana Imperio per la angulo dil difuseso di novigi, sociologiala teorio popularigita da Everett Rogers ye 1962. La difuseso di novigi esas procedo di komuniko qua eventas dum tempo inter qui esas en sociala sistemo, qua explikas quale, pro quo e quande nov idei (e teknologii) difuzesas. En ica teorio, la suceso o falio di novigo dependas dil karakteristiki dil novigo ipsa, l'adoptanti, qua komunikado-kanali uzesas, la tempo, e la sociala sistemo en qua to omno eventas.
Marģers Skujenieks

**Marģers Skujenieks**, poltikitisto e statistikisto n. ye la 22ma di junio 1886 til la 12ma di julio 1941, esis dufoye chefministro di Latvia.
Jacques Cathelineau

Generalisimo **Jacques Cathelineau** (francesa pronuncado: [ʒak katlino]; 5 di januaro 1759 – 14 di julio 1793) esis franca Vendeana revoltista duktanto dum la Revoluciono. Il esis konocata inter ilua sequanti quale la Santo di Anjou.

Il esis bone konocata kolportero en Anjou. Kande la Regno di Francia esis abolita e la Unesma Franca republiko esis estabilisita, la revolucionisti kriminis kontre la civili dil Vendée dum la Regno di Teroro. Cathelineau raliis armeo di rurani fidela al monarkio e l'Eklezio e komencis revolto kontre la revolucionisti, kaptante plura vilaji e kasteli, quo atraktis plu volontuli por sequar il.

Kande la Milito en la Vendée kreskis en suceso, Cathelineau uneskis forti kun altra kontrerevolucionema duktanti ed esis nomizita generalisimo dil Katolika e Royalist Armeo. Il inspiris ilua soldati por bataliar apud li en la fronto, quo duktis ad ilua falo. En la somero di 1793, dum il ed ilua homi atakis la urbo Nantes, Cathelineau esis fusilagata da tiraliero e mortis pose. Sen ilua chefeso, la royalisti esis venkata e balde dividis en diversa partiseti. Pos la Bourbona restaurado, por honorar la heroismo e sacrifici di Cathelineau, ilua familio esis nobligita.
Literaturo en Occidental

Granda parte dil **literaturo en Occidental** esis publikigita en sua ofical revuo *[[Cosmoglotta]]*. Occidental esas konstruktita linguo kreita da Edgar de Wahl en 1922. Ol karakterizas por esar linguo naturalista e regula, meza voyo inter la artificialeso di Esperanto ed Ido, e la totala naturaleso di Interlingua (quale inkluzas multe neregulozaji).

La periodi en qui la literaturo en Occidental dividesas esas:
* Unesma periodo (1921-1927): Depos la kreado dil linguo til la chanjo di sideyo a Wien.
* Periodo di Wien (1927-1949): Depos la chanjo di sideyo a Wien til la chanjo di nomo a Interlingue.
* Periodo di paraliso (1950-1999): Depos la chanjo di nomo dil linguo til la kreado di l'unesma Yahoo! Group.
* Revivigado en Interreto (1999 til nuntempe): Depos la kreado di l'unesma Yahoo! Group til l'aktuala periodo.
Gennadi Ivanovich Yanayev

**Gennadi Ivanovich Yanayev** (n. ye la 26ma di agosto 1937 – m. ye la 24ma di septembro 2010) esis Sovietiana e Rusiana politikisto, vice-prezidanto di Soviet-Uniono en yari 1990-1991.

Rezulte di stato-stroko ye la 19-22 di agosto 1991 il divenus nexta prezidanto di Soviet-Uniono. L'agostala stato-stroko ne esis sucesoza – Mihail Gorbachyov restis prezidanto, e Yanayev esis en karcero til 23ma di januaro 1993.

Gennadi Yanayev mortis pro kancero di pulmono en 2010, e ilia tombo situesas en Moskva (*Troyekurov-tombeyo*).

## Referi
Agostala stato-stroko

**Agostala stato-stroko** esis esforco ad evitar dekado di Soviet-Uniono da grupo komunisti. Ol eventis ye le 19-22ma di agosto 1991 e rezulte di to mortis 15 personi.

Pos olima prezidanto Mihail Gorbachyov (qua arestesis en Krimea) esez vice-prezidanto Gennadi Yanayev. La stato stroko ne ganis suporto di Boris Yelcin (chefo di RSS Rusia) e ne finis sucesoze. Yanayev karcerigesis til 23ma di januaro 1993.

Rezulte dil *agostala stato-stroko* dekado Soviet-Uniono divenis fakto, e Boris Yelcin ganis alta suporto di Rusiani e divenis unesma prezidanto di Rusia.
.edu

**.edu** es komanditita domeno di maxim alta nivelo en interretala sistemo DNS por firmi e privata personi por publikigar ilia edukadala kontenajo.

Oficale ol lansesis ye 1985.
Peter Klashorst

**Peter Klashorst** (pron. *peter klas-horst*), naskis kom **Peter van der Klashorst**, (n. Santpoort, la 11ma di februaro 1957 - m. Amsterdam, la 11ma di septembro 2024) esis Nederlandana piktisto, muzikisto, fotografisto.

Il studiis piktar en la Gerrit Rietveld Akademio, sama-periode (1981) il pleis muziko en Amsterdamana bandi *Interior* e *Soviet Sex*.

Tam ilua konstanta chanjanta pikto-stilo kam vivo-stilo ofte atingis la jurnalaro. En 2000 il arestesis en Senegal pro piktir nuda (yuna) mulieri. Il sucesis eskapar via Gambia. Il anke ofte vizitis e sejornis en Nairobi, Mombasa, Kambodja e Bangkok.

## Referi
Historio di Esperanto

La **historio di Esperanto** okupas pri diversa aspekti dil linguo Esperanto ed olua movado.

## Historiala supervido

### Nomaligita Yidisho

### Developo dil linguo avan publikado

### ''Unua Libro'' til la Deklaro di Boulogne (1887–1905)

La unesma reklamo por la nova linguo esis l'"unesma libro" de julio 1887, qua Ludwig Lazarus Zamenhof publikigis en Warszawa (en ica tempo situanta en Rusa imperio). Ol esis efektive nur 40-paginala broshuro. Zamenhof dissendis ica ed altra reklami, ed il metis anonci en jurnali.

### Deklaro di Boulogne til hodie
Mondal kongresi tenesis singla-yare depos 1905, excepte dum la du mondomiliti.

Ye 2022, Esperanto-klubo fondesis en l'Amundsen–Scott Staciono en la Suda Polo, facante Antarktika l'ultima kontinento kun organizita Esperantisti.
Norda polo

La **Norda polo**, konocata anke quale la **Geografiala Norda Polo**, **Terala Norda Polo** o **90ma Paralelo Norda**, esas la punto en la Norda Mi-sfero ube la tero-axo di rotado atingas olua surfaco. Ol nomesas la Vera Norda Polo por distingar ol dil Magnetala Norda Polo.
Suda polo

La **Suda Polo**, konocata anke quale **Geografiala Suda Polo** o **Terala Suda Polo**, esas la maxim-suda punto sur la Tero e trovesas antipodale dil Norda polo, a distanco di 20,004 km en omna direcioni. Ol esas unu dil du punti ube la tero-axo di rotado intersekas ilua surfaco.
Nikolai Ivanovich Rijkov

**Nikolai Ivanovich Rijkov** (n. ye la 28ma di septembro 1929 – m. ye la 28ma di februaro 2024) esis Sovietiana e Rusiana politikisto, qua partoprenis en elektado di unesma prezidanto di Rusia. Il ganis 16,9 % en 1ma fazo e 57% en la 2ma e perdis kontre Boris Yelcin. Il esis lasta chefo di Konsilistaro di Ministri di Soviet-Uniono (1985-1990).

## Referi
Córdoba (homonimo)

**Córdoba** esas nomo di diversa loki:

;En Hispania
* Córdoba : urbo en Andaluzia, Hispania fondita en 169 aK
* provinco Córdoba, Andaluzia

;En Arjentinia
* Córdoba, Arjentinia : chef-urbo di la provinco samnoma en Arjentinia
* provinco Córdoba, Arjentinia
Małgorzata Mirga-Tas

**Małgorzata Mirga-Tas** (pron.: *mawgorzata-mirga-tas*; n. Zakopane, 1978) esas Polona-Roma skultisto, piktisto ed aktivisto. El reprezentis Polonia en 2022 che la Biennale di Venezia, per l'expozo "Lakto de Revi" per qua el esis l'unesma Rom-artisto reprezentanta dum ica arto-ferio.
Òscar Ribas Reig

**Òscar Ribas Reig**, politikisto, entraprezisto ed advokato n. ye la 26ma di oktobro 1936 til la 18ma di decembro 2020 esis dufoye chefministro di Andora: de 1982 til 1984, e de 1990 til 1994.
Romi

La **Romi**, singulare **Rom** o **Romo**, (en la Rom-linguo: Rom) esas nomada populo. Romi esas cigana populo. La nomo Rom adoptesis kom oficala nomo dum l'unesma internaciona kongreso dil Uniono di la Rom-linguo en 1971 en London.

La Romi esas populo sen lando o naciono, li vivas dispersita tra la mondo.
.amsterdam

**.amsterdam** es geografiala domeno di maxim alta nivelo por urbo Amsterdam, (Nederlando) en interretala sistemo di domeno-nomi.

Oficale ol lansesis ye 24ma di julio 2014.
Kontrereformo

La **Kontrereformo** (Latine: *Contrareformatio*), anke kelkafoye nomizita la **Katolika Rivivigo**, esis la periodo di katolika riaparo qua komencis kom respondo al, e kom alternativo al, Protestanta Reformi en lua tempo. Onu ofte datizas ol komencanta kun la Koncilo di Trento (1545–1563) e finanta kun la konkluzo di l'Europala militi di religio en 1648, quankam to esas polemikala. La plu vasta termino **Katolika Reformo** (Latine: *Reformatio Catholica*) anke inkluzas reformi e movadi interne di l'Eklezio en la periodi nemediate ante la Protestantismo o Trento, e duranta plue pos ol.

La Kontrereformo, inicita parte por traktar la defiaji di la Protestanta Reformi, esis kompleta eforo rezultanta de la dekreti dil Koncilo di Trento. Ol produktis apologetika e polemikala dokumenti, herezio-procesi, anti-korupteso efori, spiritual movadi, la promoco di nova religiala ordini, e la florifado di nova arti e muzikala stili. Tala politiki (exemple, per la Imperia Dieti dil Santa Romana Imperio) havis longeduranta efekti en Europala historio, kun exili di Protestanti duris til la Toleremo-Patento di 1781, quankam plu mikra expulsi eventis en la 19ma yarcento.

Tala reformi inkluzis la fondado di seminarii por la konvenanta edukado di sacerdoti en la spirituala vivo e la teologiala tradicioni dil Eklezio, la reformo di religiala vivo per retroveno di ordini a lia spirituala fundamenti, e nova spirituala movadi qui fokusizis pri la devocala vivo e personala rilato kun Kristo, inkluzante la Hispana mistiki e la Franca skolo di spiritualeso. Ol anke implicis politikala aktivesi ed uzis la regionala Inquizicioni.

Precipua emfazo dil Kontrereformo esis la misiono atingar parti dil mondo qui kolonizesis kom predomine Katolika e anke probar rekonvertar nacioni quale Sverige ed Inglaterra, qui esis Katolika de la tempo di Kristanigo di Europa, ma perdesis al Reformo. Diversa Kontrereforma teologi fokusizis nur pri defensar doktrinal pozicioni quale la sakramenti e pietoza praktiki qui atakesis dal Protestanta reformeri, til la Duesma Vatikana Koncilo en 1962–1965.

## Referi
.москва e .moscow

**.москва** е **.moscow** es geografiala domeni di maxim alta nivelo por urbo Moskva, (Rusia) en interretala sistemo di domeno-nomi.

Oficale ol lansesis ye 24ma di aprilo 2014.
Xavier Espot Zamora

**Xavier Espot Zamora**, judiciisto e politikisto n. ye la 30ma di oktobro 1979, esis chefministro di Andora de la 16ma di mayo 2019 til nun.
.bar

**.bar** es geografiala domeni di maxim alta nivelo por urbo Bar, (Montenegro) en interretala sistemo di domeno-nomi. Fakte ol uzesas da bari, pubi e nokto-klubi.

Oficale ol lansesis ye 11ma di junio 2014.
Albert Pintat Santolària

**Albert Pintat Santolària**, ekonomikisto e politikisto n. ye la 23ma di junio 1943, esis chefministro di Andora de la 27ma di mayo 2005 til la 5ma di junio 2009.
Billy the Kid

**William Henry McCarty**, anke konocata kom **William H. Bonney**, o **Kid Antrim**, o **Billy the Kid** (pron.: *bili-de-kit*; n. New York, la 23ma di novembro 1859 – m. Fort Sumner (Nova-Mexikia), la 14ma di julio 1881) esis krimininto del Usana Sovaja Westo. Segun rumori il pafis 21 personi a morto ante ke il ipsa pafesis a morto da *sherifo* Pat Garrett.
Ruth Bader Ginsburg

**Ruth Joan Bader Ginsburg** (pron.: *rut-beder-ginsburg*; n. New York, la 15ma di marto 1933 - m. Washington D.C., la 18 di septembro 2020) esis Usana yuristo e de 1993 til elua morto un de la non judiciisti dil Alta Judicieyo di Usa. El esis konocata pro elua lukto por yuri di mulieri.
Fobio

**Fobio** esas nevrosala maladeso, quan simptomo es neracionala anxio ad specifika situacioni, eventi o kozi.
Michaela DePrince

**Michaela DePrince**, naskinte Mabinty Bangura, (n. Kenema, la 6ma di januaro 1995 - m. la 13ma di septembro 2024) esis Sierra Leonan-Usana dansisto qua dansis che la Nederlandana Nacionala Baleto, la Dans-teatro di Harlem e la Boston Baleto.

Mabinty Bangura perdis sua genitori pro la mito en Sierra Leone ed divenis orfano. En 1999 el adoptesis da Usana paro e translojis a New Jersey, Usa. El obtenas la nomo DePrince de sua stif-genitori.

En 2003 el lernis dansar en la Rock-skolo por Dans-edukado en Filadelfia. El anke dansas konkurse por la konkurso Granda Premio di Yunaro Usa.

En 2011 Michaela pleis roll en la dokumentali First Position, e dansas en  Dancing with the Stars. El debutas en Europa che la  Dutch Don’t Dance Division en Den Haag. El esas la maxim yuna dansero ulafoye che Dance Theatre of Harlem, en 2013 el juntas su a la Nederlandana Nacionala Baleto.

En 2016 el esas pregata da Beyoncé por dansar en la video Hope.

2018  MGM anuncas la filmigo da Madonna di la vivo di DePrince.
Akiba Rubinstein

**Akiba Kiwelowicz Rubinstein** (IFA: *aˈkʲiba kʲivɛˈlɔvʲit͡ʂ rubinˈʂtɛjn*) (n. ye la 1ma di decembro 1880 o 12ma di decembro 1882 – m. ye la 15ma di marto 1961) esis Poloniana shakoludisto, relata kun urbo Łódź, un ek maxim bona ludisto dil mondo ye la komenco di 20ma yarcento.

Profesionala shakoludisto il divenis en 1898. Ludis komence en Białystok, ma en 1901 chanjis ica urbo a Łódź, lore forta centro pri shakoludo. En 1904 divenis championo di Łódź vinkinte kontre Henryk Salwe. En 1906 esis duesma en championeso di Rusa imperio.

Yari 1907-1912 esis periodo di maxim granda sucesi di Rubinstein. En 1910, konsideresinte kom maxim bona ludisto dil mondo, ne partoprenis il en konkurso pri mondala championeso pro lora reguli – Emanuel Lasker (kom championo) persone selektis rivalo por su sate richa a finansar la konkurso. Ludis e perdis Carl Schlechter.

En 1912 vinkis 5 sequanta internacionala shakoludo-turniri. To esas rekordo til nun. Bent Larsen facis la same, ma il bezonis 3 yari. 

Dum vive la shakoludisto sufris pro antropofobio e lore ilua anxio a homi kreskis.

Ilua espero por konkurso pri championeso en 1914 nihiligis unesma mondomilito. Reprezentante renaskata Polonia en 1922 Rubinstein vinkis turniro en Wien, en qua partoprenis: Saveli Tartakover, Siegbert Tarrasch, Géza Maróczy, Richard Réti e futura championo dil mondo Alexandr Alehin.

En 1930 dum olimpiado pri shakoludo en Hamburg il ganis ora medalio esquadale, e individuale esis maxim bona perdinte nula konkurso. Dum olimpiado en Praha (1931) il e esquado di Polonia esis vice-championo.

De 1932 Rubinstein ludis en nula turniro, anxiala maladeso vinkis.

De 1927 il vivis en Belgia, ube mortis en sorgeyo.

Segun retro-spektala sistemo maxim granda rango Salwe havis en 1913 – 2789, 1ma pozeso en la mondo.

## Referi
Henryk Salwe

**Henryk Jerzy Salwe** (IFA: *ˈxɛnrɨk ˈjɛʐɨ ˈsalvɛ*) (n. ye la 12ma di decembro 1862 – m. ye la 5ma di novembro 1920) esis Polonianashakoludisto, relata kun urbo Łódź, un ek maxim bona ludisto dil mondo ye la komenco di 20ma yarcento.

En 1903 esis quaresma en championeso di Rusa imperio, e en 1905 divenis championo di ol. En sequanta landala turniro (1907, Łódź) finis sur 3ma pozeso (kune Yevgeni Znosko-Borovski), dope Akiba Rubinstein e Semyon Alapin. En 1908 Salwe ganis sua maxim granda suceso internacionala – dum turniro en Düsseldorf esis duesma dope Frank Marshall.

Segun retro-spektala sistemo maxim granda rango Salwe havis en 1910 – 2544, 13ma pozeso en la mondo.

## Referi
Saveli Grigoryevich Tartakover

**Saveli Grigoryevich Tartakover** (n. ye la 22ma di februaro 1887 – m. ye la 4ma di februaro 1956) esis naskita en Rusia Austriana, Poloniana e Franciana shakoludisto.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1950.

Segun retro-spektala sistemo maxim granda rango Tartakover havis ye 1921 – 2719, 3ma pozeso en la mondo (dope José Raúl Capablanca e Akiba Rubinstein).

Tartakover esis de judala familio: ilua patro esis Astrianulo, e matro – Polonino. Komence ludis por Austria-Hungaria. Pose, malgre ne konocir Polona linguo, il decidis reprezentir Polonia ye le 1920. Pos duesma mondomilito il ludis por Francia.

## Referi
Géza Maróczy

**Géza Maróczy** (IFA: *ˈɡezɒ mɒˈrot͡si*) (n. ye la 3ma di marto 1870 – m. ye la 29ma di mayo 1951) esis Hungariana shakoludisto.

Unesma serioza suceso Maróczy havis en 1896 ganinte 2ma pozeso dum turniro en Nürnberg (dope Emanuel Lasker). Itere 2ma pozeso (kune Harry Pillsbury e Dawid Janowski – itere dope Emanuel Lasker) ganis en 1899 en London. En la sama yaro vinkis turniro en Wien (avane Carl Schlechter). 

Unesma yardeko di 20ma yarcento esis por Géza Maróczy tre sucesoza, inter altri vinkis turniri en: Monte Carlo (1902 e 1904), Barmen (1905, kune Dawid Janowski), Ostende (1905), Wien (1908, kune Oldřich Duras e Carl Schlechter). Konsiderita kom maxim bona shakoludisto dil mondo il ne povis ludir pri championeso kontre Emanuel Lasker pro kauzi financala – lore championo selektis sua rivalo, qua financis tota evento.

En 1923 il vinkis turniro en Karlovy Vary kune Alexandr Alehin e Yefim Bogolyubov.

Maróczy esis duktero di tre forta esquado di Hungaria en olimpiadi pri shakoludo, qua ganis ora medalii en 1927 e l'arjenta en 1930.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1950.

Segun retro-spektala sistemo maxim granda rango Maróczy havis ye 1906 – 2820, 1ma pozeso en la mondo.

## Referi
Oldřich Duras

**Oldřich Duras** (IFA: *ˈoldr̝ɪx ˈduras*) (n. ye la 30ma di oktobro 1882 – m. ye la 5ma di januaro 1957) esis Chekoslovakiana shakoludisto.

Oldřich Duras inter altri vinkis turniri en: Bremen (1905, kune Akiba Rubinstein), Praha (1908, kune Carl Schlechter), Wien (1908, kune Géza Maróczy e Carl Schlechter), Breslau (1912, kune Akiba Rubinstein – avane Richard Teichmann, Siegbert Tarrasch e Frank Marshall).

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1950.

Segun retro-spektala sistemo maxim granda rango Duras havis ye 1909 – 2743, 4ma pozeso en la mondo (dope Emanuel Lasker, Akiba Rubinstein e José Raúl Capablanca).

## Referi
Harry Nelson Pillsbury

**Harry Nelson Pillsbury** (IFA: *ˈhæɹi ˈnɛlsən ˈpɪlzbɛɹi*) (n. ye la 5ma di decembro 1872 – m. ye la 17ma di junio 1906) esis Usana shakoludisto.

Ilua maxim granda suceso esis vinko deum turniro en Hastings (1895). Il finis avane inter altri championi: Wilhelm Steinitz e Emanuel Lasker.

Segun retro-spektala sistemo maxim granda rango Pillsbury havis ye 1901 – 2816, 2ma pozeso en la mondo (dope Emanuel Lasker).

Il mortis kom 33-avulo pro sifiliso.

## Referi
Richard Teichmann

**Richard Teichmann** (IFA: *ˈʁɪçaʁt ˈtaɪçman*) (n. ye la 24ma di decembro 1868 – m. ye la 12ma di junio 1925) esis Germaniana shakoludisto.

Ilua maxim granda suceso esis vinko dum turniro en Karlsbad (1911). Il finis avane inter altri championi: Akiba Rubinstein, Carl Schlechter, Frank Marshall, Aaron Nimzowitsch e Alexandr Alehin.

Segun retro-spektala sistemo maxim granda rango Teichmann havis ye 1912 – 2744, 5ma pozeso en la mondo (dope Emanuel Lasker, Akiba Rubinstein, Carl Schlechter e José Raúl Capablanca).

## Referi
Semyon Zinovyevich Alapin

**Semyon Zinovyevich Alapin** (n. ye la 19ma di novembro 1856 – m. ye la 15ma di julio 1923) esis Rusiana shakoludisto.

## Referi
Aaron Nimzowitsch

**Aaron Nimzowitsch** (n. ye la 7ma di novembro 1886 – m. ye la 16ma di marto 1935) esis Rusiana e Daniana shakoludisto.

Ilua maxim granda suceso esis vinko dum turniro en London (1927). Il finis avane inter altri: Saveli Tartakover, Frank Marshall, Milan Vidmar, Yefim Bogolyubov e Richard Réti.

Segun retro-spektala sistemo maxim granda rango Nimzowitsch havis ye 1929 – 2780, 3ma pozeso en la mondo (dope Alexandr Alehin e José Raúl Capablanca).
Yevgeni Alexandrovich Znosko-Borovski

**Yevgeni Alexandrovich Znosko-Borovski** (n. ye la 28ma di agosto 1884 – m. ye la 30ma di decembro 1954) esis Rusiana e Franciana shakoludisto.

Segun retro-spektala sistemo maxim granda rango Salwe havis en 1914 – 2613, 18ma pozeso en la mondo.

## Referi
Richard Réti

**Richard Réti** (IFA: *ˈrɪxart ˈrɛti*) (n. ye la 28ma di mayo 1889 – m. ye la 6ma di junio 1929) esis Chekoslovakiana shakoludisto.

En 1924 il partoprenis en turniro en New York, ube ganis 5ma pozeso dope tri championi: Emanuel Lasker, José Raúl Capablanca, Alexandr Alehin, ed ank Frank Marshall.

Segun retro-spektala sistemo maxim granda rango Réti havis ye 1920 – 2710, 6ma pozeso en la mondo (dope: José Raúl Capablanca, Emanuel Lasker, Yefim Bogolyubov, Akiba Rubinstein e Saveli Tartakover).

## Referi
Jocelyne Béroard

**Jocelyne Béroard**, n. ye la 12ma di septembro 1954, esas Franca kantistino e kompozistino. El esas un ek la precipua kantisti de zouk-bando *[[Kassav']]*. Pose el kreis sua propra bando, *Beton*.
Zouk

***Zouk*** esas muzikala jenro qua pleesas precipue dum karnavalo en Antili, nome en Franca transmara departmenti Martinik e Guadelupa. Ol originis de Haitiana muzikala jenro *compas* dum la fino di la yari 1970a, e populareskis pos 1981, kun muzikala grupo Kassav'. La ritmo di *zouk* varias de 120 til 145 bati po minuto, kun emfazo en perkuto ed en sufl-instrumenti.

Segun Martinikana perkut-muzikisto Henri Guédon, dum la yari 1960a la vorto *zouk* referis loki ube populara muziki dansesis. La muzikala stilo nun konocata kom *zouk* aparis dum la fino di la yari 1970a, kun influi de Haitiana *compas* e *kadans* (ca lasta originis de altra Haitiana jenro, nomizita *méringue*. En 1980, Pierre-Édouard Décimus, muzikisto de la grupo *Les Vikings de la Guadeloupe* qua pleis *kadans*, unionis kun Freddy Marshall ed altra muzikisti e kantistino Jocelyne Béroard, por experimentar nova soni en la muziko quan li pleis. En 1980, *Les Vikings de la Guadeloupe* lansis lua duesma albumo *Lagué mwen*, en qua Jocelyne kantis en la koro di la kansono *Soleil*.

En 1981, Pierre-Édouard Décimus kontratis gitaristo Jacob Desvarieux, ilua fratulo e basisto Georges Décimus, e kantisto Jean-Philippe Marthély, e lansis l'unesma albumo di la bando Kassav'. La grupo komencis partoprenar spektakli ye la sam yaro, ed en 1982 kantisto Patrick Saint-Éloi ank eniris la bando. En 1983, la grupo lansis exitoza kansono *Oh Madiana*, ed en 1984, altra sucesoza kansono, *Zouk la sé sèl médikaman nou ni*.
Osiris

**Osiris** esas Egiptiana deo di fekundeso. Pose il esis la deo di la pos-vivo. Isis, anciena deo di matri e fekundeso, donis filiulo Horus ad Osiris
Edipo

**Edipo** esis la filiulo di Layos, rejulo di Tiva e di rejino Yokasta. Layos saveskis dal oraklo ke Edipo lu mortigus ed imperis ke la bebeo abandonesus en la monti. Il trovesis da pastoro qua adportis lu a Korintos ube il edukesis quaze propra filio da rejo Polibo. Kande Edipo pose iris a Delfi l'oraklo previdis ke Edipo ocidus sua patro e mariajesus a sua matro.

Edipo ne retroiris a Korintos ma iris a Tiva ube il ocidis, dum disputo, nekonocato. Il salvis l'urbo Tiva de la Sfinxo qua tiranagis la populo. La populo rejigis Edipo ed ilta mariajis su a Yokasta, exakte quale previdis l'oraklo. Pos konciir to qua il facis il ekstekis sua okuli.
Milan Vidmar

**Milan Vidmar** (IFA: *ˈmilan ˈʋidmar*) (n. ye la 22ma di junio 1885 – m. ye la 9ma di oktobro 1962) esis Austria-Hungariana e Yugoslaviana shakoludisto.

En 1908 il partoprenis en turniro en Praha, ube ganis 3ma pozeso dope Oldřich Duras e Carl Schlechter, e avane Akiba Rubinstein. Dum turniro en San Sebastian (1911) esis duesma kune Akiba Rubinstein dope futura championo José Raúl Capablanca e avane Frank Marshall e Siegbert Tarrasch. Turniro en London (1922) il finis sur 3ma pozeso dope Capablanca e Alexandr Alehin. Vidmar vinkis (kune Alehin) famoza turniro en Hastings en 1926.

Il duople reprezentis Yugoslavia dum shakoludo-olimpiadi en 1931 e 1935.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1950.

Segun retro-spektala sistemo maxim granda rango Vidmar havis ye 1919 – 2731, 5ma pozeso en la mondo (dope: José Capablanca, Emanuel Lasker, Alexandr Alehin e Frank Marshall.

## Referi
Korintos

**Korintos** (Greke *Κόρινθος* – IFA: *ˈko.rin.θos*) esas urbo en regiono Peloponeso, Grekia, qua es sideyo di provinco Korintia e samanoma municipo.

Segun demografiala kontado dil yaro 2021, ol havis  habitanti.

## Referi
Mark Yevgenyevich Taimanov

**Mark Yevgenyevich Taimanov** (n. ye la 7ma di februaro 1926 – m. ye la 28ma di novembro 2016) esis Sovietiana e Rusiana shakoludisto e pianisto.

En 1956 Taimanov divenis mondo-championo di studenti, e pos yaro ganis championeso di Soviet-Uniono e ora medalio esquadale dum shakoludo-olimpiado en Moskva.

Il partoprenis shakoludo-championokonkurso (1972), dum qua en 1ma fazo ludis kun vinkinto di ca turniro Bobby Fischer.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1952.

Segun retro-spektala sistemo maxim granda rango Taimanov havis ye januaro 1957 – 2742, 5ma pozeso en la mondo (dope: Vasili Smislov, Mihail Botvinnik, Paul Keres e David Bronshtein).

## Referi
Robert Hübner

**Robert Hübner** (n. ye la 6ma di novembro 1948) esis Germaniana shakoludisto.

Il dek-unufoye partoprenis en shakoludo-olimpiadi ganinte dufoye (1972 e 1990) ora medalii individuale.

En 1970 Hübner partoprenis en turniro di pretendanti, ube dum konkurso quarimfinala kontre Tigran Petrosyan che stando 4:3 por Petrosyan il rezignis explikinte ke preso di West-Germaniana jurnalisti, qui nomis il futura mondo-championo, esis tro granda.

En 1980 il itere ludis en turniro di pretendanti. Hübner vinkis en quarimfinalo kontre András Adorján, e en mifinalo – Lajos Portisch. En finalo di pretendanti ilu ludis kontre Viktor Korchnoi che stando 4½:3½ por Korchnoi il rezignis explikinte ke bruiso de salo vicine esis tro granda.

Dum turniro di pretendanti en 1983 Hübner perdis ja en 1ma fazo (okimfinalo) konkurso kontre Vasili Smislov – che stando 7:7 decidis hazardo.

En 1991 itere ludis en turniro di pretendanti e itere perdis ja en okimfinalo – 2½:4½ kontre Jan Timman.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1970.

Sua maxim granda rango Hübner ganis en yaro 1981 – 2640, 3ma pozeso en la mondo, dope Anatoli Karpov e Viktor Korchnoi.

## Referi
Jan Timman

**Jan Timman**(pron.: *yan-timan*; n. Amsterdam la 14ma di decembro 1951 - m. Arnhem, la 18ma di februaro 2026) esis Nederlandana shakoludisto.

Il dek-dufoye partoprenis en shakoludo-olimpiadi ganinte en 1976 arjenta medalo esquadale e ora medalo individuale.

En 1986 Timman partoprenis en turniro di pretendanti e perdis kontre Artur Yusupov. En 1987 il vinkis kontre Valeri Salov, Lajos Portisch e Jonathan Speelman, ma en finalo perdis kontre Anatoli Karpov.

En 1991, pos vinkar kontre Robert Hübner, Viktor Korchnoi e Artur Yusupov, itere ludis il en finalo di turniro di pretendanti perdante kontre Nigel Short. Short ludis en 1993 konkurso pri championeso kontre Garri Kasparov exter FIDE, do l'organizuro desqualifikis finalisti e organizis oficala finalo Timman – Karpov. Vinkis Anatoli Karpov 12½:8½. En nexta turniro Timman perdis en mifinalo kontre Valeri Salov.

Il havas titulo *[[grand-mastro]]* (GM) de 1970.

Sua maxim granda rango Timman ganis en yaro 1990 – 2680, 3ma pozeso en la mondo, dope Garri Kasparov e Anatoli Karpov.

Segun datumi di FIDE por septembro 2024 Jan Timman esis (kun grado  2530) 445ma shakoludisto dil mondo.

**Dostoyevski**

Timman esis granda konocero di la Rusiana skriptisto Dostoyevski, il ofte diskursis pri lu.

## <small>Referi</small>
Valeri Borisovich Salov

**Valeri Borisovich Salov** (n. ye la 26ma di mayo 1964) esis Sovietiana e Rusiana shakoludisto.

Dufoye ilu ludis en turniri di pretendanti a titulo *mondochampiono*. En 1987 il perdis en 1ma fazo kontre Jan Timman (2½:3½). En 1993 vinkis kontre Alexandr Halifman (5:1) e Jan Timman (4½:3½), tamen en finalo facile perdis kontre Gata Kamski (1½:5½). En championesi di FIDE (lore oficala, ma historiale ne – tituli di PCA konsideresas grava) en 1997 e 1998 dufoye Salov perdis en 2ma fazo: kontre Vladislav Tkachyov e Gilberto Milos.

Sua maxim granda rango Salov ganis ye la 1ma di januaro 1995 – 2715, 3ma pozeso en la mondo (kune Viswanathan Anand e Vladimir Kramnik), dope Garri Kasparov e Anatoli Karpov.

Segun datumi di FIDE por septembro 2024 Valeri Salov esis (kun grado 2644) 105ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1986.

## Referi
Yefim Petrovich Geller

**Yefim Petrovich Geller** (n. ye la 8ma di marto 1925 – m. ye la 17ma di novembro 1998) esis Sovietiana e Rusiana shakoludisto.

Geller partoprenis sepople en shakoludo-olimpiadi ganinte 7 ora medalii esquadale, e 3 ora e 2 arjenta medalii individuale. Duople esis il championo di Soviet-Uniono (1955 e 1979). En 1992 Geller esis maxim bona en mondala championeso di seniori.

Il partoprenis sensucese en turniri pretendanti perdinte kontre Boris Spasski (1965, 1968) e Viktor Korchnoi (1971). En 1973, malgre ke ganis il duesma pozeso en interzonala turniro, perdis extra-konkursi kontre Lev Polugayevski e Lajos Portisch, qui havis la sama pozeso. 

Il havis titulo *grandmastro* (GM) de 1952.

Segun retro-spektala sistemo maxim granda rango Geller havis ye agosto 1963 – 2765, 3ma pozeso en la mondo, dope Tigran Petrosyan e Bobby Fischer.

## Referi
Lajos Portisch

**Lajos Portisch** (n. ye la 4ma di aprilo 1937) esas Hungariana shakoludisto.

En 1956 Portisch debutis en esquado di Hungaria dum shakoludo-olimpiado en Moskva. Il perdis nula konkursi, e lando, qua reprezentis, ganis bronza medalii.

Portisch partoprenis sesople sensucese en turniri pretendanti perdinte kontre: Mihail Tal (1965), Bent Larsen (1968), Tigran Petrosyan (1974), Boris Spasski (1977), Robert Hübner (1980) e Jan Timman (1988).

Sume en yari 1956-2000 il partoprenis en dudek shakoludo-olimpiadi ganinte ses medalii esquadale, e kin individuale. Maxim granda suceso esis titulo olimpiado-championi por Hungaria dum olimpiado 1978, vinkinte kontre Soviet-Uniono.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1961.

Segun datumi di FIDE por septembro 2024 Lajos Portisch esis (kun grado 2467) 1293ma shakoludisto dil mondo.

## Referi
Vladislav Ivanovich Tkachyov

**Vladislav Ivanovich Tkachyov** (n. ye la 9ma di novembro 1973) esis (de 1991) Kazakstanana e (de 1998) Franciana shakoludisto.

Kinfoye ilu ludis en turniri di pretendanti a titulo *mondochampiono*. Maxim bone ludis en 2000 en Nova Delhi, ube perdis en 5ma fazo kontre Alexandr Grishchuk.

Tkachyov partoprenis sepople en shakoludo-olimpiadi ganinte ora medalio individuale en 2012.

En septembro 2009 Tkachyov divenis heroo di sengloria evento – dormeskis dum konkurso (4ma fazo) en shakoludo-turniro en Kalkuta.

Sua maxim granda rango Tkachyov ganis ye la 1ma di januaro 2001 – 2672, 15ma pozeso en la mondo

Segun datumi di FIDE por septembro 2024 Vladislav Tkachyov esis (kun grado  2660) 82ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1996.

## Referi
Johann Pachelbel

**Johann Pachelbel** (pron.: *yohan-pashelbel*; n. Nürnberg, la 1ma di septembro 1653 – m. Nürnberg, la 3ma di marto 1706) esis Germana orgenisto e kompozisto del Barok-epoko. Il esas maxim konocata pro sua Kanono en D majora.
Hasan Nasrala

**Hasan Nasrala** (en l'Araba: سيّد حسن نصر الله, n. Beirut la 31ma di agosto 1960 - m. Beirut, la 27ma di septembro 2024) esis Libanana kleriko e politikisto. Depos 1992 il esis sekretariarestro e tale politikala duktero di la shia-islamistala Hizbola di Libano, sucedinto di Abas al Musawi.

Nasrala mortis pro bombardi di Libano da Israel.

## <small>Referi</small>
Gilberto Milos

**Gilberto Milos** (IFA: *ʒiɫˈβɛɾtu ˈmiɫus*) (n. ye la 30ma di oktobro 1963) esis Braziliana shakoludisto.

Il ganis 12 medalii dum championkonkursi di Brazilia: 6 ora (1984, 1985, 1986, 1989, 1994, 1995). 4 arjenta (1981, 2004, 2005, 2009) e 2 bronza (2006, 2007).

En yari 1997-2004 il partoprenis en omna kin turniri pri championkonkurso di FIDE kun maximala fazo 3ma.

Inter 1982 e 2010 dekople il reprezentis Brazilia dum shakoludo-olimpiadi.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1988.

Sua maxim granda rango Milos ganis en 1ma di januaro 2000 – 2644, 38ma pozeso en la mondo (maxim bona Braziliana ludisto).

Segun datumi di FIDE por septembro 2024 Gilberto Milos esis (kun grado 2575) 316ma shakoludisto dil mondo.

## Referi
Ibrahim Akil

**Ibrahim Akil** (en l'Araba: Libano, n. Bednayel (Valo di Beka) la 24ma di decembro 1962 - m. Haret Hurayk la 20ma di septembro 2024) esis un de la maxim alta komandanti di Redwan, elit-uneso en l'armeo di Hizbola.
Tatari

**Tatari** esas grupo di Turka populi de Europa e nordala Azia.

Ili devenis de nord-estala Mongolia e regiono che lago Baikal, probable ili havas parenteso kun Kipchaki e Kumani. Tatari divenis parto di mult-etniala imperio di Chingiz-kano, e vorto *Tatari* en atakita Europa esis por Europani sinonimo di Mongoli. 

Pos falo di Mongola imperio, en olua westala parto, Tatari kreis kelka stati (kanii), inter altri: Ora Hordo (1240-1435), Kanio Astrahan (1466-1554), Kanio Kazan (1438-1552), Kanio Siberia (1490-1598), Kanio Krimea (1427–1783).

En 14ma yarcento religio di Tatari divenis sunnismo (fraciono di islamo).

Nuntempe nomo *Tatari* apartenas a lojanti di republiko Tatarstan, qui esas decentanti di Tatari de Kazan.

Kanio Krimea esis teritorio dependanta di Otoman imperio, e ofte atakis stati vicine ekz.: Polonia-Lituania e Rusa imperio. Krimeana Tatari konquestesis da Rusia en 1783, e rapide Tatari en Krimea divenis minoritato pro koloniizado da Rusiani. En 1944 Krimeana Tatari kunlaboris kun Niziista Germania e pro to Stalin diplasis ili a RSS Uzbekistan. Pos 1989 ili riveneskis a la peninsulo.
Tatara linguo

**Tatara linguo** esas linguo de Kipchaka grupo (Kipchaka-Bolgara brancho) di Turka lingui, uzata da Tatari precipue en Azia kun centro en Rusia: republiki Tatarstan e Bashkortostan.

## Alfabeto
* Tatara alfabete baze ye Araba (til 1927):

* Yanalif por linguo Tatara (1927-1939):

* Tatara alfabeto Kirila (til 1939):

* Nuntempa Tatara alfabeto Latina, oficale por transkribado di Tatara linguo (til 2012):

## Referi
Konflikto Hizbola-Israel

La **konflikto Hizbola-Israel** esas longe duranta konflikto inter Israel e Hizbola kom parto di Iranan-Israelana prokuraco-konflikto.
Krimean-Tatara linguo

**Krimean-Tatara linguo** esas linguo de Kipchaka grupo (Kipchaka-Bolgara brancho) di Turka lingui, uzata da Krimeana Tatari precipue en Krimea e Uzbekistan.

## Alfabeto
Til 1928 la linguo esis skribita per alfabeto Araba, inter 1928 e 1939 – per Latina alfabeto, e pos 1939 – per alfabeto Kirila.

Nuntempe existas du sistemi di skribado en la Krimean-Tatara: la tradicionala Kirila alfabeto e la Latina, qua ne esas historiala de yari 1928-1939, e kom modifikado di Turka linguo. 

Kirila alfabeto dil Krimean-Tatara linguo:

Latina alfabeto dil Krimean-Tatara linguo:
Kanio Krimea

**Kanio Krimea** o **Desgranda Tataria** esas historiala stato feudala en peninsulo Krimea regnita da kani Tatara en yari 1427–1783.

En 14ma yarcento religio di Krimeana Tatari divenis sunnismo (fraciono di islamo).

Kanio Krimea esis teritorio dependanta di Otoman imperio, e ofte atakis stati vicine ekz.: Polonia-Lituania e Rusa imperio. Krimeana Tatari konquestesis da Rusia en 1783, e rapide Tatari en Krimea divenis minoritato pro koloniizado da Rusiani e Ukrainani. En 1944 Krimeana Tatari kunlaboreskis kun Niziista Germania e pro to Stalin diplasis ili a RSS Uzbekistan. Pos 1989 ili riveneskis a la peninsulo.
Gata Rustemovich Kamski

**Gata Rustemovich Kamski** o **Gataulla Rustemovich Sabirov** (tatare: *Гатаулла Рөстәм улы Сабиров*/*Ğataulla Röstäm ulı Sabirov*) (n. ye la 2ma di junio 1974) esis Sovietiana e (de 1989) Usana shakoludisto.

En 1993 il ludis en paralela turniri di pretendanti di FIDE (lore oficala) e di PCA (oficala nuntempe). En quarimfinalo di PCA-turniro Kamski vinkis kontre Vladimir Kramnik (4½:1½), e en mifinalo – Nigel Short (5½:1½). En finalo perdis il kontre Viswanathan Anand (4½:6½). En mifinalo di FIDE-turniro il vinkis kontre Viswanathan Anand 6:4, e en finalo kontre Valeri Salov (5½:1½). Do Kamski en 1996 havis chanco por championeso en konkurso kontre Anatoli Karpov, ma perdis 7½:10½. En 1999 en FIDE-turniro di pretendanti perdis kontre Alexandr Halifman. En sequanta turniro di pretendanto en 2007 Kamski perdis en 2ma fazo kontre Baris Gelfand. En 2009 ludis finalo di turniro di pretendanti kontre Veselin Topalov, qua perdis 2½:4½.

Kamski partoprenis sesfoye en shakoludo-olimpiadi ganinte 3 medali: bronza medalii esquadale (2006, 2008), e un bronza individuale (2012).

Sua maxim granda rango Kamski ganis ye la 1ma di junio 2013 – 2763, 11ma pozeso en la mondo.

Segun datumi di FIDE por septembro 2024 Gata Kamski esis (kun grado 2609) 151ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1990.

## Referi
Andrei Yuryevich Sokolov (Franciana shakoludisto)

**Andrei Yuryevich Sokolov** (n. ye la 20ma di marto 1963) esis Sovietiana, Rusiana e (de 2000) Franciana shakoludisto.

Andrei Sokolov kom 12-evulo lernis en famoza skolo di Mihail Botvinnik, e ilua unesma suceso esis championeso di Moskva en 1981.

En 1984 en Lviv Sokolov divenis championo di Soviet-Uniono. En turniro di pretendanti en 1986 Sokolov vinkis en Minsk kontre Rafael Vaganian (quarimfinalo) 6:2 ed en mifinalo (Rīga) kontre Artur Yusupov 7½:6½. En finalo en 1987 tamen perdis kontre Anatoli Karpov.

En turniro di pretendanti en 1988 il perdis ja en 1ma fazo kontre Kevin Spraggett 5½:6½.

Sokolov partoprenis dufoye en shakoludo-olimpiadi reprezentinte Soviet-Uniono (ganis 2 ora medali esquadale en 1984 e 1986) e dufoye reprezentinte Francia (2002 e 2006).

Sua maxim granda rango Sokolov ganis ye la 1ma di januaro 1987 – 2645, 3ma pozeso (kune Artur Yusupov) en la mondo, dope Garri Kasparov e Anatoli Karpov.

Segun datumi di FIDE por septembro 2024 Andrei Sokolov esis (kun grado 2454) 1026ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1984.

## Referi
Vasil Mihailovich Ivanchuk

**Vasil Mihailovich Ivanchuk** (n. ye la 18ma di marto 1969) esis Sovietiana e Ukrainana shakoludisto.

En turniro di pretendanti en 1991 Ivanchuk perdis en quarimfinalo kontre Artur Yusupov. En turniro en 2001 vinkis il en quarimfinalo kontre Joël Lautier e en mifinalo Viswanathan Anand, tamen en finalo perdis kontre futura FIDE-championo Ruslan Ponomariov.

Ivanchuk partoprenis dufoye en shakoludo-olimpiadi reprezentinte Soviet-Uniono (ganis 2 ora medali esquadale (1988, 1990) e un bronza individuale – 1990), e dek-dufoye reprezentinte Ukraina ganinte esquadale: 2 ora medalio (2004, 2010), un arjenta (1996) e 3 bronza (1998, 2000, 2012), e individuale: un ora (2010), un arjenta (1996) e 2 bronza (1996, 2004).

Sua maxim granda rango Ivanchuk ganis ye la 1ma di oktobro 2007 – 2787, 2ma pozeso en la mondo dope Viswanathan Anand.

Segun datumi di FIDE por septembro 2024 Vasil Ivanchuk esis (kun grado 2635) 105ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1988.

## Referi
Andrei Yuryevich Sokolov (homonimo)

**Andrei Yuryevich Sokolov** – plena familionomo di personi Rusa:

inter altri:

* Andrei Sokolov (n. 1963) – Rusa shakoludisto, qua reprezentis Soviet-Uniono, Rusia e Francia
* Andrei Sokolov (n. 1972) – Rusa shakoludisto, qua reprezentis Soviet-Uniono e Latvia
Andrei Yuryevich Sokolov (Latviana shakoludisto)

**Andrei Yuryevich Sokolov** (n. ye la 23ma di februaro 1972) esis Sovietiana e Latviana shakoludisto.

Sokolov en le 1980 e le 1990 esis un de maxim bona shakoludisto en Latvia (til 1991 – en RSS Latvia). Multfoye ludis en Latviana turniri pri championeso, dufoye ganis 2ma pozeso – en 1990 e 1994.

Sokolov partoprenis dufoye en shakoludo-olimpiadi reprezentinte Latvia (1994 e 1996).

De 2002 Andrei Sokolov lojas en urbo Veliki Novgorod (Rusia), ube ye lokala nivelo popularigas shakoludo. Inter altri en 2012 il vinkis en urbala turniro internacionala (subita varianto), e en 2013 divenis vinkinto dum apertita championeso di provinco Novgorod (varianti: rapida e subita). 

Il havas titulo *internacionala mastro* (IM) de 1992.

Segun datumi di FIDE por septembro 2024 Andrei Sokolov esis (kun grado 2516) 719ma shakoludisto dil mondo.

## Referi
Artur Mayakovich Yusupov

**Artur Mayakovich Yusupov** (n. ye la 13ma di februaro 1960) esis Sovietiana, Rusiana e (de 1992) Germaniana shakoludisto.

Artur Yusupov esis lernanto di famoza skolo di Mihail Botvinnik. En 1977 ganis il titulo *mondala championo di juniori*.

En 1986 Yusupov en quarimfinolo dum turniro di pretendanti en Minsk vinkis kontre Jan Timman (6:3), ma en mifinalo perdis kontre Andrei Sokolov (6½:7½).

En 1988 Artur Yusupov ganis 3ma pozeso en 50ma championeso di Soviet-Uniono en Moskva, dope Garri Kasparov e Anatoli Karpov.

En 1989 itere il ludis en turniro di pretendanti en mifinalo perdinte kontre Anatoli Karpov 3½:4½. En nexta turniro en 1991 vinkis en quarimfinalo kontre Vasil Ivanchuk, ma perdis en mifinalo kontre Jan Timman 4:6.

En 1994 il perdis kontre Viswanathan Anand (2½:4½) en quarimfinalo di FIDE-turniro di pretendanti e to esis ilua lasta evento sur tal alta nivelo.

Yusupov partoprenis kinfoye en shakoludo-olimpiadi reprezentinte Soviet-Uniono (ganis 5 ora medali esquadale), e kinfoye ludis por Germania (arjenta medalio en 2000 esquadale).

Sua maxim granda rango Yusupov ganis ye la 1ma di junio 1995 – 2680, 10ma pozeso en la mondo, e en 1987 il havis sua maxim alta pozeso – 3ma (rango 2660), dope Garri Kasparov e Anatoli Karpov.

Segun datumi di FIDE por septembro 2024 Artur Yusupov esis (kun grado 2559) 407ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1980.

## Referi
Oriana Fallaci

**Oriana Fallaci** (pronuncez: *oriana-falachi*; n. Firenze, la 29ma di junio 1929 - m. Firenze, la 15ma di septembro 2006) esis Italiana jurnalisto, publisisto, e skriptisto. El divenis famoza pro elua interviuvi kun mondala dukteri quale la Dalay Lama, Henry Kissinger la sha di Persia, Ayatola Komeyni, Willy Brandt e Muamar Kadafi, quin el inquestis sen retenemeso.

Elua maxim konocata libro esas "Un Uomo" (*Viro*), libro dedikit ad elua maxim grand amoro, la Greka heroo di la rezisto Alexandros Panagulis.
Said Mohamed Djohar

**Said Mohamed Djohar**, politikisto n. ye la 22ma di agosto 1918 til la 22ma di februaro 2006, esis dufoye prezidanto di Komori: de 1989 til 1995, e de la 26ma di januaro til la 25ma di marto 2006.
Olexandr Henrihovich Beliavski

**Olexandr Henrihovich Beliavski** (n. ye la 17ma di decembro 1953) esis Sovietiana, Ukrainana e (de 1996) Sloveniana shakoludisto.

Beliavski quarople ganis titulo *championo di [[Soviet-Uniono]]* (1974, 1980, 1987, 1990).

Dum turniro di pretendanti en 1983 en quarimfinalo perdis kontre Garri Kasparov 3:6, ed dum turniro en 1985 ganis 6ma-7ma pozeso.

Ank il partoprenis en FIDE-turniri pri championeso esinte dufoye en okimfinali perdinte kontre Nigel Short e Alexandr Grishchuk.

Beliavski partoprenis dek-kinfoye en shakoludo-olimpiadi. Quarfoye il reprezentis Soviet-Uniono (1982, 1984, 1988, 1990) ganinte sep medalii: 4 ora esquadale, un arjenta (1984) e dufoye bronza (1982, 1984).

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1975.

Segun datumi di FIDE por septembro 2024 Olexandr Beliavski esis (kun grado 2481) 762ma shakoludisto dil mondo.

Sua maxim granda rango Beliavski ganis ye la 1ma di junio 1997 – 2710, 8ma pozeso en la mondo, dope: Garri Kasparov, Vladimir Kramnik, Viswanathan Anand, Veselin Topalov, Anatoli Karpov, Vasil Ivanchuk e Gata Kamski.

## Referi