open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Orlando (Florida)

**Orlando** esas urbo e sideyo dil komtio Orange, stato Florida, Usa. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. Lua tota surfaco esas 308,41 km², equivalanta a 119,08 mi², de qui 287,10 km² (110,85 mi²) esas lando, e la cetera esas aquo. Lua metropolala regiono havas plua kam 2,94 milion habitanti, esanta la 3ma maxim populoza di Florida e la 20ma maxim populoza di Usa.

L'urbo esas un ek la maxim vizitata urbi de la mondo, e fameskis por esar sideyo di la duesma Disney-lando de la mondo, qua inauguresis en 1971. Ol esas la 4ma maxim vizitata urbo di Usa, dop New-York, Miami e Los Angeles. En 2023, ol recevis plua kam 3,5 milion turisti. Lua aeroportuo esas la 7ma maxim uzata de Usa, e la 18ma maxim uzata de la mondo.

Ultre la parki, Orlando anke havas muzeo pri arto (*Orlando Museum of Art*), loko por spektakli di danso e teatro (*Dr. Phillips Center for the Performing Arts*), e diversa kafeerii, drinkerii, nokto-klubi, e grandega norio nomizita *Orlando Eye*, alta de 122 metri, che parko ICON. L'urbo anke gastigas la kampuso dil Universitato di Central Florida, un ek la maxim granda universitati di Usa.

## Geografio

La reliefo di Orlando esas grandaparte plana, kun lagi e marshoza arei. Lua mezavalora altitudo esas 34 metri super la marala nivelo.

La klimato dil urbo esas humida subtropikala (*Cfa* segun la klimatala klasifikuro da Köppen) kun du sezoni: pluvoza e varma sezono de mayo til la fino di oktobro, e moderema e sika sezono de novembro til aprilo. La mezavalora temperaturi en julio ed agosto (somero) esas 28,1°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en januaro (vintro) esas 15,9°C.

La pluvoza sezono iras de mayo til la fino di oktobro, e koincidas kun uraganala sezono di Atlantiko. La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 1307 mm, e la maxim pluvoza monato esas junio, kun mezavalore 204 mm. Orlando situesas en regiono riskoza por uragani, tamen pro sua granda disto de litori (124 km de gulfo di Mexikia, e 68 km de Atlantiko), uragani ordinare febleskas ante frapar l'urbo. En 2004, tri forta uragani frapis l'urbo, esanta uragano *Charley* la maxim forta. Dum recenta yari, uragani *Irma* (2017), *Ian* (2022) e *Milton* (2024) efektigis granda domaji en la urbo.

## Referi
Granda Apostateso

La **Grand Apostateso** esas termino komune uzata inter diversi kristana religii qui sequas la nomizita "restaurismo", note Mormoni, Testi di Jehova, ed altri. Segun li, la periodo kande l'eklezio establisita da Iesu Kristo e la 12 apostoli, abandonis ilu, depos la morto dil «originala apostoli», la sama doktrini, praktiki ed instui dil primitiva eklezio, pro l' "altero dil kristana doktrino" e l' "introdukto de kredo e praktiki ek pagana origini" pro influo dil helena e roma kulturi. Altra eklezii, quale katolik eklezio uzas la termino por ta qua forlasas l'eklezio.

Segun l'Eklezio, ica apostateso komencis ne longa post l'ascensiono di Iesu Kristo e duris til l'Unesma Viziono di Joseph Smith, Jr. ye 1820. Por la mormoni, la Grand Apostateso reperesas per:
* la desfacileso di l'Apostoli di evitar ke l'unesma kristani distordu la docaji di Kristo e di preventar la sequanti di divisar en dessimile ideologala grupi.
* la persekutado e martirigado di l'Apostoli di l'eklezio.
* la manko di kontinua rivelado peor instruar la guindati e guidar l'eklezio
* la korupto dil ekleziala doktrino per la greki ed altra pagana filozofi kam la novplatonismo, la reala platonismo e l'aristolelismo.

## Videz anke
* Mormonismo
Gulfo di Mexikia

**Gulfo di Mexikia** (Hispane *Golfo de México*) esas oceanala baseno partale terinkluzita, cirkondata en granda parto da Nord-Amerika, e dal insulo Kuba. Ol esas larja de cirkume 1500 km e plenigita da sedimentala roki e fragmenti di roki. Lua tota surfaco esas preske 1,6 milion km². Mississippi esas la precipua fluvio qua debushas an la gulfo.

Gulfo di Mexikia formacesis cirkume 300 milion yari ante nun. Nun, Usa e Mexikia extraktas petrolo de lua sedimentala baseno. La precipua minaco por lua aqui esas poluto per varsado di petrolo ed insekt-ocidili de vicina agrokultivala regioni. Ofte eventas reda marei efektigata per fuki, qui mortigas fishi ed altra marala animali.

## Referi
Manuel Amador Guerrero

**Manuel Amador Guerrero** (1833 til 1909) mediko e politikisto, esis prezidanto di Panama de 1904 til 1908.
Georges J. F. Köhler

**Georges Jean Franz Köhler** (1946 til 1995) esis Germaniana biologiisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1984, kune Niels Kaj Jerne e César Milstein.
Ludwig Quidde

**Ludwig Quidde** (1858 til 1941) esis Germana historiisto e pacifisto qua recevis Nobel-premio pri paco en 1927.

Ilu divenis maxime konocita pro lua acerba kritikado di Wilhelm la 2ma di Germania.
José Domingo de Obaldía

**José Domingo de Obaldia Gallegos** (1845 til 1910) politikisto, esis prezidanto di Panama de 1908 til lia morto ye 1 di marto 1910.
Steven Spielberg

**Steven Allan Spielberg** (n. ye la 18ma di decembro 1946) esas un ek la maxim famoza e sucesoza Usana cinematografisto, cenaristo e filmo-produktisto. Ilu premiizesis multafoye, inkluzite per du Oscar-premii pri Maxim Bona Filmifisto. Ilua unesma importanta cinematografuro esis *Jaws*, lansita en 1975, sequita da *Close Encounters of the Third Kind* (1977), *E.T. the Extra-Terrestrial* (1982), l'aventuro-filmi *Indiana Jones*, ciencala-fiktivajo-filmo *Jurassic Park*, ed altri.

## ''Jaws''
Ilua filmo *Jaws* {"Mandibuli") unesmafoye videsis ye 20ma di junio 1975. La fonto esis la romano da Peter Benchley. En la rakonto, homi qui vakancas ye plajo esas terorigata da homo-manjanta sharko; la sharko chasesas da la lokala chefo di polico, profesionala chasanto di sharki, e marala biologiisto. John Williams kompozis la muziko, por qua il ganis Oskar-premio. Spielberg pose opinionis ke la muziko esis importanta por la granda suceso di la filmo. Ol esis la maxim profitoza filmo de omna filmi facita, til ke *[[Star Wars]]* aparis pos du yari.
Robert Earl Bell

**Robert Earl "Kool" Bell** (n. en 1950) esas kompozisto, kantisto e muzikisto, fondinto dil muzikala grupo Kool & The Gang.
Anwar Sadat

**Muhammad Anwar Al Sadat**, militisto e politikisto n. ye la 25ma di decembro 1918 til la 6ma di oktobro 1981, esis prezidanto di Egiptia de 1970 til 1981, kande ilu mortigesis. En 1978, ilu recevis la Nobel-premio pri paco, ensemble kun Menachem Begin.
Alija del Infantado

**Alija del Infantado** esas vilajo en la provinco León, regiono Kastilia e Leon, Hispania. Segun statistiki de 2019, ol havis 647 habitanti. Lua tota surfaco esas 52,31 km².
Villaquilambre

**Villaquilambre** esas urbo en la provinco León, regiono Kastilia e Leon en Hispania.Segun statistiki de 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 52,69 km².
Astorga, Hispania

**Astorga** esas urbo en la provinco León, regiono Kastilia e Leon, Hispania. Segun statistiki de 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 46,78 km².
Kritiki kontre Esperanto

**[[Esperanto]]** esis kreata kom helpolinguo o kom linguo dil internaciona komunikado.

## Generala kritiki
* La majoritato di la radiki vortala en Esperanto venas en de Latina.
* La gramatiko dessimiligas Esperanto de Latina (*pater* e *mater* en Latina ma *patro* e *patrino* en Esperanto).

## Diakritiki
Esperanto havas sis literi kun diakritiki: ĉ, ĝ, ĥ, ĵ, ŝ, ŭ. Ca literi ne helpas divastigo di Esperanto, ed on havas desfacileso en informatiko kun ca literi.

Zamenhof rekomendis l'uzo di digrami "ch", "gh", "hh", "jh", "sh", ed "u" pro ke ca literi esis nefacila, ma la diakritiki esis skribita per manuo pos tipar la dokumenti. Kun l'evoluo dil komputero ed *unicode* la problemi resolvesis. Hodie, kande on skribas, multa esperantisti uzas la x-sistemo (*cx* vice *ĉ*, edc.).

## Homaranismo
Zamenhof kreis filozofiala ideologio (tale nomizita *[[homaranismo]]*), e multa membri dil Esperantala movado ne amis l'ideo pro ke l'internaciona movado devas esar neutrala, senreligiala.

## Nenecesa akordo inter la genero e la numero
Parolanti di lingui sen gramatikala kaso od adjektivala akordo plendas pro ca aspekto di Esperanto. Anke multi kredas ke la klasikala Greka formi dil pluralo (*-oj* en la nomi, *-aj* en l'adjektivi) esas desbela.

## Kontre-linguo
Segun M.A.K Halliday, kontre-linguo esas maniero di komunikar en linguo qua exkludas extera personi. Ica kritiko venas del artiklo da Baldur Ragnarsson nomizita *Esperanto Kiel Anti-Lingvo* (Esperanto Kom Kontre-Linguo).

## Extera ligili
* miresperanto (en Angla)
* Kontre-Linguo ed Esperanto
* Esperanto kom Kontre-Linguo
Internaciona kriminala korto

L**'Internaciona kriminala korto** (France *cour pénale internationale*, Angle *International Criminal Court*) esas internaciona organizuro kreita por judiciar individui pro krimini di gentocido, krimini kontre homaro, milito-krimini ed atako-militi, quankam nune ol ne povas exercar judiciala resortiso pri atako militi.

En oktobro 2009 110 landi esis membri di la korto, e 38 plusa landi signatis la pakto ma ne ratifikis ol til ta dato.

La korto establisesis en 1998 ma komencis funcionar ye la 1ma di julio 2002. Lua sideyo jacas en Den Haag, Nederlando.

Til nun, la korto komencis inquesti en 4 kazi: pri la nordo di Uganda, pri Demokratial Republiko Kongo, pri Centrafrika e pri Darfur, Sudan. La korto akuzis 14 personi, di qui 7 restas fuganta, 1 spontane aparis antee en la Korto, 2 mortis e 4 enkarcerigesis. L'unesma persono judiciita da la Korto esis Thomas Lubanga de la Demokratial Republiko Kongo.

## Historio
L'ideo pri establisar internaciona korto por judiciar milito-krimini aparis en 1919 dum la konfero pri paco en Paris. La questiono prizentesis a la Ligo di la nacioni en 1937 ma nulo facesis. En 1948 dum la judicii di Nürnberg l'ideo itere aparis, por judiciar nacional-socialisti.

En 1989 Arthur Napoleon Raymond Robinson, lore chefministro di Trinidad e Tobago prizentis l'ideo pri internaciona kriminala korto por kombatar la komerco di drogi. Dum verki en la esbosuro di la statuto di la korto, l'internaciona komunitato komencis judiciar milito-krimini en Yugoslavia e Rwanda. Ta judicii demonstris la bezono di permananta internaciona kriminala korto. Til la 11ma di aprilo 2002 60 landi ratifikis l'Estatuto di Roma, e la pakto efikeskis.

## Referi
Ludwig Stumpfegger

**Ludwig Stumpfegger** (n. 11ma di julio 1910 til la 2ma di mayo 1945) esis Germaniana naziista militisto (lietnanto-kolonelo) e mediko di SS. Il stacis en la kazemato di Adolf Hitler en Berlin dum lua lasta vivinta dii. Por ne esar kaptita da Sovietiani, Stumpfegger preferis suocidar.
Lofoten

**Lofoten** esas arkipelago an la nordo di Norvegia. Malgre jacanta interne Cirklo Polal Arktika, la temperaturi dil insuli esas moderema kompare altra regioni sur sama latitudo, pro influi de Gulfo-fluo. Urbeto Leknes distas 169 kilometri norde del Cirklo Polal Arktika, e 2420 kilometri sude de Norda polo.
Sinapso

**Sinapso** en nervaro esas strukturo qua permisas neurono pasar elektrala o kemiala signalo ad altra celulo (nevrala od altre).
Distrakto

**Distrakto** esas agado di libertempo. La "bezono pri facar kelko por distrakto" esas esencala elemento di homala biologio e psikologio. Distraktiva agadi ofte facesas por feliceso o plezuro e judikesas kom gayeso.

## Referi
Cubillas de Rueda

**Cubillas de Rueda** esas vilajo en la provinco León, regiono Kastilia e Leon, Hispania. Segun statistiki de 2019, ol havis 388 habitanti. Lua tota surfaco esas 86,82 km².
León, Hispania

**León** esas chefurbo de la provinco León, regiono Kastilia e Leon, Hispania. Segun statistiki de 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 39,03 km². Lua metropolala regiono, havanta 15 plusa municipi, havis  habitanti ye la sam yaro.
Villaobispo de Otero

**Villaobispo de Otero** esas urbeto en la provinco León, regiono Kastilia e Leon, Hispania. Segun statistiki dil yaro 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 31,79 km².
Monica Seles

**Monica Seles** (Serbe Моника Селеш, *Monika Seleš*; n. ye la 2ma di decembro 1973) esas Usana extenisistino.

Ye la 30ma di aprilo 1993 dum konkurso en Hamburg el boresis per tranchilo en manuo di fanatika suportero di Steffi Graf. Seles rivenis a teniso nur pos 2 yari.

De 1994 el reprezentis Usa.

Segun datumi di ATP por 11ma di marto 1991 Monica Seles esis **1**ma tenisistino dil mondo, e segun datumi de la 22ma di aprilo 1991 – **16**ma tenisistino dil mondo pri ludo duopla.

En 2000 dum l'Olimpiala Ludi en Sydney Seles ganis **bronz**-medalio (championino esis Venus Williams, e arjent-medaliistino divenis Yelena Dementyeva).

El divenis profesionala tenisisto en 1989, e finis sua kariero en 2008.

## Referi
Kongregaciono di Kristo

**Kongregaciono di Kristo** (ante konocata kom **Eklezio Ri-organizata di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi**) esas eklezio qua apartenas a la Movado di Lasta-Dia Santi, e separesis del Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi pos la morto di Joseph Smith, Jr., ye la 27ma di junio 1844.

## Extera ligilo
* Oficala pagino
Conchita Martínez

**Inmaculada Concepción ("Conchita") Martínez Bernat** (n. en 1972, Monzón, Hispania) esas Hispaniana ex-tenisistino. El vinkis Martina Navratilova en 1994 en Wimbledon, e ganis du arjenta medalii por Hispania dum Olimpiala Ludi, pri teniso por du ludisti: en Barcelona en 1992 ed en Athina en 2004.
Aisne

**Aisne** esas departmento di Francia, che regiono Supra Francia. Lua nomo originis de rivero samnoma, qua trairas la departmento deeste adweste, trairanta urbo Soissons. Segun statistiki de 2017, la departmento havis  habitanti, e lua tota surfaco esas  km².

Aisne esis un ek la 83 originala departmenti kreita dum Franca revoluciono, ye la 4ma di marto 1790. Ol kreesis kun porcioni del olima provinci Île-de-France, Pikardia e Champagne.
Allier

**Allier** esas un ek l'83 departmenti di Francia kreita dum Franca revoluciono. Ol nun apartenas a regiono Arvernia-Rodano-Alpi. Segun la demografiala kontado di 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km².

Existas 3 habitantala aglomeraji en la regiono: Vichy (kun centro en l'urbo samnoma), Montluçon (la maxim populoza) e Moulins.

## Referi
Isabel la 1ma di Kastilia

**Isabel la 1ma di Kastilia**, surnomizita **la Katolika** (1451 til 1504) esis rejino di Kastilia de 1474 til 1504, ed anke konsorta rejino di Sicilia depos 1469 e di Aragon depos 1479.

Kande el mariajis kun Fernando la 2ma di Aragon, l'uniono di tota katolika monarkii en Hispania kompleteskis.
Pelayo

**Pelayo** judikesas kom l'unesma rejulo del rejio Asturia, e guvernis de 718 til lua morto. Su origino esas kontroversa e debatesis dum recenta yari, posible esanta Vizigota, Asturiana, Kantabriana o Hispano-Romana. Lua vinko en la batalio di Covadonga haltis l'expanso di Mohamedani vers norde, e komencis tale nomizita *[[Reconquista]]*. Pelayo judikesas kom la fondinto dil rejio Asturia.

*Crónica Albeldense* facas al li goda nobelo. La testamento da Alfonso la 3ma en 869, vinkulas Pelayo kun la central areo di Asturia, quankam ne donas dati pri la loko di origino.
Asturian arto

**Asturian arto** o **preroman arto** esas artistika purega stilo en preroman arto qua jacas en Ibera Peninsulo apuda Kantabra maro, libera di mahomadana okupado fine di 8ma yarcento (pos la vinkeso di Guadalate e la posa mahomadana invado e til komenci dil 10ma yarcento kande ol absorbesas per roman arto venita de Francia.
Liberalismo

**Liberalismo** esas filozofiala, ekonomiala e politika sistemo qua apologias civila liberesi ed opozas irga formo di despotimo, apelanta a republikala principii ed esanta la tendenco en quo fundamentesas reprezentala demokratio e divido di povi.

## Videz anke
* Historio di liberalismo
Kanibalismo

**Kanibalismo** (de *Caníbales*, Hispana vorto por Karibiana populi qui praktitis kanibaleso) esas l'ago o praktiko da homi qui nutras su ek karno homala. La persono qua praktikas kanibalismo  nomizesas *kanibalo*. La vorto originis de homala praktiki di kanibalismo, ma nun ol ank uzesas por kanibaleso inter animali de kelka speci.

Kanibalismo esis komuna praktiko inter multa kulturi dum pasinta epoki e duris til la 19ma yarcento en kelka Melaneziana kulturi de Pacifiko. Nun, poka tribui en Afrika ankore praktikas kanibalismo. Recente ol praktikesis da homala grupi qui subisis famino kom lasta rekurso por transvivar. Exemple, transvivinti de Flugo 571 del Uruguayan Aerarmeo qua falis en l'Andi, en 1972.
Du traktati pri civila guvernerio

**Du traktati pri civila guvernerio** esas verko di politikala filozofio publikigita anonime en 1689 da John Locke. L'unesma traktato esas atako al patriarkismo* e la duesma introdukas teorio di politikala o civila socio apogata sur naturala e legala yustesi ed en sociala kontrato.
Germana kavalieri

**Germana kavalieri** (*Ordeno di fratuli di Germana homo di Santa Maria en Jerusalem*)  (Oficala nomi: *Ordo domus Sanctæ Mariæ Theutonicorum Hierosolymitanorum* en latina, ed *Orden der Brüder vom Deutschen Haus St. Mariens in Jerusalem* en Germana), esas Germana mezepokala militistal ordeno, ed en moderna evo pure religiala Katolika ordeno. Ol kreesis por helpar Kristani en lua pilgrimi a Sakra Lando ed establisar hospitali. Lua membri ordinare konocesis kom **Teutonala kavalieri**, pro li anke servis kom krucomilita militistaro ordeno dum Mezepoko. Lua armeo esis sempre mikra, tamen ol augmentesis kun volontarii e mercenarii kande bezonita. Pos reformo, balifo di Utrecht di ordeno divenis protestanto, ta brancho ankore konsistis ek kavalieri, ma la moderna romana katolika ordeno konsistis ek sacerdoti, monakini ed konsorti.

## Referi
Stroboskopo

**Stroboskopo** esas instrumento uzata por facar ciklale movanta objekto aparar esar lenta, o statikala. La principo uzesas por la studio di rotacanta, alternanta, ocilanta o vibranta objekti. Mashinala parti e vibranta kordi esas komuna exempli. Stroboskopo inventesis dal Austriana fizikisto Simon von Stampfer en 1829.

## Tipi di stroboskopi
### Mekanikala
En lua maxim simpla mekanikala formo, rotacanta cilindro (o bolo kun erektata bordo) kun uniforma spacala trui o ranuri placita en la lineo di vido inter l'observanto e la movanta objekto. L'observanto vidas tra la trui/ranuri en la proxime e fore dum mem tempo, kun la trui/ranuri movanta en opozita direcioni. Kande la trui/ranuri esas aliniata en opozita lateri, l'objekto esas videbla a l'observanto.

Alternante, singla movanta trui o ranuro povas esar uzita kun fixa/stacionara truo o ranuro. La stacionara truo o ranuro limitas la lumo a singla videbla voyo e reduktas brilego de lumo pasanta tra altra parti di movanta truo/ranuro.

Vidanta tra singla lineo di trui/ranuri ne efektigas, pro ke la trui/ranuri aparas nur iras tra l'objekto sen strobokapala efekto.

La rotacanta rapideso esas ajustita tale ke divenas sinkronigata kun la movado di observita sistemo, qua semblas lentigar e haltar. L'iluziono esas produktata da tempala krenelizo, ordinare konociat kam stroboskopala efekto.

### Elektronikala stroboskopi
En elektronika versioni, la perforata disko esas substitucata da lampo kapabla di emisanta kurta e rapida flashi di lumo. Kustume gaso lanso o solida stato* lampo uzesas, pro ke esas kapabla di emisanta lumo proxim instante kande povo esas aplikita, ed extinganta jus tale quick kande povo esas supresita.

Per komparo, inkandecanta lampo havas kurta varmigo kande energiizata, sequanta per koldiga periodo kande povo esas supresita. Ta fristi rezultas en indutanta e nebulizanta di detalo di objekto partale lumizita dum la varmiga e koldiga periodi.

La frequenco di la flasho* esas ajustata tale ke esas egala a, od fraciono unitara di ciklika rapideso di objekto, a ta punto l'objekto esas vidita esas sive stacionare o movanta lenta dope o fore, dependanta segun la flasho frequenco.
Regiono Biobío

**Biobío** o la **8ma Regiono** esas un ek la 16 regioni di Chili.

**Bazala fakti pri Biobío.**
### Historio

### Geografio
Lua precipua urbo esas Concepción, chef-urbo. Altra importanta urbi esas Chillán, Los Ángeles e Lebu.

### Ekonomio

### Referi

## Extera ligili
* oficala sitio {es}
Rotaco

**Rotaco** esas cirklala movado di objekto cirkum *centro* (o punto *di rotaco*. tri dimensionala objekto rotacas sempre cirkum imaginala lineo nominita "rotacal axo*. Se l'axo esas en la korpo, e pasas tra lua [[baricentro]] la korpo esas dicita rotacar adsur ipsa, o vortico. Rotaco, apud extera punto, e.c. [[Tero]] cirkum [[Suno]], esas nominita turno od *orbitala turno'', kustume kande esas produktita da gravitado.

## Matematiko

Matematikala, rotaco esas rigida korpo movo qua, dessimila translaco, retenas punto fixita. Ta defino aplikas a rotaco en amba du o tri dimensioni (en plano ed en spaco, rispektive.)

Omna rigida korpo movi esas rotaci, tranlaci, o kombini di la du.

Rotaco esas simple progresiva radiala orientalizeso a komuna punto. Ta komuna punto jacas en l'axo di ta movo. L'axo esas 90 gradi perpendikla a la plano di la movo. Se l'axo di la rotaco jacas extera di la korpo en questiono lore la korpo esas dicita en orbito. Esas ne fundamentala difero inter "rotaco" ed "orbito" ed od vortico. La decidiganta distingo esas simple ube l'axo di la rotaco jacas, sive en od extera korpo en question. Ta distingo povas esas demonstrata per amba "rigida" e "ne rigida" korpi.
Fraciono unitara

**Fraciono unitara** esas racionala nombro skribata quale fraciono, ube la numeratoro esas uno e la denominatoro esas pozitiva integro. Fraciono unitara esas do la inverso di pozitiva integro, 1/*n*.  exempli esas 1/1, 1/2, 1/3, 1/4 e.c.

## Primara aritmetiko

Multiplikanta ula du unaji fracioni rezultas en produto qua esas altra unajo fraciono:
:\frac1x \times \frac1y = \frac1{xy}.
Tamen, adicionanta, sustracionanta, o dividanta du uniji fraciono produktas rezulto qua esas ordinare ne unajo fraciono:
:\frac1x + \frac1y = \frac{x+y}{xy}

:\frac1x - \frac1y = \frac{y-x}{xy}

:\frac1x \div \frac1y = \frac{y}{x}.

## Referi
Devoll

**Devoll** esas municipi en Albania, jacanta an la frontiero kun Grekia. Ol kreesis en 2015, per fuzo di anciena municipi Bilisht, Hoçisht, Miras, Progër e Qendër Bilisht. Fluvio Devoll trairas ol.
Dibër

**Dibër** esas municipo di Albania. Ol kreesis en 2015, per fuzo di anciena municipi Arras, Fushë-Çidhën, Kala e Dodës, Kastriot, Lurë, Luzni, Maqellarë, Melan, Muhurr, Peshkopi, Selishtë, Sllovë, Tomin, Zall-Dardhë, e Zall-Reç. Segun statistiki de 2011, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 938,65 km².
Përmet

**Përmet** esas urbo en Albania. Segun statistiki de 2011, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 602,47 km².
Pos-modernismo

La frazo **pos-modernismo** uzesas por referar mult artala, kulturala, literaturala e filozofiala movementi qui aparis dum la 20ma yarcento e duras existar til nun. Koncize, la skopo di tale-dicit idei o konceptaji  *pos-modernista* esas superirar od opozar su ad idei deskriptita kom "modernista". Un de la problemi pri dicar "quo esas (kozo, ideo, filozofio...) moderna" e "quo esas (kozo, ideo...) pos-moderna", esas establisar klara limito inter ca du.

Esas generala kulturala developo, nome en Nord-Amerika, qua rezultis en krulo di konfido en la racionala ed universala principi di la Racion-epoko. Lua karakterizivo esas la negado di "lo absoluta", ecepte la kredo ke nulo absoluta existas. Por filozofi pos-modernista, la realeso objektiva ne povas agnoskesar ed ol promocas kulturala, moral ed intelektala relativismo. Lo maxim bon esas tolero. La movemento havas multa politikal evolucioni: feminista movemento, movementi pri rasal egaleso, movemento pri yuri di homeosexuali, anarkiista movemento, e la movemento por paco.

## Filozofi kelkafoye judikata kom "pos-modernisti"
* Martin Heidegger
* Jacques Derrida
* Michel Foucault
* Jean-François Lyotard
* Jean Baudrillard
* Fredric Jameson

## Teorii
### Deskonstrukto
Un ek la maxim populara pos-moderna tendenci en estetiko esas tale-nomizita "deskonstrukto". Quale uzata nun, "deskonstrukto" esas Derridana aproximo al textal analizo. Deskonstrukti laboras tote en la studiita texto por expozar e febligar la refero-kadro, asumi ed ideologiala fundamenti dil texto.

### Strukturalismo
### Pos-posmodernismo

## Arto ed estetiko
### Arkitekturo
### Literaturo
### Muziko
## Kritiki
Modern Talking

**Modern Talking** esas muzikala grupo de Germania konsistanta ek Thomas Anders (kantisto) e Dieter Bohlen.

La grupo formacesis en 1984 e dispersis definitive en 2003. Til nun, lua diski vendis plua kam 120 milion exempleri. Lua muzikala jenri esis Synthpop, Eurodisco ed Eurodance.

## Albumi
* 1985 *The 1st Album*
* 1985 *Let's Talk About Love*
* 1986 *Ready for Romance*
* 1986 *In the Middle of Nowhere*
* 1987 *Romantic Warriors*
* 1987 *In the Garden of Venus*
* 1998 *Back for Good*
* 1999 *Alone*
* 2000 *Year of the Dragon*
* 2001 *America*
* 2002 *Victory*
* 2003 *Universe*
Louis de Funès

**Louis Germain David de Funès de Galarza** (1914 til 1983) esis Franca cinem-aktoro e komikisto, filiulo de Hispana gepatri. Ilu partoprenis en plu kam 130 cinematografuri e cirkume 100 teatraji.

## Biografio
La familio de lua patro apartenis a la nobelaro di Sevilla. Lua patro, Carlos Luis de Funes de Galarza, esis advokato. Pro problemi kun lua vicini, en 1904 la familio decidis ekmigrar vers Francia. Naskinta en 1914, evante 5 yari Louis de Funès recevis lecioni pri piano de lua matro. Ilu komencis studiar che la liceo *lycée Condorcet* en Paris, ma abandonis lua studii. Ilu verkis kom pianisto en drinkerii che la quartero Pigalle, en la sam urbo. Pose ilu divenis teatr-aktoro.

En 1945, lor evanta 31 yari, ilu partoprenis en lua unesma cinematografuro, *La Tentation de Barbizon*, dum min kam 40 sekundi. Dum la sequanta 20 yari ilu partoprenis en plu kam 130 cinematografuri, di qui plu kam 80 kurte, ante recevir importanta roli. Ilu anke doblis* notora artisti, exemple l'Italiana komikisto Totò e duris verkar kom teatr-aktoro. Lua unesma importanta cinematografuro esis *Pouic-Pouic*, de la yaro 1963. En 1964, lor evanta 49 yari, ilu aquiris notoreso exterlande pro la filmo *Le gendarme de Saint-Tropez*, direktita da Jean Girault.

Diferanta de lua personaji, Louis de Funès esis timida viro. Kom aktoro, ilu rapide povis modifikar lua facial aspekto, e recevis la surnomo "la viro di la 40 mieni per minuto". Lua personaji esis drola mez-eva viri troaktiva, qui divenas bruske  iracoza e neskrupuloza, nome kande uzas uniformi.

Louis de Funès mortis ye la 27ma di januaro 1983 pro kordio-paroxismo, kin monati pos l'enrejistro di lua lasta cinematografuro.
Printempo

**Printempo** (de Latina vorti *primus* (= unesma) e *tempus* (tempo) tra Franca vorto *printemps*, por signifikar la komenco di nova vivo pos vintro) esas un ek la quar sezoni dil yaro. Kande esas printempo en nordala misfero esas autuno en la sudala misfero, ed inverse. Ol eventas de la 20ma o la 21ma di marto til la 21ma di junio en nordala misfero, dum ke en sudala misfero ol eventas de la 22ma o la 23ma di septembro til la 21ma di decembro. En l'equinoxo di printempo la lumo di la dii duras cirkum 12 hori.

En tradicionala Chiniala kalendario, "printempo" (*chun*, 春) ne esas equivalanta al Europana: vice, ol konsistas ek la periodo de la fino dil vintro (pos la 4ma di februaro) til la komenco di somero (ye la 5ma di mayo), kun l'equinoxo proxime en la centro dil periodo. Simile, en Kelta tradiciono, printempo eventis de la komenco di februaro til la komenco di mayo.

Dum printempo, planti produktas nova folii ed anke flori, por atraktar animali, exemple insekti ed uceli, por permisar lua riproduktado. En kelka regioni, la fuzado di nivo en alta monti pro l'augmento di temperaturi dum la printempo povas efektigar inundadi.
Restajo

En aritmetiko, **restajo** esas la quanto "la cetero" pos la divido di du integri qua ne povas esas expresita kun integro quociento.
Korano

**Korano** esas la santa libro di Islamo. 

Muhamadi kredas, ke ta verko esis diktita da l'arkianjelo Gabriel a Muhamad.

## Extera ligilo
* Al-Quran (Korano) online
Mormona fundamentalismo

**Mormona fundamentismo** (anke nomizita **Mormona integrismo**) esas kredo pri la valideso di elektita fundamentala branchi de mormonismo quale instruktita e praktikita dum la 19ma yarcento, note dum l'administrado di Brigham Young, l'unesma prezidanto dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi. Mormona fundamentalisti deziras mantenar principi e praktiki ne pluse mantenita da la chefa Mormoni (membri del eklezio Mormona). La principo maxim ofte asociita kun Mormona fundamentalismo esas poligameso, frua ideo de Joseph Smith, Jr., fondinto di la Movado di Lasta-Dia Santi.
Konstanta revelado

La **konstanta revelado** esas la teologiala koncepto segun qua Dio prolongigas revelar principi ed imperi ala homaro. Meze di Kristanismo, ca koncepto esas precipue trovata che Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi e Quakeri. Exter kristanismo ol trovigas en kelka instrui di taoismo e bahaismo por qua la revelado esas progresiva.
Nauvoa legiono

**Nauvoa legiono** esis milico originale organizita da mormoni pro defensar l'urbo Nauvoo, Illinois.

Guidita da Joseph Smith, Jr., fondinto de Movado di Lasta-Dia Santi ed urbestro di Nauvoo, la legiono rapide divenis la maxim importanta koncentrigo di armeala povo en la westala regiono di Usa. En 1844, pos polemiko qua ekiris de Nauvoa konsilistaro censuris artiklo di la jurnalo di Nauvoo qua kritikis Smith e lua politikala prediki, Smith mobilizis la legiono e proklamis militala legaro.

Arestita pro statperfido, Smith mortigesis dum tumulto ante ke la Legiono povus irar ye lua helpo.

Balde pose, la militala legaro revokesis, e la Nauvoa Legiono perdis elua oficala sanciono quale brako dil Illinoisa milico.
Centro di familiala historio (LDS)

**Centro pri familiala historio** (CFH) esas loki por genealogiala explorado pri Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi. Anke konocita per l'abreviuro *CHF*, existas plua kam  centri koordinata da genealogiala societo di Utah, qua jacas en Salt Lake City, Usa.
Mormona humanala centro

**Mormona humanala centro** (*LDS Humanitarian Services*) esas departamentala brancho di Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi. 

Lua misiono esas alejar la sufrado, favorar sufido* che familii ed omna nacionalesi e religii, e disponigar oportuni por servado.
Bonneville International

**Bonneville International Corporation** esas brodkasta societo qua esas tote proprietata da Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi, tra lua por profito societo "Deseret Management Corporation" . 
Esas lokizata en Salt Lake City, Utah. Lua nomo aludas a Benjamin Bonneville ed a la prehistoria lago Bonneville qua ulatempe kovris granda parto dil nuna Utah.
Maxim komuna dividanto

En matematiko, la **maxim komuna dividanto** di du o plura integri diferanta de zero esas la maxim granda pozitiva integro qua povas dividar la nombri sen restajo.
Exemple: la MGKD di 8 e 12 esas 4.
Domo di Nauvoo

La **domo di Nauvoo** esis domo en Nauvoo, Illinois, Usa, qua Joseph Smith, Jr., fondinto di la Movado di Lasta-Dia Santi, komencis konstruktar en 1840. La domo nulatempe kompleteskis, tamen lua strukturo pose transformesis en la **domego di Riverside** (Angle: *Riverside Mansion*). La nune nomizita "Domo di Nauvoo" esas parto del historiala distrikto di Nauvoo.
Emma Hale Smith Bidamon

**Emma Hale Smith Bidamon** (1804 til 1879) esis la spozino di Joseph Smith, Jr. til lua morto en 1844, ed unu ek la guideri dum la komenco dil movado di Lasta-Dia Santi. 

El igis prezidantino en 1842 dil organizuro formacita da mulieri nomizita *Sokurso societo di mulieri di Nauvoo* qua pose riorganizesis en Utah quale unu ek la fundamenti dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi sub la nomo Sokurso societo.
Domego di Joseph Smith

La **domego di Joseph Smith** konstruktesis en Nauvoo, Illinois, da Joseph Smith, Jr., fondinto dil Movado di Lasta-Dia Santi. 

Smith uzis la domo quale propra homo, publika pensiono, hotelo, e quale eyo por la prizentado di templala legi.
Centro por konferi dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi

La **Centro por Konferi**, situata en Salt Lake City, chef-urbo dil stato Utah, Usa, esas la maxim importanta konfero-centro dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi en la mondo. Ol inauguresis en aprilo 2000, justatempe por l'unesma generala konfero dil Eklezio dum la 21ma yarcento. Kovranta entote 130 mil m², lua auditorio povas recevar  personi. Ol konstruktesis por remplasar la historiala tabernaklo di Salt Lake, konstruktita en 1868.
Carlos Antonio Mendoza

**Carlos Antonio Mendoza Soto** (1856 til 1916) advokato, jurnalisto e politikisto, esis prezidanto di Panama de 1 di marto til 1 di oktobro 1910.

## Referi
Augusto Samuel Boyd

**Augusto Samuel Boyd Briceño** (1879 til 1957) mediko e politikisto, esis prezidanto di Panama de 1939 til 1940.
Elizabeth la 1ma di Anglia

**Elizabeth la 1ma** (1533 til 1603) esis rejino (Tudor) di Anglia de 17 di novembro 1558 til 24 di marto 1603.

Elizabeth esis rejino dum tumultoza periodo (1558-1603). El parexekutis la protestantigo di Anglia quan komencis elua patro Henry la 8ma di Anglia ed ultre to el devis tenar Hispania ye disto. Komerco, navigado ed arti prosperis sub elua regno.
Deseret Book Company

**Deseret Book Company** esas la maxim granda libro-editerio del Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi, qua furnisas libri por la reti di Mormona biblioteki del westo di Usa. L'editerio havas plu kam 150 laboristi e 30 librovendeyi. Ol fondesis en 1866.

## Extera ligili
* DeseretBook.com
Deseret News

**Deseret News** esas jurnalo publikigita en Salt Lake City, e temas pri la maxim anciena kontinue publikajo di Utah. Ol esas la dua maxim nombro de exempleri vendita en Utah pos *[[The Salt Lake Tribune]].* *Deseret News* esas propajo di Deseret News Publishing Company, profitcela kompanio di Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi.

## Extera ligili
*''Deseret News''
Gadfield Elm Chapel

**Gadfield Elm Chapel** apud la vilajo Pendock en Worcestershire, Anglia, esas la maxim antiqua ankore existanta kapelo dil  Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi.
Generala konfero (Mormonismo)

**Generala konfero** esas semestrala mondala konfero di Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi qua eventas omnayare en aprilo ed oktobro, ube membri kunvenas dum serii di du hori por askoltar l'instrukto di guidanti dil eklezio. Ordinare la membri dil eklezio asistas quar sesioni (saturdio matino e posdimezo, sundio matino e posdimezo) e suplementlaa sesioni eventas por viri sacerdoteso tituliero (saturdio posdimezo) e mulieri di la Societo di Helpo (en oktobro, l'antea saturdio posdimezo) e la yuna mulieri (en aprilo, l'antea saturdio posdimezo). 

Generala konfero brodkastesas de la Centro por konferi.
Gala Rizzatto

**Gala Rizzatto** (n. 6ma di septembro 1975) esas Italiana kantistino di Eurodance. El sucesis dum la yari 1990a per kansoni *Freed From Desire*, *Suddenly*, *Let a Boy Cry* e *Come Into My Life*.
Eurodance

***Eurodance*** esas muzikala jenro qua originis en fino de la yari 1980a influita dal stili ''House''-muziko, *Techno*, Hi-NRG e nome Eurodisco. Kun multa uzado di klavara sintetizili, altra elektronikal instrumenti, e repetita exempleri de altra enrejistrita muziki, la ritmo di *Eurodance* muziki ordinare havas de 110 til 150 bati per minuto.

La nomo *Eurodance* indikas ke ta jenro originis unesme en Europa, quankam nun existas Eurodance-grupi en Japonia ed altra landi exter Europa. Inkluzite kelka Usan artisti, quale Lady Gaga e Madonna recevis influi de *Eurodance*.

La muziki ordinare havas homina vocali, ed kantesas en l'Angla, senegarde la nacioneso di la kantisti o grupi. Tamen, existas kantisti e grupi qui anke kantas en lia propra lingui. Existas multa muziki kreita, pleita ed enrejistrita da disk-jokei e ne da muzikisti o grupi, malgre la disk-jokeo povas kontratar un kantisto por kantar dum l'enrejistro, exemple Anita Doth e Ray Slijngaard (la duo 2 Unlimited), Tania Evans (kantistino de Culture Beat), od Italiana kantistino  Alexia.

Kelka notora exempli pri grupi ed artisti di Eurodance dum la yari 1990a esis Eiffel 65, Captain Hollywood Project, DJ BoBo, edc.
Rednex

**Rednex** esas Suediana muzikala grupo di Eurodance. 

Ek l'unesma albumo, li famigis en yari 1990a, kun kanti kom *Cotton Eye Joe* od *Old Pop In An Oak*.

## Albumi di atelier
* Sex & Violins (1995)
* Farm Out (2000)
* The Cotton Eye Joe Show (2009)
Mérida, Mexikia

**Mérida** esas chef-urbo e la maxim populoza urbo dil stato Yukatan, en Mexikia. Segun statistiki dil yaro 2020, ol havis  habitanti, esanta la 12ma maxim populoza urbo di Mexikia. Lua tota surfaco esas 227,14 km². Lua metropolala regiono havas entote  habitanti.

Mérida fondesis ye la 6ma di januaro 1542 sur restaji dil urbo T'Ho, konstruktita dal populo Maya, qua preske ne havis habitanti kande Hispani arivis. Ol judikesas kom un ek la urbi kun maxim bona vivo-qualeso di Mexikia, ed un ek la maxim sekura de la kontinento. Lua historiala patrimonio rezultas de la mixo di kulturi Maya, Hispana ed Afrikana dum kolonial epoko. La katedralo di Santa Idelfonsus, fondita en 1562 e konstruktista sur ruini Maya, esas la maxim anciena de Amerika. Lua publika universitato, *Universidad Autónoma de Yucatán*, esas un ek la maxim importanta di Mexikia.

En 2000, ed itere en 2017, Mérida recevis la titulo "Kulturala Chef-urbo di Amerika".

## Geografio

Jacanta an peninsulo Yukatan, Mérida distas 35 kilometri de gulfo di Mexikia, interne tale nomizita "kratero di Chicxulub". Segun la maxim aceptata hipotezo, ta kratero, kun diametro di 180 kilometri, formacesis 65 milion yari ante nun, en evento qua rezultis l'extingo di dinosauri. Mérida esas relate plana urbo, e lua mezavalora altitudo esas 14 metri super la marala nivelo.

Lua klimato esas tropikala de savano (*Aw* segun la klimatala klasifikuro da Köppen), min pluvoza de januaro til aprilo. La mezavalora temperaturo en januaro (vintro) esas 18°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en julio (somero) esas 28,2°C.

La mezavalora yarala pluvo-quanto dil urbo esas 1036,9 mm. La pluvoza sezono iras de la duimo di mayo til la komenco di novembro. La maxim pluvoza monato esas septembro, kun mezavalore 183,1 mm.

## Referi
Chanjo di guardo

**Chanjo di guardo**, aludas a formala ceremonio en qua  provizanta ceremoniala guardala dejurado an importanta institucuri esas remplasigita da nova quanto di sentineli. La ceremonii esas ofte komplikata e precize regulizata.

## Referi
Tiocfaidh ár lá

**"Tiocfaidh ár lá"** [chok-hig Ar-lA] ("nia dio venos", slogano di Irlandana Republikan Armeo, IRA, qua kunfuzesis kun la politikala partiso Sinn Féin. Sinn Féin multe subtenas la *gaela* linguo, exemple, kande ministrino di Sinn Féin, Bairbre de Brún, esis ministro pri saneso en Nord-Irlando, el insistis pri maximal uzo di la *gaela* en l'omna oficala laboro di ministreyo. Bairbre de Brún, nun membro di l'Europana Parlamento, parolas nur irlandane en plenkunsidi dil EP depos l'oficaligo di *gaela* ye 1 di januaro 2007.
Irlandana Republikala Armeo

Dum la 20ma e la 21ma yarcenti, diversa grupi en Irlando adoptis la nomo **Irlandana Republikala Armeo** - IRA (Angle: *Irish Republican Army*, Gaele: *Óglaigh na hÉireann*).

L'unesma IRA (qua duris de 1919 til 1922) originis del Irlandana Republikala Frateso, organizuro establisita ye la 22ma di novembro 1913.
Madonna Louise Ciccone

**Madonna Louise Veronica Ciccone**, plu konocata nur kom **Madonna** (n. ye la 16ma di agosto 1958) esas Usana kantistino ed aktorino.
Sidney Rigdon

**Sidney Rigdon** (1793 til 1876) esis guidero dum la frua historio dil Movado di Lasta-Dia Santi.

## Biografio
Sidney Rigdon naskis en St. Clair Township, Pensilvania, cirkume 10 milii sude de Pittsburgh. Ilu esis la maxim yuna de quar infani da William e Nancy Rigdon. Lua patro esis kultivisto ed indijeno di Maryland. William Rigdon mortis ye 1810 e Sidney restis sur la bieno til 1818, kande lu lernis lu mem a baptista ministro nome Rev. Andrew Clark. Rigdon ricevis lua licenco por predikar da Regula Baptisti en marto, 1819. Li movis en mayo a Ohio, ube lu komune predikis kun Adamson Bentley ek julio 1819. Lu mariajis la fratino da Bentley Phoebe Rivereto en junio, 1820 e restis en Ohio til februaro 1822, kande lu rivenis a Pittsburgh pos aceptar "Unesma baptista eklezio" ibe sub la rekomendo di Alexander Campbell.
Osteyo

**Osteyo** esas kesto, edifico, puteo, o situo facita por servar kam finala repoza loko di homala skeletala reliquii. Esas ofte uzita ube sepulto spaco esas skarsa. Korp esas unesma enterigita en tempala sepulteyo, pose kelka yari la skeleto restajo esas diplasita en osteyo. La poka spaco okupata per osteyi signifkas ke esas posibla amasigar la reliquii di grandanombra reliquii en singla tombeyo ke l'originala sarki esas lasata tale.

## Referi
Oliver Cowdery

**Oliver H. P. Cowdery** (1806 til 1850) esis, kun Joseph Smith, Jr., importanta partopreninto en la komenco dil Movado di Lasta-Dia Santi inter 1829 e 1836, esinta un ek la Tri Testi dil ora pladi dil Libro di Mormon, un ek l'unesma apostoli di Lasta-Dia Santi.
Egbert Bratt Grandin

**Egbert Bratt Grandin** (30ma di marto 1806 - 16ma di aprilo 1845) esis editisto en Palmyra, Nova-York, konocita pro lua unesma publikigo dil Libro di Mormon, sakra texto por la Movado di Lasta-Dia Santi.

## Biografio
E. B. Grandin naskis che la proprieto Kuita, komtio Monmouth, Nova-Jersey, esinte la maxim yuna de dek infanti. Ilu edukesis sur domeno apud Palmyra, Nova-York. Evinte 18 yari ilu divenis aprentico pri imprimilo che la oficeyo de Wayne Sentinel, quan ilu kompris en 1827. Quale proprietero di jurnalo, Grandin vendis e bindis libri e kreis biblioteko qua prestis libri. Ilu mariajis kun Harriet Roger en 1828, e li ne havis filii. Ilu mortis che Palmyra.
Kumorah

La vorto **Kumorah** venas de libro di Mormon ube eventis la batalio inter frata desamikala populi che la piedi di monteto kun ta nomo. Nuntempe to esas la nomo di monteto en l'usana stato Nova-York en Usa proxim la domo ube Joseph Smith, Jr. vivis dum lua infanteso.

## Tradiciono
Segun la religiala mormona tradiciono, che la monteto eventis la decidiganta lasta batalo inter la lamanidi e nefidi, qua rezultis l'extermado de omna lasta, posvivante nur 24 personi dil nefidi, qui persekutesis e pose exterminesis, inter la lasta postvivinti trovigis Moroni. Ek la lamanidoj devenas parto de la nuna amerikana indijeni. 

## Apari
Segun la Mormoni, en ta monteto Joseph Smith trovis l'antiqua manskripto  dil profeti dil Usani. Guidita dal anjelo Moroni, la lasta di la nefida profeti qua verkis sur oro, Joseph Smith ricevis la misiono tradukar en l' angliana quo hodie esas konocata quale libro di Mormon: Altra testamento di Iesu Kristo.
Santa bosko (Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi)

La fond-evento dil Movado di Lasta-Dia Santi eventis en loko kustume nomizita **Santa Bosko**. Ta Bosko esas arboroza loko apud la westala frontiero di New York vicina a la domo di Joseph Smith, Jr. Ol esas la loko ube, segun la Mormoni, Smith havis lua Unesma Viziono, importanta teofanio por la movado teologiala qua eventis dum la printempo dil yaro 1820.
Placo di templo

**Placo di templo**, (*Temple Square* en l'angliana), esas zono di  m² en centro di Salt Lake City, Utah, proprietajo del Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi, konocita kom Mormoni. En ta placo on trovas templo di Salt Lake City, tabernaklo (*Salt Lake Tabernacle*), salono di asembleo (*Salt Lake Assembly Hall*), monumento di mevo (*Seagull Monument*) e du centri por vizitanti.
Uniono por la Linguo Internaciona Ido

**Uniono por la Linguo Internaciona Ido** (**ULI**), esas l'oficala organizuro dil Ido-movemento.

## Historio
L'Uniono por la Linguo Internaciona fondesis ye la 31ma di julio 1910 kun skopo developar e propagar la helpolinguo internaciona Ido. Ol esas la sucedanto di *Uniono di la Amiki di la Linguo Internaciona* (1909).

## Skopo
La §1 di la statuto di ULI definis la skopo di l'asociuro tale:

* L'Uniono por la Linguo Internaciona havas la skopo a unionar en komun agado omna personi, qui aprobas la linguo internaciona Ido, quale ol esas definita per la deklaro dil Delegitaro por Adopto di Linguo Helpanta Internaciona e quale ol rezultis e rezultos de la labori dil Komitato di ULI; b. adoptar, propagar e developar ta linguo segun omna posibla e praktikal moyeni. * 

Do la chefa funcioni di la ULI esas la propagado di la linguo, l'organizado di yarala konferi en qua Idisti kunvenas, e la publikado di la revuo *[[Progreso]]*, komencata en la yaro 1908 da Louis Couturat, un del fondinti di la movemento.

## Agadi
L'ULI facas la sequant agadi:

* Mantenado del universaleso dil Ido per la Linguala Komitato
* Editado del revuo trimestrala "Progreso"
* Organizado de Renkontri Internaciona por Idisti
* Susteno e helpo al Ido-asociitari nacionala
* Informo en la mediato (interreto, jurnalaro, radio, ...)
* Serchado de meceno

## Membreso
Omna natural o yural persono, qua aprobas la linguo dil Uniono e helpas l' Uniono realigar lua skopi, povis divenar membro sive per direta adhero sive per mediaco di altra organizuro aprobita da Uniono. 
La membri de la nacionala Ido-asociuri ne esis automatale membri en l' ULI. 

## Sideyo
Segun §2 di la statuto la sideyo di l' ULI esas l'urbo en olqua la sekretario di la Direktanta Komitato lojas.

## Organi
L'Uniono por la Linguo Internaciona Ido havas la sequanta organi:
* La Direktanta Komitato
* La Linguala Komitato
* La nacionala reprezenteri
* La revuo PROGRESO

### La Direktanta Komitato
La Direktanta Komitato administras l' Uniono e reprezentas ol oficale en omna aferi. La prezidero e la sekretario signatas en la nomo dil Uniono. La Komitato konsistas ek admaxime 15 membri. Ol elektesas omna 4 yari. La kandidati propozesas dal sekretario pos interkonkordo kun la cetera komitatani. La Komitato elektasas dal ensemblo dil Unionani.

### La Linguala Komitato
La Linguala Komitato facas propozi a la Direktanta Komitato en linguala questioni. Exemple la Linguala Komitato propozis l' adopto ed oficaligo di nova vorti a la Direktanta Komitato.

### La nacionala reprezenteri
La landala reprezenteri nominesas dal Komitato pos interkonsento kun la rispektiva landala federuro. Li reprezentas oficale l' Uniono en lia landi.

### Konferi ed internaciona Ido-renkontri
La ULI organizas konferi de Ido (*Ido-konfero*) e internaciona Ido-renkontri depos la yaro 1921. Videz la Listo di Ido-konferi ed internaciona Ido-renkontri

## Referi
Queen Latifah

**Queen Latifah** (n. **Dana Elaine Owens** en 1970) esas Usana kantistino di R&B, soul, jazo, hip hop e gospel, ed anke cinem-aktorino.

Kom muzikisto dum la 1980a e 1990a yari, el esis membro di la grupo Native Tongues.
Pablo Arosemena Alba

**Pablo Arosemena Alba** (1836 til 1920) advokato, jurnalisto e politikisto, esis prezidanto di Panama de 1910 til 1912.
Ludoduktanto

**Ludoduktanto** esas persono qua agas kam organizanto, oficianto por questioni pri reguli, arbitranto, e moderemo por multiludanto ludo. Esas plu ordinara en kooperala ludi, ube altra ludanti kunlaboras ed esas min ordinara en konkursiva ludi ube altra ludanti batalias l'uno l'altro.
Nova kristano

**Nova kristano** (en Hispaniana *cristiano nuevo*; en Portugalana *cristão novo*; en Galisiana *cristián novo*; en Kataluniana *cristià nou*) esis frazo kreita por nomizar judi o mahomedani konvertita a kristanismo e lua baptita filii.

Til mez-epoko existis religiala libereso en regioni okupita da mahomedani en Iberia, ma pos fino di *[[Reconquista]]* ye 1492 on komencis la persequo di judi e mohamedani ke restis en la regiono. Kelka grupi ekmigris de Hispania vers Portugal, ma ye 1497 kande Portugal adoptis Inquiziciono, ol anke esis ekpulsita de lua teritorio. Kelka judi konvertis a kristanismo por eskapar persequi, ma ta konverti jacis sub suspekto di apostateso per "olda kristani".
Ifni

**Ifni** esis Hispaniana provinco en Atlantika litoro di Maroko, sude de Agadir e trans de Kanarii.

Ol havis  km² di totala surfaco, e  habitanti en 1964. Lua precipua ekonomial agado esis la pesko. Lua chef-urbo esis Sidi Ifni.

Maroko cedis la regiono a Hispania ye la 26ma di aprilo 1860 pos kurta milito, ma Hispania okupis poke la regiono til 1934. Dum la diktatoreso di Francisco Franco ilu transformis la regiono en Hispana provinco, por evitar postuli di Unionita Nacioni pri deskoloniigo.

Pos milito en 1957 Maroko okupis granda parto di la regiono. Fine, Hispania retrodonis la regiono a Maroko ye la 4ma di januaro 1969.

## Extera ligilo
* Asociación de Amigos de Ifni