Ido-literaturo

**Ido-literaturo** esas literaturo skriptita en Ido. De la komenco dil linguo, esabis periodi ku plu e min literatural aktiveso.

## Historio
En la komenco di 20ma yarcento, l**'Ido-literaturo** komencis brilante, ma pos la krizo di 1927-28, l'Ido-literaturo e l'Ido-movemento divenis senviva dum longa tempo. Esas mencioninda libreti tradukita olim, quale: *Makedonia a la Makedoniani*. La texto redaktita en 1913 duras esar aktuala nunepoke. Samatempe aparis la klasikajo *[[Nova Horizonti]]*, qua esas filozofiala e framasona verko da Jean Barral.

Dum l'unesma mondomilito aparis *[[Buddho e lua doktrino]]*, qua savigas la Budista-doktrino da nesavanti pri olu. En 1923 aparis remarkinda verko, nome l'antologio dil Hungara literaturo dil epoko. La tradukita texti esas ordinare en bona klasika linguo ed havas mem kelkafoye stilo eleganta. Dum la yari 1920ma, la katolika Idisti tradukis libreti pri vivi di santi. Tre bona libro esas la tradukuro di la Franca pia teatrajo *Esther* da Jean Racine e tradukita ad Ido da kanoniko Guignon. Ica libro tradukita en bona klasika Ido-linguo esas mem plu bela ed eleganta kam l'originalo en la Franca. Olu esas un ek la somiti di l'Ido-literaturo. 

Asertesis da l'iniciinti di Ido, (Otto Jespersen e Louis Couturat), ke l'Ido-linguo ne esus vere apta por poezio e ke l'unesma tasko di Ido esas simpla komunikado. Konsiderante ta aserti da Jespersen e Couturat, esas remarkinda fakto ke multa poeti esis atraktita da l'eufonio e bona expresebleso di Ido e konseque, malgre omno poemifis. O forsan, ke multa skriptisti esis instigata poemifar pro ke Ido esas ecelanta linguo por poezio. Dum la posa yari produktesis bela, originala Ido-poemi. La maxim konocata Ido-poeto esas, sendubite, Andreas Juste (Belgia). Lua alta-qualesa poemi e granda produktemeso esas remarkinda. Altra poeti esis Lui Pasko (Hispania), Jules Houillon (Francia), Gilbert H. Richardson (Britania), Jules Gross (Francia), ed altri. Hodie, ni juas la poemi da Heidi Neussner (Germania), Friedrich Porzenheim (Germania) e Gonçalo Neves (Portugal). Maxim recenta stelo esas l'Irlandana poetino Tatanka, qua poemifas originale en Ido.

Ni mustas vartar til la yari 1970ma por havar la poemi da Andreas Juste, qui rivivigas nia literaturo. Notinda esas ke anke s-ro Juste editis antologio dil Ido-literaturo depos la komenco til la fino di la yari 1940ma. Fine en recenta tempi, ni havas Hans Stuifbergen e lua tradukuro di la vivo di la Franca poeto Arthur Rimbaud. E la verketo pri cienco-fiktivajo (l'unesma en Ido) da G. T. Romanin, nome *[[La suno di Tiahuanako]]* publikigita unesmafoye en 1999 e rieditita en 2004. En 2005 ilu publikigis la satiro "Skandalo en Roseringen", editita da Editerio Krayono. La granda literaturala sensaciono di 2005 esis "La Sucedanto", detektivo-romano originale skriptita en Ido, da Eduardo A. Rodi (Arjentinia), qua pose publikigis ilua duesma romano en Ido, "Narkotanti". Itere, en la feldo pri cienco-fiktivajo anke on publikigis du verki da Mexikiana idisto Jose Cossio Ramírez, "L' Aventuri dil Amazonia: Unesma Kontakto" (2006), e "L' Aventuri dil Amazonia II: Gravito Zero" (2007).

2006 es la yaro en qua aparis libreto pri l'olima est-Germania "GDR 66" da Robert Pontnau (Francia). Tradukuri aparis ed editesis di "La Princeto" ("Le petit prince") da Antoine de Saint-Exupéry e "Pinochio" da Carlo Collodi, amba verki tradukita da Fernando Tejón (Hispania). Da la sama tradukero aparis tradukuro di famoza teatrajo da William Shakespeare "Romeo e Julieta".

En Progreso nr. 300 (1994), numero ecelante kompozita da Andreas Juste,  multa atenco grantesis a la (richeso di la) Ido-literaturo.

## 21ma yarcento
Important autoro esas l'idisto Brian E. Drake, qua ye decembro 2012 publikigis sua rakontaro *Nokto-gardeno ed altra rakonti*. En 2014 ilu publikigis la romano *Sencesa bruiso* e la tradukuro *Du Dramati da Lordo Dunsany* (*La ora pordo* e *La dei del monto*), e ye 2015 la tradukuro *La Dementulo* da Kahlil Gibran. Dum 2018 ilu revizis e korektigis ta libri ed publikigis la romano original *La Aboyanta Lando* (revizuro di la romano *Sencesa bruiso*), la novelaro *Pagini trovita en fango*, la dramato *La Krulo di la domo di le Usher*, e la poemari *Poemeti por puereti* ed *Astoneso.* Dum 2021 e 2022 il publikigis la poemaro *Tu,* e la longa, naracanta poemo *La Viro de la Nivo.* 

Altra verki originala esas la dramati *La Kano-tranchero* e *La Fantomo vivanta*, la romano *Sen kordeti,* e la krimin-romano *Kurez, kurez, ocidero.* Il tradukis *Kandido* da Voltaire, *La Sorcisto de Oz* da L. Frank Baum, *Tri Melodrami Gotika* (inkluzante *La Muelisto e sua bando, La Kabana di la arbor-hakisto,* e *Frankenstein; od, la homo e la monstro!*)*, Revoluciono ed altra esayi* da Jack London, *Dramati Expresistala* (inkluzante *Ocidero, Espero di Homini, Sancta Susanna, La Homi, La Nemortivo,* e *L'Adicion-mashino*), *Konan la Barbarulo*, quar rakonti da Robert E. Howard, *Se Rejo me esus*, e *Salome* da Oscar Wilde; la tri bovgardisto-romani *Sonny Tabor Mortinta o Vivanta, Sonny Tabor fumagas la Cirklo-Kaudo,* e *Sonny Tabor ye la Jibeto-domento;* la misterio-romani *Morto sendas la maniiki, La Kin Kameleoni, La Misterio dil blua fantomo*, e *Mortala kiso*; e la romantika romaneto *Yunino en kakio*. 

Il tradukis *Kantiko Kristonaskala* da Charles Dickens, *La Siorino havante kamelii* da Alexandre Dumas juniora, *La Tempo-Mashino* e *La Milito dil Mondi* da H.G. Wells, *La Stranja kazo di doktoro Jekyll e sioro Hyde* da R.L. Stevenson, *Noveleti* da Kafka, la romano por pueri *Winnie-la-Pu,* e la dramati *Rejulo Ubu* da Alfred Jarry e *La Tragedio di Iulius Caesar* da Shakespeare. Il anke tradukis la politikala verki *La Manifesto di la Komunista Partiso* da Marx ed Engels e *La Socio dil Spektaklo* da Guy Debord.

Ye 2022, Partaka publikigis l'originala verko *Somito-renkontro kun Deo*. Gonçalo Neves tradukis *La Horo dil Diablo*, da Fernando Pessoa, e publikigis *Ciência, engenho e arte: manual da língua internacional Ido em 77 lições*. Gilles-Philippe Morin publikigis la *Suplemento al Kompleta Gramatiko Detaloza*, e Tazio Carlevaro, la triesma edituro di l*'Esperantal antologio en Idolinguo*.

Ye 2023, Gonçalo Neves publikigis *Anke lu darfas* e *Plu mult aero!*. Il anke publikigis *Nepoema poemo pri omno qua es nulo* en *Posta Mundi 40*, elektronika revuo ube anke aparis *La quaresma puerino*, da Thomas Schmidt, e *Somito-renkontro kun Deo*, da Partaka. En Posta Mundi 41 (junio 2023), aparis en Ido *Pia e la muliero en la spegulo*, da Valodnieks, e *Ila Profeto*, da Partaka En la sama yaro aparis * Gerhart Hauptmann: Voyo-gardisto*, bilingua edituro tradukita da Günter Schlemminger. En Posta Mundi 42 (oktobro 2023), aparis *Pia e la Kabano en la Foresto*, da Valodnieks, e *Tabak-Venderio*, da Gonçalo Neves.

Ye 2024, Gonçalo Neves publikigis *Skopo nula*, 30 haikuatra poemi originala: Günter Schlemminger tradukis du verki: *La rakonto pri la mikra Muck. La kolda kordio / Die Geschichte vom kleinen Muck. Das kalte Herz* da Wilhelm Hauff, e *Ek la vivo di nul-valoranto / Aus dem Leben eines Taugenichts* da Joseph von Eichendorff. Partaka tradukis *Sablo ed spumo* da Khalil Gibran e Vicente Costalago publikigis ilua du verki en Ido, titulizita *Poemeti* e *La predicajo di Hakum*.

Ye 2025, 7 libri publikigesis: 5 esis originala e 2, tradukita. Ultre la 3ma edituro dil *Wurzelwörterbuch Ido-Deutsch. Radikaro Ido-Germana* da Ferdinand Möller, qua rielaboritesis da Gerhild Drogi, l'altra verki esis literaturala. La du tradukuri esis *La nova Melusine / Die neue Melusine*, bilingua edituro di libro da Johann Wolfgang Goethe, e *Michael Kolhaas* facita da . L'altra publikigaji esis *Blu inspiro*, da Gonçalo Neves; *College de France (Kolegio di Francia)*, da José María Rodríguez; e du libri da Partaka: *Poemeti haikua e haikuatra* e *Anekdotaro*.

## Skriptisti
* Jean Barral
* Max Jacob
* Andreas Juste
* Brian E. Drake
* Tiberio Madonna
* Gonçalo Neves
* Tazio Carlevaro
* Partaka
* Günter Schlemminger
* Hans Stuifbergen
* Louis Pascau
* Robert Pontnau
* Marion Kasper
* Dieter Schmidtchen
* David Weston
* Vicente Costalago
* José Cossío Ramírez
* Gilles-Philippe Morin

## Referi


## Videz anke
* Bibliografio di Ido
* Ido-jurnalaro
* Idala revui

## Extera ligili
* Studio pri Ido-literaturo ed autori
* IDO - LIBRERIO DIL U.L.I. - Gratuita libri en la linguo Ido
* Un  aventuro di Simon Kantucelo, kaptero di rati
* Katalogo di Ido-libri che Ido-Kulturo
* Esperanto ed Ido: diferanta voyi adsur Parnaso