1943

La yaro **1943** (MCMXLIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Gregoriala kalendario. Ol esis la 943ma yaro di la duesma yarmilo, la 43ma yaro di la 20ma yarcento, e la 4ma yaro di la yari 1940a.

## Eventi
### Mondo
* Duesma mondommilito duras. Federiti vinkas importanta batalii kontre l'Axo en Kursk, Sicilia ed en kontinental Italia, e che Pacifiko. Benito Mussolini fugas a la nordo di Italia e fondas tale nomizita Republiko Sociala Italiana, konocata kom *Repubblica di Salò*. Samatempe, la nova guvernerio Italiana deklaras milito kontre Naziista Germania.

### [[Europa]]
* 27ma di januaro - Usana bombardoavioni B-17 e B-24 lansas l'unesma atako kontre doki uzata por fabrikar submara navi en Wilhelmshaven, Naziista Germania. To esas l'unesma bombardo Usana kontre Germana teritorio.
* 2ma di februaro - Duesma mondomilito: exhaustinta trupi Germana kapitulacas apud Stalingrad, Sovietia.
* 16ma di februaro - Duesma mondomilito: Sovietiani rikonquestas Harkiv.
* 16ma di aprilo - Suisa kemiisto Albert Hoffmann deskovras l'efekti di LSD.
* 19ma di aprilo - Holokausto: revolto dal Judi en la ghetto di Warszawa komencas.
* 17ma di mayo - Duesma mondomilito, operaco Chastise: avioni de Unionita Rejio atakas digi en la fluvii Eder e Ruhr. To efektigas granda inundado qua produktas 1000 morti.
* 4ma di julio til la 23ma di agosto - Duesma mondomilito: Eventas la batalio di Kursk, la maxim granda batalio inter militala tanki de la historio. Sovietiani vinkas ed informas ke li kaptis 1.500 tanki e 3.700 aeroplani de Germana trupi. Germania probable perdis  soldati.
* 9ma di julio - Duesma mondomilito: dum la nokto ca dio, westala federiti komencas invadar Sicilia.
* 24ma di julio - Duesma mondomilito: Britaniana, Kanadana e Usana aeroplani komencas intensa ataki kontre Hamburg, Germania, qui produktos plua kam  morti.
* 25ma di julio - Duesma mondomilito: Benito Mussolini renuncas.
* 27ma di julio - Duesma mondomilito: Eventas fairala burasko en Hamburg, pro aerala bombardo da Westala Federiti.
* 17ma di agosto - Operaco Husky: Westala Federiti kaptas Sicilia.
* 28ma di agosto - Duesma mondomilito: komencas generala striko en Dania kontre Germana okupado.
* 3ma di septembro - Duesma mondomilito: Westala federiti invadas Italia.
* 11ma di septembro - Duesma mondomilito: Germana trupi okupas Korsika e Kosovo.
* 23ma di septembro - Italiana Sociala Republiko, konocata kom *Repubblica di Salò* establisesas.
* 13ma di oktobro - Italia deklaras milito kontre nacional-socialista Germania.
* 25ma di novembro - Duesma mondomilito: Josip Broz Tito liberigas Bosnia e Herzegovina de nacional-socialista okupeso.
* 29ma di novembro - Demokrata Uniono di Yugoslavia fondesas en Jajce.
* 30ma di novembro - Duesma mondomilito: Eventas la konfero di Tehran. Franklin Roosevelt (Usa), Winston Churchill (Unionita Rejio) e Iosif Stalin (Sovietia) decidas atakar Germana armeo en Normandia
* 4ma di decembro - Josip Broz Tito proklamas provizora Yugoslaviana guvernerio en exilo.

### [[Azia]]
* 16ma di januaro - Irak deklaras milito kontre l'Axo.
* 9ma di februaro - Duesma mondomilito: finas oficale la batalio di Guadalcanal, pos retreto di lasta Japoniana trupi du dii ante.
* 13ma di septembro - Chiang Kai-shek elektesas prezidanto di Chinia.
* 22ma di novembro - Libano divenas nedependanta de Francia.

### [[Afrika]]
* 23ma di januaro - Duesma mondomilito: Westala federiti konquestas Tripoli, lasta Italiana urbo en Nord-Afrika.

### [[Sud-Amerika]]
* 1ma di marto - Juan José de Amézaga divenas prezidanto di Uruguay.
* 7ma di aprilo - Bolivia deklaras milito kontre l'Axo Roma-Berlin-Tokio.
* 26ma di novembro - Kolumbia deklaras milito kontre l'Axo.

### [[Oceania]]
* 15ma di januaro - Duesma mondomilito: Usani ekpulsas Japoniani de Guadalcanal.
* 5ma di oktobro - Duesma mondomilito: Sucesoza atako da Usan avioni kontre Japoniani che insulo Wake.

## Naski
* 1ma di januaro - John Bourne, Britaniana piktisto
* 14ma di januaro - Ralph Marvin Steinman, Kanadana biologiisto, Nobel-laureato (m. 2011)

* 17ma di januaro - René Préval, prezidanto e chefministro di Haiti (m. 2017)
* 19ma di januaro - Larry Clark, Usana fotografisto e cinematografisto
* 19ma di januaro - Janis Joplin, Usana kantistino (m. 1970)
* 20ma di januaro - Armando Emílio Guebuza, prezidanto di Mozambik
* 22ma di januaro - Marília Pêra, Brazilian aktorino (m. 2015)
* 3ma di februaro - Dennis Edwards, Usana kantisto e muzikisto (The Temptations) (m. 2018)
* 5ma di februaro - Michael Mann, Usana filmifisto
* 9ma di februaro - Joseph E. Stiglitz, Usan ekonomikisto, Nobel-laureato
* 9ma di februaro - Joe Pesci, Usan aktoro
* 19ma di februaro - Richard Timothy Hunt, Britaniana biokemiisto, Nobel-laureato
* 22ma di februaro - Horst Köhler, prezidanto di Germania
* 24ma di februaro - Pablo Milanés, Kubana muzikisto

* 25ma di februaro - George Harrison, Britaniana gitaristo (The Beatles) (m. 2001)
* 26ma di februaro - Kazimira Prunskienė, chefministro di Lituania
* 4ma di marto - Lucio Dalla, Italiana kantisto, kompozisto, muzikisto ed aktoro (m. 2012)
* 6ma di marto - Bobby Fischer, Usana shakoludisto (m. 2008)
* 17ma di marto - Bakili Muluzi, prezidanto di Malawi
* 19ma di marto - Mario José Molina, Mexikiana kemiisto, Nobel-laureato
* 19ma di marto - Mario Monti, chefministro di Italia
* 22ma di marto - George Benson, Usana muzikisto e kantisto
* 23ma di marto - Nils-Aslak Valkeapää, Finlandana skriptisto e muzikisto (m. 2001)

* 29ma di marto - John Major, chefministro di Unionita Rejio
* 29ma di marto - Eric Idle, Britanian aktoro
* 4ma di aprilo - Howardena Pindell, Usana piktistino
* 10ma di aprilo - Tömöriyn Artag, Mongoliana luktisto (m. 1993)
* 10ma di aprilo - Włodzimierz Schmidt, Polona shakoludisto (m. 2023)
* 15ma di aprilo - Robert Joseph Lefkowitz, Usana kemiisto, Nobel-laureato
* 23ma di aprilo - Frans Koppelaar, Nederlandana piktisto
* 23ma di aprilo - Danzandarjaagiyn Sereeter, Mongoliana luktisto
* 30ma di aprilo - Frederick Chiluba, prezidanto di Zambia (m. 2011)

* 5ma di mayo - Michael Palin, Britanian aktoro
* 6ma di mayo - Andreas Baader, Germana teroristo, fondinto dil grupo Rote Armee Fraktion (m. 1977)
* 10ma di mayo - Liu Chao-shiuan, prezidanto di Republiko Chinia
* 13ma di mayo - Kurt Trampedach, Dana piktisto (m. 2013)
* 14ma di mayo - Ólafur Ragnar Grímsson, prezidanto di Islando
* 16ma di mayo - Wieteke van Dort, Nederlandana kantisto ed aktoro (m. 2024)
* 17ma di mayo - Tuanku Syed Sirajuddin, rejulo di Malaizia
* 20ma di mayo - Imata Kabua, prezidanto di Insuli Marshall (m. 2019)

* 22ma di mayo - Betty Williams, Usana politikal aktivistino, Nobel-laureato pri paco
* 29ma di mayo - Ion Ciubuc, chefministro di Moldova (m. 2018)
* 2ma di junio - Blinky Palermo, Germana piktisto (m. 1977)
* 6ma di junio - Richard Errett Smalley, Usana kemiisto, Nobel-laureato pri kemio (m. 2005)
* 13ma di junio - Püreviyn Dagvasüren, Mongoliana judoisto (m. 2014)
* 13ma di junio - Malcolm McDowell, Angla cinem-aktoro

* 15ma di junio - Johnny Hallyday, Franca kantisto ed aktoro (m. 2017)
* 15ma di junio - Poul Nyrup Rasmussen, chefministro di Dania
* 20ma di junio - Wojciech Gąssowski, Polona muzikistulo e kantistulo
* 22ma di junio - John Michael Kosterlitz, Britaniana fizikisto, Nobel-laureato
* 23ma di junio - Albert Pintat Santolària, chefministro di Andora
* 28ma di junio - Klaus von Klitzing, Germana fizikisto, Nobel-laureato
* 30ma di junio - Daniel Kablan Duncan, chefa ministro di Ivora Rivo
* 19ma di julio - Thomas John Sargent, Usan ekonomikisto, Nobel-laureato

* 26ma di julio - Mick Jagger, Britaniana kantisto (Rolling Stones)
* 30ma di julio - Giovanni Goria, chefministro di Italia (m. 1994)
* 3ma di agosto - Krisztina de Châtel, Hungar-Nederlandana dans-artisto (m. 2025)
* 10ma di agosto - Louis Brus, Usana fizikisto, Nobel-laureato pri kemio en 2023
* 11ma di agosto - Pervez Musharraf, prezidanto di Pakistan (m. 2024)
* 13ma di agosto - Roberto Micheletti, prezidanto di Honduras
* 15ma di agosto - Barbara Bouchet, Germana cinem-aktorino

* 17ma di agosto - Robert De Niro, Usan aktoro e filmifisto
* 21ma di agosto - Perry Christie, chefministro di Bahama
* 22ma di agosto - Nahas Angula, chefministro di Namibia
* 23ma di agosto - Raúl Cubas Grau, prezidanto di Paraguay
* 25ma di agosto - Damirangiyn Baatarjav, Mongoliana judoisto
* 28ma di agosto - Surayud Chulanont, chefministro di Tailando
* 28ma di agosto - David Soul, Usana-Britanian aktoro (m. 2024)

* 29ma di agosto - Arthur Bruce McDonald, Kanadan astrofizikisto, Nobel-laureato
* 30ma di agosto - Robert Crumb, Usana desegnisto di rakonti
* septembro - Negaso Gidada, prezidanto di Etiopia (m. 2019)
* 6ma di septembro - Roger Waters, Britaniana muzikisto (Pink Floyd)
* 6ma di septembro - Richard John Roberts, Britaniana biologiisto, Nobel-laureato
* 9ma di septembro - Mohammad Khatami, prezidanto di Iran
* 20ma di septembro - Sani Abacha, prezidanto di Nigeria (m. 1998)
* 22ma di septembro - Robert Ballagh, Irlandana piktisto
* 23ma di septembro - Julio Iglesias, Hispana kantisto
* 29ma di septembro - Mohammad Khatami, prezidanto di Iran

* 29ma di septembro - Lech Wałęsa, sindikatano, prezidanto di Polonia, Nobel-laureato pri paco
* 30ma di septembro - Johann Deisenhofer, Germana biokemiisto, Nobel-laureato
* 1ma di oktobro - Jean-Jacques Annaud, Franca filmifisto
* 18ma di oktobro - Andrej Bajuk, chefministro di Slovenia (m. 2011)
* 18ma di oktobro - Edison Chenfil James, chefministro di Dominika
* 21ma di oktobro - Tariq Ali, Britaniana-Pakistanana historiisto e jurnalisto
* 21ma di oktobro - Herman Gvardjančič, Sloveniana piktisto

* 22ma di oktobro - Catherine Deneuve, Franca aktorino
* 24ma di oktobro - Theodor Stolojan, chefministro di Rumania
* 5ma di novembro - Sam Shepard, Usan aktoro, filmifisto e skriptisto por cinemo (m. 2017)
* 7ma di novembro - Petr Bavor, Chekoslovakiana hokeisto (m. 2011)
* 7ma di novembro - Andrew Michael Spence, Usana ekonomikisto, Nobel-laureato
* 13ma di novembro - Clément Mouamba, chefa ministro di Republiko Kongo (m. 2021)
* 14ma di novembro - Rafael Leonardo Callejas, prezidanto di Honduras (m. 2020)
* 19ma di novembro - Fred Lipsius, Usana muzikisto (Blood, Sweat & Tears)
* 1ma di decembro - Finn E. Kydland, Norvegian ekonomikisto, Nobel-laureato
* 5ma di decembro - Nicolae Văcăroiu, chefministro di Rumania

* 8ma di decembro - Jim Morrison, Usana kantisto e muzikisto di *rock* (The Doors) (m. 1971)
* 11ma di decembro - John Kerry, Usana politikisto
* 12ma di decembro - Grover Washington Jr., Usana saxofonisto (m. 1999)
* 23ma di decembro - Rejino Silvia de Suedia
* 24ma di decembro - Tarja Halonen, prezidanto di Finlando
* 25ma di decembro - Wilson Fittipaldi Júnior, Brazilian automobilisto (m. 2024)
* 27ma di decembro - Joan Manuel Serrat, Hispana kantisto
* 31ma di decembro - Yawovi Agboyibo, chefministro di Togo (m. 2020)
* Benjamin Jack Benoliel, Usan-Nederlandana kompozisto (m. 2017)

## Morti

* 7ma di januaro - Nikola Tesla, Austrian-Usana fizikisto (n. 1876)
* 11ma di januaro - Agustín Pedro Justo, prezidanto di Arjentinia (n. 1876)
* 21ma di januaro - Aimo Cajander, chefministro di Finlando (n. 1879)
* 22ma di januaro - Gyula Peidl, chefministro di Hungaria (n. 1873)
* 26ma di januaro - Nikolai Vavilov, Rusa botanikisto e genetikisto (n. 1887)
* 14ma di februaro - David Hilbert, Germana matematikisto (n. 1862)
* 17ma di februaro - Konstantin Fyodorovich Bogayevski, Rusa piktisto (n. 1872)
* 23ma di februaro - Thomas Madsen-Mygdal, chefministro di Dania (n. 1876)
* 28ma di marto - Sergei Rahmaninov, Rusa kompozisto (n. 1873)
* 29ma di marto - Ann Brockman, Usana piktistino (n. 1899)
* 6ma di aprilo - Alexandre Millerand, prezidanto di Francia (n. 1859)
* 18ma di aprilo - Isoroku Yamamoto, Japonian admiralo (n. 1884)
* 21ma di aprilo - Rihard Jakopič, Sloveniana piktisto (n. 1869)

* 30ma di aprilo - Otto Jespersen, Dana linguisto, membro di la Ido-Delegitaro (n. 1860)
* 7ma di mayo - Ali Fethi Okyar, chefministro di Turkia (n. 1880)
* 14ma di mayo - Henri La Fontaine, Belga politikisto, Nobel-laureato (n. 1854)
* 12ma di junio - Hanns Heinz Ewers, German aktoro, poeto e skriptisto (n. 1871)
* 26ma di junio - Karl Landsteiner, Austrian-Usana mediko e biologiisto, Nobel-laureato pri Fiziologio o Medicino (n. 1868)
* 4ma di julio - Władysław Sikorski, militisto e chefministro di Polonia (n. 1881)
* 29ma di julio - Pedro Pablo Peña, prezidanto di Paraguay (n. 1864)
* 9ma di agosto - Chaim Soutine, Rusa piktisto (n. 1893)
* 21ma di agosto - Henrik Pontoppidan, Dana skriptisto, Nobel-laureato pri literaturo (n. 1857)
* 24ma di agosto - Simone Weil, Franca filozofo (n. 1909)
* 28ma di agosto - Rejulo Boris la 3ma di Bulgaria (n. 1894)
* 1ma di septembro - Arthur Streeton, Australiana piktisto (n. 1867)
* 2ma di septembro - Marsden Hartley, Usana piktisto (n. 1877)
* 9ma di septembro - Dionís Baixeras i Verdaguer, Kataluniana piktisto (n. 1862)
* 30ma di septembro - Johan Ludwig Mowinckel, chefministro di Norvegia (n. 1870)
* 30ma di septembro - Maria Jotuni, Finlandana skriptisto (n. 1880)
* 9ma di oktobro - Pieter Zeeman, Nederlandana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1865)
* 19ma di oktobro - Camille Claudel, Franca skultisto (n. 1864)
* 30ma di oktobro - Max Reinhardt, Austriana aktoro (n. 1873)
* 13ma di novembro - Maurice Denis, Franca piktisto (n. 1870)
* 28ma di decembro - Léopold Leau, Franca matematikisto, membro di la Delegitaro en 1907 (n. 1868)
* Jan Gotard, Polona piktisto (n. 1898)

## Nobel-premiiziti
* Fiziko: Otto Stern
* Kemio: George de Hevesy
* Fiziologio o Medicino: Carl Peter Henrik Dam, Edward Adelbert Doisy, Gerhard Domagk
* Literaturo: ne premiizita
* Paco: ne premiizita

## Referi