open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
L'Internacionalo

**L'Internacionalo** esas un ek la maxim famoza revolucionala kanti en la mondo. Lua paroli skribesis da Eugène Pottier en 1871 e lua muzikajo kompozesis da Pierre de Geyter en 1888.

L'Internacionalo esis la nacionala himno di Sovietia de 1917 til 1944.

En Animal-Farmeyo da George Orwell lu esas parodiita da Angla-Bestii.

## Altra versiono
La texto dil Internacionalo aparis en revuo *Nia Standardo*, da Komunista IDO-Federuro Internaciona (Kifintern). Ol tradukesis da Jiri Fr. Chalcupecky.

Avance damniti dil Tero
la sufro falis ja famin'
la venjo tondras en kratero.
erupto qua esos fin'.
Mal pasinton obliviante,
nun, sklavi, marchez ad avan!
La mondo chanjas fundamente;
yusteson proklamez human'!

A la lukto finala
Ni marchez ed esez prod'.
Internacionalo,
esos la mondo tot'!

Foresas hieral salveri:
tribuni, Deo, cesar mem.
Su ipsa salvez produkteri,
populo vivez suveren'!
Abase spirital karceri,
yusteso venas triumfant,
do hastez futural forjeri.
la feron forjez ardorant'.

A la lukto finala
Ni marchez ed esez prod'.
Internacionalo,
esos la mondo tot'!

## Extera ligili
* Nia Standardo, ube aparas Idistigo di Internacionalo
* L'Internationale
Introitus

**Introitus** esas prego da la sacerdoto, lor celebro di meso, pos acensir l'altaro, e kande la koristaro kantas, komence di meso granda.
Inulo

**Inulo** esas *Inula helenium*, planto perena, ek la familio "kompozaji", di qua la radiko uzesas medicine.
George Marshall

**George Catlett Marshall** (1880 til 1959) esis Usana militisto e politikisto. Winston Churchill konsideris il un ek la responsebla por Usana vinko dum la Duesma mondomilito. Franklin Delano Roosevelt indikis ilu kom chefo di stabo por armeal aferi. Dum l'administrado di Harry S. Truman il esis Usana sekretario di stato.

Il propozis programo qua divenis konocita kom programo Marshall por rekuperar Europana landi devastita dum la Duesma mondomilito. Pro ta programo, ilu recevis la Nobel-premio pri paco en 1953.
Iriso

**Iriso** esas :
* (anatomio) Parto koloroza di okulo, membrano cirkla, avan la kristalino.
* (optiko) Arko luma, kun la kolori de la prismo, e produktita da la refrakteso e la reflekteso di la lumoradii da la pluvoguti.
Auguste Le Breton

**Auguste Le Breton** (18ma di februaro 1913 til la 31ma di mayo 1999), pseudonimo di **Auguste Montfort**, esis Franca skriptisto maxim famoza por sua romano *Rififi* (*Du rififi chez les hommes*) editis ye 1954 e filmeskis da Jules Dassin.
Jakobino

**Jakobino** esas membro di klubo di demokrati (*Klubo di Jakobini*) dum la Franca Revoluciono. Li anke nomesis *[[La Monto|la Montani]]*. Dum la revoluciono li radikaleskis dum qua li exkluzis la modesta Jirondani. Jakobini interdiktesis pos la falo di Robespierre en 1794, la maxim konocata Jakobino.

Jakobini agnoskas ke la plebeyo esas irgopovanta, irgodarfanta.
Maurice Allais

**Maurice Félix Charles Allais** (1911 til 2010) esis Franca ekonomikisto qua recevis la Nobel-premio pri Ekonomiko en 1988.
Mauri Antero Numminen

**Mauri Antero Numminen** (n. en 1940) esas Finlandana muzikisto, kantisto, kompozisto e muzikala produktisto di diversa jenri: jazo, tango, rock, techno, edc.
James Tobin

**James Tobin** (1918 til 2002) esis Usan ekonomikisto, qua recevis Nobel-premio pri ekonomiko en 1981.

Konocita per "taxado Tobin" pri kambio-merkato.
Oliver Eaton Williamson

**Oliver Eaton Williamson** (n. ye la 27ma di septembro 1932) esas Usan ekonomikisto qua recevis la Nobel-premio pri ekonomiko en 2009.
Christopher Antoniou Pisarides

**Christopher Antoniou Pisarides** (n. 20 di februaro 1948) esas Chipran ekonomikisto qua recevis la Nobel-premio pri ekonomiko en 2010.
Eurolengo

**Eurolengo** esas helpolinguo konstruktita da Leslie Jones ye la yaro 1972 en Anglia. Esas quale mixturo inter l' Angla e la hispaniana linguo.

Jones volis krear komuna linguo por Europa per *Eurolengo*.

## Exemplo
*It isto saje ferar fru voster plans.*
*(Esas saja facar vua projeti frue.)*

## Literaturo
* Jones, Leslie: Jones, Leslie, Eurolengo: The Language for Europe Newcastle upon Tyne: Oriel Press, 1972.
* Large, Andrew, The Artificial Language Movement Oxford and New York: Basil Blackwell in association with André Deutsch, 1985
Desmond Tutu

**Desmond Mpilo Tutu** (7ma di oktobro 1931 til 26ma di decembro 2021 ) esas Sudafrikana anglikan episkopo qua recevis la Nobel-premio pri paco en 1984. Tutu esas la patro di Mpho Tutu van Furth.
John Kenneth Galbraith

**John Kenneth Galbraith** (15ma di oktobro 1908 til la 29ma di aprilo 2006) esis Kanadan-Usana ekonomikisto e diplomacisto. Ilua libri esis bone vendita de la yari 1950a til la yari 2000a. Kom ekonomikisto, ilu duris developar ed evolucionar la teorii da John Maynard Keynes e studiis tale nomizita "agreganta demando" e la rolo di la necerteso en la decido di entraprezisti e kolokanti.
Werner Forssmann

**Werner Theodor Otto Forßmann** (1904 til 1979) esis Germana mediko qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1956.
Frederick Chapman Robbins

**Frederick Chapman Robbins** (1916 til 2003) esis Usana mediko e virologiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1954.
Papo Urbanus la 7ma

**Urbanus la 7ma** (n. **Giovanni Battista Castagna** en 1521 en Roma til 1590 mem urbo) esis la 228ma papo dil katolik-eklezio.
David Lynch

**David Keith Lynch** (n. ye la 20 di januaro 1946 – m. ye la 16 di januaro 2025) esis Usana cinem-aktoro, cinematografisto, cenaristo, produktisto, muzikisto e piktisto. 

Konocesis pro lua sureala filmi quale *Eraserhead* (1977), *The Elephant Man* (1980, ok Oskar-nomini e Premio César por maxim bona filmo stranjera en 1982), *Lost Highway*, *Mulholland Drive*, * Blue Velvet * ed *Inland Empire*. David Lynch kun Mark Frost kreis la tre populara televizion-serio *[[Twin Peaks]]* (1990) e la sequanta filmo *Twin Peaks: Fire Walk with Me*.

En 2006 la cinematografisto obtenis *Ora Leono di Honoro* en Venezia por sua tota kariero e Honoral Oskaro en 2020.

## Referi
Ricky Martin

**Enrique "Ricky" Martín Morales** (n. ye la 24ma di decembro 1971) esas Porto-Rikana kantisto, aktoro, aktoro. Ilu komencis lua muzikala kariero evanta 12 yari en la muzikala grupo *Menudo*.
Daniel Kahneman

**Daniel Kahneman** (n. en 1934) esas Israelan-Usan ekonomikisto qua recevis la Nobel-premio pri ekonomiko en 2002.
David Morris Lee

**David Morris Lee** (n. ye la 20ma di januaro 1931) esas Usana fizikisto qua recevis Nobel-premio pri fiziko en 1996.
Douglas Dean Osheroff

**Douglas Dean Osheroff** (n. en 1945) esas Usana fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 1996.
Owen Chamberlain

**Owen Chamberlain**, naskinta ye la 10ma di julio 1920 til 28ma di februaro 2006, esis Usana fizikisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio en fiziko en 1959 kun Emilio Gino Segrè, por la diskovro di antiprotono.
Rudolf Mössbauer

**Rudolf Ludwig Mössbauer** (n. ye la 31ma di januaro 1929 til la 14ma di septembro 2011) esis Germaniana fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 1961.
Nicolaas Bloembergen

**Nicolaas Bloembergen** (n. ye la 11ma di marto 1920 til la 5ma di septembro 2017) esis Nederlandana fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 1981.
Raúl Prebisch

**Raúl Federico Prebisch Linares** (1901 til 1986) esis Arjentiniana politikisto, akademiano ed ekonomikisto. Dum la yari 1950ma, pos la revoko di Juan Domingo Perón, lora prezidanto Eduardo Lonardi demandis ilu raportar l'ekonomiala situaciono di la lando. Prebisch sugestis l'eniro di Arjentinia che l'Internaciona Monetala Fonduro.
Kadro (homonimo)

**Kadro** esas :
* Bordumo irgaforma qua cirkondas pikturo, graburo, spegulo; bordumo menuzura; to quo limitizas ceno, temo.
* (armeo) La korpo de l'oficiri generala, oficiri, suboficiri, di la divizioni, secioni, e.c., imperote da qui la soldati su asemblas.
Jane Seymour (aktorino)

**Jane Seymour** (n. **Joyce Penelope Wilhelmina Frankenberg** ye la 15ma di februaro 1951) esas Britaniana cinem-aktorino.
Thomas Henry Huxley

**Thomas Henry Huxley** (1825-1895) Evrim teorisini desteklediği için "Darwin'in sadık takipçisi" lakabıyla bilinen İngiliz biyolog.
Kalico (homonimo)

**Kalico** esas :
* Vazo sakra en qua sacerdoto sakrigas vino di eukaristio.
* Envelopilo qua kovras l'infra parto di florokorolo.
Kalorio

**Kalorio** esas unajo di kaloroquanto. On distingas la granda kalorio, qua korespondas ad un kilogramo de aquo, e la mikra kalorio, qua korespondas ad un gramo.
Kaloto

**Kaloto** esas :
* Mikra boneto ek drapo, veluro, e.c., ronda, qua kovras suprajo di kapo.
* (geometrio) En afero quan sekas plano : la surfaco di un ek la du parti, precipue di la plu mikra.
* Quaza kapuco ek stano, ye qua onu envelopas stopilo e kolo di flakoni, di liquor-boteli, e.c.
Kalvario

**Kalvario** esas :
* (Kristanismo) Kolino quan acensis Iesu, kande lu portis la kruco, e sur la somito di qua lu krucagesis.
* Kolino, sur la suprajo di qua esas kruco, adube on iras pilgrime, haltante e pregante ye la loki di la voyo, qui memorigas la cirkonstanci precipua di la morto di Iesu.
The B-52's

**The B-52's** (pron.: *de-bi-fifti-tus*) esas muzikala grupo de Athens, Georgia formacita en 1976 da Fred Schneider, Kate Pierson, Cindy Wilson, Keith Strickland e Ricky Wilson, qua mortis en 1985. Ol esas un de la precipua bandi di muzikala stilo New wave. La nomo prenesis de la  kuafuro 'abeluyo' qua en Usa anke nomesas *B-52*, qua esis popular en Usa dum la yari kinadek e sisadek.

## Albumi
* The B-52's (1979)
* Wild Planet (1980)
* Mesopotamia (EP, 1982)
* Whammy! (1983)
* Bouncing off the Satellites (1986)
* Cosmic Thing (1989)
* Good Stuff (1992)
* Funplex (2008)
Kalenturo

**Kalenturo** esas kazo di febro ardorigiva, kun deliro, qua povas eventar pro varmegeso, exemple en la zono torida.
Fred Schneider

**Frederick William "Fred" Schneider III** (n. en 1951) esas Usana muzikisto, kantisto e kompozisto dil bando The B-52's.
Madness

**Madness** esas Angliana muzikala grupo formacita en 1976 da Graham "Suggs" McPherson, Chris Foreman, Mike Barson, Lee Thompson, Mark Bedford, Daniel Woodgate e Carl Smyth. Lua muzikala stili esas ska, 2-tone, rock, New Wave, Reggae, jazo e pop.
Kamarilio

**Kamarilio** esas ensemblo ek kortani od altra personi qui kunvivas intime kun princo o politikala chefo, e probas influar lu politikale, ordinare sen semblar esar influanta. Konseque, li asumas nula responsiveso por l'efekti de lua avizi. Ca vorto originis de la Hispana *camarilla*, signifikante "chambreto", o privata chambro de ula monarko. Ol uzesis unesmafoye por nomar l'amiki del rejulo Fernando la 7ma de Hispania, dum lua duesma regno.

Nun, ca vorto ank uzesas por nomizar ula ensemblo ek personi qui ne askoltas l'opinioni di altri e sustenas (intrigante) nur propra opinioni.
Kameo

**Kameo** esas lapido (onixo, sardonixo, e.c.) skultita adreliefe ube on uzas diversa kolori di la strati por nuancizar la diversa parti di la laboruro (inverse di intalio).
Kancelero

**Kancelero** esis la chefo di kanceler-korto: departmento di religial o mondala korto kun tasko aranjar, skribar e siglagar yural e guvernala dokumenti quale letri e charti. La kancelero ofte havis granda politikala povo.
Kanelo

**Kanelo** esas quaza sulko longesala, mi-cilindra, qua alternas kun mikra muluro ronda, o kun aristo paralela.
Kano

**Kano** esas :
* Planto di qua la stipo, rekta, havas tuberi de qui spricas folii qui formacas gaino ye sua bazo.
* Planto di qua la stipo esas glata, interne kava e plena ye medulo, genero de la familio "graminei". arundo, phragmites
Kanono (homonimo)

**Kanono** esas :
* (teol. katolika) eklezio-lego ; decido, da la koncilo, pri la fido e pri la diciplino ; (meso)-kanono : parto di la mez-oficio, vorti, pregi sakramentala, quan la sacerdoto dicas nelaute, de la prefaco til la pater.
* cilindro ek bronzo, gisfero, stalo, borita adtubatre por kontenar la projektili (kuglegi, obusi, mitralio) quin lansas l'explozo da kargajo ek pulvero quan onu acendas, muntita sur afusto.
Kantarido

**Kantarido** esas *Cantharis vesicatoria*, danjeroza koleoptero, quan onu sikigas e reduktas a pulvero, uzata farmaciale en la preparaji vezikigiva.
Kantono

**Kantono** esas :
* (en Francia) Dividuro teritoriala di distrikto.
* (en Suisia) Singla ek la 22 mikra stati, de qua konsistas la federitaro (o federaro) Suisiala.
Igor Lukšić

**Igor Lukšić** (n. ye la 14ma di junio 1976) ekonomikisto e politikisto esis chefministro di Montenegro de 2010 til 2012.
Jon Bon Jovi

**Jon Bon Jovi** (n. **John Francis Bongiovi, Jr.** ye la 2ma di marto 1962) esas Usana kompozisto e muzikisto, fondinto di la bando Bon Jovi, ed anke aktoro.
Eduardo Galeano

**Eduardo Germán María Hughes Galeano** (1940 til 2015) esis Uruguayana skriptisto e historiisto, konocata pro lua libro *Las venas abiertas de América Latina* ("L'apertita veini di Latin-Amerika'').
Kapuco

**Kapuco** esas :
* Parto di mantelo, di froko, e.c., forme di boneto tre ampla, qua esas charniratre adduktebla adsur la dorso.
* Mantelo kapucoza, quan portis viri e mulieri.
Karbonaro

**Karbonaro** esas membro di societo revolucionera sekreta, fondita en Italia, dum la komenco di la 19ma yarcento.
Karmino (pigmento)

**Karmino** esas organika kompozajo, pigmento di brilanta reda koloro.

Ol obtenesas de la kochenilo do  olu altra nomo es *kochenilal extrakto*; anke *karmenizala lago* o *karminala lago*.
Karonado

**Karonado** esas pafilo, ordinare ek fero, plu kurta kam kanono, qua uzesis, precipue sur navi, e qua (quale bombardilo) havas alveolo por pulvero.
Karesmo

**Karesmo** esas periodo dum qua religiozi devas abstinencar e fastar; en la religio katolika, periodo di 46 dii, de la cindro-merkurdio til la Pasko-sundio.
Dale Thomas Mortensen

**Dale Thomas Mortensen** (2 di februaro 1939 til 9 di januaro 2014) esis Usan ekonomikisto qua recevis Nobel-premio pri ekonomiko en 2010.
Kartero

**Kartero** esas envelopilo rigida qua protektas (kontre enveno di korpi stranjera) la mashin-organi qui funcionas rapide che manivel-arboro.
Kartamo

**Kartamo** esas *Carthamus*, planto de la familio "kompozaji", di qua flori esas bele safrano-reda, e qua produktas kartamino uzata por tintar.
Katarakto (homonimo)

**Katarakto** povas signifikar:
* Sorto de aquofali qui interruptas fluo di fluvio o rivero.
* Katarakto ank esas la nomo donita al opakeso di kristalino, qua interceptas lumoradii.
Tabako

**Tabako** esas planti ek la familio "solanei", e la folii de la sama planti, preparata por snifleso, fumeso o mastikeso. La planti, de la genero *Nicotiana* maxime konsumata originas precipue de Amerika. Tamen kelka speci de la sama genero ank existas en Australia, Afrika ed insuli di sudal Pacifiko. La speco maxime uzata por produktar sigari e sigareti esas *Nicotiana tabacum*, e lia semini e folii sendesis ad Europa dal Franca mediko Jean Nicot.
Katedro

**Katedro** esas sidilo lokizita alte, e de qua (en kirko, templo, doceyo) onu turnas su docoze a sua askoltanti; metafore pri la stando lektorala.
Klado

**Klado** esas skriburo destinita a transskribesor, e quan on emendas, surstrekizas, e.c., ante la kopio neta e definitiva.
Tropikala klimato

**Tropikala klimato** la esas klimato tipala de tropikala regioni. Segun klasifikuro kreita da Wladimir Peter Köppen ol esas ne-arida klimato ube la mezavalora yarala temperaturi esas super 18°C, e freque superiras 22°C. La temperaturo en tropikala regioni varias poke dum la yaro.

En ta klimato, la pluvo-quanto ne superiras  mm omnayare, ed freque existas nur du sezoni: sika ed pluvoza. La relativa humideso dil aero esas alta, maxim-multa-kaze super 80% e freque proxim 100%. En ta atmosfero sudorifo esas nefacila e nerapida.

Existas du tipi di tropikala klimati:
***tropikala klimato di [[musono]]** (*Am*), komuna en Azia e Sud-Amerika, qua havas influi de musona venti, qui chanjas lua direcioni segun la sezoni. Ol esas, exemple, la klimato di Chittagong, en Bangladesh, o Conakry, en Guinea.
***tropikala klimato di [[savano]]** (*Aw*): ta klimato havas intense sika sezono, qua povas durar dum 6 monati. Ol esas, exemple, la klimati di Cuiabá, en Mato Grosso, di Brazilia, o di Lagos, en Nigeria.
Equatorala klimato

**Equatorala klimato** esas tipo di tropikala klimato fondita proxim Equatoro, en regioni kovrata da Equatorala foresto. Wladimir Peter Köppen klasifikas lu kom *Af*.

Ta klimato ne havas sika sezono: omna monati havas plu kam 60 mm di pluvo. Total yarala pluvo superiras  mm. Ta klimato anke ne havas vintro kun kolda temperaturi. Ol esas tipale varma e humida.

Ta esas la klimato di urbi quale Iquitos en Peru, Manaus e Belém en Brazilia, Brunei, Apia en Samoa, Singapur, ed altri.
Katarakto

*Videz anke [[Katarakto (homonimo)]]* 
**Katarakto** esas opakeso di kristalino, qua interceptas lumoradii.
Katastrofo

**Katastrofo** esas :
* Inversesko bruska di fortuno.
* Eventajo decidigiva qua solvas la problemo di poemo dramata, epika.
Klauno

**Klauno** esas :
* Protagonisto bufona di la farsi Angla.
* Aktoro qua, en cirko, distraktas, amuzas, spektanti per prodaji di flexebleso, akompanata da joki e moki.
Arida klimato

**Arida klimato** o **klimato di dezerto** (*BWh* o *Bwk*, segun la klimatala klasifikuro da Köppen) esas klimato ube la pluvo-quanto esas skarsa - dum kelka yari, mem povas pluvar nulo - e la vejetantaro esas nula o poka (ordinare konsistanta ek planteti o kaktusi).

Regioni qui omnayare recevas min kam 200 mm di pluvo-quanto judikesas kom dezerti. La pluvo-quanto en la maxim multa dezerti varias de 25 mm til 200 mm omnayare. Dum kelka yari en kelka dezerti, la pluvo-quanto povas esar preske nula, o mem nula. Exemple, la staciono meteorologiala de la Morto-valo en Usa enrejistris nur 16 mm di pluvi de 1931 til 1934. Kelka loki, exemple Tucson, Arizona, recevas plu kam 250 mm omnayare, ma anke judikesas kom dezerti, pro la intensa vaporigo. Ordinare, la maxim multa dezerti situesas en amba misferi inter latitudi 15° e 35°.

Existas kold arida klimato e varm arida klimato (videz mapo). Varma dezerti existas en subtropikala regioni qui recevas intensa sunala lumo dum multa dii dil yaro, pro sikanta aero ed alta preso, exemple Sahara, Kalahari, o granda parto di Iran. Kolda dezerti existas en temperema regioni dop alta montari qui recevas preske nula humideso, kompare l'altra latero, exemple Gobi, Atakama, Kizil Kum (inter Uzbekistan e Kazakstan) e Taklamakan.

Por diferar "varma dezerti" de "kolda dezerti", on povas uzar tri izotermi: mezavalora temperaturo yarala egala a 18°C, o mezvalora temperaturi di 0°C o di -3°C dum la maxim kolda monato. Do, irga qua izotermo uzesas, ula dezerto kun mezavalora temperaturi plu granda kam la izotermo judikesas kom "varma dezerto", kontre ke dezerti kun mezvalora temperaturi infre la izotermo judikesas kom "kolda dezerto".

Agrokultivo nur esas posibla en regioni ube existas irigaco, exemple en la dezerto Negev en Israel, od en la valo di Nilo, od ube existas oazisi.

Malgre ke Antarktika havas la maxim vasta sika regiono del mondo, lua klimato ne nominesas arida, vice polala klimato.

## Referi
Kloako (homonimo)

**Kloako** esas :
* Higienala kloako: Loko destinita a recevar sordidaji.
* En anatomio: Posho quan, en korpo di uceli, formacas extremajo dil intestino.
Zlatan Ibrahimović

**Zlatan Ibrahimović** (n. ye la 3ma di oktobro 1981) esas Sueda futbalisto. La familio de Zlatan Ibrahimović esas de Bosniana origino.
Kolao

**Kolao** esas *Cola acuminata*, arboro de la regioni tropikala di Afrika, qua produktas "nuco" uzata kom tonizivo por kordio e kom stimulivo nervala.
Koluro

**Koluro** esas singla de la du granda cirkli di la Tero, qui intersekas ortangule ye la poli, e pasas, ica ye la punti equinoxala, ita ye la punti solsticala.
Komono

**Komono** esas :
* administrala unajo (urbo, burgo, vilajo, grupo de domi);
* (lor feudismo) urbo liberigita de yugo feudala, e di qua borgezi administris su ipse, per oficistaro elektita.
Konduktoro

**Konduktoro** esas (en vehilo publika: tramveturo, autobuso, treno) la komizo di qua rolo esas relatar kun la voyajanti.
Koloso

**Koloso** esas statuo di qua dimensioni esas grandega;
* Koloso di Rhodes, grandesa statuo di Grekiana sun-deulo Helios;
* kelka altra anciena kolosi, quale la Koloso di Nero e la Koloso di Konstantino;
* Homo, animalo tre granda e tre forta;
Kolkotaro

**Kolkotaro** esas peroxido reda de fero, quan on obtenas per kalcinar ferosulfato, e quan on uzas por polisar speguli.
Konio

**Konio** esas triangulatra utensilo, qua uzesas por separar du objekti o du porcioni de la sama objekto. Ol esas un ek tale nomizita "6 simpla mashini". Ol konvertas forco aplikata a lua senpinta latero en forci perpendikla a lua inklinita lateri.

Homi uzas konii de la prehistorio, por tranchar ligno, separar karno de pelo di bestii chasita, en hakili, edc. Pose, kande arto developesis, konii uzesis por krear skulturi, basa od alta relevi, e.c.
Piketo (armeo)

*Videz anke [[Piketo (homonimo)]]* 
**Piketo** esas (armeo) mikra trupo de kavalriani, pronta departar quik lor signalo.
Konsorto

**Konsorto** esas :
* singla de la personi qui, en afero, havas interesto komuna.
* la persono di qua l'estado sociala esas komuna kun olta di sua spozo (dicesas precipue pri la spozulo di la rejino di Britania).
Esch-sur-Alzette

**Esch-sur-Alzette** esas la duesma maxim granda urbo di Luxemburgia dop la chefurbo Luxemburg.

En la luxemburgiana linguo la urbo nomesas *Esch-Uelzecht*.

La urbo jacas sude de Luxemburgia ed esas la chefurbo di la kantono Esch.

En la yaro 2009 Esch-sur-Alzette havis 29.853 habitanti.

L'urbo mencionesis unesmafoye la yaro 1128.

En la ekonomio dil urbo la stalo- e fero-erco industrio pleis importanta rolo.

## Esch-sur-Alzette ed Ido
En la yaro 1925 esis imprimita la importanta verko Kompleta Gramatiko Detaloza da Louis de Beaufront per la luxemburgiana Idisto Henry Meier-Heucke che la imprimerio *Solimpa* en Esch-sur-Alzette.
Kopalo

**Kopalo** esas rezino flavatra, solida, nesolvebla en alkoholo, quan onu extraktas per incizo ek arbori rezinifera di India e di Brazilia, ed ek qua onu facas vernisi tre prizata.
Alzheimer-morbo

**Alzheimer-morbo**, **Alzheimer-dementeso** o **senila dementeso** esas la maxim frequa formo di dementeso. Ol esas neremediebla, degeneranta e terminala morbo qua esis unesme deskriptita dal Germana mediko Alois Alzheimer en 1906. Ordinare ol evolucionas en personi evante plua kam 65 yari, ma en rara okazioni ol povas aparar en personi plu yuna. En 2006 cirkume 26.6 milion personi en la mondo subisis ta morbo.

Quankam l'evoluciono dil Alzheimer-morbo povas variar segun la personi, kelka komuna simptomi esas la desfacileso por asimilar nova memori, konfuzeso, iritebleso, ataki, ocilo di humoro, paneo di parolo, perdajo dil anciena memori, e generala retreto di la malado samatempe kam lua senci dekadas. Gradope korpala funcioni cesas, e fine to produktas la morto.

Kauzi e progreso di Alzheimer-morbo ne esas tote konocata. Kuracadi prezente uzata ofras nur simptomatra profiti.

## Referi
Biodiverseso

**Biodiverseso** esas la vario-grado di vivo-formi en un specifik ekosistemo, biomo, o en tota planeto. Biodiverseso esas un "mezurilo" di la saneso di un ekosistemo. Ol esas partale rezulto dil klimato. En la Tero, tropikala regioni havas richa biodiverseso, dum ke polala regioni havas povra biodiverseso.

Rapida kambii en klimato efektigas masiva extingi di speci. On kalkulas ke la speci existanta nun reprezentas min kam 1% ek omna speci qui existabis en la Tero. Pos l'aparo di vivo en Tero, eventis kin granda extingi. Dum Fanerozoik-epoko (de 540 milioni di yari ante nun til nun) eventis masiva extingi en transito de Ordovincian til Silurian epoki (440 til 450 miliari di yari ante nun), dum Karbonifero (la desaparo di granda arbori rezultis en extingo di multa animali), dum Permian-Triasik-epoko (fino di Permian-epoko), dum transito de Permian til Jurasik-epoko, e dum Kretacea-epoko (65 milioni di yari ante num, kande dinosauri extingesis.

Pos l'aparo di homo en Tero, eventis la nomizita Holocena extingo pro homala agadi, note chaso e destrukto di habiteyi di animali e planti. Unionita Nacioni deklaris la periodo de 2011 til 2020 l'yardeko por la biodiverseso dil Unionita Nacioni.

La frazo "biologiala diverseso" kreesis dal ciencisto Raymond F. Dasmann en 1968, en la libro *A Different Kind of Country* qua defensis la konservo di naturo. La kurta frazo "biodiverseso" kreesis da W.G. Rosen en 1985 ed aparis en publikigajo unesmafoye en 1988.
Liber-tempo

**Liber-tempo** esas tempo pasita en ne obligata agivesi.

## Historio di konceptajo di liber-tempo
La nociono di libertempo konsiderabas havar emersar ye finala 19ma yarcento kon generaluro di mashinajo, unesma en industrio, e saneso. Lore maxim nombro di populo devas min laborar do havas tempo por distrakti do sporti e spektakli.

## Tipo di liber-tempo
* Aktiva liber-tempo implikas deziro por energi-esforco kom hobio, vakanco, amatoro-sporto (por amuzo kontraste konkurso), ec.
* Pasiva kom facar nulo qua povas konduto ad enoyo.

## Socio
Komunisti kom preindustriala socii impozar su ad omna maxim ed ofte valorecha laboro. Kapitalista kreas "bezono" pro vendar pluse.
La Sinioro di la Mushi

**La Sinioro di la Mushi** esas alegoriala romano da William Golding editita en 1954.

Ol diskutas quale kulturo kreita dal homaro falias, uzante exemplo pri grupo di Britaniana studianti transvivanti en dezerta insulo qua esforcas guvernar li kun funesta rezultaji.

Dum la duesma mondomilito aeroplano transportanta nur pueruli de alta socio, sendita da lua parenti ad Australia, aplastas sur dezerta insulo. Livrita ipsa (omna adulti mortas) en sovaja e paradizala naturo, la multa transvivanta pueri probas institucar itere la sociala skemi qui inkulkesis a li. Ma quik la verniso krakas, la fragila socio spliteskas e lasas poke a poke la loko a tribuala aranjuro, sovaja e violenta, konstruktita cirkum karismoza chefo e rudimenta religio. Homala sakrifiko, homala chasado, sangoza militi: la civilizuro desaparas per profito di riveno ad stando proxim l'animalaro, en ke la pueri maxim fragila o plu racionoza pagas kun lia vivi.
Hundochasado

**Hundochasado** esas anciena hobio en Granda Britania. On praktikas hundochasado dum plu kam 300 yari. Ank en ex-koloniala landi, exemple, en India on praktikas ol.

En la chasado partoprenas granda kavalistaro e foxo-hundaro, c. 40-50 hundi. La chasestro organizas e direktas la chaso. Lu savas, ube la chaseri darfas irar ed ube esas maxim bona kursi en tereno. La kavalistaro akompanas la chasestro e direte ne partoprenas la chaso. La chasisto (ofte per helpo da surveyanto sur hundi) duktas la hundaro. La hundi esas kinfoye plu granda kam foxo.

La chaso komencas, kande chasisto blovas signo per tubo. Lu komencas chasar kun hundi, quo esas sendita por flarar foxo. Kande hundi flaras foxo, lu fugigas sequanta da precipua chaso. Se foxo esas kaptita da hundi, ol mortos en kanini di hundi. Teoriale hundo klemas per denti foxo en nuko e mortigos la foxo agitante tre forte. Praktikale foxo divenas trituita. Se la foxo celas su en truo, la chasisto pafas ol. Un chasaro povas ocigar dum un dio quar foxi.

Mezavalore, dum chaso-periodo esas  chaso-dii en Granda Britania. Plua kam  chaseri partoprenas, ed enrejistrita foxo-hundari esas 184. Chasado havas vasta komercala efekto en rurala arei. 

La foxo-chaso per hundi interdiktesis pos la 18ma di februaro en 2005 pro indikis kruelega por foxo. Tamen, la chaseri opozas la nova lego. Rurani ed urbani havas kontrea opinioni pri hundochasado, e rebela chaseri pensas organizar nelegala chasi en futuro.
Republiko Socialista Sovietiana Latvia

La **Republiko Socialista Sovietiana di Latvia** (Latviane: *Latvijas Padomju Sociālistiskā Republika*, Ruse: *Латвийская Советская Социалистическая Республик*) anke konocata kom RSS Latvia, esis un ek la republiki di Sovietia. Ol establisesis pos l'anexo di Latvia da Sovietia en 1940, e duris til 1990.

## Historio

Ye la 24ma di septembro 1939 Sovietia invadis aerala spaco di Baltika stati. La sequanta dio, ol demandis ke Latvia permisis establisar Sovietiana bazi en lua teritorio. Quankam Latvia aceptis, Sovietia invadis ol ye la 16ma di junio 1940 pos ultimato, e transformis ol en Sovietiana republiko. Sovietiana ministro pri exteral aferi Vyacheslav Molotov akuzis Latvia ed altra Baltika stati di "konspirar kontre Sovietia", do Moskva prizentis ultimati. Pos l'invado, plu kam 15,000 Latviani deportesis, specale vers Siberia.

De 1941 til 1944, kun l'invado di Latvia da nacional-socialista Germania Sovietiana republiko desaparis *de facto*. Naziisti okupis Rīga ye la 1ma di julio 1941. Pos nacional-socialist okupeso, komencis procedo di elimino di cigani e judi. On kalkulas ke cirkume  personi, nome judi, ocidesis da nacional-socialisti.

Granda nombro di Latviani formacis grupi di partizani por luktar kontre German invado. Tamen, kelk altra kunlaboris kun nacional-socialisti. Kun la retreto di Germaniani, Sovietiana republiko riestablisesis. Usa, Unionita Rejio ed altra landi konsideris nelegala l'okupeso di Latvia da Sovietiani.

Pro Latvia mantenir bona substrukturo ed edukita specalisti, Moskva decidis mantenar moderna fabrikerii en Latvia. Lando recevis refinerio di petrolo, e fabrikerii di elektroteknikal equipuri e di nutrivi. Por expansar industriala produktado, multa laboristi de altra regioni, precipue de Rusia, adportesis a Latvia. To diminutis la proporciono di Latvi en totala habitantaro.

Pos Mihail Gorbachyov asumar povo en Sovietia ilu komencis politikala ed ekonomiala reformi konocita kom Glasnost e Perestroika. Ilu anke grantis plua autonomeso a Baltika stati, e permisis l'uzo di Latviana flago en 1988. Ye la 4ma di mayo 1990 Latviana konsilistaro deklaris Latvia itere nedependanta.

## Referi
Koro (homonimo)

**Koro** esas :
* asemblo di personi ke kantas kune.
* kanto exekutita da koro.
* parto di kirko ube on kantas l'oficio ed ube jacas la precipua altaro.
Konkubinato

**Konkubinato** esas sorto di mariajo, inferiora ye la mariajo civila.

**Konkubo** esas singla de la du personi qui kunvivas spozatre, quankam ne intermariajita.
Konkupicenco

**Konkupicenco** esas inklineso juar la bonaji dil mondo, partikulare la homala kozi sensuala (generale estimita kom mala en Kristanismo).
Korto

En yurocienco, **korto** esas asemblitaro tribunala, kun autoritato pri judikar legala disputi inter individui, individui ed entraprezi od institucuri, or inter entraprezi od institucuri. En kelka landi, on nominas "korto" a la singla judiciisto qua judikas temi en unesma instanco.

Ordinare ank existas tale nomizita "apelo-korti", en qui esas posibla prizentar rekurso pri antea decido da singla judiciisto o da infra korto.
Korto (arkitekturo)

*Videz anke [[Korto (homonimo)]]* 
**Korto** esas parto di domeno, tereno sentekta, generale cirkondata da muri o da edifici, qua esas avan o dop la habiteyo precipua.
Nacionala Parko di Serengeti

La **Nacionala Parko Serengeti** esas granda nacionala parko kovrata precipue per savano en la regiono Serengeti, Tanzania. Cirkume  gnui e  zebri vivas en ol. Serengeti konsideresas la maxim bona rezervo de Afrika por lua granda quanto di animali.

Populo masai ja vivis en la regiono cirkume 200 yari ante l'arivo dil Europani. *Serengeti* esas aproxime la vorto uzata da Masai por deskriptar la regiono. German explorero Dr. Oscar Baumann vizitis la regiono en 1892. Britaniani komencis explorar ol en 1913.

Kande, pos intensa chasado, leoni komencis desaparigar de la regiono, Britaniani kreis l'unesma rezervo, kun 3.2 km² di surfaco. Nune, nacionala parko havas  km² di totala surfaco.
Kronologio

**Kronologio** esas:
* Cienco di qua la temo esas pruvar la dati di l'eventi historiala.
* Sequo di eventi segun l'ordeno di dati.
Algeciras

**Algeciras** esas urbo en la regiono Andaluzia, Hispania. Segun statistiki de 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 85,9 km². Ol esas importanta portuo sur la litoro di Mediteraneo, 20 km norde de Afrika. Ol esas importanta turistala urbo, e havas 4,3 km di plaji.

Algeciras esis Fenician e pos Punika urbeto. Pos ol divenis parto di Romana provinco di Betica. Fondita cirkume la 1ma yarcento kun la nomo Iulia Traducta. La nomo Algeciras devenas del Araba *Al-Yazirat al-Jadrá* signifikante *insulo verda*. Nomizita pro l'Araba generalo Tarik ibn Zaid, qua kaptis la urbo ye 711.

En 1344 Castilla okupis la regiono.
Arab-Israelana milito (1948)

**Araba–Israelana milito di 1948** esis kombatit inter Israel e federuro de arabiana stati e palestinan Arabi forci. Esis l'unesma en serio di militi en duranta Arab–Israelana konflikto.

Antee ta milito esis periodo di interna milito en la teritorio di komisito Palestina inter judala Yishuv e palestinan araba forci pro UN partigoplano. Federo di araba stati (Transjordania, Egiptia, Siria, Irak) intervenis en palestinana latero, chanjis de interna konflikto a milito inter stati.  

La kombato eventis precipue sur l'ex-teritorio di britaniana komiso, anke dum kurta tempo en Sinai peninsulo e sudala Libano.  La milito komencas 15ma di mayo 1948 kande Israel esis kreita kom nedependanta stato e finas kun 1949 armistico konvencioni, qua establisita armistico dislimitizo linei inter israelana ed arabian armeala forci, ordinare konocata kom reda lineo.

Cirkum  Juda - e duople Arabiana homi mortis.

## Historio

## 1948–1948 Palestinana milito

## 1948–1949 Araba milito kun Israel

## Rezulti

## Referi
Manuel Belgrano

**Manuel José Joaquín del Corazón de Jesús Belgrano** (n. ye la 3ma di junio 1770 til la 20 di junio 1820) esis Arjentinian advokato, jurnalisto, politikisto e militestro. Il esis un ek la heroi de la nedependo-procedo di Arjentinia.
Lako

**Lako** esas :
* Materio rezinoza, obtenata de ula arbori, mi-diafana, brune-reda, uzata por facar ula vaxi, tintivi, bela vernisi, e.c.
* Verniso ek Chinia, tre prizata, nigra o reda, ornita ye figuri, arabeski, orizuri.
Kosmala teleskopo Hubble

**Kosmala teleskopo „Hubble“** o **kosmo-teleskopo Hubble** esas instrumento en formo di artificala satelito kun teleskopo sendita ad orbito di Tero en 1990 por studiar galaxii ed altra kosmala korpi sen interfero dil atmosfero di Tero.

„Hubble“ distas 595 km de la Tero. Ol funcionas de la 24ma di aprilo 1990 til nun, e recevis lua nomo homaje ad astronomo Edwin Hubble.

Quar misioni di kosmoprobili, de 1993 til 2002, reparis la teleskopo. La duesma misiono, voyajante en Spaco-paromo Discovery, livis Tero ye la 11ma di februaro 1997, e ye la 13ma di februaro laboro por reparar la teleskopo komencis. La kapablesi di la teleskopo esis signifikive plubonigata. Plusa misioni por reparar la teleskopo eventis en 1999 e 2002.
Ladano

**Ladano** esas *(L. ladanum)* gumo rezina aromata, quan donas diversa arbusti, precipue la cisto de Kriti.
Alta teknologio

**Alta teknologio** esas la maxim "moderna" teknologio di ula ero, prezente disponebla. Ta frazo ordinare uzesas pri mikro-elektroniko, prefere altra teknologii. (Esas anke arkitekturala stilo konocata kom arkitektural alta teknologio).

Ne existas specifika teknologio qua konsideresas alta teknologio - la signifiko kambias ofte. Tale, produkturi qui esis en reklamado-batado "alta teknologio" dum la yari 1960a, exemple la komputeri uzita dum ta epoko por kontrolar l'unesma kosmala misioni, nun povas esar ordinara o mem obsoleta. Ta nepreciza defino instigis multa departmenti di merkatigo a deklarar preske omna nova produkturi lansita kom "produkturo kun alta teknologio".

En ekonomio, on konsideras ke sektori di alta teknologio havas la maxim granda potencialo por futura kresko. Ol bezonas granda koloko, alta riski ma anke posible granda gano.

## Origino di la frazo "alta teknologio"
La frazo "alta teknologio" uzesis unesme dum la yari 1950a, en artiklo pri uzo di atomala energio en Europa. L'artiklo dicis: "... Westal Europa, kun lua densa habitantaro ed 'alta teknologio'...".
Masayoshi Ohira

**Masayoshi Ohira** (1910 til 1980) esis chefministro di Japonia de 1978 til lia morto ye 12 di junio 1980.
Lasho

**Lasho** esas plako de ligno, de kartono, edc., quan on enpozas alonge membro ruptita, por mantenar osti en plaso fixa.
Listo pri prezidanti di Sri-Lanka

Yen la **listo pri prezidanti di [[Sri-Lanka]]**, inkluzanta omna prezidanti pos ke Sri-Lanka divenis republiko, en 1972.

## Videz anke
* Chefa ministri di Sri-Lanka
Ranasinghe Premadasa

**Ranasinghe Premadasa**, politikisto n. 1924 til 1993, esis chefa ministro di Sri-Lanka de 1978 til 1989 e prezidanto di lando de 1989 til esar asasinita ye 1 di mayo 1993.
Junius Richard Jayewardene

**Junius Richard Jayawardene** (1906 til 1996) esis la 11ma chefa ministro di Sri-Lanka, de 1977 til 1978, e la duesma prezidanto di lando, de 1978 til 1989.
Braşov

**Braşov** esas urbo en Rumania. Segun la demografiala kontado di 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 267.2 km².

## Referi
Legumo

**Legumo** esas planto kultivata e koliata por uzesar kom nutrivo.

## Etimologio
Idala vorto *legumo* venis de quar de la sis fontolingui, l'Angliana ed Italiana "legume", Franciana "légume", e Hispaniana "legumbre". La vorto originale venis de Latina (nominativo od akuzativo) "legūmen". Latina vorto "legūmen" ya signifikas «legumo», ma anke «fabo». Latina vorto pensesas divenar de la verbo "legere", ube l'Idala verbo «lektar» anke venas de (do «legumo» e «lektar» esas paronimi.) Or "legere" ne nur signifikas «lektar», olu anke signifikas «kolektar» ed pensesas divenar de ita senco.

## Kelka ordinara legumi

## Referi
Dingiri Banda Wijetunga

**Dingiri Banda Wijetunga** (1916 til 2008) politikisto, esis chefa ministro di Sri-Lanka de 1989 til 1993 e prezidanto di lando de 1993 til 1994.
Fish-anatomio

**Fish-anatomio** esas precipue guvernata da la fizikala karakteri di aquo, qua esas multe plu densa ke aero, kontenas relate poka quanto di dissolvata oxo, ed absorbas plu lumo ke aero facas.

**Aristo** esas stangeto ostala en la skeleto di fishi.
Lentisko

**Lentisko** esas *Pistacia lentiscus*, arboreto di qua un speco donas suko rezinoza ek qua onu facas liquoro e mastico.
Letro

**Letro** esas skriburo quan onu sendas a persono absenta, por komunikar a lu to quon onu ne povas dicar a lu voce.
Listo pri chefa ministri di Sri-Lanka

Depos 1978, la chefa ministro di Sri-Lanka esas nur la funcionala chefo dil ministraro di la lando. Lu ne esas la chefo di guvernerio - la prezidanto di Sri-Lanka esas chefo di stato ed anke chefo di guvernerio.

De 1947 - ante la nedependo di la lando, qua eventis ye la 4ma di februaro 1948 - til nun, Sri-Lanka havis 14 chefa ministri/chefministri. La lando nedependanteskis sub la nomo Ceylon, e lua chefo di stato esis la rejo di Anglia, kontre ke la chefministri esis chefi di guvernerio. En 1972 la lando divenis republiko e chanjis lua nomo a Sri-Lanka. La chefministri duris esar chefi di guvernerio til 1978, kande la konstituco di Sri-Lanka modifikesis, e la chefeso di guvernerio koncentresis en la prezidanto.

## Chefministri di Ceylon (1947 til 1972)

## Chefa ministri di Sri-Lanka (1972 til nun)

## Noti
# La Parlamento nomizesis kom "domo di reprezentanti" ("House of Representatives") de 1947 til 1972
# En 1972 la lando nomizesis "Libera, suverena e nedependanta Republiko di Sri Lanka", e lua Parlamento nomizesis "nacionala asemblajo dil stato"
# Pos konstitucala modifikuri qui eventis en 1978, Sri-Lanka recevis la nomo "Demokrata Socialista Republiko Sri-Lanka", e lua parlamento nomizesis "Parlamento di Demokrata Socialista Republiko Sri-Lanka".

## Videz anke
* Prezidanti di Sri-Lanka
* Sri Lanka
Dudley Shelton Senanayake

**Dudley Shelton Senanayake** (1911 til 1973) advokato e politikisto, esis chefa ministro di Sri-Lanka tri foyi: de 1952 til 1953, ye 1960 e de 1965 til 1970.
Wijeyananda Dahanayake

**Wijeyananda Dahanayake** (1902 til 1997) profesoro e politikisto esis chefa ministro di Sri-Lanka de 1959 til 1960.
Solomon West Ridgeway Dias Bandaranaike

**Solomon West Ridgeway Dias Bandaranaike** (1899 til 1959) advokato e politikisto, esis chefa ministro di Sri-Lanka de 1956 til 1959.
Forestala explotado

**Forestala explotado**

**Lenio** esas peco di kalorizoligno, segita o tranchita, tale ke onu povas pozar lu aden kameno, aden furnelo.
Permian-epoko

**Permian-epoko** o **Permiano** esis geologial epoko qua plulongigis su de 229 o 229.8 til 251 o 250.6 milioni di yari ante nun. En ta epoko aparis l'ancestri di nuna tortugi, mamiferi, di nuna lacerti (*Lepidosauria*) e di amnioti, qua originis moderna krokodili ed uceli.

Dum ta epoko, eventis la maxim granda extingo en larja skalo pos l'origino di vivo en Tero. Skotiana geologiisto Roderick Murchison kreis la nomo "Permian" por ta epoko memoriganta la regiono Perm Krai, en Rusia. Lor la Tero havis unika kontinento, "Pangea", ed unika granda oceano, "Panthalasa". La klimato divenis plu varma e sika. Existas granda quanto di moluski, ekinodermi e brakiopodi en aquala fosili de ta periodo.
John Lionel Kotelawala

**John Lionel Kotelawala** (1897 til 1980) militestro e politikisto esis chefa ministro di Sri-Lanka de 1953 til 1956.
Reijiro Wakatsuki

**Reijiro Wakatsuki** (1866 til 1949) advokato, publik oficisto e politikisto, esis chefministro di Japonia du foyi: de 1926 til 1927 e de aprilo til decembro 1931.
Takaaki Kato

**Takaaki Kato** (1860 til 1926) administristo di entraprezi e politikisto, esis chefministro di Japonia de 1924 til lua morto, ye la 28ma di januaro 1926.
Lido

**Lido** esas parto movebla quan onu pozas sur (o qua retrovenas ad) l'aperturo di vazo, di kofro, e.c., por kovrar o klozar lu.
Liro (homonimo)

**Liro** esas :
* Muzik-instrumento kordoza.
* (astronomio) Stelaro che la misfero nordala.
* (zoologio) Ucelo galinacea.
Listelo

**Listelo** esas mikra muluro quadrata e plata, qua separas du altri plu granda e plu salianta – ed uzesas por reprezentar kanalo sur pilastro o sur kolono.
Kim Seong-soo

**Kim Seong-soo** (Koreana:김성수, 18 di februaro 1891 til 18 di februaro 1955) esis la Viceprezidanto di Sud-Korea de 17 di mayo 1951 til 29 di mayo 1952. Ante enirar politiko, Kim Seong-soo esis famoza defensero di homala yuri.

## Extera ligili
 
* Incheon memorial
* Kim Seong-soo ()
* Kim Seong-soo ()
* Kim Seong-soo 
* Kim Seong-soo
Chang Myon

**Chang Myon** (Koreane:장면, 1899 til 1966)  esis la 4ma viceprezidanto di Sud-Korea de la 15ma di mayo 1956 til la 23ma di aprilo 1960. Il anke esis la 2ma e la 7ma chefministro di la lando.
Lobelio

**Lobelio** esas *lobelia*, genero di "lobeliacei", de qua la sapto esas laktatra, akra, venenoza, quon onu kultivas precipue kom planto orniva.
Mandy Miller

**Mandy Miller** (naskinta *Carmen Isabella Miller* ye la 23ma di julio 1944) esis infanto-aktorino e  kantistino di Unionita Rejio inter 1951 e 1962. 

## Personala vivo
Pos la fino di sua kariero en la yaro 1962 el translojis al Usa. Ye la yaro 1965 el mariajis l'arkitekto *Christopher Davey*. La paro havis tri infanti, du filiini ed un filiulo. Hodie el vivas en retreto en Anglia. Mandy Miller esas l'onklino dil aktorino Amanda Pays.

## Mandy Miller quale aktorino
Ye la yaro 1951 Mandy Miller pleis en l'evo di sep yari lua unesma rolo en la filmo *The man in the white suit*, en qua anke la konocata britaniana aktoro Alec Guinness pleis la chefo-rolo. Ye la yaro 1952 Mandy Miller pleis la chefo-rolo du surda-muta yunino en la filmo *Mandy* ed el recevis tre bona kritiki por ol.

Sequis plura roli en filmi ed en televiziono-serii. En la yaro 1962 kande el evis 18 yari el pleis en sua lasta filmo e finigis sua kariero.

## Mandy Miller quale kantistino
Quale yunino Mandy Miller rekordis kelka kanti quale diski. El kantis la famoza angla infanto-kanto Nellie the elephant, qua divenis tre populara en Anglia.

## Filmi kun Mandy Miller
*  *Compact* (1962) Televiziono-serio
*  *Sunday's Child* (1959) Televiziono-serio
*  *The Snorkel* (1958)
*  *The Feminine Touch* (1956)
*  *Child in the House* (1956)
*  *Dance, Little Lady* (1954)
*  *Raising a Riot* (1955)
*  *Adventure in the Hopfields* (1954)
*  *The Secret* (1954)
*  *Background* (1953)
*  *Mandy* (1952)
*  *The Man in the White Suit* (1951)
Lupanaro

**Lupanaro** o **prostituceyo** esas loko en qua personi povas mantenar sexuala relati kun prostituciti.

Lupanari esas legala en kelka landi o regioni. En multa landi, prostituceyi anuncesas kom "masajado-saloni", drinkerii o *strip*-klubi (amuzeyo por viri ube mulieri o viri desvestizas su dum danso), kun varianta gradi di regulo e represo. En kelka urbi, lupanari povas restriktesar funcionar en specala quarteri, exemple *De Wallen*, che Amsterdam.
Luxurio

**Luxurio** esas ecesiva serchado di korpala plezuri. Ol ofte asociesas kun intensa deziro sexuala (videz libido).
Adjuvilo

**Adjuvilo** esas helpolinguo kreita da Claudius Colas en la yaro 1910. Colas publikigis la projeto sub la pseudonimo *Doktoro Esperema* en la franca linguo en libreto, qua kontenis 32 pagini.

Fakte Adjuvilo esas sistemo por la reformado di Ido. Colas ipse nomizis sua propozo anke *simpligita Ido*.

Colas reformis la gramatiko di Ido en multa punti. Pro to on povas dicar ke Adjuvilo esas propra linguo. Colas nur anuncis reformado dil Ido-vortaro. Adjuvilo precipue uzas la vortaro di Ido.

La projeto fakte restis sur la papero e la linguo nulatempe uzesis.

## Adjuvilo ed Ido
Pro ke Colas esis til lua morto en la yaro 1914 tre aktiva esperantisto kelka fonti suspektas ke la vera intenco di Adjuvilo esis nocar Ido e l' Ido-movado. Ma ne existas definitiva pruvi por ca teorio. 

En sua libreto Colas skribis multe pri l'erori di Ido. Il nomizis l'oficala Ido *primitiva Ido* ed il anke atakis Louis de Beaufront quale konsideresis en ca tempo quale la sola autoro di Ido.

Fakte Adjuvilo ne havis granda efiko sur l' Ido-movado.

## Exemplo di Adjuvilo
**La patro nia** en Adjuvilo

:"Patro nosa, qua estan en cielos,
:santa esten tua nomo, 
:advenen tua regno, 
:esten tua volo, 
:quale en cielos, 
:tale anke sur la tero; 
:nosa panon omnadaga donen a nos hodie; 
:nosas ofendos pardonen a nos, 
:quale nos pardonan a nosas ofendantos
:e ne lasen nos fali en tento, 
:ma liberifen nos de malbono."

## Extera ligili
* "Adjuvilo" en Esperanto
* Claudius Colas (1884-1914), la kunfondinto de IKUE (in Esperanto)
* La Yahoo-grupo di Adjuvilo en l'interreto kontenanta esperanto-versiono di la libretro da Colas
Magnato

**Magnato** esas :
* (olim) Parlamentano en Hungaria, nobelo en Polonia;
* Potenta, richa persono en industrio, afero, financo, e.c.
Makrosporo

**Makrosporo** esas (che ula algi) gameto heterogama, konsiderata kom femina, opoze a la mikrosporo (gameto maskula).
Lokomobilo

**Lokomobilo** esas vaporomashino uzebla por transporto, kun granda roti, qua ne bezonas reli, e povas uzesar en ordinara treki e chosei. Dum la fino dil 19ma e komenco dil 20ma yarcento kelka ek li uzesis por plugar la tereni en granda proprieti.
Pelostando

**Pelostando**

**Makulo** esas marko naturala sur pelo di animali.

**Pustulo**  esas mikra tumoro qua pusifas.
Jurasal-epoko

**Jurasal-epoko** o **Juraso** esis geologial epoko qua plulongigis su de 199.6 ± 0.6 til 145.5 ± 4 milioni di yari ante nun, de fino di Triasik-epoko til la komenco di Kretal-epoko. La nomo "Juraso" originis de la regiono dil monti Jura, an la frontiero inter la nuna Francia, Suisia e Germania. Alexander von Humboldt agnoskis kelka roki di kalkopetro che la monti Jura qui originis dum ta geologial epoko.

Dum ta epoko, superkontinento Pangea dividis su en du: nordala superkontinento Laurasia e sudala kontinento Gondwana. Gulfo di Mexikia e la nuna peninsulo di Yukatan formacesis. La lando habitesis da dinosauri. Koniferi esis la dominacanta vejetantaro dum ta epoko.
Malio

**Malio** esas ludo en qua on avancas bulo ek busoligno, per quaza martelo ek ligno harda, ferizita, kun mancho longa e flexebla. Esar prekursoro di kroketo.
Long Thanh internaciona aeroportuo

**Long Thanh internaciona aeroportuo** (IATA: ?, ICAO: ?) esas la maxim granda aeroportuo en Vietnam, jacas cirkum Ho Chi Minh urbo, Vietnam.

## Extera ligili
* oficala situo
Margrito

**Margrito** esas *leucanthemum vulgare*, nomo di krizantemo kun kolori diversa, qua divenis duopla per kultivo; de l'astero di Chinia.
Herbert A. Hauptman

**Herbert Aaron Hauptman** (1917 til 2011) esis Usana matematikisto qua recevis la Nobel-premio pri kemio en 1985.

Lua verko esas pri la determino di la molekulala strukturi di kristaleskita materii.
Martin-peskero

**Martinpeskero** (*alcedo atthis*) esas mikra (cirkume 16 cm longa) ucelo de la familio *Alcedinidae*, qua vivas apud flui e lagi en Europa, Afrika ed Azia kun blua dorso, oranja-reda ventro e pinta nigra beko.

Lua precipua nutrivo esas mikra fisheto, konseque peskanti judikas ol kom nociva.