1997

La yaro **1997** (MCMXCVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Gregoriala kalendario. Ol esis la 997ma yaro di la duesma yarmilo, la 97ma yaro di la 20ma yarcento, e la 8ma yaro di la yari 1990a.

## Eventi
### [[Kosmo]]
* 13ma di februaro - Astronauti repareskas kosmala teleskopo „Hubble“ venante ek Spaco-paromo Discovery.
* 21ma di aprilo - Eventas unesma sepulto en kosmo, kande *Pegasus* portas ad orbito kremacuro de 24 homi, inter altri de Gene Roddenberry.
* 4ma di julio - *[[Mars Pathfinder]]* di Nasa venas a marso.

### [[Mondo]]
* 22ma di februaro - On anuncas en Roslin, Skotia, pri unesma klonita mutono, *Dolly*, qua naskis en junio di antea yaro.
* 12ma di marto - Parlamento di Europana Uniono aceptas deklaro, per qua on probas impedor la klonado di homo en tota mondo.
* 11ma di mayo - *Deep Blue* de IBM vinkas Garri Kasparov en shakoludo.
* 4ma di decembro - En Kanada, Ottawa, 122 stati subskribas kontrato pri abnego di produkto ed uzo di landala minili. Kontree, Usa, Popul-Republiko Chinia e Rusia ne subskribas.

### [[Europa]]
* 4ma di februaro - En Serbia, prezidanto Slobodan Milosevic fine agnoskas vinko di opozantaro dum novembral elekti.
* 5ma di februaro - La tri maxim granda banki Suisiana kreas 71-milion-dolari provizuro por viktimi di holokausto dum la Duesma mondomilito.
* 22ma di februaro - La nasko di la mutono Dolly, la unesma animalo kreita de celulo de adulta mutono (t.e. el esis *clone*), esis anuncata. Dolly, qua naskis ye la 5ma di julio 1996, havis tri matri: un furnisis la ovo, un furnisis la DNA, e plusa mutono portis la embriono til parturo. La laboro facesis da la universitato di Edinburgh e la vicina Roslin-instituto, ube Dolly pasis sua vivo, produktante sis mutonyuni, til morto en 2003. Pose, *clone*-i di altra mamiferi, inkluzante kavali e bovi, esis produktata.
* 6ma di marto - Verko da Pablo Picasso, *Tête de Femme* furtesas en London. Ol trovesas pos un semano.
* 18ma di marto - La dopa parto di aviono Antonov An-24, de kompanio *Stavropolskaya Aktsionernaya Avia*, ruptas dum flugado de Stavropol a Trabizon, Turkia. To efektigas la falo dil aviono, produktanta la morto di la 50 personi en nave. Pose deskovresis ke kauzo di la ruptado esis korodo, qua ne deskovresis pro nesuficanta manteno.
* 2ma di mayo - En Unionita Rejio, Tony Blair divenas chefministro.
* 1ma di agosto til 4ma di agosto - Eventas Ido-konfero en Bakkum, Nederlando.
* 31ma di agosto - Diana, princino de Wals, mortas en serioza automobil-acidento en Paris.
* 11ma di septembro - On votas en Skotia pro elektar propra parlamento, pos 290-yar uniono kun Anglia.
* 30ma di oktobro - Che Republiko Irlando, Mary McAleese vinkas prezidantal elekti.
* 6ma di decembro - Aviono por transporto di vari Antonov An-124 kolizionas kontre edifico en Rusia e 67 personi mortas.

### [[Azia]]
* 19ma di januaro - Yaser Arafat retrovenas a Hebron, Westa Rivo, pos 30 yari. On jubileas la livo di lasta okupita urbo.
* 31ma di januaro - Protesti en Ankara, Turkia kontre la violado di homala yuri da Israel.
* 24ma di februaro - Ter-tremo en Iran e Turkmenistan produktas 100 morti.
* 27ma di februaro - Ter-tremo en Pakistan produktas 60 morti.
* 28ma di februaro - Ter-tremo frapas Armenia ed Azerbaijan e produktas 1.100 morti. Norde de Iran, plusa 3.000 personi mortas.
* 11ma di marto - Eventas explozo che Japoniana ri-laboreyo di nukleara eskombro, e 35 laboristi afektesas per desforta iradio.
* 10ma di mayo - Ter-tremo en sudest Iran produktas 2.400 morti.
* 10ma di junio - En Kambodja chefo di le Reda-Khmer, Pol Pot mortigas Son Sen e lua 11 familiani pro ke il sugestis ligar paco kun la rejimo. Pol Pot fugas a nordo, e le Reda-Khmer en-arestas ilu heme.
* 1ma di julio - Unionita Rejio retrodonas Hong Kong a Popul-Republiko Chinia.
* julio - Ekonomiala krizo komencas de Tailando.
* 11ma di oktobro - esis fondita Pride Fighting Championships, organizo di mixita milital arti
* 16ma di novembro - Popul-Republiko Chinia liberigas demokratio-aktivisto Wei Jingsheng pos 18-yara enkarcero pro sanesala kauzo.
* 29ma di decembro - En Hong Kong on komencas abatar hani por baror l'expanso di perisigebla influenzo.

### [[Afrika]]
* 18ma di januaro - En Ruanda, gerileri* hutu ocidas tri Hispani e tri soldati.
* 2ma di mayo - En Egiptia, sablo-tempesto produktas 12 morti ed efektigas granda destruktadi. La venti atingas 60 mili po horo.
* 25ma di mayo - Mayoro Johnny Paul Koromah kaptas povo en Sierra Leone de prezidanto Ahmad Tejan Kabbah.
* 17ma di novembro - En Egiptia, Luxor, islamista-militeri mortigas 62 turisti.
* 30ma di decembro - En Aljeria gerileri* mortigas 400 homi en quar vilaji.

### [[Nord-Amerika]]
* 20ma di januaro - Bill Clinton komencas duesma tempo kom prezidanto di Usa.
* 4ma di marto - Prezidanto Bill Clinton inhibas uzor statala pekunio en expertizo di klonado di homo. 
* 26ma di marto - En San Diego, Kalifornia, 39 su-ocidinta membri di la sekto "Pordo di Cielo" (*Heaven's Gate*) trovesas. Omna havis *Nike*-shui, ed omna homuli esis kastrita. La momento di la suocido selektesis pro ke Hale-Bopp-aerolito aparis.
* 2ma di junio - Timothy McVeigh verdiktesas a mortopuniso pro explozo en Oklahoma-urbo en 1995.
* 1ma di agosto - Aeroplanifisti Boeing e McDonnell Douglas unionas.
* 6ma di agosto - Microsoft kompras acioni di Apple Computer, lua rivalo, po 150 milion dolari.
* 12ma di novembro - Sheko Ramzi Yousef esas punisita pro bombal atako a *World Trade Center* en 1993.
* 19ma di novembro - En Iowa, Carlisle, Bobbi MacCaughey parturas sep infanti, omna vivanta.

### [[Sud-Amerika]]
* 22ma di aprilo - En Peru, Lima, komencas kidnapo en ambasado di Japonia. La kidnapo duros dum 126 dii. Fine 71 kaptiti liberigesos, du soldati e 14 revoltisti mortos.
* 10ma di oktobro - Aviono McDonnell Douglas DC-9 de *Austral Líneas Aéreas* kolizionas proxim Nuevo Berlín, Uruguay e produktas 74 morti.

## Naski
* 8ma di januaro - Lauren Proctor, Usana tenisistino
* 24ma di januaro - Silvia Ambrosio, Germana tenisistino
* 26ma di januaro - Svetlana Sheveleva, Rusa skermistino
* 3ma di februaro - Anastasia Galashina, Rusa sporta pafistino
* 5ma di februaro - Estelle Cascarino, Franca futbalistino
* 16ma di februaro - Natalya Vihlyanceva, Rusa tenisistino
* 25ma di februaro - Kristina Astahova, Rusa artala sketistino
* 25ma di februaro - Isabelle Fuhrman, Usan aktorino
* 7ma di marto - Tayisiya Morderger, Germana tenisistino
* 7ma di marto - Yana Morderger, Germana tenisistino
* 10ma di marto - Belinda Bencic, Suisiana tenisistino, championino olimpiala de Tokyo (2020)
* 12ma di marto - Sara Cakarevic, Franca tenisistino
* 12ma di marto - Fiona Ferro, Franca tenisistino

* 14ma di marto - Simone Biles, Usana gimnastikistino
* 17ma di marto - Lilia Ahaimova, Rusa gimnastikistino
* 18ma di marto - Ciara Bravo, Usan aktorino
* 19ma di marto - Rūta Meilutytė, Lituana natistino, ora medalio en London 2012 Olimpiala Ludi
* 26ma di marto - Adam Musil, Cheka hokeisto
* 3ma di aprilo - Gabriel Jesus, Braziliana futbalistulo
* 7ma di aprilo - Marïya Agapova, Kazakstanana MMA-kombaterino
* 8ma di aprilo - Yevgeni Tyurnev, Rusa tenisistulo
* 9ma di aprilo - Mariya Vasilievich, Bielorusa manekinino, blogerino e politikistino
* 11ma di aprilo - Miriam Kolodziejová, Cheka tenisistino
* 12ma di aprilo - Romain Cannone, Franca skermisto
* 20ma di aprilo - Alexander Zverev, Germana tenisistulo, championulo olimpiala de Tokyo (2020)
* 21ma di aprilo - Gabriela Knutson, Cheka tenisistino
* 24ma di aprilo - Veronika Kudermetova, Rusa tenisistino
* 3ma di mayo - Ivana Jorović, Serbiana tenisistino
* 7ma di mayo - Darya Kasatkina, Rusa tenisistino
* 15ma di mayo - Bolortuyaatai Bat-Ochirin, Mongoliana luktistino
* 20ma di mayo - Omar Apollo, Usana kantisto ed aktoro
* 28ma di mayo - Sophie Chang, Usana tenisistino
* 10ma di junio - Mihail Antipov, Rusa shakoludistulo
* 17ma di junio - Sofia Lohanova, Rusa skermistino
* 18ma di junio - Katharina Hobgarski, Germana tenisistino
* 20ma di junio - Wiktor Dyduła, Polona kantisto, kompozisto e kansonifisto

* 22ma di junio - Kirill Alexeyenko, Rusa shakoludistulo
* 30ma di junio - Irina Shimanovich, Bielorusa tenisistino
* 4ma di julio - Pape Meïssa Ba, Senegalana futbalisto
* 10ma di julio - Elizabeth Halbauer, Usana tenisistino
* 12ma di julio - Malala Yousafzai, Pakistanana politikal aktivisto, Nobel-laureato pri paco
* 22ma di julio - Francesca Di Lorenzo, Usana tenisistino
* 25ma di julio - Christina Rosca, Usana tenisistino
* 30ma di julio - Alexandr Mishchenko, Kirgiziana futbalistulo
* 3ma di agosto - Yevgenia Shelgunova, Rusa gimnastikistino
* 4ma di septembro - Gergely Siklósi, Hungara skermistulo
* 11ma di septembro - Harmony Tan, Franca tenisistino
* 12ma di septembro - Pürevsürengiyn Buyanhishig, Mongoliana e Azerbaijanana judoistino
* 7ma di oktobro - Stefan Krickl, Austriana futbalistulo
* 16ma di oktobro - Naomi Osaka, Japoniana tenisistino
* 20ma di oktobro - Andrei Rublyov, Rusa tenisistulo, olimpiala championo en Tokyo 2020
* 25ma di oktobro - Tyler Alvarez, Usan aktoro
* 28ma di oktobro - Tadeáš Růžička, Cheka MMA-luktisto
* 3ma di novembro - Lale Gül, Nederlandana skriptisto
* 9ma di novembro - Alice Ramé, Franca tenisistino
* 13ma di novembro - Adriana Reami, Usana tenisistino
* 19ma di novembro - Andrei Lazukin, Rusa artala sketistulo
* 19ma di decembro – Hubert Jabłoński, Polona kantisto
* 24ma di decembro - Aleš Furch, Cheka hokeisto

## Morti

* 8ma di januaro - Melvin Calvin, Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1911)
* 9ma di januaro - Edward Osóbka-Morawski, chefministro di Polonia (n. 1909)
* 10ma di januaro - Alexander Todd, Barono Todd, Skota kemiisto, Nobel-laureato (n. 1907)
* 12ma di januaro - Charles B. Huggins, Usana mediko e fiziologiisto, Nobel-laureato pri Fiziologio o Medicino (n. 1901)
* 17ma di januaro - Clyde Tombaugh, astronomo, deskovristo di Plutono (n. 1906)
* 17ma di februaro - Darcy Ribeiro, Brazilian antropologo, skriptisto e politikisto (n. 1922)
* 19ma di februaro - Deng Xiaoping, lasta signifikanta revolucionero di Popul-Republiko Chinia (n. 1904)
* 19ma di februaro - Enrique Peralta Azurdia, prezidanto di Guatemala (n. 1908)
* 6ma di marto - Michael Manley, chefministro di Jamaika (n. 1924)
* 6ma di marto - Cheddi Jagan, prezidanto di Guyana (n. 1918)

* 7ma di marto - Edward Mills Purcell, Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1912)
* 15ma di marto - Victor Vasarely, Hungara-Franca piktisto e grafisto (n. 1906)
* 16ma di marto - Kustaa Inkeri, Fin astronomo e matematikisto (n. 1908)
* 5ma di aprilo - Allen Ginsberg, *beat*-poeto (n. 1926)
* 12ma di aprilo - George Wald, Usana ciencisto, Nobel-laureato pri Fiziologio o Medicino (n. 1906)
* 17ma di aprilo - Chaim Herzog, prezidanto di Israel (n. 1918)
* 21ma di aprilo - Diosdado Macapagal, prezidanto di Filipini (n. 1910)
* 21ma di aprilo - Andrés Rodríguez Pedotti, prezidanto di Paraguay (n. 1923)
* 2ma di mayo - John Carew Eccles, Austriana neurofiziologiisto, Nobel-laureato (n. 1903)
* 4ma di mayo - Wijeyananda Dahanayake, chefministro di Sri Lanka (n. 1902)
* 20ma di mayo - Virgilio Barco Vargas, ex-prezidanto di Kolumbia (n. 1921)
* 22ma di mayo - Alfred Hershey, Usana biokemiisto, Nobel-laureato pri fiziologio o medicino (n. 1908)
* 16ma di junio - Edmond Leburton, chefministro di Belgia (n. 1915)
* 22ma di junio - Gérard Pelletier, Kanadana jurnalisto, politikisto e diplomacisto (n. 1919)

* 25ma di junio - Jacques-Yves Cousteau, Franca maro-expertisto, developinto di moderna skafandro (n. 1910)
* 25ma di junio Sipan Shiraz, Armeniana skriptisto (n. 1967)
* 1ma di julio - Robert Mitchum, Usan aktoro (n. 1917)
* 2ma di julio - James Stewart, Usan aktoro (n. 1908)
* 8ma di julio - Abu Sadat Mohammad Sayem, prezidanto di Bangladesh (n. 1916)
* 15ma di julio - Gianni Versace, Italiana modisto (m. 1946)
* 28ma di julio - Seni Pramoj, chefministro di Tailando (n. 1905)
* 31ma di julio - Bao Dai, lasta imperiestro di Vietnam (n. 1913)

* 2ma di agosto - William S. Burroughs, Usana skriptisto (n. 1914)
* 4ma di agosto - Jeanne Calment, Franca olda muliero, lor evante 122 yari (n. 1875)
* 16ma di agosto - Nusrat Fate Ali Kan, "kawali"-kantisto de Pakistan (n. 1948)
* 21ma di agosto - Misael Pastrana Borrero, prezidanto di Kolumbia (n. 1923)
* 23ma di agosto - John Cowdery Kendrew, Britaniana biokemiisto, Nobel-laureato (n. 1917)
* 31ma di agosto - Diana Spencer, princino di Wals (n. 1961)
* 31ma di agosto - Dodi Al-Fayed, Egiptian entraprezisto (n. 1955)
* 5ma di septembro - Matro Teresa (naskinta Agnes Gonxha Bojaxhiu) Albana regulierino, Nobel-laureato pri paco (n. 1910)

* 7ma di septembro - Mobutu Sese Seko, diktatoro di Zaire (n. 1930)
* 9ma di septembro - Burgess Meredith, Usan aktoro (n. 1907)
* 17ma di septembro - Jan Peder Syse, chefministro di Norvegia (n. 1930)
* 29ma di septembro - Roy Lichtenstein, Usana piktisto (n. 1923)
* 13ma di oktobro - Adil Çarçani, chefministro di Albania (n. 1922)
* 21ma di oktobro - Aale Tynni, Finlandana poetino (n. 1913)
* 25ma di novembro - Hastings Kamuzu Banda, prezidanto di Malawi (n. 1896?)
* 1ma di decembro - Stéphane Grappelli, Franca muzikisto (n. 1908)
* 12ma di decembro - Ali Amini, chefministro di Iran (n. 1905)
* 14ma di novembro - Alba de Céspedes, Italiana skriptisto (n. 1911)
* 28ma di decembro - Heikki Alikoski, Fin astronomo, matematikisto ed Esperantisto (n. 1912)
* 29ma di decembro - Czesław Byszewski, Polona voc-aktoro e radio-prizentisto (n. 1915)

## Nobel-premiiziti
* Fiziko: Steven Chu, Claude Cohen-Tannoudji, William Daniel Phillips
* Kemio: Paul D. Boyer, John E. Walker, Jens Christian Skou
* Fiziologio o Medicino: Stanley B. Prusiner
* Literaturo: Dario Fo
* Paco: Kampanio Internaciona kontre Subtera Torpedi, Jody Williams
* Ekonomiko: Robert C. Merton, Myron Scholes

## Referi