open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
John Fitzgerald Kennedy

**John Fitzgerald Kennedy** (1917 til 1963) politikisto, esis prezidanto di Usa de 1961 til 1963. Ilu asasinesis dum guvernisteso da Lee Harvey Oswald.

John F. Kennedy anuncis lukto kontre rasala segregaco e povreso, tamen ne multe sucesis. En ilua exterlandala politiko il konfrontesis kun la Kuba-krizo . Il anke plugrandigis l'implikeso di Usa en la milito di Vietnam.

Il ocidesis ye 22 di novembro 1963 dum ke il iris en veturo-procesiono en Dallas, Texas. Pafadi venis de la sisesma etajo di strukturo an Elm Street, tra qua la procesiono pasis. Esis deklarata mi-horo plu tarde ke Kennedy, pafita en la kapo, esas mortinta.  La asasininto, Lee Harvey Oswald, arestesis balde pos la evento. Oswald esis ocidata du dii plu tarde, dum transfero de polico-staciono a karcero, da amuzeyo-proprietero Jack Ruby. L'ocido di Kennedy kontributis ad ilua legendifo.
Charlie Parker

**Charles Christopher Parker, Jr.**, konocita kom **Charlie Parker** (29ma di agosto 1920 til la 12ma di marto 1955) esis Usana jazo-muzikisto (saxofonisto).

Drogodependinto di alkoholo e heroeno*, ilu mortis che apartamento di lua amikino Pannonica de Koenigswarter.
Stan Getz

**Stan Getz** (n. **Stanley Gayetzky** ye la 2ma di februaro 1927 til la 6ma di junio 1991) esis importanta Usana jazo-muzikisto, note por la stili bossa nova e *cool jazz*.
Marlon Brando

**Marlon Brando Jr.** (n. ye la 3ma di aprilo 1924 til la 1ma di julio 2004) esis Usana cinem-aktoro konocita por lua partopreno en la trilogio *La Baptopatro*.
Vincent Price

**Vincent Leonard Price Jr.** (1911 til 1993) esis usana cinem-aktoro. Il divenis famoza per plear en multa horor-filmi.
Cole Porter

**Cole Albert Porter** esis Usana kompozisto e muzikisto.

### Famoza muziki
* (1916) See America First
* (1919) Hitchy Koo Of 1919 — "An Old Fashioned Garden"
* (1928) Paris — "Let's Do It, Let's Fall In Love"
* (1929) Wake Up And Dream — "What Is This Thing Called Love?"
* (1929) Fifty Million Frenchmen — "You Do Something To Me"
* (1930) The New Yorkers — "Love For Sale"
* (1932) Gay Divorce — "After You, Who", "Night And Day"
* (1934) Anything Goes — "All Through The Night (Cole Porter)", "Anything Goes", "Blow Gabriel, Blow", "I Get A Kick Out Of You", "You're the Top"
* (1934) Adios Argentina (un-produced) — "Don't Fence Me In"
* (1935) Jubilee — "Begin The Beguine", "Just One Of Those Things"
* (1936) Red, Hot And Blue! — "It's De-Lovely"
* (1936) Born to Dance (film) — "Down in the Depths", "Easy To Love (You'd Be So Easy To Love)", "I've Got You Under My Skin"
* (1937) Rosalie (film) — "In The Still Of The Night"
* (1937) You Never Know — "At Long Last Love", "From Alpha To Omega"
* (1938) Leave It To Me — "From Now On", "My Heart Belongs to Daddy"
* (1939) Broadway Melody Of 1940 — "Between You And Me", "I Concentrate On You", "I've Got My Eyes On You", "I Happen To Be In Love", "Begin the Beguine"
* (1939) Dubarry Was A Lady — "Do I Love You", "Well, Did You Evah!", "Friendship"
* (1941) Let's Face It — "Everything I Love", "I Hate You, Darling"
* (1942) Something For The Boys — "Could It Be You"
* (1942) Something To Shout About — "You'd Be So Nice To Come Home To"
* (1943) Mexican Hayride — "I Love You"
* (1944) Seven Lively Arts — "Every Time We Say Goodbye"
* (1946) Around the World in Eighty Days — "Look What I Found"
* (1947) The Pirate — "Be a Clown"
* (1948) Kiss Me, Kate — "Another Op"nin", Another Show", "Brush Up Your Shakespeare", "I Hate Men", "So In Love", "Too Darn Hot"
* (1950) Out Of This World — "From This Moment On", "I Am Loved"
* (1953) Can-Can — "I Am In Love", "I Love Paris"
* (1954) Silk Stockings — "All Of You", "Paris Loves Lovers"
* (1955) High Society — "Mind If I Make Love To You", "True Love", "Who Wants To Be A Millionaire?", "You're Sensational"
* (1956) Les Girls — "Ca, C'est L'amour", "You're Just Too, Too"
* (1958) Aladdin (television) — "Opportunity Knocks But Once"
Ornette Coleman

**Randolph Denard Ornette Coleman**, n. ye la 9ma di marto 1930 til la 11ma di junio 2015, esis Usana trumpetisto, saxofonisto, violinisto e kompozisto di jazo, stili bebop, blues e *free jazz*. Ilu inventis tale nomizita stilo *free jazz*, en lua albumo *Free Jazz: A Collective Improvisation* lansita en 1960.

## Referi
Sarah Vaughan

**Sarah Lois Vaughan** (1924 til 1990) esis importanta jazo-kantistino di Usa dum la 20ma yarcento. Elua stilo esis bebop.

Naskinta en Newark, Sarah studiis piano e kantis en kirki. Pos vinkir konkurso che l*'Apollo Theatre*, juntis a bando di Earl Hines kom kantisto. En la orkestro di Hines, el influesis da Charlie Parker e Dizzy Gillespie.

Kun Ella Fitzgerald e Billie Holiday, Sara judikesas kom un ek la maxim importanta jazo-kantistini de Usa.
Dizzy Gillespie

**John Birks "Dizzy" Gillespie** (1917 til 1993) esis importanta jazo-muzikisto di Usa dum la 20ma yarcento. Lua stili di jazo esis bebop e modern jazz.
Billie Holiday

**Billie Holiday** (naskis **Eleanora Fagan Gough**) esis un de la maxim importanta kantistini di jazo de Usa dum la 20ma yarcento.
Caetano Veloso

**Caetano Emanuel Vianna Telles Veloso** (n. ye la 7ma di agosto 1942) esas importanta Braziliana kantisto, muzikisto e kompozisto.
Gilberto Gil

**Gilberto Passos Gil Moreira** (n. 1942) esas Braziliana muzikisto qua partoprenis en importanta muzikala movadi pos 1960, note *[[bossa nova]]*, *Tropicália*, reggae e *world music*.

Nune Gil esas membro di Braziliana Verda Partiso (*Partido Verde*). Ilu defensas la difuzeso de libera programi por komputeri. En 16 di oktobro 2001 ilu divenis ambasadero di bonvolo per Unionita Nacioni. De 2003 til 2008 il anke esis ministro pri la kulturo di Brazilia.
Paul McCartney

*Sir* **James Paul McCartney** (naskinta ye la 18ma di junio 1942) esas importanta muzikisto, kantisto e kompozisto di rock del Unionita Rejio, note dum la 20ma yarcento kun la rock-grupo The Beatles. Pos la fino di The Beatles, ilu kreis pop-rock grupo *Paul McCartney and the Wings*.

Ilu duras kantar ed kompozar muziki kun multa granda suceso, ed anke partoprenas en politikala ed ekologiala kauzi.
John Lennon

**John Ono Lennon** (naskis **John Winston Lennon**), kune Paul McCartney, Ringo Starr e George Harrison esis membro de la famoza rock-grupo The Beatles. Lennon e McCartney  kompozis la maxim multa granda sucesi de la grupo. John Lennon mariajis Yoko Ono ed adoptis sua nomo *Ono*.

John Lennon judikesas kom un ek la maxim importanta muzikisti de la 20ma yarcento, irga qua la jenro. 

Ilu ocidesis ye la 8ma di decembro 1980 da Mark David Chapman, apud l'eniro dil edifico ube ilu rezidis en New-York.
Ringo Starr

**Ringo Starr** (naskinta **Richard Starkey** ye la 7ma di julio 1940 en Liverpool) esis membro, kune Paul McCartney, John Lennon e George Harrison, dil famoza rock-grupo Britaniana The Beatles.
George Harrison

**George Harrison** (25ma di februaro 1943 til la 29ma di novembro 2001) esis Britaniana muzikisto, kantisto e kompozisto. Ilu esis membro, kune Paul McCartney, John Lennon e Ringo Starr, de la famoza rock-grupo The Beatles, til la dissolvo dil grupo en 1970.
Elton John

Sinioro **Elton Hercules John** (n. **Reginald Kenneth Dwight** ye la 25ma di marto 1947) esas notora pop-muzikisto e kantisto di Unionita Rejio.
Gal Costa

**Gal Maria da Graça Penna Burgos Costa**, naskinta ye la 26ma di septembro 1945 til la 9ma di novembro 2022, esis Braziliana kantistino e kompozistino. En 1967, el esis un ek la maxim importanta partopreninti di muzikala movado nomizita *[[Tropicalia]]*. El komencis elua muzikala kariero en 1965, e judikesas kom un ek la maxim importanta kantistini Braziliana.
Maria Bethânia

**Maria Bethânia Viana Teles Veloso** (n. ye la 18ma di junio 1946) esas importanta kantisto di Braziliana populara muziko, depos 1968.
VK Mobile

**VK Mobile** esas la nomo por posh-telefoni e simila produkturi kreita en Sud-Korea. Ol establisesis en 2001.

## Videz anke
*SK Telecom
*KTF
*LG Telecom
*Anycall
*SK Teletech
*Motorola
*Pantech Curitel
*Cyon
*KTF Ever
## Extera ligili
*oficala situo di VK Mobile
Pantech Curitel

**Pantech Curitel** esas kompanio qua produktas posh-telefoni e simila produkturi en Sud-Korea. Ol establisesis la yaro 2000.

## Videz anke
*SK Telecom
*KTF
*LG Telecom
*Anycall
*Cyon
*Motorola
*Sky Electronics
*VK Mobile
*KTF Ever
## Extera ligili
*Pantech Homepage
*Curitel Homepage
SK Telecom

**SK Telecom** esas kompanio kreita dal SK Group en Sud-Korea. Ol establisesis en 1984 e fabrikas posh-telefonili ed equipuri por telekomuniko.

## Videz anke
*KTF
*LG Telecom
*Cyon
*Anycall
*SK Teletech
*Motorola
*Pantech Curitel
*VK Mobile
*KTF Ever
*Cyworld
*Nate
*SK Corporation
*SK Teletech (Nowa absorbesis da Pantech Curitel & Sky Electronics)
*Helio
*TU Media

## Extera ligilo
*oficala situo di SK Telecom
John Wayne

**John Wayne** (naskinta **Marlon Michael Morrison** ye la 26ma di mayo 1907 til la 11ma di junio 1979) esis importanta Usana cinem-aktoro, qua verkis precipue en jenro *[[armizita rebelo]]*).

Il okupis partikulara pozeso en dearo di prima aktori a Hollywood pro plear nur un rolo en omna di 175 filmi en sua kariero, viro kom solida e quietiganta heroo ma timidigita avan muliero.
Paradizo Nun!

La yuna Palestinani Khaled e Said ja es amiki depos lia infanteso ed es ‘selektiti’ por suocid-atentar en Tel Aviv. Pos ultima vespero kun lia familiani, quin li ne es permisita adiar, li departas kun bombi sur lia korpi a la frontiero-posteno.

Ma l'atento ne sucesas segun projeto; la du amiki perdas l'un l'altra. Pro to amba es koaktata selektar pri sua propra plusa destino.

Paradizo Nun esis filmagita en Nablus. Ol donas impreso de la diala vivo di normala homi dum senesperoza cirkonstanci. Ol donas legitima motivi por kontre-laborar la supreso, ma ne donas exkuzi por mortigar altri.

## Aktori
Kais Nashef : Said
Ali Suliman : Khaled
Lubna Azabal : Suha 
Amer Hlehel : Jamal
Hiyam Abas : matro di Said
Ashraf Barhom : Abu-Karem
Mohamad Bustami : Abu-Salim
Mohamad Kosa : Fotografero
Ahmad Fares : Juge
Oliver Meidinger : Abu-Shalab
Hany Abu-Assad

**Hany Abu-Assad** naskis en 11 di oktobro 1961 en Nazaret, Palestina. Il iris ad Amsterdam por studiar tekniko. Pos kelka yari kom profesionala avion-teknikisto en Nederlando, il fondis en 1990 la kompanio Ayul-film-produkturi di qua la bazo es en Nederlando. Unesme il produktis televiziono-programi pri enmigranti, en 1992 il encenigis kurta filmo ed en 1998 sua unesma longa filmo. Ilua verki koncernas multi-kulturala koexistado en Europa e la Proxim Oriento, lua filmo "Mariajo di Rana" esis lua unesma internaciona suceso. Ilua maxim recenta filmo "Paradizo Nun"! traktas l'amikeso di du Palestinana suocido-teroristi en Israel. La filmo produktis granda skandalo e protesti de la latero Israelana kande ol en 2006 sendesis kom Palestinana kontributuro al Oskar-elekti en Hollywood.
Rosanna Arquette

**Rosanna Lauren Arquette** (n. ye la 10ma di agosto 1959) esas Usana cinem-aktorino, cinematografistino e produktistino.

## Filmi
* *What About Brian* (2006)
* *All We Are Saying* (2005)* (filmifisto e produktisto)
* *Searching For Debra Winger* (2002)* (filmifisto e produktisto)
* *Diary of a Sex Addict* (2001)
* *Good Advice* (2001)
* *Big Bad Love* (2001)
* *Joe Dirt* (2001)
* *Things Behind the Sun* (2001)
* *Too Much Flesh* (2000)
* *The Whole Nine Yards* (2000)
* *Interview with a Dead Man* (1999)
* *Pigeonholed* (1999)
* *Palmer's Pick Up* (1999)
* *Sugar Town* (1999)
* *Homeslice* (1998)
* *Fait Accompli* (1998)
* *I'm Losing You* (1998)
* *Hell's Kitchen* (1998)
* *Floating Away* (1998)
* *Hope Floats* (1998)
* *Buffalo '66* (1998)
* *Gun* (1997)
* *Do Me a Favor* (1997)
* *Deceiver* (1997)
* *Gone Fishin* (1997)
* *Vive le cinéma!* (1996)
* *White Lies* (1996)
* *Crash* (1996)
* *Search and Destroy* (1995)
* *Pulp Fiction* (1994)
* *Nowhere to Run* (1993)
* *Fathers & Sons* (1992)
* *Radio Flyer* (1992)
* *The Linguini Incident* (1991)
* *Flight of the Intruder* (1991)
* *Almost* (1990)
* *Sweet Revenge* (1990)
* *Black Rainbow* (1989)
* *New York Stories* (1989)
* *The Big Blue* (1988)
* *Amazon Women on the Moon* (1987)
* *Nobody's Fool* (1986)
* *8 Million Ways to Die* (1986)
* *After Hours* (1985)
* *Silverado* (1985)
* *Desperately Seeking Susan* (1985)
* *The Aviator* (1985)
* *Off the Wall* (1983)
* *Baby It's You* (1983)
* *S.O.B.* (1981)
* *Gorp* (1980)
* *More American Graffiti* (1979)
Mira Sorvino

**Mira Katherine Sorvino** (n. ye la 28ma di septembro 1967 en Nova-Jersey) esas Oscar-premiizata Usana cinem-aktorino.
Geografio di Kanada

** Kanada** esas la duesma maxim vasta lando del mondo. Ol dividesas en 10 provinci (de weste ad este):
* Britana Kolumbia
* Alberta
* Saskatchewan
* Manitoba
* Ontario
* Quebec
* Nova Skotia
* New Brunswick
* Prince Edward Island
* Newfoundland e Labrador

Kanada havas anke tri teritorii:
* Yukon
* Nordwestala teritorii
* Nunavut

Granda parta di norda Kanadana teritorio kovresas per Arktika ed sub-arktika klimato. Foresti di koniferi anke kovras granda parto di lua teritorio. La lando havas cirkume  granda lagi, e la maxim granda esas lago Grand Bear, kun  km². Lua maxim alta monto esas Monto Logan, kun  metri di altitudo. Mackenzie esa la maxim longa fluvio, kun 4.241 km.

La habitantaro habitas precipue en la sudo di la lando, proxim la frontiero kun Usa. Kun 3.5 habitanti per km² Kanada esas un ek la min populizita landi del mondo.
Bessie Smith

**Bessie Smith** (n. ye la 15ma di aprilo 1894 til la 26ma di septembro 1937) esis Usana blues-kantistino.
Jane Fonda

**Jane Seymour Fonda** (n. 1937) esas aktoro e politikal aktivisto di Usa e guruo pri korp-apteso. El esas la filio di ge-aktori Frances Ford Seymour e Henry Fonda.
Greta Garbo

**Greta Garbo** (naskis **Greta Lovisa Gustafsson**) esis importanta cinem-aktorino di Suedia dum la 20ma yarcento.
Marina Yaguello

**Marina Yaguello** (n. ye la 19ma di mayo 1944) esas Franca linguisto.

El esas profesoro che l'universitato di Paris VII. El kompozas populala ornamenti.

## Precipua verki
* mikra lingui-fakti
* l'imaginala lingui.

## Extera ligilo
* oficala situo
Stephen Harper

**Stephen Harper** (n. ye la 30ma di aprilo 1959) profesoro di universitato e politikisto, esis chefministro di Kanada til 4 di novembro 2015.
Susan Sarandon

**Susan Sarandon** (naskinta **Susan Abigail Tomalin** ye la 4ma di oktobro 1946) esas Usana cinem-aktorino.

## extera ligili
*Susan Sarandon Pictures
Oscar Wilde

**Oscar Wilde** (naskis **Oscar Fingal O'Flahertie Wills Wilde** 1854 til 1900) esis Irlandana e Britaniana dramatifisto.

Ilua rakonto "La portreto di Dorian Gray", qua aparis en 1890, prizentas yuna viro qua pasas pakto kun la Diablo pro konservar la perpetua yuna aspekto. Dum ke sua vizajo restas nechanjata, sua portreto prenas segun la yari la kolori di sua krimini.

Ilua dramato *The Importance of Being Ernest* esis unesmafoye pleata ye 14 di februaro 1895. Ol esas komedio en qua la karakteri mantenas fiktiva vivo-manieri por evitar tedanta sociala obligesi, ed ol mokas la sociala kustumi di la ero. Ol esis la lasta dramato da Wilde; ol esis sucesoza, ma la produkturo konkluzis pos 85 pleadi: en mayo 1895, pos proceso, Wilde esis kondamnata pro granda nedecajo, ed il esis enkarcerigata. 

## Citaji
Gene Krupa

**Eugene Bertram "Gene" Krupa** (1909 til 1973) esis Usana muzikisto (tamburisto) di jazo ed aktoro. Ilu verkis kun Benny Goodman, Lionel Hampton e altra famoza jazo-muzikisti. Ilua maxim konocita kansono esas *Sing, Sing, Sing*.
Natalie Portman

**Natalie Portman** (naskinta **Natalie Hershlag** ye la 9ma di junio 1981) esas Israelan-Usana cinem-aktorino.

## Extera ligilo
* Natalie Portman ORG
Buddy Holly

**Buddy Holly** (naskinte **Charles Hardin Holley**) esis Usana kompozisto, muzikisto e kantisto, pioniro di rock and roll. Ilu mortis evante 22 yari, kande lua aviono falis a maizo-agro en Iowa, Usa. En la aeroplano voyajis anke Richard Steven Valenzuela alias Ritchie Valens e J. P. Richardson alias The Big Bobber. Omni mortis pro l'acidento.
Suzanne Vega

**Suzanne Nadine Vega** (n. ye la 11ma di julio 1959) esas Usana kantistino, kompozistino e muzikala-produktistino.
Jack Nicholson

**John Joseph "Jack" Nicholson** esis Usana cinem-aktoro, cinematografisto, cenaristo e produktisto. Ilua kariero duris dum plu kam 50 yari, ed ilu partoprenis diversa tipi di cinematografuri, inkluzite komika e romantika filmi.

## Extera ligili
* IMDB
* Jack Nicholson Online
John Carradine

**John Carradine** (n. **Richmond Reed Carradine** ye la 5ma di februaro 1906 til la 27ma di novembro 1988) esis Usana cinem-aktoro del genero *[[Armizita rebelo|western]]*.
Vicente Fox Quesada

**Vicente Fox Quesada** (n. ye 1942) administristo di entraprezi - ex-direktanto di Coca-Cola en Mexikia -  esis prezidanto di Mexikia de 2000 til 2006.
David Bowie

**David Bowie** (naskis **David Robert Jones** en Brixton, London (1947-2016) esis Britaniana kantisto, kompozisto, produktisto e muzikisto di rock, ed anke cinemo-aktoro.

### Diskografio

# David Bowie (1967)
# Space Oddity (1969, reedit en 1972)
# The Man Who Sold the World (1970, reedit en 1972)
# Hunky Dory (1971, reedit 1972)
# The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars (1972)
# Aladdin Sane (1973)
# Pin Ups (1973)
# Diamond Dogs (1974)
# Young Americans (1975)
# Station to Station (1976)
# Low (1977)
# "Heroes" (1977)
# Lodger (1979)
# Scary Monsters (e Super Creeps) (1980)
# Let's Dance (1983)
# Tonight (1984)
# Never Let Me Down (1987)
# Black Tie White Noise (1993)
# The Buddha of Suburbia (1993)
# Outside (1995)
# Earthling (1997)
# 'hours...' (1999)
# Toy (2002)
# Heathen (2002)
# Reality (2003)
# The Next Day (2013)
# Blackstar (2016)

## Referi
Mario Vargas Llosa

**Jorge Mario Pedro Vargas Llosa** (n. ye la 28ma di marto 1936 til la 13ma di aprilo 2025) esis skriptisto e politikisto di Peru. En 2010 il ganis la Nobel-premio pri literaturo.

Vargas Llosa komencis kom jurnalisto por jurnalo en Lima, il skribis pri krimino e la kriminala mondo. Il komencis skribar libri (romani, ensayi e teatro-plei) en 1959. Il esis konocata pro sua harda kritiko sur la socio. Konocata libri da Vargas Llosa esas *Parolo en la katedralo* e *L'urbo e la hundi*.

Vargas Llosa elektebligis su por prezidanto en 1990, quankam il atraktis multa voti il perdis l'elekti.
Robert Redford

**Robert Redford** (n. kom *Charles Robert Redford, Jr.* ye la 18ma di agosto 1936 – m. ye la 16ma di septembro, 2025) esis Usana cinem- e teatr-aktoro, cinematografisto e produktisto.

## Verki
### Kom [[aktoro]]
*"*The Iceman Cometh*" (1960)
*"*War Hunt*" (1962)
*"*Inside Daisy Clover*" (1965)
*"*Situation Hopeless... But Not Serious*" (1965) 
*"*This Property Is Condemned*" (1966)
*"*The Chase*" (1966)
*"*Barefoot in the Park*" (1967)
*"*Downhill Racer*" (1969)
*"*Butch Cassidy and the Sundance Kid*"(1969)
*"*Tell Them Willie Boy Is Here*" (1969)
*"*Little Fauss and Big Halsy*" (1970)
*"*Jeremiah Johnson*" (1972) 
*"*The Candidate*" (1972)
*"*The Hot Rock*"(1972)
*"*The Sting*" (1973)
*"*The Way We Were*" (1973) 
*"*The Great Gatsby*" (1974)
*"*Three Days of the Condor*" (1975) 
*"*The Great Waldo Pepper*" (1975)
*"*All the President's Men*" (1976) 
*"*A Bridge Too Far*" (1977)
*"*The Electric Horseman*" (1979) 
*"*Brubaker*" (1980) 
*"*The Natural*" (1984)
*"*Out of Africa*" (1985)
*"*Legal Eagles*" (1986)
*"*Havana*" (1990)
*"*Sneakers*" (1992)
*"*Indecent Proposal*" (1993)
*"*Up Close & Personal*" (1996)
*"*The Horse Whisperer*" (1998)
*"*Spy Game*" (2001) 
*"*The Last Castle*" (2001)
*"*The Clearing*" (2004)
*"*An Unfinished Life*" (2005)

### Kom [[cinematografisto]]
*"*Ordinary People*" (1980)
*"*The Milagro Beanfield War*" (1988) 
*"*A River Runs Through It*" (1992) 
*"*Quiz Show*" (1994)
*"*The Horse Whisperer*" (1998)
*"*The Legend of Bagger Vance*" (2000)
Afrika Bambaataa

**Afrika Bambaataa** (n. **Kevin Donovan** ye la 19ma di aprilo 1957 en Bronx, New York) esas Usana disk-jokeo e kompozisto, pioniro di hip hop-muziko.

## Verki
* Ice Cream (1983)
* Sun City (1985)
* Planet Rock: The Album (1986)
* Beware (The Funk Is Everywhere) (1986)
* Death Mix Throwdown (1987)
* The Light (1988)
* The Decade of Darkness 1990–2000 (1991)
* Don't Stop... Planet Rock (The Remix EP) (1992)
* Jazzin (Khayan album) (1996)
* Lost Generation (1996)
* Zulu Groove (Compilation) (1997)
* Warlocks and Witches, Computer Chips, Microchips and You (1997)
* Electro Funk Breakdown (1999)
* Return to Planet Rock (1999)
* Hydraulic Funk (2000)
* Theme of the United Nations w/ DJ Yutaka (2000)
* Electro Funk Breakdown (Compilation) (2003)
* Looking for the Perfect Beat: 1980–1985 (Compilation) (2003)
* Dark Matter Moving at the Speed of Light (2004)
* Metal	(2005)
* Metal Remixes (2005)
* Death Mix "2" (2006)
Isabella Rossellini

**Isabella Fiorella Elettra Giovanna Rossellini**, n. ye la 18ma di junio 1952, esas Italiana cinem-aktorino, ex-manekinino e filantropino. Dum multa yari el esis manekino por la prestijoza parfumo-fabrikanto Lancôme, ma anke havis importanta cinematografala laboro, exemple en *Blue Velvet* (1986) e *Death Becomes Her* (1992). 

El esas filiino dil aktori Ingrid Bergman e Roberto Rossellini.
Count Basie

**William James "Count" Basie** (21ma di agosto 1904 til la 26ma di aprilo 1984) esis notora jazo-pianisto di Usa dum la 20ma yarcento. Il esis chefo di jazo-bandi dum preske 50 yari.
Asmara

**Asmara** esas la chef-urbo di Eritrea. Segun statistiki de 2017, ol havis  habitanti. Entote ol havas 45 km².

Lua precipua industriala produkturi esas vesti, stofi, karni, biro, shui e ceramiki.

### Historio
Asmara fondesis dum la 12ma yarcento, quale centro por komerco, e depos quale chef-urbo di Ras Alula. Ol esis kolonio di Italia depos 1889, e chef-urbo di la kolonio depos 1897. Dum la yari 1930ma, Italiani chanjis l'aspekto dil urbo. Asmara recevis l'epiteto *Piccola Roma*, danke a domi kun stili Italiani.

Dum Eritreana nedependo-milito, Asmara asiejesis, e kapitulacis al Etiopian armeo.
Rowan Atkinson

**Rowan Atkinson** esas konocata Britaniana aktoro di cinemo e televiziono. Lua maxim konocata rolo en komedii esas *Mr. Bean*.

Atkinson naskis en Durham Komtio, Anglia. Depos l'universitato, en 1978 ilu laboris en televizionala komedio-serio *Not the Nine O'Clock News*.
Mark Twain

**Mark Twain**, pseudonimo di Samuel Langhorne Clemens, n. ye la 30ma di novembro 1835 til la 21ma di aprilo 1910, esis Usana skriptisto pri voyaji ed humuristo.

Ye la 10ma di decembro 1884, ilua romano *The Adventures of Huckleberry Finn* aparis en Unionita Rejio e Kanada, du monati ante ke ol aparis en Usa. Quale ilua romano *The Adventures of Tom Sawyer* (1876), la rakonto eventas en suda Usa, en fiktiva urbo St. Petersburg an la fluvio Mississippi, cirkume 40 yari ante la skribo di la romano. St. Petersburg fondesis sur Hannibal, Missouri, la hemo di Mark Twain dum ilua yuneso.

## Refero
Dolly Parton

**Dolly Rebecca Parton** (n. ye la 19ma di januaro 1946) esas Usana cinem-aktorino, kantistino, kansonifistino, kompozistino e muzikistino pri muzik-stili country, gospel e rock.

El recevis 2 premii ''Grammy'' pri maxim-bona kantisto, en 1999 ed en 2001. La muziko *9 to 5* (1980) anke recevis 2 premii *Grammy*.
Visoko

Visoko is a city in central Bosnia and Herzegovina with approximately 17,000 residents. It is located on the road between Zenica and Sarajevo. Visoko lies on the Bosna river, where the Fojnička river merges into it. It is administratively part of the Zenica-Doboj Canton of the Federation.

The Visoko area was once the center of the medieval Bosnian state. During the Ottoman period, Visoko city was founded by Ajas-beg. After Austro-Hungary's annexation of Bosnia, Visoko was given a new but still old style, which is reflected in the oriental style of Visoko that was common throughout the Ottoman rule. In first Yugoslavia Visoko didn't develop much, and in Second World War town itself wasn't especially damaged. Real expanding town would experience in era of communist Yugoslavia. Bosnian war didn't avoid Visoko, which stays in control of Army BiH all four years of war. Today Visoko is a town of rich culture and history, but its economy has lost much of the capacity which it had before the Bosnian war
Johnny Weissmüller

**Johnny Weissmüller**, naskinta **Peter Johann Weißmüller** (1904 til 1984) esis Usana Olimpiala natisto ed anke cinem-aktoro (l'unesma *[[Tarzan]]*).
Oswald de Andrade

**José Oswald de Andrade Souza** (1890 til 1954) esis importanta skriptisto e poeto de Braziliana Modernismo (kanibala movemento).
Agatha Christie

**Agatha Christie** (naskis **Agatha Mary Clarissa Miller**) esis Britaniana skriptistino, pri policala-romani.
Joan Baez

**Joan Chandos Báez** (pronunco: *jown-ba-ez*; n. ye la 9ma di januaro 1941) esas Usana kantisto e kompozisto di folk. El anke esas konocata pro elua politikal intereseso.

Joan divenis konocata pro elua kansoni kontre milito e por libereso e generala civila yuri. Tre konocata kansono da el esas 'With God On Our Side', del albumo *The times are a-changin* quan el kantis kun Bob Dylan.

Baez debutis en 1959 sur l'unesma Newport Folk Festival. En 1969 el pleis sur la famoza muzik-festo di Woodstock.
Simone de Beauvoir

**Simone Lucie-Ernestine-Marie-Bertrand de Beauvoir** (pron.: *simone-de-bovwar*; 1909 til 1986) esis Franciana skriptisto ed existencialista filozofo.

En 1945 elu fondis la jurnalo Les Temps Modernes kun Jean-Paul Sartre.

Elua libro "Le Deuxième Sexe" (*la duesma sexuo*) (1949) efektigis shoko. El konstatis ke 'on ne naskas kom muliero, on  mulierigesas'.
Norberto Bobbio

**Norberto Bobbio** (1909 til 2004) esis Italiana filozofo pri politiko e sociala cienci, e historiisto pri politikala pensado. Ilu skriptis reguloze por Italiana jurnalo *La Stampa*. Il esis sociala liberalisto, influita da Piero Gobetti, Carlo Rosselli, Guido Calogero ed Aldo Capitini. Il anke influesis da Hans Kelsen e Vilfredo Pareto.
Julio Cortázar

**Julio Cortázar**, naskinta **Jules Florencio Cortázar** (26ma di agosto 1914 til la 12ma di februaro 1984) esis notora intelektozo e skriptisto di Arjentinia.

### Verki
* *Presencia* (1938) 
* *Los reyes* (1949) 
* *El examen* (1950, publikigita 1985) 
* *Bestiario* (1951) 
* *Final de juego* (1956) 
* *Las armas secretas* (1959) 
* *Los premios* (1960) 
* *Historias de cronopios y de famas* (1962) 
* *Rayuela* (1963) 
* *Todos los fuegos el fuego* (1966) 
* *La vuelta al día en ochenta mundos* (1967) 
* *62, modelo para armar* (1968) 
* *Último round* (1969) 
* *Prosa del Observatorio* (1972) 
* *Libro de Manuel* (1973) 
* *Octaedro* (1974) 
* *Alguien anda por ahí* (1977) 
* *Territorios* (1978) 
* *Un tal Lucas* (1979) 
* *Queremos tanto a Glenda* (1980) 
* *Deshoras* (1982) 
* *Nicaragua tan violentamente dulce* (1983) 
* *Divertimento* (1986) 
* *Diario de Andrés Fava* (1995) 
* *Adiós Robinson* (1995) 
* *Cartas* (2000)

## Referi
Macaulay Culkin

**Macaulay Carson Culkin** (pron.: *mekoli-kalkin*; n. ye la 26ma di agosto 1980) esas Usana cinem-aktorulo. Dum la kolmo di lua kariero, ilu judikesis kom la maxim sucesoza infant-aktoro, pos Shirley Temple.

Ilu divenis famoza por la filmi *Home Alone* (1990) e *Home Alone 2: Lost in New York* (1992), en ke ilu interpretis *Kevin*, puerulo qua obliviesas sola en lua domo kande lua familio decidas voyajar en vakanci. La produktado di *Home Alone* kustabis 18 milion Usana dolari, e la gani de la filmo superiris U$ 476 milioni, grandege profitoza. Tamen, malgre la filmi *Uncle Buck*, *Home Alone*, *Home Alone 2: Lost in New York* e *My Girl* esabis sucesoza, lua filmi pos 1992 nur havis moderema suceso.

Culkin divenis amiko di Michael Jackson e partoprenis en la video* pri la muziko *Black or White*. Kande komencis l'akuzi kontre Michael Jackson pri pedofilio, Culkin parolis dum la proceso, e dicis ke ilu dormabis en la lito di Jackson multafoye, ma nulatempe Jackson molestis o tushis ilu kun sexual intenco. Culkin deklaris ke l'akuzi kontre Jackson esis "absolute ridikula".

## Filmi
* 1989 -- *Uncle Buck*
* 1990 -- *Home Alone* 
* 1990 -- *Jacob's Ladder*
* 1991 -- *My Girl*
* 1992 -- *Home Alone 2: Lost in New York*
* 1993 -- *The Good Son*
* 1994 -- *Richie Rich*
* 1994 -- *Getting Even with Dad*
* 1994 -- *The Pagemaster*
* 2003 -- *Party Monster*
* 2004 -- *Saved!*
* 2007 -- *Sex and Breakfast*
* 2011 -- *The Wrong Ferarri*
* 2015 -- *Adam Green's Aladdin*

## Referi
Steve Martin

**Steve Martin** (n. **Stephen Glenn Martin** ye la 14ma di agosto 1945) esas Usana cinem-aktoro di komedii.
Sinclair Lewis

**Harry Sinclair Lewis** (1885 til 1951) esis Usana skriptisto di libri e dramatisto qua recevis la Nobel-laureato pri literaturo en 1930.
Gabriela Mistral

**Gabriela Mistral** (naskis **Lucila de María del Perpetuo Socorro Godoy Alcayaga**) esis Chiliana poetino, profesorino e diplomacistino qua recevis la Nobel premio pri literaturo en 1945.

## extera ligili

* nobelprize.org
King City

**King City** povas signifikar:
*King City, Ontario, Kanada
*King City, Kalifornia, Usa
*King City, Missouri, Usa
*King City, Oregon, Usa
Geena Davis

**Geena Davis** (n. **Virginia Elizabeth Davis** ye la 21ma di januaro 1956) esas Usana cinem-aktorino. El ganis Oscar-premio pri maxim-bon aktorino, pro la filmo *The Accidental Tourist*.

### Filmi
* *Tootsie* - 1982
* *Fletch* - 1985
* *Transylvania 6-5000* - 1985
* *The Fly* - 1986
* *Beetlejuice* - 1988
* *Earth Girls Are Easy* - 1988
* *The Accidental Tourist* - 1988
* *Quick Change* - 1990
* *Thelma and Louise* - 1991
* *A League of Their Own* - 1992
* *Hero* - 1992
* *Princess Scargo and the Birthday Pumpkin* - 1993 (voco)
* *Angie* - 1994
* *Speechless* - 1994 (anke produktistino)
* *Cutthroat Island* - 1995
* *The Long Kiss Goodnight* - 1996 (anke produktistino)
* *Stuart Little* - 1999
* *Stuart Little 2* - 2002
* *Stuart Little 3 - Call of the Wild* - 2005
* *Accidents Happen* - 2009
* *In a World...* - 2013
* *When Marnie Was There* - 2014
* *Me Him Her* - 2016
* *Marjorie Prime* - 2017
* *Don't Talk to Irene* - 2017
Mark Knopfler

**Mark Freuder Knopfler** (n.1949) esas Britaniana muzikisto, kompozisto e kantisto de la rock-bando Dire Straits.
Charles Lindbergh

**Charles Augustus Lindbergh, Jr.** (1902 til 1976) esis Usana pioniro-pilotisto di aviacado. Il facis l'unesma direta flugo New York-Paris che l'aviono *Spirit of Saint Louis*.

Il genitis dek ed un filii de multa mulieri.

De frua yari il havis intereso pri aviacado, e komencis flugar en 1922, unesmafoye flugante sole en 1923. En 1927, de 20ma til 21ma di mayo, il flugis sole de Long Island, New York, a Paris en Francia, cirkume 5800 km distante. La senpauza flugo havis duro 33,5 hori. Ilua aeroplano, *Spirit of St Louis*, specale konstruktata por la voyajo, havis un stulo ed un mashino. Per ca esforco, Lindbergh ganis la Premio Orteig, ofrite depos 1919 por tala flugo.
Lewis Carroll

**Lewis Carroll** (naskis **Charles Lutwidge Dodgson** en 1832 til 1898) esis notora Angla skriptisto pri infantala literaturo. Lua maxim konocita libro esas *[[La aventuri di Alicia en Marvelia|L'aventuri di Alicia en Marvelia]]*.
Mahalia Jackson

**Mahalia Jackson** (1911 til 1972) esis Usana gospel-kantisto dum la 20ma yarcento. Elua kariero duris dum plu kam 40 yari, e dum ol el vendis cirkume 22 milion diski.
Kobo Abe

**Kobo Abe** (anke **Abe Kobo**, naskinta **Kimifusa Abe** ye la 7ma di marto 1924 til la 22ma di januaro 1993) esis importanta Japoniana skriptisto. Il esas maxim bone konocata pro ilua novelo *Suna no Onna* (砂の女, "muliero di areno"), publikigita en 1962, qua transformesis en premiizita cinematografuro.
Ho Chi Minh

**Ho Chi Minh** (anke **Nguyễn Tất Thành**, **Nguyễn Ái Quốc**, **Lý Thụy**, **Hồ Quang** ed altri, ma naskis **Nguyễn Sinh Cung**) esis revolucionero e chefo di Nord-Vietnam de 1946 til 1969.

Pos fino di la duesma mondomilito ilu simulis la dissolvo di lua komunista partiso pro semblar precipue nacionalista.

Il naskis en 1890; pos multa yari exter Vietnam, il retrovenis en 1941 por duktar movado por ne-dependo, ed en 1945 il establisis la komunista Demokratala Republiko di Vietnam. En 1975, ye la fino di la milito di Vietnam, la precipua urbo Saigon esis rinomizata Ho-Chi-Minh-urbo.
Bob Marley

**Robert Nesta Marley** (1945-1981) esis Jamaikana kantisto, muzikisto e kompozisto, judikata kom un ek la pioniri dil jenro *[[reggae]]*. Ilu kontributis por popularigar Jamaikana muziko en tota mondo.
Charles Dickens

**Charles John Huffam Dickens** (7ma di februaro 1812 til 9ma di junio 1870) esis Angla skriptisto e sociala kritikisto. Ilu kreis multa fiktiva personaji qui divenis mondale famoza, e judikesas kom un ek la maxim bona novelisti de Viktorian-epoko.

La domo ube ilu vivis de 1837 til 1839 en London nun esas la Muzeo Charles Dickens.

### Libri
* *The Pickwick Papers* (1836–1837)
* *[[Oliver Twist]]* (1837–1839)
* *Nicholas Nickleby* (1838–1839)
* *The Old Curiosity Shop* (1840–1841)
* *Barnaby Rudge* (1841)
* *Libri di Iesu nask-dio:

** *A Christmas Carol* (1843)
** *The Chimes* (1844)
** *The Cricket on the Hearth* (1845)
** *The Battle of Life* (1846)

* *Martin Chuzzlewit* (1843–1844)
* *Dombey and Son* (1846–1848)
* *David Copperfield* (1849–1850)
* *Bleak House* (1852–1853)
* *Hard Times* (1854)
* *Little Dorrit* (1855–1857)
* *A Tale of Two Cities* (1859)
* *Great Expectations* (1860–1861)
* *Our Mutual Friend* (1864–1865)
* *The Mystery of Edwin Drood (nekompleto)* (1870)

=== Altra libri ===
* *Sketches by Boz* (1836)
* *Master Humphrey's Clock* (1840–1841)
* *American Notes* (1842)
* *Pictures from Italy* (1844–1845)
* *The Life of Our Lord* (1846, publikigita en 1934)
* *A Child's History of England* (1851–1853)
* *The Uncommercial Traveller'' (1860)
Triana (Sevilla)

**Triana** esas urbeto en Sevilla, Hispania, konocita kom loko di origino di Flamenco danso. Ol jacas apud westala bordo di Guadalquivir fluvio.
Jean de La Fontaine

**Jean de La Fontaine** (1621 til 1695) esis Franciana skriptisto e poeto, ed anke membro di Francian Akademio (*Académie Française*).
Kevin Bacon

**Kevin Norwood Bacon** (n. ye la 8ma di julio 1958) esas Usana cinem-aktoro.

### Filmi
* 1978: *National Lampoon's Animal House*
* 1979: *Starting Over*
* 1979: *The Gift (TV)*
* 1980: *Friday the 13th*
* 1980: *Hero at Large*
* 1981: *Only When I Laugh*
* 1982: *Diner*
* 1982: *Forty Deuce*
* 1983: *Enormous Changes at the Last Minute*
* 1983: *The Demon Murder Case (TV)*
* 1984: *Footloose*
* 1984: *Mister Roberts (TV)*
* 1986: *Quicksilver*
* 1987: *White Water Summer*
* 1987: *Planes, Trains & Automobiles*
* 1988: *Lemon Sky (TV)*
* 1988: *She's Having a Baby*
* 1988: *Criminal Law*
* 1988: *End of the Line*
* 1989: *The Big Picture*
* 1990: *Tremors*
* 1990: *Flatliners*
* 1991: *He Said, She Said*
* 1991: *Pyrates*
* 1991: *Queens Logic*
* 1991: *JFK*
* 1991: *A Little Vicious*
* 1992: *A Few Good Men*
* 1994: *The Air Up There*
* 1994: *The River Wild*
* 1994: *New York Skyride*
* 1995: *Murder in the First*
* 1995: *Apollo 13*
* 1995: *Balto*
* 1996: *Sleepers*
* 1997: *Destination Anywhere (video)*
* 1997: *Picture Perfect*
* 1997: *Telling Lies in America*
* 1998: *Wild Things*
* 1998: *Elizabeth Jane*
* 1998: *Digging to China*
* 1999: *Stir of Echoes*
* 2000: *We Married Margo*
* 2000: *Hollow Man*
* 2000: *My Dog Skip*
* 2001: *Novocaine*
* 2001: *Code of Conduct*
* 2002: *Elvis Lives*
* 2002: *Trapped*
* 2003: *In the Cut*
* 2003: *Mystic River*
* 2004: *Cavedweller*
* 2004: *The Woodsman*
* 2005: *Beauty Shop*
* 2005: *The Dark*
* 2005: *Where the Truth Lies*
* 2007: *The Air I Breathe*
* 2008: *Frost/Nixon*
* 2009: *The Magic 7*
* 2009: *My One and Only*
* 2010: *Super*
* 2011: *Elephant White*
* 2011: *X-Men: First Class*
* 2011: *Crazy, Stupid, Love.*
* 2012: *Jayne Mansfield's Car*
* 2013: *R.I.P.D.*
* 2013: *Skum Rocks!*
* 2015: *Cop Car*
* 2015: *Black Mass*
* 2016: *The Darkness*
* 2016: *Patriots Day*
Harrison Ford

**Harrison Ford** (n.1942) esas Usana cinem-aktoro, famoza pro la personaji *Han Solo* (de la filmi *Star Wars*), ed *Indiana Jones* (de la filmi *Indiana Jones*).
Camille Pissarro

**Jacob Abraham Camille Jacob Pissarro** (1830 til 1903) esis Franciana piktisto, di stilo impresionista.

Filiulo di Abraham Gabriel Pissarro e Rachel Manzano-Pomié, il vivis en Virgin-Insuli Usana til evar 12 yari, e pose iris a Paris. Ilu studiis kun importanta piktisti, exemple Gustave Courbet e Jean-Baptiste-Camille Corot.

Pissarro judikesas kom la *patro di impresionismo*, ed esis profesoro di Paul Gauguin, Paul Cézanne e Mary Cassatt.
Rita Hayworth

**Rita Hayworth** (naskinta **Margarita Carmen Cansino** ye la 17ma di oktobro 1918 til la 14ma di mayo 1987) esis Usana cinem-aktorino.

Unesme latina dansistino note kun lua patro en Kalifornia el mariajis Edward C. Judson en 1938. Ilu modifikis el fizikale, note lua hararo e deprenis molari.
Frida Kahlo

**Magdalena Carmen Frida Kahlo y Calderón** (1907-1954) esis notora Mexikiana piktisto, mariajita kun la Mexikiana piktisto Diego Rivera.

## Vivo
Ye la 6ma di julio 1907 Magdalena Carmen Frida Kahlo naskis en Coyoacán, ula preurbo di Mexiko. Frida havis du plu olda fratini ed un plu yuna. Matilde, Adriana, Frida e Cristina edukesis en la “Blua Domo” en Coyoacán. Evante sis yari Frida maladeskis de poliomielito. Un jambo restis plu kurta kam l’altra, quon plu tarde el celis sub lua longa robi. Frida esis maxim inteligenta puerino. Pos la skolo el volis studiar medicino. Elu esis un dil unesma mulieri, qui darfis frequentar un di la maxim bona skoli di Mexikia. Antee la vizito di ca skolo esis permisita nur a viri.

Ma en la yaro 1925 Frida subisis grava fato-stroko: el havis grava trafik-acidento, dum qua lua spino ruptesis. Dum multa monati el mustis restar en lito. Dum ta tempo el komencis piktar por supresar la doloro e l'enoyo. Sur lua lito on pozis granda spegulo, tale ke el povis piktar su ipsa. Dum la tota vivo Frida mustis sufrar del efekti dil acidento. Sencese el operacesis – sen suceso.

Kande Frida risaneskabis tale, ke el itere povis vivar pasable normale, el konoceskis Diego Rivera, qua esis plu olda de duadek yari kam el. Il esis ja famoza piktisto. Frida montris sua unesma pikturi a lu. Il esis tre impresata da la yuna muliero e lua talento. Diego e Frida amoreskis l'una en l'altra ed en la yaro 1929 li mariajis su. Li tre deziris filio, ma Frida ne povis parturar filii. En la yaro 1930 la gespozi translojis aden Usa. Ibe Diego devis piktar granda murala pikturi. Tamen Frida nultempe sentis su hematre en Usa, ed el deziregis a sua patrio. Erste en la yaro 1933 li retro-vehis a Mexikia. Frida e Diego ofte disputis l’una kontre l’altra. Ye la fino di la yaro 1939 li divorcis. Tamen un yaro plu tarde li mariajis duesmafoye en San Francisco.En la yaro 1941 la patro di Frida mortis. Diego e Frieda trans-lojis aden elua nasko-domo: la “Blua Domo” en Coyoacán. Frida komencis docar ye ula art-skolo. Tamen pro lua mala stando sanesala pos kurta tempo el ne plus povas irar a la skolo. Pro to la dicipuli venis a lua hemo. Frida operacesis omno kalkulite sep-foye ye lua vertebrala kolono. Tamen lua stando ne pluboneskis. Preske sempre el mustis sidar en la rulanta stulo, ed esis ofte tro febla por piktar. Intertempe Frida esis konocata piktistino. 1953 eventis l’unesma expozo di lua pikturi en Mexiko. Quankam el esis grave malada, el transportigis su en lua lito al inauguro dil expozo. Dum la yaro 1954 Frida Kahlo maladeskis de ula grava pulmonito. El mortis ye la 13ma di julio. Multa centi de homi venis a lua sepulto. Lua domo, la “Blua Domo” en Coyoacán, esis 1958 apertita kom muzeo.
Jennifer López

**Jennifer Lynn López**, oficale: **Jennifer Lynn Affleck (López)** mariajit a Ben Affleck (n. ye la 24ma di julio 1969) esas Usana pop-kantisto, dansisto ed anke aktoro. El anke esas konocata per sua surnomo **J.Lo**.

## <small>Aferisto</small>
Sub la nomo **J.Lo Inc** (korporaciono) el komencis sua propra vesto-lineo ("stradala ravisivo") *J.Lo by Jennifer Lopez*, restaurerio *Madres* ('matri'), film-produkterio *Nuyorican Productures*, parfumi *Glow* (ardoro), *Still* (ankore), *Glow Miami*.
Walter Benjamin

**Walter Benjamin** (1892 til 1940) esis Germana filozofo marxista e kritikisto pri Literaturo. Ilua filozofio kombinas elementi de Germana idealismo, romantikismo, westala Marxismo e Juda mistikismo.
Vivien Leigh

**Vivien Leigh** (naskis **Vivian Mary Hartley** ye la 5ma di novembro 1913 til la 8ma di julio 1967) esis Britaniana teatr- e cinem-aktorino.
Albert Camus

**Albert Camus** (1913 til 1960) esis Franciana filozofo e skriptisto, qua recevis la Nobel-premio pri literaturo en 1957.

Lua precipua temo: Mustas refuzar omna legitimigo di violentado.

## Citajo

## Extera ligili
* Somero: Esayi da Albert Camus, tradukita ad Ido
* Fonds Albert Camus - Cité du livre d'Aix en Provence
* Société des Études Camusiennes
* The Albert Camus Society
Marilyn Manson

**Marilyn Manson** (n. **Brian Hugh Warner** ye la 5ma di januaro 1969) esas Usana rock-muzikisto, e chefo dil bando Marilyn Manson.
Indiana

**Indiana** esas Usana stato. Lu havas kom vicini Michigan norde, Ohio este, Kentucky sude, ed Illinois weste.

## Historio

L'unesma habitanti di la nuna Indiana esis paleoindijeni*, qui arivis en la regiono cirkume 8 mil yari aK, pos la defrosto di glacieri kande glacial epoko finis. Ca populi esis nomada, qua chasis granda animali, exemple mastodonti. Li kreis utensili ek osti. Dum tale nomizita "arkaik epoko", qua komencis inter 5000 aK e 4000 aK, lokala populi developis tekniki por koquar nutrivi, e developis nova utensili, exemple flechopinti e kulteli. Arkaika periodo finis cirkume 1500 yari aK. Pose, komencis tale nomizita "forestala periodo" (Angle: *Woodland period*), kande lokala populi developis ceramiko ed expansis la kultivo di planti. Un ek ta populi, nomizita Adena, developis eleganta rituali por sepultado, e konstruktis tumuli sub tero-monti. Tale nomizita Hopewell, qua existis de cirkume yaro 100 til 500, developis kultivi di maizo e kukombro.

L'unesma Europano en la regiono, Franca explorero René-Robert Cavelier arivis en 1679. En 1763, Francia perdis la regiono por Unionita Rejio.

Indiana divenis la 19ma Usana stato en 1816.

## Geografio

## Ekonomio
Indiana havas diversa ekonomio, e la total interna produkturo dil stato esis 404,3 miliardi en 2023. En 2017, la laboro-povo dil stato esis 3,4 milion personi, e la chomeso esis nur 3,4%. Granda parto di la revenuo originas de industrio, precipue vehili e lua kompozanti, farmaciala produkturi, industriala mashinaro, optikala e medikala equipuri, ed elektrala mashinaro.

## Demografio
La maxim granda urbo esas Indianapolis. Altra importanta urbi esas Fort Wayne, Evansville e South Bend.

## Referi
Ohio

**Ohio** esas Usana stato. Lu havas kom vicini Michigan e Lago Erie norde, Pensilvania este, Westal Virginia e Kentucky sude, ed Indiana weste. An l'altra rivo dil Lago Erie jacas Kanadana provinco Ontario.

## Historio
Arkeologiala restaji montras ke la nuna Ohio habitabas de cirkume 13 mil yari aK, komence da nomada populi. Ca nomadi desaparis cirkume 1000 yari aK. De cirkume 1000 aK til 800 aK, aparis tale nomizita "kulturo Adena", qua establisis mi-permananta vilaji e domestikigis kelka planti, exemple sunofloro e posible maizo anke. Cirkume 100 aK, le Adena evolucionis, e divenis tale nomizita "kulturo Hopewell".

L'unesma Europani qui arivis en Ohio esis Franci. Til 1763 ol esis parto ti Nova Francia ed, en ta yaro, ol divenis Britaniana teritorio. Pos la nedependantesko di Usa, en 1783 Usani komencis kontrolar la teritorio.

Ohio divenis l'unesma nord-westala teritorio qua divenis stato - la 17ma stato Usana - ye la 1ma di marto 1803. Pos la kompro di Louisiana eventita en 1803, l'ekonomio dil stato komencis kreskar, nam lua produkturi komencis transportesar per fluvio Mississippi e lua enfluanti. En 1812, eventis la milito di 1812, ed Ohio esis ceneyo por un ek la maxim importanta e famoza batalio di la milito, la batalio di Lago Erie, ye la 10ma di septembro 1813. Dum ca batalio, non navi Usana konfrontis 6 navi Britaniana, ed Usani vinkis. En 1835 preske eventis milito inter Michigan ed Ohio, pro disputo di streta porciono di teritorio an la nord-westo di Ohio.

La komerco inter Ohio e New Orleans duris kreskar, e vaporobateli remplasis anciena seglobateli. L'unesma vaporobatelo qua navigis Mississippi esis *New Orleans*, en 1811. Depos 1830 komencis la konstrukto di ferovoyi, e la plubonigo di transporto-moyeni stimulis unesme la kresko agrokultivo ed edukado di bestii, e pose la kesko di industrio. En 1841, William Henry Harrison divenis l'unesma civitano di Ohio qua asumis la prezitanteso di Usa.

## Geografio

La klimato dil stato esas kontinentala humida. Someri esas varma e pluvoza, e vintri esas koldeta o kolda. Poka vortiga ventegi ed anke poka tempesti di nivo atingas la stato.

La maxim alta monto dil stato esas *Campbell Hill*, kun 472 metri di altitudo.

## Ekonomio
Ohio havas la 10ma maxim extensa reto di chosei de Usa, e distas admaxime 1-dia voyajo de 70% ek la precipua industriizita zoni di Usa, ube rezidas 50% de la habitantaro di la lando. Segun inquesto de 2010, ol judikesis kom la 2ma maxim bona stato Usana por komercala e servadala aferi. En februaro 2018, la chomeso en la stato atingis nur 4,5% de la laboro-povo.

Industrio e financal aferi reprezentas 13,8% de la TNP dil stato.

## Referi
Mick Jagger

**Michael Philip "Mick" Jagger** (n. ye la 26ma di julio 1943) esas notora Britaniana rock-kantisto, chefo dil bando *[[The Rolling Stones]]*.
Aldous Huxley

**Aldous Huxley** 26 di julio 1894 til 22 di novembro 1963) esis Britanian skriptisto e poeto, famoza pro lua libro "Admirinda nova mondo" (*Brave New World*).
Illinois

**Illinois** esas Usana stato. Lu havas kom vicini Wisconsin norde, Indiana este, Kentucky sude, e Missouri ed Iowa weste. Segun statistiki de 2024, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km².

### Historio
L'unesma Europani qui arivis en la nuna Illinois esis Franca misionisti Jacques Marquette e Louis Jolliet, qui recevis de lora guvernisto di Nova-Francia la tasko pri explorar la regiono e mapigar la rivi di fluvio Mississippi. Li departis de Québec en 1673 ed arivis en la nuna Illinois en 1675.

### Geografio
Preske 66% de lua habitantaro habitas en la nord-esto dil stato, nome en la metropolala areo di Chicago.

La maxim alta punto dil stato havas 377 metri di altitudo.

### Ekonomio
La precipua agrokultivala produkturi esas maizo, soyo, porki, bovi, produkti di laktiferii, e frumento. Illinois esas la precipua produktero di soyo en Usa kun rekolto di 14 milioni tuni en 2004. Ol esas la duesma maxim granda produktero di maizo en Usa.

### Referi