open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Predikatala logiko

**Predikatala logiko** esas kolekto di formala sistemi o simple logikala sistemo uzata en matematiko, filozofio, linguistiko e informatiko.
Frazo (matematikala logiko)

**Frazo** en matematikala logiko esas formulo de predikatala logiko kun Boole-valori (0 e 1), bone formita, sen libera variebluri. La frazo povas konsideresar kom expreso di propoziciono, ulo, quo mustas esar verajo o falsajo.
Logikala valoro

**Logikala valoro** esas bazala traito di logikala frazo, qua deskriptas olua relato a fakti. En klasikala logiko la frazo povas havar nur un ek du valori: 1 por verajo e 0 por falsajo.
Falsajo (logiko)

**Falsajo** esas un ek du valori logikala (la duesma es verajo). La falsajo es ne konciliebleso di logikala frazo kun to, adquo ol relatas.
Logikala disjunciono

**Logikala disjunciono** o **OR** esas logikala frazo en formo: *p* o *q* (skribita per * p ∨ q*), ube *p* e *q* es frazi. Ol esas alternativo – la frazo kom rezulto es verajo se minim un ek frazi kompozala (*p*, *q*) es verajo. 

ube: 1 – frazo verala; 0 – frazo falsala
Logikala konjunciono

**Logikala konjunciono** o **AND** esas logikala frazo en formo: *p* e *q* (skribita per *p ∧ q*), ube *p* e *q* es frazi. La frazo kom rezulto es verajo se amba frazi kompozala (*p*, *q*) esas veraji. 

ube: 1 – frazo verala; 0 – frazo falsala
Goldy

**Mhisani Miller**, plu bone konocata per sua estradala nomo **Goldy** (pron.: *goldi*; n. Alameda, Kalifornia, la 5ma di julio 1969) esas Usana rap-kantisto de la bando *The Dangerous Crew*. Il publikigis sua unesma albumo, *Call It Like I See* (nomizez quale me vidas ol) sub sua propra nomo Mhisani.
Elektromekanikala komputero

**Elektromekanikala komputero** esas komputero di nul-generaciono, enqua existis nula elementi elektronikala quale elektron-lampi e transistori. Olua posibleso esis ye la nivelo di simpla kalkulilo.
Logikala pordo

**Logikala pordo** esas elemento konstruktala di mashini e mekanismi (nuntempe integrigita cirkuito) realigata funciono, quan paramteri quale ol mem povas havar nur du valori: 0 od 1 (algebro di Boole).

Sorti dil pordi es: NOT, AND, NAND, OR, NOR, XOR, XNOR, tristando.

## Tabela wartości
Logikala nego

**Logikala nego** o **NOT** esas operaco, qua chanjas propoziciono *P* ad altra propoziciono *ne P* (skribita inter altri kom ¬P o ∼P). 

:
Distint elemento

**Distint elemento** esas nomo por elementi elektronikala quale transistori, resistori, diodi, kondensatori ed altra.


Arkivo:Resistors-photo.JPG|resistori
Arkivo:Diode-photo.JPG|diodi
Arkivo:Transistors-three types.jpg|transistori
Elektronikala cirkuito

**Elektronikala cirkuito** esas kolekto di elementi elektronikala distinta od integrigita juntita por realigar specifika funciono.
Dijitala cirkuito

**Digitala cirkuito** esas cirkuito operanta ye valori distinta. Ol bazas ye logikala pordi dividante a cirkuiti pri logiko kombinala e sequesala. Komence la digitala cirkuiti realigesis kom (elektro)mekanikala, e nuntempe kom cirkuiti elektronikala. Granda digitala cirkuiti kreesas en formo integrigita cirkuiti.
Kombinala cirkuito

**Kombinala cirkuito** esas sorto di dijitala cirkuiti enqua stando di ekiri dependas nur de stando di eniri.
Sequesala cirkuito

**Sequesala cirkuito** esas sorto di dijitala cirkuiti enqua stando di ekiri dependas ne nur de stando di eniri, ma anke de stando antea konseravata en kolekto di registri (memoraji).
Funciono di Boole

**Funciono di Boole** esas irgequala projekturo f\colon X \to Y, ube B = \{0,1\},\ X es subkolekto B^n, e Y es subkolekto B^m.

Se la funciono es specifikita por omna elemento di kolekto B^n (do X = B^n), do on nomas ol kom kompleta. Analoge, se X es apta subkolekto B^n,, do la funciono nomesas ne-kompleta o ne plene kompleta.

Nombro di omna n-argumentala funcioni kompleta es egala: 2^{2^n}.

*Funciono di Boole* es matematikala modelo di kombinala cirkuito.
Cirkuito eniro-ekiro

**Cirkuito eniro-ekiro** (Angle *input-output circuit, I/O circuit*) esas cirkuito komunikala, qua mediacas pri kambiar informi inter hardwaro/softwaro (eniro) e altra extera ili o homo (ekiro).
Alfiah Rahdini

**Alfiah Rahdini** (pron.: *alfia-radini*; n. Bandung, la 13ma di februaro 1990) esas Indoneziana skultisto. Rahdini studiis en l*'Institut Teknologi Bandung* (teknologial instituto di Bandung), fakultato di Arto e Fasono (2008).

La verki di Rahdini diskutigas la stereotipi, ma anke la poziciono dil islamana muliero en hodial Indonezia. Konocata verki da Rahdini esas "Sailor Moonah" (maristo Moonah) e "Sri Naura Paramita".
Mangmoel

**Mulyana**, artisto-nomo **Mangmoel** (n. Bandung, 1984) esas Indoneziana kroch-artisto e fil-artisto. Diplomo de la Departmento di Delikat Arti e Mestiereso (2012, Universitas Pendidikan Indonesia, UPI). Habitas Yogyakarta. Precipua temo di la verkaro esas la subaqual ekologiala sistemo.
FX Harsono

**Fransiskus Xaverius Harsono**, nasko-nomo **Oh Hong Boen** esas konocata kom **FX Harsono** (n. Blitar, est-Java, la 22ma di marto 1949) esas Indoneziana video-artisto.
Propozicionala formulo

**Propozicionala formulo** esas linguala expresuro kontenanta quantifikanti, qui rezulte matematikala operaci divenas frazi.
Frazifo

**Frazifo**, **logikala operacanto** o **kunjuntanto** esas expresuro, qua kune kun altra expresuri (nomata *argumenti di frazilo*) kreas frazo o propozicionala formuli.

La frazifi de nomo-argumenti es predikati, e de frazo-argumenti – kunjuntanti, ma en matematikala logiko termino *frazifo* uzesas kom sinonimo di *kunjuntanto*.
Quantifikanto (logiko)

**Quantifikanto** esas termino en logiko e matematikala logiko por signifikar frazi: *por omna...*, *on existas tala...* e simila, e ank por signifikar simboli di tala frazi relatanta a variebli en formuli.

Quantifikanti esas bazala elemento en developo di predikatala logiko e havas grava rolo en formuligado di matematikala teoremi e defini.
Konjunciono (astronomio)

**Konjunciono** esas situeso di du astri relate triesma, kande rekto, departanta de la centro di olca, pasas tra la centro di la du altri.
Konjunciono (homonimo)

**Konjunciono**:
* konjunciono – en astronomio: situeso di du astri relate triesma
* konjunciono – en gramatiko: vortospeco qua juntas du proporcioni
* konjunciono – en logiko: logikala frazo, qua verajo se amba frazi kompozala es veraji
Kontrevalenco

**Kontrevalenco**, **exkluziva disjunciono** o **XOR** esas logikala frazifo (du-argumentala funciono di Boole).

En matematikala logiko skribata maxim ofte kom \oplus. Kontrevalenco di frazi p \oplus q es verajo, kande nur un ek frazi *p*,*q* es verajo.

Ol es equivalo dil expresuro: *o(d) … o(d)* o *sive … sive*.

ube: 1 – frazo verala; 0 – frazo falsala
Interseko (ensemblo-teorio)

**Interseko** esas ensemblo kontenanta nur elementi, qui apartenas samatempe ad amba/omna selektita ensembli.
Ensembli desjuntanta

**Ensembli desjuntanta** esas du ensembli kontenanta nul elemento komuna, do intersekala parto es vakua.
Matrico (matematiko)

**Matrico** en matematiko esas kolekto di nombri, simboli od expresuri skribita en formo di rektangula tabelo.

Exemple:
\begin{bmatrix}1 & 9 & -13 \\20 & 5 & -6 \end{bmatrix}
Relato (psikologio)

**Relato** o **interpersonala relato** en psikologio esas maniero di expresar emoci e atitudi inter du o plu personi.
Komparo

**Komparo** esas ago pri evaluar du o plu kozi per specifikar grava komparebla traiti di omna de li, e pose decidar, qui ca traiti es simila, e qui ne.
Matrico (homonimo)

**Matrico** es inter altri:
* matrico – en matematiko: kolekto di matematikala objekti en formo di rektangula tabelo
* matrico – en metalurgio: mulduro qua produktas reliefajo per perkuto
* Matrico – titulo di Usana film-trilogio cienco-fiktiva de 1999
Topologiala spaco

**Topologiala spaco** en topologio esas ensemblo X kun expozita familio \tau di subensembli di ca ensemblo havant apta traiti (axiomi topologiala).
Ensemblo-partigo

**Ensemblo-partigo** esas omna familio di ensembli \{A_t\colon t \in T\} di subensembli di konkreta ensemblo A konkordebla kun tri kondicioni:
* es ne vakua,
*: \forall_{t \in T} A_t \neq \varnothing;
* es kom paro desjuntanta,
*: A_i \neq A_j \implies A_i \cap A_j = \varnothing;
* unionas su kun specifika ensemblo,
*: A = \bigcup_{t \in T} A_t.
Matematikal objekto

**Matematikala objekto** esas objekto abstrakta, adqua okupas matematiko, inter altri: nombri, funcioni, permuti, partigi, matrici, relati, spaci (ank topologiala).
Operaco binara

**Operaco binara** o **operaco duargumentala** esas algebral operaco kun arito 2, do funciono adjuntanta a du elementi di specifika ensemblo altra elemento di la sama ensemblo: X \times X \to X.
Algebral operaco

**Algebral operaco** esas asignado di un elemento (nomata *rezulto*) ad unu o plu elementi (nomata argumenti).

Argumenti e rezulti di operaci povas esar ula objekti matematikala.
Frazo (linguistiko)

**Frazo** en linguistiko esas termino signifikanta artikuluro uzata por komunikar di ula informo. Konstruajo dil frazo bazas ye relati inter vorti.
Relato-simbolo

**Relato-simbolo** en logiko esas generaligo-termino pri variebli di propozicionala logiko en predikatala logiko.

Omna relato-simbolo povas havar nul o plu ariti e esas atomala formulo.
Propozicionala varieblo

**Propozicionala varieblo** en matematikala logiko esas senargumentala simbolo en propozicionala logiko. Al variebli, dum valorigo, asignesas un ek logikala valori: verajo o falsajo.

La varieblo es specala sorto di relato-simbolo por nula nombro di parametri, e samatempe omna ek li es logikala frazo.
HTS

**Hayat Ta-rir ash-Sham** od **al-Sham** (**HTS**) (en l'Arabiana: هيئة تحرير الشام) od en Ido: *Komitato por Liberigo di la Levanto* esas  islamana ligo de diversa milici qui kombatis la Sirian armeo di diktatoro Bashar al-Asad en Siria. HTS en plura landi konsideresas teror-organizuro, kom sucedanto di al-Nusra (ligit ad al-Kaida). HTS fondesis en 2017 en Astana. Segun experti HTS esas moderata e developis su a protostato.

La 8ma di oktobro 2024 rebeli di HTS duktata da olua chefo Abu Muhamad al-Julani sucesis okupar Damaskus e faligar la rejimo di Bashar al-Asad.
Propozicionala logiko

**Propozicionala logiko** es parto di matematikala logiko pri explorar relati inter variebli o formuli propozicionala, kreita per frazala kunjunti de frazi logikala o min simpla propozicionala formuli.
Logikala formulo

**Logikala formulo** esas termino di lasata expresuro en multa sistemi logikala sistemi, inter altri en predikatala e propozicionala logiko.
Klauzo (logiko)

**Klauzo** en matematikala logiko esas kolekto di logikala formuli. La klauzo esas verajo nur, kande logikala disjunciono di olua formuli es verajo. Vakua klauzo esas sempre falsajo.
Klauzo (yuro)

Klauzo (yurocienco)

**Klauzo** en civila yuro esas partikulara dispozeso esanta parto di kontrato, di lego, di testamento.
Klauzo (homonimo)

**Klauzo** es inter altri:
* klauzo – en matematikala logiko: kolekto di logikala formuli
* klauzo – en civila yurocienco: partikulara dispozeso esanta parto di kontrato, di lego, di testamento
Propoziciono (homonimo)

**Propoziciono** es inter altri:
* propoziciono – en gramatiko: asembluro ek objekto, verbo ed atributo
* propoziciono – en logiko: ofro qua povas esar verajo o falsajo
Prediko

**Prediko** o **sermono** es sorto di uzebla literaturo, parolo pronuncata da Kristana sacerdoto skope edukar religiala kontenajo.
Argumento (informatiko)

**Argumento** en informatiko esas elemento di sintaxo en specifika programifo-linguo, qua rezulte advokar subprogramo, divenis asociar kun specifika parametro di subprogramo.
Kapolineo

**Kapolineo** en informatiko esas termino referanta a suplementa datumi situita komence di bloko di datumi esanta konservita o transmisita.
Parametro (informatiko)

**Parametro** en informatiko esas elemento di sintaxo en specifika programifo-linguo posibliganta komuniko inter advokita subprogramo e programo advokanta ol. Parametri signifikesas kune kun deklaro di specifika subprogramo (en olua kapolineo).

## Exempli dil uzado

; Pascal:

```pascal
function Sum(a, b : integer):integer;
begin
  Sum:=a+b
end;
```


; C:

```c
int Sum(a, b)
  int a,b;
{
  return a+b;
}
```
Parametro (homonimo)

**Parametro** es inter altri:
* parametro – en informatiko: elemento di sintaxo en specifika programifo-linguo
* parametro – en matematiko: elemento di informo ad konsiderar per decidar od efektigar kalkulo
Lexemo (informatiko)

**Lexemo** o **lexikal unajo** en informatiko esas definita en sintaxo di specifika programifo-linguo kolekto di signi de selektita alfabeto di specifika komputerala sistemo, reprezentanta sola elemento di vortaro.
Lexemo (homonimo)

**Lexemo**:
* lexemo – en informatiko: kolekto di signi de selektita alfabeto di specifika komputerala sistemo
* lexemo – en linguistiko: omna flexionala (deklinala o konjugala) formi ensemble
Lexemilo

**Lexemilo** en informatiko esas komputerala programo por lexikal analizo di datumi enirala (lexemi), maxim-multe-kaze kom unesma parto di ula plu granda proceso, exemple kompilado.
Lexikal analizo

**Lexikal analizo** en informatiko esas proceso di dividado di fontokodexo a unaji lexikala (nomata lexemi) kontenanta un o plu signi, qua kune havas ula signifiko. Por ca skopo uzesas lexemilo, maxim-multe-kaze aganta kune kun sintax-analizilo.
Identifikilo (programifo-linguo)

**Identifikilo** en informatiko esas bazala lexemo di specifika programifo-linguo kreita segun sintaxo di specifika linguo, uzata por identifikar e devokar su a specifika elemento di fontokodexo.
Identifikilo

**Identifikilo** signifikas linguale nedependanta sequo di signi posibliganta identifikar, per maniero ne ambigua, to, kunquo es asociita.
Identifikilo (homonimo)

**Identifikilo**:
* **[[identifikilo]]** – linguale nedependanta sequo di signi posibliganta identifikar, per maniero ne ambigua, to, kunquo es asociita
* identifikilo – en informatiko: bazala lexemo di specifika programifo-linguo kreita segun olua sintaxo
Teorio di programifo-lingui

**Teorio di programifo-lingui** esas domeno di informatiko pri analizar, karakterizar, klasifikar, projetar e realigar programifo-lingui.
Semantiko (informatiko)

**Semantiko** en teorio di programifo-lingui esas matematikala studio pri signifiko di programifo-lingui.
Semantiko (psikologio)

Semantiko (psikologio)

**Semantiko** en psikologio esas studio pri quale signifiko konservesis en homala memoro.
Semantiko (homonimo)

**Semantiko**:
* **[[semantiko]]** – studio di la senco di la vorti e di lia varii
* semantiko – en informatiko: matematikala studio pri signifiko di programifo-lingui
* semantiko – en psikologio: studio pri quale signifiko konservesis en homala memoro
Quantesal explorado

**Quantesal explorado** esas cienc-metodaro, enqui on determinas parametri nombrala karakterizata fenomeno o objekto explorata.
Bon-formiziteso

**Bon-formiziteso** en linguistiko esas qualeso di propoziciono, vorto od altra linguistikal elemento, qua konformigas ad gramatiko dil linguo, quan ol es parto.
Teorial informatiko

**Teorial informatiko** esas domeno de exakta e naturala uzanta matematiko por explorar pri karaktero e teorio di komputado, automati e informi, e ank por krear algoritmi expresata en programifo-lingui e en strukturi di datumi.
Formala linguo

**Formala linguo** es linguo, qua kontenas vorti, di qui literi es preninta del alfabeto e es bon-formizita konforme ad specifika regularo nomata formala gramatiko.
Formala gramatiko

**Formala gramatiko** es termino deskriptita qui signokateni de alfabeto di formala linguo es valida konforme ad linguo-sintaxo.
Deklaro (informatiko)

**Deklaro** en informatiko esas bazala konstruajo programala en specifika programifo-linguo uzata asociar kun specifika identifikilo di olua signifiko e atributi.
Atributo (informatiko)

**Atributo** en informatiko esas elemento di sintaxo en specifika programifo-linguo, qua signifikigas konkreta traito di selektita objekto.
Antonio González y González

**Antonio González y González, 1ma markezo de Valdeterrazo**, politikisto, diplomacisto ed advokato n. ye la 5ma di januaro 1792 til la 30ma di novembro 1876, esis dufoye chefministro di Hispania de la 28ma di julio 1840 til la 12ma di agosto 1840.
Denaskuli

Ne konfuzez kun denaska idisti.

Denaskuli esas oni, quin parolas Esperanto kom bebeo ed ankore parolas Esperanto pose.
Diserturo

**Diserturo** o **diplom-dokumento** esas literala o filozofiala exerco skriptala kom kondiciono por finigar ulagradala skolo o prenar sequanta titulo ciencala.
Rezonado

**Rezonado** esas proceso pensala, enqua on konsideras determita konvinko o frazo per altra konvinko o frazo agnoskita ja plu frue kom verajo.

Bazala sorti dil rezonado esas: infero, verifiko, pruvado e explikado.
Infero

**Infero** esas un ek maxim bazala sorti di rezonado – apud  verifiko, pruvado ed explikado. La termino signifikas: baze agnoskita plu frue frazi o propozicioni advenar a agnoskar nova (til nun ne konocata) frazo o propoziciono, o plufortigar certeso, kunqua on agnoskas nova frazo o propoziciono.
Regulo di infero

**Regulo di infero** o **deduktala regulo** esas, apta por determinita deduktala sistemo, regulo lasanta agnoskar frazi baze de kateno di frazi pri determinita strukturo ja antee agnoskita. Ol es strukturala regulo di deduktala infero.
Stilo (linguistiko)

**Stilo** en linguistiko esas maniero di formacar texti (selektar ed organizar linguo-moyeni) depende de diversa selekto-faktori (amba individuala e superindividuala).
Retorikala questiono

**Retorikala questiono** esas figuro stilala e retorikala; questiono ne por respondo, ma por pensigar pri determinita temo.
Harvey Milk

**Harvey Milk** (n. Woodmere (New York), la 22ma di mayo 1930 - m. San Francisko, la 27ma di novembro 1978) esis un del unesma kandide homeosexual urbo-guverneri en Usa. En 1977 il elektesis kom membro di la "San Francisco Board of Supervisors", la konsilistaro di San Francisko. Politikale il esis kunfederito di pastoro Jim Jones (pose konocata pro l'amasala (su)ocido en Guyana).

Harvey Milk pafesis a morto, kun urbestro George Moscone, da la demisioninta komono-konsilisto Dan White qua havis homeosexual-odial opinioni.
Meta Platforms

**Meta Platforms** o simple **Meta** (en 2004-2021 Facebook) esas Usana firmo qua esas proprietanto di, inter-altre, interretala pagini, aplikaji di Facebook, Instagram, Wacapo e Threads. La firmo fondesis da Mark Zuckerberg e kunstudenti di la Harvard Kolegio e samchambrani Eduardo Saverin, Andrew McCollum, Dustin Moskovitz e Chris Hughes.

Ye la 28ma di oktobro 2021 Facebook rinomizesis Meta Platforms.

## <small>Procesi</small>
* La 24ma di marto Meta kondamnesis a pagar 375 milion dolari pos proceso kontre Meta, pro endanjerigar minori en Nova Mexikia (Usa).
* La 25ma di marto 2026 simila proceso en Kalifornia kondamnis l'aplikaji Instagram e YouTube (Google) a pagar amendo de 3 milion dolari pro konsakrigar e depresigar yuno.

## <small>Referi</small>
Adjuvanto

Adjuvanto (Ide: «Helpanto») esas internacionala auxiliara linguo kreita da Louis de Beaufront. ol konocesas kom pre-Ido de Esperantisti.

Dum le Mondomiliti la dokumenti pri to esis tote destruktita.

## Specimeni
Existas nur du specimeni dil Adjuvanto.
Literaturala verko

**Literaturala verko** esas texto vortala forme skriptita, formacanta per linguala moyeni artala, havanta posebleso di respondar ad estetikala bezoni di lektisto.
Paraleleso (gramatiko)

**Paraleleso** en linguistiko esas balanco en un o plu nombro di simila frazi o propozicioni, qui havas la sama gramatikala strukturo. Ol plibonigas lektebleso e procedebleso di texti.
Paraleleso (retoriko)

**Paraleleso** en linguistiko esas retorikala figuro; kontenajal (sinifikal) identeso o simileso, o kompozala di kelk analogesala segmenti di literaturala verko.
Konocado

**Konocado** esas kolekto dil agi skope krear e determinar konkreta strukturo konocala per sistemo konocala (mento). Ol es samatempe bazo por traktar informi.
Psikala stando

**Psikala stando** esas elemento di psikala procedo, kontenanta i.a: stando emocala (afekto, humoro), konocado, identeso, su-percepto e konduto. La stando havas karaktero plu momentala, kontre mentala saneso.
Koncio

**Koncio** en filozofio esas bazala e fundamentala psikala stando, enqua unajo es koncianta interna fenomeni quale propra pensala procedi e fenomeni de environmento extera, e povar reaktar pri li.
Filozofio di mento

**Filozofio di mento** en filozofio esas domeno pri explorar mento, mentala fenomeni, mento-funcioni, propraji mentala, koncio e lia relati a korpo, e precipue cerebro.
Paraleleso (filozofio)

**Paraleleso** en filozofio di mento esas teorio, segunqua mentala e korpala febomeni es perfekte koordinita sen irga kauzesi inter li.
Dijitala traktado di signali

**Dijitala traktado di signali** esas domeno di cienco e tekniko pri dijitala signali e metodi di procedar li.
Dijitala elektroniko

**Dijitala elektroniko** esas domeno di elektroniko okupanta ye dijitala cirkuiti, signali e traktado di signali.
Paralela komputado

**Paralela komputado** en informatiko esas proprajo di arkitekturi di dijitala elektroniko, qua lasas traktar informi samatempe, e proprajo di algoritmi por tala procedi.
Maarten 't Hart

**Maarten 't Hart** (pron.: *marten-et-hart*; n. Maassluis, la 25ma di novembro 1944) esas Nederlandan etologo e skriptisto.

La libri da Maarten 't Hart havas (repugneso de) religio, ilua yunevo, biologio e klasika muziko kom temo. La 10ma di decembro 2024 Maarten "t Hart ganis la premio P.C. Hooft por ilua verkaro. Ilua libri tradukesis en diversa lingui e havas granda vendo-quantesi.
Duim-lineo

**Duim-lineo** esas geometriala figuro, qua kontenas punti di lineo jacanta ye unu latero di punto di la lineo.
Lineosegmento

**Lineosegmento**, **lineala segmento** o **rektosegmento** esas parto di lineo inter du punti apartenanta al ol.
Matematikala fiziko

**Matematikala fiziko** esas termino, qua referas a developo matematikala metodi por solvar problemi en fiziko.
Materio (fiziko)

**Materio** esas omna objekto konsistanta ek elementala fermioni. Bozoni (kun, inter lia, fotono), qui transportas la quar fundamentala forci, ne judikesas kom materio, mem se ol posedas energio e maso.

Materio esas fizikala konceptajo qua oposas su pri energio.

Materio povas existar en multa standi, segun la specifika pezo e l'energio di sua partikuli, od anke segun sua preso e sua temperaturo.

La precipua standi konocata essas Bose-Einstein kondenso, superfluido, liquido, fluido, gaso, solido e plasmo. Kande la kondicioni chanjas, la materio povas pasar di ula stando a l'altru. Ta fenomeno nomizesas fazo-transiteso e studiesas da termodinamiko.

En tre mikra quanti, li povas prizentar propraji qui es tote diferanta di to ke on konocas en nia skalo.
Spiritaleso

**Spiritaleso** esas termino qua relatas a religio, filozofio e psikologio e signifikas substanco nekorpala (kontraste kun materio, substanco korpala) a qua uli imputas la pensofakultato.
Materio (homonimo)

**Materio** esas to quo esas l'objekto di agado o facado da la homo.
* materio – en filozofio: substanco korpala
* materio – en fiziko: substanco ek qua kozo konsistas
Korpo (fiziko)

**Korpo** esas termino en fiziko ed altra domeni ciencala signifikanta ensemblo di partikuli kun nula maso nevarianta, traktata kom toto.
Paraleleso (geometrio)

**Paraleleso** en geometrio esas relato inter objekti geometriala quale lineo, duim-lineo, lineosegmento e plano.

Por linei sur plano e plani paraleleso relatas a desjunteso e ne-intersekeso.
Interseko (homonimo)

**Interseko** esas:
* interseko – en ensemblo-teorio: ensemblo kontenanta nur elementi apartenant ad omna selektita ensembli
* interseko – en geometrio: i.a. punto o punti komuna a du o plura linei
Referosistemo

**Referosistemo** en fiziko esas punto o ensemblo di punti en spaco segunqua on determinas situeso o chanjo di situeso (movo) di ula korpo.
Nevarianta maso

**Nevarianta maso** esas fizikala quanteso en fiziko relativesala, qua deskriptas korpo o ensemblo di fizikala objekti nedependanta de referosistemo.
Fizikala chanjo

**Fizikala chanjo** esas procedo enqua on povas extraktar adminime du diversanta standi di materio. Ol chanjas fizikala propraji dil objekto od objekt-stando.
Fizikala fenomeno

**Fizikala fenomeno** esas fizikala chanjo rezulte quan chanjas fizikala propraji di korpo od objekto fizikala.
Fizikala quanteso

**Fizikala quanteso** esas fizikala proprajo di korpo o fizikala fenomeno, quan on povas konsiderar quantale, do mezurar minime teoriale.
Substanco (homonimo)

**Substanco**:
* substanco – en filozofio: permanenta realajo qua servas kom bazo por chanjala propraji
* substanco – en fiziko: materio kontenanta objekti e havanta ne nulala nevarianta maso
* substanco – en kemio: substanco homogena havanta konstanta kompozajo
Spaco (geografio)

**Spaco** en geografio esas termino reprezentanta surfaco di Tero en olua fizikala e naturala diverseso.
Spaco (homonimo)

**Spaco**:
* spaco – en antropologio: termino pri relato individuo-komuneso
* spaco – en filozofio: toto di relati inter irga objekti o ensemblo di objekti
* spaco – en fiziko: to quo cirkondas ni e enquo eventas omna fenomeni fizikala
* spaco – en geografio: termino reprezentanta surfaco di Tero
* spaco – en matematiko: finita o infinita extenso, qua povas esar en un, du o tri dimensioni
Glit-navo

**Glit-navo** o plu precize **aeroglit-navo** esas transportilo qua povas movar tam super la tero kam super l'aquo. Sub la glit-navo esas jupo aden qua aero suflesas, tale ke existas kuseno de aero sub la glit-navo. Ol ne plu havas kontakto kun tero nek aquo. Propulsili movigas la glit-navo.
Distinta spaco

**Distinta spaco** esas spaco topologiala (X, \tau) kun topologio \tau talat, ke punti di ensemblo X es ulasence de su "separata".
Spaco (antropologio)

**Spaco** en antropologio plusolidigas individuo kun komuneso pri komuna elementi traitita simbolale, qua esas grava por altri del grupo.
Nomospaco

**Nomospaco** esas abstrakt universajo, quan elementi povas esar nomi, termini teknikala o vorti. La nomo en irga nomospaco mustas esar unika.

La nomospaco esas omna linguo: naturala, konstruktita, jargono teknikala o formala (exemple programifo-linguo).
Varieblo (homonimo)

**Varieblo**:
* varieblo – en informatiko: situo ligita kun simbolala nomo, qua kontenas datumi od objekti referanta a valoro
* varieblo – en matematiko: quanteso, qua povas havar diversa valori
Varieblo (matematiko)

**Varieblo** en matematiko esas simbolo signifikanta quanteso, qua povas havar diversa valori, maxim-multe-kaze apartenanta ad ula ensemblo, qua es determinita da naturo di konsiderata problemo.
Dokumentigo di softwaro

**Dokumentigo di softwaro** esas skriptita texto od ilustruro, qua akompanas a komputerala softwaro od ankragita en olua fontokodexo.
Komputerala programifado

**Komputerala programifado** esas procedo di krear softwaro, qua realigez determinita taski definita en programifo-linguo, enqua skriptesis fontokodexo.
Nomizala konvenciono (programifado)

**Nomizala konvenciono** en komputerala programifado esas ensemblo di reguli por selektar signosequi pose uzota por identifikili indikanta variebli, tipi di datumi, subprogrami, ed altra enti en fontokodexo e dokumentigo di softwaro.
Nomizala konvenciono (homonimo)

**Nomizala konvenciono**:
* nomizala konvenciono – generale konkordita projeto por nomizar kozi
* nomizala konvenciono – en programifado komputerala: ensemblo di reguli por selektar signosequi
Filozofiala antropologio

**Filozofiala antropologio** esas domeno del antropologio okupanta pri naturo di homo, olua esajo personala e agado, explikado di olua situo en universo, naturo e socio.
Coachella (muzik-festo)

**Coachella**, (pronuncez *kochela*), oficale nomesas (en l'Angla:) *the Coachella Valley Music and Arts Festival*, ofte kurtigit a *Coachella muzik-festo*, esas yarala festo de muziko ed arti en la *Empire Polo Klubo* en Indio (Kalifornia), che Valo di Coachella, en la dezerto di Kolorado. Lua muzikala jenri esas eklektika: rock, pop, indie, hip hop ed elektronikala danso-muziko. Ol havas multopla prizenteyi kelke distanta l'unu di l'altru, posibliganta la samatempa prizentado di diferanta muzikala grupi.

Ca muzik-festo organizesis unesmafoye en 1999, da Paul Tollett e Rick Van Santen.
Komplemento (ensemblo-teorio)

**Komplemento** en ensemblo-teorio esas ensemblo di omna elementi (di ula superensemblo), qua a determita ensemblo ne apartenas.
Homala korpo

**Homala korpo** en biologio esas sinonimo di organismo homala. En filozofiala antropologio e multa religii ol esas duesma, apud anmo, elemento kreanta homo kom persono.
Komplemento (homonimo)

**Komplemento**:
* komplemento – en ensemblo-teorio: ensemblo di omna elementi, qua a determita ensemblo ne apartenas
* komplemento – en informatikala komplexeso: problemo decidala, qua aparas, kande on chanjas per situi respondi *yes* e *no*
* komplemento – en linguistiko: lo adjuntenda a kozo por igar lu kompleta
Yun Sok-yol

**Yun Sok-yol** (en la Hangula:윤석열) (n. Seul, la 18ma di decembro 1960) esas Sud-Koreana politikisto ed olima ofiro di justico ed judiciisto. Depos la 10ma di mayo 2022 il esas la 13ma prezidanto di Sud-Korea, sucedinto di Mun Je-in. Ante ilua prezidanteso il esis generala prokurero inter 2019 e 2021.

Yun Sok Yol esis suspendita de decembro 2024 til aprilo 2025 pro deklarir armeala krizostando. En januari 2025 il arestesis, la 3ma di aprilo il oficale desprezidantigesis da la Konstitucala Korto.

## <small>Referi</small>
Komplemento (informatikala komplexeso)

**Komplemento** en informatikala komplexeso esas problemo decidala, qua aparas, kande on chanjas per situi respondi *yes* e *no*.
Informatikala komplexeso

**Informatikala komplexeso** es domeno di teorio di komputado, quan precipua skopo es determinar quantiteso di moyeni bezonata a solvar informatikala problemi.
Feldo di ensembli

**Feldo di ensembli** en ensemblo-teorio esas familio \mathcal F subensembli di ula nevakua ensemblo X konsentanta pri kondicioni:
# vaku ensemblo apartenas a \mathcal F,
# komplemento apartenata a \mathcal F apartenas a \mathcal F,
# uniono di du ensembli apartenanta a \mathcal F apartenas a \mathcal F.
Imperita paro

**Imperita paro** esas omna matematikal objekto kreinta de ula du elementi a, b, enqua a povas esar determinota kom unesma, e b kom duesma elemento di paro (*precedanto* e *sucedanto*). La tala paro on simbolizas i.a. per (a, b).
Vektorala spaco

**Vektorala spaco** esas sorto di algebrala strukturo kontenanta du ensembli e du operaci: interna ed extera.
Karteziana produto

**[[René Descartes|Karteziana]] produto** en ensemblo-teorio esas, por du ensembli A e B ensemblo di omna imperita pari (a, b) tala, ke a aparertenas a ensemblo A e b apartenas ad ensemblo B. La produto di ensembli A e B simbolizar per A\times B.
Dulineara transformo

**Dulineara transformo** esas funciono de Karteziana produto di du determinita vektorala spaco aden altra spaco vektorala, qua es lineala relate ad amba variebli.
Simetra difero

**Simetra difero** en ensemblo-teorio relatas a du ensembli A e B ed ol esas operaco duargumentala, qua rezulto es ensembluro, adqua apartenas nur elementi di un di ensembli, do A ne apartenanta a B e B ne apartenanta a A.

Olua simbolo es i.a. **"<math>\dot{-}</math>"** e **"<math>\Delta</math>"**.
: A \dot{-} B := (A \setminus B) \cup (B \setminus A) = (A \cup B) \setminus (A \cap B).
Gerundio

**Gerundio** en gramatiko esas substantivo kreita de verbo, maxim-multa-kaze esanta nomo dil agi o standi.

En Ido posiblesas du formi dil gerundio kom nomala participo: aktiva ed pasiva.
Produktiveso (linguistiko)

**Produktiveso** en linguistiko esas grado adqua linguo-parolanti uzas gramatikala procedo, specale formaco di vorti.
Produktiveso (agrokultivo)

**Produktiveso** en agrokultivo esas mezururo kom proporciono di eniral ed ekirala datumi agrokultivala.
Biomaso (ekologio)

**Biomaso** en ekologio esas maso di vivanta biologial organismo en determinit areo o ekosistemo en diterminita tempo.
Produktiveso (ekologio)

**Produktiveso** en ekologio esas termino qua relatas a grado di produktado di biomaso en ekosistemo, maxim-multa-kaze expresita en unaji di maso po volumino po tempo-unajo, quale grami po quadratala metro po dio.
Bon-formita formulo

**Bon-formita formulo** en matematikala, propozicionala e predikatala logiko esas formulo kom finita sequo di simbolo de determinit alfabeto, qua es parto di formala linguo.
Ringo (algebro)

**Ringo** esas algebrala strukturo formulizanta algebrala propraji di integri e di modulal aritmetiko. Intuicale ol es ensemblo, priquan elementi povas uzar aritmetikal operaci: adiciono, sustraciono, multipliko, ma ne necese divido.
Riskribado (matematiko)

**Riskribado** en matematikala logiko esas larja grupo di metodi por substitucar subtermini di formulo per alta termini.
Modulal aritmetiko

**Modulal aritmetiko** esas sistemo di integri, enqua nombri chanjas su pos atingar ula valoro nomizita *modulo*. Ol es bazo por agar kalendario.
Riskribado (programifado)

**Riskribado** en programifado esas termino pril agar o rezulto di ri-realigar larja porciono dil existanta funcionigo sen ri-uzar di olua fontokodexo.
Produktado (informatiko)

**Produktado** en informatiko esas riskribado specifikanta simbolo di substituco, qua povas esar iterale exekutita por produktar nova simbolo di sequi.
Produktiveso (ekonomiko)

**Produktiveso** en ekonomiko esas proporciono di quanteso di kreita e vendita produkturi en determinita tempo ad quanteso di uzata moyeni enirala.
Tokyo Hotelo

**Tokyo Hotelo** situesis en 19 E. Ohio-strado, esis hotelo en la Proxim Nordala Latero di Chikago. Ol desegnesis da arkitekto Ralph C. Harris, havas 15 etaji e 150 chambri. Ol apertesis en 1927 kom Devonshire Hotelo.

Avan olua klozeso en 2013, Tokyo Hotelo ne destinesis por turisti ma plu-longe sejornanta rezidanti, e ganis reputeso esar hemo por "prostituco e kriminal aktivesi".

## <small>Refero</small>
Ringo (kemio)

**Ringo** en kemio esas ambigua termino referanta sive a simpla ciklo di atomi e kemiala ligili en molekulo, sive a ligita ensemblo di atomi e ligili, qua omna atomo e ligilo es e membro di ula ciklo.
Euklidana geometrio

**Euklidana geometrio** esas klasika sorto di geometrio deskriptita unesme da Euklid di Alexandria en 4ma yarcento a.K. Ol unesme referis nur a plano e spaco.
Ringo (geometrio)

**Ringo** en geometrio esas ensemblo di omna punti di Euklidana geometrio limitizita per du cirkli kun la sama centro e diversa radiusi.
Produktiveso (programifado)

**Produktiveso** en komputerala programifado esas termino deskriptanta grado di kapableso dil individuala programifisto o programif-esquadi por krear e developar softwaro-sistemi.
Ringo (ensemblo-teorio)

**Ringo** en ensemblo-teorio esas nevakua ensemblo-familio klozita pro interseko e simetra difero, do se por ula A, B \in \mathcal R es:
* A \cap B \in \mathcal R,
* A \triangle B \in \mathcal R,
ube \triangle signifikas simetra difero, to signifikas:.
: A \triangle B = (A \setminus B) \cup (B \setminus A)..
Riskribado (homonimo)

**Riskribado** esas:
* riskribado – en matematikala logiko: metodi por substitucar subtermini di formulo per alta termini
* riskribado – en programifado: termino pril agar o rezulto di ri-realigar larja porciono dil existanta funcionigo sen ri-uzar di olua fontokodexo
Multipliko

**Multipliko** esas komuna nomo di diversa matematikala funcioni definita separate; olua maxim simpla exemplo esas multipliko di naturala nombri – multafoy adiciono di nombro a su ipsa. La rezultajo di lo es produto.
Shakoludisto

**Shakoludisto** esas persono, qua ludas per shakoludo. Granda majoritato dil ludisti es amatori, e nur la maxim bona atingis nivelo, yequa povas ganar vivo-moyeni per ludo partoprenante dum shakoludala turniri, skriptante artikli pri shakoludo e kunlaborante kun komanditanti di klubo.
Dependata e nedependata variebli

**Dependata e nedependata variebli** esas maniero di distingar du sorti di gradesi:
* tala, qui aceseblesas de komenco di procedo, qua li formacar nomizita *nedependata*
* tala, qui aparis pose ed es dependanta de antea gradisi nomizita *dependata*

En matematiko variebli dependata kompenesas kom funcioni di variebli nedependata.
Diferencialo (matematiko)

**Diferencialo** en matematiko esas gradeso reprezentanta esencala parto di chanjo di determinita funciono pri chanjar varieblo nedependata.

La diferencialo di funciono y = f(x) on definas się kom expresuro en formo
: \mathrm{d}y = \frac{\mathrm{d}y}{\mathrm{d}x}\, \mathrm{d}x

simile quale derivajo \tfrac{\mathrm{d}y}{\mathrm{d}x} reprezentis quociento di gradeso \mathrm{d}y per gradeso \mathrm{d}x. On skribas anke:
: \mathrm{d}f(x) = f'(x)\,\mathrm{d}x.
Diferencialo (homonimo)

**Diferencialo** esas:
* diferencialo – en automobilala teknologio: mekanismo muntita sur l'arboro di la movo-roti di automobilo
* diferencialo – en matematiko: gradeso reprezentanta esencala parto di chanjo di determinita funciono pri chanjar varieblo nedependata
Diferencial equaciono

**Diferencialal equaciono** esas equaciono, qua determinas dependeso inter nekonocata funciono e olua derivaji.

## Exemplo
Por diferencialal equaciono en formo:
: y* + y = 0</math> 

ube <math>y* signifikas 2ma derivajo di y adsegun x, havas generala solvo en formo:

: y = A \cos{x} + B \sin{x} 

ube A e B – konstanti, qui determitata baze de komencala o frontierala kondicioni.
Lineal equaciono

**Lineal equaciono** esas algebral equaciono di 1ma grado.

## Exempli
* 2x-3y+1=3
* x+2y+1=2x
* -4x-3=x+1
* 6x+y-z+1=3x+z
Diofantan equaciono

**Diofantan equaciono** esas equaciono en formo:
: f(x_1,x_2,\dots,x_n)=0

ube f es n-argumentala funciono (n \geqslant 2) e qua solvon on serchas en domeno di integri o min ofte di racionala nombri.

Nomo dil equaciono devenas de Greka matematikisto Diofanto di Alexandria.
Grado di polinomio

**Grado di polinomio** esas maxim alta de gradi di monomii, e grado di monomio es sumo di omna exponenti di potenci che variebla nezerala monomio, exemple monomio xy = x^1 y^1 es di 2ma grado.

Por polinomio kun un varieblo ol es maxim alta potenco di varieblo, qua es videbla en polinomio.

## Exempli
* 3x^3-2x^2+x-1 – polinomio di 3ma grado
* x^5+x^3-2x+11 – polinomio di 5ma grado
* 2x – polinomio di 1ma grado
* -9 – polinomio di 0ma grado
* 0 – polinomio zerala (maxim ofte ne definita)
Algebral equaciono

**Algebral equaciono** esas equaciono en formo W(x,y,z\dots)=0, ube W(x,y,z,\dots) es polinomio di n-opla grado di un o plu variebli x,y,z,\dots (n\geqslant 0).

Exemple algebral equaciono di un varieblo havas formo:
:: a_nx^n+a_{n-1}x^{n-1}+\ldots+a_1x + a_0=0
ube:
: n – integro ne negativa,
: a_0, a_1,\dots, a_n – elementi di ula feldo nomizita *koeficiento di equaciono*
: x – varieblo (nekonacajo, serchata solvo di equaciono).
Nekonocajo

**Nekonocajo** esas signifiko di gradeso serchata, qua valoro nombrala es dependanta de diversa mezurebla faktori e qua povas esar substitucota per simbolo e trovota experimentale o per solvo di equacioni o neegalesi.

## Exempli
* En lineal equaciono kun un nekonocajo: 2x - 3 = 4 nekonocajo es x.
* En equaciono lineala kun du nekonocaji: 3x - 4y = -2 nekonocaji es x,y (exemple kom diofantan equaciono).
* En neegaleso \sin x - 2\cos y= z es tri nekonocaji: x,y,z.
* En diferencial equaciono f'(x) - f(x) = 0 nekonocajo es funciono f(x).
Funcion-grafikajo

**Funcion-grafikajo** esas grafikala prezento di funciono. Plu generale en matematiko funcion-grafikajo di funciono f\colon X \to Y, ube X e Y es ula ensembli, on nomas subensemblo S \subset X \times Y per formulo:
: S = \left\{ \big (x,\;f(x) \big )\colon x\in X \right\}.
Koordinatala sistemo

**Koordinatala sistemo** esas transformo bijektiala asocianta ad omna punto di spaco R^n sequo di reala nombri nomizita *koordinati* di punto \mathbf x\in R^n.
Ordinato

**Ordinato** esas vertikala axo (*y* unajo) en karteziana sistemo koordinatala per determinar la situeso di punto en spaco.
La duesma koordinato (*x* unajo) esas nominita abciso.
Diferencialebla funciono

**Diferencialebla funciono** esas funciono qua havas derivajo en omna punto di sua domeno e quan valoro en omna olua punto es finita (do ne de \infty e -\infty).
Quadratala funciono

**Quadratala funciono** o **funciono di 2ma grado** esas tipo di matematikala funciono, quan  on povas definar adminime dumaniere:

* formo generala: f(x) = ax^2 + bx + c
: ube a, b, c es ula konstanti, che a \neq 0 (to signifikas ke lineala funciono ne es la qudratala)
* formo kanonala: f(x) = a(x - p)^2 + q
: ube p, q anke es ula konstanti.
Konstanta funciono

**Konstanta funciono** esas funciono havanta la sama valori, malgre diversa valori di [argumenti]. [Funcion-grafikajo di nombrala funciono konstanta es lineo paralela a abciso (axo *X*). Generaleso por la funciono povas esar lineala funciono.

## Defino
Che X, Y esanta vaku ensembli funcionon konstanta nomesas funciono f\colon X \to Y tala, ke \forall_{x_1,x_2 \in X}\; f(x_1) = f(x_2).

## Exempli
* f\colon \mathbb R \to \mathbb R,\; f(x)=2
* g\colon \mathbb Z \to \{1\},\; x \mapsto 1
* omna lineala funciono y = ax + b por a = 0
* diferencialebla funciono f: \mathbb{R} \to \mathbb{R} kande olua derivajo equalesas *0*
Lineala funciono

**Lineala funciono** esas ula matematikala funciono deskriptita per lineal equaciono en formo:
: x \mapsto ax + b,

ube argumenti x es reala nombri od altra objekti, quin on povas adicionar e multiplikar, exemple komplexa nombri. Parametri a, b es ula konstanti konocata kom *koeficiento direcionala* e *vorto libera*. Pri du variebli, kunqui omna es lineala funciono dil altra, on dicas ke li es *lineale dependata* o ke li es en *dependeso lineala*. Ol es generaleso por:
* funcioni konstanta, por qui a=0
* proporcioni, por qui b=0
Grafikajo (datum-analizo)

**Grafikajo** en analizo di datumi esas grafikala formo di montrar fenomeno od olua chanjeseo, procedo, grandeso, dependeso od irga Datumo}datumi. Ol povas esar multadimensionala, ma maxim ofte es kom 2D.
Alfabetal ordineso

**Alfabetal ordineso** esas ensemblo di reguli uzata alfabeto por ordinar linguala termini e merkovorti exemple en vortari e repertorii.
Grafikajo (homonimo)

**Grafikajo** esas:
* grafikajo – en analizo di datumi: formo di montrar fenomeno od olua chanjeseo, procedo, grandeso, dependeso ed cetera
* grafikajo – en matematiko: maniero di montrar informi, equacioni, formuli, relati, funcioni kom karteziana produti
Grafikajo (matematiko)

**Grafikajo** es maniero di montrar informi, equacioni, formuli, relati, funcioni ed altra objekti e matematiko (e kelk exakta cienci) kom subensembli di ula karteziana produti.
Quadrato (algebro)

**Quadrato** en algebro esas rezulto di ula algebral operaco, maxim-multa-kaze multipliko (kom produto) di ula elemento per su ipsa.
Difero (filozofio)

**Difero** esas grava konceptajo en filozofio signifikanta procedo o ensemblo di propraji per qui un ento distingas de l'altra interne di relatala feldo o determinita koncept-sistemo.
Quadrato (homonimo)

**Quadrato** esas:
* quadrato – en algebro: rezulto di ula operaco, maxim-multa-kaze multipliko di ula elemento per su ipsa
* quadrato – en geometrio: reguloza quadrilatero samfoye rektangulo (quar orti) e rombo (lua quar lateri havas la sama longeso)
Relateso

**Relateso** esas ula teoriala pozeso qua donas graveso a relatala naturo di kozi. Por la relateso kozi existas e agas nur kom relatal enti.
Radiko (homonimo)

**Radiko** esas:
* radiko – en biologio: parto infra di vejetanto, ordinare sinkanta aden tero
* radiko – en linguistiko: morfemo, maxim mikra lexikala unajo
* en matematiko:
** radiko (zero di funciono) – argumento di funciono, por qua ol prenas *zero*
** radiko – rezulto di radikifo (inversa operaco algebrala relate a potenco)
Amed Huseyn al-Shara

**Amed Huseyn al-Shara** (en l'Arabiana: أحمد حسين الشرع), plu bone konocata per sua kombato-nomo **Abu Muhamad al-Julani** od **al-Jolani** (en l'Arabiana: أبو محمد الجولاني), n. Riyad (Saudi-Arabia) en 1982, esas siriana sunia militistestro e de 2017 
til 2025 la chefo di Hayat Ta-rir ash-Sham. Depos la 29ma di januaro 2025 il esas la prezidanto di Siria.

Il esas fondinto di duktinto di Fronto al-Nusra de 20212-2026, qua qualifikesis teroristal organizuro da Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni.

En 2016, al-Shara ruptis relati inter al-Nusra ed Al-Kaida, kombininta altra siriana opozant organizuri por krear *Ta-rir al As Sham*. Il ludis rolo en la faligo di la rejimo di diktatoro Bashar al Asad e videsas kom duktanto di Siria.

## <small>Prezidanto di Siria</small>
La 29ma di januaro 2025 al-Shara investisesis kom (transirala) prezidanto di Siria.

## <small>Referi</small>
Huwasong

**Huwasong** esas urbo en la Sud-Koreana provinco Kyonki. L'urbo kontas cirkume 512.000 habitanti (2004).
Kyonki provinco

**Kyonki** esas provinco en la nord-westo di Sud-Korea. Olua chefurbo esas Suwon. En la nordo la provinco esas frontiero di Nord-Korea, en l'esto Kanwon provinco, en la sudo Nord-Chungchong provinco e Sud-Chungchong provinco. La provinco jacas an la Flava Maro.
Nord-Chungchong provinco

**Nord-Chungchong** esas provinco centrale en Sud-Korea. En 1896 la provinco Chungchong dividesis en du provinci. La chefurbo esas Chonju.
Chonju

**Chonju** esas urbo kun cirkume 637.646 habitanti (2005) en Sud-Korea. Ol esas la chefurbo di la Nord-Chungchong provinco.
Sustraciono

**Sustraciono** esas operaco inversa relate a adiciono. Simbolo dil operaco es signo *-* (minuso). Olua objeti es *sustracianto* e *sustracianto*, ed olua rezulto esas difero.
Radiko (biologio)

**Radiko** en biologio esas parto infra di vejetanto, ordinare sinkanta aden tero, ube ol developas su inversasinse di la stipo, e di qua la rolo esas fixigar la planto en sulo e pumpar l'elementi de qui nutras la planto - parto di organo (dento, haro, pilo, unglo) per qua lu enplantacas su en altra parto; anke metafore.
Kristnask-arboro

**Kristnask-arboro** esas piceo qua tradicionale endomigesas por Kristnasko, ed ornesas per kandeleti, baloneti, girlando, anjel-haro, dekoriva figuri e sur la somito trovesas pinto. La tradiciono extensis su placi, stradi e gardeni.
Dvorak (klavararanjo)

Dvorak esas klavararanjo por angliana linguo, kreita da Dro August Dvorak por solvar le problemi dil QWERTY aranjo.

## Historio
Radikifo

**Radikifo** en matematiko esas operaco inversa por potenco, definita i.a. por reala e komplexa nombri. Simboli di riradikifaji dependas de olua grado (2ma es predeterminita): \sqrt{^{^\;}}, \sqrt x, \sqrt[3]x, \sqrt[4]x ed cetera. Rezulto di radikifo di ula grado esas *radiko* – rivenanta bazo di potenco di la sama grado (por potenco nomita exponento).

Radikifo povas anke prezentar kom potenco kun grado fracionala:
: \sqrt[n] x \equiv x^{1/n}
ube *x* es operacato, e *n* – grado di riradikifo/potenco.

Exempli ofte uzata quadratala e kubala radiki es:
: \sqrt{2} = 1{,}41421356\dots
: \sqrt{3} = 1{,}73205081\dots
: \sqrt{5} = 2{,}23606797\dots
: \sqrt[3]{2} = 1{,}25992104\dots
: \sqrt[3]{3} = 1{,}44224957\dots
: \sqrt[3]{5} = 1{,}70997594\dots
Quadratala radiko

**Quadratala radiko** en matematiko esas termino difinita por nombri reala e komplexa. En geometrio radikifo aritmetikala kalkulas de areo di quadrato donante radiko kom longeso di latero dil quadrato – pro to nomo dil radiko "quadratala". Radiki  kom rezulti di kubala radifiko havas simbolo \sqrt{x}.

Exempli ofte uzata quadratala radiki es:
: \sqrt{2} = 1{,}41421356\dots
: \sqrt{3} = 1{,}73205081\dots
: \sqrt{5} = 2{,}23606797\dots