open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Listo pri prezidanti di Salvador

La **prezidanto** esas la chefo di stato e chefo di guvernerio di Salvador. Segun la nuna konstituco, la populo elektas lu por 5-yara periodo.

Yen la listo pri prezidanti di Salvador de 1841 til nun.
Paraleleso

**Paraleleso** deskriptas la fakto di esar paralela, segun la kontexto povas havar partikulara signifiko :
* en geometrio, **[[paraleleso (geometrio)|paraleleso]]** es la proprajo asociema du ensembli havanta mem direciono ;
* en informatiko e konoco-cienci, paraleleso opozar su ad sequala karaktero ;
* en mekaniko (automobilo), geometrio di suspensiono (o per misuzo di parolado la *paraleleso*) es ajusto di angulo qua formacas la roti inter li ;
* en retoriko, **[[paraleleso (retoriko)|paraleleso]]** es retorikala figuro‎.
* en metrologio, paraleleso es geometriala karakterizo di orientalizeso asociema elemento relate ad refero.
Rimo

**Rimo** esas repeto di sama soni en du o pluse diversa vorti ed es maxim ofte uzita en poezio e kansoni.
Eufonio

**Eufonio** esas sorgo por evitar soni orelo-harda en la pronunco.

**Kakofonio** esas :
* konsonanco qua ne plezas audado.
* (muziko) Asemblajo ek ne-akordanta soni.
Listo pri chefa ministri di Guyana

La **[[chefa ministro]]** esas nur la chefo dil ministraro di Guyana, pro la chefo di guvernerio esar la prezidanto di la republiko. Ante la nedependo, existis l'ofico di chefa ministro kun l'Angla titulo *chief minister*, okupita da Cheddi Jagan en 1953. De 1961 til la nedependo, existis *premier* (chefa ministro). De 1961 til 1964 esis Cheddi Jagan, e de 1964 til 1966 esis Forbes Burnham.

## Chefa ministri ante la nedependo
### ''Chief Minister''

### ''Premiers''

## Chefa ministri di Guyana depos 1966

## Videz anke
* Prezidanti di Guyana
Listo pri chefministri di Albania

La **[[chefministro]]** esas la chefo di guvernerio di Albania. La prezidanto di Albania elektas lu.

Yen listo pri chefministri di Albania, de 1912 til nun.

## Noto

## Videz anke
* Prezidanti di Albania
Listo pri chefa ministri di Ivora Rivo

La **[[chefa ministro]]** di Ivora Rivo ne esas chefo di guvernerio, nur esas chefo dil ministraro.

Yen la listo pri chefa ministri di Ivora Rivo depos 1960.

(¹) ank esis chefo di stato

## Videz anke
* Listo pri prezidanti di Ivora Rivo
* Ivora Rivo
Komedio

**Komedio** (de la latina «comoedĭa-ae», qua originis de la Greka vorto κωμῳδία, «kōmōidía») esas jenro di teatrajo o cinemajo opozanta a la tragedio, do ordinare lua historii havas felica finalo. Esas jenro di naraco en qua la vicii e nejusteso di spirito o mori prizentesas en distraktiva maniero.

Quale literaturala jenro kom populara signifiko, "komedio" esas ula humurala diskurso ordinare destinita ad distraktar, note en televiziono, cinematografuro, e vivanta spektakli.
Listo pri prezidanti di Gambia

La **[[prezidanto]] di Gambia** esas la chefo di stato e chefo di guvernerio di Gambia. Segun la konstituco, lu elektesas dal populo por 5-yara periodo.

Yen la listo pri prezidanti di Gambia depos 1970.

## Partisi
* PPP - *People's Progressive Party*
* APRC - *Alliance for Patriotic Reorientation and Construction*
Listo pri prezidanti di Malta

La **prezidanto di Malta** esas la chefo di stato di Malta. L'ofico kreesis ye la 13ma di decembro 1974, kande Malta divenis republiko. Anthony Mamo, ex-generala guvernisto di la lando, divenis l'unesma prezidanto.

Segun la konstituco, la prezidanto elektesas dal parlamento (Maltane, *Kamra tar-Rappreżentanti*) por 5-yara periodo. Yen la listo pri prezidanti di Malta depos 1974.

## Videz anke
* Listo pri chefministri di Malta
Guido de Marco

**Guido de Marco** (1931 til 2010) profesoro di yuro e politikistulo, esis prezidanto di Malta de 1999 til 2004.

## Referi
Dogmato

**Dogmato** esas kredantajo o punto, en doktrino religiala o filozofiala, donita kom certeso, ma ne demonstrebla.
Ugo Mifsud Bonnici

**Ugo Mifsud Bonniċi** (n. en 1932) advokato e politikistulo, esis prezidanto di Malta de 1994 til 1999.
Abako (homonimo)

* Abako o *kalkulala utensilo*
* Abako (arkitekturo), parto supra di la kapitelo di kolono, qua havas la formo di tableto.
Abako

**Abako** esas kalkulala utensilo, konsistanta esence ek tablo o strukturo tenanta paralela fili o kaneli en qui kontili o globeti movesas. Moderna abako konsistas ek ligna kadro kun globeti en paralela fili, e transversa barilo perpendikla a la fili, qui dividas la globeti en du grupi. L'extrema dextra kolono esas la kolono dil uni; la sequanta kolono adsinistre reprezentas la deki; la sequanta adsinistre reprezentas la centi; e tale pluse.

Dum yarcenti, abaki uzesis ante la developo dil unesma mekanikala kalkulili, ed ankore uzesas kom instrumento di kalkulo en multa parti de la mondo.
Abaniko

**Abaniko** es mi-cirklo de stofo, de papero, de plumi, muntita sur lameli movebla, quan onu desfaldas por agitar l'aero cirkum su e tale produktar minvarmeso.
Charles Joseph Clark

**Charles Joseph Clark** (n. 5 di junio 1939) jurnalisto, entraprezisto, profesoro e politikistulo esis chefministro di Kanada de 1979 til 1980.
Joseph Clark

**Joe Clark** o **Joseph Clark** povas esar:

* **[[Charles Joseph Clark]]**, anke konocata kom **Joe Clark**, ex-chefa ministro di Kanada
* **Joseph James Clark**, anke konocita kom **Joe Clark**, Australiana politikistulo (1897-1992)
* **Joseph Clark (tenisisto)**, Usana tenisisto (1861-1956)
* **Joseph James Clark**, konocata kom *Jocko*, Usana admiralo dum Duesma mondomilito (1893-1971)

### Videz anke
* **Joseph Clarke** (**Joseph Andrew Clarke**), Kanadana politikistulo, urbestro di Edmonton, Kanada
Aberaco

**Aberaco** esas en:
* (astron.) deviaceso semblanta dil radii luma qui venas de astro.
* (fiziko) disperseso dil radii luma qui trairas lenso.
Ableto

**Ableto** es mikra fisho en nesala aquo, di qua la squami perlomatrea uzesas por facar la perli artificala.
Abrotano

**Abrotano**, *Artemisia abrotanum*, esas speco di artemizio di qua la folii, kande onu manuagas li, lasas sur la fingri odoro citronala.
Listo pri prezidanti di Siria

La **Prezidanto di Siria** esas la chefo di stato di Siria.

Yen la listo pri prezidanti di Siria depos 1936.

## Unesma prezidanto elektita (1936-1939)

## Republiko Siria (1939 til 1958)

## [[Unionita Araba Republiko]] (1958-1961)
De la 22ma di februaro 1958 til la 29ma di septembro 1961 la prezidanto di Siria esis Gamal Abdel Nasser.

## Araba Republiko Siria (1961 til nun)

## Videz anke
* Chefministri di Siria
Listo pri chefministri di Santa Vincent e Grenadini

La chefministro esas chefo di guvernerio di Santa Vincent e Grenadini. Lu esas la chefo di la precipua partiso di parlamento. La generala guvernisto reprezentas la rejo di Anglia, e nur havas ceremoniala povi.

En 1956, dum Britaniana dominaco l'ofico di chefministro kreesis, kun la titulo *chief minister* ("chefa ministro") en Angla. L'unesma esis Ebenezer Joshua (1956 til mayo 1967) sucedita da Milton Cato.

En 1969 la teritorio recevis granda autonomio, e la titulo divenis "chefministro". Til la nedependo, la chefministri esis:
* Milton Cato - de la 27ma di oktobro 1969 til aprilo 1972
* James Fitz-Allen Mitchell - de aprilo 1972 til la 8ma di decembro 1974
* Milton Cato - de la 8ma di decembro 1974 til la 27ma di oktobro 1979

## Chefministri pos nedependo (1979 til nun)
Aciano

**Aciano**, *Centaurea cyanus*, esas varietato di centaurei, kun floro blua, qua kreskas precipue en la frumento-agri.
Aciono

En financala merkati, **aciono** es parto di la kapitalo suskriptanta de ul anonima societo, qua yurizas pri parto di la trezoro societala e di la profito di la societo. La revenuo recevada de acioni esas la dividendo.

L'acioni anke povas havar o ne havar yuro pri voto por la konsilantaro di administranti dil societo. Kande lu kompras acioni l'acionisti recevas parto di la proprieto dil kompanio.

NASDAQ esas un borso kreita en New York por komercar acioni de entraprezi pri alta teknologio. Nune, cirkum 3700 entraprezi komercas lua acioni en NASDAQ.
Admiralo

**Admiralo** esas oficiro di qua la grado esas maxima en la hierarkio di navaro militala. La vorto originas de Franca-Angla *amiral* ("komandero").
Lee Hsien Loong

**Lee Hsien Loong** (n. 10 di februaro 1952) militestro e politikistulo, esas nuna chefministro di Singapur.
Listo pri chefministri di Singapur

La **[[chefministro]]** esas la chefo di guvernerio di Singapur. La prezidanto indikas kom chefministro la parlamentano quan ilu konsideras havar la konfido di la majoritato de la parlamento.

Yen la listo pri chefministri di Singapur de 1959 til nun.

## Videz anke
* Prezidanti di Singapur
Listo pri prezidanti di Singapur

La **prezidanto** esas la chefo di stato di Singapur. Segun la konstituco, nune lu elektesas dal populo por 6-yara periodo.

Yen la listo pri prezidanti di Singapur depos 1965.

## Videz anke
* Chefministri di Singapur
Stanislao Konarski

**Stanislao Konarski** (en Poloniana: **Stanisław Konarski**; ilua vera nomo esis **Hieronim Franciszek Konarski**) 1700 til 1773, esis  Poloniana docisto ed skriptisto. Ilu amelioris instrukto; ilu skribis politikala libri, poemi, e teatraji. Ilu esis  monako - membro di l'ordeno di Piaristi; ilu adportis l'Iluminismo en Polonia.

.  
Inter 1725 e 1727 Konarski studis an la Collegium Nazarenum en Roma, ube ilu divenis docisto di retoriko - l'arto di bona diciono. Dop ico, por ke ameliorar ilua propra konoceso, ilu voyajis tra Francia, Germania e Austria. En 1730 ilu retroiris a Polonia e komencis laborar an nova texto di Poloniana lego (*Volumina legum*). 

De 1736 Konarski docis an la Collegium Resoviense en Rzeszów e en 1740 ilu startis la Collegium Nobilium en Warszawa, skolo por filii dil nobeli (*szlachta*). Pose, ilu amelioris instrukto di Piaristi en Polonia, en metodo qua konkordas kun ilua propra programo di instrukto (*Ordinationes Visitationis Apostolicae...*, 1755). Ilua ameliori divenis importanta punto en la kombato di 18a yarcento por ke modernigar la system di Polonian instrukto.

En la komenco, Konarski esis juntata politikale kun Rejo Stanislao Leszczynski; pose, ilu adiris la "Familio" di Czartoryski e Rejo Stanislao Agosto Poniatowski. Ilu apartenis en la notora "dinei jovdia". Stanislao Agosto Poniatowski komandis facar medalio en la honoro di Konarski, kun ilua portreto. Yen skribita en Latina: *Sapere auso* ("Qua esis brava por ke esar saja").
Listo pri prezidanti di Trinidad e Tobago

La **[[prezidanto]] di [[Trinidad e Tobago]]** esas la chefo di stato di la lando.

Yen la listo pri prezidanti di Trinidad e Tobago depos 1976.

## Videz anke
* Chefministri di Trinidad e Tobago
Adipocero

**Adipocero** es nomo olima di tri substanci quin onu kredis inter-identa, ma qui interdiferas esencale, spermaceto, la grasajo di la kadavri e kolesterino (C27 H45 OH).
Aerenkimo

**Aerenkimo** esas tisuo ek lakuni respirala, quan onu renkontras en l'organi (precipue la radiki) qui kreskas en slamo. Ol permisas la kambio di oxo ed etileno inter le parti di un planto super l'aquo e le parti submersita.
Aeroskopo

**Aeroskopo** esas instrumento per qua onu kolektas (por studiar li) la polvuni mikroskopala en suspenso che l'atmosfero.
Afto

**Afto** es neprofunda ulcero, lezuro blankatra, qua aparas e kreskas sur la membrani mukoza di la boko o di faringo.
Listo pri prezidanti di Insuli Marshall

La **prezidanto di Insuli Marshall** esas la chefo di stato e chefo di guvernerio di Insuli Marshall. Segun la konstituco, lu elektesas dal parlamento por 4-yara periodo.

Yen listo pri prezidanti di Insuli Marshall depos 1979.
Agavo

**Agavo** esas genero de amarilidacei, qua devenas de Amerika, e konsistas ye cirkume cent speci ; olua sapto, sukroza e tre abundanta, uzesas da la Mexikiani por preparar drinkaji fermentacita.
Ajio

**Ajio** es profito de la difero inter la valoro nominala e la valoro reala di la moneto-peci - inter la valoro nuna e la preco por la pagoteso di la valor-paperi, di la vari di qui la kurso varias.

Retenaro qua charjas bankala operaco
Listo pri prezidanti di Guinea

Yen listo pri prezidanti ed altra chefi di stato di Guinea depos 1958, kande la lando nedependanteskis de Francia, pos rejektar per plebicito esar parto de Franca Komunitato.

## Noti e referi
Listo pri prezidanti di Malawi

La **prezidanto di Malawi** esas la chefo di stato e chefo di guvernerio di Malawi. Segun la konstituco, lu elektesas dal populo por 5-yara periodo.

Yen listo pri prezidanti di Malawi depos 1966.

## Referi
Akademio

**Akademio** esas societo literaturala, ciencala, artala, di qua la membri esas, generale, elektita e fixanombra, e qua ne docas.
Akordeono

**Akordeono** esas muzik-instrumento, kun klavaro, langeti metala, libere movebla, quin vibrigas suflilo (bretelo-piano).

## Lektez pluse
* Bandoneono
Akropolo

**Akropolo** esas:
* anciena urbo ke fondis sur elevanta tero, freque kolino kun eskarpeza penti. En multa loki de la mondo, ica primara citadeli divenis la nuklei de urbegi, qua matureskis sur la cirkondanta suba domenego, quale moderna Roma.
Listo pri chefministri di Malta

La chefministro esas la chefo di guvernerio di Malta. Yen la listo pri chefministri di Malta, de 1921 til nun.

## Videz anke
* Listo pri prezidanti di Malta
Listo pri chefministri di Trinidad e Tobago

La **[[chefministro]]** esas la chefo di guvernerio di Trinidad e Tobago.

Yen la listo pri chefministri di Trinidad e Tobago pos 1956.

## Chefa ministro ante la nedependo

## Chefministri pos la nedependo

## Videz anke
* Prezidanti di Trinidad e Tobago
Alabastro

**Alabastro** esas:
* varietato di gipso, diafana-blanka, mola e facile laborebla.
* varietato di marmoro, lakto-blanka, diafana, qua devenas precipue de la stalaktiti e de la stalagmiti.
Akaro

**Akaro** esas mikra araknoido kun korpo, generale, disko-forma e globatra, sen distingo tre preciza di abdomino de cefalotorako.
Albumo

**Albumo** esas mikra registro, di qua la folii esas destinita a recevar noturi por fotografuri, karti, postomarki, muzikaji, e.c.
Albumeno

**Albumeno** esas substanco qua envelopas l'embriono en ula grani e nutras lu dum la jermifo, blanko di ovo.

**Albuminoido** esas to di qua la naturo esas olta di albumino; dicesas pri la substanci azotoza di animali o vejetanti.
Albumino

**Albumino** es un ek tri precipua kompozaji di plasmo, la du altra proteini esas globulino e fibrinogeno.
Ligno

**Ligno** esas parto dura, ek la tisuo fibroza di arboro, di qua la pezo specifika e la dikeso-grado varias se qua jacas nemediate sub la kortico.

**Tubero** esas protuberanco quan produktas, sur stipo, sur trunko, l'interplekturo di la fibri e l'influro di la tisuo celulara.

## alburno

En l'arbori bikotiledona, la strato unesma de ligno, ordinare blanka, qua jacas nemediate sub la kortico.
Aleo

**Aleo** esas:
* voyo quan facas bordumo de arbori, de arbusti folioza o de herbi long-stipa.
* (arkeol.) paseyo tektoza, unionuro ek du rangi inter-paralela de dolmeni.
Algoritmo

**Algoritmo** esas operaci bezonata por proceduro-realigo e kalkulado. Un algoritmo permisas "tradukar" la logiko di programi por komputero en diversa programo-lingui, quale Pascal, BASIC, Fortran, C++ ed altra.
Alio

**Alio** esas varietato di planto liliacea, di qua la bulbo odoras e saporas forte e pikante: shaloto, onyono, cibolo, ciboleto. (L. allium sativum).
Alidado

**Alidado** esas linealo movebla por la relevo di mapi, qua havas, ye singla di sua extremaji, dioptri tra qui onu vizas l'objekto di qua onu volas determinar la direciono, utensilo por mezurar l'angulo.
Alizeo

**Alizeo** esas vento qua suflas konstante dum la tota yaro inter la tropiki. Alizei maxim ofte suflas de nord-esto en la Nordala misfero e de sud-esto en la Sudala misfero, e divenas plu forta dum la vintro. Dum yarcenti, navigisti uzis alizei por trairar l'oceani, e posibligis kolonial expanso en Amerika ed establiso di komercala ligili trans Atlantiko e Pacifiko. L'alizei anke transportas polvo richa en nitrati e fosfati de Sahara a tota Latin-Amerika e Karibia.
Listo pri prezidanti di Mauritania

Yen la listo pri prezidanti ed altra chefi di stato di Mauritania depos la nedependo en 1960.

## Noti

## Videz anke
* Chefa ministri di Mauritania
Almanako

**Almanako** esas kalendario kun diversa informo note indiki astronomiala, konjekti e predici pri la vetero dum la tota yaro qua komencas.
Hastings Kamuzu Banda

**Hastings Kamuzu Banda** (1896? til 1997) mediko e politikistulo, esis l'unesma prezidanto di Malawi. Ilu guvernis de 1966 til 1994. Ilu anke esis chefministro di la lando, de 1964 til 1966.
Aloo

**Aloo** esas familio di planti dika-folia, liliacea o planto ek ita familio. Olua folii kontenas suko, qua esas uzata por kremi e saporas bitre.
Listo pri prezidanti di Ukraina

La **prezidanto** esas la chefo di stato di *[[Ukraina]]*. Ukraina havis 8 prezidanti de 1917 - kande la lando nedependanteskis de Rusia por formacar Popul-Republiko Ukraina - til nun, pluse altra 4 prezidanti en exilo.

Segun la nuna konstituco, la prezidanto di Ukraina elektesas dal populo por 5-yara periodo.

Yen listo pri prezidanti ed altra chefi di stato di Ukraina depos 1917.

## Chefi di stato di Popul-Republiko Ukraina (1917-1921)

## Westal Ukraina
Popul-Republiko West-Ukraina esis republiko qua existis dum kurta periodo, de oktobro 1918 til la 22ma di januaro 1919, kande ol unionesis ad Ukraina. Tamen, ta uniono esis precipue simbolala, pro Westal Uraina mantenis lua propr armeo. Pos Polona-Ukrainana milito Polonia okupis granda parto dil teritorio di Westal Ukraina en julio 1919.

Lua chefo di stato esis Yevhen Petrushevich, de la 18ma di oktobro 1918 til la 22ma di januaro 1919, komence kom prezidanto dil konsilistaro di Populala Republiko di Westal Ukraina (til la 1ma di novembro 1918) e pose prezidanto di la republiko.

## Prezidanti di Popul-Republiko Ukraina en exilo (1921-1991)

## Republiko Ukraina (1991 til nun)

## Referi

## Videz anke
* Listo pri chefministri di Ukraina
Alopatio

**Alopatio** esas la medicino qua kuracas per l'inversaji (kontraste kun homeopatio), konforme a la formulo Latina *contraria contrariis curantur*.
Amauroso

**Amauroso** esas deskresko o desaparo kompleta, di la vido-fakultato, sen kauzo detektebla en la vid-organaro.
Ambasado

**Ambasado** esas misiono diplomacala permananta, establisita da guvernerio apud guvernerio exterlanda, por igar plu facila lia interrelati. Ordinare, l'ambasadi jacas en la chef-urbo del altra lando.

La persono responsiva pri l'ambasado esas l'ambasadero od ambasadisto. L'ambasadero di Vatikano en exterlandi konocesas kom *[[nuncio]]*.
Amboso

**Amboso** esas maso de fero stalo-parkovrita, sur qua onu forjas la metali kolda o varmigita ad-rede od ad-inkandece.
Ambulanco

**Ambulanco** esas vehilo qua uzesas kom establisuro provizora, destinat a furnisar sokurso e transporto de vunditi e maladi. Plu larje ambulanco esas vehilo qua:
* transportas medikala helpisti e helpili a plaso ube bezonesas sokurso
* donas spaco por traktar viktimi o kuracati
* povas transportar kuracati, exemple a hospitalo
* 
Kelka ambulanci exekutas omna tri taski, ma to ne esas necesa. La vorto ambulanco ne nur aplikesas ad automobili, ma anke avioni, helikopteri, bateli, chareti, motorcikli o mem bicikli.

Ambulancerio esas organizuro qua disponas pri ambulanci e ye advoko uzas oli.
Amebo

**Amebo** esas protozoario mikroskopala, qua vivas en l'aquo sensala o saloza, ed havas pseudopedi por movar su.
Amfiteatro

**Amfiteatro** esas :
* edifico cirklo-kurva, provizita ye gradi surpozita, ube eventis kombati di gladiatori.
* parto di teatro moderna, provizita per gradi surpozita.
* chambrego provizita ye gradi, ube profesoro diskursas doce.
Amianto

**Amianto** esas fibri de metamorfa roko, varietato blanka di asbesto. Por rezistar la fairo e la kaloro, lua fibri uzesas por fabrikar texuri nekombustiva, ed anke kompozanti por automobili, quale embragili e freni.
Amido

**Amido** esas nomo generala di la kompozaji qui derivas de amoniako o de amino primara o sekundara per la substituco di la radiki acida ad hidro.
Amuleto

**Amuleto** esas objekto a qua onu atribuas supersticoze kuracivezo.

**Talismano** esas lapido, ringo, e.c., sur qua trasesis ula signi misterioza, e qua egardas (da ula personi) kom apta efikar supernature pro lia relato kun la stelari sub qui li grabesis.
Anafazo

**Anafazo** es fazo di la konstituco di la nuklei filia lor la divido mitosala di la nuklei, divido per qua finas mitoso.
Andrius Kubilius

**Andrius Kubilius**, fizikisto e politikistulo n. 1956, esis chefministro di Lituania du foyi: de 1999 til 2000, e de 2008 til 2012.
Ancestro

**Ancestro** en genealogio esas fondinto di familio, decendo, gento, klano, tribuo, nobelaro od etniala grupo.
Anevrismo

**Anevrismo** esas tumoro produktita sur vaskulo arterio o sur kordiopareto, de la distenseso de la tuniki.
Angelo

**Angelo** es fera hoko, kun pinti, quan onu muntas ye l'extremajo di pesko-filo e quan onu provizas ye lurivo por kaptar fishi.
Anakronismo

**Anakronismo** esas eroro qua konsistas ye konsiderar ke la fakto eventis ante sua dato eventala o (per extenso di la senco), ye dato altra kam la lua.
Anamorfoso

**Anamorfoso** esas fenomeno fizikala qua eventas kande la desegnuro deformita de objekto, pozate perpendikle ye l'axo di spegulo cilindra o kona, donas, per reflekto, imajo de l'objekto sen deformo.
Peskado

**Peskado** esas agiveso qua konsistas ek kaptar aquala animali, nome fishi, ma anke di krustacei, en sua naturala moyeno, mari, oceani, lageti, lagi e aquofluo. Ol es praktikita per di peskanti, sive da profesionala titulo. En kazo di baleno, qua esas mamifero, on parolas prefere kam chasado.

Grandega diversa gamo di adiro povas esar prenita per to, de larja, larja maro salp-reto, da simple homard-kaptilo, da sika musho.

Peskado esas importanta fonto di animala proteini per homaro, ma sua manteno es riskita per l’exhausteso di naturala moyeni, segun tro perko od altri kozi. Sempre plu , la relayo esas prenita per la marala o dolca aquo fishedukado.

Libertempo peskado esas tre normala e necesigas permiso o pesk-karto. La profesionala pesko en oceano divenas lu.

La konoco di biologio e l'exploto di moyeni di pesko o peskado nomizesas pesk-arto.

### Gardist di mari

Multa peskisti divenis *gardisti di mari* per 30% di oceni dedikita da reprodukto di populi.

### Videz anke
* Ambientala efekti de peskado
Anteno (homonimo)

**Anteno** esas:
* **[[anteno]]** – en tekniko: utensilo por recevar signali televizionala e radiala
* anteno – en zoologio: apendico kornatra, artikoza e movebla, situita sur kapo di insekti
Listo pri prezidanti di Tanzania

La **prezidanto di Tanzania** esas la chefo di stato e chefo di guvernerio di Tanzania. Segun la konstituco, lu elektesas dal populo por 5-yara periodo.

Yen la listo pri prezidanti di Tanzania pos 1964.

## Noti e referi

## Videz anke
* Listo pri chefa ministri di Tanzania
Aorto

**Aorto** esas arterio precipua qua departas de kordio e qua esas la fundamento di omna vaskuli arteria di "grande cirkulo-kanalaro".
Apanajo

**Apanajo** es domeno quan la reji di Francia grantis a su filiuli juniora, a sua fratuli, e qua retrovenis a la trono kande omna decendanti di la grantarii mortis.
Piemontana linguo

La **linguo piemontana** (*piemontèis* en piemontana, *piemontese* en italiana) esas Latinida linguo parolata norde de Italia, an la regiono Piemont (nome provinci Torino, Cuneo, Alessandria, Asti, Vercelli e Biella), ube anke, excepte di l'Italiana, su vorti Ocitaniana vivaroalpiana, frankoprovencana e Germana (*walser*). 

On kalkulas ke cirkume 3,5 milion personi en la regiono savas parolar ol. La maxim multa parolanti dil Ocitana e Frankoprovencala en la regiono semblas anke esar kompetenta en piemontana. 

## Karakterizivi

## Stando legala
De la piemontana, kom Galo-Latinida linguo, su vorti ankore en resoluciono di la Koncilo di Europa (dok. 4745/12.10.81). Havas yuro regionala di la Piemont qua agnoskas la piemontana, la prima versiono di qua esas di la yaro 1990, e qua previdis la docado fakultativa di ca linguo a la skolo (n. 37/97). La parlamento piemontana, la 12/10/99, protestis unanime, a ecepto di la absteneso di unika deputato di Refundaciono Komunista, per la indijo di agnosko di la linguo propra per parto di la Stato italiana.

## instrukto
La yuro regionala numero 26, publikigita ye la 10ma di aprilo 1990, en lua artiklo 3ma (en italiana: *Conoscenza e diffusione del patrimonio linguistico regionale*), punto 1.a, dicas ke la Regiono favoras la docado e la lernado di la patrimonio linguistika propra. Ca norma esis modifikata per la yuro regionala numero 37 di 17ma di junio di 1997 qua en la artiklo 3.1.b garantias ke fakultative, minime horo a la semano, le lernanti di le diferanta niveli povas recevar kursi di historio, kulturo e linguo piemontana, okcitana, frankoprovencana e walser, kun posteno a le prezunti regionala. Anke, la regiono su facos posteno di la formaco di la profesoreso en ca materii. 

## Kreado di normi
La gramatiko normativa plu uzata, qua kodifikas la espeleso tradicionala adoptita dal maxim multa nuna skriptisti, esas la *[[Gramàtica piemontèisa]]* (1967) da Camillo Brero (Milo Bré), qua ank existas en versiono italiana. Segun ol, la diskuto super la espeleso di la piemontana esas ankore questiono vivanta e polemika, inter altri, pro l'influo del ortografio italiana, l'unika qua konocesas la maxim multa ek la piemontani. 

L'ordinara piemontana esas "koiné" qua prenas kom bazo la dialekto de Torino, la chef-urbo, kun quoti di la cetero di vorti. La prima kodifikeso konocata esas la *[[Gramatiko Piemontana]]* (1783) da Maurizio Pipino.
Apoteko

**Apoteko** esas butiko ube medikamenti preparesas, konservesas, vendesas a konsumeri.

**Farmacio** esas l'arto preparar medikamenti.
Apsido (homonimo)

**Apsido** esas:
* apsido – en arkitekturo: mi-cirklo qua formacas la fundo di la baziliki pagana, e divenis la santuario di la baziliki Kristana
* apsido – en astronomio: punto di orbito di planeto ube lu distas maxime o minime de astro cirkum qua lu su movas
Aquamarino (mineralo)

**Aquamarino** en mineralogio esas un ek minerali de berilo-familio, di berilio ed aluminio, varietato di smeraldo, verda quale la mar-aquo. Ol havas kemiala formulo Be3Al2Si6O18::Fe. La blua tono dil aquamarino esas la prezenteso di fero Fe2+ en lua kompozuro.
Aquarelo

**Aquarelo** (de la Latina *aqua*, "aquo") es pikturo lejera, en preske omna kazi sur papero - tamen, on povas uzar anke papiro, ledro, plastiko od altra materii -, facita ek farbi diafana, dilutita per aquo. Pikturi uzanta aquarelo ordinare esas translucida e semblas luminoza, nam la pigmenti depozesas pure, kun tre poka mastici obskuriganta la kolori dil pigmento.

La tekniki di aquarelo esas multe antiqua, ed on kredas ke ol posible originis dum paleolitiko.
Aquedukto

**Aquedukto** es granda konstrukturo por aquala addukto-movo til urbo. L'unesma konocata populi qua konstruktis aquedukti esis l'Egiptia e la populi qua livis en Indus-valo dum la sama periodo.
Apostrofo

**Apostrofo** esas (1) retoriko-figuro per qua on turnas su direkte ad ulu; (2) signo di eliziono di vokalo (').
Aponevroso

**Aponevroso** esas membrano fibroza blanka, tre rezistiva, qua tegas komplete e mantenas la muskuli, interseparas la faski di muskuli, o ligas li an l'osti.
Arabesko

**Arabesko** es ornamento di pikturo o di skulturo, facita ek planti, animali, fantazio-figuri interplektita kapricoze.
Argalo

**Argalo** esas ucelo di India, sur l'ali di qua esas plumi dina, tenua, de qui onu facas kapvesti hominala eleganta.
Arieto

**Arieto** es en la milit-arto dil antiqui e di la mezepokani : milito-mashino kun, ye un extremajo, mutono-kapo ek fero, per qua onu frapis la muregi di urbo siejata.
Aristo

**Aristo** esas :
* (anatomio) stangeto ostala en la skeleto di fishi.
* (geometrio) interseko-lineo di du plani.
* (botaniko) barbo di spiko di ula planti graminea.
Arko

**Arko** es :
* parto limitoza di kurta lineo irgaspeca.
* konstrukturo qua havas la formo di kurvo.
* lumo dazlanta qua spricas inter du peci de karbono ligita an la du elektrodi di generatoro elektrala.
Arkado

**Arkado** es konstrukturo qua havas la formo di arko, qua su apogas a pilastri o koloni qui posibligas subpaso.
Arkegonio

**Arkegonio** esas genit-organo feminala di la planti hepatikala, di la mosi e di la kriptogami vaskulala e gimno-sperma.
Argilo

**Argilo** esas mola e grasa materio de sulo, de qua onu fabrikas vazi multa-sorta, modeli por skulto, e.c.
Arkivo

**Arkivo** es singla kompozanto ek l'ensemblo de l'arki, dokumenti pri l' historio di populo, di urbo, di instituto publika o privata, di komerco-societo.

----
Armaturo

**Armaturo** es asembluro de peci de fero, por mantenar kunligite la diversa parti di karpentajo o di masonajo.
Arniko

**Arniko** esas planto aromata di la familio "kompozaji" qua havas povo stimulata e tonizala. On existas 30 speci di arniko.

Kelka speci, exemple l'arnica montana kontenas substanci uzata en antiinflamala preparaji, nome kontre kontuzi.
Aromo

**Aromo** od **odoro** esas emanajo de substanci odoranta, precipue de olti qui efikas a flarado. Ol konsistas ek kemiala substanci, ordinare en basa koncentro, qui homi od altra animali povas perceptar per flarado.

Granda parto dil aromi konsistas ek organika kompozaji, malgre kelka ne-organika substanci, exemple amonio o sulfido di hidrogeno anke perceptesas per flarado kom mala aromi.
Arsenalo

**Arsenalo** esas loko ube onu fabrikas o depozas l'armi, la municioni, la milit-instrumenti quin onu uzas tere, mare od aere.
Arkivo-cienco

**Arkivo-cienco** es la teorio e studiado pri sekura konservo, katalogizar ed extraktado di dokumenti ed artikli.
Askarido

**Askarido** esas parazita vermo hematoida qua vivas en l'intestini di la vertebrozi. Un ek la speci, Ascaris suun infektas precipue porki, kontre ke l'Ascaris lumbricoides infektas precipue homo. Maskuli generale havas de 15 til 31 cm di longeso, dum ke femini havas de 20 til 32 cm di longeso.

Ol proliferas nome en tropikala e subtropikala regioni, kun povra sistemi di sanigado.
Charles Konan Banny

**Charles Konan Banny**, ekonomikisto e politikistulo n. ye la 11ma di novembro 1942, esis chefa ministro di Ivora Rivo de 2005 til 2007.

Ante divenar chefa ministro, Konan Banny laboris en la Centrala Banko di Westal Afrikana Landi (France: *Banque Centrale des États de l'Afrique de l'Ouest* - BCEAO).
Seydou Diarra

**Seydou Elimane Diarra** (n. 23ma di novembro 1933 til la 19ma di julio 2020) diplomacisto e politikistulo, esis dufoye chefa ministro di Ivora Rivo: de mayo til oktobro 2000, ed itere de 2003 til 2005.

## Referi
Asparagino

**Asparagino** (C6H8N2O3) esas substanco quan onu renkontras precipue en la yuna sprosi di asparago e qua uzesas medicine kom urinifiva.
Aspiko

**Aspiko** es varietato di vipero, serpento venenoza di Egiptia e Libia, quan karakterisas influro remarkinda di lua kolo.
Astero

**Astero** esas planto kompozaja de qua la flori radioza similesas steli.

**Stelario** esas planto unyardura, ek la familio "primulacei", quan konsumas ula uceli.
Listo pri prezidanti di Namibia

La **[[prezidanto]]** esas la chefo di stato di Namibia. Ilu elektesas dal populo por 5 yari.

Yen la listo pri prezidanti di Namibia, de la 21ma di marto 1990 til nun.
Listo pri prezidanti di Guinea-Bisau

La **prezidanto** esas la chefo di stato di Guinea-Bisau. Segun la konstituco, lu elektesas dal populo por 5-yara mandato, e povas rielektesar unfoye por la sequanta periodo.

Yen la listo pri prezidanti di Guinea-Bisau depos 1973.



*mortis dum guvernisteso (†)
*asasinita en la povo (♠)

## Videz anke
* Chefministri di Guinea-Bisau
Hifikepunye Pohamba

**Hifikepunye Lucas Pohamba** (n. ye la 18ma di agosto 1935) politikistulo, esis prezidanto di Namibia de 2005 til 2015.
Ateromo

**Ateromo** esas degenero di la tuniko interna dil arterii, qua implikas lokale l'existo di amasi de kolesterino e di kalko-sali.
Jóhanna Sigurðardóttir

**Jóhanna Sigurðardóttir**, ex-sindikatanino e politikistino n. ye la 4ma di oktobro 1942, esis chefministro di Islando de 2009 til 2013.
Davíð Oddsson

**Davíð Oddsson** (n. 17 di januaro 1948) jurnalisto e politikisto esis chefministro di Islando de 1991 til 2004.
Astrologio

**Astrologio** esas exploro dil astri pri lia influo asertita di la homo-fato, kredo qua la situeso di planeti en cielo havas influo sur la personaleso.
Boris Trajkovski

**Boris Trajkovski** (1956 til 2004) advokato e politikistulo esis prezidanto di la Republiko Macedonia de 1999 til lua morto ye la 26ma di februaro 2004.
Aruspico

**Aruspico** esas (che la Romani antiqua) sacerdoto qua exploris l'internaji di la viktimi por obtenar de ta internaji auguri.
Listo pri chefa ministri di Tanzania

En Tanzania la **[[chefa ministro]]** esas nur la chefo dil ministraro di la lando.

Yen la listo pri chefa ministri di Tanzania ed anke de Tanganyika depos 1960.

## Chefa ministro (''Chief minister'') di Tanganyika (1960-1961)

## Chefa ministri di nedependanta Tanganyika (1961-1962)

## Chefa ministri di Tanzania (1972 til nun)

## Videz anke
* Prezidanti di Tanzania
Astato

**Astato** esas kemiala elemento kun simbolo **At** ed atomala nombro 85. Ol esas radioaktiva elemento, qua ne existas libera en la naturo, e nulafoye produktesis pura formo de ol.
Pano

**Pano** esas nutrivo de petrisita e koquita farino.

Esas parto dil tradicionala dieto di Europa, Mezal-Oriento, India ed Amerika.

## Historio

Segun evidentajo de Rusia, Italia e Chekia, planti esis unesma muelata 30 000 yari ante nun.

En 3500 aK Egiptiani deskovris fermentaco, quo moligis la pani.

## Tipi

* bisquito (Usa)

* pano di sekalo (Skandinavia)

## Referi
Samuel Kanyon Doe

**Samuel Kanyon Doe** (1951 til 1990), militestro e politikistulo, esis chefo di stato de 1980 til 1986, e pos prezidanto di Liberia de 1986 til 1990, kande esis asasinita.
William Richard Tolbert, Jr.

**William Richard Tolbert, Jr.** (1913 til 1980) publik oficiro e politikistulo, esis prezidanto di Liberia de 1971 til 1980, kande esis asasinita.
Alfred Francis Russell

**Alfred Francis Russell** (1817 til 1884) misionero, entraprezisto e politikistulo, esis prezidanto di Liberia de 1883 til 1884.
Formaco di vorti

En linguistiko, **formaco di vorti** esas la kreado di nova vorto. Formaco di vorti esas a foyi kontrastata kun chanjo semantika qua esas chanjo en senco di vorto sola. La lineo a inter formaco di vorti e chanjo semantika esas a foyi kelke obskura; qua persono perceptas kom nova uzado di vorto anciena, altra persono povas perceptar kom nova vorto derivita ab^de ita vorto anciena e identa a olu en formo (Conversiono (linguistiko)). Formaco di vorti povas anke esar kontrastata kun la formaco di idioma expresesi, quankam a foyi vorti povas formar de frazi di multa vorti (Kompozeso (linguistiko) e Enkorpigado (linguistiko)).

konceptajo simila esas Derivo.

## Literaturo
* Hadumod Bussmann (1996), *Routledge Dictionary of Language and Linguistics*, London: Routledge.
* Joachim Grzega (2004), *Bezeichnungswandel: Wie, Warum, Wozu? Ein Beitrag zur englischen und allgemeinen Onomasiologie*, Heidelberg: Winter.
* Peter Koch (2002), “Lexical Typology from a Cognitive and Linguistic Point of View”, in D. Alan Cruse et al. (eds), *Lexicology: An International Handbook on the Nature and Structure of Words and Vocabularies / Lexikologie: Ein internationales Handbuch zur Natur und Struktur von Wörtern und Wortschätzen*, [Handbücher zur Sprach- und Kommunikationswissenschaft 21], Berlin/New York: Walter de Gruyter, vol. 1, pp. 1142-1178.
* Ghil'ad Zuckermann (2003). *Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew*. Houndmills: Palgrave Macmillan. (Palgrave Studies in Language History and Language Change). ISBN 1-4039-1723-X.

## Extera ligilo
* Forming New Root Words: Company Name and Product Research Formaco di nova vorti di radiko: Nomo kompania e recerca di produkteso
Ekonomio di Nigeria

Nigeria havas un ek la maxim larja ekonomii de westal Afrika. Petrolo esas la precipua exportaco-produkturo di la lando, ma politikala nestabileso, korupto, nesuficanta substrukturo e ne-efikiva administrado dil ekonomio perturbis la kresko ekonomiala dum recenta yardeki. Plu recente, la pandemio di KOVID-19 e varii en mondala preco di petrolo diminutis la kresko e agumentis l'inflaciono.

Exportaco di petrolo reprezentas 2/3 de la budjetala revenui, ma nur 9% de totala nacionala produkturo. La produktado di la lando reprezentas nur 2,7% de mondala produktado. Olim granda exportacero di nutrivi, exemple kakao ed arakido, Nigeria nun importacas kelka nutrivi.

## Referi
Tartu

**Tartu** esas la duesma maxim granda urbo en Estonia e la centro di sudala parto di la lando. Konsiderata kom kulturala centro di Estonia, Tartu havas ambe la maxim anciena teatro, "Vanemuine", e la maxim anciena universitato di Estonia, de 1632. Pos lua fondeso en 1030, l'urbo nomesabis Tarbatu, Dorpat, Dorpt, Derpt, Jurjev. 

Geografiala centro di urbo situesas en placo Raekoja e havas la koordinati 58°22'49" N 26°43'21" E

La maxim importanta rivero Estoniana, Suur-Emajõgi, dividas l'urbo aden du parti.

La nobro di habitanti en Tartu esas stabila dum recenta 40 yari ed esas cirkume 100,000. En 1977 unesmafoye ca nombro di habitanti atingesis, ed ica fakto memorigis kun monumento qua situesas sur la litoro di Suur-Emajõgi.

Nuna urbestro esas Urmas Kruuse. Bone konocata esas ex-urbestro di Tartu Andrus Ansip, qua divenis chefministro di lando en 2004.

Nesimile a Tallinn, Tartu ne dividesas aden distrikti.


Puitelamu Tartus Oa 1.jpg|
Tartu Ülikooli peahoone 2012.jpg
Tartu Peetri kirik 2012.jpg|
Raudteetööliste elamu Tartus Vaksali 4.jpg|
Tartu Raekoja plats 6, 8 ja 10.jpg|
Tartu Raekoja plats 18 ja 20.jpg|
Tartu Toomkiriku varemed 2012.jpg|
Listo pri prezidanti di Liberia

La prezidanto esas la chefo di stato e la chefo di guvernerio di Liberia. Lu servas kom chefo di exekutiva povo e chefo-komandanto dil armei.

Ante la nedependo en 1847, la guberniestro di Liberia esis la chefo dil exekutiva povo de la Komunitato Liberia. De 1847 til 1980, nur Liberiani decendanti de Amerikani kontrolis la guvernerio. Samuel Kanyon Doe esis l'unesma Liberiano kun Afrikan acendenti qua guvernis la lando, pos stato-stroko en 1980.

Yen la listo pri **prezidanti di la Republiko Liberia** de la nedependo di la republiko en 1847 til nun. Til la 7ma di mayo 1907, la prezidantala mandato duris dum 2 yari. Pos ca dio, la prezidantala mandato divenis 4 yari.

* abandonis guvernerio pos:
: (¹) asasinita dum stato-stroko.
: (²) morto per naturala kauzi.
: (³) renuncis.

## Referi
Rasismo

**Rasismo** esas produkto di komplexa interago en ula socio dividita en rasala grupi qui ne mixas su, ube on dicas ke ula raso od etnio esas superiora od inferiora ad altra. La personi qui kredas en to nominezas "rasisti".

Homi sempre distingas homi en diferanta grupi. Ca diskriminaco ordinare facesas sur la bazo di kozi qua povas facile esar vidata, exemple la koloro di la pelo. Olu povas ne sempre esar rasismo. Kande on dicas ke ula grupo esas superiora o plu bona kam altra grupo, e l'altra grupo diskriminacesas. "Raso" esas karakterizivo quon ula persono heredas de lua ancestri, olu povas signifikar konvenciono ke ula persono esas plu bona kam altra persono a kauzo di qua le ancestri di ca homi esis. 

Ciencisti ordinare dicas ke diferanta rasi originas di grupi di familii vivanta en ula loko pro longe. Tamen, omna rasi di homi povas mixar uno kun altra. Kelka ciencisti ne kredas ferme ke rasi existas, pro ke su esas tanta varietati inter homi e pro ke homi di diferanta rasi ofte havas la sama karakterizivi. 

La legaro di multa landi nun dicas ke diferi inter homi ne pluse esas importanta. To signifikas ke omni havas la sama yuri grantita en la konstituci di ca landi. 

Tanta longe ke la majoritato di grupi di homi havas ula fiereso en qua li esas, ideologio di rasismo povas duktar ula a traktar mal altra rasi, o probar restriktar la yuri por altra rasi. Olim, la guvernerii di multa landi mantenis rasista politiki, exemple Japonia, Naziista Germania, Chinia di nia tempo, Usa ante la movado por yuro di civitano, e Sudafrika dum l'apartheid. Cakaze, multa homi perdis lia libereso o lia vivi simple pro ke lia rasi judikesis kom inferiora da lora guvernerii. 

Dum la yari 1960a, l'asociuro *Indian Workers' Association* en l'Unionita Rejio dicis existar difero inter "rasalismo" - la prejudiko kontre ca quon ne konocesas plu bona - e "rasismo" - l'uzo intencala politikala dil odio rasala. La dua vorti esas ofte uzata kun la sama sinso, en antipatio di ca distingo esanta komita. 

## Exempli
 
* La Legi di Jim Crow (*Jim Crow laws*) en Usa, de cirkume 1890 til 1960 
* La gentocido di Armeni, en l'Otoman imperio 
* La Legi di Nürnberg, en Germania 1935-45 
* La legi di apartheid en Sudafrika, pos 1948 
* La Politiko pri Australia Blanka (*White Australia Policy*) en Australia 
* La movado Ku Klux Klan en Usa
Denis Sassou-Nguesso

**Denis Sassou-Nguesso** (n. 23 di novembro 1943) militestro e politikistulo, esas nuna prezidanto di Republiko Kongo.
Gustavo Rojas Pinilla

**Gustavo Rojas Pinilla**, militisto, civila injenioro e politikisto n. ye la 12ma di marto 1900 til la 17ma di januaro 1975, esis prezidanto di Kolumbia de 1953 til 1957.
José María Rojas Garrido

**José María Rojas Garrido** (1824-1883) advokato, judiciero, jurnalisto e politikistulo, esis prezidanto di Unionita Stati di Kolumbia de 1 di aprilo til 22 di mayo 1866
Sfintero

**Sfintero** esas muskulo cirklokurva qua klozas l'orifico di ula kavaji naturala dil homo-korpo (anuso, veziko).
Blaise Compaoré

**Blaise Compaoré**, militestro e politikistulo n. ye la 3ma di februaro 1951, esis prezidanto di Burkina Faso de 1987 til 2014.
Freida Pinto

**Freida Pinto** (n. en 1984) esas Indiana cinem-aktorino. Eli verkis en la filmo *Slumdog Millionaire* (2008) qua recevis l'Oscar-premio kom maxim bona filmo.
Leonana linguo

**Leonana linguo** esas Latinida linguo parolata da 25.000 homi en lia hemo-lando. 

Derivita ek la Latina, ol enplantacesis kom linguo di la teritorii dil Rejio Leon til ke ol remplasesis da la Hispana. Tamen, ol restis kom parolata linguo pos l'uniono di la rejii Leon e Kastilia, ube la Kastiliana linguo aquiris la precipua rolo.

## Referi

## Extera ligili
* Héctor García Gil. Asturian-leonese: Linguistic, Sociolinguistic and Legal Aspects
* Asturian Language Academy
* González i Planas, Francesc. Institutum Studiorum Romanicorum «Romania Minor». The Asturleonese Dialects.
* Furmientu Cultural Association.
* Faceira Cultural Association.
* El Teixu Cultural Association.
Flatuo

**Flatuo** es produkturo di gasi, venti, akumulesis en la digestiva sistemo di mamiferi od altra animali.
Elías Antonio Saca González

**Elías Antonio Saca González** (n. ye la 9 di marto 1965) entraprezisto di komuniki, esis prezidanto di Salvador de 2004 til 2009.
Francisco Flores Pérez

**Francisco Guillermo Flores Pérez** (n. ye la 17ma di oktobro 1959 til la 30ma di januaro 2016) esis politikistulo, ed esis prezidanto di Salvador de 1999 til 2004.

## Referi
Armando Calderón Sol

**Armando Calderón Sol** (n. ye la 24ma di junio 1948 til la 9ma di oktobro 2017) advokato, entraprezisto e politikistulo, esis prezidanto di Salvador de 1994 til 1999.

## Referi
Wichita, Kansas

**Wichita** esas la maxim populoza urbo en Kansas, e sideyo dil komtio Sedgwick. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. Lua tota surfaco esas 431,28 km², equivalanta a 166,52 quadrata milii, de qui 419,55 km² (161,99 mi²) esas lando, e la cetera esas aquo.

Wichita enkorpigesis en 1870. Ol divenis repozo-loko por individui qui duktis bovi de la nordo di Texas til Kansas dum la 19ma yarcento. Dum la 20ma yarcento, Wichita divenis mondale famoza pro l'industrio aeroplanal, ed ol surnomizesis l'"Aerala Chef-urbo de la Mondo". Nun, ol esas importanta koncentro-punto por industrii, e regionala centro por kulturo, komunikilaro e komerco. Ol gastigas granda muzei, parki, e diversa universitati, exemple Universitato *Wichita State*, ed importanta komercala centri ed amuzo-loki, exemple stadio *Intrust Bank Arena*.

## Referi
Maximiliano Hernández Martínez

**Maximiliano Hernández Martínez**, militestro e politikisto n. ye la 21ma di oktobro 1882 til la 15ma di mayo 1966, esis prezidanto (fakte, diktatoro) di Salvador. Ilu guvernis de 1931 til 1934 e de 1935 til 1944.

## Referi
Chiliana peso

**Chiliana peso** esas la pekunio di Chili. Lua simbolo esas **$**. Ol adoptesis en 1817 kun la nedependo di la lando, ma nur en 1851 decimala sistemo (1 peso = 100 *centavos*) adoptesis.
Rafael Antonio Gutiérrez

**Rafael Antonio Gutiérrez** (1845 til 1921) militestro, esis prezidanto di Salvador de 1894 til 1898.

## Referi
Francisco Menéndez Valdivieso

**Francisco Menéndez Valdivieso**, militestro e politikisto n. 1830 til 1890, esis prezidanto di Salvador de 1885 til 1890.

## Referi
Ekonomio di Salvador

L'ekonomio di Salvador esas la 4ma maxim granda de Central-Amerika, dop Panama, Kosta Rika e Guatemala. Til la yari 1960a, kafeo esis la precipua produkturo por exportaco, ma pos la yari 1970a e 1980a altra kultivita produkturi e precipue manufakturita produkturi divenis plu importanta. Nun, la lando produktas inkluzite mikonduktili e medikal equipuri por exportaco. Pesko developesis multe dum recenta yari, pos la kreo di pesko-entraprezi kun pekunio furnisita dal Banko Inter-Amerika pri Developo (BID). Parto ek la produktado exportacesas, nome krustacei.

En 2001, Salvador adoptis dolaro di Usa kom monetaro, e perdis lua kontrolo super monetarala politiko. La lando stimulis libera merkato e kolokado, e privatigis la sektori di telekomuniki, elektro, banki e la sistemo di pensioni. Pekunio sendita dal Salvadorani qui laboras exterlande reprezentis 17,1% de la TNP en 2016, e cirkume 1/3 ek la familii recevis ol.

L'ekonomio Salvadorana diminutis per 3.1% en 2009 pro la globala deskresko ekonomiala, e pro la forta dependo dil exportaci vers Usa. De 2010 til 2014 l'ekonomio kreskis min kam 2% omnayare, ma rekuperis de 2015 til 2016, kande ol kreskis 2,4%. En 2020, l'ekonomio deskreskis per 8,18%, konseque de pandemio di KOVID-19. En 2021 la lando rekuperis su, e l'ekonomio kreskis per 10,28%.

En 2021, la lando recevis 40-milion-dolara presto del Europana Koloko-Banko (*European Investment Bank*) por stimular mikr-entraprezi e projeti por prezervar l'ambiento. Ter-tremi, tropikala tempesti e kriminozeso ofte minacas ekonomiala stabileso.

## Referi
Béla Bartók

**Béla Viktor János Bartók** (n. **Bartók Béla** 1881 til 1945) esis Hungariana klasik-kompozisto.

## ''La Ligna Princulo''
Ye 12 di mayo 1917 en Budapest, *La Ligna Princulo*, ilua pantomimo-baleto en un akto, esis unesmafoye pleata. La rakonto esis skribata da Béla Balázs, poeto ed amiko di Bartók, qua anke skribis la libreto por *La kastelo di la blua-barboza duko*, ne-pleata opera skribata da Bartók en 1911. Pro la suceso di *La Ligna Princulo*, ca opero esis produktata en Budapest en 1918.

## ''La kastelo di la blua-barboza duko''
Ye la 24ma di mayo 1918 en Budapest, ilua opero *A kékszakállú herceg vára* (La kastelo di la blua-barboza duko) esis unesmafoye pleata. La origino di la libreto da Béla Balázs esis Franca rakonto *La Barbe bleue*, pri violentema nobelo qua ocidas sua spozini;  singla nova spozino esforcas evitar la fato di la antea. La longeso dil opero esas cirkume un horo; du karakteri (la duko e lua amorantino Judith) havas kantanta roli.

## Lasta yari
Bartók ed ilua spozino livis Hungaria en 1940 e divenis rezidanti di New York. En Usa il esis konocata kom pianisto, ma il ne esis famoza kom kompozisto. Depos 1940, ilua saneso divenis sempre plu mala. Il kompozis kelka verki dum ca lasta yari: la Koncerto-peco por Orkestro, la Violino-sonato (skribita por Yehudi Menuhin) e la Piano-koncerto-peco no. 3.
Pedro Varela Olivera

**Pedro José Varela Olivera** (1837 til 1906) politikistulo, esis prezidanto di Uruguay 2 foyi: en 1868 (15 di februaro til 1 di marto), e de 1875 til 1876.
Alfredo Cristiani

**Alfredo Cristiani Burkard**, entraprezisto e politikistulo n. 1947, esis prezidanto di Salvador de 1989 til 1994.
Hubert Ingraham

**Hubert Alexander Ingraham**, advokato e politikistulo n. ye la 4ma di agosto 1947, esis dufoye chefministro di Bahama: de 1992 til 2002, e de 2007 til 2012.
Perry Christie

**Perry Gladstone Christie** (n. ye la 21ma di agosto 1943) advokato, ex-atleto e politikisto, esis chefministro di Bahama du foyi: 2002 til 2007, e de 2012 til 2017.
Tomás Villalba

**Tomás Villalba Albín** (1805 til 1886) entraprezisto e politikistulo, esis provizora prezidanto di Uruguay, de 15 til 20 di februaro 1865.
Rafael Zaldívar

**Rafael Zaldívar**, mediko e politikistulo n. 1834 til 1903, esis prezidanto di Salvador de 1876 til aprilo 1884, e de la 21ma di agosto 1884 til 1885.

## Referi