open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Juan Antonio Iribarren

**Juan Antonio Iribarren Cabezas**, militestro e politikistulo n. ye la 7 di mayo 1885 til la 11ma di aprilo 1968, esis prezidanto di Chili de la 17ma di oktobro til la 4ma di novembro 1946.
Emiliano Figueroa Larraín

**Emiliano Figueroa Larraín** (1866 til 1931) politikistulo, esis prezidanto di Chili du foyi: ye 1910, e de 1925 til 1927.
Ramón Barros Luco

**Ramón Barros Luco** (1835 til 1919) advokato e politikistulo, esis prezidanto di Chili de 1910 til 1915.
Wiener Melange

**Wiener Melange** (Germana: "Wienana mixuro") esas kafeo kun lakto e similesas cappuccino ma generale facesas per plu milda kafeo (ex. mocha), prefere karameligita.

Komendar *Wiener Melange* ofte arivigas ''espresso con panna'' mem en Wien, malgre ke ca 
lasta juste nomesas *Franziskaner*. En Angla e Franca, la termino *café Viennois* anke generale referas *espresso con panna*.

En Norda Europa, Wiener Melange ofte referesas kom Forta Stimulivo - uzata en situesi ube alta nivelo di injenio bezonesas.

## Videz anke
Café con leche
Ekonomio di Gambia

Gambia esas un ek la maxim povra stati de Afrika. Preske 75% de lua habitantaro dependas del agrokultivo e del edukado di bestii. Agrokultivo reprezentas plu kam 20% de la Totala nacionala produkturo.

Ne existas importanta naturala resursi. La maxim importanta produkturi por exportaci esas arakido, fishi e kotono en filasi. Anke turismo adportas valuto a lando.

## Referi
Edyta Górniak

**Edyta Anna Górniak** (n. ye la 14ma di novembro 1972) esas importanta pop-kantistino di Polonia. En 1994 el divenis l'unesma Poloniana kantistino partoprenanta en *Eurovision Song Contest*.

## Albumi
* 1995 - *Dotyk*
* 1997 - *Edyta Górniak*
* 1999 - *Live'99*
* 2002 - *Perła*
* 2003 - *Invisible*
* 2007 - *E.K.G.*
* 2008 - Zakocha się na Święta w kolędach

## Extera ligili
* Oficala pagino
* Edyta Górniak Forum
Ekonomio di Vanuatu

L'ekonomio di Vanuatu apogesas precipue sur familiara agrokultivo, qua esas vivo-moyeno por cirkume 2/3 de la habitantaro. La lando havas poka produkturi por exportaco. Pesko, financala servadi e turismo - plu kam 330 mil viziteri en 2017 - esas la precipua elementi del ekonomio nacionala. En 2015, tropikala ciklono *Pam* frapis l'insulo Efate, e lor afektis multe turismo.

L'insuli exportacas poka sorto di produkturi, qui minacesas da naturala kalamitati. Lua granda disto de importanta konsumo-merkati esas altra importanta obstaklo por lua kresko.

## Referi
Ekonomio di Malawi

Malawi esas un ek la maxim povra e dense populizita landi de la mondo. Preske 90% de la laboro-povo laboras en l'agrokultivo, qua anke furnisas 65% de la kruda materiaro konsumata por lua industrio, ma reprezentas nur 1/3 di la TNP de la lando.

La lando recevas multa helpi de Internaciona Monetala Fonduro e de Mondala Banko, e donaci de granda doneri. La lando konfrontas granda defii: stimular exportaci, plubonigar sanesala ed edukala substrukturi, konfrontar ambientala problemi pri desforestigo ed erodo, e konfrontar la problemo pri AIDS/SIDA.

## Referi
Norbert Ratsirahonana

**Norbert Lala Ratsirahonana**, judiciisto e politikisto n. 1938, esis prezidanto di Madagaskar de 1996 til 1997.
Pozitivismo

**Pozitivismo** esas sistemo filozofiala apogata sur l'experienco e sur la konoco empirikala di la fenomeni naturala. Tale, Pozitivismo judikas metafiziko e teologio kom sistemi de konoco neperfekta e neexakta. 

## Evoluciono
La vorto "pozitivismo" uzesis unesmafoye dal Franca filozofo Auguste Comte, autoro di *Kurso pri filozofio pozitiva* (6 tomi, publikigita de 1830 til 1842)* libro qua inauguris ica filozofiala teorio. Tamen, kelka konceptaji pozitivista aparis en l'idei de altra filozofi, exemple Britaniano [[David Hume]], Franco [[Henri de Saint-Simon|Claude Henri de Rouvroy, Komto de Saint-Simon]], e Germano [[Immanuel Kant]]. 

Comte selektis la vorto "pozitivismo" por emfazar la pragmato e la tendenco konstruktiva quin ilu reklamis, del aspekto teoriala di ilua doktrino. Ordinare, ilu interesis su pri la riorganizo dil vivo sociala, pri la plubonigo dil homaro tra la konoco [[cienco|ciencala]] e, tale, pri la kontrolo di la forci naturala. La du parti precipua dil pozitivismo, la filozofio e la guvernado (o programo di konduto individuala e sociala), unionesis plu tarde.

Segun la konceptado pri [[religio]] da Comte, la homaro esus kult-objekto. Tamen, multa dicipuli di Comte ne aceptis ica developo religial de ilua penso, nam ol semblis kontredicar la filozofio pozitivista originala. Multa ek la doktrini di Comte plu tarde adaptesus e developesus da la Britaniana filozofi sociala [[John Stuart Mill]] e [[Herbert Spencer]], e dal filozofo e fizikisto Austriana [[Ernst Mach]].

== Logikala pozitivismo == 
Dum la komenco di la [[20ma yarcento]], grupo de filozofi qui diskutis la moderna evoluciono ciencala refuzis tradicionala idei pozitivista (qui judikis ke la bazo di la vera konoco esas l'experienco personala) ed emfazis l'importo di la verifiko ciencala e difuzo di la [[logiko formala]]. De la teorii de ica pensisti, exemple Austriano [[Ludwig Wittgenstein]] e Britaniani [[Bertrand Russell]] e [[George Edward Moore]], naskis tale dicita "logikala pozitivismo". La *Tractatus logico-philosophicus'' (1921), libro da Wittgenstein, influis decidigive la refuzo di doktrini metafizikala pro sua manko di senco, e en l'acepto di empirikismo kom postulo logika. 

Nun, filozofi pozitivista preferas nominar su "empirikala logikisti", por separar su del importo quan l'unesma filozofi di logikala pozitivismo donis a la verifiko ciencala. Li sustenas ke la propra verifikado-principo ne esas verifikebla filozofiale. Tale, importanta autori, exemple Rudolf Carnap, proponabas nova senci por la tradicionala verifikado-principo neopozitivista.
Ekonomio di Komori

Komori esas un ek la maxim povra landi del mondo. La tri insuli mankas bona substrukturi di transporto e naturala resursi, e lia yuna habitantaro esas en rapida kresko. Lua laboro-povo havas basa eruditeso, e la lando dependas multe de extera helpo. La pekunio sendita dal cirkume 200 mil Komorani qui vivas exterlande reprezentas cirkume 25% de la TNP.

L'agrokultivo reprezentas cirkume 50% de la totala nacionala produkturo ed employas 80% de la laboro-povo di la lando. Tamen, Komori importacas cirkume 70% de la nutrivi quin ol bezonas. En aprilo 2019, ciklono *Kenneth* efektigis granda destruktado en la lando, e la kresko di lua TNP diminutis de 3,8% en 2018 til 1,9% ye fino di ta yaro. En 2020, la lando komencis rekuperar su, ma ol afektesis da pandemio di KOVID-19, qua unesmafoye enrejistresis ibe ye la 30ma di aprilo ta yaro. Konseque, la TNP en 2020 diminutis per 0,2% kompare l'antea yaro.

## Referi
Tomás Regalado

**Tomás Herculano de Jesús Regalado Romero**, militestro e politikisto n. ye la 7ma di novembro 1861 til la 11ma di julio 1906, esis prezidanto di Salvador de 1898 til 1903.

## Referi
Listo pri prezidanti di Slovenia

La **prezidanto di Slovenia** esas la chefo di stato di Slovenia. Segun la konstituco, lu elektesas dal populo por 5-yara periodo. Lia povo esas virtuale ceremoniala.

Yen la listo di prezidanti di Slovenia depos 1991.

## Videz anke
* Chefministri di Slovenia
Ekonomio di Haiti

Haiti esas un ek la maxim povra lando de Westala misfero. Preske 2/3 de lua laboro-povo havas nula o necerta laboro. Cirkume 2/5 ek lua laboro-povo transvivas de agrokultivo, kun basa produktado. Lua precipua ekonomiala partenero esas Usa, qua furnisas favorebla aceso a lua merkato por Haitiana produkturi.

Quankam l'ekonomio di la lando kreskis dum la yari 2000a, en 2008 4 tropikala tempesti avariis la substrukturo di transporto e l'agrokultivo. Du yari pose, la lando subisis severa ter-tremo qua mortigis plu kam 100 mil personi e domajis severe lua prekara substrukturo. Altra serioza problemo esas la perdajo di lua foresti, qua plumaleskas l'efekti di naturala kalamitati.

## Referi
Ekonomio di Ivora Rivo

Ivora Rivo esas la precipua mondala produktero di kakao, e granda produktero di kafeo e di palmier-oleo. Lua ekonomio dependas forte del agrokultivo, qua employas 68% de lua habitantaro. Ol esas un ek l'ekonomii kun maxim rapida kresko de Afrika, e la povreso rurala ed urbala diminutabas dum recenta yari.

Lua substrukturo esas bona: la lando havas cirkume  km di chosei pavimentizata, moderna telekomuniki, du importanta portui, ferovoyi e bona tereni por industrial e komercal uzado.

L'ekonomio di la lando kreskis forte dum l'unesma 15 yari pos lua nedependo; tamen, ol subisis deskresko dum la sequanta yari pro la falio di internaciona preci di kafeo e kakao, e pro la politikala krizo di 2002. Kande la krizo finis, la kresko ekonomiala durigis, cirkume 8,2% omnayare, til 2019. Pro to, Ivora Rivo divenis un ek la maxim richa landi de Afrika, kun TNP po persono di 2286 dolari, ye la fino di 2019.

## Referi
Ekonomio di Saudi-Arabia

Cirkume 16% de la mondala jaceyi di petrolo jacas en Saudi-Arabia, qua esas la maxim granda mondala exportacero dil produkto. Petrolo reprezentas 87% de la budjetala revenui, 45% de la TNP e 90% del exportaci di la lando. Saudiana guvernerio kontrolas forte lua precipua ekonomial agado. La skopo di monetala politiko en Saudi-Arabia esas mantenar fixa la kurso di kambio inter riyal ed Usana dolaro.

Nun, Saudi-Arabia komencas stimular la koloko privata en sektori di produktado di energio, telekomuniko, produktado di naturala gaso e petrokemio*, por diversigar l'ekonomio di la lando. Cirkume 6 milion stranjeri laboras en la lando, nome en sektori financala e petrolala; tamen la guvernerio esforcas por diminutar la chomeso di Saudiana nacionani.

## Referi
Ekonomio di Estal Timor

Estal Timor havas povra ekonomio kun basa revenuo, rangizita 133ma plaso en l'indexo pri homala developeso de Mondala Banko. Segun statistiki de 2014, plu kam 40% de lua habitantaro vivas sub povreso-lineo. Segun datumi de 2005, cirkume la duimo de la habitantaro ne savis lektar o skribar.

La lando duras konfrontar granda defii pri pluforteskar civila administrado e krear employi por la yuni. L'exploto di petrolo e naturala gaso de marala jaceyi augmentis la revenui dil guvernerio. Tamen, ca industrio kreis poka employi en la lando, pro la manko di substrukturi por produktado e rafino. Naturala gaso rafinesas en Australia, tamen Estal Timor manifestis intereso pri rafinar ol.

## Referi
Ekonomio di Japonia

Dum la pasinta 70 yari, Japonia developis moderna ekonomio pro koopero inter guverno ed industriala sektoro, pro la forta laborala etiko di lua habitanti, la mastreso pri moderna teknologio, e pro la basa spenso (min kam 1% de la TNP) kun nacionala defenso. Du importanta traiti di lua ekonomio pos la duesma mondomilito esis la forta ligili inter produkteri, furniseri e distributeri, konocata kom *keiretsu*, e la granto di dumviva employo por granda parto dil urbala laboristi. Tamen, amba traiti derodis pro globala konkurenco, e la modifiko demografiala domestika. Un ek la fondinti di G7 ed un ek l'unesma membri di OKED, Japonia esis l'unesma lando di Azia judikita kom developita lando.

Nun, servadi reprezentas plua kam 70% de la totala nacionala produkturo. La lando anke havas la 4ma maxim granda konsumo-merkato. Lua automobilala industrio esas la 2ma maxim granda de la mondo.

## Historio
Pos 1868 (Meiji-epoko) Japonia rapide industrieskis su. La lando adoptis kapitalist ekonomio kun libera merkato ed adoptis la formi di libera entraprezo de Unionita Rejio ed Usa. Japoniani komencis studiar exterlande ed exterala profesori recevis inviti por docar en Japonia. Rapide la lando divenis la maxim prosperoza ekonomio de Azia.

Lua ekonomio subisis granda destrukto dum la duesma mondomilito. Pos la milito, la koopero inter guvernerio helpis Japonia developar moderna ekonomio. Nun, la lando esas la 5ma maxim granda ekonomio del mondo.

L'ekonomio montrabis eficienteso en exportaco-sektori, exemple teknologiala, tamen ne montris la sama en protektata sektori, exemple agrokultivo. Dum l'antea yardeki, Japonian ekonomio kreskis rapide. Ol kreskis cirkume 10% omnayare dum la yari 1960a, mezavalore 5% omnayare dum la yari 1970a e mezavalore 4% omnayare dum la yari 1980a. Dum la yari 1990a la kresko lentigis e kreskis mezavalore 1.7% omnayare, nome por neefikema kolokadi e l'alta spekulado kun aktivi dum l'antea yardeko. To demandis tardiganta tempo por la firmi diminutar lia granda debi, aktivi e laboro-povo.

## Referi
Ekonomio di Kuwait

Kuwait esas un ek la maxim richa landi de la mondo. Lua ekonomio dependas forte de petrolo: ol havas 8% de mondala jaceyi. Pos l'adopto di politiki por diversigar lua ekonomio, nun 43% de TNP e 70% de la revenui kun exportaci originas de petrolo, e la lando anke divenis autosuficanta pri produktado di stalo. Turismo komencis kreskar dum recenta yari.

La lando mankas aquo - preske 75% del aquo konsumata esas distilata od importacesas - e havas poka tereni por agrokultivo.

## Referi
Paulínia

**Paulínia** esas urbo di Sao Paulo stato. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 139 km². Ol distas 118 km norde de la chef-urbo dil stato.

Lua refinerio di petrolo esas un ek la maxim importanta fonto di revenui por la urbo.

## Referi
Fruto Chamorro Pérez

**Fruto Chamorro Pérez**, politikistulo n. ye la 20ma di oktobro 1804 til la 12ma di marto 1855, esis l'unesma prezidanto di Nikaragua, e guvernis la lando de 1853 til ilua morto pro disenterio, ye la 12ma di marto 1855.

## Referi
Gustavo Adolfo Bécquer

**Gustavo Adolfo Domínguez Bastida**, konocita kom **Gustavo Adolfo Bécquer** (1836 til 1870) esis Hispana poeto, rakontisto ed skriptisto por teatro, de Romantik-epoko.
Boris Kolker

**Boris Grigorjevich Kolker** (Ruse: *Борис Григорьевич Колкер*) (1939 -) esas instruktisto pri lingui e tradukisto, interlinguisto, autoro de tri esperanto-lernolibri. Ruso e Sovietiano, depos 1993 Usano, nune vivas en Cleveland, Ohio.

Esperantisto depos 1957, doktoro pri linguocienco, ilu defensis diserto pri Esperantologiala temo. Autoro di tri esperanto-lernolibri, interlinguistikal artikli e recensi. Membro dil Akademio di Esperanto. Honorumala membro di UEA ("Universala Esperanto-Asocio"). Kunredaktero di la revuo "*Monato*". Dum du yardeki il guidis amasala korespond-kurso en Rusia, qua diplomizis preske 900 studenti. Il instruktis Esperanto en l'Usana universitati en San Francisco e Hartford. Nun il esas guidanto dil internaciona perfektigiva korespond-kurso (IPKK).

## Lernolibri
* *[https://web.archive.org/web/20090527075304/http://eo.lernu.net/kursoj/kolker/index.php Vojaĝo en Esperanto-lando. Perfektiga kurso de Esperanto kaj Gvidlibro pri la Esperanto-kulturo.]*.
* *[http://www.esperanto.mv.ru/Lernolibro/index.html Lernolibro de la lingvo Esperanto. Baza kurso.]*.
* *[http://www.esperanto.mv.ru/Esp16/index.html Esperanto en 16 tagoj]*. Ekspres-kurso. 

* *[http://e-novosti.info/forumo/viewtopic.php?t=4103 Internacia lingvo Esperanto. Plena lernolibro.]*
José María Estrada

**José María Estrada**, politikisto n. 1802 til 1856, esis prezidanto di Nikaragua de la 10ma di aprilo til la 22ma di oktobro 1855.
Ekonomio di Indonezia

Indonezia havas la maxim granda ekonomio di Sud-estal Azia, ed un ek la maxim granda ekonomii de la mondo. Tamen, la lando dependas precipue de lua interna merkato e de la publika spenso. Dum la financala krizo di 2009, la lando ne subisis granda desfacilesi pro ke l'interna konsumo restis alta.

En 2012, ol divenis l'ekonomio kun maxim rapida yarala kresko inter la landi qui formacas G-20, superiranta India. Indonezia exportacas precipue petrolo, stano e kauchuko. Granda parto di lua habitantaro transvivas de agrokultivo.

## Referi
Nubo

Por meteorologio, **nubo** esas aerosolo konsistanta ek videbla amaso di guteti aqua, kristali glacia o partikuli sur l'atmosfero di ula planeto. Che Tero, nubi rezultas de saturo dil aero per vaporo kande ol koldeskas til roso-punto e kondensas, o kande ol recevas suficanta humideso de vicina fonto, por atingar roso-punto ye la temperaturo dil ambiento.

Nubi povas videsar sur troposfero, stratosfero e mezosfero*. Granda nubi qui semblas "floki kotona" e formacesas en altitudi de 200 til 2000 metri nomizesas kumulusi, kontre ke alta nubi konsistanta ek glacia kristali en altitudi de 4 mil til 20 mil metri nomizesas cirusi.
Listo pri prezidanti di Nikaragua

La prezidanto esas la chefo di stato, chefo di guvernerio e la supra chefo dil armeo di Nikaragua. Segun la konstituco, lu elektesas dal populo por 5-yara periodo. Yen la listo pri prezidanti di Nikaragua pos 1854.

## Noto
Ekonomio di Iran

L'ekonomio di Iran havas nekapabla statala sektoro e dependas forte de petrolo. La lando koncentras 10% ek la rezervi konocata di petrolo e 15% de la rezervi di naturala gaso de la mondo. Tamen, depos 2024 la lando subisas energiala krizo.

La lando anke posedas importanta sektori agrokultivala, industriala e servadala. Distordi - nome inflaciono, kontrolo di preci, subsidiajo di ekonomiala sektori, e bankala sistemo qua furnisis miliardi di dolari en prestaji sen kauciono - impedas plusa ekonomiala kresko. L'alta nivelo di eduko di lua habitantaro e granda indexo pri homala developeso kontraste kun sua jenanta ekonomio e nesuficanta koloko domestika ed exterlandala stimulis multa Iranani ekmigrar serchanta employi en altra landi, fenomeno konocata kom "fugo di cerebri".

L'alta preco di petrolo dum recenta yari posibligis Iran akumular US$ 135 miliardi en extera monetaro.

## Referi
Listo pri prezidanti di Iran

La **prezidanto di Iran** esas la chefo di stato e chefo di guvernerio di Iran. Segun la konstituco, lu elektesas dal populo por 4-yara periodo, e povas rielektesar.

Yen la listo pri prezidanti di Iran depos 1980, kande la lando divenis republiko.

## Videz anke
* Spiritala chefi di Iran
José María Pinilla

**José María Pinilla Fábrega** (1919 til 1979) militestro, esis prezidanto di Panama de 1968 til 1969.
Otario

**Otario** esas mar-hundo di familio *Otariidae* di qua l'oreli salias, qua povas marchar sur lua quar flosi.
Ekonomio di Hungaria

Hungarian ekonomio chanjesis de centrale projetita ad ekonomio di merkato, e nun lua TNP po persono esas 2/3 del mezvalora TNP po persono del Europana Uniono. Pos la falio di komunismo en 1990, l'exportaci di la lando e l'ekonomiala suporto furnisita da Sovietia diminutis. La lando komencis serio di ekonomiala reformi, inkluzite privatigo di publika kompanii e diminuto di sociala spensi. Privata sektoro nun reprezentas preske 80% de Totala nacionala produkturo de lando. La kolokadi e la kompro di Hungara entraprezi da stranjeri pos 1989 ja superiras 60 miliardi di Usana dolari.

En 1995, "forint" divenis konvertebla en omna kontal operaci, ed ye la sequanta yaro, kande la lando membreskis l'Organizuro por Kunlaboro ed Ekonomiala Developo - OKED -, ol divenis konvertebla ank en omna kapital-transakti.

La lando membreskis Europana Uniono ye la 1ma di mayo 2004 e projetis modernigar lua agrokultivo, stabligar lua ekonomio e protektar ol kontre krizi, modernigar ed augmentar lua substrukturo e recevar helpi por developar lua regioni. Depos 2010, lua guvernerio retromarchis multa ekonomiala reformi, e komencis stimular nacionala industrii ed ekonomial aferi qui havas partopreno guvernala, tra modifiko en la legaro. Dum recenta yari, la lando divenis multe dependanta del importaco di energio.

## Referi
Azimuto

**Azimuto** esas angulo formacata per la plano meridiana di loko, kun la plano vertikala qua pasas tra punto quan onu konsideras.
Apartamento

**Apartamento** es parto di rezidala edifico qua uzesas kom domo dal individui qui rezidas en ol. Ordinare apartamenti havas 1 o plusa dormochambri, halo, koqueyo e laveyo, ed ordinare okupas singla etajo dil edifico. Multa edifici anke havas gareyi por lua rezidanti. Apartamenti povas esar granda o mikra, e povas existar en publika od en privata edifici.

Ordinare, apartamenti recevas nombri por identifikar singla habiteyo, nome por savar ube ulu rezidas e por recevar postala korespondo. Individui qui rezidas en edifici pagas kondominiala taxi, qui devas uzesar da administranto nomizita "sindiko" por facar manteni bezonata en l'edifico.
Avenuo

**Avenuo** es larja strado, ordinare arbor-lineoza, per qua onu abutas a palaco, a kastelo, a placo, e.c. Ordinare, avenui suportas plu intensa trafiki kam stradi.
Avantalo

**Avantalo** es:
* peco de stofo, de ledro, quan onu ligas sur la parto avana di la korpo, super sua vesti, por evitar la domajeso di olci kande onu agas o facas ulo sordidigiva.
* peco de ledro, ligita sur la parto avana di veturo sen-tekta, por protektar de la pluv-aquo, de la spricizuri.
Bardano

**Bardano** esas planto ek la familio "kompozaji", di qua la radiko uzesis olim medicinale kom sudorifigivo, e la (larja) folii kom medikamento kontre tinio.
Boracho

**Boracho** esas planto herbacea, tipo di la familio "boragacei", di qua stipo e folii kovresas ye pili pikanta - e folii, dispozita grape.
Bulbo

**Bulbo** esas influro tuberkulala, ovatra, globatra, formacita da l'asembleso di squami o di folii rudimenta.
Sauco

**Sauco** esas liquido qua akompanas ula dishi, qua ordinare konsistas ek salo, spici e kondimenti.

## Blanka butro

La sauci emulsita varma ne devas transirar la temperaturo di 65 Cº, devas esar montita en kasrolo kun dika fundo, ne amas vartar, e havas tendenco a nigrigar l'arjentajo.
Ekonomio dil Insuli Salomon

L'ekonomio dil Insuli Salomon esas forte dependanta de agrokultivo, pesko e forestala extraktado. Existas konflikti pri proprieto-yuri. Plua kam 75% de lua laboro-povo kultivas e peskas nur por sua transvivo.

L'insuli havas importanta jaceyi di plombo, zinko, nikelo ed oro. La financala sektoro dil insuli esas poke developita. Insuli Salomon esas un ek la min vizitita landi de la mondo: en 2017, nur 26 mil turisti vizitis l'arkipelago.

## Referi
Espalero

**Espalero** esas muro garnisita maxim-multa-kaze ye latogreto alonge qua onu plantacas frukt-arbori di qui la branchi esas aplikita a lu.
Ebeno

**Ebeno** esas ligno de l'ebeniero tre pezoza, tre harda, di qua la grano esas tre densa, e remarkinda pro la beleso di lua obskur-nigreso.
Ekonomio di Yemen

Kande Nord-Yemen e Sud-Yemen unionesis en 1990, li havis diferanta ekonomiala sistemi ma egala subdevelopo. Nun l'ekonomio di Yemen esas la maxim povra de Mez-Oriento. La nuna interna milito augmentis l'ekonomiala problemi. *Rial* minvalorigesis, l'inflaciono augmentis, l'importaco di nutrivi e kombustivi divenis desfacila, e la substrukturo subisis severa domaji. L'interna milito anke kreis severa humanala krizo: l'epidemio di kolero explozis e cirkume 1 milion personi afektesis, cirkume 7 milion personi esas sub risko di famino, e plu kam 80% de la habitantaro bezonas humanala sokurso.

Preske 75% de lua habitantaro transvivas de agrokultivo ed edukado di bovaro.

## Referi
Ebonito

**Ebonito** esas hardigita ma ruptebla kauchuko per vulkanizo, de qua onu facas pektili, juveli, od izolivi por aparati elektrala.
Emiliano Chamorro Vargas

**Emiliano Chamorro Vargas**, militisto e politikisto n. ye la 11ma di mayo 1871 til la 26ma di februaro 1966, esis prezidanto di Nikaragua de 1917 til 1921 ed itere de la 14ma di marto til la 11ma di novembro 1926

## Referi
Efemerido

**Efemerido** esas:
* tabeli astronomiala qui indikas, pri singla dio di la yaro, la situeso dil astri.
* libro qua indikas anticipe la fakti astronomiala o meteorologiala, kalkulebla o predicebla pri ta o ca epoko.
Fenomenologio

**Fenomenologio**, de la Greka φαινόμενoν *phainómenon* "lo qua semblas" e λογος *lógos* "studio", esas la filozofiala studio di la mondo segun ol semblas a la koncio. Malgre esar komplete empirikala studio (segun la tradicioni establisita da John Locke, David Hume ed Kant) ol diferas de la cienco nam ol ne probas explikar omna fenomeni segun objekti exter l'individuo, vice ol nur deskriptas li e probas komprenar li segun sua propra sensi, quale ula piktisto analizus ula peizajo od altra imajo por riproduktar ol.

Fenomenologio esis ampla movado, fondita dum la komenco dil 20ma yarcento da Edmund Husserl, qua deskriptis ol kom «deskriptiva psikologio», e pose ampligesis da lua sequinti che universitati di Göttingen e München, en Germania. Ca filozofio pose expansis ad altra loki, nome Francia ed Usa.
Diego Manuel Chamorro Bolaños

**Diego Manuel Chamorro Bolaños** (1861 til 1923) politikistulo, esis prezidanto di Nikaragua de 1921 til 1923.

## Referi
Listo pri prezidanti di Indonezia

La **[[prezidanto]]** esas chefo di stato ed anke chefo di guvernerio di Indonezia. Ilu esis la chefo dil exekutiva povo e komandero dil armeo di la lando. L'ofico kreesis en 1945.

La prezidanto elektesas direte dal populo por 5-yara periodo, e povas rielektesar unfoye sequante.

Noto (¹): Soekarno perdis l'exekutiva povo ye la 11ma di marto 1966, ma restis oficale en povo til 1967.
Adolfo Díaz Recinos

**Adolfo Díaz Recinos** (1875 til 1964) administristo di entraprezi e politikistulo, esis prezidanto di Nikaragua de 1911 til 1917 e de 1926 til 1929.
Ekonomio di Irak

L'ekonomio di Irak ankore dependas forte de petrolo, qua furnisis 89% di la revenui del extera komerco en 2024. Agrala ekonomio developis multe rapide pos la revoluciono di la 14ma di julio 1958, qua revokis Irakana monarkio. En 1980, Irak havis la 3ma maxim granda ekonomio de Mez-Oriento. To eventis pro industriizo e developo di substrukturi dum la yari 1970a, dum la guvernerio da Saddam Hussein, inkluzinte projeti pri irigaco, konstrukto di chosei e ferovoyi, ed instalo di elektro en rurala regioni.

Dum la yari 1980a, financala problemi pro la granda spensi dum la Milito Iran-Irak e la domajo di Irakana instaluri por exportaco di petrolo obligis la guvernerio impozar austereso ekonomiala, obtenar presti e pose riorganizar la pago di la debo. L'ekonomio di Irak perdis adminime US$ 80 miliardi kom rezulto di la milito. Pose, militi kontre Kuwait (Gulfo-milito, en 1991) ed Usa (2003) devastis granda parto di lua pekuniala rezervi exterlanda.

## Referi
Carlos José Solórzano

**Carlos José Solórzano Gutiérrez**, politikisto n. ye la 17ma di januaro 1860 til la 30ma di aprilo 1936, esis prezidanto di Nikaragua de 1925 til 1926.

## Referi
Dalio

**Dalio** esas planto exotika, de la familio "kompozaji", kultivata en nia gardeni pro lua flori di la kapituli esas nereguloza, la kolori brilanta e diversa.
Saarland

**Saarland** esas Germana stato jacanta weste de la lando, an la frontiero kun Francia e Luxemburgia. Segun statistiki de 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco  km².

## Historio
La regiono koloniigesis da Kelta tribui Treveri e Mediomatrici. Dum l'1ma yarcento aK, Roman imperio enkorpigis la regiono a lua provinco Belgica, e Kelti mixis kun Romana konquesteri. La regiono richeskis, e to povas videsar en restaji di anciena vilaji Romana.

Romana dominaco finis dum la 5ma yarcento, e Frankiani konquestis la regiono. Dum la sequanta 1300 yari, la regiono partigis sua historio kun Frankia, kun Karolingiana imperio e la Santa Romana imperio. La regiono subdividesis en mikra teritorii, kelk ek li administrita da suvereni di vicina regioni.

Saarland enkorpigesis a West-Germania en 1957. 

## Geografio

## Ekonomio

## Referi
Ekonomio di Uzbekistan

Uzbekistan esas lando senlitora e sika, tamen 11% de lua teritorio kultivesas intense an fluviala vali. Plu kam 60% de la habitantaro vivas en dense habitita rurala zoni. La lando dependas del exportaco di naturala gaso, oro e kotono. Quankam la lando deziras diversigar lua agrokultivado, kotono duras esar la precipua agrokultivala produkturo, e Uzbekistan esas la 6ma maxim granda produktero di kotono del mondo. Uzbekistan anke havas importanta jaceyi di kupro, strategiala minerali, petrolo e naturala gaso.

Lua ekonomio esis un ek la maxim povra del anciena Soviet-Uniono. Pos la nedependo, Uzbekistanana guvernerio kompromisis su kun transito ad ekonomio di libera merkato. Lua ekonomio diminutis dum la sequanta yari pos la nedependo, e rekuperis su pos 1995. La lando kreskis mezavalore 4% omnayare de 1998 til 2003, e 7% til 8% de 2003 til 2010. En 2011 la kresko atingis 9%.

## Referi
Barikado

**Barikado** es omna tipo di objekto o strukturo uzata kom fortifikuro improvizita, konstruktita ek pavi amasigita, arbori abatita, veturi renversita, e.c., por impedar l'aceso ad ula loko. Ca vorto indikas omna fortifikuro improvizata, exemple en stradi de ula urbo, dum militala batalii od urbala konflikti.

La vorto "barikado" anke nominas tempala "trafik-barikadi" uzata por impedar trafiko di vehili o personi dum pavizo di stradi od altra interveni en urbala substrukturi, o strukturi pozata en stradi por preventar proximigo di personi de domajita edifici o strukturi qui povas reprezentar danjero, o pozata en stradi ante komencar publika eventi, por preventar tumulti o invado da nepermisata personi.
Kasto

**Kasto** esas en Egiptia antiqua ed en India : klaso qua esas un ek la dividuri hierarkiala di socio (en antiqua Egiptia ed en India ; (metaf.) socioklaso, egardata kom havanta exkluzomento pri personi di cetera klasi.
Barito

**Barito** es oxido di bario, substanco alkalioza venenoza, saporanta korodive, quarople plu densa kam aero. simbolo kemiala BaSO4.

Barito ordinare trovesas en naturo mixata ad erci di zirkonio e plombo, meze kalkopetri, en depozeyi kreita da varma fonti, o mixata kun hematito. En 2019, produktesis cirkume 9,5 milion tuni di barito en tota mondo. Cirkume 69% til 77% ek tota barito produktata en la mondo uzesas kom densa agento por kontrolar preso e preventar explozi dum borado por explotar petrolo o naturala gaso. Kande ula puteo perforesas, la borilo trairas suli e roki kun diferanta denseso. Kande fango perforesas, barito uzesas por solidigar la fango.
Roman Herzog

**Roman Herzog** (1934-2017), advokato e profesoro di universitato, esis prezidanto di Germania de 1994 til 1999.
Richard von Weizsäcker

**Richard Karl Freiherr von Weizsäcker** (1920 til 2015) ekonomikisto, esis prezidanto di West-Germania de 1984 til 1994.

Ilua patro Ernst von Weizsäcker esis diplomacisto, ed avulo Karl von Weizsäcker esis chef-ministro di la Rejio di Württemberg. De 1954 il esis membro di la partiso CDU, ed il divenis membro di la *Bundestag* en la federala elekti di 1969. Il unesmafoye esis kandidato por Prezidanto di West-Germania en 1974. Il esis elektata kom Prezidanto en 1984, ed il retenis la ofico til 1994: de 1990, di la unionita Germania.

Ilu esis l'unesma chefo di stato di Germania qua dicis ke l'8ma di mayo 1945 ("dio di la vinko" kontre nacionalsocialista Germania) esis la "dio di libereso", ne la "dio di kapitulaco" por Germania.

## Referi
Barometro

**Barometro** es instrumento fizikala qua uzesas : 
*1. por mezurar la pezo di aero, per recipiento apertita, plena ye merkurio, qua presata da atmosfero, su elevas plu o min alte en tubo gradizita, aerovakua; 
*2. por mezurar l'altitudi, pro ke l'aerokolono deskreskas artesale, e ke desdenseskas atmosfero segun ke onu acensas. 
*3. por prognozar vetero segun la densesogrado di atmosfero.

**Aneroido** esas barometro sen liquido.
Barono

**Barono** esas en hierarkio di tituli di nobeleso (grantita da suvereno, od heredala) olta qua venas pos viskomto ed ante kavaliero.
Paplo

**Paplo** esas farino o fekulo quan onu lasas boliar en lakto, aquo, por facar de lu nutrivo destinata precipue a l'infanti.
* (metaf.) shifoni boliita e reduktita a pasto, de qua facesos papero, kartono, e.c.
Baritono

**Baritono** esas:
* muzik-instrumento antiqua, quaze viulo, qua havas, sur sua mancho, dek e sis kordi di latuno quin onu pinchis per la fingri, ultre sep tripo-kordi a qui onu efikis per arketo.
* homo-voco, inter tenoro e basvoco.
Barografo

**Barografo** esas barometro konstruktita specale por enrejistrar en grafiko la vario di altitudi o di atmosferala preso pro klimatala fenomeni.
Ekonomio di Norvegia

L'ekonomio di Norvegia esas un ek la maxim richa del mondo, e la maxim multa ek la sektori di lua ekonomio esas en manui privata. Tamen, existas kontrolo statala en strategiala sektori - nome energio ed extraktado di aluminio. Anke la precipua banko di la lando e la precipua telekomuniko-kompanio - Telenor ASA - kontrolesas dal Stato. La lando esas la precipua produktero di petrolo e naturala gaso di Europa, explotata en Norda maro depos julio 1966.

De la kontinentala teritorio di Norvegia, 38% kovresas da foresti, de qui plua kam 2/3 esas foresti produktiva. La dominacanta arboro en ca foresti esas abieto, qua furnisas ligno uzebla por fabrikar mobli ed anke por produktar celuloso. Pri agrokultivo, la Fluo di Gulfo posibligas kultivi en latitudi plu alta kam altra zoni. Hordeo esas la grano maxim kultivata en la lando.

Segun informo dal Unionita Nacioni de 2016, Norvegia, Luxemburgia e Suisia esas la sola landi de la mondo qui havas TNP po persono superiranta 70 mil dolari, e ne esas insulala nacioni. La lando anke havas un ek la maxim efikiva sistemi di sociala sekureso inter la landi membri di OKED.

Norvegia anke havas la maxim alta indexo pri homala developeso de la mondo: 0,971 en 2007. Tamen, ol havas un ek la maxim alta vivo-kusti de la mondo, segun diferanta ekonomiala indexi, exemple *Big Mac index*, qua komparas preci di sandwicho *Big Mac* en la diferanta landi.

## Norvegia ed Europana Uniono

En 1972 la parlamento Norvegiana decidis konsultar la populo pri l'eniro en l'Europana Ekonomiala Komunitato, e ta ideo refuzesis per tenua difero: 53,3% no-voti. Tamen, la lando aceptis membreskar en l'Asociuro Europana pri Libera Komerco kune Liechtenstein, Suisia ed Islando. Ol anke decidis harmoniar lua ekonomiala politiki kun la politiki del EEK e pose del Europana Uniono.

En 1994 itere eventis plebicito pri l'eniro en l'Europana Uniono, qua itere rezultis refuzo di ta ideo.

## Referi
Ekonomio di Islando

Ante l'ekonomiala krizo di 2008, Islando havis poka chomeso, granda TNP po persono e granda ekonomikala kresko. Pos la krizo, la guvernerio selektis kom prioreso stabiligar l'Islandana krono, diminutar la konto-deficito, diminutar inflaciono e diversigar l'ekonomio. Un ek la konsequi de la krizo esis ke en 2009 la lando komencis negociar lua eniro en l'Europana Uniono. Kande la krizo finis, la lando duris kreskar e la chomeso diminutis. Nun, la negocii kun l'Europana Uniono restas suspensa. En 2011, la totala nacionala produkturo di Islando esis 12 miliard dolari, ma en 2018 ol atingis 27 miliard dolari. En 2020, la lando afektesis multe da pandemio di KOVID-19, e l'ekonomio deskreskis per 6,84% ta yaro.

Dum la pasinta yardeko, l'ekonomial agadi diversigesis, nome l'industrio. Turismo, gisado di aluminio e pesko esas la bazo ekonomiala di la lando. En 1969, kompanio Rio Tinto Alcan konstruktis l'unesma aluminio-giserio di la lando, ed en 1998 kompanio Alcoa konstruktis la duesma. Por instalar la giserio, bezonesis augmentar la produktado di elektro en la lando.

## Referi
Basto

**Basto** es parto interna di la kortico di arboro, konsistante ye la strati recenta maxim vicina a l'alburno, e dispozita ye dina folieti, ita sur ica.
Bastono

**Bastono** esas longa peco de ligno, generale prenita de arboro-brancho o de dina stipo, ed uzata kom su-apogilo lor marcho.
Baseno

**Baseno** esas:
# recipiento portebla, cirklatra, di qua la bordi esas alta, destinita a kontenar aquo.
# mar-baseno : la regiono quan trafluas omni fluvii qui adiras ta maro.
# fluvio-baseno : la teritorio quan trairas fluvio kun omna riveri.
# geologio-baseno : la teritorio ek masivo komuna de strati, de tereni geologiala.
Bataliono

**Bataliono** esas militala unajo. La uzo di la vorto "bataliono" varias segun naciono e segun fako. Ordinare ol konsistas ek 300 til 800 soldati komandata da lietnanto-kolonelo. En kelka landi la vorto "bataliono" asociesas kun la infantrio.

La vorto *battaglione* uzesis unesmafoye en Italia, admaxime dum la 16ma yarcento. Ol originis del Italiana vorto por batalio, *battaglia*. La vorto *batallion* uzesis en l'Angla dum la yari 1580a, ed uzesis unesmafoye por signifikar "subdividuro de ula regimento" en 1708.

"Bataliono" esas la min granda militala unaji qua povas facar "limitizita e nedependanta operaci". To signifikas ke ol havas komandanto, suporto-grupo e servado-grupo, e mustas esar kapabla por riprovizar su por mantenar operaci dum kelka dii. Segun fako, bataliono povas esar parto de regimento, brigado od aer-armeala grupo.

## Referi
Baterio

**Baterio** esas :
* (milit.) asemblajo de plura kanoni por destruktar poziciono enemika.
* (elektro) aparato por transformar kemiala energio en elektro, ed inverse.
Amfibio

**Amfibia** (*batrako*) esas omna tetrapodo (quar gambi vertebrozo), qua ne havas amniala ovi, do ne havas kompleta vivo en sulo (ofte komencas en aquo). Ol havas glandi per evitar deshidrato ed anke kontenas veneno.
Bemolo

**Bemolo** esas signo (videz dextre) pozita avan muzik-noto por savigar ke onu devas abasar ye un mi-tono ta noto ed olti di la sama grado en la sama mezuro. - signo en la klefo por savigar ke onu devas abasar ye un mi-tono omna noti skribita sur la sama lineo, en la muzikajo.

**Bequadro** esas signo (videz sinistre) analoga a la bemolo kun ventro quadrata, uzata por nihiligar la bemolo o la diezo, e retroduktar noto a lua tono naturala (de kande la bemolo o la diezo uzesis).
Willem Jacob Visser

**Willem Jacob Visser** (1915 til 1991) laboris por unionar l'organizuri di diferanta helpanta lingui. En la sepesma yardeko di 1900, il editis revuo Union en Eurolatin, ilua propra variajo di Interlingua. Ye la pagini di Union, il editis artikli ed extrakturi de uzanti di omna auxiliara lingui e lia periodali. Visser argumentis ke "interlinguisti tra la mondo devez amikeskar", ed sua revuo kreditesis pro ameliorar interkompreno. Il esis reprezentero di Ido en Nederlando e pose membro di Interlingua Nederlando.

## Extera ligilo
*Biographias: Willem Jacob Visser, Historio di Interlingua, 2001, revizita 2006.
Bernaklo

**Bernaklo** es genero de krustacei kun pedi apendicoza, di qui la konko subtenesas da pedikulo kontraktebla. *Thoracica*
Betravo

**Betravo** esas speco di beto kun radiko ovatra quale rapo, di koloro blankatra o redatra, qua kultivesas kom nutrivo por homi e por bestii. Betravi esas planti multe rezistanta a kolda klimati e havas granda koncentro di sakarozo. Dum l'unesma yaro di kultivo, ol formacas granda radiko kontenanta de 15% til 20% di sakarozo. Pro to li kultivesas por extraktar sukro komercale. En 2009, cirkume 20% ek tota produktado di sukro en la mondo extraktesis de betravo.

## Referi
Ekonomio di Nauru

L'ekonomio di Nauru dependas del exportaco di fosfato, ma lua jaceyi esas proxim exhausto. Granda parto di la nutrivi ed altra produkturi mustas importacesar, nome de Australia. En 2005, Australiana kompanio decidis explotar la lasta jaceyi di fosfato. On kalkulas ke ta jaceyi duros dum admaxime 30 yari.

La rekupero di regioni de ube extraktesis fosfato esas serioza problemo por la futuro di la lando. Pos 2012, Australia aceptis ke Nauruani enmigrez por laborar ibe, e la pekunio sendita dal Nauruani qui vivas en Australia divenis importanta fonto di revenuo.

## Referi
Bazo (kemio)

**Bazo**, en kemio, es la komplemento di acido. Segun propozis Svante Arrhenius en 1884, "bazo" esas substanco qua disocias en aquoza dissolvo por formacar ioni OH−. Ca ioni povas reaktar kemiale kun hidrogen-ioni (H+ segun Arrhenius) de la disocio di acidi por formacar aquo en ula reakto acido-bazo.

Bazi olim definesis kom substanci qui reaktas kun acidi, formacante sali. Tala forta bazi nomesas alkalii.

Segun moderna terminaro, bazi esas substanci qui povas aceptar hidrogen-ioni de acido, o alternative, povas donacar elektron-paro a Lewis-acido.
Ekonomio di Kirgizistan

Kirgizistan esas montoza lando kun importanta agrokultivala produktado. Dum Sovietian epoko, la lando recevis industrii, ma l'agrokultivo duras esar lua maxim importanta ekonomial agado. Kotono e tabako esas importanta produkturi por exportaco.

Kirgizistan esis l'unesma membro de KNS qua eniris la Mondal organizuro pri komerco. Granda parto del statala entraprezi privatigesis. Tamen la dissemata korupto, la manko di koloko e la politikala nestabileso di la regiono plulentigas lua ekonomiala kresko.

## Referi
Bezoaro

**Bezoaro** esas agreguro kalkoloza quan onu renkontras en l'intestino ed en la stomako di ula ruminanto ed homo, e quan onu uzis kom antidoto, amuleto, e.c.
Biblioteko

**Biblioteko** esas :
* moblo garnisita ye tabuli sur qui onu ordinas libri.
* edifico qua kontenas kolektajo de libri.
Bideto

**Bideto** esas tualetomoblo, kun kuveto sidilatra, por ablucioni intergamba (che mulieri).


File:Boilly La Toilette intime ou la Rose effeuillée.jpg|
File:SB-BidetIntegrated.jpg|
File:Bidet Ego Kolo.jpg|
Ekonomio di Chipro

L'ekonomio dil Greka sektoro di Chipro judikesas dal Internaciona Monetala Fonduro kom un ek la 32 maxim prosperoza del mondo. Ol havas importanta sektoro di servadi, qua produktas 78% de la Totala nacionala produkturo di la lando.

## Referi
Bidono

**Bidono** esas lada vazo klozita, por oleo, petrolo, benzino, e c. qua kontenas de 1 til 10 litri; guardatra kontenilo ek lado, quan la soldato portas.
Graso

**Graso** esas substanco oleoza, uncion-apta, dispersita en la tisuo celulara di homo-korpo e di animali.
* ta substanco, deprenita de la korpo di animali, ed uzata por koquo od en industrii.
Bibliografio

**Bibliografio** esas enumero di libri publikigita pri ula temo, lia imprimo-dati diversa, lia valoro, lia skarseso-grado, e.c.
Ekonomio di Guam

L'ekonomio di Guam dependas de Usana militarala spensi e de turismo. Dum pasinta yari, turismal industrio kreskis rapide, e multa nova hoteli, golfo-kursi ed instaluri por ludar gulfo, ed altra instaluri por turisti kreesis. Plua kam 1,1 milion turisti vizitas Guam omnayare, de qui cirkume 1 miliono de Japonia e 150 mil de Sud-Korea.

## Referi
Bielo

**Bielo** esas stango qua ligas un peco ad altra, generale, stango di pistono a manivelo, e transformas movo rektolinea a movo rotaca.
Ekonomio di Kambodja

L'ekonomio di Kambodja kreskis mezavalore 10% omnayare de 2004 til 2008. Turismo esas l'ekonomiala sektoro qua developis plu rapide: en 1993 la lando recevis nur 154 000 turisti; en 2005 ja esis 1,7 milioni turisti. La lando sucesis diminutar povreso, tamen en rurala zoni ol restas misproporcione granda.

## Referi
Bilboketo

**Bilboketo** esas ludilo qua konsistas ye bastoneto qua finas, calatere per pinto, talatere per pleto, mezi di qua esas suspendita bulo quan onu devas lansar tale ke onu retrorecevos lu sur la pinto o sur la pleto.

## Web  links
* YUMU Kendama
* Taiwan Kendama Association
* Kendama Factory
Cesena

**Cesena** esas urbo en la regiono Emilia-Romagna, Italia. Segun statistiki dil yaro 2018 ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 249 km². Jacanta an la monti Apenini, ol distas 15 km de Adriatiko.
Ekonomio di Libano

De 2019 til nun, l'ekonomio di Libano subisas grava krizo en multa sektori, inkluzite bankroti e perdajo di kapaceso pri pagar debi. La lando havas ekonomio di merkato libera, sen guvernala restrikti koncerne extera kolokado. La lando rekuperis su pos l'interna milito di 2006, kun mezavalora yarala kresko di 9,1% de 2007 til 2010. Depos 2011, la lando afektesis dal interna milito di Siria, e kreskis mezavalore 1,7% de 2011 til 2016, ed 1,5% en 2017.

La precipua ekonomial agado di la lando esas servadi, nome bankala servadi e turismo. Korupto, subornado, alta imposti e poka protekto a l'intelektala proprieti afektas aferal ambiento. Segun neguvernal organizuro *Transparency International*, Libano rangizesas 138ma plaso ek 180 landi en inquesto kun lua habitanti pri percepto di korupto. En julio 2020 havadi di Riad Salamé, prezidanto dil banko *Banque du Liban* depos 1993, blokusesis pro akuzi kontre lu pri fraudo e mala jerado od administrado di publika renti.

## Referi
Biliardo

**Biliardo** esas pleo qua konsistas ye pulsar ivoro-buli per longa bastono.
* tablo sur qua esas tensita tapiso verda (o blua), garnisita ye rebordi, e sur qua onu pleas biliardo.
Bilieto

**Bilieto** esas atesturo, paperfolieto, karto, per qua konstatesas, favore di ulu, yuro tempala, komprita, od obtenita per favoreso.
Longitudo

**Longitudo** esas :
* Disto di meridiano ad loko di meridiano selektita kom departo-punto.
* En astronomio, disto en gradi inter astro ed equinoxala punto di printempo.
* Longitudo en geografio
Bineto

**Bineto** es implemento kun mancho longa, di qua la ferajo prizentas ye ca la tero di la mufo, lamo streta e plata ; talatere, du (e mem tri) denti - e qua uzesas por kultive modifikar duesmafoye sulo o planto.
Kuko

**Kuko** esas mixuro ek farino, butro, ovi, reduktita a pasto, bakita, ed ulakaze sukrizita, aromatizita, garnisita ye kremo, e.c.
Stepo

**Stepo** es vasta regiono plana kovrata da bushi, pastureyi o prato, en Europa ed Azia (equivalanta a Sud-Amerikana *pampas* o la stepo Patagoniana).

Li extensas de sudwestal Siberia til la basa parto di la fluvio Danubio.

Ordinare, la klimato en la regioni di stepi esas kontinentala. La temperaturi povas variar de 40°C dum somero (maximo) til -40°C dum vintro (minimo). En Mongolia, on povas variar de 30 °C cirkum dimezo, til 0°C dum la nokto.

Le stepi situata en meza latitudi recevas poka pluvo-quanti: mezavalore de 250 til 300 mm omnayare.

L'origino di nomo esas la Rusa vorto степь *step*', signifikanta "plana ed arida lando".

La maxim vasta stepo de la mondo esas Rusa stepo, anke konocata kom Euraziana stepo, iranta de la sud-westo di Rusia ed Ukraina til la montaro Altai, tra Turkmenistan, Uzbekistan e Kazakstan. Altra importanta stepi en Eurazia esas la regioni Panonia (inter Hungaria, Rumania e Serbia) ed Anatolia (en Turkia).

**Videz anke:** savano
Boao

**Boao** esas serpento di Amerika (de Mexikia til Sud-Amerika) e di Afrika (Madagaskar e Reunion) di qua la grandeso e la forteso esas timinda - qua trituras per sua ringi l'animali mem la maxim granda, ed englutas li pos kovrir li ye sua salivo.
Ekonomio di Mongolia

L'ekonomio di Mongolia juis granda transformi kande la lando komencis explotar minerali. La lando esas richa en naturala resursi. Lua jaceyi di kupro, oro, karbono, fluorino, uranio, stano e wolframo, inter altri, atraktis direta exterlanda kolokado. Ante, ol dependis del agrokultivo ed edukado di bestii por 90% di lua exportaci.

La lando apertis lua borso en 1991, e membreskis MOK en 1997. De 2004 til 2008 lua ekonomio kreskis mezavalore 9% omnayare, ma en la fino di 2008 l'internaciona ekonomiala krizo atingis forte l'exportaci, nome kupro. En 2009 l'ekonomio diminutis per 1,3%. Ca yaro, l'Internaciona Monetala Fonduro prestis 236 milion Usana dolari por ristrukturigar l'ekonomio. De 2010 til 2013 l'ekonomio kreskis plu kam 10% omnayare. En 2014, ol kreskis 7,8%. Komerco kun Popul-Republiko Chinia reprezentas 62% de extera komerco di la lando: Chinia importacas 90% de la produktado di Mongolia e furnisas plu kam 40% de la vari importacata da la lando. Rusia furnisis precipue energio e produkturi de petrolo: 90% de la gazolino e dizelo uzita en Mongolia kompresis de Rusia.

Dum la komenco dil yari 2020a, malgre la kresko, l'ecesiva dependo dil exportaco di minerali, la kreskanta debo, l'inflaciono, e la posibla interupto di furniso di fueli de Rusia reprezentis minaco al ekonomiala stabileso di la lando. Tamen, la kresko ekonomiala durigis: en 2021 l'ekonomio kreskis 1.64%, en 2022 ol kreskis 5.03%, ed en 2023 ol kreskis 7,42%.

## Referi
Bobino

**Bobino** esas mikra cilindro ligna kun rebordi, sur qua la filo lina o silka volvesas o desvolvesas reguloze, spulesis.
Ekonomio di Andora

Andora havas developita ekonomio e libera merkato, kun TNP po persono plu granda kam olta di lua vicini, Francia e Hispania. Turismo, komerco e lua bankala sistemo esas la precipua ekonomial agadi de la lando, e reprezentas plua kam 3/4 de la TNP. L'avantaji di Andora kom "fiskala paradizo" diminutis kande Francia e Hispania apertis lia frontieri, e pos presi da OKED ed EU pri apertar bankala sekreto.

Andora atraktis plua kam 11 milion turisti en 2005. La mikra industriala sektoro di Andora produktas parfumi, imprimuri, sigari e sigareti, stofi e mobli. Nur 5% de la tereni esas kultivebla, e granda parto de la nutrivi bezonata mustas importacesar.

## Referi