open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Avionala transportonavo

**Avionala transportonavo** esas navo specale konstruktita por transportar avioni o helikopteri uzata en militala operaci, od uzata da kelka landi por patroliar lia rivo e lia marala teritorio. Ordinare, ol esas la precipua navo de ula floto, pro ol posibligas la mar-armeo lansar ataki per avioni o helikopteri kontre enemika floti.

En 1910, probesis unesmafoye deprenar aviono de ula navo, en Usa. Tamen, l'unesma lando qua uzis avionala transportonavi dum kombati esis Japonian imperio, en 1914, qua uzis hidroavioni transportita per navo por atakar Germani dum l'unesma mondomilito. En 1918 developesis *HMS Argus *', Britaniana navo modifikita por havar longa e plana kovrilo, de ube avioni povis deprenar. Dum la yari 1920a komencis konstruktesar l'unesma avionala transportonavi, vice modifikar existanta navi por transportar avioni.

L'importo di avionala transportonavi divenis granda dum importanta batalii de la duesma mondomilito, exemple la batalio di Koralia maro, la batalio di Midway e la batalio en la maro di Filipini.

## Referi
Franz Doppler

**Albert Franz Doppler** (n. ye la 16ma di oktobro 1821 til la 27ma di julio 1883) esis Austriana flutisto e kompozisto.
Batalio di Corregidor

La **batalio di Corregidor**, esis batalio qua eventis dum la Duesma mondomilito, de la 5ma til la 6ma di mayo 1942 en Filipini. Usana trupi qui okupis l'insulo Corregidor, che l'eniro di la bayo di Manila, luktis kontre l'aerala, navala e fine infantriala ataki dal Japoniana trupi. La vinko en Corregidor kulminis Japoniana esforci pri konquestar Filipini dum la Duesma mondomilito.

L'invado di Bataan ye la 9ma di aprilo 1942 signifikis la fino di omna opozado Usana en la For Oriento kontre l'invado Japoniana en Luzón, norde de Filipini. l'insulo Corregidor, avan la fortifiki an la bayo di Manila, esis la lasta obstaklo por la 14ma Armeo Japoniana, komandita dal lietnanto-generalo Masaharu Homma. Homma mustis kaptar Corregidor, pro ke se l'insulo restis sub Usana kontrolo,  Japoniani ne povis uzar la naturala portuo che la bayo di Manila, la maxim bona naturala portuo dil Oriento.

Usani rikaptis l'insulo en 1945.
Batalio di Kursk

La **batalio di Kursk**, anke nomizita **Operaco Citadelo**, esas la nomo di serio di kombati qui eventis de julio til agosto 1943 en la samnoma regiono di Rusia, dum la Duesma mondomilito. En la batalio, Germana armeo facis lua lasta atakado en l'estala fronto, ed uzis lua maxim multa tanki, lua maxim moderna armi, lua maxim bona infantrio e generali, kontre la trupi dil Reda Armeo de Sovietia.

Lua kodexo-nomo por la Germani esis *Operaco Zitadelle* (Citadelo), e konsideresas un ek la maxim granda infantriala batalii, e la maxim granda batalio inter tanki de la historio: cirkume 3 milion soldati, plua kam 6300 tanki e cirkume 4400 avioni uzesis dum la kombati.

L'atakado Sovietiana de la 12ma di julio til la 23ma di agosto 1943 esis l'unesma okaziono en ke la Reda Armeo vinkis Germani dum la somero. La batalio di Kursk esis importanta pro ke unesmafoye la taktiko Germana nomizita *[[Blitzkrieg]]* vinkesis ante ke ol povus ruptar l'enemika defensi, ed anke reprezentis triumfo di la strategio Sovietiana. La strategio e taktiki Sovietiana uzita en la batalio pose docesis en milital akademii.

Pos la vinko Sovietiana en Stalingrad, Reda Armeo komencis serio di atakadi qui koaktis Germani evakuar la nomizita "Armeo Grupo A", lokizita en Kaukazia, por timir ke ica trupi e l'avanposteno di Kuban restis izolita (to reprezentus dizastro plu granda por la Germani kam Stalingrad). Sovietiani troexplotis lia vinko, irante preter Harkiv, proxim la kazerno dil generalo Erich von Manstein en Zaporozhye, de ube repulsesis per kontreatako komandita dal sama generalo. Camaniere, Germani itere kaptis Harkiv. To kreis avanposteno Sovietiana kun centro en Kursk (videz triesma batalio di Kharkiv).

Hitler decidis destruktar l'avanposteno, e kredis ke Germania havis suficanta militala moyeni por itere iniciar ataki. Sovietiani deskovris Germana projeto e preparis defensi en l'avanposteno por unesme fatigar Germana trupi, e pose kontreatakar la trupi fatigita. La nomizita "Operaco Husky" (desembarko di Federiti en Sicilia) extingis omna esperi Germana, e l'"Operaco Citadelo" suspensesis.

En Kursk, Germani trouzis lia rezervi di tanki. La du armei perdis multa soldati, ma por Germania divenabis plu multe desfacila remplasar la perdaji. Kursk signifikis la komenco di la marcho Sovietiana vers Berlin.

## Referi
Diana Serra Cary

**Diana Serra Cary**, naskinta **Peggy-Jean Montgomery** ye la 29ma di oktobro 1918 e mortinta ye la 24ma di februaro 2020, olim konocata kom **Baby Peggy**, esis Usana antea infanta chefa film-aktoro, vodevil-aktoro ed adolecanta figuranto, pose skriptisto e historiisto pri cinematografo. El debutis sur la skreno kun film-hundo *Brownie the Wonder Dog*. Diversa cinamatografuri quan el partoprenis perdesis, ma kelk ek li rideskovresis pose.

En 1924 la salario di Cary esis 1,5 milion dolari, tamen el perdis omno pro prodigado da elua genitori, e pro korupta jeranti. Lor ne existis legi protektante la interesi di pueri en cinematografo. Dum multa dii, el laboris 8 hori kom infanto-aktoro, ed apene recevis eduko dum sua frua yari. Elua kariero esis tre grande direktata da lua patro. Pro ke elua patro havis konflikto kun jeranto influoza di cinematografo-firmo, el ne partoprenis cinematografuri pos 1926, e laboris en vodevilo depos 1925. El esis itere filmaktoro dum la yari 1930ma, tamen kom figuranto, diveninte povra pos la granda depreso ekonomiala di 1929. El pose skribis pri la minaco di molestado sexuala por aktorini e la prekara situeso di marjinal aktori dum ica periodo.

El retretis ek la film-industrio en 1938, mariajante aktoro Gordon Ayres e nomizante su pose "Diana Ayres". Li divorcis en 1948. Pose Cary divenis Romana katoliko ed asumis la meza konfirmo-nomo "Serra". El mariajis Robert Cary, anke nomizata "Bob", en 1954. De la yari 1980ma yari el skribis e publikigis plura libri pri la historio di cinematografo. El itere ofte aparabis en la novaji depos 2010.
Batalio di Aljubarrota

La **batalio di Aljubarrota** eventis posdimeze ye la 14ma di agosto 1385, inter Portugal ana ed Angla trupi, komandita da João la 1ma di Portugal e lua generalo Nuno Álvares Pereira, e la trupi Kastiliana, komandita da Juan la 1ma di Kastilia. La batalio eventis en l'agro San Jorge, proxim la vilajo Aljubarrota, inter Leiria ed Alcobaça, centre de Portugal. Lua rezulto esis la vinkeso di la Kastiliani, la fino di la krizo Portugalana, qua duris de 1383 til 1385, e la solidigo di João la 1ma kom rejulo di Portugal, l'unesma rejulo de la dinastio Avis.

Rejio Francia sendis kavalrio por helpar Kastiliani, e l'atako komencis per l'avanco di kavalriani. Tamen, Portugalani konstruktabis streta ligna palisadi qui permisis la transito di personi, ma ne di kavali. Do, l'enemika trupi ne havis multa agro por manovrar. Arkpafisti Portugalana ed Angla protektita dop la palisadi repulsis l'atako facile e mortigis multa kavalriani. La dop guardo Kastiliana tardigis avancar e, konseque, la cetera kavalriani qui ne mortigesis divenis militala kaptiti. Kande Kastiliana trupi decidis avancar, li modifikis lia avanco-lineo por pasar inter la palisadi. Rejulo João la 1ma sentis la danjero, imperis la retreto dil arkpafisti e l'avanco di lua dop guardo. Ilu anke imperis la mortigo di la kavalriani kaptita, por preventar rinforco di la Kastiliani. Sen spaco por manovrar, Kastiliana trupi subisis granda perdaji, e fine retretis. Portugalana kavalrio persequis Kastiliani e mortigis multi dum lia retreto.

La definitiva paco kun Kastilia establisesis erste en 1411, tra la signato di la kontrato di Ayllón, pos ke Portugalani atakis terrtorio Kastiliana, e pos eventi kom la batalio di Valverde ye la 15ma di oktobro 1385, kande Nuno Álvares Pereira vinkis Kastiliani en Valverde de Mérida.
Iurie Leancă

**Iurie Leancă**, politikisto n. ye la 20ma di oktobro 1963, esis chefministro di Moldova de 2013 til 2015.
Igor Dodon

**Igor Dodon** (n. ye la 18ma di februaro 1975) esis prezidanto di Moldova inter 23ma di decembro 2016 til 24ma di decembro 2020.
Vlad Filat

**Vladimir ("Vlad") Filat**, administrestro di entraprezi e politikisto n. ye la 6 di mayo 1969, esis chefministro di Moldova de 2009 til 2013. Il ank asumis provizore la prezidanteso di la lando, de la 28ma dil la 30ma di decembro 2010.
Renala feblesko

La nomizita **nenala feblesko** eventas kande la reni ne pluse povas flitrar ed eliminar sat bone la toxini de la korpo dilutita en la sango di homi od animali. Fiziologiale ol konstatesas kande sangala exameno detektas grandega quanto di kreatinino en la sangala sero.
Eleanor de Aquitania

**Eleanor de Aquitania** (n. 1122 o 1124, m. ye la 31ma di marto o la 1ma di aprilo 1204 en Poitiers) esis rejino di Francia e, pose, regino di Anglia.

Kom dukino di Aquitania e komtino di Poitiers, Eleanor pleis importanta rolo en la relati inter la rejii di Francia ed Anglia dum la 12ma yarcento. Elu sucedante spozigis rejo Louis la 7ma di Francia (1137) e la futura rejo Henry la 2ma di Anglia (1152), quo permutis la supereson inter la du rejuli per adportar elua teri a la unesma e pose a la duesma.
José Antonio Primo de Rivera

**José Antonio Primo de Rivera y Sáenz de Heredia, 1ma Duko de Primo de Rivera, 3ma Markezo de Estella**, GE (n. ye la 24ma di aprilo 1903 til la 20ma di novembro 1936), esis Hispana fashista politikisto.
Cluj-Napoca

**Cluj-Napoca** esas urbo en Rumania. Segun la demografiala kontado di 2011, ol havis  habitanti. Entote ol havas 179,5 km². Ol esas la 4ma maxim populizita urbo de la lando, e distas cirkume 324 km de București.
Papo Ioannes la 1ma

**Ioannes la 1ma** (n. c. 470 til la 18ma di mayo 526) esis la 53ma papo dil katolik-eklezio. Il ank esas santo por katolikismo.
Ion Ciubuc

**Ion Ciubuc**, ekonomikisto e politikisto n. ye la 29ma di mayo 1943 til la 29 di januaro 2018, esis chefministro di Moldova de 1997 til 1999.
Basshunter

**Basshunter**, **Jonas Erik Altberg** (naskinta en 22ma di decembro 1984 en Halmstad) esis suedianana kantisto, produktisto e disk-jokeo.

## Diskografio
### Albumi di atelier
* *[[The Bassmachine]]* (2004)
* *[[LOL (^^,)|LOL <(^^,)>]]* (2006)
* *[[Now You're Gone – The Album]]* (2008)
* *[[Bass Generation]]* (2009)
* *[[Calling Time]]* (2013)

### Kompilo-albumi
* *[[The Old Shit]]* (2006)
* *[[The Early Bedroom Sessions]]* (2012)

### Single-i
* "The Big Show" (2004)
* "Welcome to Rainbow" (2006)
* "Boten Anna" (2006)
* "Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA" (2006)
* "Jingle Bells" (2006)
* "Vifta med händerna" (2006)
* "Now You're Gone" (2007)
* "Please Don't Go" (2008)
* "All I Ever Wanted" (2008)
* "Angel in the Night" (2008)
* "Russia Privjet (Hardlanger Remix)" (2008)
* "I Miss You" (2008)
* "Walk on Water" (2009)
* "Al final" (2009)
* "Every Morning" (2009)
* "I Promised Myself" (2009)
* "Saturday" (2010)
* "Fest i hela huset" (2011)
* "Northern Light" (2012)
* "Dream on the Dancefloor" (2012)
* "Crash & Burn" (2013)
* "Calling Time" (2013)
* "Elinor" (2013)
* "Masterpiece" (2018)
* "Home" (2019)
* "Angels Ain't Listening" (2020)
* "Life Speaks to Me" (2021)
* "End the Lies"  (2022)
* "Ingen kan slå (Boten Anna)"  (2023)

## Extera ligilo

* Oficala situo
Michael Daniel Higgins

**Michael Daniel Higgins** (n. ye la 18ma di aprilo 1941) esas la nuna prezidanto di la Republiko Irlando.
Gyula Gömbös

**Gyula Gömbös**, n. ye la 26ma di decembro 1886 til la 6ma di oktobro 1936, militisto e politikisto, esis chefministro di Hungaria de 1932 til 1936.
Gyula Károlyi

**Gyula Károlyi**, advokato e politikisto n. ye la 7ma di mayo 1871 til la 23ma di aprilo 1947, esis chefministro di Hungaria de 1931 til 1932.
Miklós Kállay

**Miklós Kállay de Nagykálló** politikisto n. ye la 23ma di januaro 1887 til la 14ma di januaro 1967, esis chefministro di Hungaria de 1942 til 1944.
László Bárdossy

**László Bárdossy**, diplomacisto e politikisto n. ye la 10ma di decembro 1890 til la 10ma di januaro 1946, esis chefministro di Hungaria de 1941 til 1942.
Menyhért Lónyay

**Menyhért Lónyay**, politikisto n. ye la 6ma di januaro 1822 til la 3ma di novembro 1884, esis chefministro di Hungaria de 1871 til 1872.
Manuel Antonio Sanclemente

**Manuel Antonio Sanclemente Sanclemente**, advokato, docisto e politikisto n. ye la 19ma di septembro 1813 til la 19ma di marto 1902, esis prezidanto di Kolumbia de 1898 til 1900.
Kálmán Széll

**Kálmán Széll de Duka et Szentgyörgyvölgy**, politikisto n. ye la 8ma di junio 1843 til la 16ma di agosto 1915, esis chefministro di Hungaria de 1899 til 1903.
József Szlávy

**József Szlávy**, injenioro e politikisto n. ye la 23ma di novembro 1818 til la 8ma di agosto 1900, esis chefministro di Hungaria de 1872 til 1874.
Miguel Antonio Caro

**Miguel Antonio Caro Tobar**, jurnalisto e politikisto n. ye la 10ma di novembro 1843 til la 5ma di agosto 1909, esis prezidanto di Kolumbia de 1894 til 1898.

## Referi
Panteono

**Panteono** (ek anciena Greka: πᾶν "omno" e θεός "deo") povas esar la tri yena kozi:

# Origine panteono (Latine: *Pantheum*) esis templo dedikita a plura od omna dei di ula religio. Konstruktita ye la Romana antiqueso, la Panteono di Roma esas la maxim famoza edifico de ta speco.
# Nuntempe memoriganta monumenti e sepulteyi por nacionala famozi nomizesas panteoni, exemple la Panteono di Paris, di qua la arkitekturo inspiresis dal Panteono di Roma.
# Panteono esas anke vorto por parolar pri la ensemblo del dei di politeisma religio.
Petrus la 1ma di Aragon

**Petrus la 1ma di Aragon** (n. c. 1068 til la 28ma di decembro 1104) esis rejulo di Aragon de la 4ma di junio 1094 til lua morto.

Naskinta en la Valo di Aran, il esis filio di Sancho Ramírez ed Isabel de Urgel. De 1093 til 1103 ilu federis kun Rodrigo Díaz de Vivar, *El Cid*, e konquestis Culla, Oropesa, Castillo de Miravet Montornés e Castellón de la Plana de la Mauri.

## Referi
Erik la 5ma di Dania

**Eric la 5ma** (n. 1249 til la 22ma di oktobro 1286) esis rejulo di Dania de la 29ma di mayo 1259 til lua morto.

Naskinta an l'insulo Lolland, Dania, il esis filio dil rejulo Christoffer la 1ma e la rejino Margrethe Sambiria. Evante 10 yari, ilu asumis la krono pos ke ilua patro asasinesis. Ilua matro esis la regentino.
Mohamed Benhima

**Mohamed Benhima**, mediko e politikisto n. ye la 25ma di junio 1924 til la 23ma di novembro 1992, esis chefministro di Maroko de 1967 til 1969.
Joan Röell

**Joan Röell**, advokato e politikisto n. ye la 21ma di julio 1844 til la 13ma di julio 1914, esis chefministro di Nederlando de 1894 til 1897.
Hipodromo (antiqua Grekia)

**Hipodromo** (Antiqua Grekia: ἱππόδρομος) esis antiqua Grekiana parkuro por kavalokonkursi e la charokonkursi. Simila a la Romana cirko, la hipodromo esis longa kampo kun un micirkla extremajo ed un rektangul extremajo, ube esis la kavaleyi e portiko. Du palisi indikis l'extremaji dil parkuro. Tribuni cirkondis la parkuro ed kustumale esis parto di naturala rampo, simila a la tribuni di la Greka teatro. Hipodromo esis, dessimila de la cirko, relative aperta konstruktajo, ofte sen externa muri.

"Hipodromo" esas antiqua Grekiana kompozita vorto de ἵππος (*híppos*, "kavalo") e δρόμος (*drómos*, "parkuro konkurso").

Existis notora hipodromi en Olimpia, Delfos, Isthmia e Delos. Ne multa arkeologiala restaji di hipodromi restas.

La Hipodromo di Konstantinoplo fakte ne esis hipodromo, ma cirko segun arkitekturo.
Lucas Costa

**Lucas Costa** esas Idisto qua kreis multa projeti pri Ido. Ilu naskis en Brazilia.

## Externa ligilo
* Idala verki da Lucas Costa
* Blogo do il tradukas texti da Genshô, budista monako
* Altra reto-situo pri Ido
* Lua Youtube-pagino kun videi en Ido
Goats Don't Shave

**Goats Don't Shave** esas Irlandana folkmuzikala rokmuzikbando de Komtio Donegal. La bando formacis en 1990. Lua kantisto esas Pat Gallagher.

La bandonomo esas Angliana por "kapri ne razas su". La bandani produktis l'albumo *The Rusty Razor* en 1992 e *Out in the Open* en 1994. Li havis pauzo de 1995 til 1998, kande l'albumo *Tór* publikigesis. La muzikbando esis neaktiva til 2003, e pose itere neaktiva til 2011. *Songs from Earth* aparis en 2014.

Famoza kansoni di la bando esas "Las Vegas (In the Hills of Donegal)" e "Let the World Keep on Turning".
Mineyo

**Mineyo** esas loko de ube on extraktas kruda materio geologiala, exemple metali o minerali, e la tero. Mineyi povas esar aperta od havar interna shaktaro.

Multa minata materiali, nome metali (exemple: fero, kupro, stano) extraktesas kom erci e mustas rafinesar ante plu kompleza uzo. Multa gemi altralatere ne bezonas rafinado.

Mineyi ja existas de neolitiko ed on trovabis shakti ek ica epoko. La minado di fero e karbono esis importanta por efektigar la industriala revoluciono dum la 18ma e 19ma yarcenti.

Ofte on uzas la vorto "mineyo" anke por altra loki, de ube on extraktas ulo, o por ulo, qua esas tre profitoza.

## Tipi di mineyi
* Or-mineyo
* Fer-mineyo
* Kupromineyo
* Arjentomineyo
* Plombomineyo
* Zinkomineyo
* Uraniomineyo
* Karbon-mineyo
* Diamantomineyo
* Potas-mineyo
* Kalkopetromineyo
Nicolaas Pierson

**Nicolaas Gerard Pierson**, ekonomikisto e politikisto n. ye la 7ma di februaro 1839 til la 24ma di decembro 1909, esis chefministro di Nederlando de 1897 til 1901.
Ahmed Bahnini

**Ahmed Bahnini**, politikisto n. 1909 til la 10ma di julio 1971, esis chefministro di Maroko de 1963 til 1965.
Brian de Palma

**Brian Russell De Palma** (n. ye la 11ma di septembro 1940) esas Usana cinematografisto, cenaristo e produktisto.
Papo Urbanus la 4ma

**Urbanus la 4ma** (n. **Jacques Pantaléon** c. 1195 til la 2ma di oktobro 1264) esis la 182ma papo dil katolik-eklezio.
Ïmanğalï Nurğalïulı Tasmağambetov

**Ïmanğalï Nurğalïulı Tasmağambetov** (n. ye la 9ma di decembro 1956) esis chefministro di Kazakstan de 2002 til 2003.
Ransewak Shankar

**Ransewak Shankar**, ekonomikisto e politikisto n. ye la 6ma di novembro 1937, esis prezidanto di Surinam de 1988 til 1990.
Alfonso la 8ma di Kastilia

**Alfonso la 8ma di Kastilia** (n. ye la 11ma di novembro 1155 til la 5ma di oktobro 1214) esis rejulo di Kastilia de la 31ma di agosto 1158 til lua morto.

Naskinta en Soria, il esis filio di Sancho la 3ma di Kastilia e la rejino Blanche de Navara. Ilu sucese atakis e vinkis la kalifio Almohad en la batalio di Las Navas de Tolosa, an la nuna provinco Jaén, Hispania, dum la nomizita *[[Reconquista]]*.
Socialdemokratio

**Socialdemokratio**, **social-demokratio** o **sociala demokratio** esas moderema sinistra politikal ideologio, ambicianta augmentor ekonomiala e social egaleso per parlamentala reformo dil kapitalista ekonomio per stato sociala e mixita ekonomio. Partisi socialdemokrata ofte havas forta ligili kun sindikati od altra laborista organizuri. En multa landi socialdemokratio esas la ideologio di la precipua sinistra partisi. Ol ofte konsideras moderema formo di socialismo.

Socialdemokratio havas origino en ortodoxa Marxismo. Socialdemokrata partisi divenis plu populara dum la tarda 19ma e frua 20ma yarcento e do plu ofte aparis en parlamento pro sua argumentado por stato sociala. Pro to explicita parlamentema versiono di socialismo devenis, nomata revisionismo, qua abjuris la revolucionismo. Inter la 1930ma e 1950ma yari multa partisi social-demokrata adoptis la principi di mixita ekonomio e dum la 1960ma e 1970ma yari multi influesis dal Nova Sinistro. La Triesma Voyo, qua origineskis dum la 1980ma yari, reprezentas la influo di neoliberalismo sur sociala demokratio. Moderna partisi socialdemokrata ofte pledas por feminismo, homeosexual e bisexuala, e plus ofte anke por transsexuala, yuri e politiko ekologial, quankam ita politiko kelkatempe absentesas en tre konservema socii. Parolesas dum la 2010ma yari ofte pri krizo en socialdemokratio di West Europa.

Hodie esas ne sempre klara se on inkluzas socialdemokratio en socialismo. En ula lingui onu kustumale nomas socialdemokrata partisi socialista, en altra lingui on uzas socialismo por plu sinitra ideologii kam sociala demokratio.

Kustumala simboli dil socialdemokratio esas la pugno levita e la reda rozo.

La precipua opozanta partisi kontre socialdemokrati en demokratii ofte esas konservista partisi. Ma en Europa la precipua opozanti ofte esas Kristandemokrati. Koalisi inter social-demokrati e Kristandemokrati nomesas granda koaliso.
Ross Douthat

**Ross Gregory Douthat** (naskinta ye la 28ma di novembro 1979) es Usana skriptisto, blogisto e regulara opinion-skriptisto por la *New York Times* de aprilo 2009, qua skribas de Republikana vidpunto. Konsiderata modereme konservatista, il havas centro-dextra opinioni pri la stato social ed kulturale konservista opinioni, exemple ilu opozas abortigo. Lu ofte videsas kom un del minim partisana famoza Republikani.

Ilu naskis en San Francisco e lojis kom yunulo en New Haven, Connecticut. Lu studiis che Harvard e pose divenis redaktisto ye *The Atlantic*. Douthat anke laborabis por la *National Review*, la *Wall Street Journal* e *Slate*.

Diventinte pentekostala Kristano dum adolecanteso, il su konvertis kun sua familio a tradicionala Romkatolikismo kom adelocanto.
Stato sociala

La **stato sociala** esas guvernala sistemo, qua livras servici sociala ed asekuri sociala a habitanti por garantiar sociala sekureso. Stato sociala anke uzesas por singla stato, qua furnisas ica avantaji a sua habitanti. Skopi por stato socialo povas esar chanco-egaleso, rezultegaleso, moral obligeso a provizar minima nivelo a la povri, egala distributo di richeso o kultivado di plu human ekonomio. La sistemo povas envolvar edukado, sanesala sistemo, pensiono, provizado di habiteyi od altra lojado e provizuri a la povri e la desemployati.

Krear sociala stato esis un del originala skopi dil Marxismo, e kreo e protektado dil stato sociala esas ankore importanta por socialdemokrati ed altra socialisti. Anke multa Kristandemokrati e liberali suportas stati social. La preciza sistemo di stato social ofte diferas segun preferi ideologial e la dominant ideologio en lando. Sociologi ofte klasifikas sociala stati kom socialdemokrata, Kristandemokrata o konservista, o liberala, ma tala klasifikuri ultempe esas kelke simplema. Existas granda diferi inter stati sociali segun direta o nedireta provizado da guverniero ed influo di firmi o sindikati. La kontinentala Nord-Europana landi e Francia havas la maxim granda stati sociala en la mondo, ed altra landi en Europa anke havas granda stati social. La Usana stato sociala anke esas relative granda kompare al Usana grosa produkturo, ma to esas precipue pro olua alta, desefikiva ed ofte privata spensado por saneso.
Listo pri prezidanti di Angola

La prezidanto di Angola esas la chefo di stato e komandanto dil Armei di la lando. Por esar prezidantala kandidato, ulu mustas evar plua kam 35 yari, havar Angolana nacioneso e rezidar en Angola dum adminime 10 yari.

Yen listo pri prezidanti di Angola, de 1975 til nun.

## Referi
Republiko Socialista Sovietiana Gruzia

La **Republiko Socialista Sovietiana Gruzia** esis un ek la 15 republiki de Sovietia de 1922 til 1991. Lua teritorio nun formacas la republiko Gruzia, e konsistis ek diversa nedependanta stati qui anexesis dal Rusa Imperio en 1801. Gruzia unesmafoye divenis nedependanta en 1918, sub la nomo Demokrata Republiko Gruzia.

## Historio
Ye la 28ma di novembro 1917, pos la Revoluciono oktobrala en Rusia, kreesis komisarieso di Transkaukazia en Tiflis. Ye la 22ma di aprilo 1918, kreesis la Federala Demokrata Republiko di Transkaukazia, qua duris nur 1 monato, ante ke altra tri nova republiki kreesis: Demokrata Republiko Gruzia, Unesma Armeniana Republiko, e Demokrata Republiko Azerbaijanana.
Fred Ramdat Misier

**Fred Ramdat Misier**, advokato e politikisto n. ye la 28ma di oktobro 1926 til la 25ma di junio 2004, esis prezidanto di Surinam de 1982 til 1988.
Brokopondo

**Brokopondo** esas la chef-urbo dil samnoma distrikto, en Surinam. Segun statistiki dil yaro 2004, ol havis  habitanti. Ol jacas an la westala rivo dil fluvio Surinam, norde del aquobarilo *profesoro doktoro injenioro W.J. van Blommesteinmeer*, la maxim vasta de la lando.
Republiko Socialista Sovietiana Kirgizia

La **Republiko Socialista Sovietiana Kirgizia**, kurte **Kirgizia**, esis un ek la republiki de Sovietia. Lua teritorio nun formacas la nedependanta Kirgizistan. Senlitora e montoza, ol havis frontieri kun Republiko Socialista Sovietiana Kazakstan norde, Popul-Republiko Chinia e Republiko Socialista Sovietiana Tajikistan sude, e Republiko Socialista Sovietiana Uzbekistan weste.

## Historio
Ol establisesis ye la 14ma di oktobro 1924, sub la nomo "Autonoma Oblast Kata-Kirgiz" de la Republiko Socialista Federala Sovietiana Rusia. En 1936 ol divenis separita republiko sovietiana.

En 1990, eventis konflikti en urbi Osh ed Uzgen (Özgön), inter Kirgiziani ed Uzbeki. Ca yaro, ye la 15ma di decembro, la republiko deklaris su suverena, e chanjis lua nomo a "Republiko Kirgizistan", eliminanta "Socialista Sovietiana" de ol.

## Referi
Tōyako

**Tōyako** (洞爺湖町 *Tōyako-chō*) esas urbeto en Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2016, ol havis  habitanti. Entote ol havas 180,54 km².

Ol kreesis ye la 23ma di marto 2006, tra l'absorbo dil urbeto Abuta e la vilajo Tōya.
Papo Nikolaus la 4ma

**Nikolaus la 4ma** (n. **Girolamo Masci** ye la 30ma di septembro 1227 til la 4ma di aprilo 1292) esis la 191ma papo dil katolik-eklezio.
Papo Leo la 11ma

**Leo la 11ma** (n. **Alessandro Octaviano de' Médici** ye la 2ma di junio 1535 til la 27ma di aprilo 1605) esis la 232ma papo dil katolik-eklezio. Ilua papeso duris nur dum 27 dii, esante un ek la maxim kurta de la historio.
Papo Julius la 3ma

**Julius la 3ma** (n. **Giovanni Maria Ciocchi del Monte** ye la 10ma di septembro 1487 til la 23ma di marto 1555) esis la 221ma papo dil katolik-eklezio.
Papo Gregorius la 15ma

**Gregorius la 15ma** (n. **Alessandro Ludovisi** ye la 9ma di januaro 1554 til la 8ma di julio 1623) esis la 234ma papo dil katolik-eklezio.
Papo Paulus la 5ma

**Paulus la 5ma** (n. **Camillo Borghese** ye la 17ma di septembro 1552 til la 28ma di januaro 1621) esis la 233ma papo dil katolik-eklezio.
Papo Paulus la 3ma

**Paulus la 3ma** (n. **Alessandro Farnese** ye la 29ma di februaro 1468 til la 10ma di novembro 1549) esis la 220ma papo dil katolik-eklezio.
Papo Klemens la 7ma

**Klemens la 7ma** (n. **Giulio di Giuliano de' Medici** ye la 19ma di decembro 1517 til la 25ma di septembro 1534) esis la 219ma papo dil katolik-eklezio.
Papo Julius la 2ma

**Julius la 2ma** (n. **Giuliano della Rovere** ye la 5ma di decembro 1443 til la 21ma di februaro 1513) esis la 216ma papo dil katolik-eklezio.
Papo Pius la 3ma

**Pius la 3ma** (n. **Francesco Nanni Todeschini Piccolomini** ye la 29ma di mayo 1439 til la 18ma di oktobro 1503) esis la 215ma papo dil katolik-eklezio.
Papo Sixtus la 4ma

**Sixtus la 4ma** (n. **Francesco della Rovere** ye la 21ma di julio 1414 til la 12ma di agosto 1484) esis la 212ma papo dil katolik-eklezio.
Papo Alexander la 6ma

**Alexander la 6ma** (n. **Roderic de Borgia** ye la 1ma di januaro 1431 til la 18ma di agosto 1503) esis la 214ma papo dil katolik-eklezio.
Kristandemokratio

**Kristandemokratio**, **Kristan-demokratio** o **Kristana demokratio** esas politikala ideologio religiala, varianta de centrodextra a centrosinistra, ma ofte esante moderema konservismo bazata sur religio Kristana. Partisi Kristandemokrata ofte esas social-kulturale konservista, opozante legaligo di amuziva drogi e di mariajo homeosexuala. Opozado kontre abortigo esas temo important en ula landi.

La Kristan-demokratio kreskis ek la konfesionala konservema movementi Rom-katolik e protestanta en Europa di la tarda 19ma yarcento. Oli preferis limitar la rolo dil stato, ma anke deziris plu multa sociala reformo kam la antea konservisti. Important influanti esis papo Leo la 13ma e la Nederlandana politikisto Abraham Kuyper. La Kristandemokrati kreis sua propra sindikati, qui efektigis duranta influo sur la social-ekonomikal pensado dil ideologio.

Kristandemokrati generale suportas la stato sociala, ma ofte preferas ligar transferi pekuniala por laboristi a firmi. La frua Kristan-demokrati preferis kolektiva proprieto di firmi da laboristi, ma apogo por to esas nun tre rara.

Li statale ofte vizas grado di descentraligo, favorante la maxim lokala nivelo guverneriala qua povas agar a problemo efektive.

Kristana demokratio esas precipue fenomeno di Latin Amerika ed Europa. L'ideologio efektive ne existas en landi kun tre poka Kristani, quale en multa landi Aziana. Koalisi inter Kristandemokrata e socialdemokrata partisi nomesas granda koaliso.
Agnelo di Deo

**Agnelo di Deo** esas epiteto por Iesus Kristo en Kristanismo, bazata sur l'evangelio segun Iohannes I, xxix, pri parolo di Iohannas la Baptero: "Ye la matino il vidis Iesu venante ad ilu e dicis: 'Regardez, l'agnelo di Deo, qua forprenos la peko ek la mondo!' " Ol bazesas sur la motifo en la Anciena Testamento pri la mutonyuno (t.e. agnelo) sakrifikala, ma anke referas a la decido di Iesus vole aceptir la krucago. La agnelo anke reprezentas inocenteso e senpekeso. Naturale, mutonyuni anke esis aceptata, tamen poke simpla, sakrifikaji en la templo di Ierusalem dum l'anciena Judaismo.

En l'anciena religii Mediteraneana onu uzis sakrifiko por facar su pura ed aceptebla por ed avan la dei. Segun Kristanismo Iesus efektigis la sam efekto permanente per provizar pardono di peki.

La simbolo dil agnelo anke aparas en Apokalipso, en qua "leonatra agnelo" signifikas Iesus. En Apokalipso XXI l'agnelo havas dek e du dicipuli.

Del Mezepoko on piktas la agnelo di Deo kom tenanta la kruco kun flageto e havanta aureolo.
Granda koaliso

**Granda koalisuro** esas koalisuro politikala inter Kristandemokrati e socialdemokrati, o plu rare inter altra konservemi e socialdemokrati. On kustumale klasifikas tala koalisuri kom centrista.

La politikala programo di granda koalisuri esas kompromiso inter partisi socialdemokrata e Kristandemokrata, segun lia relativa forteso politikala en la koalisuro.

Granda koalisuri ofte eventas en landi havanta reprezentado proporcionala en la parlamento, ube la populo esas ideologiale diversa ed existas du o tri prominenta, granda partisi. Oli ofte eventas en Mez-Europa e kontinentala westal Europa, ed anke en Italia. La kreo di granda koalisuri ofte esabis importanta, nome en Austria.
Eduard Bernstein

**Eduard Bernstein** (n. ye la 6ma di januaro 1850 til la 18ma di decembro 1932) esis Germana socialisto, revizero di Marxismo, politikisto e teoriisto, remarkinda pro sua revizo di Marxismo kom pacala parlamental ideologio. Il esis influiva teoriisto por socialdemokratio e demokrata socialismo.

Naskinta en modesta familio borgeza de Juda genitori, ilu laboris che banko kom komiso, de 1866 til 1878. Il esis membro dil partiso SPD depos 1872. Ilu forlasis Germana imperio en 1878, pro la represiva legi da Bismarck kontre socialisti, ed iris a Suisia, ube rezidis en Zurich til 1887. Ca yaro lu migris a London. Erste en 1901 Bernstein retroiris a Germania. Il opozis l'unesma mondomilito e forlasis la SPD por la USPD en 1917, ma retroiris al SPD en 1919.

La citajo da Bernstein signifikas: "To, quon ordinare nomesas la fin-skopo dil socialismo esas por me nulo, la progreso (o forsan "la movado") esas omno."

Bernstein konsideris revolucioni kom danjeroza, nam li povus donar povo a reaktema politikisti.
George Soros

**George Soros (György Schwartz)**  (Budapest, 12ma di agosto 1930) esas Hungara-Usana entraprezisto qua fondis Open Society Foundation.
Holly Hunter

**Holly Hunter** (n. ye la 20ma di marto 1958) esas Usan cinem-aktorino. El ganis Oscar-premio pri maxim bon aktorino en 1993, por elua rolo en la cinematografuro *The Piano*. El anke ganis du premii *Primetime Emmy* pro sua partopreno en televizionala serii * Roe vs. Wade* (1989) e *The Positively True Adventures of the Alleged Texas Cheerleader-Murdering Mom* (1993).
Katie Price

**Katie Price** (n. **Katrina Amy Alexandra Alexis Infield** ye la 22ma di mayo 1978) esas Britaniana manekino, kantistino e prizentistino di televiziono.
Celia (kantistino)

**Celia** (n. **Cristina Ioana Socolan** ye la 14ma di oktobro 1984) esas Rumana kantistino, di la jenri *[[Pop-muziko|Pop]]*, *Dance* e *[[House-muziko|House]]*. El komencis elua kariero en 2005.
Anna Volodimirivna Syedokova

**Anna Volodimirivna Syedokova** (ukr. Анна Володимирівна Сєдокова; n. ye la 16ma di decembro 1982) esas Ukrainana kantistino, aktorino e televiziono-prizentistino, ex-membro di muzikala grupo Nu Virgos.
Tatyana Nikolayevna Kotova

**Tatyana Nikolayevna Kotova** (n. ye la 3ma di septembro 1985) esas Rusa kantistino e manekinino. El esis membro de la muzikala grupo Nu Virgos.
Alsou

**Alsou** (artala nomo), **Alsu Ralifovna Abramova**, ante mariajo **Safina** (n. ye la 27ma di junio 1983) esas Rusa kantistino di pop-muziko, muzikistino ed aktorino.
Juan Carlos Ferrero

**Juan Carlos Ferrero Donat** (n. ye la 12ma di februaro 1980) esas Hispaniana tenisisto. Ilu vinkis la turniro di Roland Garros 2003 e la Kupo Davis en 2000, 2004 e 2005.
Verona

**Verona** esas urbo en Italia. Segun statistiki dil yaro 2015, ol havis  habitanti. Entote ol havas 206,63 km².

Ol esas un ek la precipua turistala loki de la nordo di Italia, pro lua artala heredo, spektakli ed altra eventi kultura.
Juan Cuadrado

**Juan Guillermo Cuadrado Bello** (n. ye la 26ma di mayo 1988) esas Kolumbiana futbalisto. Ilu nun ludas por Italiana esquado *Juventus F.C.* e por la nacionala futbalo-esquado di Kolumbia.
Grek alfabeto

La **Greka alfabeto** uzabas por skribar la Greka linguo de la 9ma o la 8ma yarcento aK til nun. Ol derivis del Feniciana alfabeto, ed esis l'unesma alfabetala skripto qua uzis diferanta literi por skribar vokali e konsonanti. Ol esas l'ancestro dil alfabeti Latina e Kirila.

En lua klasika e moderna formi, ol konsistas ek 24 literi, rangizita de *[[Alfa]]* til *[[Omega]]*.

## Referi
Batalio di Britania

La **batalio di Britania** —Angle: **Battle of Britain**; Germane: **Luftschlacht um England**— esas la nomo per quo konocesas l'aerala kombati qui eventis super  Britania e l'Angla kanalo de julio til oktobro 1940, kande Germania probis destruktar la *Royal Air Force* - RAF (l'aer-armeo dil Unionita Rejio) por obtenar aerala dominaco ante lua projetita marala invado di Britania, surnomizita "Operaco Marala Leono". La batalio recevis ca nomo pro la diskurso di Winston Churchill ye la 18ma di junio, kande ilu dicis: "quo generalo Weygand nomizis 'la batalio di Francia' finis. Me expektas ke la batalio di Britania balde eventos.

Nek Adolf Hitler nek la Wehrmacht kreabis esir posibla sucesoza amfibia invado di Britania sen ke la RAF destruktabus. La sekundara skopo esis destruktar la fabrikerii di avioni e la terala substrukturi, por obligar Britaniana guvernerio negociar ula solvo. Tamen, la Germani vinkesis dal Britaniani, e to posibligis la Federiti uzar Britania kom bazo por invadar kontinentala Europa en 1944.

La batalio di Britania esis l'unesma granda batalio qua eventis komplete che l'aero. Ol esis la maxim granda aerala batalio eventinta til nun, e l'unesma probo di la bombardala strategii qui developesis pos l'Unesma mondomilito. Ol anke esis l'unesma foyo en ke Germania vinkesis dum la Duesma mondomilito. Pro la vinkeso Germana, Hitler mustis luktar en du fronti kande ilu decidis invadar Sovietia en 1941, en opozo a lua idei  skribita che la libro *[[Mein Kampf]]* — segun Hitler, Germania jacis en desavantajoza situo geografiala, inter l'ocidentala povi (Unionita Rejio e Francia) e la socialista guvernerio di Sovietia, e pro to ol nulatempe mustis komencar nova kombati en ula fronto sen ante vinkir la kombati en l'altru.

Britaniani uzis radaro en larja skalo, por trovar Germana avioni ante ke li atingis l'emi che la sulo o la maro. Pos trovir l'avioni, li lansis l'atakoavioni Supermarine Spitfire e Hawker Hurricane por kombatar e destruktar li. Havanta nova helici e karburatori, e konsumanta fuelo Usana kun plu alta oktano-nombro, ta avioni esas 30% plu potenta kam olta uzita dum la batalio di Francia.

## Referi
Papo Paulus la 2ma

**Paulus la 2ma** (n. **Pietro Barbo** ye la 23ma di februaro 1417 til la 26ma di julio 1471) esis la 211ma papo dil katolik-eklezio.
Papo Callistus la 3ma

**Callistus la 3ma** (n. **Alfons de Borja** ye la 31ma di decembro 1378 til la 6ma di agosto 1458) esis la 209ma papo dil katolik-eklezio.
Papo Nikolaus la 5ma

**Nikolaus la 5ma** (n. **Tommaso Parentucelli** ye la 15ma di novembro 1397 til la 24ma di marto 1455) esis la 208ma papo dil katolik-eklezio.

## Referi
Papo Gregorius la 11ma

**Gregorius la 11ma** (n. **Pierre Roger de Beaufort** c. 1330 til la 27ma di marto 1378) esis la 201ma papo dil katolik-eklezio.
Lars Saabye Christensen

**Lars Saabye Christensen** (n. ye la 21ma di septembro 1953) esas Daniana skriptisto. Ilu ganis la Premio pri Literaturo de la Nordala Konsilantaro en 2002, pro lua libro *Halvbroren*.
Eva Ström

**Eva Ström** (n. ye la 4ma di januaro 1947) esas Suediana skriptisto. El ganis la Premio pri Literaturo de la Nordala Konsilantaro en 2003, pro elua libro *Revbensstäderna*.
Nicole Cliffe

**Nicole Cliffe** (naskinta ye la 2ma di septembro 1982) esas Kanadana-Usana jurnalisto. El nun skriptas por *Slate* ed esis redaktero dil feminista blogo *The Toast*.

El studiis l'Angla che l'Universitato Harvard, ube el esis amiko kun Matthew Yglesias, Josh Barro e Amelia Lester.

Cliffe laboris che *hedge fund* en New York ante ke lu divenis jurnalisto. Elu eniris la jurnalista fako per blogado, antee havanta la Tumblr-blogo *Lazy Self-Indulgent Book Reviews* e pose rubriko che *The Awl*. Daniel Mallory Ortberg ed elu fundis la reteyo *The Toast* ye 2013.

Cliffe skribas rubriko che Slate de januaro 2018.
Bob Menendez

**Robert Menendez** (naskinta ye la 1ma di januaro 1954) esas Kuban-Usana Demokrata politikisto e senatano por New Jersey. Il esas remarkinda pro sua extraordinara korupteso. Il judiciesis pro korupta agi, ma ne kondamnesis kande la proceso finis en 2017.

Ilu apartenas al centrista grupo en la Demokrata Partiso, esante ne specale dextra o sinistra pri social-ekonomial e kulturala politiko e favorante agresiva exterlanda politiko. Ula komentanti nomis il "neokonservativa".

Menendez recevis $ de donaji e plura donacaji de Salomon Melgen, mediko e donacero politikal ed amiko di Menendez. Melgen prenis cirkum $ 73 miliono del programo Medicaid per ne-necesa agi medicinal. Menendez mediacis por Melgen kun la guvernerio. Il anke furnisis Melgen per *visa* por amikini di Melgen. Melgen pose kondamnesis pro fraudo a verdikto di 17 yari en karcero. Menendez ne esis kondamnata. La Senato repremandis lu pro lua agado en april 2018.

Il re-elektesis ye novembro 2018 per 54% del voti, kontre Bob Hugin.

Menendez habitas en Paramus. Il esas katoliko.

## Referi
Christine Blasey Ford

**Christine Margaret Blasey Ford** (naskinta ye novembro 1966) esas profesoro di psikologio che Palo Alto University ed explorala psikologo che la Stanford University School of Medicine. Elu specaligas su en developar modeli statistikala por psikologial explorado.

Lu akuzis judiciisto Brett Kavanaugh, kandidato por la Supra Korto, ye la somero di 2018 pri sexuale atentir ed esforcir violacar el dum partieto en la somero di 1982. Ca alegaji divenis publika en septembro 2018.

## Frua vivo
Elua genitori es Paula K. e Ralph G. Blasey Jr. e lua fratuli nomesas Tom e Ralph III. Ford kreskis en l'avanurbi di Washington D.C. El studiis che Holton-Arms School de 1978 til 1984, ube lu partopenis en sportala plunjado. Lua alegajo pri Kavanaugh anke eventus ye ica periodo, precize en la somero di 1982.

El studiis psikologio experimentala che University of North Carolina at Chapel Hill, klinikala psikologio che Pepperdine University e recevis lua doktorato di edukala psikologio del University of Southern California en 1996. Elu anke studiis epidemiologio, specaligita pri biostatistiko, che Stanford University School of Medicine, recevante MS-grado ye 2009.

## Alego kontre Brett Kavanaugh pri sexuala violento
Ford alegas ke ebria Kavanaugh esforcis violacar e silencigar el, kande elu evis 15 yari e Kavanaugh evis 17 yari. El dicis ke to eventis dum la somero di 1982 ye semanodio dum partieto che domo. Kavanaugh e Mark Judge trovus lu irante a balnochambro, cernus e pulsus lu aden dormochambro ed esforcus violacar lu. El asertis ke ili lautigis la muziko por celar bruiso e ke Kavanaugh, esante ebria, metis el sur lito, kushis su sur el, tastis el ed esforcis desmetar elua vesti. Ford anke dicis ke il metis sua manuo sur elua boko, kande el esforcis vokar. El dicis ke el timis ke Kavanaugh sufokus elu acidentale. Pose Judge saltus sur la lito, pulsante omni adsur la sulo e donante a Ford l'okaziono eskapar. Segun el Brett Kavanaugh, Mark Judge, ula yunulo nomita P.J. Smyth, altra yunulo, la nomo di qua el ne savas, ed elua amikino Leland Ingham Keyser asistis la partieto. Elu kredis ke Kavanaugh esforcis violacor el.

Ye la 2ma di oktobro, Donald Trump feroce mokis Ford che ralio, sugestante ke elua alegajo ne esus kredinda. Il antee nomabis el "tre kredebla testo” e “tre decanta muliero". Plura prominenta homi kondamnis ilua mokado.

## Referi
Potomac

**Potomac** esas fluvio en estal Usa, longa de 652 km. Ol naskas an Fairfax Stone, Westal Virginia, che altitudo di 930 metri, trairanta Westal Virginia, Maryland, Virginia e Washington D.C. til debushar an Bayo Chesapeake, Oceano Atlantiko. Plu multa kam kin milion personi habitas la fluviobaseno dil Potomac.

Olua nomo venas de Algonquiana nomo *Patowmeck*, qua signifikas "fluvio di cigni" e havis multa varianti. La dominacanta cigno sur la Potomac esas la siflanta cigno, *Cygnus columbianus*.

La fluvio esis la loko di multa batalii dum la historio di Usa.
Nicolas Grunitzky

**Nicolas Grunitzky**, politikisto n. ye la 5ma di aprilo 1913 til la 27ma di septembro 1969, esis prezidanto di Togo de 1963 til esar revokita en 1967.
Emmanuel Bodjollé

**Emmanuel Bodjollé**, militisto  n. 1928, esis prezidanto di Togo de la 13ma til la 15ma di januaro 1963, pos l'asasino di Sylvanus Olympio.
David Dacko

**David Dacko** (n. ye la 24ma di marto 1930 til la 20ma di novembro 2003) esis prezidanto di Centrafrika du foyi: de 1960 til 1966, e de 1979 til 1981. Antee, ilu anke esis chefministro di la lando ante la nedependo, de la 1ma di mayo 1959 til la 14ma di agosto 1960.
Internaciona Dio di Mulieri

La **internaciona dio di mulieri**, anke nomata *internaciona dio di mulierala yuri* en ula landi, celebresas ye la 8ma di marto. Ta dio agnoskita dal Unionita Nacioni emfazas la luktado por la yuri di la mulieri e la reduktado di la desegalesi inter mulieri e viri.

Ol esas festodio en ula landi dum ke ol ignoresas en altra landi. Ulaloke ol esas dio por protestar, altraloke ol esas dio por celebrar mulieraro.
Walter Raleigh

Sinioro **Walter Raleigh** (cirkume 1554 til 29 di oktobro 1618) esis Angla politikisto ed explorero. 

Il ganis la favoro di rejino Elizabeth la 1ma, e divenis "Sinioro" en 1585. Il havis granda rolo pri la koloniizadi di nord-Amerika. En 1594 il voyajis a sud-Amerika por serchar mitala urbo "El Dorado".

En 1603 il esis akuzata pri komploto por destronizar rejulo James la 1ma, ed il esis enkarcerigata en la Turmo di London til 1616. Pardonita da la rejulo en 1617, kondicione ke il ne agez enemikale pri Hispana kolonii, Raleigh voyajis a sud-Amerika; ula membri di ilua expediciono atakis kolonio, e ye ilua retroveno ad Anglia la Hispana ambasadisto postulis ilua exekuto. Il esis senkapigata en London ye la 29ma di oktobro 1618.
Jesse Owens

**James Cleveland "Jesse" Owens** (n. ye la 12ma di septembro 1913 til la 31ma di marto 1980) esis Usan atleto. Ilu ganis quar ora medalii dum l'Olimpiala Ludi en Berlin, 1936, di qui 3 pri kurado (100-metra, 200-metra 4x100-metra) ed 1 por salto en longa disto.
Internaciona dio

**Internaciona dio** (o **mondala dio**) esas dio dedikata a aparta temo ye nivelo internaciona o mondala. La internaciona dii fixigesas dal Unionita Nacioni od altra internaciona organizuri kun la skopo atencigar sua temi.

## Januaro

* 1ma di januaro: internaciona dio di paco (katolika eklezio; komparez kun la 21ma di septembro)
* 6ma di januaro: internaciona dio di militala orfani
* 26ma di januaro: internaciona dio di dogano
* 27ma di januaro: internaciona memoriga dio di holokaustala viktimi
* 30ma di januaro: internaciona dio di lepriki 

## Februaro

## Marto

* 8ma di marto: internaciona dio di mulieri

## Aprilo

## Mayo

* 1ma di mayo: internaciona dio di laboristi

## Junio

## Julio

## Augusto

## Septembro

## Oktobro

* 24ma di oktobro: dio dil Unionita Nacioni

## Novembro

## Decembro
Saara Kuugongelwa

**Saara Kuugongelwa-Amadhila** (n. ye la 12ma di oktobro 1967) esas la nuna chefministro di Namibia.

Sara Kuugongelwa esas membro di SWAPO e depos 1995 membro di la Nacional Asemblo di Namibia. De 2003 til 2015 el esis ministro di financo. El esas l'unesma muliera prezidanto di Namibia.
Hokuto

**Hokuto** (北斗市 *Hokuto-shi*) esas urbo en Japonia. Segun statistiki dil yaro 2016, ol havis  habitanti. Entote ol havas 327,29 km². Ol kreesis ye la 1ma di februaro 2006 kande l'urbeti Kamiiso ed Ono unionesis por formacar nova urbo.
Cleto González Víquez

**Cleto González Víquez**, advokato, historiisto e politikisto n. ye la 13ma di oktobro 1858 til la 23ma di septembro 1937 esis prezidanto di Kosta Rika du foyi: de 1906 til 1910, e de 1928 til 1932.

## Referi
Ascensión Esquivel Ibarra

**Ascensión Esquivel Ibarra**, advokato, politikisto, profesoro di Universitato n. ye la 10ma di mayo 1844 til la 15ma di aprilo 1923, esis prezidanto di Kosta Rika de 1902 til 1906.
Pedro Nel Ospina Vázquez

**Pedro Nel Ignacio Tomás de Villanueva Ospina Vázquez**, injenioro, soldato e politikisto n. ye la 18ma di septembro 1858 til la 1ma di julio 1927, esis prezidanto di Kolumbia de 1922 til 1926.

## Referi
Jorge Holguín Mallarino

**Jorge Marcelo Holguín Mallarino**, entraprezisto, soldato, jurnalisto, skriptisto e politikisto n. ye la 30ma di oktobro 1848 til la 2ma di marto 1928, esis prezidanto di Kolumbia de 1921 til 1922. Antee, il esis prezidanto por kurta periodo, de la 7ma di junio til la 3ma di agosto 1909. Ilu esis fratulo dil anke prezidanto Carlos Holguín Mallarino.
Bica signato

**Bica signato** esas datumo qua pruvas la autentikeso di bica dokumento. Altravorte, ol pruvas ke certena persono o instanco facis od aprobis la dokumento. Do ol pleas simila rolo kam la personala signato sur papera dokumento.

La principo di la bica signato esas nesimetra chifrado per sekreta privata klefo. La signatanto chifras la signatata dokumento per sua privata klefo. La dokumental autentikeso verifikesas per publika klefo quan la signatinto registragis che certifikal autoritato.
Jack LaLanne

**Francois Henri** "**Jack**" **LaLanne** (n. ye la 26ma di septembro 1914 til la 23ma di januaro 2011) esis Usana televiziono-prizentisto qua esis experto pri nutrado e korpala stando. Ilu inventis kelka aparati por faciligar la praktiko di gimnastiko.
Alice e Bob

**Alice e Bob** esas kustumala roli che kriptologio. Ca nomi uzesas vice "persono A" e "persono B". Maxim ofte la skopo di Alice e Bob esas interkomunikar sekure.

Amba nomi inventesis da Ron Rivest en 1978. Pos ke la uzo di Alice e Bob populareskis, plusa rolo-nomi kreesis kun aparta signifiko por singla.

## Listo di la roli

### Legitima uzeri

* **Alice** e **Bob** esas la originala roli. Li volas interchanjar mesajo o chifroklefo.
* **Carol**, **Carlos** o **Charlie** esas triesma rolo qua partoprenas la interchanjado.
* **Chuck** esas triesma partoprenanto, kustumale kun malicoza intenci.
* **Dan**, **Dave** o **David** esas quaresma partoprenanto.
* **Erin** esas kinesma partoprenanto, ma neofte uzesas pro la konfundebleso kun Eve rilate la litero E.
* **Frank** esas sisesma partoprenanto.

### Adversi

* **Eve**, extera askoltanto (Angliana *eavesdropper*), esas pasiva atakanto. Dum ke el povas askoltar la interchanji di Alice e Bob, el ne povas modifiki oli.
* **Mallory** (*malicozo*) esas aktiva atakanto. Difere di Eve, Mallory povas modifiki la mesaji, subtitucar sua mesaji, rimeti anciena mesaji, e.c. Sekurigar sistemo kontre Mallory esas plu desfacila kam kontre Eve.
* **Oscar** esas *opozanto* qua similesas a Mallory ma ne-necese malicoza.
* **Trudy** esas *intruzanto*. El esas plu danjeroza kam Eve, ma min kam Mallory, nam el povas modifikar nur mesaji transitanta.

### Altra partoprenanti

* **Isaac** esas Interretala provizisto (Angliana *Internet Service Provider*, *ISP*).
* **Judy** esas judicisto qua povas intervenar por solvar ula konflikto inter partoprenanti.
Stefán Karl Stefánsson

**Stefán Karl Stefánsson** (10ma di julio 1975 til la 21ma di agosto 2018) esis Islandana televizion-aktoro e kantisto.