open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Listo pri chefministri di Demokratial Republiko Kongo

Yen la listo pri chefministri di la Demokratial Republiko Kongo (ante Zaire) pos la nedependo.

## Videz anke
* Listo pri prezidanti di Demokratial Republiko Kongo
Tabeto

**Tabeto** esas morbo quan karakterizas precipue la ne-interkoordineso di la movi, kun reteno di la forteso di la muskuli - morbo di myelo de sifiliso.

Tabeto esas lenta degenero di sentil-neuroni, altra-vorte: la neuroni qui sendas informo de la sensi a la centrala nervaro. La degenerinta nervi trovesas en la filamentari di la myelo ed acesas la propra-percepto, vibro-senso e delikata senso. Tabeto efektigesas da desmyelizo, kom konsequo di infekto per la *Treponemo palido*, la bakterio qua produktas sifiliso. La morbo kustumale aparas ye mez evo e plu ofte che viri kam che mulieri.
Sixto Durán-Ballén

**Sixto Alfonso Durán-Ballén Cordovez** (n. ye la 14ma di julio 1921 til la 15ma di novembro 2016) arkitekto e politikisto, esis prezidanto di Equador de 1992 til 1996.

## Referi
Fuelo

**Fuelo** esas irga materio qua konservas energio extraktebla en kontrolata maniero. Ordinare ta energio libereskas kande ula materio, nomizita **kombustivo**, brulas ed eventas lua oxidigo, to esas, lua reakto kun l'oxo dil aero. Altra procedi por konvertar fueli ad energio inkluzas diversa exotermala kemiala reakti e nukleara reakti, quale fisiono o fuzado.

## Fosila fueli
Fosila fueli, quale terokarbono e petrolo, konsistas ek fosila restaji di animali e planti expozita ad alta preso e kaloro dum milioni di yari en absenteso di oxo. Ordinare on extraktas oli de subtero.

## Biofueli
Biofuelo esas fuelo obtenata de rinovigebla fonti (biomaso), quale planti od animali. La maxim anciena fonto di biofuelo nun uzata esas ligno, ed on supozas ke homi ja uzis ol por produktar fairo cirkume 1,5 milion yari ante nun.

Nun, alkoholo pleas importanta rolo kom fuelo por vehili en Brazilia.
Har Gobind Khorana

**Har Gobind Khorana** (1922 til 2011) esis Indian-Usana biokemiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1968.
Listo pri prezidanti di Fidji

La prezidanto esas la chefo di stato di Fidji. Lu elektesas la da Supra konsilistaro di Chefi por 5-yara periodo.

Yen la listo pri prezidanti di Fidji de 1987 til nun.

## Videz anke
* Listo pri chefministri di Fidji
Listo pri prezidanti di Gabon

Yen la listo pri prezidanti di Gabon de la nedependo ye la 17ma di agosto 1960, til nun.

## Noti

## Videz anke
* Listo pri chefa ministri di Gabon
Listo pri prezidanti di Equador

La prezidanto esas la chefo di stato e chefo di guvernerio di Equador. Segun la konstituco, lu elektesas por 4-yara periodo, e povas rielektesar du foyi.

Yen la listo pri prezidanti e chefi di stato pos la nedependo en 1830.

## Prezidanti de 1830 til 1931

### Prezidanti depos 1931

## Noti
Listo pri prezidanti di Mongolia

thumb|200px|Blazono di Mongolia.
Segun la konstituco di 1992, la prezidanto (Mongoliana: Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, *Mongol Ulsyn Yerönkhiilögch*) esas la chefo di stato di Mongolia. Lua funcioni esas preske nur ceremoniala.

Yen la listo pri prezidanti di Mongolia de 1924 til nun.

__TOC__

## Videz anke
* Listo pri chefministri di Mongolia
Listo pri chefministri di Mongolia

Yen la listo pri chefministri di Mongolia, de 1912 til nun.

## Chefministri de 1911 til 1992

## Chefministri pos 1992

## Noto

## Videz anke
* Listo pri prezidanti di Mongolia
Listo pri prezidanti di Moldova

La **prezidanto** esas chefo di stato di Moldova. Segun Moldovana konstituco, lu elektesas dal parlamento por 4-yara periodo. Yen la listo pri prezidanti di Moldova, inkluzite de la Demokrata Republiko Moldova.

### Demokrata Republiko Moldova (1917 til 1918)

### Listo pri prezidanti di Moldova (1991 til nun)

## Videz anke
* Chefministri di Moldova
Listo pri chefa ministri di Guinea

La chefa ministro di Guinea esas nur la chefo dil ministraro. Yen listo pri chefa ministri di Guinea pos la nedependo di la lando en 1957, til nun.

;*Politikala partisi*
*
*
*
*

;*Altra grupi*
*
*

## Referi

## Videz anke
* Listo pri prezidanti di Guinea
Listo pri chefministri di Guinea-Bisau

Guinea-Bisau esas miprezidantala demokratio, ube la chefministro esas la chefo di guvernerio di la lando. Yen la listo pri chefministri di Guinea-Bisau de la nedependesko en 1973, til nun.

## Referi

## Videz anke
* Prezidanti di Guinea-Bisau
Tifono

**Tifono** esas tempesto-vento, quan forportas kun su - kun violento nerezistebla - to quon lu renkontras, sur-tere e sur-mare.
Tildo

**Tildo** esas signo diakritika, qua havas la formo : ~ quan l'Hispani lokizas sur la "n" kande li volas pronuncigar lu "ny" - e quan la Portugalani lokizas sur "a" ed "o" por pronuncigar li quale la Franciani "an" ed "on" (t.e. l'Angliani "ang", "ong") rispektive.
São Caetano do Sul

**São Caetano do Sul** esas urbo en Braziliana stato Sao Paulo, ed esas parto di la metropolala regiono di Sao Paulo. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. Lua tota surfaco esas 15.4 km². Ol havas la maxim alta TNP po persono de Brazilia (US$ 31322,00 en 2010) e la maxim granda indexo pri homala developeso di la lando.

## Historio
Explorero Fernão Dias Pais Leme donis tereni qui nun formacas São Caetano do Sul a monaki del Monakeyo Santa Benediktus (la "Benediktini"), en la nuna Sao Paulo. Camaniere formacesis farmeyo nomizita *Tijucuçu*. En 1717, la monaki konstruktis kapelo memoriganta Santa Caetanus de Thiène, patrono-santo di laboro e di pano. Kelka yari pose, la monaki kreis ibe un fabrikerio di briki e teguli, qui transportesis tra rivero Tamanduateí. La fabrikerio funcionis til la yari 1870a.

En 1871, lego liberigesis omna filii de sklavi naskinta en Brazilia. Do, l'ordeno di Benediktini decidis liberigar lua sklavi, entote 4 mil en Brazilia. Sen laboro-povo, monakeyi decidis vendar la farmeyo a l'Imperiala Guvernerio di Brazilia, qua instalis koloniala nukleo ibe ye la 28ma di julio 1877, dato konsiderata la fondo dil urbo. La farmeyo dividesis en tereni qui vendesis ad Italiana kolonigiisti. L'unesma grupo di enmigranti originis de Treviso.

En 1883, ferovoyala kompanio *São Paulo Railway* inauguris treno-staciono en São Caetano. Kolonigiisti komence plantacis terpomo e pose vitobero por produktar vino, til filoxero destruktar la plantacerii.

Poke ante la republiko, kreesis municipo São Bernardo do Campo, e recevis parto di la tereni dil anciena farmeyo. L'altra parto restis teritorio de São Paulo. En 1928, aparis l'unesma idei pri separar São Caetano de Sao Paulo. Fine ye la 24ma di decembro 1948, Adhemar de Barros, lor la guvernisto dil stato São Paulo, sancionis lego kreinta municipo *São Caetano do Sul* (*Sul* signifikas "sudo", por diferenciar de l'altra *São Caetano*, municipo en Pernambuco).

Nun, São Caetano do Sul havas importanta fabrikerio di vehili de General Motors e du universitati.

## Referi
Listo pri prezidanti di Kamerun

La prezidanto esas la chefo di stato di Kamerun e fakte lua chefo di guvernerio. Segun modifiko en la konstituco aprobita en 1996, lu elektesas dal populo por 7-yara periodo, e povas rieletesar unfoye por la sequanta periodo.

Yen la listo pri prezidanti di Kamerun, de 1960 til nun.

;*Politikala partisi*
*
*
*

## Videz anke
* Listo pri chefa ministri di Kamerun
Ahmed Rushdi

**Syed Ahmed Rushdi** (1934 - 1983) esis Pakistanana kantisto e muzikisto di rock and roll. Ilua maxim famoza kansono esas *Akeley Na Jana*.
Listo pri prezidanti di Komori

Yen listo pri prezidanti e chefi di stato di Komori pos lua nedependo de Francia ye la 6ma di julio 1975, til nun.

## Partisi
* FNR : *Forum nationale de reprise (Forum of National Recovery) favorebla a l'ideo di federala republiko*
* NJ : *Front National pour la Justice (National Front for Justice) Islamala partiso*
* RND : *Rassemblement National pour la Développement*, Konservema tradicionalisto
* UCP : *Union Comorienne pour le Progrès, legalo de februaro 1982 til 1989 *
* UNF : *Uni National Front (United National Front) anti-Abdallah *
* FNUK- : *Unikom Front National Uni des Komoriens-Union des Komoriens, anti-Soilih 1979*
* MLIC : *Mouvement pour la Libération des Îles - favorebla a  nedependo; kontre Franciani*
* PB : *Parti Blanc progresanta, modifikis lua nomo vers RDPC *
* PV : *Parti Vert, pos RND *
* RDPC : *Rassemblement Démocratique du Peuple Comorien*, progresema
* UDC : *Union Démocratique des Comores*, konservema
* Mil : Militisto
Listo pri chefministri di Papua-Nova-Guinea

La chefministro esas la chefo di guvernerio di Papua-Nova-Guinea. Yen la listo pri chefministri di la lando, de 1972 til nun.

## Referi
Pál Schmitt

**Pál Schmitt** (n. 13 di mayo 1942) politikisto ed ex-atleto, esis prezidanto de Hungaria de 2010 til aprilo 2012, kande renuncis.

Schmitt havis sucesoza kariero kom skermisto dum lia yuneso, e ganis du ora-medalii en l'Olimpiala Ludi: en 1968 en México, ed en München, 1972.
Ollanta Humala

**Ollanta Moisés Humala Tasso** (n. ye la 27ma di junio 1962) militisto e politikisto, esis prezidanto di Peru de 2011 til 2016.
Manuel Ignacio de Vivanco

**Manuel Ignacio de Vivanco Iturralde** (1806 til 1873) militestro, esis prezidanto di Peru de 1843 til 1844.

## Referi
Isaias Afewerki

**Isaias Afewerki** (n. 1946) militisto e politikisto, esas prezidanto de Eritrea de 1991 til nun.

## Referi
Komtio

En Anglia, **komtio** esis geografia dividuro de la lando, por administrala skopo. La plu multa komtii en Anglia esis establisata de la 7ma yarcento til la 11ma yarcento; la nuntempa dividuri esas simila, quankam plura frontieri esas kelke chanjita. La plu multa chanji esis facata dum la 19ma yarcento e la 20ma yarcento.

En Usa, **komtio** esas geografia dividuro de un stato. Olu havas olua propra guvernerio, ofte kun policistaro di komtio ed altra administrala servadi.
Listo pri chefministri di Jordania

Yen la listo pri chefministri di Jordania de 1921 til nun.

## Videz anke
* Monarki di Jordania
* Jordania
Listo pri prezidanti di Kirgizistan

La prezidanto esas la chefo di stato di Kirgizistan. Segun la konstituco di la lando, la kandidati por la prezidanteso mustas evar adminime 35 ed admaxime 65 yari, esar Kirgizistanana civitani e parolar bone Kirgizistanana linguo, ja rezidar en la lando adminime dum 15 yari ante la kandidateso, e ne esar adyunto dil *Jogorku Kenesh* (parlamento) od okupar altra publika ofici ultre la prezidanteso.

La prezidanto elektesas dal populo per la majoritato de la voti, e guvernas dum 6 yari, sen posibleso di rielekto por la sequanta periodo. L'elekti eventas per universala e sekreta votado.

De lua nedependo de Sovietia til nun, Kirgizistan havis 5 prezidanti, di qui 4 konstitucale. Yen la listo pri prezidanti di Kirgizistan de 1990 til nun.

## Noti

## Videz anke
* Chefministri di Kirgizistan

## Extera ligili
* Pagino dil prezidanto di Kirgizistan
* Konstituco di Kirgizistan
Houston (Texas)

**Houston** esas la maxim populoza urbo di Texas, e la quaresma maxim granda urbo di Usa. Ol esas sideyo di la komtio Harris, ed ank okupas teritorii di komtii Fort Bend e Montgomery. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis , kontre  habitanti en 2010. Lua tota surfaco esas 1740 km², equivalanta a 671,67 mi², di qui 1658,73 km² (640,44 mi²) esas lando, e la cetera esas aquo.

## Referi
Kilometro

**Kilometro** esas longeso-unajo de la metrala sistemo, qua egalesas mil metri.

## Equivalanta ad altra mezurunaji de longeso
Mezurunaji iras a tri signifikanta cifro:

### Noti
Listo pri prezidanti di Dominikana Republiko

La prezidanto esas la chefo di stato e chefo di guvernerio di Dominikana Republiko. L'ofico kreesis en 1844. Segun Dominikana konstituco, lu elektesas dal populo por 4 yari, ma povas rielektesar.

Yen la **listo pri prezidanti di Dominikana Republiko**, de 1844 til nun.

### 1ma Republiko

### Hispana riokupado (guberniestri)
* Pedro Santana y Familias (1861-1862)
* Felipe Rimero y Lemotne (1862-1863)
* Carlos de Vargas y Cerveto (1863-1864)
* José de la Gándara y Navarro (1864-1865)

### 2ma Republiko

*Noto: de [[29ma di novembro]] [[1916]] til la [[12ma di julio]] [[1924]], [[Dominikana Republiko]] okupesis da [[Usa]]. Tamen, de la [[21ma di oktobro]] [[1922]] til fino di Usana okupado, [[Juan Bautista Vicini Burgos]] guvernis kom prezidanto.*

### 3ma Republiko

Stato-stroko en 25ma di septembro 1963 kun Usana suporto revokis Juan Bosch de povo. Provizora konsilistaro di guvernerio, formacita per militisti, asumis povo. La sequanta dio (26ma di septembro asumis triunviraro prezidita da Emilio de los Santos y Salcié. Membri: Manuel Enrique Tavares e Ramón Tapia Espinal, e guvernis til 23ma di decembro 1964. Altra triunviraro, prezidita da Donald Reid Cabral guvernis de 28ma di decembro 1963 til 25ma di aprilo 1965.

La lando restis nestabila, e komencis interna milito ye la 24ma di aprilo 1965. Francisco Caamaño Deñó ed altra militisti revoltis kontre pro-Usana militarala guvernerio, en defendo di restauro di Juan Bosch. Li sucesoze okupis Santo Domingo. Kom respondo, Usana prezidanto Lyndon Johnson imperis l'invado di Dominikana Republiko, e pledis ke Caamaño e rebela militisti instalus komunista rejimo en Dominikana Republiko. Caamaño guvernis de 4ma di mayo til 30ma di agosto 1965, kande ilu vinkesis. Héctor García Godoy asumis kom provizora prezidanto e guvernis de la 3ma di septembro 1965 til la 1ma di julio 1966.

### 4ma Republiko
:
:
:
:

## Referi
Lumo-yaro

La **lumo-yaro** (simbolo: *ly*) esas unajo di longeso equale ad la disto lumo voyajas tra vakulo en un yaro. Olu disto esas proxime 10 trilion kilometri. Ne-specalisto e populara cienco publikigajo uzas le lumo-yaro maxim ofte, mezurar la disto inter steli ed altra disti en lakto-voyala skalo. 

### Notes
Alejandro Woss y Gil

**Alejandro Woss y Gil**, militisto e politikisto n. ye la 5ma di mayo 1856 til la 1ma di januaro 1932, esis prezidanto di Dominikana Republiko de 1885 til 1887, ed itere en 1903.
Listo pri prezidanti di Maldivi

La **prezidanto** esas la chefo di stato e chefo di guvernerio di Maldivi. La lando havis du periodi kom republiko: de 1953 til 1954, e de 1968 til nun.

Yen la listo pri prezidanti e chefi di guvernerio di Maldivi, de 1953 til nun.

## Prezidanti dil unesma republiko (1953-1954)

## Sultanio di Maldivi (1954 til 1968)

Dum la periodo di sultanio (1954 til 1968) Muhammad Fareed Didi esis sultano di la lando.

## Prezidanti di la Republiko (1968 til nun)
Campo Bom

**Campo Bom** esas urbo en Braziliana stato Rio Grande do Sul. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 61,4 km².
Matro

**Matro** esas mulierala genitoro dil infanto.

## Famoza matri
* Bachue
* Bithiah
* Demeter
* Yashoda
* Dewi Sri
* Eve
* Gaya
* Isis
* Yokasta
* Juno
* Kwan Yin
* Mary
* Parvati
* Maya (matro di Buddho)
* Sita
* Venus
James Young Simpson

**James Young Simpson** (1811 til 1870) esis Skota mediko qua deskovris la propraji di kloroformo kom anesteziivo.
Bachué

**Bachué** (Chibcha vorto signifikanta "l'onu kun nuda mamo") esas deino qua, segun la mitologio dil populo Muisca, esas la matro di homaro. Elu venis ek l'aquo di lago Iguaque, kun infanto en elua brakii. L'infanto matureskis til divenar elua spozulo, e li populizis la mondo. La legendo pri Bachué mencionesis dal raportero Hispana Pedro Simón, en lua libro *Noticias Historiales*. El equivalas biblala *Eva*.
Bithiah

Segun Juda kredo, **Bithiah** od en Moderna Hebra **Bityah** (בִּתְיָה, "filiino di Deo") esis Egiptiana princino e filiino dil faraono. La Biblo e  *Midrash* dicis elua esis la alakto-matro di Mozes, pos elu tiris ilu ek la *Nile* e ilun donis ilua nomo.
Demeter

**Demeter** en Greka mitologio esas deino di la rekolto, qua prezidas cereali, la fertileso di la tero, e la sezoni.

Kande elua filiino Persefone sequestresis da Hades a la  submondo, Demeter komencis serchar el. Dum ke el vagis trans la mondo, nula cerealo esis. La vintro venis sur la tero. Tandem Zeus sendis Ermes a la submondo, kun tasko guidar Persefone ad elua matro. Depos lore el mustis pasar un parto di la yaro en la submondo e la resto di la tempo sur tero. To simbolizas l'alterno di la sezoni.
Atolo Johnston

L**'Atolo Johnston** esas atolo en Oceano Pacifiko kun 2,7 km² di tota surfaco. Quar insuli jacas en koralia rifo, di qui du - Johnston e Sand - esas naturala insuli, e du esas artifical insuli. Lua mezavalora altitudo esas 5 metri. An la nord-westala parto de ol existas neprofunda laguno (lua profundajo varias de 3 metri til 10 metri). La klimato dil atolo esas tropikala, ma ofte sika. Existas nula fonto di fresh-aquo en ol.

Deskovrita ye la 2ma di septembro 1796, Johnston nun esas Usana teritorio. Ol vizitesis e fotografesis de la 10ma til la 22ma di julio 1923. Dum la yari 1950ma e 1960ma Usa uzis l'insuli por probar atomobombi. Pose ol uzesis kom enmagazinigado por kemial armi.

Johnson esas un ek la maxim izolita atoli de la mondo, distanta cirkume 1.390 km sud-weste de Hawayi. Nun, cirkume 300 Usana militisti vivas tempale che l'atolo.
Partiso Nova Azerbaijan

La **partiso ''Nova Azerbaijan*** ([[Azerbaijana linguo|Azerbaijane]]: *Yeni Azərbaycan Partiyası, YAP'') esas politikala partiso kreita en Azerbaijan ye la 18ma di decembro 1992 dal anciena prezidanto Heydar Aliyev, qua esis chefo di ca partiso de 1992 til 2003. Depos la 31ma di oktobro 2003 la chefo di la partiso esas la nuna prezidanto di Azerbaijan e filiulo di Heydar Aliyev, Ilham Aliyev.
Kepler-22b

**Kepler-22b** esas exoplaneto.

## Extera ligili
* "Kepler 22-b: Earth-like planet confirmed" (BBC)
* discoveries: Kepler-22b: 'a yearly orbit of 289 days'" (NASA)
* "View of Kepler 22-b Sky Location" (Worldwide Telescope)
* "The Habitable Exoplanets Catalog" (PHL/Universitato di Porto-Riko en Arecibo)
* "Kepler-22b: Facts About Exoplanet in Habitable Zone"
Listo pri chefministri di Aljeria

La chefministro di Aljeria esas la chefo di guvernerio di la lando. Yen la **listo pri chefministri di Aljeria**, de 1962 til nun.

## Politikala partisi
*
*
*

## Chefi di guvernerio

## Videz anke
* Listo pri prezidanti di Aljeria
Pedro Passos Coelho

**Pedro Manuel Passos Coelho** (n. ye la 24ma di julio 1964) ekonomikisto e politikisto, esis chefministro di Portugal de 2011 til 2015.
Listo pri prezidanti di Benin

La prezidanto esas la chefo di stato ed anke chefo di guvernerio di Benin. Segun la konstituco adoptita en 1990 lu elektesas dal populo por 5-yara periodo, e povas rielektar nur un foyo. Prezidantala kandidati mustas esar:

* Naskinta en Benin o vivar en la lando por adminime 10 yari
* Evar adminime 40 ed admaxime 70 yari kande lansis la kandidateso
* Rezidar en Benin dum l'elekti, ed
* Deklaresar mentale e fizikale sana por mediki.

Yen la listo pri prezidanti di Benin, de 1960 til nun.

**Politikala partisi**
*
*
*
*
*

**Altra grupi**
*
*

**Stando**
*

## Referi

## Videz anke
* Listo pri chefa ministri di Benin
Palikir

**Palikir** esas chef-urbo di la Federata Stati di Mikronezia. Segun statistiki de 2009, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 107,4 km².

## Historio
Palikir guvernesis da tribuala chefi dum anciena epoki, e konsistis ek vilajeti poke importanta. L'insulo deskovresis dal Portugalani e Hispani dum la 16ma yarcento, tamen existas poka evidentaji pri koloniigo. Erste en 1886, Hispania prenis kontrolo di Pohnpei e fondis kolonieto pose nomizita Kolonia. Tamen, pos la milito Hispana-Usana, Hispania perdis influo en Pacifiko e vendis l'insulo a Germana imperio.

Dum l'unesma mondomilito, Japonian imperio kaptis l'insulo, e dum la duesma mondomilito li konstruktis aeroportuo proxim Kolonia. Kande la milito finis, Usa prenis kontrolo dil insulo til la nedependo di la Federata Stati di Mikronezia en 1979.

## Geografio

Distanta 8 km sudweste de Kolonia, Palikir havas variata reliefo, konsistanta ek alta monti e basa tereni, e cirkondata da densa foresto. Submara rifi cirkondas komplete la rivo dil insulo.

La klimato dil urbo esas tropikala pluvoza (*Af* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La mezavalora yarala temperaturo esas 27°C, ed ol varias poke dum la yaro.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 4798 mm, e la maxim pluvoza monato esas mayo, kun mezavalore 493 mm. Ne existas sika sezono.
Majuro

**Majuro** esas chef-urbo dil Insuli Marshall.Segun statistiki de 2012, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 9,71 km².
Numidia

**Numidia** esis anciena berbera rejio qua okupis la nordo di la nuna Aljeria e Tunizia, an la nordo di Afrika apud Mediteraneo. La rejio existis de 202 aK til 46 aK kande Romani anexis ol.

Historiisto Polybius mencionis la nomo *Numidia* por por indikar la teritorio weste de Kartago. Kande Romani okupis ol, li dividis la rejio en du provinci. Dum la rejio di Konstantinus la Granda, ilu riunigis la du provinci e transferis lua chef-urbo a Cirta, rinomizita *Constantina* (nune Constantine, Aljeria) en lua honoro. La regiono esis un ek la sep provinci dil diocezo di Afrika til Vandali invadis ol en 428. L'invado efektigis ekonomiala e politikala dekado, qua koincidis kun la dezertigo di la regiono.
Ramón Villeda Morales

**José Ramón Adolfo Villeda Morales** (1908 til 1971) mediko e politikisto, esis prezidanto di Honduras de 1957 til 1963.
Douglas MacArthur

**Douglas MacArthur** (n. 26ma di januaro 1880 til 5ma di aprilo 1964) esis Usana generalo dum la Duesma mondomilito e dum la Milito di Korea.

## Referi
Dalay Lama

**Dalay Lama** esas la maxim influanta reprezentanto de Tibetala budismo. La duesma maxim influanta spiritala chefo esas panchen-lama.

La titulo *dalay* venas de la Mongoliana linguo e signifikas "larja", "oceanatra". *Lama* esas Tibetana vorto e signifikas "sajeso di la granda docisto". Sume la titulo signifikas "docisto, di qua la sajeso esas oceanatre larja". La Mongoliana Altan khan grantis la titulo a la triesma *dalay-lama* en 1578. 

## Dalay-lama-i

# Gendun Drup, (dge 'dun 'grub) 1391-1474
# Gendun Gyaco, (dge 'dun rgya mtsho) 1475-1541
# Sonam Gyaco, (bsod nams rgya mtsho) 1543-1588 
# Yonten Gyaco, (yon tan rgya mtsho) 1589-1616
# Lobsang Gyaco, (blo bzang rgya mtsho) 1617-1682
# Cangyang Gyaco, (tshang dbyangs rgya mtsho) 1683-1706
# Kelzang Gyaco, (bskal bzang rgya mtsho) 1708-1757
# Jamphel Gyaco, (byams spel rgya mtsho)1758-1804
# Lungtok Gyaco, 1806-1815
# Cultrim Gyaco, (tshul khrim rgya mtsho) 1816-1837
# Gedrup Gyaco, 1838-1856
# Trinley Gyaco, (sprin las rgya mtsho) 1856-1875
# Tubten Gyaco, 1876-1933
# Tenzin Gyaco, (bstan 'dzin rgya mtsho) 1935-
Awn Shawkat Al-Khasawneh

**Awn Shawkat Al-Khasawneh** judiciisto e politikisto n. 1950, esis chefministro di Jordania de 2011 til 2012. Antee il partoprenis en la negocii di paco-pakto kun Israel, de 1991 til 1994.
Granda Valo di la Fenduro

**Granda Valo di Rift** esas la nomo donita en fino di 19ma yarcento a kontinua geografiala trancheo, kun aproxime 6,000 kilometri di total extenso qua krucumas Azia ed Afrika de Siria til Mozambik. Ol originis cirkum 35 milioni di yari ante nun.

En Azia, Mortinta maro e la Valo di Bekaa jacas en Granda Valo di Rift.
Marouf al-Bakhit

**Marouf Suleiman al-Bakhit** (n. ye la 18 di marto 1947 -7 di oktobro 2023) politikisto, esis chefministro di Jordania du foyi: de 2005 til 2007 e de februaro til oktobro 2011.
José María Castro Madriz

**José María Castro Madriz** (1818 til 1892) advokato, diplomacisto e politikisto, esis prezidanto di Kosta Rika du foyi: de 1847 til 1849 e de 1866 til 1868.

Il naskis ye 1 di septembro 1818, en San Jose, Kosta Rika, e studiis ye la universitato di León en Nikaragua. En 1847, evante 29 yari, il divenis prezidanto di la Stato di Kosta Rika; en 1848 la lando divenis nedependanta, nomizata la Republiko di Kosta Rika.

En 1849, minacata da militala stroko, il demisionis, e la Kongreso, aceptante to, nomizis il "la Fondinto di la Republiko". De 1866 til 1868 il duesmafoye servis kom prezidanto.
George Cadle Price

**George Cadle Price**, politikisto n.1919 til 2011, esis dufoye chefministro di Belize: de 1981 til 1984 e de 1989 til 1993.
Achal Prabhala

**Achal Prabhala** esas Indiana skriptisto, aktivisto e serchisto qua vivas en Bangalore, Karnataka. 

Lu konocesas precipue pro lua laboro pri autoroyuro, medicino, e la savo. Anke esas membro dil administrala konsilantaro di la Centro por Interreto e la Socio (Angle: *Center for Intenet and Society*) e dil *Advisory board* di Wikimedia Fonduro.
Rancagua

**Rancagua** esas la chef-urbo di la Regiono O'Higgins, Chili. Segun statistiki dil yaro 2017 ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 260,3 km².

## Referi
Kubana revoluciono

**Kubana revoluciono** esis armizita revolto komandita da Fidel Castro kontre la diktatoreso di Fulgencio Batista en Kuba. L'armizita revolto duris de la 26ma di julio 1953 til la 1ma di januaro 1959, kande la revolucioneri kaptis povo.

Ol esis l'unesma sucesoza sinistrana revolto en Latin-Amerika, ed inspiris kelka sinistrana movadi en la regiono ed en altra loki del mondo. Pos la revolto instalesis komunista rejimo en Kuba, e la fratuli Castro restis en povo til la 18ma di aprilo 2018, kande Miguel Díaz-Canel asumis la povo.

La revoluciono komencis kun sensucesa atako a la kazerno Moncada, en Santiago de Cuba. Segun Fidel Castro, kin revolucioneri mortigesis dum l'atako ed 56 plusa homi mortigesis pose. La transvivanti enkarcerigesis, inkluzite la fratuli Fidel e Raúl Castro, ma en 1955 omni liberigesis. Raúl e Fidel exilis su en Mexikia, ube li recevis aprentiteso pri militeto de Alberto Bayo, ex-kombatanto di Hispana interna milito, e komencis preparar revoluciono kontre Batista. Dum lia aprentiteso, li konocis e developis amikeso kun Ernesto Che Guevara.

Ye la 2ma di decembro 1956 la yakto *Granma* arivis en Kuba kun la fratuli Castro ed altra 80 homi. La revolucioneri desembarkis e translojis a la montaro *Sierra Maestra*, sude del insulo. La grupo komencis sucesoza ataki kontre Kubana armeo, dum ke la rejimo di Batista subisis armeala embargo de Usa pos la 14ma di marto 1958. Ta embargo febligis lua rejimo, malgre Kuban armeo havis de 30 mil til 40 mil soldati. Fine, revolucioneri kaptis la povo ye la 1ma di januaro 1959.

## Extera ligilo
* Cuban Revolution (1952-1958)
Hayato Ikeda

**Hayato Ikeda** (1899 til 1965) advokato, ekonomikisto e politikisto esis chefministro di Japonia de 1960 til 1964.
Abebe Bikila

**Abebe Bikila** (1932 til 1973) esis Etiopian atleto qua ganis du ora medalii pri maratono, en l'Olimpiala Ludi en Roma, 1960 ed en Olimpiala Ludi en Tokyo, 1964.
Maratono

**Maratono** esas kurado-konkurso kun oficala disto di 42 kilometri e 125 metri, ordinare eventanta sur stradi o chosei. L'evento kreesis por l'unesma moderna Olimpiala Ludi, qua eventis en 1896, kom memorigo dil Greka soldato *Fidipides*, anke konocata kom *Filipides*.

Segun legendo, Filipides kuris de batali-agro en Maraton til Athina, distanta per 42 kilometri, por anuncar ke la Greki vinkis la Persiani lor la batalio di Maraton, qua eventis en agosto o septembro dil yaro 490 aK. Pos anuncir la vinko, ilu mortis por exhausteso.

Existas debato pri l'exakteso di ta legendo. Greka historiisto Herodotos, la precipua fonto di informi pri Greka-Persiana militi, mencionas ke Fidipides esis l'estafeto qua kuris de Athina til Sparta - interdistanta per plua kam 240 km - por demandar helpo, e pose retrokuris. En kelka manuskripti da Herodotos, la nomo dil estafeto skribesis *Filipides*, ma ilu ne mencionas estafeto sendita de Maraton vers Athina.

Existas du treki de Maraton til Athina: la maxim kurta havas cirkume 34.5 km ma krucumas montoza tereno. L'altra treko krucumas tereni plu plana e havas entote 40.8 km. Tamen, on kredas ke Fidipides ne uzis ta treko, pro ke Persiana trupi okupis la sudo di ol.

## Moderna maratono

Kande l'ideo pri rikrear l'Olimpiala Ludi aparis, fine di la 19ma yarcento, l'instituceri deziris granda populara evento, qua rimemorigos la glorio di Anciena Grekia. Michel Bréal sugestis la kreo di la maratono, e Pierre de Coubertin aceptis ol. Ante l'Olimpiala Ludi, Charilaos Vasilakos kuris l'unesma maratono ye la 10ma di marto 1896, kun tempo di 3 hori e 18 minuti, por trairar 40 km. La championo di l'unesma Olimpiala Ludi esis Greka atleto Spyridon Louis, kun tota tempo di 2 hori, 58 minuti e 50 sekundi.

Pos ke Usan atleto Johnny Hayes vinkis la maratono dum l'Olimpiala Ludi en London, 1908, kreskis en Usa l'intereso pri kuradi di longa disto. En 1909 la maratono di New York eventis dum la dio di Nov-yaro. Anke en 1908 eventis maratoni dum la Dio di Dank-Expreso (*Thanksgiving Day*), en la dio pos la Krist-nasko, en la dio di Nov-yaro, en la Naskodio di (George) Washington ed en la Naskodio di (Abraham) Lincoln.

Mulieri kuris maratono unesma-foye dum l'Olimpiala Ludi di 1984 en Los Angeles. Joan Benoit kompletigis ol en 2 hori, 24 minuti e 52 sekundi.

Nuna rekordo en maratoni por viri esas 2 hori, 6 minuti e 32 sekundi, establisita da Keniana Samuel Wanjiru dum l'Olimpiala Ludi en Beijing, 2008. Por mulieri, la rekordo esas 2 hori, 23 minuti e 14 sekundi, establisita da Japoniana Naoko Takahashi dum l'Olimpiala Ludi en Sydney, 2000.

## Referi
Chingiz-kano

**Chingiz-kano** (1162? til 1227) esis imperiestro di Mongolia.

Temujin komencis unionar la Mongoliana tribui. En 1206 Temujin recevis la krono dil rejio unionita kun titulo *Chingiz-kano*. Dum la 13ma yarcento Mongolia esis la centro di Mongola imperio, la maxim vasta imperio de la historio, kun cirkume 33 milion km², irinte de Pacifiko a Nigra maro, kun entote 100 milioni habitanti.

La milito inter Mongoli komandita da Chingiz-kano e la Jin-dinastio di norda Chinia komencis en 1211. Dum du yari la armeo di Chingiz ne grave minacis. Tamen il amasigis sua trupi, ed en 1213 la teritorio di le Jin exter la Granda Murego di Chinia vinkesis. Tri armei, komandita da familiani di Chingiz, sucesis penetrar la muro ye diversa loki. Ye la 1ma di junio 1215, Mongoli prenis l'urbo Zhongdu (nuntempa Beijing) pos longa asiejo.

Pos la morto di Chingiz-kano, militestri kunvenis en Karakorum por elektar epigono. Lua filio Batu ganis Siberia, Chagatai ganis central Azia, Ögedei recevis Mongolia e Nord-Chinia, e Persia atribuesis a Tului.
Pilgrimo

**Pilgrimo** esas voyajo o sercho di granda etikala o spiritala signifiko. Kustume, esas voyaja a reliquiuyo od altra loko di importo a kredi e fido di persono.

Ierusalem esas importanta loko di pilgrimo por Judaismo, Kristanismo ed Islamo.
Tommy Remengesau

**Thomas Remengesau, Jr.** (n. 28 di februaro 1956) politikisto, esas nuna prezidanto di Palau. Il anke esis prezidanto di lando de 2001 til 2009.
Juan Álvarez Mendizábal

**Juán de Dios Álvarez Mendizábal**, ekonomikisto, komercisto e politikisto, n. 1790 til 1853, esis chefministro ("prezidanto di konsilantaro di ministri") di Hispania de 1835 til 1836.
José Rufino Echenique

**José Rufino Echenique Benavente**, militestro e politikisto n. ye la 16ma di novembro 1808 til la 16ma di junio 1887, esis prezidanto di Peru de 1851 til 1855.
Paul Biya

**Paul Biya** (n. Paul Barthélemy Biya'a bi Mvondo ye la 13ma di februaro 1933) politikisto, esas prezidanto di Kamerun depos 1982.

La 27ma di oktobro 2025 Biya elektesi kun 53,66% por l'okesma foyo prezidanto di Kamerun, de opozanta kandidato Issa Tchiroma Bakary (35,19%).
Listo pri chefministri di Kambodja

Yen la listo pri chefministri ed altra chefi di guvernerio di Kambodja, de 1945 til nun.

## Noti

## Videz anke
* Listo pri monarki di Kambodja
* Reda Kmer
* Kambodja
José Luis Bustamante y Rivero

**José Luis Bustamante y Rivero** (1894 til 1989) advokato, diplomacisto e politikisto, esis prezidanto di Peru de 1945 til 1948.
Patrice de Mac-Mahon

**Marie Edme Patrice Maurice de Mac-Mahon**, militisto e politikisto n. ye la 13ma di julio 1808 til la 8ma di oktobro 1893, esis prezidanto di Francia de 1873 til 1879. Ilu promocesis a marshalo da Napoléon la 3ma.

Il esis la precipua komandinto di Franc armeo dum la Milito Franca-Prusiana. Ilu kaptesis e vundesis dum la batalio di Sedan en septembro 1870. L'armeo, inkluzinte Mac-Mahon e Napoléon la 3ma, kapitulacis a Germani. Pos la kapitulaco, l'imperiestro revokesis e la Triesma Franca Republiko proklamesis. Pos lua rekupero, Mac-Mahon nominesis chefo dil armeo di Versailles, represis Paris-komono en mayo 1871, e komencis lua politikala kariero.

Pos la renunco di Adolphe Thiers en mayo 1873, royalista majoritato en la parlamento promocis la chefeso di Mac-Mahon. Dum l'elekti di 1876, republikani ganis majoritato en la parlamento. La Nacional Asemblo dissolvesis en 1877, ed itere republikani ganis la majoritato. En januaro 1879, republikani koaktis Mac-Mahon renuncar.
Jyrki Katainen

**Jyrki Katainen** (n. ye la 14ma di oktobro 1971) profesoro e politikisto, esis chefministro di Finlando de la 22ma di junio 2011 til la 24ma di junio 2014.
Mari Kiviniemi

**Mari Johanna Kiviniemi** (n. ye la 27ma di septembro 1968) ekonomikistino e politikistino, esis chefministro di Finlando de 2010 til 2011.
Carlos Céleo Arias López

**Carlos Céleo Arias López**, advokato e politikisto n. ye la 2ma di februaro 1835 til la 28ma di mayo 1890, esis prezidanto di Honduras de 1872 til 1874.

## Referi
Joseph-Ignace Guillotin

**Joseph-Ignace Guillotin** (1738 til 1814) esis Franca mediko qua propozis l'uzo di mashino por facar mortopunisi en Francia. Malgre ilu ne inventis la gilotino, l'invento recevis ta nomo homaje ilu.
Listo pri chefministri di Turkia

Yen la listo pri chefministri di Turkia de 1920 til 2018, kande l'ofico di chefministro abolisesis.

### Chefministri dum la nedependo-milito di Turkia (1920 til 1923)

### Republiko Turkia (1923 til 2018)

## Videz anke
* Listo pri prezidanti di Turkia
Tansu Çiller

**Tansu Penbe Çiller** (n. ye la 24ma di mayo 1946) ekonomikistino e politikistino, esis chefministro di Turkia de 1993 til 1996.
Michel Suleiman

**Michel Suleiman** o **Sleiman** (n. ye la 21ma di novembro 1948) militisto e politikisto esis prezidanto di Libano de 2008 til 2014
Tryggvi Þórhallsson

**Tryggvi Þórhallsson** (1889 til 1935) profesoro e politikisto, esis chefministro di Islando de 1927 til 1928.
Zheng Jie

**Zheng Jie** (n. ye la 5ma di julio 1983) esas Chiniana tenisistino. El ganis bronza medalio pri teniso por du ludisti dum l'Olimpiala Ludi en Beijing, 2008.
Merkurdio

**Merkurdio** esas la dio di la semano pos mardio ed ante jovdio. L'origino di la vorto esas latina *Mercurii díes*, o dio di Merkuro. Merkuro, por Romani, esis la deo di komerco e di voyajeri. En altra latinida lingui la nomo di ta dio esas simila. Videz:

En Angliana *Wednesday* originis de mid-Angliana *Wednesdei*, "dio di *Wōdanaz*", proto-Germana vorto por Odin. En Norvegiana, Daniana e Suediana *Onsdag* signifikas "dio di Odin". En Islandana *Miðvikudagur*, en Chekiana *středa* od en Germaniana *Mittwoch*, signifikas "dio en mezo di semano".

Por katolikismo cindro-merkurdio esas unesma merkurdio pos karnavalo, konsiderata un dio por penitenci por ecesi e peki, e markizas la komenco di karesmo. En ta dio, fieli iras a kirki e recevas un kruco di cindri en lua kapi, por rimemorigar ke vivo esas transitora. Ol esas fastodio por katoliki, ma por Ortodoxa kristani la dii di penitenci komencas ja en lundio
Nagoya

**Nagoya** esas la 4ma maxim populoza urbo che insulo Honshu, en Japonia. Segun statistiki de 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 326.43 km². Ol esas centro di metropolala regiono *Chūkyō*, la 3ma maxim populoza di Japonia, kun 10,11 milion habitanti ye la sam yaro.

Povoza feudala sioro Oda Nobunaga e lua protektiti Toyotomi Hideyoshi e Tokugawa Ieyasu habitis Nagoya. Li sucesis unionar Japonia. En 1610, Tokugawa Ieyasu diplasis la chef-urbo di provinco Owari de Kiyosu a la nuna Nagoya. Dum la komenco dil 20ma yarcento, Nagoya divenis importanta industriala centro en la lando, komence manufakturo di bicikli, pose specala tipi di stalo, ceramiko, kemiala produkturi, petrolo e produkturi de petrolo, automobili, avioni e navi.

## Referi
Grigori Yefimovich Rasputin

**Grigori Yefimovich Rasputin** (21ma di januaro 1869 til la 30ma di decembro 1916, segun Gregoriala kalendario) esis Rusa monako.

Solida e sordida rurano kun facininta klara blua okuli facas pilgrimo a Grekia e Jerusalem.

Kande ilu vivis en Sankt-Peterburg, ilu sucesis (sexuale) kun kortala mulieri, note spozino di caro pro hemofilio di filio.
Danso

**Danso** esas arto qua referas ordinare a la movado di korpo, maxim-multa-kaze ritmoza ed al muziko, uzata kom formo di sentimento, sociala interpersonala relato o prizentata kom spiritala od exekutado encenigo.
Konstitucala monarkio

**Konstitucala monarkio** esas formo di guverno ube un monarko agas kom chefo di stato segun parametri establisita da un konstituco. Ol diferas de absoluta monarkio, en ke la monarko servas kom fonto di povo e ne esas legale limitizata en lua povo da un konstituco, e havas povo por regulizar lia o elua guverno. Nune la majoritato di monarkii esas konstitucala ma povi di monarki komencis esar limitita da legi nur ye 1689.
Lila Downs

**Ana Lila Downs Sánchez** (n. ye la 9ma di septembro 1968) esas Mexikiana kantistino e muzikala produktistino di rock e folk-muziko. El parolas Hispana (elua ennaskita linguo) ed anke Angla, zapoteka e poka Mixteka. Lua albumo *Pecados y Milagros* (2011) vendis plu kam 290 mili kopii en tota la mondo.

## Referi
Precipito

**Precipito** esas la formaco di solido en dissolvo od interne di solido dum kemiala reakto o per difuzo en solido. Kande la reakto eventas en liquido, la solido formacita nominesas *precipitajo*, e kande kompaktigita da centrifugilo, *kugleto*.
Saneso

**Saneso** esas la nivelo di funcionala o metaboliala efiko di vivanta ento. En homi, esas la stando di mento, korpo ed esprito di persono, maxim-multa-kaze signifikas esar sen maladeso, vunduro o doloro.

La Mondal Organizuro pri Saneso (MOS) definas saneso en sua maxim larja senco en 1946 kom stando di kompleta korpala, mentala, e sociala komforto e ne simpla l'absenteso di maladeso od infirmeso. " Malgre ke ta defino esabas temo di kontroversi, specifike pro mankar operacala valoro e la problemo kreita pro l'uzo di vorto "kompleta", restas la maxim duranta.  Klasifikuro kom MOS familio di internacionala klasifikuro, inkluzite Internacionala klasifikuro di funcionala, infirmeso e saneso ed Internacionala klasifikuro di maladesi, esas ordinare uzita por definar e mezurar la kompozanti di saneso.

Sistemala agadi por preventar o risanigar saneso problemi e stimular bona stando en homi esas furnisata da saneso-provizisti. Apliki pri animala saneso esas inkluzata da veterinarala medicino. La termino "salubra" esas anke larje uzata en la kuntexto di multa tipi di nevivanta organizuri e lua kontakti por la benefico di homi.

## Faktori influanta en la saneso
Ordinare, la vivo-kuntexto di ula individuo afektas multe lua saneso e vivo-qualeso. Esas sempre plu agnoskata ke saneso esas mantenata e plubonigata ne nur tra l'avanco ed apliko di sanesoflego cienco, ma anke tra l'esforco ed inteligenta maniero di vivo selekti da l'individuo e socio. Segun la Mondal Organizuro pri Saneso, la precipua determinivi di saneso inkluzas sociala ed ekonomikala ambiento, fizikala ambiento, e l'individuala karakterizivi e konduti di persono. 

## Referi
Punto (geometrio)

*Videz anke [[punto]]*
**Punto** en geometrio esas elemento qua genitas la lineo, konsiderata per abstrakto, kom ulo qua esas nek longa, nek larja, nek profunda.
Karteziana sistemo koordinatala

**Karteziana sistemo koordinatala** en matematiko esas koordinatosistemo speciganta omna punto unike en plano per paro di  nombrala *koordinataro*, qua esas la signita disti de la punto a la du fixita perpendikla direktita linei, mezurata en la sama vektor-unajo. Singla refero esas nominita *koordinata axo* o jus *axo* di la sistemo, e la punto ube li interrenkontras esas lua *[[origino]]*, maxim-multa-kaze ad ordinita pari (0,0). Koordinataro povas anke esar definita kom la situesi di la projekto di la punto sur la du axi, expresata kom signa disti de l'origino.
Solido

**Solido** o **solida korpo** esas un ek la tri standi di la materio (l'altri esanta gaso e liquido). Ol karakterizesas per strukturala rigideso e rezistemeso a chanji di formo o volumo. Diferanta de liquido, solida objekto nek fluas por okupar la formo di lua kontenuyo, nek expansas por okupar la tota volumo disponebla quale gaso facas. L'atomi en solido esas strete ligata l'una l'altra, sive en regulala geometrika treliso kristala solidi, qui inkluzas metali ed ordinara aquala glacio o nereguloze (amorfa solido, exemple kustumala fenestro-vitro.
Latero

**Latero** esas :
* (anatomio) La tota parto, dextra e sinistra, di korpo homala.
* Facio, parto qua esas dextre o sinistre che objekto; singla ek la facii interopozanta di objekto.
* (geometrio) Linei qui limitizas surfaco.
Perpendikla

En geometrio, on dicas ke du linei o plani (o lineo e plano) esas **perpendikla** (od ort-angula) l'una l'altra se li formacas kongruo adjacanta anguli (T-formo). La termino povas uzesar kom nomo od adjektivo. Tale, kom ilustrata, la lineo AB esas perpendikla a CD tra la punto B.
Kongruo (geometrio)

En geometrio, du figuri esas kongrua se havas la sama formo e grandeso. Ta signifikas ke sive objekto povas esar plasizata por koincidar precize kun l'altra objekto. Plu formale, du kolekti di punti esas nominita *kongruo* se, e nur se, uno povas esar transformita en l'altri per isometro, c.e., kombino di translaci, rotaci e reflekti.

La parenta koncepto di simileso aplikas se l'objekti diferas en grandeso ma ne en formo.
Impresionismo

**Impresionismo** esis la nomo di artala movado qua aparis dum la duesma duimo di 19ma yarcento komence en Paris, Francia, kun grupo di piktisti qui serchis transmisar la lumozeso di ula peizajo an l'instanto di la pikturo. Ta artala movado baptesis ironiale "impresionismo", da kritikisti qui analizis la pikturo *Impression Soleil levant* da Claude Monet.

Impresionista piktisti ne detalizis l'imaji piktita, ma probis transmisar l'efekti di lumo ed umbro en peizaji, ed uzis intensa kolori, exemple reda, oranja o flava por transmisar l'impreso di klareso. Kande la pikturo di Monet aparis, lua manko di detali kritikesis ironiale da akademiala kritikisti. Malgre to, altra artisti adheris a ta movado, exemple Pierre-Auguste Renoir, Edgar Degas, Édouard Manet, Camille Pissarro, Alfred Sisley, Gustave Caillebotte, e Paul Cézanne (qua pose divenis prekursoro di kubismo).

## Exter Francia

L'influo di impresionismo expansis exter Francia, ed atingis Hispania (Joaquín Sorolla), Usa (Mary Cassatt, William Merritt Chase, Frederick Carl Frieseke ed altri), Brazilia (Eliseu Visconti), Unionita Rejio (Walter Richard Sickert e Philip Wilson Steer), ed altra landi.

## Impresionismo en altra arti
Auguste Rodin judikesas kom impresionista skultisto por lua uzado di rude modelita surfaci.

Pri fotografo, fotografisti qui uzis delikata foko ed atmosferala efekti en lia imaji nomizesis "impresionisti".

Pri muziko, la verki da Maurice Ravel e Claude Debussy judikesas kom "impresionista", malgre ke Debussy repugnis ta klasifikuro.

Pri literaturo, verki ube poka selektita detali suficas por transmisar l'atmosfero e sensala impresi de ula incidento o ceno. Impresionista literaturo esas proxima de simbolismo e la maxim importanta autori de ta movado esis Charles Baudelaire, Stéphane Mallarmé, Arthur Rimbaud e Paul Verlaine. Altra skriptisti, exemple Virgina Woolf e Joseph Conrad, skribis kelka verki judikata kom "impresionista", pro lua formo di deskriptar senti ed emoci.
Artala movado

**Artala movado** esas tendenco o stilo en arto kun specifika komuna filozofio o skopo, sequita per grupo di artisti dum restriktita periodo (maxim-multa-kaze kelka monati, yari o yardeki) o, adminime, kun la pleneso di movemento definita dum kelka yari. Artala movadi esis specale importanta en modern arto, kande omna intersequanta movado konsideresas nova *[[avant-garde]]*.

Artala movadi semblas esar proxime exkluzive Westala piktado fenomeno.
Eleanor Roosevelt

**Anna Eleanor Roosevelt** (1884 til 1962) esis la spozino dil Usana prezidanto Franklin Delano Roosevelt.
Białystok

**Białystok**  esas urbo en Polonia, jacanta este de la lando, distanta 196 km este de Warszawa per la choseo S8. Segun statistiki dil yaro 2017 ol havis  habitanti, esanta la 10ma maxim populoza urbo di la lando. Lua tota surfaco esas 102,12 km².

Ol esas chef-urbo di la provinco Podlakia e distas 52,1 km de Bobrowniki, an la frontiero kun Bielorusia, per la choseo DK65. Ol historiale atraktis e duras atraktar migranti de multa regioni, note de central ed estal Europa, pro jacar proxim la frontiero dil Europana Uniono e dil spaco Schengen. Foresti okupas cirkume 1756 hektari, o 17,12% de la surfaco dil municipo.

La urbo es samatempe un de 17 distrikti di provinco Podlakia e chefurbo di distrikto Białystok (tamen ne es parto di lo).

## Referi

## Extera ligilo

* oficala situo
Coimbra

**Coimbra** (pronuncez: *Koimbra*) esas urbo en Portugal. Segun statistiki de 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 316.83 km².

## Referi
Paul Klee

**Paul Klee** (1879 til 1940) esis Suisa piktisto di aparanta simplozo e kolor-dialogo.

Sua patro esis muzik-profesoro, sua matro esis kantistino. En 1898 ilu lernis bel-arti en München. En 1906 ilu mariajis kun munichesa pianisto Lily Strumpf. En 1914 ilu voyajis tra Nord-Afrika, ube Klee, kune la piktisti August Macke e Louis Moillet, "deskovris" la koloro-forteso. En 1920, il invitesis por docar che la Bauhaus di Weimar, ube ilu renkontris lua amiko Vasili Kandinski en 1922. Pose ilu verkis en la Bauhaus di Dessau. En 1931 ilu divenis instruktisto che l'Akademio pri bela arti di Düsseldorf.

En 1933, il ekmigris a Suisia por rezidar apud Berne kun sua spozino, pos ke Naziisti judikis lu kom degeneranta artisto. Sua filio Felix (naskinta en 1907) restis en Germania, ed iris a Bern erste en 1949.

En 1940, Klee mortis che hospitalo en Locarno. Ilu developis grava maladeso, pel-skleroso, qua debiligis la muskuli. Malgre naskinta en Suisia, lua civitaneso Suisa agnoskesis erste 6 dii pos lua morto. Sua spozino mortis en 1946, e sua filio Felix en 1990.

## Extera ligilo
* Zentrum Paul Klee
Robert McNamara

**Robert Strange McNamara** (de 1916 til 2009) esis Usana stratego. Lua maxim famoza doktrino esas seriigata repliko. Il esis Usana 8ma sekretario pri defenso, e verkis dum guverni di John Kennedy e Lyndon Johnson.

La dek ed un lecioni explorita en ula cinematografuro-dokumento esas:
# Esez solidara a sua enemiko
# Racionaleso ne salvos ni
# Esas ulo exter ipso
# Maximaligez efikeso
# Proporcionaleso devas esar guidanto en milito
# Querez la fakti
# Ambe kredajo e vidajo esas ofte nekorekta
# Esez preparita ri-inquestar sua rezonado
# Pro facar bone, on darfas intruzar kun la malo
# Nulatempe dicez "nulatempe"
# On ne povas chanjar la homala naturo
Persono

**Persono** esas ento, tale homo, qua havas certa kapablesi o qualesi konstitucanta personeso, la preciza defino di qua esas la subjekto di multa kontroverso.
Civitaneso

**Civitaneso** esas la stando di ula **civitano** di partikulara sociala, politikala, nacionala, o homala moyeno socio. Civitaneso stando, sub sociala kontrato teorio, kunportas amba yuri e responsi. 

En lego, civitaneso indikas ligilo inter individuo e stato. Sub internacionala lego, civitaneso esas sinonima a nacioneso, quankam la du vorti havas diferanta senci sub nacionala lego. Persono qua ne havas civitaneso en ula stato esas sennacionaneso.
Sociala kontrato

**Sociala kontrato** esas moderna fluo di politika filozofio qua pensas l'origino di la socio e di la stato kom kontrato originala inter la homi, per qua ta aceptas limitado di lua libereso po legi garantianta la perpetuigo di sociala korpo.
Distributokateno

**Distributokateno** konsistas ek omna organizado, individui, teknologio, agadi, informi e resursi bezonata por furnisar ula produkturo o servado ad ula kliento. L'agadi en ula distributokateno inkluzas omno bezonata por transformar naturala resursi, kruda materii e kompozanti en kompleta produkturo qua livresas a la finala konsumero. En moderna distributokateno-sistemi, ula uzita produkturo povas povas rienirar la distributokateno en irga momento, e retrosendesar a lua fabrikanto, se ol esas ricikligebla.

## Referi
Kompreso

**Kompreso** esas la rezulto di la submiso di materio a preso, qua rezultas la diminutado di lua volumino. La kontreajo di kompreso en solidi esas tenso. En ula moyeno transmisita ondi, la kontreajo di kompreso esas desdensigo. En simpla termi, kompreso esas pulsanta forco.