18ma yarcento

Segun la Gregoriala kalendario, la **18ma yarcento** inkluzas yari de la 1ma di januaro 1701 til la 31ma di decembro 1800. Che Westala historio ta yarcento anke konocesas kom "racion-epoko". Ta epoko implikas nova, revolucionala pensadi en Europa. Denis Diderot e Jean le Rond d'Alembert kontributas por difuzar nova idei kande li publikigas inter 1751 e 1752 L**Encyclopédie, ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers'', [[enciklopedio]] havanta 72 mil artikli e plu kam 140 kunlaborinti, qua explikis per simpla vorti la konoci e savi konocata tillore. Inter la kunlaborinti esis [[Voltaire]], [[Jean-Jacques Rousseau]], ed altri.

Dum la fino dil yarcento eventas [[Franca revoluciono]], e [[Napoléon Bonaparte]] gradope divenas notora militala chefo e pose statestro di [[Francia]].

Dum ca yarcento komencas la dekado di [[Otoman imperio]]. La povo di [[Rusa imperio]] gradope augmentas. En [[1795]], Rusa imperio, Austria e Prusia dividas komplete [[Polonia-Lituania]], qua finas existar kom nedependanta lando.

Weste de [[Europa]], [[Britania]] divenas importanta povo, pos vinkar [[Francia]] en armeala disputi pri teritorii en [[Amerika]]. Dum la [[yari 1760a]], ol komencas konquestar teritorii en [[India]]. Tamen, [[Usa]] deklaras su nedependanta de [[Unionita Rejio]] ye la [[4ma di julio]] [[1776]]. Pos milito qua duris til [[1783]] Britania fine agnoskas Usana nedependo.

Kun l'invento di la vaporomashino dum la yari 1770a komencas l'[[Industriala revoluciono]] en [[Britania]]. To komencas transformar tota mondala ekonomio, duranta dum la sequanta yarcento.

== Eventi dil yarcento ==
=== [[Europa]] ===

* En [[Francia]] naskas stilo [[rokoko]].
* [[Polonia-Lituania]] cesas existar kom nedependanta lando. [[Rusa imperio]], [[Austrian imperio]] e [[Prusia]] dividas lua teritorio: Rusa imperio okupas nuna [[Bielorusia]] e l'esto di nuna [[Ukraina]], kontre ke Austrian imperio okupas la westo di Ukraina, [[Kraków]] e [[Lublin]], e Prusia recevas [[Warszawa]], [[Toruń]], [[Gdańsk]] e [[Poznań]].

=== [[Central Amerika]] ===
* Europani komencas explotar [[Karibiana Maro]].

=== [[Nord-Amerika]] === 
* Kolonii en [[Nord-Amerika]] prosperas. Nova Amerikani demandas plura landi del indijeni.

== 1701 til 1750 ==

Dum l'unesma duimo dil 18ma yarcento eventis inter altri:
=== [[Mondo]] ===
* [[Sklaveso|Sklavo-komerco]] expansas.

=== [[Europa]] ===
* [[Pyotr la Granda]] novigas [[Rusa imperio]], quo divenos signifikanta povo en Europa.

=== [[Oceania]] ===
* [[Tahiti]]ani ed Europani renkontras unesmafoye en l'[[insulo Moorea]].

== 1751 til 1800 ==
Dum la duesma duimo dil 18ma yarcento eventis inter altri la [[sep-yara-milito]], de [[1756]] til [[1763]]. Un ek la rezulti di la milito esis ke [[Francia]] perdis granda parto di Nova Francia (nune [[Québec]], [[Kanada]]) por [[Britania]], dum ke [[Hispanian imperio]] cedis [[Florida]] al Britaniani. Quankam vinkoza, Britania spensis multa por mantenar la milito.

=== [[Europa]] ===
* [[1751]] - L**Enciclopédie'' publikigesas unesmafoye.

* 1ma di novembro 1755 - Violenta ter-tremo produktas ondego e sequante fairo qua destruktas Lisboa preske komplete. On kalkulas de 60.000 til 100.000 la nombro di morti - di qui cirkume 90.000 en Lisboa, 10.000 en Maroko e cirkume 1.000 en Hispania -, e ke l'intenseso dil ter-tremo esis 9 che la skalo di Richter. La ter-tremo duris dum 3.5 til 6 minuti, ed apertis granda trui en la sulo. Pose l'aquo retromarchis, e la restaji de anciena naufraji povis videsar. Cirkume 40 minuti pose, venis tri ondegi alta de 6 til 20 metri, qui destruktis la portuo. La chefa ministro di Portugal, markezo de Pombal, imperas la rikonstrukturo di Lisboa segun plano por preventar incendii e posibligar la rapida fugo dil habitantaro vers alta regioni del urbo se eventabus altra ter-tremo.
* 9ma di marto 1776 - Adam Smith publikigas La Richeso di la Nacioni, konsiderata l'unesma moderna libro pri ekonomiko.

* 14ma di julio 1789 - Franca revoluciono komencas. Lua ideali dissemesas em omna parti dil mondo.

### [[Nord-Amerika]]
* 1776 - Milito pri nedependo komencas en nordal Amerika. Unionita Stati di Amerika (Usa) naskas, ma Unionita Rejio komencas milito kontre lua ex-kolonii. En 1783 pos populala preso, Britaniana Parlamento decidas agnoskar la nedependo.
* Aborijeni dreseskas eskapinta kavali e lernas quale kavalkar por chasar bizoni.

### [[Oceania]]
* Unionita Rejio komencas uzar Australia kom karcero.