open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Toskana-palaco

**Toskana-palaco** esis palaco en Wien.

## Historio
Ol konstruktesis en 1867 por l'arkiduko Leopold Salvator di Austria. L'arkitekto ne esas konocita, la fasado posible desegnabis da Carl Tietz. La palaco esis alta di quar etaji, e konstruktesis segun neoklasika stilo, kun minucioza figurizanta dekoruro en lua meza parto. En la dopa parto esis larja gardeno qua extensita tote til Palais Rothschild. La palaco esis poke damajita dum la duesma mondomilito. La decendantaro dil arkiduko ne povis sustenar la spensado e vendis la proprieto. La palaco lor esis razigita. Dum yardeki la loko di palaco uzesis kam halte-restado* per employati di ORF, publika brodkasto societo. Recente neklasifikebla moderna edifico konstruktesis ibe.
Hermesvilla

**Hermesvilla** esas palaco en Lainzer Tiergarten, Wien. Olim, ol esis chasado-areo uzita da nobeli Habsburg. L'imperiestro Franz Josef la 1ma di Austria-Hungaria donis la konstrukturo a sua spozino, imperiestrino Elisabeth (surnomizita "Sissi"). Il nomizis ol "kastelo di sonji".

La nomo di "Hermesvilla" referas statuo di deo Hermes facita ek blanka marmoro, jacanta an lua gardeni. Nun, Hermesvilla esas muzeo, notinda por lua artala e naturala peizajo. Ol uzesas por tempala expozuri pri kulturala historio.
Neugebäude-palaco

**Neugebäude palaco** (Germana: *Schloss Neugebäude*) esas antea imperiala rezideyo en Wien, Austria.

Esas konstruktia por Maximilian 2ma, Santa Romana Imperiestro sur la situo di la tendo urbo di invadanta Turki ye 1529 ed evidente modelita segun lo.

Falias en neuzata posa e nuna standas en ruini. Esas diversa esforci por restaurar la situo.

## Extera ligilo
* www.schlossneugebaeude.at
Lorde

**Ella Maria Lani Yelich-O'Connor**, maxim konocata kom **Lorde** (n. en 1996) esas Nova-Zelandana kantistino.
Guimarães Rosa

**João Guimarães Rosa** (27 di julio 1908 til 19 di novembro 1967) esis Braziliana skriptisto, ed anke mediko e diplomacisto. Lua romani deskriptas precipue la vivo en la regioni doplanda de Brazilia.
Folksprok

**Folksprok** esas projeto unesme propozita en 1995 por krear zonala konstruktita linguo por la germana lingui. La linguo havas diversa dialekti, quale Folkspraak, Folksprâk, Folksprák, Folksprak e Fůlkspræk.

## Alfabeto
L'oficala alfabeto di Folksprok esas la bazala latina alfabeto di ISO ma ula dialekti uzas diakritiki.

## Exempli
Patro nia en la linguo Folksprok:



## Extera ligili

* Folkspraak (angliane)
* Folkspraak (germane)
Abraham

**Abraham** od **Ibrahim** (hebree: אברהם, arabiane: إبراهيم) esas l'unesma de la tri tradicionala patriarki di la juda populo per Isaac e Jacob, unesme deskriptita en la libro Genezo. Per ilua filulo Ismael, il esas anke la tradicionala patriarko dil arabiana populo.

Segun Genezo, Abraham komence nomesis Abram. Deo imperis Abram departar de ilua patrio Haran kun ilua spozino Sarai e kuzulo Lot a la nova lando Kanaan.
Dio

**Dio** esas tempal unajo. En l'Internaciona Sistemo di Unaji ol egalesas 24 hori, od 86 400 sekundi.

Kelka anciena kulturi evaluis la dio kom periodo inter du sunokushi. Altra kulturi evaluis ol kom la periodo inter du jornomezi (kande la suno esas en la maxim alta loko posibla en la cielo).
Alkoholiki Anonima

**Alkoholiki Anonima (AA)** (Angliane: *Alcoholics Anonymous*) esas kunfrateso o neformal asociuro de homi qui, trovinte en su tendenco a troa ebrieso, deskovris moyeno por vivar kune sen alkoholo.

AA fondesis en la yaro 1935 en la Usana stato Ohio, kande acioniero de Nova-York (Bill Wilson), desebria dum kelka monati ma en stando extreme tentata, renkontris Ohiana mediko Robert Smith. Ilia reciproka suceso helpar su desebriesar portis ilia nova asociuro trans landal e linguala bordi.

On adoptis la 12-pazala programo di AA a diversa altra problemi ultre alkoholismo, de altra drogi (Narkotanti Anonima) til troa manjado.

## Religio e spiritalismo
L'Alkoholiki Anonima esis originale Protestanta grupo, ma rapide l'unesma neprotestanto, Romkatoliko, unionis ol. La grupi unesma por agnostikisti ed ateisti fondesis en la 70-esma yari.

Maxim multa filiari en Usa uzas prego en lia kunveni e Usana protestantatra spiritalismo esas ankore tre dominacanta en la asociuro.

## Efekiveso
Esas desfacila evitar inklini specimenala en ciencala studiadi pri l'Alkoholiki Anonima. Membri selektas su unionar la kunfrateso, do la rezulti povas esar nereprezentiva.

L'efekiveso di la programo dil Alkoholiki Anonima ne esas klara. Ula studiuri indikas ke ol esas efektiva, altri ne indikas signifikant efektiveso.
Björk Guðmundsdóttir

**Björk Guðmundsdóttir** (n. ye la 21ma di novembro 1965) esas Islandana kantisto. Inter 1986 e 1992 Björk esis la kantistino di la Islandana alternativa muziko-grupo The Sugarcubes.
Alfonso la 10ma di Leon e Kastilia

**Alfonso la 10ma** (23ma di novembro 1221 til la 4ma di aprilo 1284) esis rejulo di Kastilia e Leon de la 30ma di mayo 1252. 

Il esis multe okupata pri sekurar la krono di la Santa Romana Imperio, ma ne sucesis. Heme, il esforcis agar kontre povoza nobeli. Il havis intereso pri cienco; il employis eruditi qui tradukis Arabiana ciencala texti aden la Kastiliana linguo. il aranjis la kreado di la Alfonsala Tabeli - *tabulae alfonsinae* - per qui on povis obtenar la loki di la suno, luno e planeti, relate la steli; la fonto esis Arabiana texti. Ca tabeli esis utiligata dum multa sequanta yari; la astronomo Nikolaus Kopernikus, tri yarcenti pose, havis kopiuro.
Willem la 3ma di Nederlando

**Willem la 3ma** (n. ye la 19ma di februaro 1817 til la 23ma di novembro 1890) esis rejulo di Nederlando e Grandaduko di Luxemburgia de la 17ma di marto 1849 til la 23ma di novembro 1890.

Naskinta che la Palaco di la Naciono (*Paleis der Natie*), Bruxel, il esis filio di Willem la 2ma ed Anna Pavlovna de Rusia. Ilu havis tri filiuli, qui omne ante-mortis il, ed un filiino, Wilhelmina, qua divenis rejino di Nederlando.

En Luxemburgia, Adolf, duko di Nassau til 1866, tre distanta kuzulo di Willem la 3ma, esis la sucedanta grandaduko.
Antonin Artaud

**Antonin Artaud** (n. **Antoine Marie Joseph Artaud** ye la 4ma di septembro 1896 til la 4ma di marto 1948) esis Franca skriptisto e dramatisto.
Thomas d'Aquino

**Thomas d'Aquino** (1225 en Roccasecca til la 7ma di marto 1274 en Fossanova) esis filozofo e Kristana teologiisto. Ilu judikesas kom la precipua filozofo di Skolastikismo, e lua maxim importanta verko esis *[[Summa Theologiae]]*.
Cerealo

**Cerealo** esas sorto di planti kultivata precipue por sua grani, to esas sua frukti (kariopsi*), uzata en la nutrivo di homaro e domestik animali, ofte triturita segun formo di farino rafinita o plu o min kompleta, ma anke en integra grani (ta planti esas anke konsumita segun formo di feno). La termino *cerealo* indikas anke partikulare la grani di ta planti.

## Referi
Aveno

**Aveno** esas genero di herbi de la familio poaco, subfamilio poadei*. Ta genero inkluzas dek e kin speci qui originis en l'Anciena Mondo (Europa, Azia e nordal Afrika).
Soyo

**Soyo** (glicino max (L.) Merr.) o **flava soyo**, esas klimanta planto di la familio fabaccei, di genero glicino, proxim di fazeolo, larje kultivata por sua oleoza grani qua furnisas la duesma nutrala oleo konsumata en tota mondo, pos palmoleo. La turto obtenita di la triturado di grani di soyo esas la precipua materio richa en proteini uzata en animala nutrivo.


File:So_3.jpg
File:Lait-soya-soja-beans-legumineuse-Pixabay.jpg
File:Kalo_Bhatmas.jpg
File:Soybean Oil, Meal and Beans (10059732523).jpg
File:Soy_powder.jpg
Yogurto

**Yogurto** esas fermentala lakto per la developo di sola laktala bakterii termofila *Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus* et *Streptococcus thermophilus* qua devas esar seminizita samatempe e trovesar vivanta en la finisita produkto.

To esas l'oficala defino en Francia depos 1963 precizigita per dekreto ye 1988. Lando cetera, la legaro povas tamen diferar. Facas parto di multa tipi di fermentala lakti aparita probable en la regiono di Mez-oriento o Balkani. Lua normizado e industriala produktado en la duesma parto di 20ma yarcento, havas facar produkto di granda konsumado en multa landi di mondo.

En developata landi, ta manjajo naturale acida, esas ofte adjuntata di sukro e frukti por esar konsumita en desero o frua dejuno.
Georges Lautner

**Georges Lautner** (1926 til 2013) esis Franca filmifisto. Lua filmo *Le Professionnel* de 1981 havis granda komercala suceso en Francia.

### Cenaristo
* 1958: *La Môme auxx boutons*
* 1960: *Arrêtez les tambours*
* 1960: *Marche ou crève*
* 1961: *Le Monocle noir*
* 1962: *Le Septième juré*
* 1962: *En plein cirage*
* 1962: *L'Œil du Monocle*
* 1963: *Les Tontons flingueurs*
* 1964: *Des pissenlits par la racine*
* 1964: *Le Monocle rit jaune*
* 1964: *Les Barbouzes*
* 1965: *Les Bons Vivants*, kuncenaristo kun Gilles Grangier
* 1966: *Galia (filmo)|Galia*
* 1966: *Ne nous fâchons pas*
* 1967: *La Grande sauterelle*
* 1968: *Fleur d'oseille*
* 1968: *Le Pacha (filmo)|Le Pacha*
* 1971: *Il était une fois un flic*
* 1971: *Sur la route de Salina* (*Road to Salina*)
* 1971: *Laisse aller, c'est une valse*
* 1973: *La Valise*
* 1973: *Quelques messieurs trop tranquilles*
* 1974: *Les Seins de glace*
* 1975: *Pas de problème !*
* 1976: *On aura tout vu*
* 1977: *Mort d'un pourri*
* 1978: *Ils sont fous ces sorciers*
* 1979: *Flic ou voyou*
* 1980: *Le Guignolo (filmo)|Le Guignolo*
* 1981: *Est-ce bien raisonnable ?*
* 1981: *Le Professionnel*
* 1983: *Attention! Une femme peut en cacher une autre*
* 1984: *Le Cowboy*
* 1984: *Joyeuses Pâques*
* 1985: *La Cage auxx folles 3 - 'Elles' se marient*
* 1987: *La Vie dissolue de Gérard Floque*
* 1988: *La Maison assassinée*
* 1989: *L'Invité surprise*
* 1990: *Présumé dangereuxx*
* 1991: *Triplex (filmo)|Triplex*
* 1992: *Room Service (1992)|Room service*
* 1992: *Prêcheur en eau trouble* (TV)
* 1992: *L'Inconnu dans la maison*
* 1994: *L'Homme de mes rêves* (TV)
* 1996: *Le Comédien* (TV)
* 2000: *Scénarios sur la drogue* (parto *Le bistrot*)

### Scenaristo
* 1960: *Arrêtez les tambours*
* 1960: *Marche ou crève*
* 1962: *En plein cirage*
* 1962: *L'Œil du Monocle*
* 1963: *Les Tontons flingueurs*
* 1964: *Des pissenlits par la racine*
* 1964: *Le Monocle rit jaune*
* 1965: *Les Bons Vivants*, kunregxisorita kun Gilles Grangier
* 1966: *Ne nous fâchons pas*
* 1967: *La Grande sauterelle*
* 1968: *Fleur d'oseille*
* 1968: *Le Pacha*
* 1970: *Strogoff|Michel Strogoff* (*Der Kurier des Zaren*), regxisorita de Eriprando Visconti
* 1971: *Il était une fois un flic*
* 1971: *Sur la route de Salina* (*Road to Salina*)
* 1971: *Laisse aller, c'est une valse*
* 1973: *La Valise*
* 1973: *Quelques messieurs trop tranquilles*
* 1975: *Pas de problème !*
* 1978: *Ils sont fous ces sorciers*
* 1981: *Le Professionnel*
* 1984: *Le Cowboy*
* 1984: *Joyeuses Pâques*
* 1985: *La Cage auxx folles 3 - 'Elles' se marient*
* 1987: *La Vie dissolue de Gérard Floque*
* 1988: *La Maison assassinée*
* 1989: *L'Invité surprise*
* 1990: *Présumé dangereuxx*
* 1992: *Prêcheur en eau trouble* (TV)
* 1992: *L'Inconnu dans la maison*
* 1994: *L'Homme de mes rêves* (TV)
* 1995: *Entre ces mains-là*, cenaristo di Arnaud Sélignac (TV)
* 2003: *La Trilogie des 'Monocle*', cenaristo di David Maltese (TV)

### Aktoro
* 1954: *Les Corsaires du Bois de Boulogne*

## Bibliografio
*On achève bien les cons !*,

## Referi

## Extera ligilo
André Breton

**André Breton** (n. ye la 19ma di februaro 1896 til la 28ma di septembro 1966) esis Franca skriptisto e poeto. Breton precipue videsas kom la teoriifisto e fondinto di la Surealismo ("papo di la surealismo"). Antee il implikesis en Dada. Quale multa altra membri di la surealismo il esis membro di la Komunistala Partiso di Francia (1927-1935). Tamen, Breton restas maxim bone konocata pro ilua romano "Nadya" (1928).
Yelle

**Yelle** esas muzikala grupo de Francia, konocata pro la kansoni "Je veux te voir", "Parle à ma main" ed "A cause des garçons".

## Albumi di atelier
* Pop Up (2007)
* Safari Disco Club (2011)
* Complètement fou (2014)
* L'Ère du Verseau (2020)
Marco Nanini

**Marco Antônio Barroso Nanini** (n. ye la 31ma di mayo 1948) esas Brazilian televizion-, teatr- e cinem-aktoro.
Glória Pires

**Glória Maria Cláudia Pires de Moraes** (n. ye la 23ma di agosto 1963) esas televiziona e cinem-aktoro.
James LaBrie

**James LaBrie** (n. ye la 5ma di mayo 1963) esas Kanadana muzikisto e kantisto de la bando di "progresema rock" *[[Dream Theater]]*.
Mike Portnoy

**Mike Portnoy** (n. ye la 20ma di aprilo 1967) esas multe premiizita Usana tamburisto maxim vaste konocata kom un del fondinta membri di la progresiva rock-bando Dream Theater, quan il livis pos 25 yari de vigoroza aktiveso en 2010 por okupar su pri altra projeti.
Jordan Rudess

**Jordan Rudess** (n. **Jordan Charles Rudes** ye la 4ma di novembro 1956) esas Usana virtuoza muzikisto, precipue di klavara muzikili, maxime konocata kom membro di la progresiva rock-bandi Liquid Tension Experiment e, pos 1999, Dream Theater.
Mike Mangini

**Mike Mangini** (n. ye la 18ma di aprilo 1963) esas Usana muzikisto e, pos 2011, la tamburisto di la progresiva rock-bando Dream Theater.
Derek Sherinian

**Derek Sherinian** (n. ye la 25ma di agosto 1966) esas Usana muzikisto di klavara muzikilo, qua pleis e registragis albumi kun Alice Cooper, Billy Idol, Yngwie Malmsteen, Kiss e Black Label Society. Il anke esis membro dil bando Dream Theater de 1994 til 1999, ed esas la fondinto dil bando Planet X.
Kalkopetro

**Kalkopetri** esas sedimentala roki, triesma per rango di abundo seque la skisti de la greso, facile dissolvebla en aquo (videz karsto*), kompozita dominacanta di karbato di kalcio CaCO3 ma anke di karbato di magnezo MgCO3.
Basbalo

**Basbalo** esas kolektala sporto derivata de la sama radiki kam kriketo. Ol ludesas sur tereno di gazono e sablo, e pleesas kun batili por frapar balo lansita, e ganti por rikaptar la balo. L'origini di basbalo prestas ad kontroversi, ma esas nediskutebla ke l'unesma moderna reguli («Knickerbocker Rules») kodexigesis en Usa en 1845. L'Europana radiki di la ludo, longatempe neglijita da l'Usan autoritatozi por facar basbalo sporto tipale Usana, konocesas en longa tempo da Usana historii di la sporto. Recenta lumizo di deskripto di konkurso ludita ye 1755 en Surrey, Anglia, igas en ta sinso.

Ol esas olimpiala sporto de Olimpiala Ludi en Barcelona (1992).

## Extera ligilo
*  Federuro Internaciona di Basbalo
John Myung

**John Ro Myung** (n. ye la 24ma di januaro 1967) esas Usana muzikisto ed un ek la fondinta membri di la progresiva rock-bando Dream Theater.
John Petrucci

**John Peter Petrucci** (n. 12 di julio 1967) esas Usana virtuoza gitaristo e kant-autoro, maxim vaste konacata kom un ek la fondinta membri dil progresiva rock-bando Dream Theater.
Explozo

**Explozo** esas la rapida transformo di un o multa materii en altra materii havanta volumo plu granda, ordinare sub formo di gaso. Pro ta transformo eventas multe rapide, e pro la materio eventas en surpreso, en distensesanta til l'equilibro kun l'atmosferala preso, lo kreas flagranta o detonanta, segun sua rapideso, e d'emiso di bruiso.
12-pazala programo

**12-pazala programo** esas procedo, unesme developita da Alkoholiki Anonima, por saneskar gradope de alkoholismo, drogala dependo o altra perturbanta manieri.

Kome deskriptita da American Psychological Association, ol konsistas ek:
# konfesar ke on ne povas direktar sua kustumo;
# agnoskar ke supera povo povas donar ad onu forteso;
# explorar pasinta erori kun la helpo di plu experta membro;
# korektigar ca erori;
# lernar quale vivar nova vivo per nova principaro;
# donar helpo ad altra personi, qua sufras pro la sama problemo.

## La 12 pazi

# Ni agnoskis, ke ni esis impotenta kontre alkoholo, ke nia vivi divenabis neguvernebla.
# Kredeskis, ke Povo plu granda kam ni ipsa povus ridonar nia mentosaneso a ni.
# Facis decido cedar nia volo e nia vivi a la sorgo di Deo, quale ni komprenis Il.
# Facis sucioza e senpavora etikala inventario di ni ipsa.
# Konfesis a Deo, a ni ipsa ed ad altra homa ento la exakta naturo di nia malaji.
# Esis plene pronta por ke Deo forigez omna de ca karakterala defekti.
# Humile pregis, ke Il forigez nia kulpi.
# Facis listo de omna personi, quan ni nocis, e volunteskis kompensar a ca omni.
# Direte kompensis tala personi irgekande posible, ecepte kande tale facar nocus li od altri.
# Durigis facar personala inventario e kande ni eroris, ni sentemporise konfesis to.
# Serchis per pregado e rekoleco plubonigar nia koncianta kontakto kun Deo, quale ni komprenis Il, pregante nur por savo di Ilua deziro por ni e la povo por efektigar to.
# Spiritale vekita pro ca pazi, ni esforcis portar ca mesajo ad alkoholiki ed aplikar ca principi ad omna nia aferi.
Invento

**Invento** esas metodo, tekniko, nova moyeno per qua esas posibla solvar donita pratika problemo.

Inventuro esas generale agnoskita per patento di inventuro.
Inklinita plano

**Inklinita plano** esas plana rigida plano qua esas (poke) inklinata relate horizontalo. Povas helpar a movar l'objekti, pro ke lua movo en ta sinso di l'inklineso esas obtenanta per aplikanta forco plu mikra ke to bezonata sur horizontala plano. En altra situesi, permisas precipue facar acensar objekto sen havar a levar lo, do plu facile ke per vertikala movo : la forco bezonata esas plu mikra ke la pezo dil objekto. Inklinita plano esas l'uno di ok simpla mashini.
Metalurgio

**Metalurgio** esas la cienco di materii qua studias la metali, lua laboradi, lua propraji, lua traktadi. Per extenso, on indikas to l'industrio di la fabrikado di metali ed aloyuri, qua repozigas sur la maestreso di ta cienco.
Afina geometrio

**Afina geometrio** esas geometrio di spaci afina: koncernas cirkume ensembli di punti definata per speciganta propraji permisanta parolar pri rektajo, paraleleso, interseki. La nocioni di longeso ed angulo esas lu tamen stranjera: dependas de suplementala strukturi, traktata en la kadro di euklidala geometrio.
Linguodisputo en Finlando

La **linguodisputo** esas un ek la maxim granda konflikti de la nacionala historio e la landala politiko di Finlando. Ol jiris cirkum la questiono pri la stando di la Sueda linguo, qua esis depos mezepoko la chefa linguo di la administrado ed alta kulturo di Finlando. Altralatere ol koncernis la Finlandana linguo, qua esas la matrala linguo por la maxim multa habitanti di Finlando. La questiono esis, ka la Finlandana-linguala populo devus havar yuro uzar sua matrala linguo en politikala, kulturala, edukala ed en altra nacionala domeni. La disputo komencis ye la lasta duimo di la 19ma yarcento e duris til la yari 1920ma e 1930ma. Nun la questiono pri la lingui ne esas flagranta, pro ke la Finlandana linguo ganis dominacanta stando. Nun debatesas publike, ka la Sueda-linguala administrado-unaji mustus restar separata, e pri la uzo-kapableso di la Sueda linguo en diversa ofici.
Joseph Heller

**Joseph Heller** (1923 til 1999) esis Usana satirala skriptisto, precipue konocata pro lua romano *Catch-22*.
José Patricio Guggiari

** José Patricio Guggiari** (1884 til 1957) advokato e politikisto esis prezidanto di Paraguay de 1928 til 1932, kun kurta periodo (oktobro 1931 til januaro 1932) ube la viceprezidanto Emiliano González Navero asumis povo.
Maurice Denis

**Maurice Denis** (n. ye la 25ma di novembro 1870 til la 13ma di novembro 1943) esis Franca piktisto e skriptisto de la movado simbolismo.
Imprimomashino

**Imprimomashino** esas aparato por uniforme imprimuro inko adsur imprimomoyeno (substrato*) tale papero o stofo. L'aparato aplikas preso ad imprimomoyeno qua apogas sur inkizata surfaco facata di movebla tipo, per to transferanta l'inko. Kustume uzita por texti, l'invento e dissemado di imprimomashino esas larje egardita kam inter la maxim influanta eventi en la duesma yarmilo revolucionanta la maniero homaro konceptas e deskriptas la mondo en qua vivas, ed enduktanta en la periodo di moderneso.
Adobo

**Adobo*** (de l'Arabiana: *الطوب*) esas argila qua, mixita kun aquo e mikra quanteso di hachita palio od altra asociemeso, povas esar fasonita en briki sikigita per suno.
Konstrukto

En arkitekturo e civila injeniorarto, **konstrukto** esas l'arto o tekniko di fabrikar edifici o substrukturi. En ampla senco, on nominas *konstrukto* tota la procedi bezonata por livrar edifici, substrukturi ed industrial instaluri, inkluzite projeto, furniso di pekunio e materii, kontrato di konstrutisti, e finas kande la strukturo kompleteskas ed esas disponebla.

Ordinare, la taski organizesas da projeto jeranto, e kontrolesas da konstrukto-inspektisti, projet-injenioro, konstrukto-injenioro, o projet-arkitekto.
Komuniko

**Komuniko** (de Latina *communicatio, -ōnis*, signifikanta "dividar", "distributar") esas l'ago di komunikar, transmisar o recevar, idei, konoci, mesaji, edc, kun skopo partigar informi. Por posibligar la komuniko inter du o plusa personi, uzesas signi, simboli e reguli di semioso reciproke komprenebla.

Un ek la defini di komuniko esas "ago per qua ula persono sendas ad o recevas informi pri bezoni, deziri, percepti, konoci, edc., de altra persono. Komuniko povas esar intenca o senintenca, povas esar konvencionala o nekonvencionala, povas prenar linguala o nelinguala formi, e povas eventar tra parolado od altra formo."

Komunikado bezonas sendinto, mesajo e recevinto, quankam ne bezonesas ke la recevinto esas prezenta od informata pri l'intenci di sendinto por komunikar lor komuniko; do komuniko povas eventar tra vasta disti en tempo e spaco. Komunikajo bezonas ke la komunikanta partoprenanti asocias areo di komunikema komuneso. La proceso di komuniko esas kompleta kande la recevinto komprenas la mesajo dil sendinto.

Komuniko kun altri envolvas tri precipua pazi:
# Pensajo: unesma, informo existas en la mento di la sendinto. Ta povas esar koncepto, ideo, informo, o sento.
# kodexigo: sequanto, mesajo sendesas a recevanto per vorti od altra simboli,
# deskodexigo: fine, la recevanto tradukas la vorti o simboli en koncepto o informo quon ula persono povas komprenar.

## Referi
William Blake

**William Blake** (1757 til 1827) esis Britaniana poeto e piktisto de Romantikismo, judikata kom un ek la precipua Britaniana poeti e piktisti de la movado.

Il esis autoro de la poemo *[[And did those feet in ancient time]]*.
Jules Massenet

**Jules Massenet** (12ma di mayo 1842 til la 13ma di agosto 1912) esis Franca kompozisto.

Ye 30ma di novembro 1885 en Paris, ilua opero *Le Cid* esis unesmafoye pleata. Jules Grévy, prezidanto di Francia, esis en la audantaro. Olua fonto esis dramato di sama nomo da Pierre Corneille, unesmafoye vidita en 1637. El Cid esis Rodrigo Diaz de Vivar, Kastiliana nobelo e militarala duktanto en la 11ma yarcento. La opero da Massenet esis multafoye pleata dum kelka yari, ma nuntempe ol konocesas nur pro la baleto-muziko por orkestro, qua inkluzas dansi de diversa regioni di Hispania.
Victor Vasarely

**Victor Vasarely** (en la Hungariana: **Vásárhelyi Győző** (* 9 di aprilo 1906 en Pécs - † 15 di marto 1997 en Paris) esis Franca-Hungariana piktisto e grafisto. Il esis pioniro di la Op-Art-movado.
Karl la 12ma di Suedia

**Karl la 12ma** (n. ye la 17ma di junio 1682, m. ye la 30ma di novembro 1718) esis rejulo di Suedia de la 5ma di aprilo 1697 til lia morto.

Il mortis ye la 30ma di novembro 1718, dum kampanio kontre Norvegia. De 1700 ilu partoprenis plura militara kampanii. En 1716, pos ke Dania atakis Suedia, ilu invadis Norvegia, qua lor esis posedajo di Dania. Il siejis kelka fortresi, sen konkluziva rezultajo. En 1718, kun plu granda armeo, il duesmafoye invadis Norvegia. Dum siejo di fortreso proxim Fredrikshald, Karl ocidesis da projektilo; la invado pose abandonesis. Duesma armeo, qua intencis siejar Trondheim, retretis ye informeso di la morto di Karl; dum la retreto cirkume duimo de la  soldati mortis dum vintrala tempesto. To nomizesis *karolinernas dödsmarsch* - la morto-marcho di Karl.
Henri Rousseau

**Henri Julien Félix Rousseau**, „La Doganisto“ (* 21 di mayo 1844 en Laval (Mayenne); † 2 di septembro 1910 en Paris) esis naiva piktisto.
Avalancho

**Avalancho** (anke nominita **nivokrulo**) esas rapida fluo di nivo adinfre pento. Avalanchi esas kustume procesita en komencozono de mekanikala rupturo di nivokovrilo* (plako avalancho) kande la forci sur la nivo ecesas lua forco ma kelkafoye nur kun gradope larjigo (desligita nivo avalancho). Pos inicio, avalanchi maxim-multa-kaze aceleras rapide e kreskas en maso e volumo kam lo implikas plusa nivo. Se l'avalancho movas rapida sate kelka di la nivo povas mixar kun l'aero formanta polvo nivo avalancho, qua esas tipo di graveso fluo.
Inundado

**Inundado** esas exter-fluo di aquofluo, maxim ofte en asenco, qua submersas la vicina tereni. La termino esas ofte ampligita ad exter-fluo di artificala aranjesi tale ke retenaji o reti di salubrigo. Inundesi povas anke produktesar super de aquoflui, exemple, pos kreo di importanta quanti di disfluo ad nivelo di kultivata suli. Ta disfluo donas lor fangoza inundado.

Dum la periodo 1996-2005, cirkume 80% de la naturala katastrofi meteorologiala o hidraulikala origino havus lor ta yardeko afektacita mezavalore 66 milion personi singlayare inter 1973 e 1997 (ye verifikar). To esas naturala katastrofi qua produktas maxim domaji.
Bizancana Imperio

**Bizancana Imperio** (en moderna Greka: *Βυζαντινή αυτοκρατορία*) esas la nomo donita ad l'un ek la du stati qui formacesis pos la divido di Romana imperio dum la 4ma yarcento: La **Romana imperio del Oriento** (Latine: *Imperium Romanum Orientale*, en mezepokala Greka *Ἀνατολική Βασιλεία Ῥωμαίων* / *Anatolikè Basileía Rhômaíôn*), kun chef-urbo en Konstantinoplo, olim nomizita "Bizanco".

Dum fino dil 3ma yarcento, l'imperiestro Dioklecianus dividis  Roman imperio en du. La divido divenis definitiva pos la morto di Theodosius la 1ma, en 395. Romana imperio dil Ocidento desaparis en 476, ma Bizanco duris existar dum preske mil yari pluse, til la konquesto di Konstantinoplo dal Otomani en 1453.

L'imperio havis lua maxima extenso dum la regno dil imperiestro Justinianus la 1ma (527 til 565). Justinianus konquestis la insuli weste de Mediteraneo (Sardinia, Korsika, Baleari), l'anciena romana provinco *Africa* e la sudo di Iberia, qua divenis la provinco di *Spania*.
Imperialismo

**Imperialismo** esas politikala strategio o doktrino di konquesto, kun skopo formacar imperio o dominacar regioni o populi. Segun John Atkinson Hobson, la traito del imperialismo de la fino dil 19ma yarcento til frua 20 ma yarcento ne pluse ligesas al ideo di imperio kovrante la konocita mondo, quale dum l'epoko di la nomizita *[[Pax Romana]]*. Kontree, sequanta la kresko di nacionalismo dum la 19ma yarcento, ta imperialismo stimulis konflikti inter konkurencanta imperii (Germana imperio, Britaniana imperio, Rusa imperio, edc.). Segun ekonomiala vidopunto, imperialismo esas koncepto protecionista, opozante al ideo di libera kambio. Altralatere, sua ligili kun certa formi di monopoligista kapitalismo alegesas da multa marxista autori. Nuntempe ta termino uzesas precipue por indikar omna relati di dominaco establisita da ula naciono o lando sur un od multa altra landi.

## Referi
Feminismo

**Feminismo** esas ensemblo di politikala, filozofiala e sociala idei kun skopo definar, promocar ed establisar yuri por mulieri en civila socio ed en la privata sfero. Segun feministi, socii ordinare privilejizas maskula vidopunto, e l'idei feministas havas kom skopo abolisar sociala, politikala, legala, ekonomikala e kulturala neegalesi di qui la mulieri esas viktimi.

## Referi
Diktatoreso

**Diktatoreso** indikas politika rejimo en qua ula persono o grupo di personi exercas absoluta povi, sen ke ula lego od institucuro limitas lu.

L'origino di termino evas del Antiqua Roma, ube diktatoreso indikis stando di Romana republiko ube on konfidis tempale e segun legala normo, absoluta povo ad ula guvernanto (la diktatoro) dum situi di grava trubli.
John Keats

**John Keats** (1795 til 1821) esis Britaniana poeto de Romantikismo, konsiderita un ek la precipua Britaniana poeti dil movado. Lua maxim konocita verki esas *Ode to a Nightingale*, *Ode on a Grecian urn*, *Ode on Melancholy*, *To Autumn* e *Hyperion*.
Elektrala telegrafilo

**Elektrala telegrafilo** esas telegrafilo qua uzas elektrala signali, maxim-multa-kaze portita da telekomuniko linei o radio. Elektrala telegrafilo esas aparato por homo a homo transmiso di kodala textala mesaji.

Elektrala telegrafilo, o plu komuna simpla telegrafilo, remplasis optikala semaforo telegrafa sistemi, tale ke to desegnita da Claude Chappe por Franc armeo, e Friedrich Clemens Gerke por Prus armeo, lor divenanta l'unesma formo di elektrala telekomunikadi. En kelka yardeki pos lua kreo, elektrala telegrafilo reti permisis homi e komerco ad preske instante transmisar mesaji tra amba kontinenti ed oceani, kun difuzita sociala ed ekonomikala kontakti.
Radiofon-staciono

**Radiofon-staciono** esas loko uzata por facar brodkasti per elektromagnetala ondi, sur donita frequenco a karaktero unike audio (nur sono esas emisita) kreita per ensemblo di aparati: emesilo, duktilo*, ampligilo e, selekte, kodilo RDS. Omna radiofon-stacioni kaptacesas per un o plura frequenci tre preciza di recevobando. Kelka radiofon-stacioni uzas multa relayi por kovrar plu ampla extenso geografiala.
Telefonilo

**Telefonilo** esas komuniko-aparato qua posibligas ke du o plusa uzeri povas konversar kande ula persono ne esas suficante proxima del altru por audar lu. Telefonilo konvertas sono, kustumale la homala voco, en elektronala signali apta por transmisado tra kabli od altra transmiso-moyeni trans longa disti, e ripleas tale signali samatempe en audebla formo ad lua uzanto. La vorto telefonilo esis aceptit en la vortaro di multa lingui. Esas derivita de Greka: *τῆλε*, *tēle*, fore e *φωνή*, *fono*, amba signifikanta *fora voco*.
Supernovo

**Supernovo** esas explozanta stelo. Dum la kurta tempo di la explozo, ol radias tre multa energio.

Ye 7 di decembro 185, la supernovo SN185 esis vidata. Ol observesis da Chiniana astronomi, qui deskriptis ol kom *gasto-stelo*; ol restis videbla en la cielo dum ok monati. Ne quale altra *gast-steli*, t.e. kometi, ol ne rapide progresis trans la cielo. Co esis la maxim frua konocata observado di supernovo. La nuna gasoza shelo RCW86 probable esas la restajo di ca supernovo. Olua disto esas cirkume 9100 lumo-yari. Recenta studiado di la radiado di RCW86 montras ke ol havas evo qua semblas konfirmar ke ol esas SN185.
Apollo 17

**Apollo 17** esis la lasta spaconavo en qua homi voyajis a la luno.

Ol esis lansata ye 7 di decembro 1972. La navo portis Eugene Cernan, Ronald Evans e geologo Harrison Schmitt; Cernan e Schmitt arivis ye la surfaco di la luno ye 11 di decembro, dum ke Evans esis en orbito cirkum la luno. La du facis tri exkursi per specala vehilo, dum qui li kolektis specimeni di petro e facis altra taski; singla exkurso duris cirkume sep hori. La tota disto di voyajado en la vehilo esis 35,9 km; la maxim granda disto de lia navo esis 7,6 km. Li livis la luno ye 14 di decembro, e li arivis retroe ye Tero, en la suda Pacifiko, ye 19 di decembro.
Robert Peary

**Robert Edwin Peary, Sr.** (6ma di mayo 1856 til la 20ma di februaro 1920) esis Usan admiralo qua preske atingis la Norda Polo ye la 6ma di aprilo 1909. Posa studii probis ke ilu proximigis per 8 kilometri de la Polo, ma fakte ne atingis ol. Il anke exploris doplanda regioni di Grenlando.
Eric Maskin

**Eric Stark Maskin** (n. ye la 12ma di decembro 1950) esas Usan ekonomikisto qua premiizesis per la Nobel-premio pri ekonomiko en 2007.
Ian Stewart

**Ian Stewart** (n. **Ian Andrew Robert Stewart** ye la 18ma di julio 1938 til la 12ma di decembro 1985) esis Britaniana muzikisto, membro di la bando The Rolling Stones.
Charles Watson-Wentworth

**Charles Watson-Wentworth, 2ma Markezo de Rockingham**, politikisto Britaniana]], n. ye la 13 di mayo 1730 til la 1 di julio 1782, esis dufoye chefministro di Unionita Rejio: de 1765 til 1766 e de la 27ma di marto 1782 til lua morto. Ilu mortis pro gripo.
Ronald Venetiaan

**Ronald Runaldo Venetiaan** (naskinta ye la 18ma di junio 1936) esis la 6ma e la 8ma prezidanto di Surinam. Ilu guvernis de 1991 til 1996  e de 2000 til 2010.
Dési Bouterse

**Desiré «Dési» Delano Bouterse** (n. la 13ma di oktobro 1945 - m. la 23ma di decembro 2024; pronuncez *desi-bauterse*) esis Surinamana politikisto qua guvernis Surinam 3 foyi: de de 13 til 15ma di agosto 1980, de la 4ma til la 8ma di februaro 1982 e de 2010 til 2020.

Ye la 30ma di agosto 2013 il anke asumis kom prezidanto di Unasur, til 2014. Il anke esas la prezidanto di Nacionala Partiso di Surinam.

## <small>Kondamno e morto</small>

En 1982 Bouterse esis implikit en l'ocido di 15 politikal adversi, e 41 yari plu tarda, ye la 20ma di decembro 2023, il judikesis kulpante pri l'ocidi e kondamnesis a 20 yari en karcero. 
Bouterse ne aparis koram la judiciisto dum la verdikto, il fugis e celis su.

Desi Bouterse mortis la 23ma di decembro en sua celeyo pos kurta maladeso.
Jules Wijdenbosch

**Jules Albert Wijdenbosch** (n. ye la 2ma di mayo 1941) esis la prezidanto di Surinam de 1996 til 2000.
Manu Dibango

**Manu Dibango** (n. **Emmanuel N'Djoké Dibango** ye la 12ma di decembro 1933 til la 24ma di marto 2020) esis Kamerunana muzikisto. Ilu fuzis jazo kun Afrikana ritmi e kreis la muzikala jenro *[[makossa]]*.

## Referi
Henk Chin A Sen

**Hendrick Rudolf (Henk) Chin A Sen** (Chiniane: **陳亞先**; *Chén Yàxiān*, 18ma di januaro 1934 til la 11ma di agosto 1999) esis Surinamana politikisto qua guvernis Surinam kom prezidanto de la 15ma di agosto 1980 til la 4ma di februaro 1982.

## Referi
Johan Ferrier

**Johan Henry Eliza Ferrier** (12ma di mayo 1910 til la 4ma di januaro 2010) esis l'unesma prezidanto di Surinam. Ilu guvernis de la nedependo en 1975 til 1980.
Lead Belly

**Huddie William Ledbetter**, maxim konocita kom **Lead Belly** (1888 til 1949) esis Usana muzikisto, kantisto e komposisto di folk.
Kristonasko

**Kristonasko** esas Kristana festo qua celebresas de la nokto de la 24ma til la 25ma di decembro, e dum la 25ma di decembro dum tota dio. Kom kristana festo, memorigas omnayare la nasko di Iesu e celebresas en la kalendarii Gregoriala e Juliala.

Existas du teorii pri la deveno di Kristonasko. La teorio, qua esas nun maxim populara inter historiisti, ligas ol al festo di anunco, qua eventis ye la 25ma di marto. Onu do exterpolis la dato dil nasko di Iesu per adicionar non monati. Plu anciena teorio supozas ligilo kun pagana festo remarkinda vintrala solstico (Latine: *natalis invicti Solis*), simbolo di la rinasko dil suno. To mencionesis en un fonto dil 3ma yarcento, ma esas tote neklara se ca festo ankore celebresis dum la 4ma yarcento. L'adopto di ca dio por celebrar Kristonasko eventis plu multa yari pose, exakte en 354. L'Eklezio Apostolal Armeniana konservabas tradiciono plu antiqua, pri celebrar ye la 6ma di januaro la du festi di Kristonasko ed Epifanio.

Dum la 19ma yarcento, la periodo cirkum Kristonasko (nomizita "periodo di festi" en sekulara kuntexto) manifestas aspekto larje ne religiala e komercala ed en certena landi, la dio di kristonasko esas festala. Segun ta inspiro, Kristonasko divenis festo kun folklorala impliko, karakterizata per grupo di familala celuli cirkum repasto e kambio di donacaji cirkum tradicionala piceo.

## Kalendario
Kristonasko sequas la periodo di advento, qua komencas ye la quaresma sundio ante Kristonasko. Dum ica tempo, korespondante al komenco dil ekleziala yaro, on liturgiale expektas l'adveno di Kristo.

La periodo qua sequas Kristonasko esas Epifanio, qua celebresas ye la 6ma di januaro. Tradicionale, periodo di Kristonasko finas ye la vespero ante Epifanio, la 5ma di januaro. On do parolas tradicionale pri la "dek-e-du dii di Kristonasko".

## Kustumi
Tre komuna kustumo esas la Kristonask-arboro. Ol koncernas konifero dekorata per lampeti ed altra dekoraji. Ca kustumo havas origino en Central Europa dum la tarda mezepoko, ma pose ligesis a protestantismo, pro ke Luther inkluzis ol en la kirki. Tamen, ol esas nun anke populara en katolika e ne-Kristana regioni.

La Kristonasko-stablo venis de Rom-katolika landi. Ica minimala konsistas ek Iesu e sua genitori, ma ofte anke anjeli, pastori, tri magi o reji, divers animali ed ulatempe tota vilajeto kun albergo. Ica tradiciono anke difuzis su vaste.
Peter O'Toole

**Peter Seamus Lorcan O'Toole** (2ma di agosto 1932 til la 14ma di decembro 2013) esis Irlandana cinem-aktoro.
Universitato di Helsinki

L**'universitato di Helsinki** (Finlandane: *Helsingin yliopisto*; Suede: *Helsingfors universitet*; Latine: *Universitas Helsingiensis*, UH) esas universitato jacanta en Helsinki, Finlando, depos 1829. Tamen, ol fondesis en Turku (Suede: Åbo [ˌobu]) en 1640 kom "Rejala Akademio di Turku", lor en Sueda imperio. Ol esas la maxim anciena e granda universitato en Finlando, kun faki por docado disponebla. Nun, cirkume 36.500 studenti studias en la gradizuro-programi di la 11 fakultati e 11 studiala intituti del universitato.
Ignaz Seipel

**Ignaz Seipel**, Austriana politikistulo e sacerdoto n. ye la 19ma di julio 1876 til la 2ma di agosto 1932, esis dufoye kancelero di Austria: de 1922 til 1924, e de 1926 til 1929.
Otto Bauer

**Otto Bauer**(1881 til 1938), esis Austriana politikistulo, fondinto di Social-Demokrata partiso di Austria.
Richard Nikolaus Coudenhove-Kalergi

**Richard Nikolaus von Coudenhove-Kalergi**(1894 til 1972), esis Austriana politikistulo, un ek la pioniri dil ideo pri Europana unionigo.
Vitório Maria de Sousa Coutinho

**Vitório Maria Francisco de Sousa Coutinho Teixeira de Andrade Barbosa**, 2ma komto de Linhares (25 di junio 1790 – 29 di julio 1857) esis chefministro di Portugal de 4 til 27 di mayo 1835.
Bernardino Caballero

**Bernardino Caballero Melgarejo** (Ybycuí, 20ma di mayo 1839 — Asunción, 26ma di februaro 1912) esis Paraguayana politikisto e militisto. Il esis prezidanto di Paraguay, provizore de 1880 til 1882, e pos konstitucala de 1882 til 1886.
José Santos Guardiola

**José Santos Guardiola Bustillo** (1816 til 1862) militisto e politikisto esis la prezidanto di Honduras 1856 til lia morto ye la 11 di januaro 1862.
Ivan Sergeyevich Turgenev

**Ivan Sergeyevich Turgenev** (n. ye la 9ma di novembro 1818 – m. ye la 3ma di septembro 1883) esis Rusa skriptisto.

Ilua genitori esis de aristokrata familii; ilua patro esis kolonelo en la Rusa kavalrio. Ivan ed ilua du fratuli esis edukata da sua matro e da exterlanda guvernantini; Ivan pose studiis ye la universitati en Moskva, Santa Peterburg e Berlin. Il skribis romani, kurta rakonti e dramati; ilua maxim bone konocata verko esas la romano *Patri e filii*, di 1862.
Klement Gottwald

**Klement Gottwald** (Dědice (Vyškov), Moravia, 23ma di novembro 1896 - Praha, 14ma di marto 1953) esis Chekoslovakiana politikisto, qua esis chefministro di Chekoslovakia de 1946 til 1948 e prezidanto di la lando de 1948 til 1953.
Alexandr Sergeyevich Pushkin

**Alexandr Sergeyevich Pushkin** (n. ye la 6ma di junio 1799 en Moskva, Rusa imperio til la 10ma di februaro 1837 en Sankt Petersburg) esis Rusa skriptisto. Ilu judikesas kom un ek la maxim granda skriptisti en Rusa linguo.

Ilua dramato *Boris Godunov* esis unesmafoye pleata en Santa Peterburg ye 17 di septembro 1870. Il skribis la verko en 1825, ma ol ne aprobesis da censuristi til 1866. La protagonisto di la dramato, caro Boris Godunov, esis historiala persono qua regnis de 1598 til 1605. Kelka yari pos la unesma pleado, la kompozisto Modest Mussorgski kreis opero fondita sur la dramato.
Molon labe

**Molon labe** (Grekiane: *ΜΟΛΩΝ ΛΑΒΕ, Μολὼν λαβέ*) signifikanta "Venez e prenez li", pronuncita [molɔ̀ːn labé], moderna Grekiana AFI: [moˈlon laˈve], esas la klasikala expreso di defio qua, segun Plutarkus, Leonidas 1ma pronuncis ante la batalio di Thermopili ed avan la demando dil Persian armeo di lasar l'armi. Esas exemplo di lakonismo.
Neciklopedio

**Neciklopedio** esas parodio de Wikipedio, quankam ol ipse afirmas lo kontreajo. Fondita originale en 2005 kun l'Angla-lingua versiono, nune ol havas plua kam 75 versioni.

## Extera ligilo
* Neciklopedio
Mihail Kogălniceanu

**Mihail Kogălniceanu** (mihaˈil koɡəlniˈt͡ʃe̯anu; anke konocita kom **Mihail Cogâlniceanu** o **Michel de Kogalnitchan**; 6 di septembro 1817 – 1 di julio 1891) esis Rumaniana politikisto, advokato, historiisto e jurnalisto naskinta en Moldavia. Il divenis chefministro di Rumania ye la 11 di oktobro 1863 pos la uniono en 1859 di Danubiana princii, sub la guberno di Alexandru Ioan Cuza, e pos indikesis kom ministro por intern aferi da rejulo Carol 1ma.
Internaciona matematikal lexiko

**Internaciona matematikal lexiko** esas verko da Louis Couturat l'unesma teknikal vortolibro (exter l'Internaciona Komercal Lexiko da P. H. Hugon) publikigita en Ido.

Por kompozar la libro, Couturat prenis kon guidanto la libro *Vocabulaire mathématique français-allemand et allemand-français* da Felix Müller (Lipzig, Teubner, 1900).

La vorti aparas en Ido kun tradukuri aden l'Angliana, la Franciana, l'Italiana e la Germaniana.

## Extera ligili
* L'Internaciona matematikal lexiko da Louis Couturat
Biologikal Lexiko Ido-Hispana

La **Internaciona Biologal Lexiko** esas la duesma vortolibro ciencala kompozita en Ido, verkita da Dº Mª Boubier. Ol helpesis da Sri prof. B. LONGO (Siena), prof. R. PAMPANINI (Firenze), Dº J. CASARES (Ferrol), Dº E. HASSLER (Genève) e prof. E. STRASBURGER (Bonn).

Por kompozar ol, l'autoro kolektis vorti en la sequanta libri:
* «Hérédité et Biologie générale» da YVES DELAGE;
* «Traité d’histologie» da PRENANT, BOUIN et MAILLARD
* «Leçons sur la cellule» da HENNEGUY,
* «Zoologisches Wörterbuch» da H. E. ZIEGLER;
* «Encyklopädie der Mikroskopischen Technik»;
* «A glossary of botanic terms» da B. D. JACKSON;
* «New english Dictionary» da JAMES MURRAY;
* «Clements Researchmethods in Ecology»,
* la Yarlibri di l’«Année Biologique»,  e. c.

## Traiti
La lexiko esas rezervita a la Biologio generala; do ne trovesas omna zoologial o botanikal vorti.

## Extera ligilo
* Biologikal Lexiko Ido-Hispana da Dº Mª Boubier.
Medikala Ido-Guido

La **Medikala Ido-Guido** (anke nomizita *Ido-Guide English-Ido for doctors, nurses, stretcher-bearers, the wounded, the sick, soldiers*) esas vortolibro da Louis de Beaufront adaptita da H. Brisbane Eldon, Ll.B., prezidanto dil Britaniana Ido-Societo, publikigita en 1917.

## Extera ligilo
* Medikala Ido-Guido da Louis de Beaufront
Sergei Alexandrovich Yesenin

**Sergei Alexandrovich Yesenin** (n. yel 3ma di oktobro 1895 – m. yel 28ma di decembro 1925) esis Rusa skriptisto.
Leonidas la 1ma

**Leonidas la 1ma** (/liːˈɒnɨdəs/ lee-on-i-dəs o /liːˈɒn.ɨ.dæs/; Dorika e Moderna Grekiana: *Λεωνίδας* [leɔːnídas], Leōnidas; Ioniana Greka: *Λεωνίδης*, Leōnidēs; "filiulo di leono"; mortinta ye 480 aK), anke konocata kom **Leonidas la Brava** esis heroala rejo Greka di Sparta, la 17ma de la dinastio Agiad, e la triesma filiulo di Anaxandridas 2ma di Sparta, qua kredesis decendar de Herakles, posedanta multa forteso e braveso di ca lasta. Leonidas esis remarkinda por sua chefeso che batalio di Termopili.
Loeb Classical Library

**Loeb Classical Library** (**LCL**) esas serio di libri, nun editita da Harvard University Press, qui prizentas importanta verki del Anciena Grekiana literaturo e Latina literaturo quale desegnita por facar la texto acensebla ad la maxim larja posibla audienco, da prizentanta l'originala grekia o latina texto sur omna sinistra manuo pagino, e pasable literala translaco sur la reverso pagino. L'editanto generala esas Jeffrey Henderson, ditenanto di William Goodwin Aurelio profesoreso di greka linguo e literaturo ad Boston universitato.

## Extera ligili
* The Loeb Classical Library (oficala reto-pagino)
Collection Budé

La **Collection Budé** o **kolekturo di universitati di Francia**, abreviuro C.U.F., esas kolekturo di edituri Les Belles Lettres. Editas depos 1920 la plu multi di edituri di refero di antiqua grekia e latina autori en bilingua, prizantanta en opozite l'originala texto e sua franca translaco. La kolekturo esas edidita sub la protektado di asociuro Guillaume-Budé, to qua meritas lo la surnomo « Kolekturo Budé ».

## Extera ligilo
*Listo di libri: Grekiana serii (segun jenro), Latina serii (segun jenro)
Kompleta Gramatiko detaloza di la linguo internaciona Ido

La **Kompleta Gramatiko Detaloza di la Linguo Internaciona Ido** esas gramatiko di Ido publikigita en 1925 da Louis de Beaufront. Ol publigikesis en Esch-sur-Alzette per l'editerio dal Luxemburgiana Idisto Heny Meyer-Heucke.

Ol esis ri-imprimuro modifikita dil Kompleta Gramatiko di qua publikigesis 200 exempleri ed sendesis al Komitato dil Delegaciono ye 15ma di oktobro 1907 kun exercaro e vortaro, sub la pseudonimo "Ido".

Ica gramatiko facesis por evitar mala uzado dil linguo, quale eventas kun Esperanto.

Nuntempe ol esas verko di refero dil linguo.

## Referi

## Extera ligili
* Kompleta Gramatiko Detaloza en PDF
* Kompleta Gramatiko Detaloza
Dicionario de la 10 000 Radiki di la linguo universala Ido

La **Dicionario de la 10 000 Radiki di la linguo universala Ido** esis verko pri l'idiomo Ido skribita da Marcel Pesch, e publikigita unesmafoye ye la 2ma di agosto 1964.

## Ri-imprimuro
La verko esis ri-imprimita kun la nomo **Radikaro Idala**. Ol esis riskribita da Jerry Muelver, dil Nord-Amerikana Ido-Societo,
e redaktita e korektigita da Partaka, helpita da Hermann Philipps e Jeff Blakeslee.

## Extera ligili
* Radikaro Idala
Radio-Lexiko en Ido

**Radio-Lexiko en Ido** esas verko da K. Feder e John Nordin publikigita ye 1924.

## Extera ligilo
* Radio-Lexiko en Ido da K. Feder e J. Nordin
Connie Francis

**Connie Francis** (n. **Concetta Rosa Maria Franconero** ye la 12ma di decembro 1937) esas Usana kantistino e cinem-aktorino.

## Referi
Carl Reichenbach

**Carl (Karl) Ludwig Freiherr von Reichenbach** (n. ye la 12ma di februaro 1788 til la 19ma di januaro 1869) esis Germana kemiisto. Il inventis la parafino e la fenolo.
Batalio di Termopili

La **batalio di Termopili**, ye la 11ma di agosto 483 aK, opozis federuro di Greka urbi kontre Achemenida imperio. To esas un ek la maxim famoza militoprodaji di antiqua historio. Grekian armeo (cirkume 7 000 infantriani) probis retenar la granda armeo persa di granda rejo Xerxes la 1ma (qua kontis, segun moderna evaluado, inter 70 000 e 300 000 soldati) ye l'enireyo di defileo di Termopili qua riglagas l'aceso di centrala Grekia, alonge la Ioniana Maro.
Nikolai Alexeyevich Nekrasov

**Nikolai Alexeyevich Nekrasov** (n. ye la 10ma di decembro 1821 – m. ye la 8ma di januaro 1878) esis Rusa skriptisto.
Willis-Turmo

La **Willis-Turmo** esas maxim famoza monumento di Chicago ed anke de Usa, ed un di precipua turistala loki di mondo.

Projetita dal injenioro Fazlur Khan e Bruce Graham, ol ekonstruktesis dum 4 yari (komencis ye 1970 ed esis inaugurita en 1974). La turmo havas sume 442 m di altajo (527 m kun anteno di radio).
Neville Chamberlain

**Arthur Neville Chamberlain** (18ma di marto 1869&nbsp;– 9ma di novembro 1940) esis Britaniana konservema politikisto qua esis chefministro di Unionita Rejio de la 28ma di mayo 1937 til la 10ma di mayo 1940. Il probis mantenar la paco kun nacional-socialista Germania e signatis München-pakto en 1938. Por ta pakto, Unionita Rejio aceptis Germanian okupeso di Chekoslovakiana regiono di Sudetenlando. Ma kande Hitler invadis Polonia Chamberlain deklaris milito kontre Germania, e duesma mondomilito komencis.
Richard Ratsimandrava

Kolonelo **Richard Ratsimandrava** (21 di marto 1931 en Antananarivo &ndash; 11 di februaro 1975 en Antananarivo) esis la prezidanto di Madagaskar dum sis dii en februaro 1975.  Lia asasino en 1975 esis la komenco por interna milito en lando.