Vortolibro

**Vortolibro** (anke **vortaro** o **dicionario**) esas libro por serchar senci o tradukuri di vorti di ula linguo. Ordinare la vorti esas organizata segun alfabetal ordino. En **reversa** vortolibro on serchas segun finala literi. **Tezauro** esas vortolibro qua havas multega vorti e pagini, ma anke existas "poshala" vortolibri kontenanta nur kelka vorti di ula linguo.

Se lingui skribesas sen separata literi, exemple, Chiniana o gesto-linguo, l'ordino di vorti mustas organizesar altramaniere.

*[[Vortaro]]* ne sempre esas lo sama kam vortolibro. Vortaro esas, exemple, listo di serchinda vorti en ula (granda) libro o listo di vorti sen librala formo en reto. Elektronikala vortari, exemple CD-ROM, uzesas per komputero.

## Strukturo di vortolibro
L' artikli di vortolibro dispozesas segun alfabetal ordino uzata en relatanta linguo. L'artiklo komencas kun *serchinda vorto*. La serchinda vorto prizentas lexemo, quo esas abstrakto por omna konjugata formi di ca vorto. *Vorto* esas litero-seciono maxim mikra, nedepentanta, separate skribenda e senco-havanta di ula linguo.

En dulinguala o plulinguala vortolibri la linguo di serchinda vorti ed exempli nomesas *fonto-linguo*. Ofte on donas konsili pri pronunco, precipue se skribata formo e pronunco havas signifikanta difero. La *skopo-linguo* esas la linguo, per quo on donas tradukuri di vorti ed exempli.

Pos tradukuri e klarigo en vorto-artiklo esas exemplaro, quo iluminas l' uzo di vorto. Se explikinda vorto havas tre multalaterala semantiko, on povas uzar specala signi por grupigar klare la senci. Ofte on uzas hierarkale, exemple Romana nombri > mayuskulo-literi > Araba nombri > minuskulo-literi > komopunto > komo.

## Uzo di vortolibro
### Normativeso e deskriptiveso
**Deskriptanta vortolibro** iluminas l' uzo di linguo sen ula konsili pri "apta" uzo. Kontree **normativa vortolibro** donas konsili pri bona uzo di vorti. Normativa vortolibro prizentas anke ortografiala formi pri quale skribar vorti. 

### Unlinguala vortolibri
En **unlinguala** vortolibro la linguo di serchinda vorti ed exempli esas la sama, o la vorti ed exempli prizentas diversa formi uzata en la idiomo. Nula tradukuri donesas.

**Nunalinguala** vortolibro prizentas linguo, quon on uzas en tempo di skribo. **Neologismala** vortolibro prizentas nova vorti (e nova senci di anciena vorti). **Historiala** vortolibro iluminas linguo di ula plu anciena epoko.

**Ilustrita** vortolibro havas desegnuri, fotografuri ed imaji, ma en **imajala** vortolibro l' imaji havas centrala rolo en klarigo di senci. En **explikanta** vortolibro la senci di serchinda vorti deskriptesas kun helpo di (samalingual) expliki.

**Dialektala** vortolibro prizentas ula regionala dialekto od omna dialekti di ula linguo. **Jargonala** vortolibro explikas jargonala vorti per komuna linguo, od ol donas equivalanta formi jargonala por komun-linguala vorti. **Vortolibro di stranjaji** "tradukar" vorti stranja, citala (segun altralinguala ortografio skribata), relatanta alta-kulturo aden matrala linguo.

**Ciencala** vortolibro esas intencata a ciencala uzo od ol esas kompozata segun ciencala principi. Exemple, **etimologiala** vortolibro explikas l' origino e genezo di vorti, ed en** frequesala**(?) vortolibro vorti esas dispozata segun frequeso di uzo. **Valencala**(?) vortolibro prizentas, kun quala vorti e vorto-formi ula vorto (ordinare verbo) povas esar uzata en sentenco.

### Dulinguala vortolibri
**Aktiva** vortolibro dulinguala esas intencata por produkto di texto e **pasiva** vortolibro dulinguala esas intencata por kompreno di texto.

En **dulinguala** vortolibro serchinda vorti ed exempli, qui iluminas vorti, esas en un linguo e tradukuri es en altra linguo. En **multalinguala** vortolibro tradukuri esas en du o plu multa lingui. Anke gesto-linguo esas aparta linguo, do vortolibro di gestolinguo explikas o tradukas senci di gesti per altra linguo.

**Skolala** vortolibreto esas intencata por lernanti en skolo. **Studiala** vortolibro esas por studenti di ula nematrala linguo. **Interpretanta** vortolibreto havas maxim ofte uzata vorti e frazi dispozata segun diversa temi.

### Generala e specala vortolibri
**Bazala** vortolibro prizentas central e bazala lexiko di ula linguo, e **komun-linguala** vortolibro deskriptas komuna linguo kom kontrasto di ula specala domeno.

**Profesionala** vortolibro esas vortolibro, quo prizentas lexiko di ula specala domeno (por ex. tekniko, medicino). **Enciklopedio** esas verko, quo havas kurta artikli, dispozata segun alfabetal ordino kun helpo di serchinda vorti, pri diversa temi e cienco-domeni.

**Abreviaturala** vortolibro explikas abreviaturi o, kontree, donas por serchinda vorti abreviaturi.

### Semantikala vortolibri
**Sinonimo-vortolibro** prizentas sinonimi e kontigua-sencala vorti, ed **antonimo-vortolibro** prizentas vorti, qui havas kontrea senci. En **nociono-vortolibro** (= tezauro, quo esas anke ula grandega vortolibro) sinonimi, hiponimi, hiperonimi edc. esas dispozata sistemale en semantikala grupi.

**Idiomala** vortolibro prizentas idiomi di ula linguo. Kontree, **frazala** vortolibro prizentas frazi (= kune uzata vorti), ma ofte vortolibro di idiomi e frazi signifikas sama.

## Vortolibro per Ido
Ido esas artificala linguo, e pro to Idala vortolibri e vortari havas specala nuanco komparante kun vortolibri di ula naturala linguo. Ido ne havas dialektala o jargonala formi, do ne povas existar vortolibri en tala faki, ma Idala vortolibri de altra tipi, exemple pri diversa temi, povas esar. Idala vortolibri e vortari esas sempre normativa.