open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Sovaja oxalo

**Sovaja oxalo** (*Oxalis acetosella*) esas basa e tenua planto qua vivas maxim bone en tenebrala piceo-foresto. Nur filiko prosperas kun sovaja oxalo en ca tenebreso. La planto quik perisas se la suno ulakauze atingus lua kreskoloko.

Sovaja oxalo havas tri kordio-forma folii en fino di la stipito. La folii esas tre dina.

Sovaja oxalo havas komparante a lua folii granda flori, qui ofte kreskas en grupi. La basala koloro esas blanko kun violea strii, ma anke preske tote violea flori existas. Sovaja oxalo florifas frue en printempo uzante energio rezervita en lua subsulala stipito ma la florifo duras longe en somero. La somerala flori ne desfaldesas e la planto produktas grani sen insekti. En lua folikulo esas c. 15 grani, qui jetas su mem a disto di 2 metri. L'adheriva grani iras fore anke en furo di animali.

Dum la vespero la flori turnas su advale, kande li komencus dormar. Fakte la planto tale diminutas transpiranta areo. Anke la folii esas sensitiva a tusho.

La folii uzesas en salado vice citrono. La saporo di la folii esas acerba e semblas la saporo di rubarbo ed oxalo. La folii kontenas oxalika acido qua supresas mem la apetito di limaki. La folii kontenas anke C-vitamino, kalio e kalcio. En populala kuracado sovaja oxalo uzabis kontre febro e skorbuto. On anke pensis, ke ol detersus sango.

Segun la nuna savo, l'uzo di sovaja oxalo ne esas rekomendata. En granda quanto l'oxalika acido domajas la reni. Ma kom senmakuligilo ol esas ankore uzebla.
Pedro la 2ma

**Pedro la 2ma** esas la nomo di 3 rejuli, de diferanta landi:

* Pedro la 2ma di Portugal
* Pedro la 2ma di Brazilia
* Pedro la 2ma di Aragon
Kukombro

**Kukombro** (*Cucumis sativus*) esas longaforma, verda legumo de familio di meloni e kukurbiti. Ol originesas de nord-India.

Kukombro esas sukoza ed aptesas bone a salado. Ol esas uzata anke kun acida lakto-produkti, exemple kun yogurto o smetano. En kolda depozeyo kukombro perdas lua saporo, do maxim bona kaloro por kukombro esas en normala chambro.

Kukombro kontenas multa aquo, mem 97 %, e kelke minerali, aparte kalio. 100 g de kukombro donas energio 10 kcal ed ol esas pasabla en diminuto di pezo korpala. Kukombro helpas la funciono di intestino.
Sofi Oksanen

**Sofi Oksanen** (n. 7 di januaro 1977) esas Finlandan-Estoniana skriptistino. Elua matro esas Estoniana ed elua patro Finlandana. El studiis literaturo en l'Universitato di Jyväskylä ed en l'Universitato di Helsinki ed anke dramaturgio en Teatrala alt-skolo. El vivas en Helsinki. La verki di Oksanen vekigis atenco anke en Estonia e Suedia.

## Verki di Sofi Oksanen
;Romani:
* *Stalinin lehmät* (Bovini di Stalin) (2003)
* *Baby Jane* (2005)
* *Puhdistus* (Purgo) (2008)
* *Kun kyyhkyset katosivat* (Kande la kolombi desaparis) (2012)

;Un de autori dil antologii:
* *Verkon silmässä* (En masho di reto) (2005)
* *Yhdet vielä - baarikärpäset tarinoivat* (Ankore un drinkajo - drinkeri rakontadas) (2005)
* *Kivun kauneus* (La beleso di doloro) (2006)

;Dramati:
* *Siniposkiset tytöt* (Bluavanga puerini) (2005) (en radio)
* *Puhdistus* (Purgo) (2007) (en Nacionala Teatro di Finlando)
* *High Heels Society*

;Opero:
* *Puhdistus* (Purgo) (2012)

;Rakonti:
* (Kun Maija Kaunismaa) *Liian lyhyt hame - kertomuksia keittiöstä* (Tro kurta jupo - rakonti de koqueyo)
* *Gulag - vankileirien saariston kartta* (Gulag - la mapo di la karcero-kamparal arkipelago) (2012)

;Neformala verko:
* (Redakto kun Imbi Paju) *Kaiken takana oli pelko: Kuinka Viro menetti historiansa ja miten se saadaan takaisin* (Dop omno esis timo: Quale Estonia perdis lua historio e quale ol obtenesas retroe)

;Premii:
* *Finlandia*-premio, 2008
* *Kristina di la yaro* -premio de Kristina-Instituto, 2008
* *Waltari*-premio, 2008
* Estimajo-premio de Finlandana autor-uniono, 2008
* Estimajo-premio de Granda Literaturo-klubo Finlandana, 2008
* Premio *Kalevi Jäntti*, 2008
* Premio *Runeberg*, 2009
* Ordeno di Mariamaa Kruco, 4ma klaso, 2010
* Literaturala premio de Nordala Konsilantaro, 2010
* *Le Prix du Roman Fnac*, 2010
* *Prix Femina étranger*, 2010
* *Pro Finlandia*, 2012
* Nord-landala premio de Suediana Akademio, 2013 (pro elua kariero)
* *Budapest Grand Prix*, 2014 (pro elua laboremeso)
Víctor Paz Estenssoro

**Ángel Víctor Paz Estenssoro** (1907 til 2001) advokato e politikisto, esis tri foyi prezidanto di Bolivia: de 1952 til 1956, de 1960 til 1964 e de 1985 til 1989.

## Referi
Jarno Saarinen

**Jarno Saarinen** (1945 til 1973) esis Finlandana motorciklisto. Ilu esis l'unika Finlandano qua vinkis Mondala Championkonkurso pri motorciklo, en 1972.
Lance Armstrong

**Lance Armstrong** (n. **Lance Edward Gunderson** ye la 18ma di septembro 1971) esis Usana biciklisto. Ilu vinkis 7-foye la konkurso *Tour de France*, inter 1999 e 2005. Tamen, ilua reputo desbrileskis pro skandalo pri dopado, ed ilu perdis omna tituli quan ilu recevis por *Tour de France*.
Simone Weil

**Simone Weil** (3ma di februaro 1909 til la 24ma di agosto 1943) esis Franca skriptistino, filozofino, mistikistino e politikal aktivistino. Por skribar pri singladia laboro en fabrikerii, el propra laboris por Renault, de 1934 til 1935. En 1936, dum l'interna milito di Hispania, el kombatis en la nomizita *diviziono Durruti*, kreita da anarkiisti por luktar kontre "Falangisti", komandita da Francisco Franco. Dum la duesma mondomilito el luktis ensemble kun la Franca Rezisto en London, ma maladeskis pro tuberkuloso e mortis en 1943.

Komence el esis pacifisto, pose divenis radikala sindikalisto e kontre Iosif Stalin. En 1932 el vizitis la Republiko di Weimar, e perceptis ke lokala komunisti ne esus kapabla konfrontar la kreskanta ideologio naziista ed, altralatere, social-demokrati ignoris la demandi de la laboristi. Kande el retroiris a Francia, elua amiki eskartis elua timi, kredinte ke Germania durus administrata da centrista partisi. Pos ke Hitler asumis la povo en Germania, Weil helpis multa komunisti fugir de lua rejimo.

## Referi
Emmy Rossum

**Emmanuelle Grey "Emmy" Rossum** (n. ye la 12ma di septembro 1986) esas Usana cinem-aktorino e kantistino.

## Extera ligili
* oficala situo
* IMDB
François Mauriac

**François Charles Mauriac** (1885 til 1970) esis Franciana katolika-skriptisto qua recevis la Nobel-premio pri literaturo en 1952

De borgezala familio kun maxim pia matro, il editis lua unesma romano *la junta manui* (*Les Mains jointes*) en 1909. Dum l'Unesma mondomilito ilu laboris en Balkani por Reda kruco hospitalo. En 1922 editis La kizo ad lepriki (*Le Baiser aux lépreux*).

En 1933 Mauriac eniris ad Franc akademio e skribis per jurnalo *[[Le Figaro]]*.
Jean-Paul Sartre

**Jean-Paul Charles Aymard Sartre**, n. ye la 21ma di junio 1905 til 15ma di aprilo 1980, esis filozofo e skriptisto Franca qua recevis la Nobel-premio pri literaturo en 1964. Tamen ilu refuzis la premio.

Lua patro, navala milital oficiro, mortis pro febro kande Jean-Paul evis 15 monati. Il esis edukata da sua matro kun helpo di sua patro Charles Schweitzer qua instruktis matematiko e klasika literaturo.

Adolecanto dum la yari 1920a, Sartre atraktesis pri filozofio, lektinta Henri Bergson. Ilu judikesas kom "patro" di *existencialismo** en la filozofio.

En 1929 en la *École Normale*, il juntis kamarado studento Simone de Beauvoir, pose divenar remarkita pensero, skribisto, e feministo. La du, to esis dokumentizita, divenis neseparebla e viv-duranta, komencinta amorala relato, tamen ne exkluziva.

Kune, Sartre e Beauvoir defiis la kulturo e sociala prezunti ed expekti di lua familii, qua judikesis kom borgeza.

En 1945 Sartre fondis jurnalo *[[Les Temps modernes|Les Temps Modernes]]* kun Simone de Beauvoir.
Claude Simon

**Claude Simon** (10ma di oktobro 1913 til la 6ma di julio 2005) esas Franca skriptisto qua recevis la Nobel-premio pri literaturo en 1985.

Simon studiis en Paris, Oxford e Cambridge. Dum la duesma mondomilito ilu kombatis kom soldato e pose kom partisano.

Lua maxim konocata verki esas inter altri *Le Tricheur*, *Le Vent* e *La Route des Flandres*. Tipala por lua stilo esas libera asocio, interna monologi e la manko di puntizado.
Dario Fo

**Dario Fo**  esis Italian aktoro, direktisto e skriptisto por teatro qua recevis Nobel-premio pri literaturo en 1997. Un ek lua maxim konocata verki esas "Acidentala Ocido di un anarkiisto" (*Morte accidentale di un anarchico*), skribita en 1970.
Anni Polva

**Anni Kyllikki Polva** (n. **Anni Heinonen** ye la 6ma di januaro 1915 til la 23ma di julio 2003) esis Finlandana skriptisto.
John Butler Yeats

**John Butler Yeats** (1839 til 1922) esis Nord-Irlandana artisto. 

Ilu esis patro di William Butler Yeats e Jack Butler Yeats.
Milton Obote

**Apollo Milton Opeto Obote** (1924 til 2005) politikisto, esis prezidanto di Uganda 2 foyi: de 1966 til 1971 e de 1980 til 1985.
Ernest Rutherford

**Ernest Rutherford** (1871 til 1937) esis Nova-Zelandana fiziko-kemiisto qua recevis Nobel-premio pri kemio en 1908.

Il naskis en Brightwater, Nova-Zelando, filiulo di farmisto. Il studiis ye Canterbury College en Christchurch, e pose ye Cavendish Laboratory en la Universitato di Cambridge, Anglia. En 1898 il divenis profesoro ye McGill-universitato en Montreal, Kanada. Hike il deskovris la koncepturo di duimo-vivo, la kemiala elemento radono, e nomizis alfa- e beta-partikuli; pro ta laboro il ganis Nobel-premio pri kemio en 1908. Il plu tarde laboris en Anglia ye la Universitati di Manchester e Cambridge.

Citajo:
Walther Nernst

**Walther Hermann Nernst** (1864 til 1941) esis Germana kemiisto qua recevis Nobel-premio pri kemio en 1920.

Divenis konocita por lua teorii dop kemial afineso kam korpanta en triesma lego di termodinamiko.
Edwin McMillan

**Edwin Mattison McMillan** (1907 til 1991) esis Usana kemiisto, qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri kemio en 1951, kun lua sam-landano Glenn T. Seaborg.
Alexander Todd

**Alexander Robertus Todd, 1ma Barono Todd** (1907 til 1997) esis Britaniana kemiisto qua recevis la Nobel-premio en kemio en 1957.
Sonora

**Sonora** esas stato di Mexikia, jacanta norde de la lando, an la frontiero kun Usana stato Arizona. Lua chef-urbo esas Hermosillo.

**Bazala fakti pri Sonora**
## Historio

## Geografio

Havanta  km², Sonora esas la la duesma maxim vasta stato di Mexikia, ed okupas 9,2% de la surfaco di la lando. Sua reliefo konsistas ek vasta regioni plana, e monti.

Sua litoro, kun gulfo di Kalifornia, formacesis per la separo di peninsulo Baja California, inter 10 e 12 milion yari ante nun. La propra gulfo formacesis inter 5 e 6 milion yari ante nun.
Hipólito Yrigoyen

**Juan Hipólito del Sagrado Corazón de Jesús Irigoyen**, konocata kom **Hipólito Yrigoyen**, docisto e politikisto n. ye la 12ma di julio 1852 til la 3ma di julio 1933, esis dufoye prezidanto di Arjentinia, ed esis un ek la chefa politikisti dil partiso *Unión Cívica Radical*. Il esis l'unesma prezidanto Arjentiniana direte elektita per sekreta votado, pos l'adopto di tale nomizita "lego Sáenz Peña" en 1912.

Ilua unesma mandato iris de 1916 til 1920. Ilua unesma elekto interuptis 40-yara hegemonio di konservemi en la politiko Arjentiniana. Ilua mandato anke signifikis l'eniro di tale nomizita mez-klaso en la politiko. Il adoptis politiki di karaktero nacionalista, e sancionis legi qui protektis rurani e kreis provizuro-sistemo por subvencionar la retreto di publik-oficisti.

Yrigoyen elektesis itere en 1928, ma ne finis ilua duesma mandato, nam en 1930 ilu revokesis de la povo per militarala stato-stroko. Ilua proprieti konfiskesis ed ilu sendesis a karcero che insulo Martín García.
Reza Sha

**Reza Sha**, anke **Reza Sha Pahlavi** o **Reza Pahlavi** (Persiana:** رضا پهلوی**) esis *[[sha]]* e diktatoro di Iran de 1925 til 1941.
Mohammad Reza Pahlavi

**Mohamed Reza Sha Pahlavi** (1919 til 1980) esis la lasta *[[sha]]* di Iran. Ilu guvernis de 1941 til 1979, kande eventis l'Iranana revoluciono.
Friedrich Hegel

**Georg Wilhelm Friedrich Hegel** (n. ye la 27ma di agosto 1770 til la 14 di novembro 1831) esis Germana filozofo.

Ilu developis dialektiko di mastro e di servanto.

«Die Weltgeschichte ist das Weltgericht», mondo-historio esas vera la lasta verdiko.
Frans Eemil Sillanpää

**Frans Eemil Sillanpää** (1888 til 1964) esis Finlandana skriptisto qua recevis Nobel-Premio pri Literaturo en 1939.
Pepa Rus

**Pepa Rus**, naskita en Chiclana de la Frontera (Cádiz) ye 1985, lu esas Hispana aktorino konocata da sua rolo kom "La Macu" en la televizion-komedio > di la kanalo Tele5.

## Biografio

Lu lojis dum, plu o min, tri yari en Sevilla e de septembro 2006 en Madrid. En marto 2007 lu agregis su en la sucesoza televizion-komedio >, kom "La Macu", la adolecanta nevino di Mauricio, qua arivas de pueblo por lojar kune il en Madrid. Lu fole amoreskas "El Luisma" e divenas la maxim bona amikino di Lorena.

## Televiziono
*2007 -: Aída 

## Extera ligili

*en la reto
Ekonomio di Estonia

La moderna ekonomio di Estonia - lando qua membreskis l'Europana Uniono ye la 1ma di mayo 2004 - havas un ek la maxim granda TNP pO persono di Baltika regiono. Diversa guvernerii de la lando stimulis libera merkato ed ekonomio favoroza ad aferal agadi.

La lando dependas forte de servadi por plu kam 70% de la Totala nacionala produkturo e del employi. La prioreso dil guvernerio esas sustenar granda ekonomiala kresko: de 2003 til 2007 la lando kreskis cirkume 8% omnayare. La lando anke havas basa publika debo.

Estonia adoptis l'Euro kom monetaro ye la 1ma di januaro 2011.

## Referi
Batalio di Fontenoy-en-Puisaye

La **Batalio di Fontenoy-en-Puisaye** eventis ye la 25ma di junio 841 inter la tri filii di Louis la 1ma, la pia: Lothair la 1ma luktis kontre Louis la Germana e Charles la 2ma (surnomizita "La Kalva"). Lothair la 1ma suportesis da la nepoto di Ludovikus la 1ma, Pepin la 2ma di Aquitania, filiulo e heredinto di Pepin la 1ma, qua esis la duesma filiulo di Ludovikus.

La batalio eventis sur la teritorio di la nuna komono Fontenoy, departmento Yonne, centre de la nuna regiono Burgundia-Libera Komtio.

## Federi, e la batalio
Dum ilua vivo, Louis la 1ma, la pia probis dividar juste ilua imperio inter ilua tri filiuli. Pos ke Charles naskis, ilua probi efektigis interna militi en qui ilu vinkis ilua rebela filiulo, Louis. Ye la 30ma di mayo 839, Louis la 1ma lastafoye partigis ilua imperio inter lia filiuli. Lothair la 1ma recevis Flandria, Lotringia, Alzacia, Suisia e Italia; Charles recevis la westo dil imperio, e Louis recevis nur Bavaria. Ilua nepotulo Pepin recevis nulo.

Louis la 1ma mortis ye la 20ma di junio 840, ed ye la 24ma di julio sam yaro, Lothair la 1ma komencis milito, pos deklarar ilua regno sur omna landi di olima imperio, e kune ilua kuzulo Pepin, il atakis Loire-valo.

En Burgundia, baroni esis dividita pri suporto a Lothair od a Guérin. Ermenaud la 3ma de Auxerre, Arnoul de Sens e Audri de Autun federis kun Lothair, kontre ke Charles federis kun Guérin ed Aubert de Avallon. En Paris, komto Girard la 2ma, bofilio di Lothair e spozulo di Berthe, anke federis kun Lothair. En marto 841, Burgundiani fidela a Charles akompanis Guérin, ed en mayo, Louis de Bavaria e sua trupi unionis al armeo di Charles en Chalons-sur-Marne. Fine, en junio Pepin e sua Aquitaniani federis kun Lothair en Auxerre.

La du armei renkontris ye la 25ma di junio. Segun tradiciono, Charles instalis sua kazerno en Thury, sur kolino Roichat. Lothar e Pepin komencis la batalio e komence havis suceso til l'arivo di Guérin e sua armeo di Provencani. Dum ke Pepin kun armeo duris repulsar l'armeo di Charles, Lothair e sua armeo gradope repulsesis da Louis la Germana e sua armeo Provencana. Omni selektis un ek la flanki ante la komenco di la batalio, ecepte marquezo Bernard de Septimanie, qua federis kun Charles erste kande lua vinko esis klara. Segun historiisto Andreas Agnellus de Ravenna, entote 40 mil homi de amba flanki perisis en la batalio.

## Referi
Jack Lemmon

**John Uhler "Jack" Lemmon III** (1925 til 2001) esis Usana cinem-aktoro. Ilu nominesis 8-foyi por Oscar-premio e ganis ol dufoye: en 1955 pro la filmo *Mister Roberts* kom maxim bona suporto-aktoro, ed en 1973 pro la filmo *Save the Tiger* kom maxim bon aktoro.
Willem Einthoven

**Willem Einthoven** (1860 til 1927) esis Nederlandana fiziologiisto ed inventisto. Il inventis l'unesma elektrokardiogramo. Ilu recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1924.
Ciudad Real

**Ciudad Real** esas urbo en la regiono Kastilia-La Mancha, Hispania. Segun statistiki de 2016, ol havis  habitanti. Lua surfaco esas 259,9 km².
Leopoldo Fortunato Galtieri

**Leopoldo Fortunato Galtieri Castelli**, militisto n. 1926 til 2003, esis prezidanto di Arjentinia de 1981 til 1982.
Antoni Gaudí

**Antoni Plàcid Guillem Gaudí i Cornet** (1852 til 1926) esis Hispanian arkitekto.

Il apartenis ad Modernista stilo (Art Nouveau) movado ed esis notora per lua unika stilo e maxim individualista desegni.

Antoni Gaudí laboris note per la richa industriisto Eusebi Güell per qua il kreis Palaco Güell en 1889, Casa Milà en 1907 e Parko Güell. Il aranjis depos 1900 til 1914.

En 1883 ilu selektesis per entraprezar la konstruktado di la katedralo *[[Sagrada Família]]* de privata pekunio. Til lua morto en 1926 il koncentresis pri lua projeto, ma havis granda financala trubli, note dum l'unesma mondomilito.
James D. Watson

**James Dewey Watson**, n. ye la 6ma di aprilo 1928 til la 6ma di novembro 2025, esis Usana biologiisto quo recevis Nobel-premio pri Fiziologio o Medicino en 1962.
Mahatma Gandhi

**Mohandas Karamchand Gandhi** (n. ye la 2ma di oktobro 1869 en Porbandar, Gujarat til la 30ma di januaro 1948 en Delhi) surnomizita *Mahatma* (granda anmo) da Rabindranath Tagore esis chefa duktero dum l'esforco di Indiani por ganar autonomeso de Unionita Rejio per neviolenta moyeni.

De potenta familio studias en metropolo ed divanas advokato en Sudafrika. Engajas su kom ambulancisto en armeo. Recevas importante medalio por kurajo. 

Ilua metodo (*Satyagraha*) kontenis civila desobedio e boikoto di Angla produkturi per su-provizo (ex-e: texar vestaji da li ipsa). Ilua marcho a la maro en 1930 simbole ruptis la Britaniana monopolio di salo. Tamen, la politikala lukto pri la nedependanteso di India precipue duktesis da Jawaharlal Nehru.

Il sucedis lua patro kom advokato en Bombay ma havis problemi, do iris a Sudafrika. Inspirita da Henry David Thoreau e da Lev Tolstoi, qua skribis per ilu la *letro ye Hindu*.
Reinhard Selten

**Reinhard Selten** (5ma di oktobro 1930 til la 23ma di agosto 2016) esis Germana Matematikisto ed ekonomikisto qua recevis la Nobel-premio pri ekonomiko en 1994.

Ilu partoprenis en l'84ma universala kongreso di Esperanto, en 1999 en Berlin.
Joaquín Rodrigo

**Joaquín Rodrigo** naskis en 22 di novembro 1901 en Sagunto, qua jacas en la provinco di Valencia, Hispania. Il esis filiulo di komercisto e la maxim yuna de dek filii. Ilu blindeskis pro difterio evante quar yari. Ca desfortuneso duktis ilu a muziko.

En 1906 la familio translojis a Valencia-urbo, en qua yuna Joaquín atendis skolo por le blinda. Ibe ilu unesme lernis pri muziko e precipue muziko di *Rigoletto* da Giuseppe Verdi afektis profunde. Inter 1917 e 1922 ilu lernis kompozado che Francisco Antich en Valenciala konservatorio. Maxim frua kompozajo da Rodrigo esas de la yaro 1922 ma unesma verko, *Juglares*, esis recitata en 1924. Dum ca yari ilu konoceskis kun avantgardismo di kompozisti en Madrid. En 1925 Rodrigo ne sucesis ganar Nacionala Muziko-premio e il translojis a Paris por studiar che Dukas.

Joaquín Rodrigo mariajis kun Turkiana pianisto Victoria Kamhi en 1933. La verko *Cántino de la esposa* esas dedikata a lua spozino. La maxim famoza verko da Rodrigo, *Concierto de Aranjuez*, recitesis da gitaristo Sainz de la Maza pos la interna milito Hispaniala. Sequanta verki esis *Concierto heroico* por piano (1943), *Concierto de estío* por violino (1944), *Ausencias de Dulcinea* por baso, quar soprani ed orkestro (1948), *Concerto in modo galante* por violoncelo (1949).

Dum la regno da Francisco Franco, Joaquín Rodrigo esis konocata persono anke exter Hispania. Granda evento esis en San Francisco en 1958 la prima recito di *Fantasía para un gentilhombre*, qua esis dedikita a gitaristo Andrés Segovia, ilqua esis anke la soloisto en la prima recito. Dum la 1950-yari il kompozis anke baleto *Pavana real* e *zarzuelo *El hijo fingido*.

Rodrigo recevis rango di honorumala profesoro en Salamanca universitato en 1964 pro lua verki. Rodrigo divenis min produktiva dum sequanta yari, kande nova generaciono di Hispaniana kompozisti aparis. En 1966 ilu kompozis *Concierto Madrigal* por gitaro-duo. Tre importanta taski ilu recevis exter Hispania, exemple sinfoniala poemo *Ala busca del más allá* por Houston Symphony (1976) pro la celebro di 300-yara existo di Usa. En 1978 flutisto James Galway komendis verko *Concierto pastoral* por lua instrumento. Maxim lasta verko da Rodrigo esis *Concierto para una fiesta* en 1982. Segun gitaristo Pepe Romero, ica verko esas teknikale maxim desfacila plear.

Kompozisto Joaquín Rodrigo mortis ye 6 di julio 1999 evante 97 yari.
Martes y Trece

**Martes y Trece** esis Hispana humurala trio konsistanta ek Josema Yuste, Millán Salcedo e Fernando Conde, qua divenis famoza en la historio dil humuro en Hispania. La dominacanta traiti di lua humuro esis groteska jokaji pri kustumala vivo e la karikato di famoza personi. La trio unesmafoye aparis en televiziono en 1978, che programo de José María Íñigo, e pro sua suceso li riaparis quarfoye pluse. Fernando Conde livis la grupo en 1984 por teatrale ageskar, ma Josema Yuste y Millán Salcedo duris agar kom Martes y Trece til 1998, kande li reprezentis sua lasta ago en specala programo de TVE, ye l'antehiera nov-yaro, titulizita "Adós" e direktita da José María Fraguas. Fernando Conde kurte aparis en ca lasta ago.

## Origini
Millán e Fernando konocis su dum l'armeala servado en Santander, Kantabria, ube li ja montris sua kurta "reprezantaji" a la kompanio. Pose, li konocis Josema en la *Escuela de Arte Dramático* ("Skolo pri Dramatal Arto") en Madrid, e propozis ad ilu krear humurala grupo.

## Difuzado
Danke la televiziono e la specala programi ye la dio ante nov-yaro, li divenis maxim famoza humurala grupo. Per imitado di publika personi li karikaturizis la kustumala ceni di la televiziono e radio uzinta propra stilo. La maxim famoza imitado esis “la empanadilla (torteto) de Móstoles”, karikaturo de telefon-advoko di askoltantino di la radioprogramo "Encarna de Noche", ube per deliranta konversado la programestrino, Encarna Sánchez, iraceskis. Ci esis lia unesma apari en programi dum la vespero ante nov-yaro, en 1985, quankam antee li aparabis en altra programi (Aplauso). En 1988, li prizentis *¡Hola, hola 89!*.
Pose li kreis plusa programi por la vespero ante nov-yaro, skribita e direktita da li ipsa, de 1989 til 1997 (ecepte en 1993, kande li remplasesis da Cruz y Raya) : *A por uvas* (1989), *¡Venga el 91!* (1990), *El 92 cava con todo* (1991), *Martes y 13 en directo* (1992), *¡Fíjate!* (1994), *A Belén pastores* (1995), *Emisión Imposible* (1996) y *Adós* (1997).

Altralatere, li partoprenis en plura filmi: *Martes y trece: ni te cases ni te embarques*, *La loca historia de los 3 mosqueteros*, *Aquí huele a muerto* e ''El robobo de la jojoya".

## Extera ligili

*“La Empanadilla” Ne oficala pagino di Martes y Trece
*Esbosaji da Martes y Trece
Eduardo Casanova

**Eduardo Reina Valdehíta** (Madrid, 24 di marto 1991), esas Hispana aktorulo. Lu esas tre konocata danke sua rolo kom Fidel en la televizion-komedio Aída brodkastita en Telecinco. Lua rolo en Aída kom "Fidel", esas l'unesma qua esas homeosexuala evante min kam 18 yari.

### Televiziono
*Aída: 2005 - 

### Teatro
"*El Principito*" (2007)
Engelbert Dollfuss

**Engelbert Dollfuss**, politikisto, esis kancelero di Austria de 1932 til lua morto en 1934. Il asasinesis da nacional-socialisti.
Millán Salcedo

**Millán Salcedo Salcedo** (n. 1955) esas Hispana humuristulo ed aktoro. Lu, kune  Josema Yuste e Fernando Conde kreis la humorala grupo Martes y Trece.

Nuntempe, lu laboras kom teatrala aktoro, partopreninte en la verko "Salomé", "Los hijos del Capitán Grant" (ube lu koincidas kun sua ex-kompano Fernando Conde), ed anke en kelka vodevili.

Lu skriptis la humorala libro “Sufro Bucho” ed anke la verko "Cuando la aurora tiende su manto".

Pos la separo de Martes y Trece, lu skribis e direktis la televizion-komedio Kety no para brodkastita da Televisión española. Lu anke kreis programo brodkastita da Tele 5 e nomesata Un millán de cosas ube lu pleis plura diferanta roli.

Ye la printempo di 2008, en la *Teatro Infanta Isabel* de Madrid, reprezentis humorala e teatrala verko, kune la pianisto César Belda, nomesata "Yo me subí a un piano verde", direktita da Joan Gràcia e Paco Mir.

## Filmaro
* *La corte del Faraón*.
* *Martes y Trece, (ni te cases ni te embarques)*.
* '[La loca historia de los tres mosqueteros*.
* *Aquí huele a muerto*.
* *El robobo de la jojoya''.

## Extera ligili
*Interviuvo en 1997
*Interviuvo en 2001
*Interviuvo en 2006
*Teatrala verko
Carlos Fuentes

**Carlos Fuentes Macías** (1928 til 2012) esis Mexikiana skriptisto. Ilu recevis Cervantes-premio en 1987.
María Adánez

**María  Adánez Almenara** (n. en 1976) esas Hispana aktorino.

## Biografio
Filiino di Paca Almenara e stifa filiino di Santiago Ramos, el konocigis su a la spektantaro per la televizion-komedio Pepa y Pepe, dum olua filmado lu amikeskis kun sua kompani , dil direktisto Manuel Iborra til la cetera aktori: Verónica Forqué, Silvia Abascal e Tito Valverde.
Pose, li kune laboris nove danke du filmi: "El tiempo de la felicidad" (1997) (La tempo di la feliceso), la historio di familio qua adias neiterebla instanti dum somero, e "La dama boba" (2005) (La dupa damzelo), apogita sur la verko da Lope de Vega.
Altra remarkinda filmi esas "Cha-cha-chá" (1998), da Antonio del Real; "Entre las piernas" (1999), da Manuel Gómez Pereira; "El lápiz del carpintero" (2003), da Antón Reixa o "Tiovivo c. 1950" (2004), da José Luis Garci.
Samtempe lu developabas solida kariero kom teatrala aktoro. Lua maxim konocata reprezento esis en la verko "El príncipe y la corista", kune Emilio Gutiérrez Caba, pro ca laboro lu recevis la premio “Ercilla” kom revela teatrala aktorino e lu esas mencionita da la “Unión de actores” por la premio kom la maxim bona aktorino. María Adánez partoprenis en altra teatrala verki: "La tienda de la esquina" da Lander Iglesias, "Salomé" da Miguel Narros (verko da Oscar Wilde), "Las brujas de Salem" da González Vergel (verko da Arthur Miller) e "La señorita Julia" da Miguel Narros (verko da August Strindberg).

Ultre "Pepa y Pepe" lu partoprenis en altra televizion-komedii. Lu reprezentis chefa roli en "Menudo es mi padre", "Ellas son así", "Javier ya no vive solo", la sucesoza "Aquí no hay quien viva" (lu divenis tre famoza danke sua rolo kom Lucía "La Pija") e "Círculo rojo" (2007). En "Farmacia de guardia" debutis en televiziono sub la direkti da Antonio Mercero per nechefa rolo e lu anke partoprenis en "¡Ay, señor, señor!", "Paraiso" o "Quítate tú pa' ponerme yo".

## Filmaro
**[[My Life In Ruins]]* (2007)
**[[Dot.Com]]* (2007)
**[[El Espantatiburones.]]* (2004)
**[[Tiovivo c. 1950]]* (2004)
**[[Descongélate]]* (2003)
**[[El lápiz del carpintero]]* (2003)
**[[X]]* (2002)
**[[Todo menos la chica]]* (2002) 
**[[Tiempos de azúcar]]* (2001)
**[[Rewind]]* (1999)
**[[Entre las piernas]]* (1999) 
**[[El grito en el cielo]]* (1998)
**[[Cha-cha-chá (1998)|Cha-cha-chá]]* (1998)
**[[Perdón, perdón]]* (1998)
**[[El tiempo de la felicidad]]* (1997)
**[[Corazón loco]]* (1997)
**[[La ley de la frontera]]* (1995)
**[[Los peores años de nuestra vida]]* (1994)
**[[El vuelo de la paloma]]* (1989)
**[[El rey del mambo]]* (1989) 
**[[Mar brava]]* (1983)
**[[El crack II]]* (1983) 
**[[El currante]]* (1983)
**[[Vivir mañana]]* (1983)
**[[Loca por el circo]]* (1982)
**[[Cabo de vara]]* (1978)

## Televiziono

*Farmacia de guardia (1991) 
*Pepa y Pepe (1994)
*Menudo es mi padre (1996)
*Los negocios de mamá (1997)
*Ellas son así (1999)
*Javier ya no vive solo (2002)
*Aquí no hay quien viva (2003-2006)
*Círculo rojo (2007)

## Teatro
*El príncipe y la corista (2003)
*La tienda de la esquina (2004)
*Salomé (2005)
*Las brujas de Salem (2007)
*La Señorita Julia (2007)

## Premii

#### "[[Unión de Actores]]"

#### "[[Premios Ercilla]]"
David Fernández Ortiz

**David Fernández Ortiz** naskis ye la 24ma di junio 1970 en Igualada, Barcelona, Hispania. 

David esas aktorulo e komediisto qua laboras en la Hispana televizion-kanalo "La Sexta", en la programo "Buenafuente". 

David Fernandez reprezentas la rolo de Rodolfo Chikilicuatre. Lu esos la reprezentanto di Hispania en la Kanson-Konkurso Eurovision 2008 kun la kansono "Baila el Chiki-Chiki", ye la 24ma di mayo 2008 en Beograd (Serbia).
Ana María Polvorosa

**Ana María Ruiz Polvorosa** (n. ye la 2ma di decembro 1988) esas Hispana aktorino.

## Biografio
Elu partoprenis en plura televizion-komedii. Lua maxim importanta rolo esas Lorena en la komedio *Aída*. Antee lu reprezentis nechefa roli en *Raquel busca su sitio*, kun Leonor Watling, Nancho Novo e Cayetana Guillén Cuervo, e.c.  e *Javier ya no vive solo*, di qua chefa aktoro esis Emilio Aragón.

Pluse, lu laborabas kom teatrala aktoro e reprezentis neimporta rolo en la filmo *Escuela de seducción* da Javier Balaguer. Un ek lua lasta labori esis la filmo *Atasco en la nacional* (2007), da Josetxo San Mateo.

## Filmaro
### Cinemo
*Escuela de seducción (2004), da Javier Balaguer
*La gota (2005), da Alfonso Sánchez (kurto-filmo)
*Atasco en la nacional (2007), da Josetxo San Mateo

### Televiziono
**Raquel busca su sitio* (2000)
**Hospital central* (2003) (nur un epizodo)
**El comisario* (2004) (nur un epizodo)
**Javier ya no vive solo* (Telecinco) (2002-2003). kom Carolina.
**Aída]] (Telecinco) ([[2005]]-). kom Lorena
**Ana y los siete* en [[Tve]] kom gotika yuno

===Teatro===
**Olvida los tambores'' (2007), da Ana Diosdado.

## Extera ligili
*Personala datumi di Polvorosa.
*Ret-pagino
Antonio González González

**Antonio González González** (1917 til 2002) esas Hispana ciencisto naskita en Los Realejos (Tenerife, Kanarii). 

De 1946 til 1986 esis profesoro en organika kemio e biologio di Universitato de La Laguna. Ye 1945 il esas nomizita da Consejo Superior de Investigaciones Científicas fakestro di organika kemio. En 1963, esas nomizita direktisto di “Instituto de Investigaciones Químicas” di Tenerife, prekursoro di “Instituto de Productos Naturales Orgánicos”, qua ciencistifis e divenis internacione famoza, precipue en Centroamerika e Sudamerika. Ye 1977 la rejo Juan Carlos I nomizis lu senatano. 

Lu esas premizita da: “Canarias de Investigación” (1984) e Príncipe de Asturias (1986).
Arístides Moreno

**Arístides Moreno Medina** (n. 5 di agosto 1972 en Kanarii) esas Hispana kantisto. 

Il esas artema infanto en proletario-familio. Unesme il laboreskis en omnaspeca ofici, plastikizisto di baseni til transportisto de frukti e legumi, mem kom garsono. Samtempe lu formacis la kantisto-grupo "Tatueque".

En 1995, pos la finigo de "Tatueque", lu partoprenis en plura renkontri por Kanariana kantisti.

En 1996 lu koncertis en Kanarii ed en Madrid alternative.
Lu divenis membro dil konocata  “Mafia del Gofio” e koncerteskis en la konocata drinkerii “Café del Foro”, “Libertad 8” e Suristán.

## Diskaro
* *Samba de otro mundo* (1998)
* *El corsario de la biosfera* (1999)
* *Espectro lumínico* (2005)

## Extera ligili
*Oficala ret-pagino di Arístides Moreno
*Arístides Moreno en "Red Laguna"
*Pucela Horcón Boys, Valladolidana ret-pagino
*Interviuvo en la jurnalo ''Canarias 7'', en 2005 (Hispana)
*Interviuvo en ''Ideal Digital'', en 2006 (Hispana)
Sonia Martínez

**María Sonia Martínez Mecha** (23 di septembro 1963 en Madrid til 8 di septembro 1994 en sama urbo) esis Hispana aktorino e prizentistino de TVE (Hispana publika televiziono).

## Biografio
Pos studiir en Madrid e divenir nato-championo de Kastilia ye 1982, lu prizenteskis infantala programo en TVE. Ca programo finis brodkastesar e lu esas selektita por substitucar a Mayra Gómez Kemp en altra infantala programo nomesata "Dabadabada".
Lu partoprenis en plura filmi: Epílogo da Gonzalo Suárez, Violines y trompetas (1984), da Rafael Romero Marchent e Perras Callejeras (1985), da José Antonio de la Loma. 

Lu anke partoprenetis en la televizion-serio Segunda enseñanza (1986), da Pedro Masó, redaktita da Ana Diosdado.

Ye 1989 lu mariajis José Manuel Padilla ma li divorcis su ye 1990. Cayare Sonia havis filiino qua nomesas Yaiza.
Sonia mortis en 1994 pro SIDA.

## Extera ligili

* Memoriga pagino pri Sonia Martínez
* Videi pri Sonia Martínez
* *Blogo pri Sonia Martínez
Azucena Hernández

**Azucena Hernández Iglesias** (n. 22ma di marto 1960 en Sevilla til la 4ma di decembro 2019) esis Hispana aktorino. 

Pos vinkir en la beleso-konkurso "Miss Cataluña" en 1977 e laborir en la televizion-programo "Un, dos, tres,..." lu laboreskis en plura filmi dum la yari 1980a.

En 1986 el subisis grava acidento qua paralizigis el e finigis sua laboro kom aktorino.

Pose, el rilaboreskis kom aktoro en la filmo "Flores de otro mundo" da Icíar Bollaín.

## Filmaro
**Flores de otro mundo* (1999)
**La estanquera de Vallecas* (1986)
**El recomendado* (1985)
**El pan debajo del brazo* (1984)
**Play-boy en paro* (1984)
**Cuando Almanzor perdió el tambor* (1983)
**El Cid cabreador* (1983)
**¡Qué vienen los socialistas!* (1982)
**Adulterio nacional* (1982)
**Todos al suelo* (1982)
**Adiós, querida mamá* (1981)
**Brujas mágicas* (1981)
**Qué gozada de divorcio* (1981)
**El erótico enmascarado* (1980)
**El retorno del hombre lobo* (1980)

## Referi
Botaniko

**Botaniko** esas la cienco qua havas kom temo di studio la vejetanti. Ul prizentas multa faceti ke kunligas ad altri vivanta-cienci.
Paleontologio

**Paleontologio** esas la cienco ke studias la fosilala restaji de vivanti di pasinto e l'indukti en evoluciono di lua lernado.
Fenotipo

**Fenotipo** esas l'ensemblo di observebla anatomiala, morfologiala, fiziologiala, molekulala, etologiala traiti karakterizanta donita vivanto (ex: koloro di okuli, di hararo, ..)
Fiziologio

**Fiziologio** studias la rolo, la funcionado e mekanika, fizika e biokemiala organizeso di vivanti, animali o planti, de lua organi, tisui.

Fiziologio studias anke reciproka agi inter organismo e lua cirkumo. En l'ensemblo di biologiala diciplini, en defininta skemale niveli di organizuro, fiziologio esas diciplino apud histologio, morfologio ed anatomio.
Jean-François Champollion

**Jean-François Champollion** (1790 til 1832) esis historiisto (egiptologo) Franca, l'unesma persono qua dechifris Egiptiana hieroglifi pos ke ilu studiis Rosetta-stono.
José Vélez

**José Velázquez Jiménez**, di qua l'artistala nomo esas **José Vélez**, n. ye la 19ma di novembro 1951 en Telde, Gran Canaria, Kanarii, esas Hispana kantisto e kompozisto. Dum sua kariero lu obtenis 19 platina diski e 32 ora.

Finante la yari 1960a, muzik-instruisto di yunal organizuro formacis muzik-grupo kun sua lernanti, inter li, José Vélez. Ca grupo nomesis “Maravilla” ma pos kurta tempo la grupo cesis agar e José komencis sua kariero kom kantisto.

Lu partoprenis en la kansono-konkurso "Festival de la canción de la Isla de Palma", ube ilu sucesis. Evante 17 yari, lu partoprenis en la kansono-konkurso "Festival Salto a la fama de Madrid", ube itere sucesis. En 1976, lu publikigis sua unesma disko, "Vino Griego". En 1977, lu partoprenis en la kansono-konkurso de Sopot, Polonia vinkante per la kansono "Romántica". En 1978, ilu reprezentis Hispania en la kansono-konkurso Euroviziono, kun la kansono "Bailemos un vals”.

Lu ofte koncertas tra Amerika, ube lu sufris infarkto.

En 2005, lu celebris sua 30-yara kariero kom kantisto per koncerti tra Hispania, Latin-Amerika ed Usa.

Strado en Telde recevis lua nomo.
Feld-profundeso

**Feld-profundeso** esas la spacala zono ube devas trovesar la fotografajo, por ke on povez obtenar imajo quan l'okulo (od altra sistemo) aceptas kom klara.

*Esas forte konsilinda konsultar anke la sequanta artikli:*
:* *[[diafragmo (fotografo)|diafragmo]]*
:* *[[okulo-prodajo]]*
:* *[[Iriso e diafragmo]]*
:* *[[ortoskopala disto]]*
:* *[[Nebulozeso, klareso e kontrasto]]*
:* *[[Profundeso di foko]]*
*qui formacas koheranta ensemblo ed esas necesa por la kontenajo di la lasta artiklo.*

* La diafragmo esas esencala parto di ajusto qua havas la desavantajo obskurigar l'imajo kande on klozas ulo ; ol ne devus servar por dozigar la lumo.
* Kande on klozas la diafragmo, la feld-profundeso augmentas, pos ke la difrakto gradigas l'imajo. Experta fotografanto savas augmentar o diminutar la zono di klareso segun la dezirata efekto; lu lasas l'aparato ajustar la diafragmo ipse.
* Maxim bone, l'angulala separiveso dil okulo posibligas dicernar detali de 0.33 mm til 1 m, o de 3.3 mm til 10 m, edc., quo korespondas ad angulo proxim 1/3000 radiani. Por l'ordinara apliki on adoptas prefere 1/1500 radiani. Falio di kontrasto donas la trompanta impreso di manko di klareso. 
* L'iriso dil okulo e la diafragmo di fotografilo ne havas la sama funcioni, ed on devas desfidar omna trompiva komparo.

## Feld-profundeso e mediala lumozeso

Por obtenar granda feld-profundeso, oportas klozar la diafragmo dil fotografilo. Tamen, kande on klozas la diafragmo, on augmentas la difrakto, quo povas afektar la klareso e diminutar l'intenseso di la lumo qua atingas la fotografal filmo o la kamer-sensori, e konseque on mustas augmentar la expozo-tempo od uzar plu impresebla filmo, quo augmentas la grano e la fundo-bruiso an la sensori.

Por obtenar mikra feld-profundeso, exemple por bone distingar la fotografajo del fundo, oportas apertar la diafragmo. Tale on obtenas abundanta lumo e kurta expozo-tempo. Kontraste, per pasabla objektalo on forsan ne satisfacos la kondicioni di Gauss ed obtenos alterita imajo.

## Referi
Polala koordinati

**Polala koordinati** esas en matematiko, koordinati-sistemo en du dimensioni, en qua omna punti di plano esas totale determinata per angulo e disto. Ta sistemo esas note utila en la situi ube la relato inter du punti esas plu facila expresar en termi di angulo e disto, exemple en la pendulo. Cakaze, la sistemo di karteziana koordinati, plu familiara, implikus uzar trigonometriala relati per definar tala relato.

Kom koncernesas bidimensionala sistemo, omna punto esas determinita per la polala koordinati, qua esas la radiala koordinato e l'angula koordinato. La radiala koordinato (ofte notita *r* o ρ, e nomizita radiuso) expresas la disto di vidpunto a centrala punto nominita polo (equivalo a l'origino di karteziana koordinati). L'angula koordinato (anke nominita polala angulo o azimuto, ed ofte notita *t* o θ) expresas la mezuro, en la trigonometriala senco, dil angulo inter la punto e la mi-rekto di angulo 0°, nominita polala axo (equivalo a l’axo di abcisi en karteziana koordinati).
Skrubo-krampono

**Skrubo-krampono** esas utensilo di masonisto o di menuzisto. Ol posibligas klemar e mantenar diversa peci en kontakti l'una kun l'altra.

Skrubo-kramponi uzata en masonado konsistas ek du peci integre metalala. Ol uzesas en la realigo di konstrukt-formo.
Fixigilo

**Fixigilo** esas material aparato qua mekanikale kunjuntas du o plus objekti. Ordinare, li uzesas por nepermanante unionar du o plusa objekti.

Multa materii ed aloyuri povas uzesar por fabrikar fixigili, exemple stalo senmakula, karbo-stalo, edc.
Gracita Morales

**María Gracia Morales Carvajal** (1928 til 1995) esis Hispana cinem-aktorino, tre famoza pro sua nekonfundebla voco.

## Biografio
Gracita havis du gefrati, Ana María e Pepito, e lu mariajis Martín Zerolo.
 
Gracita studiis klasika danso e Hispana. Pose lu laboreskis en teatro, sua suceso en teatro duktis lu a la cinemo ube debutis en  1954 kom aktorino en la filmo "Elena" direktita da Jesús Pascual. Lu havis sua ora epoko dum la 60-ala precipue danke la sucesoza filmo "Maribel y la extraña familia" direktita da José María Forqué. Pluse, dum ta epoko, lu apartenis en plura komika filmi kun sua ofta duo, la Hispan aktoro José Luis López Vázquez. La cinemala laboro di Gracita dekadeskis en la 70-ala ma ne la teatrala.

## Filmaro
*Canción Triste De.. 1988
*No, Hija, No 1987  
*El Donante 1985    
*La De Troya En El Palmar 1984    
*Play-Boy En Paro 1984    
*El Pico 2- 1984  
*Adulterio Nacional 1982    
*Donde Hay Patrón 1978    
*Nunca En Horas De Clase 1978    
*Mi Adúltero Esposo 1975    
*Vuelve, Querida Nati 1975    
*Dormir Y Ligar, Todo Es Empezar 1974    
*Guapo Heredero Busca Esposa 1972   
*La Graduada 1971  
*Si Fulano Fuese Mengano 1971   
*A Mí Las Mujeres Ni Fu Ni Fa 1970   
*En Un Lugar De La Manga 1970   
*La Casa De Los Martínez 1970    
*Préstame Quince Días 1970    
*Cómo Casarse En Siete Días 1969    
*Déle Color Al Difunto 1969   
*El Taxi De Los Conflictos 1969    
*Juicio De Faldas 1969    
*Las Panteras Se Comen A Los Ricos 1969    
*Matrimonios Separados 1969  
*Pepa Doncel 1969     
*¡Cómo Está El Servicio! 1968    
*Long Play 1968  
*Mi Marido Y Sus Complejos 1968    
*Objetivo Bi-Ki-Ni 1968    
*Crónica De Nueve Meses 1967  
*Cuarenta Grados A La Sombra 1967    
*Las que tienen que servir 1967    
*Novios 68 1967  
*Pero ¿En Qué País Vivimos? 1967    
*Sor Citroen 1967  
*Una Señora Estupenda 1967   
*Aquí Mando Yo 1966    
*Buenos Días, Condesita 1966    
*Despedida De Casada 1966     
*Operación Secretaria 1966   
*Algunas Lecciones De Amor 1965    
*Historias de la televisión 1965   
*Hoy Como Ayer 1965  
**La ciudad no es para mí* 1965   
*La Visita Que No Tocó El Timbre 1965    
*Más bonita que ninguna 1965    
*Operación Cabaretera 1965    
*Un Vampiro Para Dos 1965    
*La Chica Del Gato 1964
*Casi Un Caballero 1964    
*Los Palomos 1964    
*Vacaciones Para Ivette 1964   
*Atraco a las tres 1963  
*Cuatro Bodas Y Pico 1963   
*Millonario Por Un Día 1963    
*Canción De Juventud 1962    
*Chica Para Todo 1962    
*El Grano De Mostaza 1962    
*El Sol En El Espejo 1962    
*Escuela De Seductoras 1962    
*Fin De Semana 1962 
*La Casta Susana 1962   
*La Chica Del Gato 1962   
*Los Guerrilleros 1962    
*Vamos A Contar Mentiras 1962    
*Vuelve San Valentín 1962
*Diferente 1961    
*Abuelita Charleston 1961    
*Esa Pícara Pelirroja 1961   
*Los Pedigüeños 1961  
*Los Que No Fuimos A La Guerra 1961   
*Siempre Es Domingo 1961    
*Tú Y Yo Somos Tres 1961    
*091, Policía Al Habla 1960    
*Maribel Y La Extraña Familia 1960  
*Mi Calle 1960 
*Navidades En Junio 1960
Silvio Berlusconi

**Silvio Berlusconi** (n. ye la 29ma di septembro 1936 en Milano, m. ye la 12ma di junio 2023) esis Italiana politikisto surnomizita «Sua Emittenza».

Berlusconi divenis yuristo ye 1961 che l'universitato di Milano. Ilu fondis ye 1993 dextra partiso *Forza Italia*. Il esas chefministro di Italia ye 1994, de 2001 til 2006 e de 2008.

En 1975, Berlusconi fondis Fininvest-kompanio, qua havas tri televiziono-kanali ed editerio *Mondadori*, la maxim granda en Italia. En 1986 il kompris pedbalono-societo AC Milan. On dicas, ke il esas maxim richa Italiano. Altralatere il akuzesas pro korupto.

Berlusconi akuzesis (inter altri) en la sequanta litiji:
* Enkarcerigo por 2 yari e 4 monati pro ne-legala pekuniizo la partiso tra *All Iberia* kompanio ye 1991 til 1995. La verdikto esis abrogita pro ke la krimino esis ya tro anciena.
* Enkarcerigo por 2 yari e 9 monati pro korupto dil imposto-inspektisti ye 1989 til 1993. En plu supra tribunalo parto del akuzi esis abrogita e parto esis konsiderita kom tro anciena.
* Akuzo pro korupto per miliardo dolari ye 1989 til 1996. L’ akuzo esis abrogita ye februaro 2003, pro ke on konsideris ol kom tro anciena.
* Verdikto a 1 yaro e 4 monati pro falsigo di la bilanco dum kompro di la cinemo-kompanio *Medusa*. La verdikto abrogesis en 2000.
* Akuzo pro falsigo di la bilanco, kande AC Milan kompris pedbalonisti Gianluigi Lentini. En novembro 2002, Berlusconi judikesis kom senkulpa.
* Akuzo pro korupto dum privatigo di SME-kompanio. On abandonis akuzo, kande la parlamento grantis a Berlusconi akuzo-protekto. La protekto esis abrogita ye 16ma di aprilo 2004.
Agutio

**Agutio** (*Dasyprocta*) habitas en centrala e nordala Sud-Amerika. Ol esas parento kun kobayo e semblas sate simila, ma kun plu longa gambi.

Agutio havas kin avana e tri pose ped-fingri; l'unesma ped-fingro esas tre mikra. La kaudo esas tre kurta o neexista. Agutio povas plugrandeskar til 60 cm en longeso e 4 kg en peso. Ol aktivas su dum jorno.

Kande nutrivas, agutio sidas sur lua pose gambi e tenas manjajo inter lua avan pedi. Ol nutrivas kun frukto ed altra parto di planti. Kelkafoye ol povas facar domajo a sukrokano e banano plantacerio.
Alko

**Alko** (familio *Cervidae*, subfamilio *Capreolinae*) esas maxim granda (800 kg) sovaja ruminero (mamifero). Ol esas granda unglala animalo, qua vivas en la nordala misfero. 

## Korni di alko
Alkoyuni naskas dum printempo, e la korni komencas kreskar por yunuli ja dum la sequanta autuno. En la komenco la korni esas nur divertikuli kovrita da pelo. Dum sequanta printempo, kande la alkoyunulo evas un yaro, la korni esas kom pivoti, e li falas dum la vintro.

Alkulo faligas sua korni omnavintre dum januaro o februaro e developas le nova pos la faligo. La korni di alko esas sive forkatra, sive shovelatra. La kreskanta korni demandas tre multa nutrivo, precipue natro, qua existas en aquo-planti. La pezo di korni povas kreskar mem 100 g po dio. La falinta korni esas bonega nutrivo por roderi.

Se l'alko ganas suficante nutrivo, la korno formacas omnayare un brancheto. Se l'alko trovas kelka nutrivo, yarala brancheto ne naskas. Do la nombro di branchi en l'alkala korni ne exakte rakontas pri l'evo di alko. La korni esas maxim granda, kande alko evas 8 til 10 yari. Pose la korni restas omnayare plu mikra, e c. 20 evanta alko portas ankore nur pivoti o nulo sur sua kapo.
Avoceto

**Avoceto** esas ucelo en quar speci cirkum di stelto qui habitas varma marshi.

Ol havas la beko sat longa e kurvita vers l'alteso.
Ucelo

**Ucelo** esas animalo ek la klaso vertebrozi, ovipara, kun du pedi, la membri avana alo-forma, kovrata per plumi, beko korno-harda, sen denti.

Uceli esas plu kam 8&nbsp;000 speci, exemple:
Mamifero

**Mamifero** esas animalo vivipara, kun mami qui sekrecas, che femini, lakto per qua nutresas jusnaskinti. Li havas hari sur sua pelo, malgre ke la mamiferi vivanta en aquo ofte ne havas hari. Mamiferi (*Mammalia*) esas subgrupo di spinal animali (videz Zoologio). Anke homo klasifikesas kom mamifero. Mamiferi esas c. 4&nbsp;000 speci.
Bradipo

**Bradipo** (*Pilosa*, *Xenarthra*) esas arborala mamifero qua habitas la centrala e suda Amerika. Olim existis 6 familii di bradipi, e nun existas du: **Megalonychidae** (nur 1 speco existas nun) e **Bradypodidae** (4 speci existanta).

Mirmekofagi (4 speci) e megaterii (80 generi en 6 familii, omni extingita nun) anke esas klasifikata en la rango *Pilosa*.
Banano

**Banano** esas oblonga, kelke kurva frukto, quan produktas la bananiero, kreskant e kultivat en la tropiko. Ol esas tre nutroza ma povra en graso.

Segun la kultivo-cienco la banano konsideresas kom legumo. Segun koquartala defino ol esas frukto, pro ke la banano povas esar manjata tam kom desero kam kom interrepastajo.
Smart

**Smart GmbH** esas fabrikanto di precipua urbana veturo de DaimlerChrysler. La sideyo esas en Böblingen Germania e fabrikerio en Hambach, Lotringia, Francia.

## Historio

Swatch

## Modeli

* fortwo (*du spaci*) de 1998 kun tri cilindri turbo dizel-motoro placita proxim di dop rot-axo. Longa 2.50 m, alta 1.55 m e larja 1.55 m. tanko 22 litri.
* Crossblade
* Forfour
* Formore
* roadster e roadster-coupé

En 2007 fortwo esas plu granda 20 cm en longeso, 4 cm en largeso e 5 cm en axo-disto permetanta tanko di 33 litri, gazolino-motoro e plu rapida ingranajo-buxo.
Duyongo

**Duyongo** esas marala herbivora mamifero vivanta sur la litori di Indiana oceano e west di Pacifiko. Duyongi apartenas a la mar-bovi, same kam la lamantino.
Antilopo

**Antilopo** esas grupo di ruminenta mamiferi en Afrika de la familio Bovidai, distingita da paro di kava korni sur lua kapi.

Ta animali esas repartisita relatanta egale en l'ensemblo di varii subfamilii di Bovidae e multi esas plu proxima parentigita kun bovi o kapri ke una altra. To esas multa diferanta antilopo-speci do **gazelo**, rangita en dimensiono de mikra til tre granda. Ulo kostuma havas lejera ed eleganta figuro, akuta, gracioza gambi, mikra fendita hufi, e korta kaudo. Antilopo havas pova lianchi e kande surprizita ulo kuras kun partikulara salto pazi qua facas li vidas quankam ulo esas saltita sur la sulo kom giganta kunikli. Kelka antilopo-speci povas atingar rapideso di 100 km/h, facas li inter maxim rapida inter landa animali.

**bubalo** esas antilopo di Afrika, kun korni ringoza e kurvigita addope.