1975

La yaro **1975** (MCMLXXV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Gregoriala kalendario. Ol esis la 975ma yaro di la duesma yarmilo, la 75ma yaro di la 20ma yarcento, e la 6ma yaro di la yari 1970a.

## Eventi
* Yaro Internaciona di la Muliero, segun Unionita Nacioni.

### [[Kosmo]]
* 8ma di junio - Soviet-Uniono lansas kosmoprobilo *[[Venera 9]]* vers Venuso.
* 14ma di junio - Soviet-Uniono lansas kosmoprobilo *[[Venera 10]]* vers Venuso.
* 17ma di julio - Usana kosmonavo Apollo e Sovietiana Soyuz konektesas en kosmo.
* 20ma di agosto - Usa lansas kosmoprobilo *[[Viking 1]]* vers Marso.

### [[Mondo]]
* 7ma di januaro - ONEP plucherigas preco di petrolo per 10%.
* 1ma di agosto - En Helsinki, Finlando, chefi di landi subskribas rezolvo-akto dum Europala Sekureso e Kunlaboro-konfero (ESKK).
* 14ma di septembro - Papo Paulus la 6ma kanonizas l'unesma Usana santo, Elizabeth Ann Seton.
* 10ma di novembro - Unionita Nacioni decidas (decido # 3379) ke Cionismo esas rasismo. Ta decido abrogesos en 1991.
* 18ma di decembro - Mexikia e Hispania riestablisas diplomacala relati, pos la morto di Francisco Franco.

### [[Europa]]
* 15ma di januaro - Per tale nomizita "pakto di Alvor", Portugal grantas nedependo ad Angola.
* 11ma di februaro - En Unionita Rejio, Margaret Thatcher elektesas chefo di Konservema partiso.
* 11ma di marto - En Portugal, António de Spínola probas komandar stato-stroko ma falias, e fugas vers Hispania.
* 11ma di junio - Grekia promulgas sua nuna konstituco.
* 9ma di oktobro - Andrei Saharov, nukleara fizikisto, kombatanto pro homala yuri e disidento, esas Nobel-premiziita pri paco, ma Sovieti-Uniono opinionas ke la premiizo esas kontre-Sovietian agado.
* 30ma di oktobro - En Hispania, princo Juan Carlos divenas rejo pos la diktatoreso da Francisco Franco.
* 22ma di novembro - En Hispania, Juan Carlos la 1ma proklamesas rejulo.
* 12ma di decembro - Carlos Arias Navarro, divenas chefminstro di Hispania.

### [[Azia]]
* 19ma di januaro - Ter-tremo kun forteso 6.8 che skalo di Richter frapas Himachal Pradesh, India, e produktas sennombra morti.
* 20ma di januaro - Nord-Vietnam decidas lansar final atako kontre Sud-Vietnam.
* 6ma di marto - Iran ed Irak kontratas lua kontroverso pri limito.
* 25ma di marto - En Riyad, rejulo Faisal di Saudi-Arabia asasinesas da lua nevulo.
* 17ma di aprilo - En Kambodja, le Reda Kmer, komandata da Pol Pot, ganas la povo. Pol Pot fondas "demokratala republiko" e komencas esar lua chefministro. Nova regnanti nomizas ca yaro kom zeresma yaro.
* 30ma di aprilo - Milito en Vietnam finas kande Saigon invadesas e Sud-Vietnam kapitulacas.
* 16ma di mayo - India anexas Sikkim.
* 25ma di junio - Chefministro Indira Gandhi deklaras stato di krizo en India e suspensas civila liberesi ed elekti.
* 28ma di novembro - Estal Timor divenas nedependanta de Portugal.
* 2ma di decembro - Laos abolisas la monarkio.
* 7ma di decembro - Indonezia invadas Estal Timor.

### [[Afrika]]
* 11ma di februaro - Kolonelo Richard Ratsimandrava, prezidanto di Madagaskar, mortigesas.
* 5ma di junio - Suez-kanalo esas apertita unesme pos sis-dia milito.
* 25ma di junio - Mozambik nedependanteskas de Portugal.
* 5ma di julio - Kabo Verda nedependanteskas de Portugal.
* 6ma di julio - Komori deklaras su nedependanta de Francia.
* 12ma di julio - San-Tome e Principe deklaras su nedependanta.
* 6ma di novembro - "Verda Marcho":  Marokani marchas til la frontiero kun Ocidentala Sahara e, pos impero da lora rejo Hassam la 2ma, li trairas la frontiero.
* 11ma di novembro - Angola nedependanteskas de Portugal e sangoza interna milito komencas gradope.
* 14ma di novembro - Hispania, Maroko e Mauritania signatas pakto pri l'administro di Ocidentala Sahara.

### [[Nord-Amerika]]
* 21ma di februaro - En Usa, ex-ministro pri yuro John N. Mitchell e lua kunlaborinti che Blanka Domo H. R. Haldeman e John D. Ehrlichman, judiciesas pro la skandalo di Watergate, e kondamnesas ad 8-yara enkarcerigo.
* 4ma di aprilo - Microsoft fondesas.
* 30ma di julio - Usana sindikatestro Jimmy Hoffa desaparas mistikale en Detroit.
* 5ma di septembro - en Usa, Kalifornia, Lynette "Squeaku" Fromme entraprezas mortigar lora prezidanto Gerald Ford.
* 22ma di septembro - Prezidanto di Usa Gerald Ford salvas su en duesma mortigo-entraprezo.

### [[Sud-Amerika]]
* 8ma di februaro - Augusto Pinochet e Hugo Banzer Suárez riestablisas diplomacala relati inter Chili e Bolivia.
* 29ma di agosto - En Peru, Francisco Morales Bermúdez komandas stato-stroko kontre generalo Juan Velasco Alvarado.
* 15ma di septembro - Santiago di Chili inauguras lua unesma lineo di urbala fervoyo.
* 16ma di oktobro - En Peru, aprobesas bazala alfabeto por Quechua-linguo.
* 25ma di oktobro - Jurnalisto Vladimir Herzog esas trovita mortinto en la sideyo di DOI-CODI (politikala polico) en Sao Paulo. Oficala versiono esas su-ocido, ma autopsio demonstras tormento. La morto di Herzog efektigas krizo che militistala rejimo e la komenco di reklamaci pri demokratio en Brazilia.
* 25ma di novembro - Surinam nedependanteskas de Nederlando.

### [[Oceania]]
* 1ma di marto - En Australia, eventas l'unesma transmiso di televiziono en koloro.
* 16ma di septembro - Papua-Nova-Guinea nedependanteskas de Australia.
* 10ma di oktobro - Papua-Nova-Guinea membreskas Unionita Nacioni.

## Naski
* 3ma di januaro - Thomas Bangalter, Franca disk-jokeo (Daft Punk)
* 5ma di januaro - Bradley Cooper, Usan aktoro
* 11ma di januaro - Matteo Renzi, chefministro di Italia
* 15ma di januaro - Sophie Wilmès, chefministro di Belgia
* 15ma di januaro - Mary Pierce, Kanadana-Franciana tenisistino

* 4ma di februaro - Natalie Imbruglia, Australiana kantistino ed aktorino
* 14ma di februaro - Nikoloz Gilauri, chefministro di Gruzia
* 19ma di februaro - Łukasz Golec, Polona muzikistulo e kantistulo
* 22ma di februaro - Drew Barrymore, Usan aktorino
* 2ma di marto - Li Sun-kyun, Sud-Korean aktoro (m. 2023)
* 15ma di marto - Eva Longoria, Usan aktorino
* 15ma di marto - Veselin Topalov, Bulgara shakoludo-championo
* 19ma di marto - Luděk Brož, Chekoslovakiana e Cheka hokeisto
* 22ma di marto - Guillermo Díaz, Usan aktoro
* 3ma di aprilo - Aries Spears, Usana komediisto								
* 14ma di aprilo - Tino Chrupalla, Germana politikisto
* 22ma di aprilo - Carlos Sastre, Hispana biciklisto

* 2ma di mayo - David Beckham, Angla futbalisto
* 3ma di mayo - Oldřich Bakus, Chekoslovakiana e Cheka hokeisto
* 7ma di mayo - Jeñis Qasımbek, Kazakstanana politikisto
* 8ma di mayo - Enrique Iglesias, Hispana kantisto
* 10ma di mayo - Hélio Castroneves, Brazilian automobilisto
* 22ma di mayo - Fabíola Molina, Braziliana natistino
* 29ma di mayo - Melanie Brown, Angla kantistino (Spice Girls)
* 1ma di junio - Michal Grošek, Chekoslovakiana e Cheka hokeisto

* 4ma di junio - Angelina Jolie, Usana aktorino
* 4ma di junio - Norjingiyn Bayarmagnai, Mongoliana luktisto
* 25ma di junio - Vladimir Kramnik, Rusa shakoludistulo
* 30ma di junio - Ralf Schumacher, Germana automobilisto pri Formulo 1
* 5ma di julio - Hernán Crespo, Arjentiniana futbalisto
* 10ma di julio - Stefán Karl Stefánsson, Islandan aktoro (m. 2018)
* 26ma di julio - Liz Truss, Britana politikisto
* 28ma di julio - Takanori Hatakeyama, Japoniana boxisto
* 7ma di agosto - Alexei Alipov, Rusa sporta pafistulo

* 12ma di agosto - Casey Affleck, Usan aktoro e filmifisto
* 15ma di agosto - Giorgi Ugulava, Gruziana politikisto
* 18ma di agosto - Petr Čajánek, Chekoslovakiana e Cheka hokeisto
* 22ma di agosto - Paisi, episkopo di Rusa Ortodoxa Eklezio
* 23ma di agosto - Gyulnara Sultanova, Rusa civil e HBTI-aktivistino
* 6ma di septembro - Gala Rizzatto, Italiana kantistino
* 20ma di septembro - Juan Pablo Montoya, Kolumbian automobilisto pri Formulo 1
* 5ma di oktobro - Kate Winslet, Britanian aktorino

* 6ma di oktobro - Peter Pellegrini, chefministro di Slovakia
* 15ma di oktobro - Denis Shmihal, chefministro di Ukraina
* 22ma di oktobro - Jesse Ferguson, Usan aktoro
* 25ma di oktobro - Zadie Smith, Britaniana skriptistino
* 3ma di novembro - Alexander De Croo, chefministro di Belgia
* 4ma di novembro - Tatyana Goldobina, Rusa sporta pafistino
* 10ma di novembro - Halina Reijn, Nederlandan aktoro, rejisisto
* 12ma di novembro - Dmitri Vasilenko, Rusa gimnastikistulo (m. 2019)
* 19ma di novembro - Sushmita Sen, Indian aktorino e manekinino
* 14ma di decembro - KaDee Strickland, Usana kantistino

* 17ma di decembro - Milla Jovovich, Usan aktorino
* 18ma di decembro - Dorjpalamin Narmandah, Mongoliana judoisto
* 21ma di decembro - Charles Michel, chefministro di Belgia
* 26ma di decembro - Marcelo Ríos, Chiliana tenisisto
* 30ma di decembro - Tiger Woods, Usana golfo-ludisto
* 31ma di decembro - François Hounsounou, Beninana docisto, Esperantisto ed Idisto

## Morti

* 17ma di januaro - Gustavo Rojas Pinilla, prezidanto di Kolumbia (n. 1900)
* 19ma di januaro - Thomas Hart Benton, Usana piktisto (n. 1889)
* 24ma di januaro - Larry Fine, Usana komediisto (n. 1902)
* 26ma di januaro - Lyubov Petrovna Orlova, Rus aktorino (n. 1902)
* 28ma di januaro - Antonín Novotný, prezidanto di Chekoslovakia (n. 1904)
* 8ma di februaro - Robert Robinson, Britaniana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1886)
* 9ma di februaro - Pierre Dac, Franca humuristo (n. 1893)
* 11ma di februaro - Richard Ratsimandrava, prezidanto di Madagaskar, mortigita (n. 1931)
* 14ma di februaro - Pelham Grenville Wodehouse, Britaniana skriptisto (n. 1881)
* 18ma di februaro - Chivu Stoica, Rumaniana politikisto (n. 1908)
* 19ma di februaro - Luigi Dallapiccola, Italiana kompozisto (n. 1904)
* 24ma di februaro - Nikolai Bulganin, chefministro di Soviet-Uniono (n. 1895)
* 13ma di marto - Ivo Andrić, Bosniana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1892)
* 25ma di marto - Rejulo Faisal di Saudi-Arabia (n. 1904)
* 5ma di aprilo - Jiang Jieshi (Chiang Kai-shek), prezidanto di Chinia (n. 1887)
* 5ma di aprilo - Victor Marijnen, chefministro di Nederlando (n. 1917)
* 8ma di aprilo - Joseph Laniel, chefministro di Francia (n. 1889)

* 12ma di aprilo - Josephine Baker, Usana dansistino e kantistino (n. 1906)
* 13ma di aprilo - N'Garta Tombalbaye, prezidanto di Chad (n. 1918)
* 17ma di aprilo - Sarvepalli Radhakrishnan, prezidanto di India (n. 1888)
* 19ma di aprilo - Percy Lavon Julian, Usana kemiisto (n. 1899)
* 21ma di aprilo - Ranieri Mazzilli, Braziliana prezidanto (n. 1910)
* 5ma di mayo - Moe Howard, Usan aktoro e komediisto (n. 1897)
* 3ma di junio - Eisaku Sato, chefministro di Japonia, Nobel-laureato pri paco (n. 1901)
* 5ma di junio - Paul Keres, Estona shakoludisto (n. 1916)
* 13ma di junio - José María Guido, prezidanto di Arjentinia (n. 1910)
* 26ma di junio - Josemaría Escrivá, fondinto di Opus Dei (n. 1902)
* 9ma di agosto - Dmitri Shostakovich, Rusa-Sovietiana kompozisto (n. 1906)
* 15ma di agosto - Mujibur Rahman, prezidanto di Bangladesh (n. 1920)
* 22ma di agosto - Lancelot Hogben, Angla zoologiisto, kreinto di Interglossa (n. 1895)
* 27ma di agosto - Haile Selassie, imperiestro di Etiopia (n. 1892)

* 29ma di agosto - Eamon de Valera, prezidanto di Republiko Irlando (n. 1892)
* 9ma di septembro - Tone Kralj, Sloveniana piktisto (n. 1900)
* 10ma di septembro - George Paget Thomson, Britaniana fizikistulo, Nobel-laureato (n. 1892)
* 16ma di septembro - Leonard Weber, Polona abel-edukisto, poligloto, Idisto (n. 1889)
* 20ma di septembro - Saint-John Perse, Franca skriptisto, Nobel-laureato (n. 1897)
* 3ma di oktobro - Guy Mollet, chefministro di Francia (n. 1905)
* 30ma di oktobro - Gustav Hertz, Germana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1887)
* 2ma di novembro - Pier Paolo Pasolini, Italiana filmifisto (n. 1922)
* 3ma di novembro - Tajuddin Ahmad, chefministro di Bangladesh (m. 1925)
* 5ma di novembro - Edward Lawrie Tatum, Usana genetikisto, Nobel-laureato (n. 1909)
* 20ma di novembro - Francisco Franco, diktatoro di Hispania (n. 1892)
* 27ma di novembro - Salarrué, Salvadorana skriptisto (n. 1899)
* 28ma di novembro - Érico Veríssimo, Braziliana skriptisto (n. 1905)
* 4ma di decembro - Hannah Arendt, Germana filozofo (n. 1906)

## Nobel-premiiziti
* Fiziko: Aage Niels Bohr, Ben Roy Mottelson, James Rainwater
* Kemio: John Cornforth, Vladimir Prelog
* Fiziologio o Medicino: David Baltimore, Renato Dulbecco, Howard M. Temin
* Literaturo: Eugenio Montale
* Paco: Andrei Saharov
* Ekonomiko: Leonid Kantorovich, Tjalling C. Koopmans

## Referi