Hannover

**Hannover** esas la maxim populoza urbo en Germana stato Saxonia. Segun statistiki de 2022, ol havis  habitanti, esanta la 13ma maxim populoza urbo de Germania, e la 5ma maxim granda urbo ube dialekto Basa Germana parolesas, dop Hamburg, Dortmund, Essen e Bremen. Lua tota surfaco esas 204,14 km².

Hannover jacas ube rivero Ihme debushas an rivero Leime. De 1814 til 1866 ol esis chef-urbo dil rejio Hannover. Ol esas loko ube multa ferovoyi e chosei intersekas. Lua aeroportuo jacas norde del urbo, ed esas la 9ma maxim granda de Germania. Lua publika universitato, *Gottfried Wilhelm Leibniz Universität Hannover*, fondesis en 1831 ed esas un ek la 9 maxim importanta teknologiala universitati di Germania.

## Historio
L'unesma habitanti di la regiono posible esis populi qui habitis la regiono dum paleolitiko, quale montras restaji de cirkume 120 mil yari aK trovita proxim l'urbo. L'urbo fondesis dum Mezepoko, an l'estala rivo dil rivero Leine. Lua originala nomo, *Honovere*, posible signifikus "alta fluviala rivo", ma fakte to esas necerta.

En 1636, Georg, duko de Braunschweig-Calenberg, translojis lua rezideyo a Hannover. Santa Romana imperio transformis la duki de Braunschweig-Calenberg en princi elekteri, e ca transformo konfirmesis da lokala legifantaro en 1708.

De 1714 til 1837 la kroni di Unionita Rejio e di Hanover jacis sub personal uniono. Tamen, dum ta epoko, Britaniana monarki rare vizitis l'urbo. L'uniono finis en 1837, kande Victoria, heredinto de William la 4ma, divenis rejino dil Unionita Rejio, kontre ke la suvereno di Hannover mustis esar viro. Do, Ernst August, fratulo de William la 4ma, heredis la krono.

Rejio Hannover restis nedependanta til 1866, kande ol enkorpigesis da Prusia. Tamen, l'industriizo dil urbo e la kresko di la habitantaro durigis. Hannover divenis chef-urbo di la provinco samnoma. De 1879 til 1902, ol kreskis de  habitanti til  habitanti. En 1842 inauguresis l'unesma sistemo di tramveturi tirita per kavali. En 1893 l'unesma elektrala tramveturo instalesis.

En 1920, l'urbo expansesis ed enkorpigis lora urbeto Linden, e nova quarteri kreesis. Depos 1937 la granda juda habitantaro dil urbo komencis persekutesar. En 1938, 484 judi deportesis a Polonia, qua ne aceptis li. Ye la 15ma di decembro 1941, mem ante tale nomizita "konfero di Wansee", l'unesma judi deportesis a Rīga. Entote 2400 personi deportesis, di qui poke transvivis. Dum la milito, 7 koncentreyi konstruktesis en Hannover, ube judi enternesis. De cirkume 4800 judi qui habitis la urbo en 1938, min kam 100 restis kande Usan armeo arivis, ye la 10ma di aprilo 1945. Pos la milito, granda nombro di transvivinta judi liberigita de la vicina koncentreyo di Bergen-Belsen lojeskis en Hannover.

Hannover bombardesis multafoye dum la milito, nam ol esis importanta koncentro-punto di ferovoyi e chosei, ed anke industriala centro. Rezidala zoni anke divenis emi, e plu kam 6000 civili mortis dum la bombardi. Plu kam 90% de lua centrala quartero destruktesis da entote 88 aeral ataki. Pos la milito, la kirko *Aegidienkirche* ne rikonstruktesis, e divenis memorialo pri la milito. Pos ke Germania dividesis en 4 okupo-zoni, Hannover restis en Britaniana okupo-zono, e divenis parto dil stato Infra-Saxonia en 1946.

L'arkitekto Rudolf Hillebrecht komandis la rikonstrukto dil urbo pos la milito. Ilu projetis la rikonstrukto segun modelo nomizita *Autogerechte Stadt*, to esas "urbo amika dil automobilo". L'urbo cirkondesis per larja avenui, ligita per cirklatra placi. Granda parto dil trafiko qua trairis Hannover transferesis a chosei por rapida transito. Un ek la karakterizivi di Hannover esis l'aparo di urbala zoni distanta de lua historiala centro. Pos la milito, multa habitanti demandis la rikonstrukto di edifici tale kam existis ante la milito. Pro to, l'anciena verano-rezideyo di la familio Welf che parko Herrenhäuser Garten anke rikonstruktesis.

En 1965, municipala konsilo decidis konstruktar sistemo di lejera urbala ferovoyo, qua inauguresis en 1975. Ante, en 1974, l'urbo Misburg e vicina regioni Ahlem, Anderten, Bemerode, Vinnhorst, Wettbergen e Wülferode enkorpigesis da Hannover. Ye la 1ma di januaro 1981 parti ek Hannover cedesis a vicina urbo Laatzen. En 2000, l'urbo unesmafoye gastigis Mondal Expozo, kun la partopreno di 155 landi, qua recevis plu kam 18 milion viziteri.

## Geografio

La reliefo di Hannover esas plana, jacanta an la valo dil rivero Leine, inter la montoza regiono di Infra-Saxonia e la planajo de la nordo di Germania. Sude del urbo la suli esas fertila, kontre ke norde li esas marshoza e sabloza.

La klimato dil urbo esas oceanala (*Cfb* segun la klimatala klasifikuro da Köppen-Geiger). La maxim kolda monato esas januaro, kun temperaturo mezavalora di 1,6°C. La maxim varma monato esas julio, kun mezavalora temperaturo di 18,4°C. La mezavalora yarala temperaturo esas 9,6°C.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 661,3mm. La maxim pluvoza monato esas agosto (68,7 mm), kontre ke la maxim sika monato esas februaro (41,1 mm).

## Turismo

En Hannover existas 117 hoteli, hoteleti ed albergi, singla ek li kun plu kam 10 liti, de qui 46 esas hoteli propre. Existas entote plu kam 16 mil liti disponebla. En 2022, cirkume 2 milion viziteri dormis adminime 1 nokto ibe.

La precipua atraktivi dil urbo esas:
* Gardeni Herrenhäuser (*Herrenhäuser Gärten*) konsistas ek 4 gardeni: la Granda Gardeno (*Großegarten*), gardeno Berggarten, gardeno Georgengarten e gardeno Welfengarten. Li konstruktesis segun baroka stilo, ed esas un ek la maxim vizitata loki, sive da turisti, sive da Hannoverani.
* L'artificala lago *Maschsee*, kovranta 78 hektari, an la centro dil urbo, qua esas multe uzata dal habitantaro por aquala sporti e por amuzo. Dum vintro, parto ek la lago konjelas, ed uzesas por praktikar vintrala sporti, exemple hokeo sur glacio.
* L'urbala foresto *Eilenriede* kovras 640 hektari (6,4 km²), esanta la maxim granda urbala foresto de Germania ed un ek la maxim granda de Europa. Olua vasteso esas dufoye olta di Central Park en New York. Ol havas 80 kilometri di treki por pediranti, 38 kilometri di treki por bicikli, ed 11 km di stradi interne ol.
* La Zoo di Hannover gastigas cirkume 2000 animali. La viziteri "navigas" en bateleti qui trairas la 6 ekosistemi montrata en la zoo.

* Historiala Muzeo di Hannover (*Historisches Museum Hannover*) fondesis en 1903, e gastigas kolektaji referanta la historio dil urbo. En l'areo di la muzeo jacas la turmo *Beginenturm*, la lasta originala turmo de la murego qua olim cirkondis la urbo. La muzeo ank enkorpigas petra muro dil arsenalo *Zeughaus am Hohen Ufer*, konstruktita dum la 17ma yarcento. La muzeo propre konstruktesis kom nova edifico, de 1964 til 1967, segun projeto dal arkitekto Dieter Oesterlen. Ol prezervas fotografuri, dokumenti, vehili, e subdividesas en quar parti. Un ek ca parti, *Leben auf dem Lande*, montras quale vivis rurani en Infra Saxonia de la 17ma til la 20ma yarcenti.
* L*'Altstadt*, anciena quartero di Hannover havas streta stradi, historiala placi, ed anciena edifici restaurita. Ibe jacas kirko *Marktkirche* ("kirko dil merkato"), la precipua Luterana kirko dil urbo, qua kompleteskis en 1342, origine kom katolika kirko.
* Memorialo *Ahlem* pri la viktimi di Holokausto: jacanta an Heisterbergallee 10, ube olim funcionis skolo pri gardenokultivado por judi dum la fino dil 19ma e komenco dil 20ma yarcento. Kande naziisti asumis la povo en Germania, la skolo komencis preparar li profesionale, por ekmigrar. Pos 1941, Gestapo uzis la loko por koncentrar judi ante deportar li a ghetti e koncentreyi. Pos la liberigo en 1945, transvivinta judi kreis *[[kibuc]]* en la loko. La lasta ekmigris ad Israel en 1948. En 1987 konstruktesis memorialo en la loko, komence en mikra loko, e pos 2014, en la nuna edifico.

## Referi