1954

La yaro **1954** (MCMLIV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Gregoriala kalendario. Ol esis la 954ma yaro di la duesma yarmilo, la 54ma yaro di la 20ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 1950a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 10ma di januaro - Aviono De Havilland Comet del Angla kompanio *BOAC* desintegrigas en aero pro fatigo en lua strukturo super Mediteraneo, proxim insulo Elba. La 35 personi ennave mortas.
* 15ma di junio - Europala futbal-organizuro UEFA fondesas en Basel, Suisia.
* 30ma di junio - Eventas total eklipso sunal en Skandinavia.
* 13ma di julio - En Suedia, unesma atomala reaktoro *R1* startas.
* 5ma di oktobro - Italia ed Yugoslavia paktas pri la divido di Libera Teritorio Trieste. En la sequanta dio anke Usa ed Unionita Rejio aceptas la pakto. La Zono A donesas ad Italia e la Zono B donesas a Yugoslavia.
* 29ma di oktobro - Eventas l'unesma televiziono-brodkasto en Suedia.
* 12ma di novembro - Che Nacional Asemblo di Francia, Pierre Mendès France afirmas ke lu apologios l'ideo pri Aljeria kom parto di Francia (« l'Algérie, c'est la France... »).

### [[Azia]]
* 1ma di marto - Armeal interveno finas en Siria, e Hashim al-Atassi itere divenas prezidanto. Sabri al-Asali divenas chefministro.
* 7ma di mayo - En Vietnam, Franca armeo sukombas a Vietminh en Dien Bien Phu. Milito en Indochinia finas e Francia retretas ek Vietnam, Laos e Kambodja.
* 21ma di julio - En Geneve, Suisia, dum konfero on determinas dividar Vietnam tale quale Korea.
* 20ma di julio til la 2ma di agosto - Indiani trupi siejas e pose okupas Portugalana teritorii Dadra e Nagar-Haveli.
* 8ma di septembro - Militala uniono SEATO en sudest-Azia fondesas.
* 26ma di septembro - Japoniana paromo *Toya Maru* sinkas pro tifono *Maria* che stretajo Tsugaru, inter insuli Hokkaido e Honshu. Cirkume 1150 til 1170 personi mortas.
* 9ma di oktobro - En Nord-Vietnam, Franca trupi foriras de Hanoi.
* 11ma di oktobro - Milito en Indochinia: Viet-Minh asumas la kontrolo di Nord-Vietnam.
* 24ma di decembro - Laos nedependanteskas de Francia.

### [[Afrika]]
* 25ma di februaro - Gamal Abdel Nasser divenas chefministro di Egiptia.
* 8ma til la 9ma di septembro - Ter-tremo kun forteso 6.8 che skalo di Richter frapas urbo Chlef (lor Orléansville) en la nordo di Aljeria, e produktas 1400 morti.
* 1ma di novembro - Komencas milito di Aljeria, kun ataki en diversa regioni di Aljeria kontre militarala e civila emi.

### [[Nord-Amerika]]
* 15ma di februaro - Jonas Salk developas l'unesma vacino kontre poliomielito.
* 21ma di januaro - *Nautilus*, unesma submara navo uzanta nukleara reaktoro lansesas a maro.
* 5ma di julio - Elvis Presley igas lua unesma disko *That's all right* che Sun Records en Memphis, Tennessee.
* 7ma di julio - Elvis Presley aparas unesmafoye en radio, e kantas *That's All Right*.
* 30ma di julio - En Usa, Republikana senatano prizentas propozo di censuro kontre anke senatano Joseph McCarthy, por ecesaji en lua kampanio kontre "komunisti".
* 2ma di decembro - Usana Senato censuras Joseph McCarthy, per 67-yes voti kontre 22-no voti.

### [[Central Amerika]]
* 27ma di junio - En Guatemala, Jacobo Árbenz revokesas de la povo, per stato-stroko suportita da CIA.
* 8ma di julio - Komencas diktatoreso di Carlos Castillo Armas en Guatemala.

### [[Sud-Amerika]]
* 4ma di mayo - En Paraguay, Federico Chaves Careaga revokesas de la povo per stato-stroko.
* 5ma di agosto - En Rio de Janeiro, jurnalisto ed ex-deputato Carlos Lacerda eskapas de pafado, ma lua amiko, mayoro Rubens Vaz, mortas. Gregório Fortunato, lor la chefo di personala sekuresi dil prezidanto Getúlio Vargas, esas akuzata pri pafar kontre la du.
* 15ma di agosto - Komencas diktatoreso di generalo Alfredo Stroessner en Paraguay.
* 24ma di agosto - Pos violentoza politikala krizo qua sequis la morto di Rubens Vaz, Getúlio Vargas suocidas per pafado kontre lua kordio. João Café Filho, la viceprezidanto, asumas la povo. La suocido di Vargas efektigas granda komociono en la populo, e granda turbo sequas lua funeral ofico.
* 8ma di decembro - En la stato Sao Paulo, Brazilia, urbo Mauá separesas de Santo André.

### [[Oceania]]
* 3ma di februaro - Elizabeth la 2ma divenas l'unesma monarko en l'ofico qua vizitas Australia.
* 1ma di marto - Usa probas hidrogena bombo che atolo Bikini.

## Naski
* 1ma di januaro - Bob Menendez, Usana politikisto

* 7ma di januaro - Abdullah al-Thani, chefministro di Libia
* 9ma di januaro - Mirza Delibašić, Bosniana basketbalisto (m. 2001)
* 11ma di januaro - Kailash Satyarthi, Indian aktivisto pri pueral yuri, Nobel-laureato pri paco
* 16ma di januaro - Morten Peter Meldal, Dana kemiisto, Nobel-laureato
* 20ma di januaro - Ken Page, Usan aktoro
* 28ma di januaro - Willy Telavi, chefministro di Tuvalu

* 29ma di januaro - Oprah Winfrey, Usana televiziono-prizentistino ed aktorino
* 10ma di februaro - Tömöriyn Battör, Mongoliana boxisto
* 12ma di februaro - Abdelaziz Djerad, chefministro di Aljeria
* 15ma di februaro - Matt Groening, Usana desegnisto, kreinto di *Simpsons*
* 18ma di februaro - John Travolta, Usan aktoro
* 23ma di februaro - Viktor Yushchenko, prezidanto di Ukraina
* 24ma di februaro - Plastic Bertrand, Belgiana kantisto
* 24ma di februaro - Leon de Winter, Nederlandana skriptisto e filmifisto

* 26ma di februaro - Recep Tayyip Erdoğan, chefministro e prezidanto di Turkia
* 26ma di februaro - Stina Ekblad, Finlandan aktorino
* 4ma di marto - François Fillon, chefministro di Francia
* 9ma di marto - Carlos Ghosn, Brazilian administristo di Renault e Nissan
* 12ma di marto - Joseph Ngute, chefa ministro di Kamerun
* 13ma di marto - Siarhiey Sidorski, chefministro di Bielorusia
* 14ma di marto - Stefano Pulga, Italiana kompozisto, aranjisto e muzikala produktisto
* 21ma di marto - Prayut Chan-o-cha, chefministro di Tailando
* 24ma di marto - Rafael Orozco Maestre, Kolumbiana kantisto e muzikisto (m. 1992)
* 1ma di aprilo - Hans H. Bass, Germana ekonomikisto
* 4ma di aprilo - Abdelilah Benkirane, chefministro di Maroko

* 7ma di aprilo - Jackie Chan, Hongkongan aktoro
* 17ma di aprilo - Hubert Minnis, chefministro di Bahama
* 23ma di aprilo - Michael Moore, Usana filmifisto
* 27ma di aprilo - Frank Bainimarama, chefministro e prezidanto di Fidji
* 29ma di aprilo - Jerry Seinfeld, Usan aktoro e komediisto
* 1ma di mayo - Zygmunt Chajzer, Polona jurnalisto e prizentisto pri radio e televiziono
* 1ma di mayo - Frédéric Chichin, Franca muzikisto (m. 2007)

* 1ma di mayo - Ray Parker Jr., Usana kantisto, kompozisto e muzikisto
* 1ma di mayo - Maatia Toafa, chefministro di Tuvalu
* 14ma di mayo - Peter John Ratcliffe, Britaniana mediko, Nobel-laureato
* 20ma di mayo - Esko Aho, chefministro di Finlando
* 22ma di mayo - Shuji Nakamura, Japoniana fizikisto, Nobel-laureato
* 31ma di mayo - Vicki Sue Robinson, Usana kantistino ed aktorino (m. 2000)
* 3ma di junio - Bouasone Bouphavanh, chefministro di Laos
* 3ma di junio - Andrei Korotkov, Rusa jurnalisto, ekonomikisto e politikisto (m. 2012)

* 8ma di junio - Soumeylou Boubèye Maïga, chefministro di Mali
* 13ma di junio - Vilis Krištopans, chefministro di Latvia
* 15ma di junio - Danïal Axmetov, chefministro di Kazakstan
* 17ma di junio - Nguyễn Xuân Phúc, chefministro di Vietnam
* 18ma di junio - Magnus Uggla, Sueda *rock*-muzikisto
* 21ma di junio - Anne Kirkbride, Britanian aktorino (m. 2015)
* 23ma di junio - Sergei Arhipov, Rusa shakoludistulo
* 26ma di junio - Carolina Brauckmann, Germana historiistino e feministino
* 26ma di junio - Catherine Samba-Panza, prezidantino di Centrafrika
* 30ma di junio - Serzh Sargsyan, prezidanto di Armenia
* 10ma di julio - Neil Francis Tennant, Britaniana kantisto (Pet Shop Boys)

* 17ma di julio - Angela Merkel, Germana politikisto
* 17ma di julio - Edward Natapei, Vanuatuana politikisto (m. 2015)
* 20ma di julio - Nguyễn Xuân Phúc, chefministro di Vietnam
* 24ma di julio - Jorge Jesus, Portugalana futbalo-entrenisto

* 28ma di julio - Hugo Chávez, Venezuelana prezidanto (m. 2013)
* 4ma di agosto - Anatoliy Kinah, chefministro di Ukraina
* 12ma di agosto - François Hollande, prezidanto di Francia
* 16ma di agosto - James Cameron, Kanadana filmifisto
* 17ma di agosto - Andrés Pastrana Arango, prezidanto di Kolumbia
* 23ma di agosto - Halimah Yacob, prezidantino di Singapur
* 30ma di agosto - Aliaxandr Lukashenka, prezidanto di Bielorusia depos 1994
* 31ma di agosto - Robert Kocharyan, prezidanto di Armenia
* 1ma di septembro - Filip Vujanović, prezidanto di Montenegro
* 2ma di septembro - Andrej Babiš, chefministro di Chekia
* 12ma di septembro - Jocelyne Béroard, Martinikana kantistino (Kassav')
* 14ma di septembro - David Wojnarowicz, Usan artisto, SIDA- e HBTI-aktivisto (m. 1992)
* 17ma di septembro - Albert Oehlen, Germana piktisto
* 18ma di septembro - Einar Már Guðmundsson, Islandana skriptisto
* 18ma di septembro - Steven Pinker, Kanadan-Usana psikologiisto
* 18ma di septembro - Philip Joseph Pierre, chefministro di Santa Lucia

* 21ma di septembro - Shinzo Abe, chefministro di Japonia (m. 2022)
* 26ma di septembro - Sérgio Valle Duarte, Brazilian artisto
* 3ma di oktobro - Stevie Ray Vaughan, Usana muzikisto (m. 1990)
* 10ma di oktobro - David Lee Roth, Usana kantisto e kompozisto (Van Halen)
* 11ma di oktobro - Thomas Struth, Germana fotografisti
* 12ma di oktobro - Agbéyomé Kodjo, chefministro di Togo (m. 2024)
* 18ma di oktobro - Édouard Stern, Franca financisto (m. 2005)

* 24ma di oktobro - Malcolm Turnbull, chefministro di Australia
* 24ma di oktobro - Tallis Obed Moses, prezidanto di Vanuatu
* 26ma di oktobro - Victor Ciorbea, chefministro di Rumania
* 26ma di oktobro - Carlos Agostinho do Rosário, chefa ministro di Mozambik
* 4ma di novembro - Vanduin Bayasgalan, Mongoliana boxisto
* 4ma di novembro - Martin Scheinin, Finlandana profesoro, inspektisto che UN pri homala yuri
* 5ma di novembro - Alejandro Sabella, Arjentiniana futbalisto (m. 2020)
* 6ma di novembro - Mango, Italiana kantisto e kompozisto (m. 2014)
* 8ma di novembro - Michael D. Brown, Usana politikisto

* 8ma di novembro - Kazuo Ishiguro, Britaniana skriptisto naskinta en Japonia, Nobel-laureato
* 14ma di novembro - Condoleezza Rice, Usana politikistino
* 15ma di novembro - Bahram Dehghani, Iranana filmo-e televiziono-muntisto
* 15ma di novembro - Aleksander Kwasniewski, prezidanto di Polonia
* 16ma di novembro - Thomas Schütte, Germana skultisto
* 19ma di novembro - Abdul Fatah Khalil Al-Sisi, prezidanto di Egiptia
* 22ma di novembro - Paolo Gentiloni, chefministro di Italia
* 24ma di novembro - Emir Kusturica, Serbiana cinematografisto
* 29ma di novembro - Joel Coen, Usana cinematografisto, cenaristo e filmo-produktisto

* 9ma di decembro - Jean-Claude Juncker, chefministro di Luxemburgia e prezidanto di Europana Komisitaro
* 11ma di decembro - Jermaine Jackson, Usana kantisto, kompozisto e muzikisto (The Jackson 5)
* 11ma di decembro - Pushpa Kamal Dahal, chefministro di Nepal
* 12ma di decembro - Kader Abdolah, Iranana-Nederlandana skriptisto
* 18ma di decembro - Ray Liotta, Usan aktoro (m. 2022)
* 24ma di decembro - José María Figueres Olsen, prezidanto di Kosta Rika
* 25ma di decembro - Annie Lennox, Britaniana kantistino (Eurythmics)
* 28ma di decembro - Denzel Washington, Usan aktoro
* ? Daouda Malam Wanké, prezidanto di Nijer (m. 2004)
* Ouhoumoudou Mahamadou, chefa ministro di Nijer

## Morti
* 17ma di januaro - Andriy Livickiy, prezidanto di Popul-Republiko Ukraina en exilo (n. 1879)
* 2ma di februaro - Hella Wuolijoki, Finlandana skriptisto (n. 1864)
* 19ma di februaro - Axel Pehrsson-Bramstorp, chefministro di Suedia (n. 1883)

* 7ma di marto - Otto Diels, Germana kemiisto, Nobel-laureato pri kemio (n. 1876)
* 2ma di aprilo - Jean Laurent, Franca militisto ed Idisto (n. 1876)
* 3ma di aprilo - Aristides de Sousa Mendes, Portugalana diplomacisto (n. 1885)
* 10ma di aprilo - Auguste Lumière, Franca inventisto (n. 1862)
* 28ma di aprilo - Léon Jouhaux, Franca sindikatano, Nobel-laureato pri paco (n. 1879)
* 14ma di mayo - Heinz Guderian, Germana militisto (n. 1888)
* 19ma di mayo - Charles Ives, Usana kompozisto (n. 1874)
* 26ma di mayo - Omer Nishani, chefo di stato di Albania (n. 1887)
* 1ma di junio - Martin Andersen Nexø, Dana skriptisto (n. 1869)
* 7ma di junio - Alan Turing, Britaniana matematikisto (n. 1912)
* 6ma di julio - Julio Acosta García, prezidanto di Kosta Rika (n. 1872)

* 13ma di julio - Frida Kahlo, Mexikiana piktisto (n. 1907)
* 14ma di julio - Jacinto Benavente, Hispana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1866)
* 19ma di agosto - Alcide De Gasperi, chefministro di Italia (n. 1881)
* 24ma di agosto - Getúlio Vargas, Braziliana prezidanto (n. 1882)
* 8ma di septembro - André Derain, Franca piktisto (n. 1880)
* 15ma di oktobro - Paul Ludwig Ewald von Kleist, Germana marshalo (n. 1881)
* 22ma di oktobro - Oswald de Andrade, Braziliana skriptisto (n. 1890)

* 3ma di novembro - Henri Matisse, Franca piktisto (n. 1869)
* 13ma di novembro - Paul Ludwig Ewald von Kleist, Germana marshalo (n. 1881)
* 17ma di novembro - Felipe Molas López, prezidanto di Paraguay (n. 1901)
* 28ma di novembro - Enrico Fermi, Italiana-Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1901)
* 30ma di novembro - Wilhelm Furtwängler, Germana orkestrestro (n. 1886)
* 8ma di decembro – Ernest Dimnet, Franca katolika sacerdoto e skriptisto (n. 1866)
* 14ma di decembro - Emil A. Rausch, Germana natisto  (n. 1883)
* 19ma di decembro - Frans Gunnar Bengtsson, Sueda skriptisto (n. 1894)
* 30ma di decembro - Yevgeni Znosko-Borovski, Rusa shakoludisto (n. 1884)

## Nobel-premiiziti
* Fiziko: Max Born, Walther Bothe
* Kemio: Linus Pauling
* Fiziologio o Medicino: John Franklin Enders, Thomas Huckle Weller, Frederick Chapman Robbins
* Literaturo: Ernest Hemingway
* Paco: Supra Komitato dil Unionita Nacioni pri Refujanti

## Referi