open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Darren Dietz

**Darren Dietz** (kaz. *Darren Dic*; n. ye la 17ma di julio 1993) esas Kanadana e Kazakstana hokeisto sur glacio (defensisto).

## Kariero
*  Medicine Hat Hounds Bantam AAA (2007-2008)
*  Medicine Hat Tigers Midget AAA (2008-2009)
*  Lethbridge Y's Men Hurricanes Midget AAA (2009-2010)
*  Saskatoon Blades (2009-2013)
*  Hamilton Bulldogs (2013-2015)
*  St. John’s IceCaps (2015-2016)
*  Hershey Bears (2016-2017)
*  Texas Stars (2016-2017)
*  Barıs Astana (2017-2019), Barıs Nur-Sultan (2019-2021)
*  CSKA Moskwa (2021-)

Dietz esis konkurencanto en Mondala Championesi (por Kazakstan): 2019, 2021 e 2022.

## Sucesi
**En l'esquado di Kazakstan:**
* Promoco ad mondala elito di hokeo sur glacio: 2019

**Klubala:**
* "Trofeo di Scotty Munro Memorial": 2011 (Saskatoon Blades)
* Ora medalio di ligo KHL – Kupo di Gagarin: 2022 (CSKA Moskva)
* Ora medalio en Championeso di Rusia: 2022 (CSKA Moskva)

**Personala:**
* Maxim bona defensisto di septembro e novembro 2018 (KHL 2018/2019)
* 1ma loko en klasifiko pri asistantuli (fazo bazala) (38 asistaji – KHL 2018/2019)
* 1ma loko en klasifiko "kanadana" (fazo bazala) (53 punti – KHL 2018/2019)
* Ora kasko por maxim bona defensisto (KHL 2018/2019)
Bastonet-celulo

**Bastonet-celuli** (o simple **bastoneti**) esas lum-perceptiva celuli en la retino qui povas detektar la lum-intenseso, ma ne povas dicernar kolori.

Bastoneti posibligas ke che poka lumo tamen povas esar perceptata. La bastoneti precipue esas por acianea lumo. Red objekti semblas nigra en l'obskureso. Pro to lekto-lampi ed instrumento-lumizo qui ne darfas perturbar la noktala vido, ofte donas febla reda lumo.
Ciana koloro

**Ciana** o **cyana***** esas un ek prima kolori sustracioniva, sur koloro-roto komplementa por reda koloro. En adicioniva kolor-mixado ol esas sekundara koloro qua obtenesas per mixar blua e verda lumo.

Un ek la nomi dil koloro devenas del aciano. Tre simila koloro ad ol esas turkezea, nomizita segun la mineralo turkezo, tamen la turkezea esas plu verdatra.

Konsiderite spektrale la koloro trovesas inter verd e blua. Interne ta spektro on trovas la frequenco di lumo cirkume la 495 nanometri.

La nomo dil koloro esas kustumal en la kolor-teorio e ye tereno imprimala. Exter ti uzesas turkezea por ca kolor-nuanco e similesanta kolor-nuanci.

La koloro esas simil ad acianea, malgre ke floro aciano fakte es plu azurea.
Turkezea koloro

**Turkezea** esas blu-verda koloro, nomizita segun la mineralo turkezo. La mineralo importacesis en la dekesepesma yarcento de la mineyi en Iran ed Afganistan, ad Europa via Turkia, e tale obtenis olua nomo turkezo, Italiana por Turka.
Kontinentala Hokeala Ligo

**Kontinentala Hokeala Ligo** (rus. *Kontinentalnaya hokkeinaya liga*; ang. *Kontinental Hockey League*) esas konkurso pri hokeo sur glacio fondita en 2008. Ol esas sucedanto di Rusiana Superliga. En KHL ludas klubi de Eurazia.

## Divido dil ligo
La ligo esas dividita segun geografiala pozeso a 4 divizioni (honore di famoza Sovietiana hokeisti e hokeo-entreneri) qui de 2009/2010 esas grupigita en du konferi:
* **Westal konfero**:
** Diviziono di Bobrov
** Diviziono di Tarasov
* **Estal konfero**:
** Diviziono di Harlamov
** Diviziono di Chernishyov

## Klubi di KHL

En unesma hokeosezono di KHL (2008/2009):

Finalo dil hokeosezono: **Ak Bars Kazan** – Lokomotiv Yaroslavl **4** - 3.

Klubala chanji pos unesma sezono:

Klubi dum hokeosezono di KHL 2022/2023:

## Kupi dal KHL
**Kupo dil Kontinento** (de 2015 **honore di [[Viktor Vasilyevich Tihonov (1930-2014)|Viktor Tihonov]]**), premio por klubo kun maxim granda punti en bazala fazo di sezono:

**Kupo di [[Yuri Alexeyevich Gagarin|Gagarin]]** (finalo di unesma sezono KHL esis ye 12ma di aprilo – dio di flugo di *Vostok 1*), premio por klubo-vinkinto pos fazo play-off, fakte por vinkinto dil ligo KHL (se vinkanto esas Rusiana klubo ol igas Championo di Rusia – en sezono 2014/2015 kom experimento championo igis klubo-vinkinto di fazo bazala: *CSKA Moskva* vice ke *SKA Sankt-Peterburg*):
Kevin Dallman

**Kevin Dallman** (kaz. *Kevïn Dallman*; n. ye la 26ma di februaro 1981) esas Kanadana e Kazakstana hokeisto sur glacio (defensisto).

## Kariero
*  Niagara Falls Canucks (1996–1998)
*  Guelph Storm (1998–2002)
*  Providence Bruins (2002–2005)
*  Boston Bruins (2005)
*  St. Louis Blues (2005−2006)
*  Los Angeles Kings (2006–2008)
**  Manchester Monarchs (2006–2008)
*  Barıs Astana (2008−2012)
*  SKA Sankt-Peterburg (2012-2014)
*  Barıs Astana (2014-2019)

Dallman esis konkurencanto (de 2012 por Kazakstan) en Mondala Championesi: 2014 (Elito), 2015 (Diviziono I), 2017 (Div. I) e 2018 (Div. I). Il finis sua kariero ye 5ma agosto 2019, pos 11 yari en KHL.

## Sukcesi
**En esquado di Kazakstan:**
* Promoco ad mondala elito di hokeo sur glacio: 2015

**Klubala:**
* Kupo di Kontinento: 2013 (SKA Sankt-Peterburg)
* Bronza medalio en Championesi di Rusia: 2013 (SKA Sankt-Peterburg)

**Personala:**
* 1ma loko en klasifiko di defensisti pri goli (25 goli – OHL 2000/2001)
* 1ma loko en klasifiko di defensisti pri asistaji (25 asistaji – OHL 2000/2001)
* 1ma loko en klasifiko "kanadana" di defensisti (77 punti – OHL 2000/2001)
* 1ma loko en klasifiko di defensisti pri goli (25 goli – CHL 2001/2002)
* 1ma loko en klasifiko "kanadana" di defensisti (86 punti – CHL 2001/2002)
* 1ma loko en klasifiko di defensisti pri goli (fazo bazala) (28 goli – KHL 2008/2009)
* 2ma loko en klasifiko di defensisti pri asistaji (fazo bazala) (30 asistaji – KHL 2008/2009)
* 1ma loko en klasifiko "kanadana" di defensisti (fazo bazala) (58 punti – KHL 2008/2009)
* Ora kasko por maxim bona defensisto (KHL 2008/2009)
* 1ma loko en klasifiko di defensisti pri goli (fazo bazala) (14 goli – KHL 2009/2010)
* 3ma loko en klasifiko di defensisti pri asistaji (fazo bazala) (27 asistaji – KHL 2009/2010)
* 2ma loko en klasifiko "kanadana" di defensisti (fazo bazala) (41 punti – KHL 2009/2010)
* Maxim bona defensisto di januaro 2011 (KHL 2010/2011)
* Maxim bona defensisto di januaro 2012 (KHL 2011/2012)
* 1ma loko en klasifiko di defensisti pri asistaji (fazo bazala) (36 asistaji – KHL 2011/2012)
* 1ma loko en klasifiko "kanadana" di defensisti (fazo bazala) (54 punti – KHL 2011/2012)
* Ora kasko por maxim bona defensisto (KHL 2011/2012)
* 1ma loko en klasifiko di defensisti pri goli (fazo bazala) (15 goli – KHL 2012/2013)
* 1ma loko en klasifiko "kanadana" di defensisti (fazo play-off) (14 punti – KHL 2012/2013)
* "Jentilulo sur glacio" por defensisto (KHL 2012/2013)
* 1ma loko en klasifiko "kanadana" di defensisti (6 punti – Mondala Championeso 2015, Diviziono I/Grupo A)
* Maxim bona defensisto di Mondala Championeso 2015 (Diviziono I/Grupo A)
* Maxim bona defensisto di decembro 2015 (KHL 2015/2016)
* 1ma loko en klasifiko di defensisti pri asistaji (fazo bazala) (32 asistaji – KHL 2015/2016)
* 1ma loko en klasifiko "kanadana" di defensisti (fazo bazala) (40 punti – KHL 2015/2016)
* 1ma loko en klasifiko di defensisti pri goli (3 goli – Mondala Championeso 2017, Diviziono I/Grupo A)
* 3ma loko en klasifiko "kanadana" di defensisti (3 punti – Mondala Championeso 2017, Diviziono I/Grupo A)
* 1ma loko en klasifiko "+/-" (+4 – Mondala Championeso 2018, Diviziono I/Grupo A)
Championeso di KNS pri hokeo sur glacio

**Championeso di KNS pri hokeo sur glacio** esis championkonkurso en sezono 1991/1992. Partoprenis klubi de Komunitato di Nedependanta Stati, e konkursi esis trifazala: du en grupi e play-off.

## Unesma fazo

## Duesma fazo
8 maxim bona klubi pos unesma fazo esis divigita a du grupi.

**Grupo A**:

**Grupo B**:

## Triesma kupala fazo

**5-8 plasi**:
**Torpedo Nijni Novgorod** — Krilya Sovetov 4:2, 0:3, 2:1, 3:1.
**Traktor** — Torpedo Ust-Kamenogorsk 3:2, 2:1, 7:1.

**5-6 plasi**:
**Traktor** – Torpedo Nijni Novgorod 4:2, 4:3, 3:4, 2:5, 5:1.

**7-8 plasi**:
**Krilya Sovetov** — Torpedo Ust-Kamenogorsk 3:2, 3:4, 3:2.

**Mifinali**:
**Dinamo** — Spartak 2:3, 1:0 (extra-tempo), 6:1, 4:1.
**CSKA** — Himik 6:0, 2:3 (amendal pafi), 4:1, 1:3, 3:1.

**Finalo**:
**Dinamo** — CSKA 4:1, 5:2, 3:1.

**3ma plaso**:
**Spartak** — Himik 5:1, 4:1.
Internaciona hokeala ligo

**Internaciona hokeala ligo** (rus. *Mejnaciolnaya hokkeinaya liga*, *MHL*) esis ligo di hokeo sur glacio qua eventis en yari 1992-1996. Ol esis fondita ye 13ma di januaro 1992 kom sucedanto di Championeso di KNS pri hokeo sur glacio (1991/1992). Ank eventis "Kupo di MHL". Klubi esis de ex-Sovietia: Rusia (19), Kazakstan (2), Latvia (1), Ukraina (1) e Bielorusia (1).

## Championi

Championi dil ligo igis championi di Rusia.
Championeso di Rusia pri hokeo sur glacio

**Championeso di Rusia pri hokeo sur glacio** eventis de sezono 1996/1997 til 2007/2008 kom **Superliga**, ed de 2008/2009 kom KHL. Plu frue esis Championeso di Sovietia pri hokeo sur glacio (1946-1991), Championeso di KNS pri hokeo sur glacio (1991/1992) e Internaciona hokeala ligo (1992-1996).

## Championi di [[Rusia]] de 1996/1997
Championeso di Sovietia pri hokeo sur glacio

**Championeso di Sovietia pri hokeo sur glacio** eventis de sezono 1946/1947 til 1990/1991. Plu frue en Sovietia popularoza esis *[https://en.wikipedia.org/wiki/Bandy Bandy]**en (sporto ank sur glacio, ma inter altri vice ke disketo – baloneto), e *kanadana Bandy* (hokeo sur glacio) esis konsiderinta kom ludo tro primitiva.

## Championi di Sovietia
Kupala sportokonkurso

**Kupala sportokonkurso** (ang. *playoffs*) esis sistemo di sportokonkursi por indiko di vinkinto. Maxim-multa-kaze ol eventis pos (maxim ofte plu longa) fazo bazala (grupala). De paro di ludanti/esquadi pos 1 ludo o kelk ludi vinkas nur unu.
Bogdan Alexandrovich Kiselevich

**Bogdan Alexandrovich Kiselevich** (n. ye la 14ma di februaro 1990) esas Rusiana hokeisto sur glacio (defensisto).

## Kariero
*  Severstal 2 Cherepovec (2005-2009)
*  CSK VVS Samara (2007/2008)
*  HK Lipeck (2008/2009)
*  Severstal Cherepovec (2009-2014)
*  Almaz Cherepovec (2009-2012)
*  CSKA Moskva (2014-2018)
*  Florida Panthers (2018-2019)
*  Winnipeg Jets (2019)
*  CSKA Moskva (2019-)

Kiselevich esis konkurencanto en Mondala Championesi (2017, 2018) ed en Olimpiala Ludi 2018.

## Sukcesi
**En esquado di Rusia:**
*  Bronza medalio dum Mondala Championeso 2017
*  Ora medalio di Olimpiala Ludi 2018

**Klubala:**
*  Kupo dil Kontinento: 2015, 2016, 2017 (CSKA Moskva)
*  Bronza medalio di Championeso di Rusia: 2015 (CSKA Moskva)
*  Arjenta medalio di Championeso di Rusia: 2016 (CSKA Moskva)
*  "Kupo di desklozo": 2015 (CSKA Moskva)
*  Finalo di KHL pri Kupo di Gagarin: 2016 (CSKA Moskva)
*  Ora medalio di Championeso di Rusia: 2020, 2022 (CSKA Moskva)
*  "Kupo di Gagarin", Finalo di KHL pri Kupo di Gagarin: 

**Personala:**
* Maxim bona defensisto di semano 7ma di decembro 2014 (KHL 2014/2015)
* 5ma plaso en klasifiko di defensisti pri asistaji (fazo play-off) (5 asistaji – KHL 2015/2016)
* 2ma plaso en klasifiko "+/-" (+9 – Championkonkurso 2017)
* 2ma plaso en klasifiko di defensisti pri ganinta goli (3 – Championkonkurso 2017)
* Ora kasko – premio por maxim bona defensisto (KHL 2017/2018)
Nikita Andreyevich Tryamkin

**Nikita Andreyevich Tryamkin** (n. ye la 30ma di agosto 1994) esas Rusiana hokeisto sur glacio (defensisto).

## Kariero
*  Avto Yekaterinburg (2011–2013)
*  Avtomobilist Yekaterinburg (2012-2016)
*  Vancouver Canucks (2016-2017)
*  Avtomobilist Yekaterinburg (2017-)

Tryamkin esis konkurencanto en Mondala Championesi: U-20 – 2014, 2018.

## Sukcesi
**En esquado di Rusia:**
*  Bronza medalio dum Mondala Championeso U-20 2014

**Personala:**
* Maxim bona defensisto di oktobro e novembro 2017 (KHL 2017/2018)
* Ora kasko – premio por maxim bona defensisto (KHL 2017/2018)
Ora bastono (homonimo)

**Ora bastono** – trofeo pri hokeo sur glacio

* Ora bastono, premio en Chekia
* Ora bastono, premio en Polonia
* Ora bastono, premio dil KHL
Ora bastono (KHL)

**Ora bastono** (ruse *Золотая клюшка* / *Zolotaya klyushka*) – omnayara premio en Rusiana konkurenco di hokeo sur glacio di KHL (antee *Superliga*). La premio esis fondita en 1993: unesme da gazeto "Hokkei" (1993-2000), pos da firmo *[https://en.wikipedia.org/wiki/Evraz Evraz]*en (2000-2002) e da firmo *[https://en.wikipedia.org/wiki/CROC CROC]*en (2002-2003). 

La trofeo recevas maxim valoroza ludisto (MVP) en bazala sezono. Nominis per votado entreneri di ligoklubi por tri ludisti (3 punti, 2 e 1).

## Premiituli
Alexandr Valeryevich Radulov

**Alexandr Valeryevich Radulov** (n. ye la 5ma di julio 1986) esas Rusiana hokeisto sur glacio (atakantulo dextra).

## Kariero
*  THK Tver (2003-2004)
*  Dinamo Moskva (2004)
*  Quebec Remparts (2004-2006)
*  Milwaukee Admirals (2006)
*  Nashville Predators (2006-2008)
*  Salavat Yulayev Ufa (2008-2012)
*  Nashville Predators (2012)
*  CSKA Moskva (2012-2016)
*  Montreal Canadiens (2016-2017)
*  Dallas Stars (2017-2022)
*  Ak Bars Kazan (2022-)

Radulov esis konkurencanto en Mondala Championesi: 2007, 2008, 2009, 2011, 2013. Ank il partoprenis en Olimpiala Ludi 2010 e 2014.

## Sukcesi
**En esquado di Rusia:**
*  Ora medalio dum Mondala Championeso U-18: 2004
*  Arjenta medalio dum Mondala Championeso U-20: 2005, 2006
*  Bronza medalio dum Mondala Championeso: 2007
*  Ora medalio dum Mondala Championesi: 2008, 2009

**Klubala:**
*  "Memorial Cup": 2006 (Quebec Remparts)
*  Ora medalio di Championeso di Rusia: 2011 (Salavat Yulayev Ufa)
*  Kupo di Gagarin – championeso di KHL: 2011 (Salavat Yulayev Ufa)
*  Kupo dil Kontinento: 2015 (CSKA Moskva)
*  Bronza medalio di Championeso di Rusia: 2015 (CSKA Moskva)

**Personala:**
* Maxim bona atakantulo di marto 2010 (KHL 2009/2010)
* 1ma plaso en klasifiko pri asistaji en fazo "play-off" (11 asistaji – KHL 2009/2010)
* 1ma plaso en klasifiko kanadana en fazo "play-off" (19 punti – KHL 2009/2010)
* Ora bastono – premio por maxim valoroza ludisto (KHL 2009/2010)
* Ora kasko – premio por maxim bona atakantulo (KHL 2009/2010)
* Maxim bona atakantulo di februaro 2011 (KHL 2010/2011)
* 1ma plaso en klasifiko pri asistaji en bazal fazo (60 asistaji – KHL 2010/2011)
* 1ma plaso en klasifiko kanadana en bazal fazo (80 punti – KHL 2010/2011)
* Ora bastono (KHL 2010/2011)
* Ora kasko (KHL 2010/2011)
* Maxim bona atakantulo di decembro 2011 (KHL 2011/2012)
* 2ma plaso en klasifiko pri goli en bazal fazo (25 goli – KHL 2011/2012)
* 1ma plaso en klasifiko pri asistaji en bazal fazo (38 asistaji – KHL 2011/2012)
* 1ma plaso en klasifiko kanadana en bazal fazo (63 punti – KHL 2011/2012)
* Ora bastono (KHL 2011/2012)
* Ora kasko (KHL 2011/2012)
* 1ma plaso en klasifiko pri asistaji en bazal fazo (46 asistaji – KHL 2012/2013)
* 2ma plaso en klasifiko kanadana en bazal fazo (68 punti – KHL 2012/2013)
* Ora kasko (KHL 2012/2013)
* Maxim bona atakantulo di marto 2015 (KHL 2014/2015)
* 1ma plaso en klasifiko pri asistaji en bazal fazo (47 asistaji – KHL 2014/2015)
* 1ma plaso en klasifiko kanadana en bazal fazo (71 punti – KHL 2014/2015)
* 1ma plaso en klasifiko "+/-" en bazal fazo (+37 – KHL 2014/2015)
** MVP dil hokeosezono
* 1ma plaso en klasifiko kanadana en "play-off" fazo (21 punti – KHL 2014/2015)
* Ora bastono (KHL 2014/2015)
* Ora kasko (KHL 2014/2015)
* 2ma plaso en klasifiko pri asistaji en bazal fazo (42 asistaji – KHL 2015/2016)
* 1ma plaso en klasifiko kanadana en bazal fazo (65 punti – KHL 2015/2016)
* 2ma plaso en klasifiko "+/-" en bazal fazo (+28 – KHL 2015/2016)
* Ora kasko (KHL 2015/2016)
Viktor Vasilyevich Tihonov (1930-2014)

**Viktor Vasilyevich Tihonov** (n. ye la 4ma di junio 1930 til 24ma di novembro 2014) esis Rusiana ex-hokeisto sur glacio (defensisto) e hokeo-entrenero.

## Kariero
**Ludistala:**
*  VVS MVO Moskva (1949-1953)
*  Dinamo Moskva (1953-1963)

**Entrenerala:**
*  Dinamo Moskva (1962-1965)
*  Dinamo Rīga (1968-1977)
*  /  CSKA Moskva (1977-1996)
*  esquado di Sovietia (1977-1992)
*  CSKA Moskva (2002-2004)
*  esquado di Rusia (1992-1994, 2004)

Tihonov en esquado di Rusia ludis 413 konkursi (338 vinkita). Ilua filio Vasili Tihonov (1958-2013) esis hokeo-entrenero, ed ilua nepotulo Viktor Tihonov esas hokeisto. Ilua nepotulino Tatyana "Tiki" Tihonov ank esis hokeisto e laboras kom hokeo-entrenero.

De 2015 (un yaro pos morto di V. Tihonov) Kupo dil Kontinento igis honore di ilu.

## Sukcesi
**Ludistala:**
*  Ora medalio di Championeso di Sovietia: 1951, 1952, 1953 (VVS MVO Moskva), 1954 (Dinamo Moskva)
*  Arjenta medalio di Championeso di Sovietia: 1949 (VVS MVO Moskva), 1959, 1960, 1962, 1963 (Dinamo Moskva)
*  Bronza medalio di Championeso di Sovietia: 1955, 1956, 1957, 1958 (Dinamo Moskva)
*  Kupo di Sovietia: 1952 (VVS MVO Moskva)

**Kom l'entrenero klubala:**
*  Ora medalio di Championeso di Sovietia: 1977, 1978, 1979, 1980, 1981, 1982, 1983, 1984, 1985, 1986, 1987, 1988, 1989
*  Kupo di Sovietia: 1979, 1988
*  Kupo di Europa: 1978, 1979, 1980, 1981, 1982, 1983, 1984, 1985, 1986, 1987, 1988, 1989, 1990
*  Kupo di Spengler: 1991

**Kom l'entrenero esquadala:**
*  Ora medalio dum Mondala Championeso: 1978, 1979, 1981, 1982, 1983, 1986, 1989, 1990
*  Arjenta medalio dum Mondala Championeso: 1987
*  Bronza medalio dum Mondala Championeso: 1985, 1991
*  Ora medalio dum Olimpiala Ludi: 1984, 1988, 1992
*  Arjenta medalio dum Olimpiala Ludi: 1980
*  Ora medalio dum Championeso di Europa: 1978, 1979, 1981, 1982, 1983, 1985, 1986, 1987, 1989, 1991
*  Kupo di Kanada: 1981
Viktor Vasilyevich Tihonov (hokeisto, 1988)

**Viktor Vasilyevich Tihonov** (n. ye la 12ma di mayo 1988) esas Rusiana hokeisto sur glacio (atakantulo centra/dextra).

Avulo dil ludisto esis famoza Sovietiana entrenero Viktor Tihonov (1930-2014). Kupo honore di sua avulo il vinkis en 2018 kun SKA Sankt-Peterburg. Entrenero esis ilua patro Vasili Tihonov (1958-2013) e esas ilua fratino Tatyana "Tiki" Tihonov (n. 1984).

## Kariero
*  CSKA 2 Moskva (2004-2005)
*  HK Dmitrov (2005-2006)
*  Severstal Cherepovec (2006-2008)
*  Phoenix Coyotes (2008-2009)
*  San Antonio Rampage (2008-2011)
*  Severstal Cherepovec (2009-2010)
*  Almaz Cherepovec (2009-2010)
*  SKA Sankt-Peterburg (2011-2015)
*  Chicago Blackhawks (2015)
*  Arizona Coyotes (2015-2016)
*  SKA Sankt-Peterburg (2016-2019)
*  Ak Bars Kazan (2019-2021)
*  Salavat Yulayev Ufa (2021-2022)

Tihonov esis konkurencanto en Mondala Championesi: U20 – 2008, 2014 e 2015. Ank il partoprenis en Olimpiala Ludi 2014.

## Sukcesi
**En esquado di Rusia:**
*  Bronza medalio dum Mondala Championeso U-20: 2008
*  Ora medalio dum Mondala Championeso 2014
*  Arjenta medalio dum Mondala Championeso 2015

**Klubala:**
*  Kupo dil Kontinento: 2013 (SKA Sankt-Peterburg)
*  Bronza medalio di Championeso di Rusia: 2013 (SKA Sankt-Peterburg)
*  Kupo di Gagarin – championeso di KHL: 2015, 2017 (SKA Sankt-Peterburg)
*  Ora medalio di Championeso di Rusia: 2015, 2017 (SKA Sankt-Peterburg)
*  Kupo di Tihonov: 2018 (SKA Sankt-Peterburg)
*  Bronza medalio di Championeso di Rusia: 2018, 2019 (SKA Sankt-Peterburg), 2021 (Ak Bars Kazan)

**Personala:**
* Maxim bona atakantulo di marto 2013 (KHL 2012/2013)
* 1ma plaso en klasifiko pri goli en play-off fazo (10 goli – KHL 2012/2013)
* 1ma plaso en klasifiko kanadana en play-off fazo (19 punti – KHL 2012/2013)
* 2ma plaso en klasifiko "+/-" en play-off fazo (+11 – KHL 2012/2013)
* Ora kasko – premio por maxim bona atakantulo (KHL 2012/2013)
* 1ma plaso en klasifiko pri goli (8 goli – Mondala Championeso 2014)
* 5ma plaso en klasifiko pri asistaji (8 asistaji – Mondala Championeso 2014)
* 1ma plaso en klasifiko kanadana (16 punti – Mondala Championeso 2014)
* 2ma plaso en klasifiko "+/-" (+10 – Mondala Championeso 2014)
* Maxim bona atakantulo di Mondala Championeso 2014
Vasili Viktorovich Tihonov

**Vasili Viktorovich Tihonov** (n. ye la 13ma di mayo 1958 til 7ma di agosto 2013) esis Rusiana e Sovietiana ex-entrenero pri hokeo sur glacio.

## Kariero
*  Dinamo Rīga (1985-1990)
*  Ässät Pori (1990-1993)
*  San Jose Sharks (1993-1995)
*  Kansas City Blades (1995-1996)
*  San Jose Sharks (1996-1999)
*  Lukko Rauma (1999-2001)
*  SCL Tigers Langnau im Emmental (2001-2002)
*  CSKA Moskva (2002-2010)
*  Avangard Omsk (2010-2011)
*  Ak Bars Kazan (2011-2012)
*  CSKA Moskva (2013)

Vasili Viktorovich Tihonov esis filio di famoza Sovietiana hokeo-entrenero Viktor Tihonov. Ilua amba filii igis hokeisti: filiulo Viktor Tihonov igis Championo dil Mondo 2014, e filiino Tatyana "Tiki" Tihonov (n. 10ma di aprilo 1984 en Rīga) – pos ludado en klubi di Suedia e Finlando – laboras kom entrenero (2014-2016 – San Jose Jr. Sharks 19U AA, 2017-2018 – Vierumäki United U20, 2018-19 – Podhale Nowy Targ, 2020-21 – San Jose Jr. Sharks 16U AAA).
Jan Henryk de Rosen

**Jan Henryk de Rosen** (n. ye la 25ma di februaro 1891 til la 22ma di agosto 1982) esis Polona piktisto di freski e mozaiki. Ilu piktis internaji di kirki, exemple freski che Armeniana Kirko, en Lviv.
Nikolai Ivanovich Noskov (homonimo)

**Nikolai Ivanovich Noskov** – Rusa (plena) familionomo 

* Nikolai Ivanovich Noskov (1922-1971) – aviacero, heroo di Sovietia
* Nikolai Ivanovich Noskov (n. 1956) – muzikero, kantisto e kompozisto
Nacionala Hokeala Ligo

**Nacionala Hokeala Ligo** esas profesionala sportala organizo kontenanta 32 klubi de Usa e kelk de Kanada.

## Divido dil ligo
La ligo esas dividita segun geografiala pozeso a 4 divizioni grupigita en du konferi:
* **Westal konfero**:
** Diviziono Centrala
** Diviziono Pacifika
* **Estal konfero**:
** Diviziono Atlantika
** Diviziono Metropolitana

## Klubi dil NHL
### List of teams

## Kupi dal NHL
* **Kupo di Stanley** (de 1893) por maxim bona klubo pos fazo playoff.
* **Trofeo di Princo di Wals** (de 1924) por maxim bona klubo en estal konfero.
* **Clarence S. Campbell Bowl** (de 1968) por maxim bona klubo en westal konfero.
* **Trofeo di Prezidanto** (de 1986) por klubo kun maxim granda punti pos bazal (grupal) fazo.
* **O’Brien Trophy** (1910-1950) – en yari 1910-1923 por maxim bona klubo pos fazo playoff, en 1927-1938 por vinkinto di Diviziono Kanadana, e en 1939-1950 por finalisto di "Kupo di Stanley".
Maxim valoroza ludisto

**Maxim valoroza ludisto** (ang. *Most valuable player*, *MVP*) esas premio/titolo por ludisti en esquadala sportokonkursi (profesionala ligi e championkonkursi). Ofte *MVP* onu koncesionas aparte por fazo bazala (grupala) e por fazo play-off. La titolon on uzas inter altri en: basketbalo, volebalo, futbalo, hokeo sur glacio e handbalo.
Trofeo di Harlamov

**Trofeo di Harlamov** esas premio di gazeto "Sovetski sport" por maxim valoroza Rusa hokeisto di sezono. La trofeo esas honore di famoza hokeisto Valeri Harlamov (1948-1981). En yari 2002-2015 ol esis nur por Rusiana hokeisto en NHL, e en 2015-2016 – por Rusiana hokeisto generale.

## Premiiziti
Trofeo di Hart

**Trofeo di Hart** esas premio por maxim valoroza hokeisto (MVP) di sezono NHL. La trofeo esas honore di fondinto de 1923 David Hart, qua esis patro dil entrenero Montreal Canadiens Cecil Hart.

## Premiiziti
Alexandr Mihailovich Ovechkin

**Alexandr Mihailovich Ovechkin** (n. ye la 17ma di septembro 1985) esas Rusiana hokeisto sur glacio (atakantulo sinistra).

## Kariero
*  Dinamo Moskva (2001-2005)
*  Washington Capitals (2005-) 
**  Dinamo Moskva (2012-2013)

Ovechkin esis konkurencanto en Mondala Championesi: 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016 e 2019. Ank il partoprenis en Olimpiala Ludi (2006, 2010, 2014) e kupi dil Mondo (2004, 2016).

## Sukcesi
**En esquado di Rusia:**
*  Ora medalio dum Mondala Championesi: 2008, 2012, 2014
*  Arjenta medalio dum Mondala Championesi: 2010, 2015
*  Bronza medalio dum Mondala Championesi: 2005, 2007, 2016, 2019

**Klubala:**
*  Championesi di Rusia: 2005, 2013 (CSKA Moskva)
*  Kupo di Gagarin – championeso di KHL: 2013 (CSKA Moskva)
*  Kupo di Stanley: 2018 (Washington Capitals)

**Personala:**
* Ora kasko – premio por maxim bona atakantulo (Superliga 2003/2004)
* Trofeo di Harlamov por maxim valoroza Rusiana hokeisto (NHL 2005/2006)
* Trofeo di Hart por maxim valoroza hokeisto (NHL 2007/2008)
* Trofeo di Harlamov por maxim valoroza Rusiana hokeisto (NHL 2007/2008)
* Trofeo di Hart por maxim valoroza hokeisto (NHL 2008/2009)
* Trofeo di Harlamov por maxim valoroza Rusiana hokeisto (NHL 2008/2009)
* Trofeo di Harlamov por maxim valoroza Rusiana hokeisto (NHL 2009/2010)
* Trofeo di Hart por maxim valoroza hokeisto (NHL 2012/2013)
* Un ek tri maxim bona Rusiana ludisto dum Mondala Championeso 2014
* Trofeo di Harlamov por maxim valoroza Rusiana hokeisto (NHL 2014/2015)
Kupo di Harlamov

**Kupo di Harlamov** esas trofeo por klubo de Rusiana Yunarala Hokeala Ligo pri (ruse *Molodyojnaya Hokkeinaya Liga*, *MHL*) honore di famoza hokeisto Valeri Harlamov (1948-1981).

## Premiiziti
* 2009/2010: Stalniye Lisi Magnitogorsk
* 2010/2011: Krasnaya Armiya Moskva
* 2011/2012: Omskiye Yastrebi
* 2012/2013: Omskiye Yastrebi
* 2013/2014: MHK Spartak Moskva
* 2014/2015: Chaika Nijni Novgorod
* 2015/2016: Loko Yaroslavl
* 2016/2017: Krasnaya Armiya Moskva
* 2017/2018: Loko Yaroslavl
* 2018/2019: Loko Yaroslavl
* 2019/2020: *onu ne premiis*
* 2020/2021: MHK Dinamo Moskva
* 2021/2022: SKA-1946 Sankt-Peterburg
Chernivci

**Chernivci** esas la chef-urbo di la provinco Chernivci en Ukraina. Segun statistiki de 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 153 km².
Taras Shevchenko

**Taras Hrihorovich Shevchenko** (n. ye la 9ma di marto 1814 en Morinci, Rusa imperio til la 10ma di marto 1861 en Sankt-Peterburg) esis Ukrainana skriptisto. Il esas hodie konsiderata en Ukraina kom la maxim importanta nacionala poeto e skriptisto dil lando.
Fluvio Ob

**Ob** esas fluvio en westala Siberia, Azia. Ol esas longa de  km, e naskas en Montaro Altai (che riveri Biya e Katun). En supra parto la fluvio jacas che frontieri di quar landi: Rusia, Chinia, Mongolia e Kazakstan, e debushas ye bayo Ob (Karaa Maro di Arktika oceano).

Maxim precipua enfluanto di Ob esas Irtish. De sua fonto che frontiero Mongolia-Chinia havas  km.

Precipua urbi an la fluvio Ob esas: Biysk, Barnaul, Novoaltaysk, Kamen-na-Obi, Berdsk, Novosibirsk, Kolpashevo, Strejevoi, Nijnevartovsk, Megion, Langepas, Surgut, Nefteyugansk, Labitnangi e Salehard
Maxim bona trio (KHL)

**Maxim bona trio** esas premio por tri maxim bona hokeisti pri goli. Ol esis fondita da gazeto "Trud" en 1971. La premio de 2008 koncernas di KHL, plu frue di Superliga (1994-2008), Championeso di KNS (1991/1992) e Championeso di Sovietia (1970-1991).
Fluvio Amur

**Amur** esas fluvio en estala Azia (Rusia e Chinia; baseno di ol: Rusia, Mongolia e Chinia). Ol esas longa de  km, e naskas kom unionito di riveri Argun e Shilka. Ol jacas en Chiniana provinco Hēilóngjiāng e Rusiana: regiono Transbaikal, provinco Amur, Judala autonoma provinco e regiono Habarovsk, e debushas ad Maro di Ohotsk di Oceano Pacifiko en urbo Nikolayevsk-na-Amure.

Maxim precipua enfluanti di Amur esas: Sōnghūa Jiāng, Ussuri, Zeya, Bureya e Amgun.

Precipua urbi an la fluvio Amur esas: Habarovsk, Blagoveshchensk, Komsomolsk-na-Amure, Nikolayevsk-na-Amure (Rusia) e Hēihé en Chinia.
Valeri Borisovich Harlamov

**Valeri Borisovich Harlamov** (n. ye la 14ma di januaro 1948 til 27ma di agosto 1981) esis Rusiana e Sovietiana ex-hokeisto pri hokeo sur glacio (atakantulo sinistra).

## Kariero
*  CSKA Moskva (1967-1981)

Harlamov ad sua tragediala morto en automobilal acidento (mortis ank ilua spozino) esis relatita nur kun CSKA Moskva. Il esis konkurencanto en Mondala Championesi: 1969, 1970, 1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1976, 1977, 1978, 1979. Ank il partoprenis en Olimpiala Ludi: 1972, 1976, 1980.

Honore di Harlamov esas trofeo, juniorala kupo e diviziono di KHL. Ilua filiulo Alexandr (n. 1975) ank esis hokeisto.

## Sukcesi
**En esquado di Sovietia:**
*  Ora medalio dum Mondala Championesi: 1969, 1970, 1971, 1973, 1974, 1975, 1978, 1979
*  Arjenta medalio dum Mondala Championesi: 1972, 1976
*  Bronza medalio dum Mondala Championeso 1977
*  Ora medalio dum Olimpiala Ludi: 1972, 1976
*  Arjenta medalio dum Olimpiala Ludi: 1980

**Klubala:**
*  Ora medalio di Championeso di Sovietia: 1968, 1970, 1971, 1972, 1973, 1975, 1977, 1978, 1979, 1980, 1981 (CSKA Moskva)
*  Arjenta medalio di Championeso di Sovietia: 1969, 1974, 1976 (CSKA Moskva)
*  "Kupo di Sovietia": 1968, 1969, 1973, 1977, 1979 (CSKA Moskva)
* Finalo di "Kupo di Sovietia": 1976 (CSKA Moskva)
*  "Kupo dil Europa": 1969, 1970, 1971, 1972, 1973, 1974, 1976, 1978, 1979, 1980, 1981 (CSKA Moskva)

**Personala:**
* Maxim bona trio – premio por maxim bona ludisto pri goli en sezono di Championesi di Sovietia: 1969/1970, 1970/1971, 1971/1972, 1974/1975, 1977/1978, 1979/1980
* Maxim bona ludisto di Championesi di Sovietia: 1971/1972, 1972/1973
* 1ma plaso en klasifiko pri goli (9 goli – Olimpiala Ludi 1972)
* 1ma plaso en klasifiko pri asistaji (6 asistaji – Olimpiala Ludi 1972)
* 1ma plaso en klasifiko kanadana (15 punti – Olimpiala Ludi 1972)
* 1ma plaso en klasifiko pri asistaji (6 asistaji – Olimpiala Ludi 1972)
Fluvio Lena

**Lena** esas Rusiana fluvio en estala Siberia, Azia. Ol esas longa de  km, e naskas en Montaro Baikal. La fluvio jacas en provinco Irkutsk e republiko Yakutia, e debushas ad Maro di Laptevi di Arktika oceano).

Maxim precipua enfluanti di Lena esas: Bolshoi Patom, Chaya, Vitim, Aldan, Kuta, Olyokma, Vilyui, Kirenga, Chuya, Molodo, Biryuk, Dungha e Dolgaya.

Precipua urbi e kolonieti urbaltipa an la fluvio Lena esas: Ust-Kut, Kirensk, Lensk, Olyokminsk, Pokrovsk, Yakutsk, Sangar e Tixi.
Chongching

**Chongching** (pinyine *Chóngqìng*) esas un ek quar urbi separita kom legitima provinco en Chinia, an fluvio Yángzǐ Jiāng. Segun statistiki dil yaro 2020, ol (kom legitima provinco) havis  habitanti. Entote ol havas 82 403 km².

## Fotografuri

China from the Eyes of the Flying Tigers 1944-1945 57.jpg|Chongchìng en 1944.
A Sunset View of Chongqing Central Business District.jpg|Komercala distrikto dil urbo.
Qutang Gorge on Changjiang.jpg|Fluvio Yángzǐ Jiāng en Chongchìng.


## Referi
Regiono autonoma Ningxia Huizu

**Regiono autonoma Ningxia Huizu** (pinyine **Níngxià Húizú**) esas un de subdividuri di Chinia. Chefurbo dil regiono esas Yínchuān.
Regiono autonoma Xizang

**Regiono autonoma Xizang** (pinyine **Xīzàng**) esas un de subdividuri di Chinia. Chefurbo dil regiono esas Lāsà. Ol jacas sur cirkume duimo di historiala Tibet.
Provinco Anhui

**Provinco Anhui** (pinyine **Ānhūi**) esas un de subdividuri di Chinia. Chefurbo dil regiono esas Héféi Shì.
Dakota Johnson

**Dakota Mayi Johnson** (n. ye la 4ma di oktobro 1989 en Austin, Texas) esas Usan aktorino. El esas la filiino dil aktori Don Johnson e Melanie Griffith ed elua avino esas l'aktorino Tippi Hedren. Dakota Johnson esas aktiva kom aktorino depos la yaro 1999 e pleis en multa cinematografuri.

Dakota Johnson divenis famoza per plear la rolo di *Anastasia 'Ana' Steele* en l'erotika romantika dramato-filmo *Fifty Shades of Grey* ye la yaro 2014. El anke pleis ca rolo en la amba durigi, *Fifty Shades Darker* (2017) e *Fifty Shades Freed* (2018).
Osh

**Osh** esas un ek du urbi separita kom legitima provinco en Kirgizistan. Samtempe lu esas chef-urbo di provinco Osh. Segun statistiki dil yaro 2021, ol havis  habitanti. Entote ol havas 182,5 km².
Provinco Şığıs Qazaqstan

**Provinco Şığıs Qazaqstan** (idale *Estal Kazakstan*) esas un de subdividuri di Kazakstan. Chefurbo dil regiono esas Öskemen. Segun statistiki 2018 majoritato dil provinco esis Kazaki (60,04 %) e Rusi (36,50 %).
Arxïmed Begejanulı Muxambetov

**Arxïmed Begejanulı Muxambetov** (n. ye la 6ma di junio 1972) esas injenioro pri elektriko (il finis teknikala universitato en Samara) e politikisto di Kazakstan. De februaro 2006 til oktobro 2008 Muxambetov esis vice-urbestro di Aqtöbe, de oktobro 2008 til 22ma di julio 2011 esis urbestro dil urbo, de 22ma di julio 2011 til 11ma di septembro 2015 – guvernisto di provinco Aqtöbe, de 2015 – guvernisto di provinco Qostanaý.
Oñdasın Seýilulı Orazalïn

**Oñdasın Seýilulı Orazalïn** (n. ye la 6ma di novembro 1963) esas Kazakstanna politikisto, de 26ma di februaro 2019 guvernisto di provinco Aqtöbe.
Nurlan Telmanulı Uranxayev

**Nurlan Telmanulı Uranxayev** (n. ye la 4ma di mayo 1965) esas Kazakstana politikisto, de 11ma di junio 2022 guvernisto di provinco Abaý.
Provinco Abaý

**Provinco Abaý** esas un de subdividuri (fondita en 2022) di Kazakstan. Chefurbo dil regiono esas Semeý.
Ermek Boranbaýulı Marjıqpayev

**Ermek Boranbaýulı Marjıqpayev** (n. ye la 29ma di agosto 1969) esas Kazakstanana politikisto, de 19ma di marto 2019 – guvernisto di provinco Aqmola.
Jacob Jordaens

**Jacob (Jacques) Jordaens** (n. ye la 19ma di mayo 1593 til la 18ma di oktobro 1678) esis Flandriana piktisto. Il ank esis desegnisto di tapisi, e konocesas per sua pikturi di ceni mitologiala ed alegoriala.
Afonso Arinos de Melo Franco

**Afonso Arinos de Melo Franco** (n. ye la 1ma di mayo 1868 til la 19ma di februaro 1916) esis Braziliana jurnalisto,skriptisto ed yuristo. Il esis un ek la fondinti dil Akademio Braziliana pri Literaturo.
Jeñis Maxmudulı Qasımbek

**Jeñis Maxmudulı Qasımbek** (n. ye la 7ma di mayo 1975) esas Kazakstanana politikisto, de 19ma di septembro 2019 – guvernisto di provinco Qarağandı.
Provinco Qarağandı

**Provinco Qarağandı** esas un de subdividuri di Kazakstan. Chefurbo dil regiono esas Qarağandı. Segun statistiki 2021 majoritato dil provinco esis Kazaki (52,91 %) e Rusi (34,67 %).
Nurlıbek Maşbekulı Nälibayev

**Nurlıbek Maşbekulı Nälibayev** (n. ye la 13ma di oktobro 1976) esas Kazakstanana politikisto, de 7ma di aprilo 2022 – guvernisto di provinco Qızılorda.
Kosmodromo

**Kosmodromo**, **kosmala portuo**, **centro di kosmala flugi** esas centro por kosmonavi, lia starteyo e teroveneyo. Ank, ma ne sempre, lo es centro di asemblo e direktado.

## Maxim konocata kosmodromi
* Kosmodromo di Kennedy (KSC), Cape Canaveral, Florida, Usa: 1969 – starto di Apollo 11 (Neil Armstrong kom unesma homo sur la Luno)
* Kosmodromo Cape Canaveral (CCSFS) di Usana Ministerio di Defenso, Cape Canaveral, Florida, Usa: 1958 – starto di unesma Usana satelito Explorer 1, 1961 – starto di Mercury-Redstone 3 (Alan Shepard igis unesma Usano en Kosmo)
* Kosmodromo Vandenberg (AFB) di Kosmala Armeo di Usa, Kalifornia
* Wallops Flight Facility, Virginia, Usa
* Kosmodromo Baikonur, Kazakstan: 1961 – startis Vostok 1 kun Yuri Gagarin (unesma homo en kosmo) e startis Vostok 2 kun German Titov (unesma homo en kosmo plu kam 24 hori), 1963 – startis Vostok 6 kun Valentina Tereshkova (unesma muliero en kosmo)
* Kosmodromo Kapustin Yar, Znamensk, Provinco Astrahan, Rusia: 1962 – startis sondilo *Kosmos-1*, 1988 – startis sondilo *BOR-5*
* Kosmodromo Pleseck, proxim Mirni, Provinco Arhangelsk, Rusia: 1977 – startis sondilo *Ciklon-3*
* Kosmodromo di Guyana, Guyana, Francia
* Kosmodromo Esrange, 40 km de Kiruna, Suedia
Kosmodromo Baikonur

**Kosmodromo Baikonur** fondesis en 1955 kom Rusa centro por lansar kosmala flugi en Kazakstan (provinco Qızılorda). Ol esas la maxim anciena e la maxim granda kosmodromo en la mondo. Ordinare ol servas kom lanso-loko por kosmonavi. Entote ol havas 0,57 km. La kosmodromo existos til 2050 en Kazakstan, segun kontrato interlandala Rusia–Kazakstan. Rusi pagas 115 milion rubli omnayare por uzar ol.

Proxim la kosmodromo konstruktesis kolonieto por laboristi di ol. La loko nomis ad 1958 *Zarya*, en yari 1958-1969 *Leninski*, en 1969-1995 – Leninsk (ja kom urbo). En 1995 onu chanjis la nomo por Baýqoñır (ruse *Baikonur* – quale la kosmodromo). 

## Maxim importanta eventi
* 1957 – lansado dil unesma artificala satelito, Sputnik 1
* 1957 – lansado di Sputnik 2 kun hundino *Laika* (fakte *Kudryavka*)
* 1959 – lansado di unesma sondilo (*Luna 2*) qua atingis la Luno
* 1961 – lansado di Vostok 1, kun Yuri Gagarin (unesma homo en kosmo)
* 1961 – lansado di Vostok 2, kun German Titov (unesma homo en kosmo plu kam 24 hori)
* 1963 – lansado di Vostok 6, kun Valentina Tereshkova (unesma muliero en kosmo)
Paulo Henrique Ganso

**Paulo Henrique Chagas de Lima**, surnomizita **Paulo Henrique Ganso**, n. ye la 12ma di oktobro 1989, esas Braziliana futbalisto. Ilu ja ludis por Braziliana futbalo-esquadi *Santos FC* e *São Paulo FC*, Hispana futbalo-esquado *Sevilla FC*, e Franca *Amiens SC* e nun ludas por Braziliana esquado *Fluminense FC*.
Jaan Tõnisson

**Jaan Tõnisson**, advokato, jurnalo-proprietanto e politikisto n. ye la 22ma di decembro 1868 til 1941, esis dufoye chefministro di Estonia dum kurta periodi. Il ank esis ministro pri exterlandal aferi di Estonia de 1931 til 1932.

Ilu arestesis da Sovietian autoritatozi en 1940, e ne existas preciza informi pri lua morto-dato e morto-loko. Posible ilu fusilagesis en 1941.
Valentina Vladimirovna Tereshkova

**Valentina Vladimirovna Tereshkova** (n. ye la 6ma di marto 1937) esis Sovietiana injenioro, politikisto ed ex-kosmonauto qua, ye la 16ma di junio 1963 flugis per Vostok 6 kom unesma muliero en kosmo. El startis de kosmodromo Baikonur, cirkumiris la tero 48-foye e tervenis ye la 19ma di junio.
German Stepanovich Titov

**German Stepanovich Titov** (n. ye la 11ma di septembro 1935 til 20ma di septembro 2000) esis Sovietian kosmonauto qua, ye la 6ma di agosto 1961 flugis per Vostok 2 kom duesma Ruso e maxim yuna (25 yari e 11 monati) homo en kosmo. Ank l'unesma homo en kosmo plu longa kam 24 hori: il startis de kosmodromo Baikonur, cirkumiris la tero 16-foye e tervenis ye la 7ma di agosto – pos 1 dio, 1 horo e 18 minuti.
Sputnik 2

**Sputnik 2** esis la duesma ek serio di Sovietian sateliti artificala qua atingis orbito cirkum Tero (duesma artificala satelito di Tero).

La satelito esis en formo quale kono kun diametro 2 m e alteso 4 m. Olua pezo esis 508,3 kg.

Ol lansesis de kosmodromo Baikonur ye 3 di novembro 1957. Ca artificala satelito esis kom unesma havis en nave viva animalo. *Laika* (fakte *Kudryavka*) esis senhema hundino de stradi di Moskva. Elua pezo esis cirkume 3 yari e nur 6 kg, quo decidis pri preferajo. La hundokosmonauto e elua vice-kandidato por flugi *Albina* havis enplantacita subpele detektori kontrolinta lia stando. La animalo, por qua la flugo esis finala (lore onu ne konocis tekniko di terveno), bezonis mortigita per dormado sendolore pos cirkum 10 dii dil flugo. Regretinde, *Kudryavka* mortis pro temperaturo (40 °C rezulte desfunciono di separado di portinta fuzeo) e preseso. Tempo dil flugo esis 103,73 minuti. Ye 14 di aprilo 1958 ol ri-eniris terala atmosfero e par-brulis.
Programo Vostok

**Programo Vostok** esis unesma Sovietiana programo di esquadala (un-personala) kosmoflugi de kosmodromo Baikonur.

Precipua skopo dil programo esis unesma kosmoflugo di homo. Por testi uzis on 5 prototipi kun manekini vice ke homi: Korabl-Sputnik 1-5 (= Sputnik 4-10).

Ye 7ma di marto 1960 esis selektita unesma 12-personala grupo di kosmonauti: Ivan Anikeyev, Valeri Bikovski, Boris Volinov, Yuri Gagarin, Viktor Gorbatko, Vladimir Komarov, Alexei Leonov, Grigori Nelubov, Andriyan Nikolayev, Pavlo Popovich, German Titov e Georgi Shonin.

Balde la grupo esis juntita per: Yevgeni Hrunov, Dmitri Zaikin, Valentin Filatyev, Pavel Belayev, Valentin Bondarenko, Valentin Varlamov, Mars Rafikov e Anatoli Kartashov.

Somere 1960 on selektis 6-personala grupo: Yuri Gagarin, German Titov, Andriyan Nikolayev, Pavlo Popovich, Grigori Nelubov e Valeri Bikovski.

**Kosmoflugi** (en omna ek li partoprenis un kosmonauto):

* Vostok 1 – Yuri Gagarin (unesma homo en kosmo)
* Vostok 2 – German Titov (unesma homo en kosmo plu longa kam 24 hori)
* Vostok 3 – Andriyan Nikolayev
* Vostok 4 – Pavlo Popovich (unesma Ukrainano en kosmo)
* Vostok 5 – Valeri Bikovski
* Vostok 6 – Valentina Tereshkova (unesma muliero en kosmo)
Programo Salyut

**Programo Salyut** esis Sovietiana programo pri konstrukto e lansado di navi de kosmodromo Baikonur, per fuzeo, por suplear kosmostacioni. Pos perdir la "batalo pri arivo a la Luno" on igis prioresala longatempala existado en kosmo, e kosmostacioni esis maxim importanta elemento di ca skopo.

Kosmostacioni de transportesis de fabrikerio *Hrunichev* en Moskva a kosmodromo Baikonur per ferovoyo. Li ne povis observesar da Usana sateliti spionala, do posible li esis negranda: maxima longeso 13,6 m til 16 metri, e diametro 2 til 4,15 metri. 

**Kosmostacioni**:

* Salyut 1 – unesma kosmostaciono en historio, sendita ad orbito ye 19ma di aprilo 1971 (unesma probo di dokado per Soyuz-10 esis ne sucesoza, esquado di Soyuz 11 pasis ibe 23 dii, e la staciono venis en ter-atmosfero ye la 11ma di oktobro 1971)
* Salyut 2 – sendita ad orbito ye 3ma di aprilo 1973 – senutila (mortis ye la 28ma di mayo 1973)
* Salyut 3 – sendita ad orbito ye 25ma di junio 1974 – esquado di Soyuz 14 (Pavlo Popovich e Yuri Artyuhin) esis ibe 15 dii, ne sucesoze dokis Soyuz 15 (Gennadi Sarafanov e Lev Dyomin), la staciono mortis ye la 24ma di januaro 1975.
* Salyut 4 – sendita ad orbito ye 26ma di decembro 1974 – pasis ibe esquadi di Soyuz 17 e Soyuz 18, ye la 17ma di novembro 1975 dokis senesquadala Soyuz-20, la staciono esis en orbito plu kam 2 yari e brulis en ter-atmosfero ye la 3ma di februaro 1977.
* Salyut 5 – sendita ad orbito ye 22ma di junio 1976 – vizitis ol esquadi di Soyuz 21 e Soyuz 24. La kosmostaciono brulis en terala atmosfero ye la 8ma di agosto 1977.
* Salyut 6 – sendita ad orbito ye 29ma di septembro 1977 – vizitis olun kelk esquadi ank de landi di Pakto di Warszawa (inter altri: Soyuz 28 kun unesma Chekiano Vladimír Remek, Soyuz 30 kun unesma Polono en kosmo, Mirosław Hermaszewski, Soyuz 31 kun unesma Germaniano en kosmo Sigmund Jähn, Soyuz 36 kun unesma Hungaro en kosmo, Farkas Bertalan, Soyuz 37 kun unesma Vietnamano en kosmo Phạm Tuân, Soyuz 39 kun unesma Mongoliano en kosmo Jügderdemidiyn Gürragchaa, Soyuz 40 kun unesma Rumano en kosmo, Dumitru Prunariu)
* Salyut 7 – sendita ad orbito ye 19ma di aprilo 1982 – havis ol kin permanenta esquadi (de: Soyuz T-5, Soyuz T-9, Soyuz T-10, Soyuz T-13, Soyuz T-14), la staciono brulis en ter-atmosfero ye la 7ma di februaro 1991.

Kosmostacioni Salyut 2, Salyut 3 e Salyut 5 esis ank parto di sekreta programo Almaz.
Salyut 1

**Salyut 1** esis Sovietiana kosmostaciono, unesma ca kosmajo en historio, lansesis de kosmodromo Baikonur e pozita en orbito ye 19ma di aprilo 1971. Ol esis parto di programo Salyut.

Unesma probo di dokado per Soyuz-10 (Vladimir Shatalov, Alexei Yeliseyev e Nikolai Rukavishnikov) esis ne sucesoza, esquado di Soyuz 11 (Georgi Dobrovolski, Vladislav Volkov e Viktor Pacayev) pasis ibe 23 dii, e la staciono venis en ter-atmosfero ye la 11ma di oktobro 1971. Regretinde, esquado di Soyuz 11 mortis dum tervenado.

Grandeso di ol esis: longeso 15,8 m, max. diametro 4,15 m, interna volumino 90 m³. Portinta fuzeo esis Proton K (trigradala).
Programo Almaz

**Programo Almaz** esis Sovietiana sekreta programo pri milital exploro di esquadala kosmoflugi de kosmodromo Baikonur. Oficale parto di civila Salyut.

Kosmostacioni dil sekreta programo esis Salyut 2, Salyut 3 e Salyut 5.

Precipua skopi dil programo esis:
* Konstrukto di 20-tuna staciono kosmala por tripersonala esquado kun fotoaparati "Agat" por facar imaji di milital objekti
* Kreo sistemo TKS – granda kosmonavi por transportar esquadi e vari inter kosmostacioni e Tero
* Konstrukturo transportita da fuzei Proton por pozar kosmostacioni e kosmonavi TKS en orbito
Salyut 2

**Salyut 2** esis Sovietiana kosmostaciono, lansesis de kosmodromo Baikonur per portinta fuzeo Proton K e pozita en orbito ye 3ma di aprilo 1973. Ol esis parto di programo Salyut e samtempe di sekreta militala programo Almaz.

Ol esis nur teknologiala experimento, laboris nur en sistemo automata, e ad ol nulu esis sendita. Neoficale esis paneo di motoro e kosmonavo igis senutila.

La staciono brulis en ter-atmosfero ye la 28ma di mayo 1973.
Salyut 3

**Salyut 3** esis Sovietiana kosmostaciono, lansesis de kosmodromo Baikonur per portinta fuzeo Proton K e pozita en orbito ye 25ma di junio 1974. Ol kom duesma esis parto di programo Salyut e samtempe di sekreta programo Almaz.

Pos dessuceso di Salyut 2, ye la 11ma di mayo 1974 esis sekvanta probo di pozado di staciono (*Kosmos 557*) en orbito – ank ne sucosoza, pos 11 dii igis senutila. Pos desfelica riveno di esquado di Soyuz 11 de kosmostaciono Salyut 1 misiono pri *Salyut 3* fine esis sucesoza.

Nura kosmonavo, qua vizitis lastaciono, esis Soyuz 14 (Pavlo Popovich e Yuri Artyuhin) esante ibe 15 dii. Ne sucesoze dokis Soyuz 15 (Gennadi Sarafanov e Lev Dyomin).

Spionala foti del kosmostaciono shokis Usanani en duimo di yari 1970.

La staciono brulis en ter-atmosfero ye la 25ma di januaro 1975.
George Caleb Bingham

**George Caleb Bingham** (n. ye la 20ma di marto 1811 til la 7ma di julio 1879) esis Usana piktisto. Ilu divenis konocata kom "l'artisto di Missouri".
Programo Voshod

**Programo Voshod** (lektez *Vos-hod*) esis unesma Sovietiana programo di esquadala kosmoflugi e samptempe unesma esquadala kosmonavi.

Precipua skopi dil programo esis unesma kosmala ped-promeno e pozar di unesma esquadala kosmonavo sur orbito. Por testi uzis on 3 prototipi: Kosmos-47 (1964 – kun 2 manekini vice ke homi), Kosmos-57 (1965 – ank senesquadala flugo, dessucesoza) e Kosmos 110 (1966 – kun 2 hundi, pos 22 dii esquado tervenis viva).

**Kosmoflugi**:

* Voshod 1 – 12ma di oktobro 1964 – unesma esquadala flugo (Vladimir Komarov, Konstantin Feoktistov e Boris Yegorov)
* Voshod 2 – 18ma di marto 1965 (Pavel Belayev e Alexei Leonov) – unesma kosmala ped-promeno di Leonov
* Voshod 3 – nihiligita 19-diala flugo (Georgi Shonin e Boris Volinov)
* Voshod 4 – nihiligita 20-diala flugo (Georgi Beregovoi e Georgi Katis)
* Voshod 5 – nihiligita 10-diala "mulierala" flugo (Valentina Ponomaryova e Irina Solovyova)
* Voshod 6 – nihiligita 6-diala flugo (Yevgeni Hrunov e Anatoli Voronov)
Programo Soyuz

**Programo Soyuz** esis Sovietiana programo di esquadala kosmoflugi e samptempe esquadala kosmonavi (kune kapsulo e portanta fuzeo).

Precipua skopo dil programo esis venado ad la Luno, ma pro teknikala problemi e Usana suceso pri ol. Tamen la programo ne esis nihiligita e komencis kunlaboro kun kosmostacioni.

Malgre la nomo *Soyuz* por super 140 misioni nur unesma 9 apartenas a programo Soyuz.

**Kosmomisioni**:

* Soyuz 1 – 24ma di aprilo 1967 – kosmala misiono finita per katastrofo (mortis Vladimir Komarov)
* Soyuz 3 – 26ma di oktobro 1968 (Georgi Beregovoi)
* Soyuz 4 – 14ma di januaro 1969 (Vladimir Shatalov)
* Soyuz 5 – 15ma di januaro 1969 (por endokar ad Soyuz 4 – Boris Volinov e nur por starto: Alexei Yeliseyev e Yevgeni Hrunov)
* Soyuz 6 – 11ma di oktobro 1969 (Georgi Shonin e Valeri Kubasov)
* Soyuz 7 – 12ma di oktobro 1969 (Anatoli Filipchenko, Vladislav Volkov e Viktor Gorbatko)
* Soyuz 8 – 13ma di oktobro 1969 (Vladimir Shatalov e Alexei Yeliseyev) – kuna skopo: tri kosmonavi (e sep kosmonauti) samtempe ye orbito
* Soyuz 9 – 1ma di junio 1970 (Andriyan Nikolayev e Vitali Sevastyanov)
* Soyuz 10 – 22ma di aprilo 1971 (Vladimir Shatalov, Alexei Yeliseyev e Nikolai Rukavishnikov)