open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fuzeno

**Fuzeno** esas arboreto di qua ligno uzesas por fabrikar spindeli lardo-spici, e.c., e di qua rameti karbonigita donas krayoni lejera por skrisado. *Euonymus europaeus*
Fyordo

**Fyordo** esas singla de la sesguri streta e profunda qui festonizas la litoro westala di Skandinavia e di Skotia.
Galo

**Galo** esas surkreskajo produktita pro l'ekfluo di sapto sur la folii e/ la stipi di vejetanti da la pikuro da ula insekti qui venas ovifar ibe. Gali esas imunologiala reakto di la planto al atako da parazito, probante izolar l'atako o l'infekto.

Insekti, fungi, bakterii, virusi ed altra planti, exemple de la genero *Viscum*, esas la precipua produkteri di gali en planti.
Galanteno

**Galanteno** esas disho ek karno de pultro, de bovyuno, e.c., koquita kun spici, quan onu servas kolda kun jeleo.
Galero

**Galero** esas (che l'Antiqui) militonavo kun un (**biremo**) o plura rangi de remili e segloza.
* militonavo ramoza, ferdekoza, kun du masti e du segli latina, uzita precipue en Mediteraneo.
Galerio

**Galerio** es :
* spaco tektoza cirkum edifico, apartmento, chambrego, o longesale, uzata kom promeneyo, paseyo.
* quaza balko - no salianta qua quaze kronizas la dopa parto di navo.
Galiono

**Galiono** esas charjonavo uzita precipue olim da la Hispani por lia komerco kun Amerika, e specale por querar l'oro di Peru.
Galono

**Galono** esas texajo (lana, silka, ora) rubandatra, per qua onu ornas l'uniformi, la kostumi, la chapeli, la kurteni, la mobli.
Galvanometro

**Galvanometro** esas instrumento qua uzesas por mezurar l'intenseso-grado di la fluo galvanala.

## Historio
La deflexo dil agulo magnetala di un busolo da elektrala fluo en metalfili esis deskriptita por unesma foyo da Hans Christian Ørsted ye 1820. Il studiis la fenomeno kom moyeno por mezurar elektrala fluo. L'unesma galvanometro esis raportita da Johann Schweigger. André-Marie Ampère anke partoprenis en lua developo.
Gamelo

**Gamelo** esas :
* granda skudelo en qua plura nevani infragrada, plura soldati, kunmanjas.
* lada vazo en qua singla soldato recevas sua porciono.
* (milito-navo) gasto-tablo komuna por l'oficieri, la dicipuli, la kirurgiisti.
* recipiento kelka-foye provizita di kovrilo e servanta preparar la koquajo, a transportar ulo.
Gametofito

**Gametofito** esas gameto di la planti, en la periodo en qua la du pronuklei maskula e femina ne ja esas aglutinita (sporofito) o kunfuzita (maxio).
Galeto

**Galeto** esas sorto di kuko, ordinara ronda e plata, ek pasto kompakta e foliaratra, aplastita per rolero, e bakita.
Galimatiaso

**Galimatiaso** es diskurso, skriburo, qua esas korekta gramatikale, ma konfuza ed obskura de la vidpunto "stilo".
Gango

**Gango** esas :
* materio stranjera solida en qua kontenesas erco o lapido.
* (anatomio) substanco amorfa qua envelopas elemento anatomiala.
Gardeno

**Gardeno** esas spaco projetita, ofte en libera areo, en qua on kultivas flori, frukti, legumi, e.c por nutro-kultivado, studio o distrakto. Ultre planti, gardeni povas inkluzar roki, aquoflui, lageti, e mem artifical elementi. La sorgo por gardeni nomizesas gardenokultivo.

La maxim anciena exempleri pri gardeni kreesis dum dinastio Shang (1600 aK til 1046 aK) apud la valo di Flava Fluvio. Ta gardeni kreesis por kultivar frukti o legumi, o por ke suvereni povis praktikar chasado. Dum la 16ma yarcento gardeni uzesis por kultivar medicinala planti. Dum la 18ma yarcento, li komencis uzesar por botanikala studii.

Gardeni ofte bezonas manteno, exemple removo di herbachi, adjunto di dungo, irigaco, dreno, edc.
Gasometro

**Gasometro** esas aparato per qua onu mezuras la volumino di gaso.
* aparato per qua onu regulas l'ekfluo di lumizo-gaso, mezurante la quanto furnisata.
Gavialo

**Gavialo** esas speco di krokodilo, di qua la muzelo esas longa, qua, en la regiono di la fluvio Gange (India), su nutras ye fishi.
Gazolino

**Gazolino** esas liquida produkturo extraktita per distilo di petrolo, kun koloro flavatra, kombustebla, ordinare uzata kom fuelo en motori di interna kombusto. Kande uzata kom fuelo por motori, gazolino ordinare esas mixo di organika kompozuri, qui obtenesas per fracionala distilado di petrolo, a quo adjuntesas kemiala plusaji por augmentar la procento di oktano, do pluboniganta l'efiko di lua brulado en alta kompreso, e liberigo plu efikiva di energio.
Garoto

**Garoto** es :
* instrumento quan uzas la kirurgiisto por kompresar arterio.

## anke
* ligno-peco quan onu pasigas en kordo por klemar ica per tordo.
* (olim, en Hispania) la fer-koliaro per qua onu tormente strangulis la karcerani.
Gelatino

**Gelatino** esas substanco azotoza quan onu extraktas de l'osti, de la kartilagi dil animali, e qua formacas, kun aquo, jeleo.
Genciano

**Genciano** esas planto de la familio "genciani", di qua la suko esas bitra, qua kreskas che monti.

Kun c. 400 speci ol egadesas kom granda genero.  Li esas notinda pro lia grandaparte granda, trumpeto-forma flori, qui esas ofte intense blua.

La genero-nomo esas tributo a Gentius, rejo qua forsan deskovris la toniziva propraji di genciani.

### '''Habiteyo'''
Ol esas kosmopolita genero, qua existas en montoza habiteyi en meztemperatura regioni di Azia, Europa ed Amerika.  Ula speci anke existas en nordwesta Afrika, estala Australia, e Nova-Zelando.  Li esas yarala, duyarala, o perena planti.  Uli esas sempreverda, altri ne.

Multa genciani esas desfacile kreskebla exter lia sovaja habiteyo, ma plura speci esas obtenebla kultivite.  Genciani esas tote robusta e povas kreskar en plena suno o mi-ombro.  Li kreskas en bone-drenita, neutra til acida suli richa ye humuso.  Li esas populara en roko-gardeni.

### '''Uzi'''
Multa drinkaji facesas per genciano-radiko.  *[[Gentiana lutea]]* uzesas por produktar "gencian-liquoro", distilita drinkajo produktata en la Alpi.  Ula speci rekoltesas por fabriko di aperitivi, liquori, e tonizivi.

Genciano-radiko esas frequa drinkajo-saporizilo por "bitters".  La senalkohola drinkajo *[[Moxie]]* kontenas genciano-radiko.  La franca liquoro *[[Suze]]* facesas per genciano.  ''Americano''-aperitivo kontenas genciano-radiko por bitra saporizo.  Ol esas ingrediento en la italiana liquoro *[[Aperol]]*.   Ol anke uzesas kom la chefa saporo en la germana pos-dinea digestigivo *[[Underberg]]*, e la chef-ingrediento en ''Angostura''-"bitters" e *[[Peychaud's Bitters]]*.

Genciano uzesas en herbala medicino por digestala problemi, febro, hipertenseso, muskulo-spasmi, parazita vermi, vundi, kancero, sinusito, e malario, ma studii per floro-remediili di Bach qui kontenas genciano montris nula efiko preter ta di placebo.

Folii e radiki di *[[Gentiana punctata]]* uzesas en tradicionala austriana medicino interne ed extere kom liquoro o teo por morbi dil gastrointestinala sistemo, pelo, movala sistemo, hepato e bilo, e por pediatriala problemi, febro, influenzo, reumatismo, e goto.

### '''Deskripto'''
Genciani havas opozite aranjita folii, kelkafoye en bazala rozatrajo.  La trumpeto-forma flori esas normale profunde blua od azurea, ma povas esar blanka, kremea, flava, o reda.  Multa speci esas polimorfa egarde floro-koloro, havanta flori diversa-kolora.  Blua-flora speci predominacas en la Norda Misfero, e reda-flora speci dominacas en la Andi, ube ucelo-polenizo probable plu often favoresas da naturala selekto.  Blanka-flora speci trovesas tra la domeno dil genero ma dominacas en Nova-Zelando.

La maxim multa flori esas pentamera, kun 5 lobi en la korolo e 5 sepali.   Poka speci havas 4 til 7 floro-parti.  La korolo havas falduri nomizita *plicae* inter la lobi.  La stilo esas kurta od absenta.  La ovario esas generale sesila e havas nektario-glandi.
Genealogio

**Genealogio** (de la Greka γενεαλογία *genealogía*, "studio di familii") esas la studio di familii, familiala historio, e l'exploro di acendanti e decendanti. Genealogiisti uzas interviuvi orala, historiala enrejistruri, genetikal inquesto ed altra enrejistruri por deskovrar la parenteso e genealogio di un o plura personi.
Generaciono

**Generaciono** esas la homi qui vivas dum la sama periodo (evaluata segun la meza duro di la homo-vivo).
Genio

**Genio** es :
* ento supernatura, benigna o maligna, qua (krede da la pagani) direktis fato di individui, familii, nacioni.
* ento supernatura qua (en feala rakonti) dotesis ye povo magiala.
* ento alegoriala qua enkorpigas (en poezio, skultarto, piktarto) ideo abstraktita.
* talento naturala.
* kapableso supera quan Naturo grantis a spiriti kreera.
Genitivo

**Genitivo** esas kazo di vorto deklinebla, qua expresas lua relato ad altra vorto qua indikas kozo qua apartenas ad ita.
Getro

**Getro** esas envelopilo drapa, ledra, klozebla per bukli o per butoni super shuo ed infra parto di gambo.
Guelfi e Gibelini

**Guelfi e Gibelini** en la (historio di Italia) dum Mezepoko, partisano dil imperiestro Germana, opoze a guelfi, partisani di papo.
Huang Xianfan

**Huang Xianfan** (pinyine **Huáng Xiànfán**, en Zhuangiane *Vangz Yenfanh*) (1899 til 1982) esis Chinia na historiisto, antropologo e etnologo. Huáng Xiànfán esis tre talentoza e laborema en multa domeni.

## Biografio
Huáng Xiànfán naskis 13 di novembro 1899 en Fusui, Chinia. Ye 1917 Huang enigai Fusui skolo.De 1922 til 1926  Huang studiis historio,geografio e Literaturo en l'Normale skolo di Nanning e divenante laureato ye 1926. De 1926 til 1935, Il studiis historio,geografio,Antropologio, filozofio, filologio,angliana e japoniana en l'Normale Universitato di Beijing e divenante laureato ye 1935. De 1935 til 1937, Il studiis historio, etnologio e japoniana en l'Universitato di Tokyo e divenante laureato ye 1937.

Ye 1937 il retrovenis de Chinia a Guǎngxī Zhuàngzú e laboris kom docisto en skolo di Nanning en regiono Guǎngxī Zhuàngzú. Huáng Xiànfán esis profesoro dil Historio che Universitato di Guǎngxī Zhuàngzú de 1938 til 1940. Il esis profesoro dil  Historio che Sun Jatsen Universitato di Guandong de 1941 til 1942. Il esis profesoro dil  Historio e Antropologio che Universitato di Guǎngxī Zhuàngzú de 1943 til 1953. Il esis profesoro dil Historio e Etnologio che Normale Universitato di Guǎngxī Zhuàngzú de 1954 til 1982. Huáng Xiànfán mortis 18 di januaro 1982 en Guilin, Chinia

Huáng Xiànfán vivis en regiono Guǎngxī Zhuàngzú de 1937 til 1982, e developis etnografiala studii. Il studiis Zhuang，Yao，Miao，Dong e Mulao indijeni en Guǎngxī Zhuàngzú. Lua maxim valoroza verki tatempa esis 1957 “Historio de Zhuangiani”, e konocata kom la patro di moderna Chiniana etnologio.en Chiniana:

## Bibliografio
**en Angliana**：

* 1932-1934：Outline of Chinese History
* 1936，1937，2009：Brief Introduction on Tang Dynasty ISBN 978-7-80762-492-9
* 1936，1956，1965，1996，2009：Save Nation Movement of Tai-Xue students in Song Dynasty ISBN 978-7-80762-492-9
* 1957：Brief History of the Guangxi Zhuang
* 1981：No Slave Society in Chinese History
* 1983：Nong Zhi Gao
* 1988：General History of the Zhuang ISBN 7-5363-0422-6/K·13
* The Introduction on Chinese Ancient Books（2004）ISBN 7-5633-4743-7
* Wei Baqun Critical Biography（2008）ISBN 978-7-5633-7656-8

## Altra branchi
* Zhuangiani
* Bagui-skolo
* Zhuangologio

## Referi

## Extera ligili
* en Chiniana:La patro di  zhuangologio：Huang Xianfan-mz.china.com.cn
Gildo

**Gildo** esas ensemblo di sama-speca mestieristi. Gildi existas preske de la komenco di homala historio, plu exakte de kande aparis l'unesma civilizuri, e individui komencis grupigar su segun profesioni, exemple pastori, peskisti, texisti, agrokultivisti, sacerdoti, mediki, edc.
Gimbardo

**Gimbardo** esas muzik-instrumento, ek micirklo stala o latuna qua finas per du branchi paralela, inter qui esas langeto stala quan onu agitas per la fingro dum ke onu tenas l'instrumento inter la maxilo et la mandibulo.
Gineceo

**Gineceo** es :
* (antique) parto de la domo qua rezervesis a la homini.
* loko ube permanis ordinare l' homini, la mulieri, ube li laboris.
Gipaeto

**Gipaeto** (*Gypaetus barbatus*) o barbo-vulturo, esas la maxim granda de la rapt-uceli di Europa de la familio di Acipitridi. La ciencala nomo di la sorto esis publikigita kom *Vultur barbatus* en 1758 da Carl Linnaeus.

La gipaeto nutras su por 80% per osti di kadavri. Per la grand bek-aperturo ol povas un-stroke glutar osti de 18 centimetri longa. Plu grand ostin ol kunportas aden l'aero por faligar e ruptigar oli sur roki. Ultre kalko osti kontenas proteino, e la medulo anke esas nutriva. Per uzo di varmes-acenso ca ucelo povas cirkl-irar en l'aero dum hori sen un alo-stroko.
Gipso

**Gipso** esas kali-sulfato, maxim-multa-kaze hidratoza. simbolo kemiala SO4 Ca 2H2 O.
* ta materio, kalcinite e pulverigite, uzata por masono : on humidigas lu por igar lu pasta, e kande risika, lu ri-esas tam harda kam ante kalcineso.
Dentelo

**Dentelo** esas texuro ajuroza, ek reto tenua de filo o de silko, di qua la bordo esas generale dentoza, uzata kom fundo por flori, ornivi facita per spindelo o per agulo.
Gitaro

**Gitaro** es tir-instrumento analoga a violino, kun sis kordi, quan onu pleas per pincar ici per la manuo dextra, e kun mancho dividita a mi-toni per mikra klavi qui indikas la loko ube esas pozenda la fingri di la manuo sinistra.
Gitago

**Gitago** esas nomo di masono-kariofilaceo di qua la semini, se mixita hazarde a la frumento, igas pano saporar bitre ed aspektar nigra.
Gladiatoro

**Gladiatoro** esas (en la Roma antiqua) viro quan onu igis kombatar, en cirko, kontre altra viri o kontre bestii feroca, por amuzar la plebeyi spektanta.

Gladiatoro esas profesionala kombatisto (maxim ofte sklavo o kondamnito) qua luktis koram la Romana publiko por morto o vivo. Dum enirar l'areno (ex-e., ta di la Koloseo) li salutis l’imperiestro per la vorti ‘Ave Caesar, morituri te salutant’ (Saluto Imperiestro, ta qua mortos salutas vu).
Gizardo

**Gizardo** esas parto ek la digestiva sistemo di kelk animali, exemple repteri (inkluzite dinosauri), uceli, gasteropodi, lombriki, kelka fishi e krustacei. Ca specaligita stomako konsistas ek forta muskulala tisui, ed uzesas por triturar nutrivi, ofte helpata da fragmenti di eskarbilo o stoni quin l'animalo glutas dum lua nutrado. Kelka moluski e fishi havas chitinoza plaki o mem denti interne la gizardo.

## Strukturo
Ula ucelo glutas nutrivo e konservas ol en la kropo, se lu bezonas. Pose, la digestiva procedo transferas la nutrivo a la glandala stomako, ube komencas lua kemiala digesto. Pose ol transferesas a la gizardo, ube ol muelesas e reduktesas a pasto. La gizarto "mastikas" la nutrivo per la stoneti antee glutita, pro l'uceli ne havar denti por facar la trituro-procedo. To permisas triturar harda nutrivi, exemple semini.
Gladiolo

**Gladiolo** esas genero di planta analoga ad irido, semblanta espado. Li originas de la regioni proxim Mediteraneo, Azia, Afrika tropikala e Sudafrika. La genero havas cirkume 250 speci.
Giroskopo

**Giroskopo** esas aparato qua demonstras la konservo-principo di angulala momento en fiziko.

La precipua di preskriptanta esas roto (od omna objekto korekta equilibroza) jiranta sur axo qua, olim lancita tendas ad rezistar pri chanji (inerteso) di lia oriento.
Glano

**Glano** esas :
* frukto di la querko, di la perikarpo, unionita a la semino, kovresas da involukro squamoza.
* (anatomio) extremajo di la peniso, di la klitorido.
* tufo de silko, lano, e.c., uzata kom ornivo en la pasmenti.
Gliomo

**Gliomo** esas tumoro qua komencas en la tisuo nervala, nomizita glio, en la cerebro o spino. Gliomi korespondas a cirkume 30% ek omna tumori cerebrala e nervala, e 80% ek la maligna tumori cerebrala.
Nodo

**Nodo** esas krucumuro tre klemita qua formacas halto en la kontinueso di filo, di kordo, e.c., o qua unionas streta du fili, du kordi, e.c.
Globulino

**Globulino** esas materio albuminoida, qua diferas de l'albumini pro esar nedissolvebla en aquo distilita, ma dissolvebla en medii alkali-saloza.
Glosario

**Glosario** esas vortolibro kontenanta la vorti di qui la senco divenis obskura pro lia obsoleteso, e qui pri expliko esas nekareebla.
* nomenklaturo de la vorti ye qui konsistas linguo.
Glicerolo

**Glicerolo** es C3H8O3 - korpo neutra, siropatra, quan onu obtenas per la duimigo di grasajo (stearino, oleino, e.c.)
Gloto

**Gloto** esas fenduro en la parto supra di laringo, qua uzesas por l'emiso di la voco, la spaco inter le vocala kordi.
Glumo

**Glumo** esas envelopilo florala di singla ek la spiketi qui konstitucas la spiko di la gramini. (en la linguo neciencala: brano)
Gluo

**Gluo** esas viskoza materio quan on uzas por facar adhero di ula korpo ad altro. Glui klasifikesas segun tipo di solvivo uzata, segun kemiala kompozuro, o segun materii quin li esas apta a ligar.

Adherivi uzata por ligar ligno, kartono o papero esas relate dika e poke fluida. Lua agema principo apogesas sur la developo di longa molekuli, qui adheras al aspereso di la texuro di suporto-materio. Ordinare uzesas aquo por dissolvar multa glui, tamen altra substanci dissolvanta povas uzesar. Kande glui esas sika, li nur povas deprenesar per mekanikal agado (gratago, skrapo).

Kelka adherivi konsistas ek paro di produkturi, nomizita "bazo" ed "agivo", qui kunpozesas nur kande lua uzo esas bezonata por obtenar gluago. To posibligas enmagazinigar la du produkturi separata, sen risko pri domajo pro sekigo di kompozanti.
Gobio

**Gobio** esas mikra fisho manjebla, de la genero "ciprini", qua vivas trupe apud la fundo di la riveri. *gobio gobio*
Gonfalono

**Gonfalono** esas banero militala, suspendita an la supra parto di lanco, di standardo.
* banero ekleziala (katolika) sub qua (dum la Mezepoko) su asemblis la vasali dil Eklezio.
Gonoreo

**Gonoreo** esas morbo produktita da bakterio *[[Neisseria gonorrhoeae]]*. Ol transmisesas ordinare per sexuala relati, sive vaginala, bokala od anusala, ma anke povas transmisesar de matro a filio dum parturo. La simptomi en viri e mulieri infektita inkluzas ardoro dum urinifado, dolori e sekrekuri di membrani genitala ed urinifala. Mulieri anke povas havar sangifado dum inter cikli menstruala. Tamen, multa individui infektita ne prizentas simptomi. Se ne traktata, gonoreo povas afektar artiki e mem valvi kordiala.

On povas preventar gonoreo uzanta kondomi, e traktar ol uzanta antibiotiki.

## Referi
Gluteo

**Gluteo** es karnoza parto di dopa pelvo che homaro e certa mamifero.

**Sedo** esas l'ordinara vorto.

Studio Jean Jacques Lequeu.jpg|Jean-Jacques Lequeu (c. 1785).
Étude de fesses.jpg|Félix Vallotton (c. 1884).
Semino

**Semino** esas parto di frukto (grano, kerno, kerneto) quan onu semas por produktar la planto quan lu kontenas jermo.

**Kerno** esas harda parto fruktala.
Gravideso

**Gravideso** es la fiziologiala procedo dum qua la vivanta genituro di femino developesas en lua korpo depos la gravidesko til povar transvivar exter la korpo di matro.
Gratino

**Gratino** esas parto di ula disho, qua adheras e risolas sur la parieto di la vazo lor koqueso.
* maniero koquar ula dishi kovrita de pankrusto raspita, e pose risoligita.
Gremio

**Gremio** es che persono sidanta : parto di lua korpo qua iras de la tayo an la genui.
* (metaf.) la sino.
Grenado (homonimo)

**Grenado** es :
* (bot.) frukto sferoida qua kontenas semini reda, enklozita en mikra celuli, produktita de arbusto de la familio "mirtacei".
* (milit-arto) projektilo grenadatra, bulo de fero, plena ye stupo e de pulvero, di qua onu acendis la mecho por lansar lu manue.
Greto

**Greto** esas asemblajo ajuroza ek stangi de fero o de ligno, uzata kom klozilo di gardeno, parko, e.c.
Grifono

*videz anke [[Grifono (homonimo)]]*

**Grifono** esas mikra hundo pudala, kom longa pili herisita sur kapo e parto avana di korpo.
Grogo

**Grogo** esas drinkajo ek aquo kolda o varma, en qua onu varsas sukro, brandio od altra alkoholajo, adjuntante citrono-lonchi.
Gropo

**Gropo** esas dopa parto di certa quadripedo, note kavalo.

**Rumpo** esas extremajo dopa di la korpo dil ucelo, qua suportas la kaudo.
Grozelo

**Grozelo** esas frukto redatra o verda ; plu grosa kam ribo (uzata, kande lu esas ankore nematura ed acido-saporanta, por facar sauco qua akompanas makrelo-disho) qua kreskas sur arbusto qua formacas genero de la familio "grosulariei".
Grucho

**Grucho** esas bastono suportila di qua l'extremajo supra esas garnisita ye traverso, sur qua l'infirmi su apogas (per la manuo o per l'axelo) por marchar.
Gruelo

**Gruelo** esas la parto di la frumento maxim glutenoza, qua envelopas jermo di grano e - pro esar plu harda kam lo cetera - trituresas neperfekte sub muelilo.
Grumo

**Grumo** esas :
* yuna lakeo de qua onu sequigas su, kavalkante, ed a qua onu donas la reini kande onu decensas de kavalomovata veturo quan onu duktas.
* garsono puera qua exekutas la komisi (en hotelo).
Gudro

**Gudro** esas :
* mixuro de sapto e de suki rezinoza, quan onu extraktas de l'olda ableto-ligno per kombustar lu en furnelo.
* ta substanco a qua onu mixas sebo, oleo, uzata por indutar la kareno di navo, la kordegi, e.c.
Gumo

**Gumo** esas viskoza substanco qua defluas de ula arbori, uzata por glutinar, apretar, briligar, o kom dolcigivo en siropi, pasti, pastili, e.c.
Gurmo

**Gurmo** esas flegmazio di mukozo nazala, che yuna kavalo.
* exantemo di vizajo e di pelo haroza (che homo).
Pomo

**Pomo** (*pirus malus*) esas frukto sfera, kun pulpo abundanta, di qua suko, kande fermentacita, donas cidro. Ol esas la frukto dil pomarboro. Ordinare ol manjesas kruda.

## Saneso
Pomi havas vitamino C ed esas salubra manjajo por maxima homi. Ma la pomo anke havas du alergeni.

Mastikar e manjar semini nur esas danjeroza en granda quanti. Nur un persono mortis pro to kande manjis taso di semini.

## Referi
Halbardo

**Halbardo** esas shaft-armo, kun mancho longa, ferlamo tranchiva e pintoza, plus du ferlami laterala (ali), de qui un esas krecentrata, l'altra pinta.
Halofito

**Halofito** esas nomo generala di vejetanti qui kreskas naturale en sulo tre mar-saloza, sive en maro, sive apud salini.
Haltero

**Haltero** esas kurta stango di qua la du extremaji finas per ferobulo, ferodisko, quan onu elevas ed abasas por exercar la muskuli di brakii.
Hamako

**Hamako** esas rektangulo di telo o di reto kam on suspendas horizontale e qua servas kom lito portebla en qua onu su kushas o su ociligas.
Harpii

**Harpii** en Greka mitologio esis alizita demoni femina, mimulieri e miuceli (mivulturi) kidnapant anmi di mortinti. Elia gepatri esis marala deo Taumas ed okeanido Elektra.

Eli esis personigini di violentoza venti, ed ank tormento-utensili di deala punisi por homi.

Metafora signifiko dil termino es personi kapt-avida o mulieri quaze rabiika.
Harpo

**Harpo** esas tir-instrumento tri-angula, kun kordi vertikala, quin onu pinchas per du manui e quin onu vibrigas.
Harpuno

**Harpuno** esas instrumento fera, uzata por akrochar, pikar.
* metal-squadro por ligar du peci ek konstrukturo.
Lordi

**Lordi** esas Finlandana hard-rock- e heavy-metal-grupo, qua vinkis dum 51ma Euroviziono-Konkurso di Kansono (2006) en Atina, Grekia per olua kansono *[[Hard Rock Hallelujah]]*.

Sur la ceneyo la membri di la grupo sempre travestias su quale monstri.

## Membri
### Nun
* Mr. Lordi (Tomi Putaansuu), Voco e perkuto (1992-)
* Kone, gitaro (2022-)
* Hiisi, bas-gitaro (2019-)
* Mana, Tamburisto (2012-)
* Hella, Tangent (2012-)

### Antea
* G-Stealer (Sami Keinänen), Baso e (1996-1999)
* Magnum (Sami Wolking), Baso e (1999-2002)
* Kalma (Niko Hurme), Baso e (2002-2005)
* Enary (Erna Siikavirta), Tangent (1996-2005)
* Stala|Kita (Sampsa Astala), tamburisto (2000-2010)
* Otus (Tonmi Lillman), tamburisto (2010-2012)
* Awa (Leena Peisa), Tangent (2005-2012)
* OX, (Samer el Nahhal), bas-gitaro (2005-2019)
* Amen (Jussi Sydänmaa), gitaro e suportal voco (1996-2022)

## Verki
* *[[Napalm Market]]* (1993)
* *[[Bend Over and Pray the Lord]]* (1997)
* *[[Get Heavy]]* (2002)
* *[[The Monsterican Dream]]* (2004)
* *[[The Monster Show]]* (2005)
* *[[The Arockalypse]]* (2006)
* *[[Deadache]]* (2008)
* *[[Zombilation – The Greatest Cuts]]* (2009)
* *[[Babez for Breakfast]]* (2010)
* *[[Scarchives Vol. 1]]* (2012)
* *[[To Beast or Not To Beast]]* (2013)
* *[[Scare Force One]]* (2014)
* *[[Monstereophonic – Theaterror vs. Demonarchy]]* (2016)
* *[[Sexorcism]]* (2018)
* *[[Killection]]* (2020)
* *[[Lordiversity]]* (2021)
* *[[Screem Writers Guild]]* (2023)
* *[[Limited Deadition]]* (2025)
Haraso

**Haraso** esas trupo ek kavaluli e kavalini di raso la maxim bona, asemblita skope di genito.
* establisuro specala por l'eduko e produkto di kavali.
Hefo

**Hefo** esas parto de pasto quan onu lasis fermentacar, e quan onu mixas a la pasto fresha de qua onu facas pano, kuki, por ke ica (pos fermentacir kelke) inflez e divenez plu lejera; mikra fungo.
Heleboro

**Heleboro** esas planto herbacea de la familio "ranunkulacei", di qua stipi esas rametoza, la flori verdatra, radiko uzata medicinale por morbi nervala.
Helianto

**Helianto** o **sunfloro** (de greka: ήλιος, *Hēlios*, "suno" ed ανθός, *anthos*, "floro") esas genero de planti qua konsistas ek cirkume 70 speci en la familio asteraci.

La genero esas un ek multa en la asteraci qui konocesas kom *sunflori*.  Ecepte tri speci en Sud-Amerika, omna helianto-speci esas indijena di Nord-Amerika.  La ordinara nomo, "sunfloro", normale referas la populara yarala speco *[[Helianthus annuus]]*, di qua la ronda floro-kapi kun la liguli similaspektas kam la suno.  Ica ed altra speci, notinde topinamburo (H. tuberosus), kultivatesas en meztemperatura regioni kom nutrivo por bovi e pultro, ed ornamentala planti.  La maxim granda sunfloro-agro situesas en Toskania, Italia.

La domestikigita sunfloro, *H. annuus*, esas la maxim familiara speco.  Perena sunfloro-speci ne esas tam populara por gardeni pro lia tendenco difuzesar rapide e divenar invadema.  Spirala sunflori, *[[Helianthus verticillatus]]*, listizesis kom endanjerigita speco en 2014 kande la *[[U.S. Fish and Wildlife Service]]* regulifis por protektar ol.  La precipua minaci esas industriala forestokultivo e pin-plantacerii en Alabama, Georgia e Tennessee.  Oli kreskas til 1,8 m e generale trovesas en boski, adjacanta rivereti e humida, pratatra arei.

### '''Deskripto'''
Sunflori esas normale alta, yarala o perena planti qui kreskas til alteso de 300 centimetri o mem plu alta.  Li havas un o plu multa larja, terminala *capitula* (floro-kapi), kun brilanta-flava radio-floruni extere e flava o maronea (o bruna/reda) disko-floruni interne.  Plura ornamentala varianti di *Helianthus annuus* havas reda radio-floruni; li omna devenas de unika originala mutacuro.  Dum kresko, sunflori inklinas dum la jorno por regardar vers la suno, ma cesas kande li florifeskas.  Ica sequado dil suno che yuna sunflori nomizesas heliotropismo.  Kande matura, sunflori generale regardas ad-este.  L'aspera e haroza stipito ramifas en la supra parto che sovaja planti, ma normale ne che domestikigita varianti.  La petioloza folii esas dentatra ed ofte glutinema.  La basa folii esas kontraste, ovatra od ofte kordiatra.

Li distingesas teknikale pro ke la radio-floruni (kande prezenta) esas sterila, e pro la prezenteso ye la disko-flori di *pappus* de du aristatra lameli qui esas kaduka (to esas, facile desatachebla e falas ye matureso).  Ula speci anke havas plusa kurta lameli en la *pappus*, ed esas un speco qua indijas *pappus*.

Sunflori esas aparte bone konocata pro lia simetreso fondita sur Fibonacci-nombri e la Ora angulo.
Helikoptero

**Helikoptero** esas flugant aparato qua elevas su preske vertikale en atmosfero per surfaci rotacanta quin movas motoro.
Helmo

**Helmo** esas (olim) kasko pintoza qua kovras kapo e vizajo, kun aperturo per okuli.
* (blason-arto) peco qua indikas, per sua situeso, la gradi diversa di nobeleso.
Hegemonio

**Hegemonio** esas speco di dominaco o prepondero di un naciono inter altri (historial e politikala vidpunto).
Hemofilio

**Hemofilio** es grupo di heredala genezala desordini qua diminutas la kapableso di korpo kontrolar sango koagulo.
Carmen Machi

**María del Carmen Machi Arroyo**, maxim konocata kom **Carmen Machi** (n. ye la 7ma di januaro 1963 en Madrid) esas Hispana aktorino. 

El partoprenis en plura televiziono-komedii. Lua maxim importanta rolo esas en la komedii *7 vidas* ed *Aída*.

## Filmaro
* *Perdiendo el norte* (2015)
* *Ocho apellidos vascos* (2014)
* *Kamikaze* (2014)
* *Murieron por encima de sus posibilidades* (2014)
* *La Estrella* (2013)
* *Los amantes pasajeros* (2013)
* *Los abrazos rotos* (2009)
* *Lo mejor de mí* (2007)
* *Lo que sé de Lola* (2006)
* *El sueño de una noche de San Juan* (2005)
* *Un rey en la Habana* (2005)
* *Vida y color* (2005)
* *Escuela de seducción* (2004)
* *Torremolinos 73* (2003) 
* *Descongélate* (2003)
* *El caballero Don Quijote* (2002)
* *Hable con ella* (2002)
* *Sin vergüenza* (2001)
* *Para pegarse un tiro* (2000)
* *Shacky Carmine* (1999)
* *Lisa* (1998)

## Televiziono
* *Aída* (2005-2009)
* *7 vidas* (2000-2005)

## Interreto
* *Lo Que Surja* (2007)

## Teatro
* *María Sarmiento*
* *La Venecia Komercisto*.
* *Retablo de la avaricia*
* *La lujuria y la muerte*
* *5 mujeres.com*
* *Roberto Zucco*
* *Auto* (2007).
* *La tortuga de Darwin* (2008-).

## Premii
* Premio *Ondas*, 2008
* Premii de ATV, 2007
* Fotogramas de Plata*, 2007, 2005, 2004
* Premii *TP de Oro, 2007, 2005
* Premii de la Unión de Actores, 2000, 2004, 2005

## Referi

## Extera ligili
*Carmen Machi, IMDB
Hemoptizio

**Hemoptizio** esas tuso e sputado di muko kontenanta sango veninta de bronkii, laringo, trakeo o pulmoni. Ol povas eventar pro pulmonala kancero, o pro infektiva morbi, exemple tuberkuloso, bronkito o pulmonito, o certena kardiovaskulala morbi. Kande la perdajo di sango superiras 300 mL la hemoptizio judikesas kom grava. La maxim granda risko esas obstrukto di respirala sistemo, ne la perdajo di sango.
Heraldo

**Heraldo** esas oficiro di qua rolo konsistis ye portar mesaji (defii, sumni, milito-deklari, e.c.) agar proklami, regularizar festo kavalierala, sorgar pri blazoni.
Hernio

**Hernio** esas :
* tumoro quan produktas parto de viceri abdominala qua ekiras tra orifico irga, kunportante parto di peritoneo, ica formacante quaze sako en qua lu su lokizas.
* tumoro quan produktas ekiro di vicero o di parto di vicero, de lua kavajo naturala tra aperturo irgequala, acidentala o naturala.
Lucía Etxebarria

**Lucía Etxebarria de Astienza** (n. ye la 7ma di decembro 1966) esas Hispana skriptisto.

## Precipua verki
### Novelo
* *Amor, curiosidad, prozac y dudas* (1997)
* *Beatriz y los cuerpos celestes* (1998)
* *Nosotras que no somos como las demás* (1999)
* *De todo lo visible y lo invisible* (2001)
* *Una historia de amor como otra cualquiera* (2003)
* *Un milagro en equilibrio* (2004)
* *Cosmofobia* (2007)
* *Lo verdadero es un momento de lo falso* (2010)

### Poezio
* *Estación de infierno* (2001).
* *Actos de amor y placer* (2004).

### Esayo
* *La historia de [[Kurt Cobain|Kurt]] y [[Courtney Love|Courtney]]: aguanta esto* (1996).
* *La Eva futura. La letra futura* (2000).
* *En brazos de la mujer fetiche* (2002), mit Sonia Núñez Puente.
* *[[Courtney Love|Courtney]] y yo* (2004).
* *Ya no sufro por amor* (2005).

### ''Scripts''
* *Sobreviviré* (1999)
* *Amor, curiosidad, prozac y dudas* (2001) 
* *La mujer de mi vida* (2001)
* *I love you baby* (2001)

### Altri
* *La vida por delante: voces desde y hacia Palestina* (2005)
Heroo

**Heroo** esas (mitol.) mi-deo.
* la viro qua su distingas per sua prodaji, sua granda valoro, sua devoteso.
* la viro qua, ye ta o ca instanto, akaparas l'atenco, l'admiro, da omna kunhomi.
Herso

**Herso** esas:
* (agrokultivo) instrumento provizita ye denti fera o ligna, quan onu tranas sur sulo, pos plugo, por ruptar glebi - pos semo, por kovrar semini.
* (fortifikajo) greto fera o ligna, garnisita infre ye pinti grosa, quan onu elevas od abasas segun-arbitrie an pordo di fortifikajo.
Hiato

**Hiato** esas :
* (gramatiko) sonuno quan produktas la renkontro di du vokali, ica finanta vorto, ita komencanta la vorto sequanta.
* (metaf.) nekontinueso inter la ceni di teatrajo, inter la gradi di genealogio-arboro, e.c.
Interlingua

**Interlingua** esas konstruktita linguo qua kreesis sur e uzas vorti trovita en la maxim multa Latinida lingui. Interlingua kreesis da IALA - grupo de personi (maxim konocita: Alexander Gode) qui laboris dum plu multa kam 20 yari, e li parfinis ed editis lia unesma dicionario en 1951. Interlingua kreesis sur la bazo di la lingui: Angla, Franca, Hispaniana, Portugalana, ed Italiana.

## Etimologio
La nomo "Interlingua" kombinesis da du vorti:  *inter* qua signifikas "inter"; e *lingua* qua signifikas "linguo". Li selektis la nomo Interlingua pro ke li volis la linguo uzus da homi de diversa landi. Pro ke Interlingua kreesis por esar facile uzebla, lu esas plu facile lernebla kam naturala lingui.

## Informo
Cirkume mil homi parolas Interlingua, e parolanti di Interlingua dicas ke milioni di homi komprenebla Interlingua (lektar texti e askoltar a parolanti) sen lernar lu.

Interlingua, Esperanto ed Ido, esas la sola konstruktita lingui en la tota mondo qua havas plu multa kam 1,000 parolanti. Amba Esperanto ed Ido kreesis ante Interlingua. Poke parolanti kredas ke Esperanto ed Ido esas plu facila lernar kam Interlingua, pro ke li ne havas *ecepti* (vorti qua ruptas la reguli) ma altra parolanti kredas ke Interlingua esas plu facila pro ke Interlingua havas vorti facile komprenebla a personi qua parolas l'Angliana, Franciana, Hispaniana, Portugalana ed/od Italiana, anke lingui quala Ocitaniana e Rumaniana; Latinida lingui. Ma la gramatiko di Interlingua kontenas neregulozaji qua komplikigas lua lernado e la ortografio havas komplexa reguli e nenecesa duopla literi.

Fakte, personi qua uzas Interlingua dicas ke lia linguo esas reale nova Latina, ma plu facila e *modernigita* (facita nova).

## Ortografio
L'alfabeto di Interlingua esas tre simila ad Ido (26 literi), ma havas kelka chanji ed esas poke desfacila lernar quala Ido.

* *c* en Interlingua pronuncesas /ts/ (o /s/) ante (*e*, *i*, *y*).
* *h* maxim ofte esas nepronuncanta.
* *q* funcionesas exakte sama quala Ido, ma en l'omna pronomi lu pronouncesas /k/.
* *t* pronuncesas maxim ofte /t/, ma se *ti* sequesas da altra vokalo, lu pronuncesas: /ts/, ecepte se preiresas da *s*, lore pronuncesas: /tsj/ (o /sj/).

## Exemplo-texti en Interlingua

Patro nia en Interlingua ed Ido.

## Videz anke
* Interlingua havas lua propra Wikipedia.
Hidranto

**Hidranto** esas buxo ek gisfero, qua kontenas juntotubo e robineto por aquo-cherpo, instalita sive borde di la choseo, sive an muro, ed uzata da l'extingisti di incendii.
Hidrometro

**Hidrometro** esas instrumento per qua onu mezuras la dikeso di l'aquo-strato qua pluve falis dum un periodo en ta o ca loko.

**Alkoholometro** esas instrumento per qua onu determinas quanto di alkoholo quan kontenas vino, brandio, e.c.

**Laktometro** esas areometro uzata por mezurar la denseso-grado di lakto.
Hidrostatiko

**Hidrostatiko** esas la parto di hidrauliko qua traktas l'equilibro di la gasi e di la liquidi, e la presi da li sur la parieti di la recipienti qui kontenas li.
Hierarkio (homonimo)

**Hierarkio** es :
* (kristanismo) ordino di la subordineso di la ciel-kori, di l'anjeli.
* ordino di la subordineso di ti qui esas situita en rangi ne-interegala.
Hieroglifo

**Hieroglifo** esas en la skribo-stilo dil Egiptiani antiqua, signo sakra qua expresis simbole l'idei, per la reprezento di ula objekti naturala.
Hilo

* (botaniko) marko di la ligno-punto di la grano sur la kapsulo.
* (anat.) ligo-punto ube vaskulo juntesas a vicero.
Himno

**Himno** esas :
* poemo religiala, honore di dei, di heroi.
* poemo lirika, honore a deajo.
* kantiko latina quan onu kantas o recitas en kirko.
Hipofizo

**Hipofizo** esas organo glanda, an infra edro di cerebro ed inkluzita en kavajo di osto afenoida, infre.
Hipogastro

**Hipogastro** esas infra parto di ventro, sub umbiliko e super pubio.

En Chiniana ed Indiana medicini, la regiono esas konsiderata la precipua fonto di vivala suflo.
Hipogrifo

**Hipogrifo** esas animalo fantastika, mikavala, migrifona, rezultinta de la kopulaco da grifono kun kavalino.
Hipostazo

**Hipostazo** es :
* (filoz.) persono (segun la teologiisti katolika, en deo existas tri hipostazi ed un naturo, ed en Iesu un hipostazo e du naturi).
* (segun la filozofio-sistemi alexandriana o neoplatonala) la principo deala.
Hipoteko

**Hipoteko** esas :
* (yurocienco) yuro di prestinto, ad imoblo quan la prestario destinis a la pago di sua debajo - qua sequas ta imoblo che omnua olua proprieteri.
* (metaf.) qua charjas, qua entravas la developo di ulo.
Hipsometro

**Hipsometro** es aparato per qua onu mezuras l'altitudo di loko, per la temperaturo ye qua bolieskas aquo ibe.
Hiskiamo

**Hiskiamo** esas planto de la familio "solanei", di qua la speco maxim ordinara esas l'hiskiamo nigra, veneno tre efikiva qua esas narkotigiva.
Histerezo

**Histerezo** esas proprajo karaktera di la substanci fero-magnetala : lia indukteso, en ca o ta instanto, dependas (en la specimeno konsiderata) ne nur de la feldo magnetala qua esas efikanta, ma anke de l'estadi magnetala antea di la specimeno.
Histerio

**Histerio** esas morbo nervala quan karakterisas sufoki, konvulsi, e.c., judikita (nejuste) kom partikulara ye l'homini.
Hodografo

**Hodografo** esas de punto fixa O, onu trasas singla-instante vektoro qua equipolas la rapideso-vektoro. L'extremajo di la vektoro deskriptas kurvo qua esas l' "hodografo" di ta movado.
Hoko

**Hoko** esas :
* instrumento kun l'extremajo kurva, per qua onu povas tirar ulo ad su.
* mikra peco kurvoza an qua onu povas suspendar ulo.
* (metaf.) ulo kurvoza quale hoko.
Ekonomio di Centrafrika

Centrafrika  havas multa naturala resursi, tamen ol esas un ek la maxim povra landi de la mondo. La lando havas febla institucuri e substrukturi. Violenti jenrala e politikala efektigis la diplaso di cirkume 25% ek la habitantaro.

Agrokultivo, forestal extraktado e minado reprezentas plua kam 50% de lua Totala nacionala produkturo, kontre ke l'extraktado di diamanti reprezentas 20% til 30% del exportaci. La kalkulata TNP po persono esabas 800 dolari de 2019 til nun.

## Referi
Ekonomio di Nepal

Nepal esas un ek la maxim povra landi del mondo, e cirkume 1/4 ek lua habitantaro transvivas sub la povreso-lineo. Til la komenco di la 20ma yarcento la lando ne havis mem skoli, hospitali, chosei o sistemi di telekomuniko. Tamen, depos la yari 1950a, lua ekonomiala kresko sustenabas.

La lando dependas multe de la pekunio sendita da Nepalani qui rezidas exterlande, qua reprezentas cirkume 9,1% de la TNP. Exterlanda helpo reprezentas plu kam la duimo de guvernala budjeto. Agrokultivo esas la precipua ekonomial agado, e reprezentas vivo-moyeno por cirkume 2/3 ek la habitantaro, malgre ke ol reprezentas min kam 1/3 de la TNP.

## Referi
Ram Baran Yadav

**Ram Baran Yadav**, mediko n. 4 di februaro 1948 esas l'unesma prezidanto di Nepal. Il asumis povo kande lando divenis republiko, en 23 di julio 2008.
Ekonomio di Palau

L'ekonomio di Palau dependas multe de turismo e de financala helpo de Usa. En 2016, la lando recevis  viziteri. Dum la pandemio di KOVID-19 la quanto di viziteri diminutis drastike, pro to l'ekonomio diminutis per 9,11% en 2020, e 13,33% en 2021.

Agrokultivo e pesko reprezentis cirkume 3% de TNP ed employis 1,2% ek la laboristi en 2016.

## Referi
Ekonomio di Vietnam

Vietnam esas lando dense habitata qua, depos 1986 rekuperis lua ekonomio del efekti de la milito, de la perdajo di la helpo Sovietiana, e del ekonomiala centraligo. Ca yaro, ol abandonis la Marxista dogmataro e adoptis ekonomiala reformi, konocata kom *Doi Moi*, vers libera merkato.

Lua agrokultivo reprezentas cirkume 19% de la TNP, e produktas precipue rizo, kafeo, kauchuko, teo, pipro e soyo. Lua industrio reprezentas 42% de la TNP, e produktas nutrivi, stofi, shui, mashini, minado (karbono), stalo, cemento, kemiala dungo, vitro, bandaji, petrolo e papero.

Vietnam havas yuna habitantaro, stabila sistemo politikala, su-obligo pri ekonomiala kresko, basa inflaciono, stabila monetaro, e forta industrio. La lando anke duras integrigar lua ekonomio ad altri. La lando divenis membro di la Mondal organizuro pri komerco en 2007, e de lore signatis diversa pakti pri libera komerco.

## Referi
Fort-interago

**Fort-interago** (**fort-forca**) esas l'interago quan quarki tenas kune ed esas portis da gluoni. Esas un ek la quar quar fundamentala interagi. La relatis charjo por la fort-interago e nomizesas "koloro."
Ekonomio di Armenia

Pos diversa yari kun forta kresko, l'ekonomio di Armenia diminutis per 14% en 2009, malgre la granda presti recevita de pluralatera institucuri. La lando havas importanta industrio, pro lua minerala jaceyi.

Pos la fino di Sovietia, Armenia facis importanta ekonomiala reformi, exemple fiskala reformo. Ol abandonis la sistemo di granda kolektiva farmeyi ed adoptis mikra proprieti. La lando havas du apertita frontieri, kun Gruzia e kun Iran, pro ke la frontiero kun Azerbaijan klozesis pos la konflikto en Nagorno-Karabakh. La chomeso en la lando esas alta, ed ol dependas de pekunio sendita da Armeniani rezidanta exterlande.

## Referi
Ekonomio di Gruzia

La precipua ekonomial agadi di Gruzia esas agrokultivo, nome vit-bero, citrono, oranjo ed avelano; minado di mangano e kupro; e la produkturo di lua mikra industriala sektoro, nome alkoholo, nutrivi, metali, mashini e kemiala produkturi. La lando importacas preske omna naturala gaso e produkturi di petrolo quon ol bezonas. Ol havas importanta hidroelektriferii, qui furnisas granda parto dil elektro bezonata da la lando.

## Referi
Nguyễn Tấn Dũng

**Nguyễn Tấn Dũng**, advokato e politikistulo n. 1949, esis chefministro di Vietnam de 2006 til 2016.
Universitato di Rennes 1

**Universitato di Rennes 1** (*Université de Rennes 1*) esas universitato quo esis fondata ye 1970 en Rennes, en Francia.

L'universitato havas 9 fakultati:

* Fakultato di yuro-cienco
* Fakultato di ekonomiko 
* Fakultato di filozofio
* Fakultato di biologio, geologio, kemio,e fiziko
* Fakultato di medicino
* Fakultato di apoteko
* Fakultato di cienci
* Fakultato di teknologio 
* Fakultato di matematiko

## Extera ligilo

*Universitato di Rennes 1
Universitato di Rennes 2 Alta Bretonia

**Universitato di Rennes 2 Alta Bretonia** (*Université Rennes 2 Haute Bretagne*) esas universitato fondita en la yaro 1969 en Rennes (Francia). Ol havas tri universitato-tereni: La Villejean, La Harpe e La Mazier.

## Fakultati
L'universitato havas 5 fakultati:
* Fakultato di humanala cienci (geografio ed historio).
* Fakultato di psikologio e sociologio.
* Fakultato di literaturo ed arti.
* Fakultato di lingui.
* Fakultato di sporti.

## Extera ligilo

* Universitato di Rennes 2 Alta Bretonia
Ekonomio di San-Marino

La bazo dil ekonomio di San-Marino esas turismo, financal agadi, e la manufakturo di ceramiko, vestaro, texaro, mobli, pikturi, alkoholala drinkaji, kareli e vino. Manufakturi e financal agadi reprezentas plua kam la duimo di TNP. Turismo reprezentas preske l'altra duimo. Agrokultivala produktado esas minima, e la precipua produkturi kun origino en primara sektoro esas vino e fromajo. Pluse, la vendo di postomarki por kolekteri ank esas fonto di revenuo.

Malgre ke San-Marino ne esas membro di Europana Uniono, la lando adoptis Euro kom monetaro.

## Referi
Carlos Mauricio Funes

**Carlos Mauricio Funes Cartagena**, jurnalisto e politikistulo n. ye la 18 di oktobro 1959 til la 21ma di januaro 2025, esis prezidanto di Salvador de 2009 til 2014. Ilu esis l'unesma membro di FMLN (Fronto Farabundo Martí por Nacionala Libereso) elektita prezidanto.
Felipe Molas López

**Felipe Benigno Molas López**, dentisto e politikisto n. ye la 10ma di julio 1901 til la 17ma di novembro 1954, esis prezidanto di Paraguay de la 27ma di aprilo til 11ma di septembro 1949.
Ekonomio di San-Tome e Principe

Depos la yari 1800a, l'ekonomio di San-Tome e Principe dependabas de agrokultivo, nome pos la nedependo di la lando en 1975. Kakao esas un ek la precipua produkturi di la lando. Kande la lando nedependanteskis, la produktado di kakao diminutis a 12 tuni. En 1988 ol esis nur 3 tuni. En 2005 la produktado rekuperesis, ed atingis 70 tuni, ed en 2012 ol atingis 600 tuni. La diminutado dum kelka yari eventi pro efekti de sikeso e nekorekta kultivo-tekniki.

San-Tome e Principe dependas multe del importaco di nutrivi, fueli e di la maxim multa vari quin ol bezonas, e la variado di extera preci di lua produkturi afektas serioze l'inflaciono interna. La lando havas potencialo por turismo, tamen l'insuli havas poka substrukturo por recevar vizitanti, e lua disto de la precipua origini di turisti esas granda.

San-Tome e Principe posible havas submara jaceyi kapabla por produktar 10-miliardi bareli di petrolo en lua teritoriala maro. Tamen til 2021 nula jaceyo di petrolo deskovrabis.

## Referi
Gunnar Knudsen

**Gunnar Knudsen** (n. **Aaron Gunerius Knudsen**, 1848 til 1928) injenioro, entraprezisto e politikistulo, esis  chefministro di Norvegia du foyi: 1908 til 1910, e de 1913 til 1920.
Chandrashekhara Venkata Raman

**Chandrasekhara Venkata Raman** (1888 til 1970) esis Indiana fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 1930.
William Cavendish, 4ma duko de Devonshire

**William Cavendish, 4ma duko di Devonshire** (1720 til 1764) esis chefministro di Unionita Rejio de 1756 til 1757.
Herbert Henry Asquith

**Herbert Henry Asquith** (1852 til 1928) advokato, esis chefministro di Unionita Rejio de 1908 til 1916.
Benjamin Disraeli

**Benjamin Disraeli** (1804 til 1881) advokato e politikisto, esis chefministro di Unionita Rejio du foyi: de februaro til decembro 1868, e de 1874 til 1880.

Disraeli esis ministro e chef-ministro por la konservemi. Por Disraeli l'imperialistala Britaniana politiko importis. Ultre to, il anke facis multe por ampligo di yuro di voto e sociala reformi.
Hans-Adam la 2ma di Liechtenstein

**Hans-Adam la 2ma** (n. *Johannes Adam Ferdinand Alois Josef Maria Marko d'Aviano Pius von und zu Liechtenstein* ye la 14ma di februaro 1945) esas la nuna princo di Liechtenstein.
Wollert Konow (SB)

**Wollert Konow** (1845 til 1924) politikistulo, esis chefministro di Norvegia de 1910 til 1912.

## Referi
Robert Banks Jenkinson, 2ma Komto de Liverpool

**Robert Banks Jenkinson, 2ma Komto di Liverpool** (1770 til 1828) politikistulo, esis chefministro di Unionita Rejio de 1812 til 1827
Władysław Grabski

**Władysław Dominik Grabski**, ekonomikisto, historiisto e politikistulo n. ye la 7ma di julio 1874 til 1ma di marto 1938, esis chefministro di Polonia du foyi: en 1920, e de 1923 til 1925.
Ekonomio di Maroko

Maroko profitas de lua proximeso kun Europa e lua basa kusti laborala, e developis forta e diversa ekonomio di merkato. La lando havas la 6ma maxim granda ekonomio di Afrika, e la 58ma maxim granda de la mondo. Mondal Ekonomiala Forumo situis Maroko kom la maxim konkurenciva ekonomio di Nordal Afrika. Dum la komenco dil yari 1990a Maroko privatigis multa kompanii, ma to ne diminutis chomeso en la lando, nome en urbi. L'ekonomio di la lando sucesis rezistar problemi klimatala, pri preci di vari e pri la pandemio di KOVID-19 dum la komenco dil yari 2020a.

Nun, servadi reprezentas plua kam 50% de la TNP. L'industriala sektoro - inkluzite manufakturo, minado e konstrukto - reprezentas cirkume 1/4 de la TNP. La produktado di texaro e vestaro esas parto di kreskanta sektoro industriala, qua produktis 34% de la vari exportacita da la lando en 2022, ed employas 40% del industriala laboro-povo. Maroko ank esas la 3ma maxim granda produktero di fosfato de la mondo, dop Usa e Popul-Republiko Chinia.

L'alta kusto di vari importacata - nome petrolo - esas serioza problemo. Maroko anke havas tale nomizita "strukturala chomeso", e granda extera debo. La chomeso inter yuni esis 27,2% en 2021. Cirkume 80% del employi esas neformala, e salariala diferi esas multe granda. Pri indexo pri homala developeso, en 2022 Maroko esis en la 120ma poziciono inter 191 landi, dop Aljeria (93ma poziciono) e Tunizia (101ma poziciono).

## Referi
Racibórz

**Racibórz** (Germane: *Ratibor*) esas urbo en Silezia, sudala Polonia. Ol jacas apud la rivero Oder, proxim la frontiero kun Chekia. Segun statistiki dil yaro 2018, ol havis  habitanti. Entote ol havas 75,01 km².

## Referi

## Extera ligilo

* oficala situo
Wincenty Witos

**Wincenty Witos**, farmisto e politikisto n. ye la 22ma di januaro 1874 til la 31ma di oktobro 1945, esis trifoye chefministro di Polonia: de julio 1920 til septembro 1921, de la 18ma di mayo til la 14ma di decembro 1923, e de la 10ma til la 14ma di mayo 1926.
François Bozizé

**François Bozizé Yangouvonda** (n. ye la 14ma di oktobro 1946) militestro, esis prezidanto di Centrafrika de 2003 til 2013.
Listo pri prezidanti di Centrafrika

La **prezidanto di Centrafrika** esas la chefo di stato di Centrafrika.

Yen la listo di prezidanti di Centrafrika depos 1960.

## Videz anke
* Listo di chefministri di Centrafrika