open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kartoludo

**Kartoludo** esas:

## Prizento
### Deskripto
Kartoludo formacesas kun sama kartona ficheti (ultempe pluse 15 × 7 cm) klasifikita en diferanta kategorii.

Maxim ofte, omna karti posedas komuna averso (nominita *dorso*) e partikulara averso qua distingas li del altri. Multa lud-kartaro apogesas sur divino-principo l'adverso-karti.

### Ordinara kartoludo
L'ordinara kartoludo esas kindekedu karti dividita en quar emblemi e deketri rangi:

L'emblemo-speci esas: piquo (♠), kordio (♥), **trefo** (♣), e karelo (♦).

La rangi esas de uno od aso til dek, pose figuri pajo, damo e rejo.

## Terminaro
Existas komuna terminaro per lud-kartaro.
* La piocho o la talono : ol indikas l'amaso di ne distributa karti, ofte kun aparanta dorso.
* La forjeto : ol indikas placo ube igas la eliminita karti.
* La jokero : genererale paro e remplaseskas irga karto.
* La manuo : la karti disponebla per un ek la ludanti.
* La preno : la karti gagnita ad fino di uno turo per ludanto.
* hazardendo inter du manchi o partii.
Trumpo

**Trumpo** esas l'emblemo qua preponderas omna ceteri, e quan onu determinas singlafoye, sive per vidigar (lor la distributo kun nur la reverso videbla) l'averso di la distributo-lasta - sive per konvenciono irgaltra.
Trumpeto

**Trumpeto** esas sufl-instrumento ek latuno od altra metalo, di qua la sono esas stridenta, boranta - uzata por l'ario-soni armeala, por la proklami sur placi.
Tuberkulino

**Tuberkulino** esas extraktajo glicerinoza - facita per varmigo e steriligita - da kultivaji ek tuberkloso-bacili de rasi inter-diferenta.
Trunko

**Trunko** esas :
* korpo di arboro, sen la branchi nek la radiki.
* (geometrio) segmento di korpo definita.
Tuberkulo

**Tuberkulo** esas aglomerajo pulpoza, qua konsistas (maxim-multa-kaze) ye fekulo e qua kreskas, che ula planti, ye l'extremajo di lia radiki o rami subsula (terpomi - patati, topinamburi, e c.).
Philipp Melanchthon

**Philipp Melanchthon**, n. *Philipp Schwartzerd* (1497 til 1560) esis Germana teologiisto. Kun Martin Luther, il esis un ek la fonderi di Luteranismo.
Tulipo

**Tulipo** esas :
* planto ek la familio "liliacei", kun radiko bulbatra, floro ovoforma, diversa-kolora.
* la floro de ta planto.
Coronel Fabriciano

**Coronel Fabriciano** esas urbo en la stato Minas Gerais, en Brazilia. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 221,3 km².

Ol distas 198 km sude de la chefurbo dil stato, Belo Horizonte. Nun lua ekonomio esas diversa: komerco e servadi, industrio (nome metalifado e traktado di ligno), agrokultivo ed edukado di bestii esas lua maxim importanta ekonomial agadi.

## Referi
Tumulo

**Tumulo** esas :
* granda amaso artificala ek tero o petri, konoforma o piramido-forma, quan onu erektis olim sur sepulteyo.
* monteto de tero, sola, en lando plana, di qua la somito esas platforma.
Tupio

**Tupio** esas ludilo puerala, konatra, quan onu rotacigas sur lua pinto fera ; onu startas lu per kordeto spulita an-cirkume - e quan onu despulas tre rapide, per bruska tiro di la kordeto.
Tuniko

**Tuniko** esas :
* (epoki antiqua) subvesto.
* (armeo) redingoto kurta di uniformo.
* nomo di la peli tenua, di ula gaini membranatra.
Turbino

**Turbino** esas roto trogoza od helicoza, qua kaptas l'energio de aquo fluanta o falanta, de vaporo spricanta, de gaso, e qua transmisas ta energio per ax-arboro.

## Referi
Turbano

**Turbano** esas :
* kapovesto virala, che l'Orientani - tuko spulita cirkum la kapo.
* kapovesto mulierala por la bali, qua imitas la turbano virala.
Turmalino

**Turmalino** esas kristalala mineralo silicoza, qua polarigas lumo. Ol esas konsiderata mi-precoza lapido. L'origino di la vorto "turmalino" esas Sinhalana *turamali* o *toramalli*, qua esas aplikata a diversa gemi en Sri Lanka.

Ultre siliko, turmalini kontenas aluminio, fero, magnezio, natro, litio e kalio. Brazilia e Afrikana landi esas la precipua produkteri di turmalini en la mondo.
Turkezo

**Turkezo** esas lapido matida, opaka, kun koloro inter blua e verda. Ol konsistas ek hidratoza fosfato di kupro ed aluminio, kun kemiala formulo CuAl6(PO4)4(OH)8·4H2O.
Turto

**Turto** esas kompakta maso formacita de grani-reziduo de qua extraktesas oleo e qua uzesas kom nutrivo por brutaro.
Tusilajo

**Tusilajo** esas planto perena, kun stipo squamoza - folio di qua la suba facio esas blankatra ; lua kapituli, flava, e la folii, uzesas kom tuso-cesigivo.
Sabato

**Sabato** esas repozo, preskriptita de lia religio, quan la Judi devas praktikar dum la tota dio sepesma di la semano.
Tuyero

**Tuyero** esas vestizuro metala ye qua esas garnisita, por protektar la masonuro di la parieto, l'aperturo ye la parto infra e laterala di fornego, por recevar la tubo e beko di la suflili.
Kaulo

**Kaulo** esas planto supala ek la familio "kruciferi".

**Sabeliko** esas varietato di kaulo, di qua la folii esas tre frizita.
Ekonomio di Trinidad e Tobago

L'ekonomio di Trinidad e Tobago esas la 3ma maxim richa de Karibia, e la lando havas la 5ma maxim granda TNP po persono di Amerika. La lando dependas forte de rafino di petrolo, de produktado di kemiala produkturi e de turismo. La lando ganis reputeso kom ecelanta loko por internaciona kolokado, e havis un ek la maxim granda TNP po persono de Latin Amerika.

De 2000 til 2007 l'ekonomio kreskis mezavalore 8% omnayare, plue kam duople la mezavalora yarala kresko por la regiono dum la sama epoko. Tamen l'ekonomio deskreskis de 2009 til 2012, havis lejera kresko en 2013, ed itere lenteskis de 2014 til 2017. Quale altra landi, la lando subisis l'ekonomial efekti di la pandemio di KOVID-19, e l'ekonomio deskreskis 7,68% en 2020.

Petrolo e naturala gaso reprezentas cirkume 35% de la TNP e 70% del exportaci di la lando.

## Referi
Sabro

**Sabro** esas armo nepafala, kun pinto ed aristo tranchiva, l'aristo tranchiva di la lamo esanta konvexa.
Safrano (planto)

**Safrano** esas planto bulboza di qua la floro, blua kun purpurajo havas stigmati flavatra qui, pulverigita, uzesas kom pigmento e kom kondimento.
Sagitario

**Sagitario** esas planto qua vivas en aquo, herbatra, perena, ula folii di qua esas flecho-forma e vertikala, la ceteri longa e flotacanta.
Saguto

**Saguto** esas palmiero di qua la medulo donas fekulo amilatra, e la frukti donas, per distilo, liquido ebriigiva.
Sacerdoto

**Sacerdoto** esas :
* ta qua prezidas la kulto deala, la ceremonii religiala.
* (religio katolika) ta persono (paroko) qua recevis de l'episkopo, kun l'ordo di sacerdoteso, la permiso celebrar la meso e donar l'uncioni.
Safiro

**Safiro** esas briloza korundo, konsistanta ek oxido di aluminio (α-Al2O3) kun mikra quanti di fero, titanio, kromo, vanadio o magnezo. Ordinare lua koloro esas blua, ma existas kelka varii flava, purpurea, oranjea o verda. L'unika korundo por quo la vorto "safiro" ne uzesas esas rubino, o reda korundo.
Saimo

**Saimo** esas graso de l'epidermo di porko, fuzita e salizita, quan onu uzas koquarte, por fritar, e.c.
Sakramento

**Sakramento** esas singla de l'agi, institucita de Iesu, por la santigo di anmi, signo sentebla di efekto spiritala, destinita naskigar vivo de gracio (bapto, penicenco) od augmentar, lu (konfirmo, eukaristio, mariajo, ordo, unciono extreme).
Sako

**Sako** esas :
* peco de ledro, de stofo faldita mediane ; klozita (per suturo o per glutino) laterale ; kun aperturo supre por posibligar l'enpozo di objekti.
* (fiziol.) kavajo en la korpo, cirkondata da parieto membrana.
Sakristo

**Sakristo** esas persono qua su okupas ye ta parto acesora di kirko ube esas depozita la vazi e l'ornivi sakra, ed ube l'oficionti metas sua vesti sacerdotala ; e di ta parto di kirko, ube la jus-mariajiti e lia testi venas signatar sur la registri di la parokio, e gratulesar da l'amiki qui asistis la mariajo.

**Bedelo** esas adulto qua preiras o sequas procesioni (generale religiala).
Saliko

**Saliko** esas arboro qua kreskas, ordinare, an la litoro di rivereti.

**Oziero** esas *salix viminalis* mikra speco di saliko, di qua la rami, flexebla, uzesas por facar korbatraji.
Salikario

**Salikario** esas *lythrum salicaria* planto di qua la flori esas reda-violea, dispozita samanivele cirkum axo komuna, e kelke astriktiva. Ol povas kreskar de 1 metro til 2 metri.
Ekonomio di Niue

L'ekonomio di Niue dependas forte de Nova-Zelando. Ol subisas geografiala izolo, havas poka naturala resursi e mikra habitantaro. Guvernal spensi superiras multe la revenui, e Nova-Zelandana helpo ank uzesas por pagar salarii di publik-oficisti.

Agrokultivo konsistas precipue ek gardenokultivo por propra vivado, malgre ke kelka kultivi facesas por exportaco. La precipua agrokultivala produkturi esas pasifloro, limeo-oleo, mielo e kokoso-kremo. La vendo di postomarki ad exterlanda kolekteri ank esas historiala fonto di revenui.

## Referi
Ekonomio dil Insuli Cook

L'ekonomio dil Insuli Cook dependas forte de Nova-Zelando. Ol havas la sama problemi kam altra mikra insuli en Pacifiko: geografiala isolo, skarsa naturala resursi, mikra habitantaro e poka substrukturo. Agrokultivo esas la bazo del ekonomio, ed employas plu kam 25% de la habitantaro. La sola industrii esas transformo di nutrivi, vestaro e mestiero.

## Referi
Ekonomio di Hong Kong

Hong Kong havas moderna ekonomio kun libera merkato, multe dependanta de extera komerco e de financala sektoro - la preco di la produkturi e servadi exportacata esas cirkume quarople lua TNP. Imposti pri importaci ne existas en Hong Kong, e nur 4 produkturi taxesas: alkoholo, tabako, petrolo e metanolo.

La dependo del extera merkati expozis la teritorio al internaciona ekonomiala krizo di 2008. Dum la pasinta yardeko, granda parto de lua industrii instalesis en kontinentala Chinia e cesis produktar lokale. Tamen, financala sektoro e servadi kreskis rapide. En 2019 e 2020 l'ekonomio deskreskis rispektive 1,68% e 6,55%, pro politikala protesti e pro la pandemio di KOVID-19. En 2021 komencis la rekupero, e l'ekonomio kreskis 6,34%, tamen la chomeso por laboristi kun poka instrukto restas alta.

L'ekonomio dil teritorio divenabas kreskante integrata a de Popul-Republiko Chinia dum recenta yari, tra komercala, turistala e financala ligili.

## Referi
Samovaro

**Samovaro** esas sorto di bolio-urno, uzata en Rusia, qua posible igas disponar irga-instante aquo bolianta.
Sanatorio

**Sanatorio** esas kuracerio, precipue higienala, por la maladi e la personi fatigita kronike, inter qui la tuberklosiki.
Sandarako

**Sandarako** esas gumo rezinoza, pulvera, per qua onu frotas la paper-folio quan onu skrap.is, por impedar lu "drinkar" (absorbar) l'inko skribala.
Sanguisugo

**Sanguisugo** esas anelido qua sugas la sango dil animali, quan onu uzas medicinale por la sango-tiro de la vaskuli kapilara.
Saponario

**Saponario** esas planto "kariofilea", sudorifigiva, di qua onu aquo-boliigas la folii por netigar lanaji.
Saponino

**Saponino** esas glukosido C32H54O18, kontenata en saponario precipue, e di qua la solvuro spumifas quale aquo saponoza.
Santuario

**Santuario** esas la loko maxim santa en templo, en kirko, interdiktata a la profani : (1) che la judi, la parto sekreta di la templo ube gardes.is l'archo di kontrato ; (2) che la katoliki : parto di la kirko, cirkondata, maxim-multa-kaze, per balustrado, ube esas la chefa altaro.
Saponito

**Saponito** esas silikato naturala amorfa, blankatra, vicina ye talko e magnezito, ma qua kontenas alumino.
Sapto

**Sapto** esas liquido ek la suki quin la planto cherpas ek tero, e qua, absorbite de sua parti diversa.
Sarkasmo

**Sarkasmo** esas mordanta formo di parolar, ofte humurala, por mokar ula situaciono o persono. Sarkasmo povas uzar ambivalenteso, ma ne sempre ironio. Sarkasmo esas nedireta kritiko, ma maxim-multa-kaze prizentata evidente. On dicas ke ol esas «la minima qualeso di humuro, tamen la maxima formo di esprito».
Sarkofago

**Sarkofago** esas :
* sarko ek petro en qua l'antiqui depozis korpi di mortinta individui.
* parto ek monumento funerala qua simulas petre sarko qua kontenas la kadavro.
Saraceno

**Saraceno** esas genero de poligonacei di qui la flori, grapa, ne havas korolo, la farino ek la grani uzesas por facar galeti, pano, krespi, e la grani, por nutrar la kavali, la pultro, e.c.
Olimpiala Ludi en Antwerpen, 1920

L**'Olimpiala Ludi en Antwerpen, 1920**, od oficale la **7ma Olimpiala Ludi**, esis internaciona plursporta konkurso qua eventis en 1920 en Antwerpen, Belgia. 

La Ludi komencis ye la 20ma di aprilo e finis ye la 12ma di septembro 1920. Partoprenis 2.626 atleti (65 mulieri e 2.561 viri) de 29 landi. Esis 154 eventi de 22 sporti.

En marto 1912 barono Édouard de Laveleye, prezidanto di la Belga Olimpiala Komitato, propozis la kandidateso di lua lando por l'eventeyo, sen indikar ula urbo. L'eventeyo en 1916 esus Berlin, ma pro l'unesma mondomilito la ludi ne eventis. L'epoko posmilita e la Konfero pri Paco en Paris en 1919 afektis l'Olimpiala Ludi pro la kreado di nova nedependanta landi e pro la ekpulso di Germania ed altra landi qui vinkesis lor la milito. Balde pos l'armistico en novembro 1918, la Ludi asignesis ad Antwerpen por honorizar lua habitanti, qui multe sufrabis dum l'Unesma mondomilito, quankam tri Usana urbi (Cleveland, Philadelphia ed Atlanta) e Habana prizentabis kandidatesi. 

## Kelka fakti

* Nur 29 landi partoprenis la Ludi. Germania, Austria, Hungaria, Bulgaria e Turkia, vinkita lor l'Unesma mondomilito, ne invitesis.
* Arjentinia, Brazilia, Monako, Finlando, Yugoslavia, Chekoslovakia, Estonia e Nova-Zelando partoprenis unesmafoye.
* Unesmafoye l'Olimpiala Juro dicesis, e l'Olimpiala standardo uzesis.
* Braziliana militisto Guilherme Paraense ganis ora medalio por pafado per pistolo, l'unesma ora medalio por Brazilia en la historio di la Ludi.
* Havayiana natisto Duke Kahanamoku ganis ora medalio por natado por Usa.
* Paavo Nurmi, evante 23 yari, ganis lua unesma ora medalio por kurado.
* Belgia ganis ora medalio por futbalo.
* Hannes Kolehmainen, de Finlando, ganis ora medalio por la maratono.

## Medalii ganita

Yen la listo di landi qui recevis adminime 1 medalio en Antwerpen, 1920.

|-
|1||align=left|  ||41||27||27||95
|-
|2||align=left|  ||19||20||25||64
|-
|3||align=left|  ||15||15||13||43
|-
|4||align=left|  ||15||10||9||34
|-style="background:#ccccff"
|5||align=left|  ||14||11||11||36
|-
|6||align=left|  ||13||9||9||31
|- 
|7||align=left|  ||13||5||5||23
|-
|8||align=left|  ||9||19||13||41
|-
|9||align=left|  ||4||2||5||11
|-
|10||align=left|  ||3||9||1||13
|-
|11||align=left|  Sudafrika  ||3||4||3||10
|-
|12||align=left|  ||3||3||3||9
|-
|13||align=left|  ||2||2||7||11
|-
|14||align=left|  ||1||2||0||3
|-
|15||align=left|  ||1||1||1||3
|-
|16||align=left|  ||0||2||1||3
|-
|17||align=left|  ||0||2||0||2
|-
|17||align=left|  ||0||2||0||2
|-
|19||align=left|  ||0||1||0||1
|-
|19||align=left|  ||0||1||0||1
|-
|21||align=left|  ||0||0||2||2
|-
|22||align=left|  ||0||0||1||1
|- class="sortbottom"
!colspan=2| Totali ||156||147||136||439
|}

## Noti e referi
Sarkoplasmo

**Sarkoplasmo** esas protoplasmo granuloza di la fibromuskulala qua cirkondas omna nukleo, e su extensas, per traco-linei plu o min dina e longa, inter la grupi quin formacas la fibreti muskulala.
Satino

**Satino** esas stofo ek silko, plana, en qua la wefto ne esas videbla sur l'averso, e qua esas briligita per la preso da cilindro.
Satiro

**Satiro** esas :
* verko ek prozo e versi, en qua l'autoro blamegas la mori di publiko.
* verko ek versi ube la poeto atakas la vicii e la mokindaji di lua samepokani.
Saurio

**Saurio** esas singla de la repteri ek la kategorio qua kontenas la lacerto, la krokodilo, la kameleono, e.c.
Naturala satelito

**Naturala satelito** esas planeto acesora qua jiras cirkum planeto od altra objekto plu granda kam lu, e sequas en lua orbito. Li distingesas del artificala sateliti, qui esas kreata dal homo e pozata en orbito di la Tero kun multopla intenci.
William Howard Stein

**William Howard Stein** (1911 til 1980) esis Usana biokemiisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri kemio en 1972 kun lua samlandani Christian B. Anfinsen e Stanford Moore
Robert Robinson (ciencisto)

**Robert Robinson** (1886 til 1975) esis Britaniana kemiisto qua recevis la Nobel-premio pri kemio en 1947.
William Giauque

**William Francis Giauque** (1895 til 1982) esis Usana kemiisto qua recevis la Nobel-premio pri kemio en 1949.
Saxofono

**Saxofono** esas sufl-instrumento ek latuno, kun klavi e hoko-peco, qua havas la formo di klarineto-beko. Ol esis inventata da Adolphe Sax.
Semaforo

**Semaforo** esas aparato, exemple, instalita vicine ye portuo, por signalar l'adveno e l'arivo di la navi, lia manovri vide de la litoro di portuo, e per korespondar kun li.

Ye 2 di marto 1791 transmisesis per semaforo-sistemo la unesma mesajo. Ol eventis en Francia inter Brulon e Parce, 16 km distanta, da Claude Chappe e lua fratuli. Ili establisis ke la maxim klare videbla signalo esas per stangi, montrata ye varianta anguli. Ili facis plusa experimenti pri la nova sistemo. La finala desegno esis du brakii konektita per transversa brakio. La stacioni esis distanta per 12–25 km; singla staciono havis teleskopo por singla sinso. 

En 1792 Claude Chappe divenis oficala *Ingénieur-Télégraphiste*. Il establisis lineo di semaforo-stacioni inter Paris e Lille, 230 km distanta, e plusa linei esis pose establisata. Ca sistemo di telegrafo per semaforo duris en Francia til 1852, pose remplasata da elektrala telegrafo.
Seglo

**Seglo** esas peco de telo forta, qua konsistas (ordinare) ye plura peci asemblita, quan onu ligas an la yardi di la masti, e qua, desfaldite ed orientizite segun la vigoro e la direciono di vento, recevas de olca impulso qua igas la navo avancar ta-direcione o ca-direcione.
Sebo

**Sebo** esas grasajo fuzita dil animali ruminera (bovi, mutoni, e.c.) de qua onu fabrikas kandeli e bujii stearinala.
Seminario

**Seminario** esas domo religiala ube onu preparas, en singla diocezo (katolika) la kleriki aprentisa, qui aspiras a nominesor kleriki.
Władysław Raczkiewicz

**Władysław Raczkiewicz** (1885 til 1947) advokato e politikistulo, esis prezidanto en exileso di Polonia de 1939 til 1947.
Carl Gustav Jung

**Carl Gustav Jung** (1875 til 1961) esis Suisa psikiatriisto e psikologo. Ilu ofte asociesas a Sigmund Freud, de quan lu esis kunlaborinto dum kelka yari. Il esis pioniro di tale nomizita "profunda psikologio", qua studias la nekoncio di homala mento.
Semolo

**Semolo** esas gruelo de frumento bakita, herbatra, e granetigita per pisto o trituro, quan onu uzas por facar supi ed entremesi.
Senatuskonsulto

**Senatuskonsulto** esas :
* (en Roma, antique) rezolvo agita da la senato.
* (en Francia) rezolvo agita da la senato di Francia lor la konsulto-rejimo e lor l'imperio di Napoléon 1ma.
Marc Rosset

**Marc Rosset** (n. en 1970) esas Suisa ex-tenisisto, qua ganis ora medalio en l'Olimpiala Ludi en Barcelona, 1992.
Alfred Russel Wallace

**Alfred Russel Wallace** (1823 til 1913) esis Britaniana biologiisto, naturalisto, explorero ed antropologo. Il propozis la teorio di naturala selektado nedependinte de la verko di Charles Darwin.

De 1848 til 1862, en la foresto di la fluvio Amazon en sud-Amerika, ed en Indonezia, il studiis la geografio, e la animali e planti di la regioni. Ne-dependante de Charles Darwin, ilu konceptis teorio pri evoluciono. Il skribis pri geografio e cienco, anke pri sociala e politikal aferi en Britania.
Sensitivo

**Sensitivo** esas varietato di mimozo, di qua la folii su retrofaldas kande onu tushas li. *Mimosa pudica*
Sepalo

**Sepalo** esas parto ek la flori di angiospermi (florifanta planti). Ordinare verda, l'ordinara funciono di sepali esas protektar flori en burjoni, ed anke suportar petali en flori.

Kolektive, on nominas "kalico" l'extrema verticilo de la parti qui formacas ula floro. La vorto "kalico" venas de la Latina vorto *calyx* ("gobleto"), qua derivis de la Greka κάλυξ, *kalyx* ("envelopilo").
Sequencio

**Sequencio** esas versajo ek versi, segun mezura e ritmoza qua, en la mesi solena, sequas la graduelo (fragmento dil oficio, inter l'epistolo e la prozo, ante Evangelio, quan onu pronuncis olim sur la gradi di la jubeo o di l'ambrono) e l'"aleluya".
Porvoo

**Porvoo** (Suede **Borgå**) esas urbo en Finlando. Segun statistiki dil yaro 2018 ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 663.71 km².

Porvoo divenis urbo en 1380. La nova urbo inauguresis en 1997.

En Porvoo vivis Finlandana nacionala skriptisto Johan Ludvig Runeberg, de 1852 til lia morto en 1877.
Serfeso

**Serfeso** 

**Serfo** esas homo pri la persono o la havaji di qua la sinioro havis yuri qui variis segun la kustumi.
Seringo

**Seringo** esas arboreto tre ramotoza, kun folii interopozenta, kun flori blanka qui dispozesas bukete, e tre odoras. *Syringa vulgaris*
Serjo

**Serjo** esas stofo de silko, de filo lina, de lano, di qua la wefto esas min glata e min densa kam la fili longesala (warpa), qui esas apene videbla averse.
Sero

**Sero** esas :
* (patol.) liquido aquatra qua su separas de la parto koagulinta di sango (o di lakto).
* (fiziol.) humoro sekrecita (de plevro, peritoneo, e.c.).
* (patol.) humoro nenormala, en ula morbi.
Serpo

**Serpo** esas larja lamo krecento-forma, di qua l'aristo konkava esas tranchiva, kun mancho kurta, uzata da la gardenisti, hakisti, por emundar l'arbori.
Seruro

**Seruro** esas aparato qua, esence, konsistas ek buxo fera ("palastro") quan onu aplikas en pordo, e kovrilo di kofro, e.c. - peco movebla interne di ta buxo ("lango") e peco kava ("boko") qua recevas la lango e fixigesis ube la klapo di la pordo o di la kofro retrovenas por klozo ; fine, klefo, por apertar o klozar la pordo, la kovrilo, e.c. per igar la lango enirar od ekirar la boko.
Servitudo

**Servitudo**, segun defino dal civila yuro, esas obligeso o debo a qua submisesas imoblo koncerne altra imoblo. Exemple, se ula imoblo jacas interne di altra imoblo e komplete cirkondesas da olta, la proprietanto dil extera imoblo mustas grantar, al proprietanto dil interna imoblo, aceso terala, fluviala, marala od altra ad olca, por ke lu povez  ekirar od enirar olca. La proprietanto dil extera imoblo, segun la lego, ne darfas impedar l'aceso dil interna imoblo. Konseque, en ca kazo, restriktesas lua proprieto-yuro pri la loko koncernata dal servitudo.

Altra exemplo esas la kloako-tubi e l'aquo-tubi en rezidala edifici qui havas plu kam 1 etajo: la tubi qui transportas aquo de la sulo al alta apartamenti, o la sordidaji del alta apartamenti a la subsulo, trairas la parieti dil suba apartamenti.

La legaro di multa landi povas agnoskar multa exempli pri servitudo, exemple kande granda elektro-kabli qui transportas elektro trairas privata proprietaji e bezonas susteneso per elektrala turmi. La proprietanto di la tereno ne perdas olca, e darfas, exemple, transportar bestii de un latero a l'altra, o transirar sub la kabli. Tamen lu ne darfas removar o modifikar la turmi e la kabli segunvole, nam to afektus altra proprietaji. Lu mantenas la proprieto di la zono koncernata dal servitudo, ma kun restrikta yuri pri ol.
Tennessee Williams

**Tennessee Williams**, n. **Thomas Lanier Williams** (1911 til 1983) esis Usana dramatifisto. Ensemble kun ilua samatempani Eugene O'Neill ed Arthur Miller, ilu judikesas kom un ek la maxim importanta skriptisti di teatraji de la 20ma yarcento en Usa.
Henry Taube

**Henry Taube** (1915 til 2005) esis Usana kemiisto naskinta en Kanada. Ilu recevis la Nobel-premio pri kemio en 1983.
Sexuo

**Sexuo** esas :
* karaktero organala naturala, qua interdistingas la maskulo e la femino.
* ensemblo de la karakteri organala, pensala, morala, qui interdistingas l'homulo e l'homino.
* l'ensemblo de l'individui di ta o ca sexuo.
Sfero

**Sfero** esas solido qua havas kom limito surfaco kurva di qua omna punti distas egale de punto interna, la "centro"; o plu simple: frontiero di globo.
Shabrako

**Shabrako** esas kovrilo por la selo di kavaliero, e qua esas, maxim-multa-kaze, garnisita ye muton-felo.
Sextanto

**Sextanto** esas instrumento di qua la parto precipua esas limbo gradizita, longa ye la sisimo di cirklokurvo t.e. 60 gradi, e qua uzesas por mezurar l'anguli til 60 gradi por determinar la disti di astri, la situeso di navo sur maro, e.c.
Humphry Davy

**Humphry Davy** (1778 til 1829) esis Britaniana kemiisto qua deskovris alkaliala metali, ed anke kloro ed iodo.
Shalupo

**Shalupo** esas barko segloza, kun remili, plu granda kam olti di la kanoti, quan onu uzas la portui, en la radi, e quan la granda navi embarkas por sua servo.
Shamoto

**Shamoto** esas argilo specala, ek silikato di alumino, qua debas sua karakteri a la maniero di sua molekul-agregeso, e de qua onu facas la kruzeli en qui onu submisas la metali ed altra substanci e la kaloro de furnazi.
Sharlatano

**Sharlatano** esas individuo qua praktikas falsa kuraci, o, simile, profitas de la bona fido di individui, kun skopo obtenar pekunio od altra avantaji kambie falsa promisi. Ca vorto originis del Italiana *ciarlatano*, e pose dissemesis ad altra lingui, exemple la Franca *charlatan*. Komence, la vorto *ciarlatano* uzesis por nomar farmaciisto-terapisto qua, pos arivar en nova loko, anuncis lua praktiki e medikamenti, fanfaronante pri sua risanigi miraklatra, operacante e vendante sua drogi sen butiko, en la ferii e sur la placi.

(a) aventuristo qua iras de urbo ad urbo, frapante sur tamburego, por atraktar la turbo. (b) mediko empirikala di qua la remediili esas, segun lua aserto, nefaliiva e preske panacea.
* la persono qua explotas la kredemeso di publiko - qua esforcadas divenar famoza, populara.
Sharpo

**Sharpo** esas :
* larja bando de stofo, portas zone cirkum la korpo, cirkum la torso, de la shultro dextra a la hancho sinistra, o fixigita ye la tayo per nodo, kun insigno di ula ofici statala, municipala, urbala, e.c.
* bandajo, portas bandoliere, o - subtenata da la kolo - falanta sur la pektoro, por subtenar l'avanbrakio malada.
Johannes Vilhelm Jensen

**Johannes Vilhelm Jensen** (1873 til 1950) esis Daniana skriptisto qua recevis la Nobel-premio pri literaturo en 1944.
Shinko

**Shinko** esas kruro o shultro de porko, de apro, de urso, e c., saligita, e, maxim-multa-kaze, fumur-agita por konserveso.

Félix Vallotton, 1918 - Le Jambon.jpg|*Le jambon* (Félix Vallotton, 1918).
Édouard Manet - Le jambon.jpg|*Le jambon* (Édouard Manet, c. 1875).
Paul Gauguin 035.jpg|*Le jambon* (Paul Gauguin, 1889).
Shutro

**Shutro** esas panelo de ligno o de fero-tolo, sen trua, qua, muntite per charniro en la montanto di la framo du fenestro (dextre o sinistre, interne od extere), uzesas por protektar la klapo (dextra o sinistra) di ta fenestro.
Arica

**San Marcos de Arica**, konocata simple kom **Arica**, esas urbo en Chili, e chef-urbo di regiono Arica e Parinacota. Segun statistiki de 2017, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 4.799,4 km².

Jacanta norde de la lando, ol distas 2069 kilometri norde de Santiago, ChiliSantiago, ma nur 18 kilometri sude de la frontiero kun Peru. Ol funcionas kom libera portuo por Bolivia, e ligesas a Tacna en Peru ed a La Paz en Bolivia per ferovoyi internaciona.

Turisti surnomizis ol "urbo dil eterna printempo", pro sua agreabla vetero. Depos la 8ma di oktobro 2007, ol divenis chef-urbo di la regiono Arica e Parinacota. Ol esas sideyo dil Universitato di Tarapacá, qua kreesis en 1981 per fuzo dil Universitato di Chili, e l'Universitato Katolika di la Nordo (*Universidat Católica del Norte*).

## Geografio

Diferanta de multa litorala urbi di Chili, ma simile a multa litorala urbi de la sudo di Peru, Arica konstruktesis sur plana regiono qua posibligis l'expanso urbala. Lua mezavalora altitudo esas 2 metri sur marala nivelo. Fluvio San Jose, qua nur debushas an l'oceano dum somero, trairas la urbo. Dum pluvoz epoki ol transportas multa sedimenti, ed olua aqui esas obskura. Sude del urbo jacas kolino ek sedimentala roki, nomizita Hispane *Morro de Arica*. Cikondanta ol jacas 13 quarteri.

La klimato dil urbo esas arida subtropikala (*BWhn* segun la klimatala klasifikuro da Köppen), tamen ol rare havas extrema temperaturi dum la tota yaro. La mezavalora temperaturo en julio ed agosto (vintro) esas 16°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en februaro - la maxim varma monato de la somero - esas 22,8°C.

La mezavalora pluvo-quanto yarala esas nur 2,3 mm, tamen l'atmosferala humideso esas alta, simila ad equatorala foresti, pro la proximeso di la litoro.

## Referi
Monzón

**Monzón** esas urbo en la regiono Aragon, Hispania, e la duesma maxim granda urbo di la provinco Huesca. Segun statistiki de 2010, ol havis  habitanti. Lua surfaco esas 155,01 km².
Shibro

**Shibro** esas valvo-pordo qua agas glitante en sua plano tale ke ol obstruktas (parte o tote) vaporo en la vaporomashino, aquo en kanalo, tubo, e.c.;
Sifono

**Sifono** esas aparato u-forma, kun la u-branchi longa ne-interegale, uzata por transvarsar la liquido di vazo aden qua esas imersita l'extremajo di la brancho kurta aden vazo ube abutas la brancho longa - l'atmosfero-preso esante plu granda sur la facio ube la kolono de liquido esas min alta kande la tubo esas amorcita.
Sigaro

**Sigaro** esas mikra rulo-bloko de tabako-folii, di qua onu acendas un ek l'extremaji, e de qua onu aspiras la fumoro per l'altra extremajo quan onu pozas en sua boko.
Shelo

**Shelo** esas :
* (zool.) envelopilo kalka dil ovo.
* envelopilo kalka di ula moluski.
* (bot.) envelopilo di ula frukti (nuci, e.c.)
* (bot.) envelopilo quan onu deprenas de la frukti, de la legumi, kum preparo por lia konsumeso.
Siklo

**Siklo** esas mancheto ligna kun ferajo mi-cirkla, tranchiva (kun o sen denti), quan onu uzas por falchar la stipi di frumento, di sekalo, e.c.
Sikomoro

**Sikomoro** esas varietato di figiero di qua la folii pasable similesas olti di morusiero. *Ficus syromorus*
Silo

**Silo** esas exkavajo, facita en sulo, o konstrukturo aden qua onu depozas la grani (di frumento, e.c.) por konservar li.
Sileno

**Sileno** esas herbo un-yara, du-yara o perena, ed, en ula kazi, mi-arboreto di qua la folii interopozesas, e kun flori (multa-kaze) grupita aden kalici. *Caryophyllaceae*
Silexo

**Silexo** esas ronda stoneto tre harda, kristalatra, qua konsistas esence ye silico, e qua produktas cintili se lu shokesas da stalo-peco.

Pro olua bona hardeso, homogeneso ed elaborebleso ol esas la maxim importanta materio por divers instrumenti en la petr-epoko.
Prospero Colonna l'olda

**Prospero Colonna** (n. c. 1410, mortis ye la 24ma di marto 1463) esis kardinalo che katolik-eklezio, ed apostolala notario.

Lu nominesis *in pectore* kom kardinalo ye mayo 1426 da sua onklulo, papo Martinus la 5ma. Pose lu esis enduktata en rebeleso kontre Papo Eugenius la 4ma.
Simfonio

**Simfonio** esas muzikajo por plura voco-toni od instrumenti koncertala : (a) (olim) muzikajo orkestrala qua esas l'uverturo di opero ; (b) (de yarcento 18ma) kompozajo muzikala por orkestro, segun la formulo di sonato, t.e., qua konsistas ye prefaco, adajio, skerco e finalo.
Sinodo

**Sinodo** esas :
* asemblitaro de membri di la klerikaro.
* asemblitaro de la klerikaro di diocezo, konvokita da l'episkopo.
* asemblitaro da la pastori protestantista.
Indexo pri homala developeso

L**'indexo pri homala developeso, IHD** (Angle *Human Development Index*, HDI) esas indico uzata por rangizar landi segun lua "nivelo di homala developo". Ordinare ol uzesas por dicar se ula lando esas developata, nedevelopata o "developanta".

## L'origino di IHD
L'IHD originis de studii dal Unionita Nacioni, nome raporti Pri Homala Developo (Angle konocata kom HDRs). Ica studii prizentesis unesmafoye da Pakistanana ekonomikisto Mahbub ul Haq en 1990, e havis kom explicita skopo *modifikar la skopo di developo-politiki, de koncerni pri nacionala revenuo, a koncerni pri politiki centraligita en l'individui*. . La bazo dil studio da Mahbub ul Haq esis antea studio da Indian ekonomikisto Amartya Sen, pri homala kapablesi.

IHD kalkulesas de 3 varianti:
* vivoexpekto, kom indexo pri saneso di la habitantaro, e pri lua eveso.
* savajo ed eduko de la habitantaro, mezurata per l'indexo di alfabetizado de la habitantaro.
* Nivelo di vivo, mezurata per la logaritmo di la TNP po persono, kalkulata segun l'equivalanta kapableso di kompro.

En 2010, la Raporto pri Homala Developo dil Unionita Nacioni lansis l'Indexo pri Homala Developeso Ajustita a Neegaleso, qua kombinas la 3 antea varianti por singla lando, kun la formo segun quo ta rezulti distributesas inter la habitantaro di la lando. Exemple, du landi povas havar la sama IHD, tamen kande IHD ajustesas a la neegalesi di singla ek la landi, la lando kun minora neegaleso sociala havos supera IHD ajustita.

Landi kun IHD egala o plu granda kam 0,9 judikesas kom developata landi. La 10 maxim alta IHD esas:
# Norvegia (0,971)
# Australia (0,970)
# Islando (0,969)
# Kanada (0,966)
# Irlando (0,965)
# Nederlando (0,964)
# Suedia (0,963)
# Francia (0,961)
# Suisia (0,960)
# Japonia (0,960)

Inter altri, ne existas statistiki pri IHD de: Somalia, Zimbabwe, Irak, Nord-Korea, Monako, San-Marino, Vatikano, Kiribati, Insuli Marshall, Federita Stati Mikronezia, Nauru, Palau e Tuvalu.

## Referi
Abrikoto

**Abrikoto** esas frukto grosa, flava e kelke reda, di qua la pulpo esas sukroza e saporoza. Ordinare, abrikoti originas de arboro *Prunus armeniaca* (abrikotiero) ek la genero "pruniero", familio "rozacei", qua devenis (onu konjektas lo) de Armenia.
Acetono

**Acetono** esas organika kompozuro kun kemiala formulo C3H6O. Ol esas la maxim simpla e la maxim mikra ketono. Ol esas liquido senkolora, multe volatila ed inflamebla, kun odoro propra.

Acetono esas mixebla kun aquo ed uzesas kom solvanto organika. Ol produktesis unesmafoye en 1606, dal kemiisto Andreas Libavius.
Abciso

**Abciso** esas horizontala axo (*x* unajo) en karteziana sistemo koordinatala per determinar la situeso di punto en spaco.
La duesma koordinato (*y* unajo) esas nominita ordinato.
Ablativo

**Ablativo** esas kazo di la deklino-sistemo Greka, Latina, e c., qua indikas ke substantivo esas la departo-punto, o l'instrumento, di ago.
Advento

**Advento** esas la quar semani qui preiras l'Iesu-nasko – tempo determinita da l'Eklezio katolika, dum qua la religiani devas preparar su pri l'arivo di Iesu.
Stonometeorito

**Stonometeorito** (nuntempe nomo **[[aerolito]]** ne es rekomendata e ne uzesas) esas meteorito, minerala maso qua falas adsur la surfaco di Tero, de la regioni superega di atmosfero - veninta de kosmo. En ol es precipue silikati di magnezo e fero. Du sorti di stonometeorito es: kondrito e akondrito.
Afelio

**Afelio** esas punto en orbito di astronomial objekto encirkliganta Suno e situita maxim  fore (apogeo) di lo. Kontreajo di lo es perihelio.
Apsido (astronomio)

**Apsido** esas la punto di orbito di planeto ube lu distas maxime (afelio) o minime (perihelio) de astro cirkum qua lu su movas.

Plusa termini esas: *apogeo* – maxim fora punto di la lunala orbito de la Tero, ed ank *perigeo* – la punto ek l'orbito di planeto ube olca esas maxime proxima a Tero.
Apsido (arkitekturo)

**Apsido** es mi-cirklo qua formacas la fundo di la baziliki pagana, e divenis la santuario di la baziliki Kristana.
Infantrio

**Infantrio** esas ensemblo ek armeani, qui marchas e kombatas pedostacante. Infantrii ordinare subdividesas en "lejera infantrio", montala infantrio, motorizita infantrio, edc. Ordinare, infantrii uzas portebla o miportebla armi. L'origino di la vorto "infantrio" esas Latina vorto *infans*, signifikanta infanto o puero.

Dum la historio, infantrii esabas la precipua forco di armei, ed infantriani esas l'unesma grupo di soldati qui eniras kombati.
Ramones

**Ramones** esis muzikala grupo Usana, pioniri di punk-rock en lua lando. Ol formacesis en 1974 en Forest Hills, Queens, New York, e disiris en 1996. La membri di la bando adoptis la surnomo "Ramone" (segun nomo di Dee Dee Ramone), ma ne apartenis a la sama familio. L'unesma koncerto di la Ramones eventis la 16ma di agosto 1974 en CBGB, New York.

## Albumi di ateliero
* *Ramones* (1976)
* *Leave Home* (1977)
* *Rocket to Russia* (1977)
* *Road to Ruin* (1978)
* *End of the Century* (1980)
* *Pleasant Dreams* (1981)
* *Subterranean Jungle* (1983)
* *Too Tough to Die* (1984)
* *Animal Boy* (1986)
* *Halfway to Sanity* (1987)
* *Brain Drain* (1989)
* *Mondo Bizarro* (1992)
* *Acid Eaters* (1993)
* *¡Adios Amigos!* (1995)
The Velvet Underground

**The Velvet Underground** esis muzikala grupo di experimentala rock, formacita en New York, Usa. Olua klasika membri esis Lou Reed (voco/gitaro), John Cale (plur instrumenti), Sterling Morrison (gitaro), Maureen Tucker (batilaro).

Andy Warhol divenis empresario dil bando en 1965 e sugestis ke Germana kantistino Nico partoprenis en kelka muziki.

## Albumi di son-registreyo
* The Velvet Underground & Nico (1967)
* White Light/White Heat (1968)
* The Velvet Underground (1969)
* Loaded (1970)
* Squeeze (1973)
Mahbub ul Haq

**Mahbub ul Haq** (1934 til 1998) esis Pakistanana ekonomikisto. Ilu kreis l'Indexo pri homala developeso, uzata dal Unionita Nacioni.
Ekonomio dil Insulo Man

L'ekonomio dil Insulo Man dependas de bankal aferi, industrio e turismo. Ibe ne existas imposti sur richeso o sur heredo. Lua guvernerio ofras stimulivi por financala institucuri e por entraprezi di alta teknologio establisar su en la insulo.

## Referi
Petro

**Petro** esas materio ne-organika, harda, solida, qua konsistas ye substanci diversa, agregita, difuzita surface ed interne di sulo.
Agrafo

**Agrafo** esas :
* Krampono fera qua interadherigas la quadri di muro.
* (vesto) Hoketo metala qua uzesas por interjuntar la du bordi interopozanta di vesto, fixigita sur ica, ed eniranta ringo, fixigita sur ica.
Olimpiala Ludi en Saint Louis, 1904

L**'Olimpiala Ludi en Saint Louis, 1904**, od oficale la **3ma Olimpiala Ludi**, esis internaciona plursporta konkurso qua eventis en 1904 en Saint Louis, Usa.  Lore unesmafoye l'Olimpiala Ludi eventis exter Europa, en Usa.

La Ludi komencis ye la 1ma di julio e finis ye la 23ma di novembro 1904. Partoprenis 651 atleti (645 viri e 6 mulieri) de 12 landi. Esis 91 eventi de 17 sporti.

Ol eventis dum la Mondala Ferio di 1904 en l'urbo, ed eventis la sama erori e desorganizuri kam dum l'Olimpiala Ludi en Paris, 1900. La plu bizar exemplo esis la maratono: ol eventis sub temperaturi extreme alta, en polvoza stradi e voyi, ube kavali ed automobili levis granda polvonubi kande li krucumis ol. Usana Frederick Lorz arivis kom "unesma", ma il vehis cirkum 10 milii per automobilo. La judicieri deskovris la fraudo ed ekpulsis ilu de la Ludi. L'ora medalio donesis a Thomas John Hicks, Britaniano qua habitis en Usa, quankam ilu recevis helpo da lua entreneri por ne falar sur la sulo dum la fino di la kurado.

## Kelka fakti

* Le tensi di la milito Rusa-Japoniana afektis l'Olimpiala Ludi, e multa importanta atleti ne partoprenis ol. Mult altra atleti ne konkursis pro la desfacileso pri arivar en Saint Louis.
* Unesmafoye en la Ludi eventis konkursi pri boxo, lukto libera-stilo, haltero-levo e deklato.
* En multa eventi, pro la manko di stranjera atleti, lokala konkursi kombinesis kun l'Olimpiala konkurso. Exemple natado, quan partoprenis lokala natisti del organizuro YMCA.
* Germana Emil A. Rausch esis la maxim bona atleto ne naskinta en Usa. Ilu ganis tri medalii por natado, du ora ed 1 bronza.
* Thomas John Hicks, Britaniano qua habitis en Usa, deklaresis la vinkanto di la maratono en ta yaro, quankam ilu recevis helpo da lua entreneri, qui rianimis ilu per ovi, konyako e striknino. Lua entreneri tenis ilu por ke ilu ne falez sur la sulo dum la fino di kurado. Ilu arivis ebria e deliranta.
* Kubana letro-portisto Felix Carbajal arivis kom 4ma en la maratono, quankam il haltis dum kelka tempo por manjar pomi.

## Medalii ganita

Yen la listo di landi qui recevis adminime 1 bronza medalio en 1904.

|- bgcolor=ccccff
| 1 ||align=left|  || 78 || 82 || 79 || 239
|-
| 2 ||align=left|  || 4 || 4 || 5 || 13
|-
| 3 ||align=left|  || 4 || 2 || 3 || 9
|-
| 4 ||align=left|  Kanada || 4 || 1 || 1 || 6
|-
| 5 ||align=left|  || 2 || 1 || 1 || 4
|-
| 6 ||align=left|  || 1 || 1 || 0 || 2
|-
| 6 ||align=left|  mixita esquado || 1 || 1 || 0 || 2
|-
| 8 ||align=left|  || 1 || 0 || 1 || 2
|-
| 8 ||align=left|  || 1 || 0 || 1 || 2
|-
| 10 ||align=left|  || 0 || 0 || 1 || 1
|- class="sortbottom"
!colspan=2| Totali || 96 || 92 || 92 || 280
|}
Olimpiala Ludi en Paris, 1900

L**'Olimpiala Ludi en Paris, 1900**, od oficale la **2ma Olimpiala Ludi**, esis internaciona plursporta konkurso qua eventis en 1900 en Paris, Francia. Lor unesmafoye la Ludi eventis exter Grekia.

En 1895, barono Pierre de Coubertin propozis ke Paris gastigez l'unesma Olimpiala Ludi, qui eventos en 1900. La delegitaro aceptis Paris kom eventeyo en 1900, ma anticipis l'unesma Olimpiala Ludi moderna por 1896 en Athina, Grekia.

La 2ma Olimpiala Ludi eventis dum la Mondala Ferio di 1900 en Paris, nomizita *Exposition Universelle*. Barono Pierre de Coubertin opinionis ke to atraktos la publika intereso pri la Ludi. Ilu projetis rikonstruktar komplete l'anciena "Olympia" kun statui, templi, stadii e gimnastikeyi. Alfred Picard, la direktisto di la *Exposition*, opinionis latre: segun ilu, sportala konkursi meze di la Ferio esus "kompleta anakronismo" Pos dankar Coubertin pri la projeto, Picard pozis la skisuri en l'arkivo e facis nulo pri to. Fine, vice publika intereso, granda desorganizeso eventis.

La ludi inauguresis ye la 14ma di mayo e finis ye la 28ma di oktobro 1900. Partoprenis 997 atleti de 24 landi. Esis 95 eventi de 19 sporti.
 
## Kelka fakti
* Multa atleti ne recevis medalii. Vice to li recevis trofei.

* La konkursi di natado eventis en la fluvio Seine.
* Charlotte Cooper divenis l'unesma muliero teniso-championa.
* Luxemburgian atleto Michel Théato ganis la maratono, ma la membri di l'organizuro missupozis ke il esis Franca. Konseque, militala bando pleis *La Marseillaise*. Tri Usana maratonisti kontestis la rezulti e dicis ke la vinkinti abandonis l'oficala lico ed uzis plu kurta voyo por arivar antee.
* Francia ganis 5 de 6 ora medalii en biciklismo.
* Kelk eventi dum ta Ludi ne plus judikesas kom Olimpiala sporti, exemple automobil-konkursi, kombato per fairo, edc.
* Nur 3 landi sendis partoprenanti por la konkurso di arkpafado, segun normi nune aceptita dal Internaciona Olimpiala Komitato: Francia, Belgia e Nederlando.
 
## Medalii ganita

Yen la listo di landi qui ganis adminime 1 bronza medalio en 1900.
 

|- bgcolor=ccccff
| 1 ||align=left|  || 26 || 41 || 34 || 101
|-
| 2 ||align=left|  || 19 || 14 || 14 || 47
|-
| 3 ||align=left|  || 15 || 6 || 9  || 30
|-
| 4 ||align=left|  mixita esquado || 6 || 3 || 3 || 12
|-
| 5 ||align=left|  || 6 || 2 || 1 || 9
|-
| 6 ||align=left|  || 5 || 5 || 5 || 15
|-
| 7 ||align=left|  || 4 || 2 || 2 || 8
|-
| 8 ||align=left|  || 2 || 2 || 0 || 4
|-
| 9 ||align=left|  || 2 || 0 || 3 || 5
|-
| 10 ||align=left|  || 1  || 3 || 2 || 6
|-
| 11 ||align=left|  || 1 || 2 || 2 || 5
|-
| 12 ||align=left|  || 1 || 1 || 0 || 2
|-
| 13 ||align=left|  || 1 || 0 || 1 || 2
|-
| 14 ||align=left|  || 1 || 0 || 0 || 1
|-
| 15 ||align=left|  || 0 || 3 || 3 || 6
|-
| 16 ||align=left|  || 0 || 2 || 3 || 5
|-
| 17 ||align=left|  || 0 || 2 || 0 || 2
|-
| 18 ||align=left|  || 0  || 1 || 3 || 4
|-
| 19 ||align=left|  Bohemia || 0 || 1 || 1 || 2
|-
| 20 ||align=left|  || 0 || 0 || 1 || 1
|-
| 20 ||align=left|  || 0 || 0 || 1 || 1
|- class="sortbottom"
!colspan=2| Total || 90 || 90 || 88 || 268
|}

## Referi
Olimpiala Ludi en Athina, 1896

L**'Olimpiala Ludi en Athina (1896)**, od oficale la **1ma Olimpiala Ludi**, esis internaciona plursporta konkurso, qua eventis en 1896 en Athina, Grekia. Quoniam l'anciena Grekia esis la naskoloko di l'Olimpiala Ludi, Athina selektesis kom eventeyo por l'unesma Olimpiala Ludi di la modern epoko.

Athina selektesis kom loko dum kongreso en Paris ye la 18ma di junio 1894. Pierre de Coubertin, aranjinto di la kongreso, esis Franca aristokrato e historiisto, qua havis intereso pri korpala edukado en skoli e pri anciena Grekia. 

La Ludi komencis ye la 6ma di aprilo 1896. L'inauguro-ceremonio eventis en la modernigita stadio *Panathinaikos* (ube, en anciena ero, eventabis atletala konkursi). Li asistesis da cirkume 80.000 spektanti, inkluzite la Greka rejala familio. Muziko por l'okaziono pleesis da plura grupi de muzikisti e kori. Olimpiala himno, kompozita da Spyridon Samaras (muziko) e Kostis Palamas (texto) kantesis unesmafoye. Ta himno divenos oficala dum l'Olimpiala Ludi en Roma, 1960.

Esis nula Olimpiala flamo, qua aparis unesmafoye en la Ludi di Amsterdam, 1928. Dum la sequanta dii eventis konkursi pri non sporti, inkluzite biciklovehado, gimnastikado, teniso e pezajoelevado. 

Malgre kelk obstakli, la Ludi judikesis kom granda suceso: 241 atleti de 14 landi partoprenis, ed esis 43 eventi de 9 sporti. To signifikis la maxim granda partopreno da internaciona atleti til ta yaro. La klozala ceremonio eventis ye la 15ma di aprilo 1896.

## Kelka fakti
* Rejulo Georgios la 1ma di Grekia inauguris la Ludi. La rejulo dicis: *Me deklaras l'inauguro di l'Unesma Internaciona Olimpiala Ludi en Athina. Longa vivo a la naciono. Longa vivo a la Greka populo*.

* L'inauguro-ceremonio eventis en la dio di Greka nedependo (ye la 4ma di aprilo segun la Gregoriala kalendario, e ye la 25ma di marto segun la Juliala kalendario).
* John Pius Boland, Irlandana nacionalisto qua konkursis por l'Unionita Rejio, esis la championo di teniso en la Ludi.
* En teniso por dui, l'esquadi konsistis ek mixita nacionalesi. La duo konsistante ek Germana Friedrich Traun e Britaniana John Pius Boland vinkis la konkurso.
* La vinkinti ne recevis ora, ma arjenta medalii.
* Spiridon Louis divenis Greka heroo per lua vinko en la maratono.
* Usan atleto Thomas Edmund Burke vinkis la 100-metra kurado kun tempo di 12 sekundi. Il anke vinkis la 400-metra kurado, kun tempo di 54,2 sekundi.
* Germania vinkis 5 de 8 konkursi pri gimnastiko.

## Medalii ganita

Yen la listo di landi qui ganis adminime 1 bronza medalio en 1896.

|-
| 1 ||align=left|  || 11 || 7 || 2 || 20
|- bgcolor=ccccff
| 2 ||align=left|  || 10 || 17|| 19 || 46
|-
| 3 ||align=left|  || 6 || 5 || 2 || 13
|-
| 4 ||align=left|  || 5 || 4 || 2 || 11
|-
| 5 ||align=left|  || 2 || 3 || 2 || 7
|-
| 6 ||align=left|  || 2 || 1 || 3 || 6
|-
| 7 ||align=left|  || 2 || 1 || 2 || 5
|-
| 8 ||align=left|  || 2 || 0 || 0 || 2
|-
| 9 ||align=left|  || 1 || 2 || 3 || 6
|-
| 10 ||align=left|  || 1 || 2 || 0 || 3
|-
| 11 ||align=left|  mixita esquadi || 1 || 1 || 1 || 3
|- class="sortbottom"
!colspan=2| Totali || 43 || 43 || 36 || 122
|}
Akneo

**Akneo** esas lezuro di sebala glandi produktinte papuli, pro akumulo de sebo. Ofte eventanta dum pubereso che pueri ed adolecanti, precipue sur la vizajo.
Spadico

**Spadico** esas infloresenco forme di kastono, od asembluro de folii senpedikula sur axo komuna, havanta flori envelopita da granda brakteo (spato).
Korpo (homonimo)

**Korpo** esas :
* generale: (a) parto precipua di kozo; (b) ensemblo formacita ek kolektajo de personi, de kozi.
* korpo – en biologio: ensemblo ek la parti materiala qui kompozas organismo en qua rezidas la vivo animalala
* korpo – en fiziko: ensemblo di partikuli kun nula maso nevarianta
Akrobat-arto

**Akrobat-arto** esas publike prodaji per homo di forteso, di equilibro, di ajileso; gimnastikisto, klauno, herkulatro, equilibristo, jonglisto, dislokito, desostizito, serpentatro, e.c.
Akto

**Akto** esas :
* (yuro) folio skriburoza qua konstatas fakto, konvenciono, obligeso.
* (teatro) parto di teatrajo, separita de la cetera da intervalo.
Akuzativo

**Akuzativo** esas (en la deklino-sistemo di la lingui Greka, Latina, Germana, Rusa, e c.) la kazo di la komplemento direta.
Aleno

**Aleno** esas puncilo uzata da shuifisti, selifisti, edc., por borar trui en ledropeci, kanvaso od altra materii quin li volas intersutar. Nun, ordinare ol facesas de metali, ma li existas de la petroepoko, kande prehistoriala homi uzis osti puntizita por borar ledro.
Henry Campbell-Bannerman

**Henry Campbell-Bannerman** (1836 til 1908) komercisto e politikistulo, esis chefministro di Unionita Rejio de 1905 til 1908
Alkaloido

**Alkaloido** esas kompozajo organika di qua la propraji esas alkaliatra. En la naturo, alkaloidi produktesas da bakterii, planti, fungi od animali.
Alopecio

**Alopecio** o **kalveso** esas desaparo, tota o parta, di hari o pili che homi od animali, ordinare adminime en la kapo. Existas formo di alopecio konocata Latine kom *alopecia areata*, qua esas la perdajo di pili o hari nur en kelka regioni. En kelk individui, alopecio produktas psikologiala diteso.

En viri, la kauzi di alopecio esas kombinuro di genetiko e maskula hormoni. En mulieri la kauzi esas neklara; la kauzo di *alopecia areata* esas auto-imuna. Desnutrado anke povas efektigar alopecio en viri, mulieri ed animali.