Leeuwarden

**Leeuwarden** (West-Friziana: *Ljouwert*, Stadsfries: *Liwwadden*) esas urbo e municipo en Frizia, Nederlando, kun  habitanti en 2021. Lua tota surfaco esas 255,62 km², de qui 17,24 km² esas aquo. Leeuwarden esas la chefurbo di provinco Frizia.

La regiono esas kontinue habitata depos la 10ma yarcento. Ol nomizesis Leeuwarden en la frua 9ma yarcento. Ol esas l'ekonomiala nabo di Frizia, situita en verda ed aquo-richa ambiento.

Leeuwarden esas olima rejala rezideyo e havas historiala urbo-centro, multa historiala edifici, granda butiko-centro kun placi e restorerii. En 2018, Leeuwarden esis l'Europana Chefurbo di Kulturo.

La *[[Elfstedentocht]]* (Turo di Dek-e-un Urbi), glacio-sketo-turo tra dek-e-un urbi en Frizia, komencis e finis en Leeuwarden.

La sequanta urbi en la municipo havas plu kam 1000 habitanti: Leeuwarden, Grou, Goutum, Wergea, Jirnsum, Reduzum e Wirdum. La municipo guvernesas da urbestro Ferd Crone e koalisuro di partisi PvdA, CDA e GroenLinks.

## Nomo

La nomo "Leeuwarden" unesme uzesis por Nijehove, la max importanta de tri vilaji (l'altra du esis Oldehove e Hoek) qui en la frua 9ma yarcento kombinesis aden Leeuwarden (*Villa Lintarwrde* c. 825). L'origino dil nomo esas necerta. Historiisto ed arkivisto Wopke Eekhoff trovis entote 200 diferanta espelo-manieri, ek qui *Leeuwarden,* *Liwwadden* e *Ljouwert* ankore uzesas.

La duesma parto dil nomo esas facile explikebla: *Warden*, "artificala lojo-kolino" o *terpo.

L'unesma parto dil nomo, *leeuw*, signifikas "leono" en moderna nederlandana. Ica interpreto korespondas kun la blazono adoptita dal urbo. Tamen, moderna nederlandana ne uzesis en ta regiono dum la Mezepoko, kande l'urbo nomesis *Lintarwrde*.

Ula experti asertas ke la nomo devenas de *leeu*-, korupturo di *luw*- ("shirmata kontre la vento) o de *lee*- ("aquo-voyo").

## Historio
La max anciena restaji di domi esas de la 2ma yarcento, do dum la Romana epoko, e deskovresis dum exkavo proxim la *Oldehove*. Habitata kontinue depos la 10ma yarcento, la unesma refero al urbo kom populo-centro esas en germana fonti de 1285. Situita alonge la *[[Middelzee]]*, ol esis aktiva centro di marala komerco til la 15ma yarcento.

En 1901 La habitantaro dil urbo esis 32.203. Pos longa okupo dal germana armeo, la Rejala Kanadana Dragoni desobediis direta komandi ye 15ma aprilo 1945, ed asaltis la forte defensita urbo, e rapide ekpulsis la germani. La aniversario di ta liberigo celebresas da la Dragoni e dal urbo.

Leeuwarden esas la naskeyo di Mata Hari.

## Geografio
Leeuwarden situesas en centrala Frizia. Ol havas la sequanta vicineyi: Leeuwarden, Grouw, Goutum, Warga, Irnsum, Roordahuizum, Wirdum, Wartena, Wijtgaard, Lekkum, Snakkerburen, Hempens, Idaard, Friens, Swichum, Warstiens, Miedum, Aegum, Teerns

## Kulturo

Ye 6ma septembro 2013 Leeuwarden elektesis kom Europana Chefurbo di Kulturo por la yaro 2018.  La regiono havas 617 nacionala monumenti, 375 ikonala edifici, e multa parti dil urbo-centro protektesas pro lia historiala o futura arkeologiala valoro. La max anciena monumenti, exemple la kirko *[[Jacobijnerkerk (Leeuwarden)|Jacobijnerkerk]]*, existas de la 13ma yarcento.

L'urbo esas hosto di multa eventi tra la yaro e havas plura muzei: la maxim granda esas tale nomizita Fries Museum, l'olima palaco *Princessehof, nun la [[Nacionala Skulturo-Muzeo]], la *Tresoar* pri la [[friziana linguo]], la olima karcero *Blokhuispoort,* nun eventeyo, la *Verzetsmuseum Friesland* pri la germana okupo dum la [[Duesma mondomilito|Duesma Mondo-Milito]], la *Natuurmuseum Fryslân*, e muzeo pri la lokala skultisto [[Pier Pander]].

Famoza edifici en la urbo-centro inkluzas la *Kanselarij* (olima kancelereyo), la *Stadhouderlijk hof*, la *Waag* (olima komerco-centro), *Sint-Bonifatiuskerk* (importanta kirko neogotika), e la inklinanta nefinita kirko, *Oldehove*.

La max alta edifico en la urbo esas la 114-metra *Achmeatoren* (Achmea-turmo), konstruktita en 2001 e desegnita da [[Abe Bonnema]] - qua anke desegnis la *Averotoren* (77 m). La historiala tren-staciono konstruktesis en 1863.

== Transporto ==
[[Staciono Leeuwarden]] esas la chef-staciono di Leeuwarden. La staciono finisesis ye 27ma oktobro 1863. L'unesma lineo vehis de Leeuwarden a [[Harlingen]]. La staciono depose expansesis e nun anke inkluzas [[supermerkato]], kuaferio, [[apoteko]], librerio e floro-butiko.

Esas lokala, regionala e nacionala treni qui konektas la urbo al cirkumajo, la vicina provinci [[Provinco Groningen|Groningen]] e [[Drenthe]], e cetera Nederlando.  La altra stacioni en la municipo esas Leeuwarden Achter de Hoven, Leeuwarden Camminghaburen e Grou-Jirnsum. Kinesma staciono Leeuwarden Werpsterhoek apertesos en 2018.

En Leeuwarden, esas 40 lokal, regional e national [[autobuso]]-servi provizata da [[Arriva|*Arriva*]] kun destini en la urbo, ad altra urbi en Frizia, ed ad [[Alkmaar]] en [[Norda Holando|Nord-Holando]]. Esas anke sis regional autobuso-servi provizata da *Qbuzz'' adeste ad Oosterwolde e Drachten.