open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Fizikokemio

**Fizikala kemio** esas la studio di makroskopala, atomala, subatomala, e partikulo fenomeno en kemiala sistemi quale legi e koncepti di fiziko. Ol aplikas principi, praktiki e koncepti di fiziko, exemple movado, energio, forco, tempo, termodinamiko, quantumala kemio, statistikala mekaniko e dinamiko, equilibro.

Fizikala kemio, en opozo a kemiala fiziko, esas dominanta (ma ne sempre) makroskopala o supramolekulala cienco, quale la majoritato di la principi en qua fizikala kemio fondesis, esas koncepti relatita a la maso prefere ke molekulala/atomala strukturo sola. Exemple, kemiala equilibro, e koloidi.

Inter la relati studiata da fizikala kemio esas:
* Intermolekulala forci qui agas segun fizikala propraji di materii (plastikeso, extensebla forco, surfacala tenso en liquidi).
* Reakto dinamiko pri la grado di reakto.
* L'identeso di ioni e l'elektrala kondukteso di materii.
* Surfacala kemio ed elektrokemio di membrani.
* Interago di du korpi, e kambio di kaloro e laboro, nomizita termodinamiko.
* Transferaji di kaloro inter kemiala sistemi e l'ambiento dum chanjo di fazo o kemiala reakto, rezultanta tale nomizita termokemio.
* Studio di propraji di nombro di speci prezenta en dissolvuro.
* Nombro di fazi, nombro di kompozanti e grado di libereso (o varianco*) povas havar korelato l'unu kun l'altru.
* Reakti di elektrokemiala celuli.
Neorganika kemio

**Neorganika kemio** esas la studio di la sintezo e konduto di neorganika ed organometalika kompozuri. Ta feldo kovras omna kemiala kompozuri ecepta la miriado organika kompozuri (kompozuri kun atomi di karbo, maxim-multa-kaze kontenanta C-H ligili), qua esas la subjekti di organika kemio. La distingo inter du diciplini esas fora de absoluta, ed esas multa klinaji*, maxim importante en la subdiciplino do organometala kemio. Havas apliki en tota aspekto di kemiala industrio-inkluanta katalizo, materiala cienco, pigmenti, surfakti, induturi, medicino, fuelo, ed agrokultivo.
Kristalografio

**Kristalografio** esas la cienco qua examinas l'aranjo di atomi en solidi. La vorto "kristalografio" derivas de la Greka vorti *crystallon* ("konjelita guto", kun sua signifiko extensata ad omna solidi kun kelka grado di translucideso. En julio 2012, l'Unionita Nacioni agnoskis la ciencala importo di kristalografio, e proklamis ke 2014 esus l'internacionala yaro di la kristalografio.

Ante la developo di kristalografio per radiografuro difrakto, la studio di kristali facesis segun sua geometrio. To facesis per mezuro dil anguli di la facii de ula kristalo, segun teoriala refero axi (kristalografiala axi), establisanta la simetreso di la kristalo traktata. Ta lasta facesas uzanta goniometro. La situeso en 3D spaco di omna kristalo facio trasesas sur stereoskopiala reto, c. e, Wulff-reto o Lambert-reto. Fakte, la polo di omna facio trasesas sur la reto. Omna punto markizesas kun lua Miller-indexo. La finala skizuro permisas establisar la simetreso dil kristalo.

Kristalografiala metodi nun dependas del analizo di modeli pri difrakto di specimeno vizata per radiaco di sama tipo. Quankam radiografuro esas maxim ofte uzita, la radiaco ne esas sempre elektromagnetika radiaco. Elektroni o neutroni uzesas por kelka projekti. To faciligesas pro la propraji dil ondo di la partikuli. Kristalografi ofte apertite konstatas la tipo di lumizo uzata kande referita a metodo, exemple la termini radiografuro difrakto, neutrono difrakto ed elektrono difrakto.

Ca tri tipi di radiaco interagas kun la specimeno en diversa manieri. Radiografuro interagas kun la spacala distributo di la valenco elektronikala, kontre ke elektroni esas partikuli portanta charjo, do nutrivas la tota charjo distributo di amba atomala nuklei e la cirkumaji elektroni. Neutroni esas dissemita da l'atomala nuklei tra la forta nukleala forci, ma pluse, la magnetala momento di neutroni esas diferanta de zero. Esas do anke dispersita da magnetala feldi. Kande neutroni esas dispersita de hidro-kontenanta materii, produktas difrakto shabloni kun alta bruiso niveli. Tamen, la materio povas kelkafoye esar traktita por remplasar deuterio per hidro.
Sunala povo

**Sunala povo** esas la konvertado di sunolumo en elektro, sive direte uzanta fotovoltaiko*, o nedirete uzanta koncentrita sunala povo (CSP). Koncentrita sunala povo sistemi uzas lensi o speguli e trekanta sistemi por enfokigar larja areo di sunolumo en mikra radio. Fotovoltaiko* konvertas lumo en elektra korento uzanta fotovoltaiko* efekto.
Sunala energio

**Sunala energio**, radianta lumo e kaloro de suno, esas harnesizit uzanta rango di ulatempe evolvanta teknologii quale sun-varmesal energio, sunala celulo, vent-energio ed artificala fotosintezo.
Sustenebla energio

**Sustenebla energio** esas la sustenebla provizo di energio qua plenigas la nuna bezoni sen kompromisar la kapableso di futura generacioni satisfacar lua bezoni.

Teknologii qui augmentas sustenebla energio inkluzas rinovigebla energio fonti, exemple hidroelektro, sunala energio, ondo povo, geotermala energio, artificala fotosintezo, marea povo ed anke teknologii destinita por ameliorar energio efiko.
Koncentrita sunala povo

**Koncentrita sunala povo** (anke nominita **koncentranta sunala povo**, **koncentrita sunala termala**, e **CSP**) sistemi uzas speguli o lensi por koncentrar larja areo di sunolumo, o sun-varmesal energio, sur mikra areo. Elektrala povo produktesas kande la koncentrita lumo konvertesas a kaloro, qua duktas kaloro motoro (maxim-multa-kaze vaporoturbino) konektita a elektra povo generatoro a termokemiala reakto (experimentala en 2013).
Komunista simbolismo

**Komunista simbolismo** konsistas ek serii di simboli qui reprezentas (sive literale o figurale) diverseso di temi asociita kun komunismo. Ta temi povas inkluzar (ma ne limitesas a) revoluciono, la proletariaro, la ruranaro, agrokultivo, od internacionala solidareso. Komunista stati, partisi ed movementi uzas ta simboli por promocar e krear solidareso en lua kauzo.

Kustume ta simboli, apud pentagramo reprezentanta sive la kin habitata kontinenti (segun la modelo di sis kontinenti, ube Eurazia konsideresas singla kontinento) o la kin kompozanti di komunista socio (rurani, laboranti, armeo, ntelektozi, e yuni) aparas en flava en reda fundo reprezenta revoluciono. La flago di Sovietia inkluzite flava-konturata reda stelo e flava martelo e siklo en reda. La flagi di Vietnam, Popul-Republiko Chinia, Angola e Mozambik enkorpigas simila simbolismo sub komunista regulo.

Martelo e siklo divenabas la komuna komunista simbolo, aparanta sur la flagi di maxim multa komunista partisi en tota mondo. Tamen, la flago di laboranta partiso di Korea inkluzas martelo reprezentanta industriala laboranti, hauo reprezentanta agrikultura laboristi, e brosilo (tradicionala skrib-utensilo) reprezentanta intelektozaro.

En Hungaria, Latvia, Polonia, Estonia, Moldova e Lituania, la komunista simboli repulsesas.
Historio di fiziko

La **Fiziko** (del Antiqua Greka: *φύσις* physis "naturo") esas fako di la cienco qua evolucionis de la filozofio, e pro to referesas quale naturala filozofio til la fino dil 19ma yarcento—termino deskribanta feldo di studio pri "la labori di naturo". Prezente, fiziko esas tradicionale definita kom studio di materio, energio, e relato inter li. Fiziko esas, en kelka sensi, la maxim olda e maxim bazala pura cienco; lua deskovradi trovas apliki tra naturala cienci, pro ke materio ed energio esas la bazala kompozanti di naturala mondo. L'altri cienci esas ordinare plu limitita en lua skopo e povas esar konsiderita branchi qua separis su de fiziko por divenar cienci en lua propra yuro. Fiziko nuna dividesas plu ample en klasika fiziko e moderna fiziko.

## Antiqua historio
Elementi di to qua divenis fiziko originis precipue de la kampi di astronomio, optiko e mekaniko, qui esis metodale unionita per la studio di geometrio. Ta matematikala diciplini komencis en antiqueso kun la Babiloniani e kun la Helenista skriptisti quale Arkimedes e Ptolomeo. Antiqua filozofio, dumtempo, inkluzis to qua nomesis "Fiziko".
Solida mekaniko

**Solida mekaniko** esas la brancho di kontinuo mekaniko qua studias la konduto di solida materii, specale lua movo e deformo sub l'ago di forci, temperaturo chanji, fazo chanji, ed altra extera od interna agenti.
Kontinua mekaniko

**Kontinua mekaniko** esas brancho di mekaniko qua traktas kun l'analizo di cinematikala e mekanikala konduto di materii fasonita kom dura maso prefere kom distinta partikuli. Franca matematikisto Augustin-Louis Cauchy esis l'unesma qua formulizis ca modeli dum la 19ma yarcento, ma l'inquesti en ta areo duras til nun.
Quantumala mekaniko

**Quantumala mekaniko**, anke konocata kom **quantumala fiziko**, o **quantumala teorio**) esas fako di fiziko qua traktas fizikala fenomeni a nanoskopala skali ube l'agado esas proxim di konstanto di Plank. Quantumal mekaniko furnizas matematikala deskripto di multa di duala partikulo-quale e ondo-quale konduto ed interagi di energio e materio.

Quantumala mekaniko furnisas substancale utila kadro por multa traiti di la moderna periodala tabelo di elementi inkluzanta la konduto di atomi dum kemiala ligo e havas duktar decidiganta rolo en la developado di multa moderna teknologii.
Fluidomekaniko

**Fluidomekaniko** esas la fako di fiziko qua studias fluidi (liquidi, gaso e plasmi) e la forci en li. Fluido mekaniko povas subdividesas en hidrostatiko, la studio di fluidi repozinta; fluidi cinematiko, la studio di fluidi en movado; e fluidodinamiko, la studio di efekto di forci sur fluido movo. Ol esas fako di kontinua mekaniko, subjekto qua modelas materio sen uzar l'informo qua facesas de atomi, qua esas, esas aktiva feldo di serchado kun multa nesolvita o partala solvita problemi. Fluidomekaniko povas esar matematikale komplexa, e povas maxim bona esar solvita da numerala metodi, uzanta komputeri. Moderna diciplino, nominita informatikala fluido dinamiko esas devotigata a ta aprocho por solvar fluidomekaniko problemi. partikulo imajo rapidometro*, experimentala metodo por facar videbla ed analizar fluido debitar, ed anke profitar di alta vidala naturo di fluido debitar.
Marxismo

**Marxismo** esas metodo por socio ed ekonomio qua analizas la relati inter la sociala klasi e la konflikti inter li, per l'interpreto di la historiala developo  di la socii segun materialista vidpunto, e l'interpreto di la transformi en la socii segun dialektikala  vidopunto . 

Marxismo esas mondala koncepto qua havas olua nomo de la Germana filozofo ed ekonomo Karl Marx, segun qua la kapitalismo necese perisos pro olua propra developo. Ca idei duktis a la movemento di komunisti qui en 1917 prenis povo en Rusia.
Komunista publika deklaro

**Komunista publika deklaro** (*Das Kommunistische Manifest*), origine titulizita **Publika deklaro dil komunista partiso** (Germane: *Manifest der Kommunistischen Partei*), esas kurta edituro skribita dal politikala teoriisti Karl Marx e Friedrich Engels e publikigita unesmafoye en 1848. Pose ol agnoskesis kom un ek la maxim influiva politikala manuskripto de la historio.

Komisita da Komunista Ligo, ol expozis la skopi e programo di la ligo. La texto prizentas analizal aprocho a lukto interklasi (historiala ed aktuala) e la problemi di kapitalismo, prefere kam predicar la potenciala futura formi di komunismo.
Komunista Ligo

**Komunista ligo** (Germane: *Bund der Communisten*) esis internaciona politikala partiso establisita ye junio 1847 en London, Anglia. L'organizuro formacesis tra la kunfuzo di la *Ligo dil Yusti*, direktita da Karl Schapper e la komunista interrelato komitato en Bruxel, Belgia, en qua Karl Marx e Friedrich Engels esis la dominacanta personesi. La Komunista ligo konsideresas l'unesma marxista politikala partiso ed esis por ta grupo ke Marx ed Engels skribis Komunista publika deklaro tarda 1847. Komunista ligo esis formale dispersita en 1852, sequanta Koln komunista judiciio.
Generala relativeso

**Generala relativeso** esas geometriala teorio pri gravitado publikigita da Albert Einstein en 1916, ed esas la deskripto pri la gravitado nune aceptita en la moderna fiziko. Generala relativeso generaligas specala relativeso e lego di universala gravitado di Newton, furnisanta unigita deskripto pri gravitado kom geometriala proprajo di spaco e tempo, o spacotempo. Specifike, la kurviguro di spacotempo esas direte relatita al energio e momento di irge qua materio e radiaco esas prezenta. La relato esas explikita per la feldo equacioni di Einstein, sistemo di partala diferencialo equacioni.

Kelka predici di generala relativeso diferas signifikante de ta di klasika fiziko, note pri la paso di tempo, la geometrio di spaco, la movo di korpi en libera falo, e la movado di lumo. Exempli pri tala diferi inkluzas gravitala tempo dilato, gravitala lenso, gravitala angulala fixigo vers reda di lumo, e la gravitala tempo fristo, La predici di generala relativeso havabas konfirmita en omna observi ed experimenti til nun. Quankam generala relativeso ne esas l'unika relativala* teorio pri gravitado, ol esas la maxim simpla teorio qua esas nevarianta kun experimentala datumo. Tamen, nerespondizita questioni esas ankore pruvenda, la maxim fundamentala esanta quale generala relativeso povas esar konciliita kun la legi di quantumo fiziko por produktar a kompletar e su konsistanta teorio di quantumo gravitado.

La teorio di Einstein havas importanta astrofizikala implikaji. Exemple, implikas l'existo di negra trui—regioni di spaco en qua spaco e tempo esas distordita en tala maniero ke nulo, ne mem lumo, povas eskapar—kam finala stato por masiva steli. Esas ampla evidentajo ke l'intensa radiaco emisita da certa sorti di astronomiala objekti esas pro negra trui; exemple, mikroquazari e aktiva galaxiala nuklei rezultas de la prezenteso di stelala negra trui e negra trui di multa plu masiva tipo, rispektive. Ta kurvanta di lumo da gravitado povas duktar a la fenomeno di gravitala lenso, en qua multa imaji di la sama distanta astronomiala objekto esas videbla en la cielo. Generala relativeso anke prediktas l'existo di gravitala ondi, qua havabas depos observita nedirete; direta mezuro esas la skopo di projekti tala LIGO e NASA/ESA lasero Interferometro spaco anteno e diversa pulsaro tempala tabeli. En adjuntajo, generala relativeso esas la baso di kurenta kosmologiala modeli di konstante expandanta universo.
Specala relativeso

En fiziko, **specala relativeso** (*SR*, anke konocita kom la **specala teorio pri relativeso** o **STR**) esas l'aceptita fizikala teorio pri la relato inter spaco e tempo.

Esas apogata sur du postulati:
# ke la legi di fiziko esas nevarianta (c.e., identa) en omna inerciala sistemi (neaceleranta kadri di refero); e
# ke la rapideso di lumo en vakuo esas la sama por omna observanti, senegarde di la rapideso di lumofonto.

La teorio origine propozesis en 1905 da Albert Einstein en l'artiklo "Pri l'elektrodinamiko di movanta korpi". La nekonciliebleso di klasika mekaniko kun l'equacioni di elektromagneteso di Maxwell duktas a la developado di specala relativeso, qua korektas klasika mekaniko por traktar standi implikanta movi proxim la rapideso di lumo. Mem tale, klasika mekaniko esas ankore utila (pro lua simpleso ed alta exakteso) kom proximigo a mikra rapidesi kompare a la rapideso di lumo.
Fizikala lego

**Fizikala lego** o **ciencala lego** "esas teoriala principo deduktita de partikulara fakti, aplikebla a definita grupo o kategorio di fenomeno, expresebla per l'aserto ke partikulara fenomeno sempre eventas se ula kondicioni esas prezenta." Fizikala legi esas ordinare konkluzi fondata sur multa ciencala experimenti ed observadi dum multa yari, qui divenis aceptata universale da la ciencala komunitato. La produkturo di rezumo deskripto di nia ambiento en la formo di tala legi esas fundamentala skopo di cienco. Ta terminaro ne uzesas samamaniere da omna autori.
George Herbert (5ma komto Carnarvon)

**George Herbert, la 5ma Komto di Carnarvon** (n. 26 di junio 1866, m. 5 di aprilo 1923) esis Angla heredala nobelo.

Il havis intereso pri kur-kavali e rapida automobili; en 1901 il esis grave vundata en automobilo-acidento. Il anke havis intereso pri Egiptala arkeologio, ed en 1907 il komencis donar pekuniala susteno ad exkavadi en Egiptia. En novembro 1922, arkeologo Howard Carter, employata da la komto, deskovris la tombeyo di Tutankhamun; Carter e la komto kune apertis la tombeyo e trovis la kontenaji. La komto mortis en Egiptia ye la sequanta yaro, kelka dii pos ke il sufris severa moskito-mordo.
Led Zeppelin

**Led Zeppelin** esis Britaniana bando di hard rock, heavy metal, blues rock e folk rock formacita da Jimmy Page, Robert Plant, John Bonham e John Paul Jones en 1968 en London. La grava sono di gitaro en lua muziki transformis la bando en pioniro dil stilo heavy metal.

## Verki
* Led Zeppelin (1969)
* Led Zeppelin II (1969)
* Led Zeppelin III (1970)
* Led Zeppelin IV (1971) (common title)
* Houses of the Holy (1973)
* Physical Graffiti (1975)
* Presence (1976)
* In Through the Out Door (1979)
* Coda (1982)
The Who

**The Who** esis muzikala Britaniana grupo di rock e hard rock formacita en 1964 dal kantisto  Roger Daltrey, gitaristo Pete Townshend, basisto John Entwistle e batisto Keith Moon.

## Albumi di atelier
* My Generation (1965)
* A Quick One (1966)
* The Who Sell Out (1967)
* Tommy (1969)
* Who's Next (1971)
* Quadrophenia (1973)
* The Who by Numbers (1975)
* Who Are You (1978)
* Face Dances (1981)
* It's Hard (1982)
* Endless Wire (2006)
* Who (2019)
The Clash

**The Clash** esis Angla muzikala grupo di punk rock fondita en 1976 en London.

## Albumi di ateliero
* *The Clash* (1977)
* *Give 'Em Enough Rope* (1978)
* *London Calling* (1979)
* *Sandinista!* (1980)
* *Combat Rock* (1982)
* *Cut the Crap* (1985)
2028

La yaro **2028** (MMXXVIII per Romala algarismi) esos bisextila yaro komenconta ye saturdio segun Gregoriala kalendario. Ol esos la 28ma yaro di la triesma yarmilo, la 28ma yaro di la 21ma yarcento e la 9ma yaro di la yari 2020a.

## Eventi
* 1ma di januaro - Libri, revui, cinematografuri ed altri publikigita en 1932 eniros publika domeno.

* De la 21ma di julio til la 6ma di agosto eventos l'Olimpiala Ludi en Los Angeles, 2028.

## Naski

## Morti

## Nobel-premiiziti
*Fiziko: Kemio: Fiziologio o Medicino: Literaturo: Paco: Ekonomiko: [[
2031

La yaro **2031** (MMXXXI en Romala algarismi) esos yaro komenconta ye merkurdio segun Gregoriala kalendario. Ol esos la 31ma yaro di la triesma yarmilo, la 31ma yaro di la 21ma yarcento, e la 2ma yaro di la yari 2030a.

## Eventi

## Naski

## Morti

## Nobel-premiiziti
*Fiziko: 
*Kemio: 
*Fiziologio o Medicino: 
*Literaturo: 
*Paco: 
*Ekonomiko:
Alternativa energio

**Alternativa energio-fonto** esas irga fonto di energio qua esas alternativa a fosila fueli, e povas remplasar li.

La konceptajo pri quo esas alternativa fonto di energio modifikesis multe dum la tempo, ed existas kontroversi pri l'uzo di energio. Nun, pro la diverseso di energiala selektaji e diferanta skopi di lua advokati, definanta kelka energio tipi kom "alternativa" esas tre debatebla.

Ordinare, alternativa energio segun la nuna konceptajo, esas la produktita o riganita sen la nedezirinda konsequi inheranta en fosila fuelo, partikulare alta karbobioxo emisado, importanta faktoro en globala varmesko.

## Facanta alternativa energio precipua korento
Ante alternativa energio divenas precipua korento esas kelka decidigiva obstakli qua devas vinkar:Unesma devas esar augmentita komprenanta quale alternativa energio laboras e pro quo esas salutara, duesma la disponebleso kompozanti en ta sistemi devas adjuntar; e finala pago tempo devas esar diminutita.

Exemple, elektrala vehili (EV) e konektebla elektrala vehili esas plu multa. Ta vehili dependas forte en efektiva karganta substrukturo tale inteligenta reto substrukturo por esar realigar elektro kam precipua korento alternativa energio por futura transportado.
Fotovoltaiko

**Fotovoltaiko*** esas metodo por produktar elektrala energio tra konverto di sunala radiaco en elektrala korento per l'uzo di mikronduktori qui produktas fotovoltaika* efekto. Fotovoltaika povo produktado uzas sunala paneli kompozita di nombro di sunala celuli kontainanta fotovoltaika materio. Precipua korento materii nuna uzita por fotovoltaiko inkluzas monokristala siliko, polikristala siliko, amorfa siliko, kadmio telurido*, e kupro indio galio selenido*/sulfido. Pro l'augmentita demando por rinovigebla energio fonti, la fabrikanta di sunala celuli e fotovoltaika tabeli havas plubonigita multe en recenta yari.

Sunala fotovoltaiko esas sustenebla fonto di energio. En 2013, lua quik augmentita kapaceso kreskis per 36% por produktanta sumo di 136 GW, mondala. Ta esas sata por produktar 160 TWh/yaro o proxim 0.85% di elektrala demando sur la planeto. Chinia e Japonia esas nune la maxim kreskanta merkati, dum ke Germania restas la maxim larja mondala produktero, ed ol furnisas preske 6% ek lua nacionala demandi pri elektro.

Sunala fotovoltaiko esas nuna, pos hidro e vento povo, la triesma plu importanta rinovigebla energio fonto en termino di globala instalita kapaceso. Plua kam 100 landi uzas sunala PV. Instaluri povas esar terala montita (e kelkafoye ) integrigita kun agrokultivo e pasturo) o konstruktita en la teko o muri di domo (sive konstrukturo integrigita fotovoltaiko o nur tekto).

Duktanta per avanco en teknologio ed augmenti en fabrikanta skalo ed altero, la preco di fotovoltaiko diminutabas konstante pos ke l'unesma sunala celuli konstruktesis, e nivelizar kusto di elektro de PV esas proxim kun ordinara elektrala fonti en plu nombrala listo di geografiala regioni. Reto mezuro e financala stimulivi, tale preferala alimento tarifi por sunala kreita elektro, suportesas sunala PV instali en multa landi. Kun nuna teknologio, fotovoltaiko rimborsas l'energio bezonata por konstruktar li en 1.5 (en sudal Europa) til 2.5 yari (en nordal Europa).
Sunala celulo

**Sunala celulo** (anke nomesas **''fotovoltaika'' celulo**) esas elektra aparato qua konvertas l'energio di lumo direte en elektro per la fotovoltaika efekto. Esas formo di fotoelektro celulo (en qua lua elektrala karakterizivi—exemple korento, tenso o rezisto—varias kande lumo esas incidanta sur lo) qua, kande expozita a lumo, povas krear e suportar elektra korento sen esar ligita a ula extera tenso fonto, ma ya bezonas extera charjo por povo konsumo.
Marianna

**Marianna** havas kelka signifiki:
*Marianna, Arkansas, esas urbo en Lee Komtio, Arkansas.
*Marianna, Florida, esas urbo en Jackson Komtio, Florida.
----
Orko

**
**Orko*' (*Orcinus orca'') esas speco di mamifero de la rango cetacea (baleno) qua havas denti e vivas en omna oceani. Kelka orki nutras su per fishi, dum ke altra nutras su per marala mamiferi (exemple: marohundi) e pinguini.
István la 1ma di Hungaria

**István 1ma** od **Santa István** (975 til 15 di agosto 1038)  esis la lasta princulo di Hungaria, e guvernis de 997 til 1000 o 1001. Pose il divenis rejulo til 1038. Il esas konsiderata la fondinto di Hungariana stato.

Papo Gregorius 7ma kanonizis il en 1083.
Kálmán Darányi

**Kálmán Darányi de Pusztaszentgyörgy et Tetétlen** (22ma di marto 1886 til la 1ma di novembro 1939) politikisto, esis chefministro di Hungaria de 1936 til 1938.
Rupio di Seycheli

**Rupio di Seycheli** esas la pekunio di Seycheli. Lua abreviuro esas SR o SRe, e lua internaciona (ISO) kodexo esas SCR.
Giba

**Gilberto Amauri de Godoy Filho** , konocita kom **Giba** (n. ye la 23ma di decembro 1976) esas Braziliana ex-volebalisto.
Plamen Oresharski

**Plamen Oresharski**, ekonomikisto e politikisto n. ye la 21ma di februaro 1960, esis chefministro di Bulgaria de 2013 til 2014.
Marin Raykov

**Marin Raykov Nikolov**, diplomacisto e politikisto n. ye la 17ma di decembro 1960, esis chefministro di Bulgaria de marto ti mayo 2013.
Péter Orseoló

**Péter Orseoló** (n. c. 1010 til 1046 o 1050) , esis rejo di Hungaria du foyi: de 15 di agosto 1038 til 1041, e de 1044 til 1046 lia morto.
Petar Todorov Gudev

**Petar Todorov Gudev** (13 di julio 1863 til 8 di mayo 1932) politikisto, esis chefministro di Bulgaria de 1907 til 1908.
Dimitar Stanchov

**Dimitar Stanchov** (21 di mayo 1863 til 23 di marto 1940) diplomacisto e politikisto esis chefministro provizora di Bulgaria de 12 til 16 di marto 1907.
Todor Zhivkov

**Todor Hristov Zhivkov** (7ma di septembro 1911 til la 5ma di agosto 1998) politikisto, esis chefministro di Bulgaria de 1962 til 1971.
W. H. Auden

**Wystan Hugh Auden**, konocata kom **W. H. Auden** (1907 til 1973) esis Britaniana poeto. Ilua temi esis politiko, moro, amo e religio. Un ek lua maxim konocata poemi pri amo esas *Funeral Blues*. Pri politikala e sociala temi, la du maxim konocata esas *September 1, 1939*, e *The Shield of Achilles*.
Ludwig von Mises

**Ludwig Heinrich Edler von Mises** (n. ye la 29ma di septembro 1881 til la 10ma di oktobro 1973) esis Austrian ekonomikisto.
Anton Yugov

**Anton Tanev (Dontcho) Yugov**, politikisto n. ye la 28ma di agosto 1904 til la 6ma di julio 1991, esis chefministro di Bulgaria de 1956 til 1962.
Dimitar Grekov

**Dimitar Grekov** (14 di septembro 1847 til 7 di mayo 1901) politikisto esis chefministro di Bulgaria de januaro til oktobro 1899.
Yun Hyon-seok

**Yun Hyon-seok**(Koreane 윤현석, 1984 - 2003) esis aktivisto pri homala yuri e civila yuri, geya poeto e skriptisto en Sud-Korea. Ilua surnomo esis **Yook Woo-dang**.

## Extera ligili
* Memorial museum of Yukwudang ()
* Protecting sexual minorities Koreatimes 2013.08.23 ()
* Queer Rights Activists in South Korea Step Up Efforts to Support LGBTQ Youth ()
* 청소년유해매체물에 '동성애' 삭제키로 오마이뉴스 2003.04.29 ()
* "가식적인 기독교에 깨달음을"…어느 10대의 죽음 프레시안 2013.04.21 (Korea)
* 육우당은 여전히 희망이 존재한다고 말하고... 참세상 2006.04.18 ()
* 육우당(六友堂), ‘성소수자 해방’을 위해 지다 참세상 2008.05.01 ()
* “주님, 육우당 형제의 눈물을 닦아주소서” ()
* “내 혼은 꽃비 되어” 참세상 2006.04.26 ()
* 동성애자가 사탄? 너희는 파시스트 기독교인 경향신문 2012.01.25 ()

## Referi
Alexandre Pato

**Alexandre Rodrigues da Silva**, surnomizita **Alexandre Pato** (n. ye la 2ma di septembro 1989) esas Braziliana futbalisto. Ilu komencis lua kariero por Braziliana klubo *Sport Club Internacional*, ube il ludis de 2000 til 2007. Pos ilu ludis por *Milan AC* (Italia), *Corinthians* e *São Paulo FC*, en Brazilia, e nun ilu ludas por *Tianjin Quanjian*.
Roberto Carlos

**Roberto Carlos** povas esar:
* Roberto Carlos Braga, Braziliana kantisto, naskinta en 1941
* Roberto Carlos da Silva Rocha, Braziliana futbalisto, naskinta en 1973
* Roberto Carlos Cortés Restrepo, Kolumbiana futbalisto naskinta en 1977
* Roberto Carlos García, Hispaniana futbalisto naskinta en 1982
Roberto Carlos Braga

**Roberto Carlos Braga** (n. ye la 19ma di aprilo 1941) esas Braziliana kantisto e kompozisto, pioniro dil rock en Brazilia.
Roberto Carlos da Silva Rocha

**Roberto Carlos da Silva Rocha** (n. ye la 10ma di aprilo 1973) esas Braziliana ex-futbalisto. Ilu ludis, inter altra klubi, por *Sociedade Esportiva Palmeiras*, *Real Madrid*, *Fenerbahçe* e *Corinthians*. De 2012 til 2015, ilu laboris kom futbalo-entrenisto di Indiana futbalo-esquadi *FC Anzhi Makhachkala* de Rusia, *Sivasspor* e *Akhisarspor Kulübü* de Turkia, e *Delhi Dynamos* de India. Nun ilu laboras quale "futbal-ambasadisto".
Kimon Georgiev

**Kimon Georgiev Stoyanov** (11 di agosto 1882 til 28 di septembro 1969) militisto e politikisto, esis chefministro di Bulgaria du foyi: de 1934 til 1935 e de 1944 til 1946.
Nikola Mushanov

**Nikola Stoykov Mushanov** (12 di aprilo 1872 - 10 di mayo 1951) politikisto esis chefministro di Bulgaria de 1931 til 1934.
Joseph-Louis de Lagrange

**Joseph-Louis de Lagrange** (n. **Giuseppe Lodovico Lagrangia** o **Giuseppe Luigi Lagrangia** ye la 25ma di januaro 1736 til la 10ma di aprilo 1813) esis Italiana matematikisto ed astronomo.
Santa Cruz de Tenerife

**Santa Cruz de Tenerife** (kompleta nomo: **Santa Cruz de Santiago de Tenerife** esas urbo en Hispania, chef-urbo di la provinco di Santa Cruz de Tenerife, en Kanarii.
Samuel Morse

**Samuel Finley Breese Morse** esis Usana piktisto ed inventisto di skrib-telegrafilo e di kodexi, qua divenis la Morse-kodexo.

## Extera ligilo
* Pagino pri la lasta mesajo di Samuel Finley Breese Morse
Morse-kodexo

**Morse-kodexo** esas binara kodexo por komunikado per telegrafo, radio od optikala moyeni. L'alfabeto di Morse-kodexo kontenas literi, nombri ed altra signi.

## Extera ligili
* Internaciona reguli pri Morse-kodexo
* Pagino por lernar la Morse-kodexo
Pierre Fourier

**Pierre Fourier** (n. ye la 30ma di novembro 1565 til la 9ma di decembro 1640) esis Franca sacerdoto, veneracata kom santo da katolik-eklezio.
Billy Paul

**Billy Paul** (naskinta **Paul Williams** ye la 1ma di decembro 1934 til la 24ma di aprilo 2016) esas Usana kantisto di soul e Rhythm and blues, maxim konocata por ilua kansono *Me and Mrs. Jones* ed anke pro ilua albumo *War of the Gods*, enrejistrita en 1973.
Max Stirner

**Max Stirner** (n. **Johann Kaspar Schmidt**, 1806 til 1856) esis Germana filozofo. Lua filozofio (konocita pose kom *Egoismo etiko*) influis Friedrich Nietzsche ed altri.
Rod Roddy

**Robert Ray** "**Rod**" **Roddy** (28ma di septembro 1937 til la 27ma di oktobro 2003) esis notora Usana Televiziono-prizentisto.
Ludwig Feuerbach

**Ludwig Andreas von Feuerbach** (1804 til 1872) esis Germana filozofo ed antropologo, maxim konocata pro ilua libro *Das Wesen des Christentums* ("L'Esenco dil Kristanismo").
Listo pri monarki di Hispania

Yen la listo pri monarki di Hispania pos l'unigo di Iberiana kroni en 1492.

Por la monarki ante ta epoko, videz:
* Listo pri reji di Aragon e komti di Barcelona
* Listo pri monarki di Kastilia
* Listo pri monarki di Navara 

## Dinastio Habsburg

## Dinastio Bourbon

## Bonaparte-dinastio

## Bourbon-dinastio (unesma restauro)

## Dinastio Savoia
 

## Unesma Hispana republiko

## Duesma restauro di la dinastio Bourbon

## Duesma Hispana republiko (1931 til 1939)
Videz: Duesma Hispaniana republiko

## Diktatoreso di Francisco Franco ([[1939]]-[[1975]])
Francisco Franco (Videz: diktatoreso di Francisco Franco)

## Triesma  restauro di Bourbon-dinastio

## Videz anke
* Listo pri monarki di Kastilia
* Listo pri chefministri di Hispania
Wilford Brimley

**Anthony Wilford Brimley** (n. 27ma di septembro 1934 til la 1ma di agosto 2020) esis Usana televizion- e cinem-aktoro, e kantisto. Ilu komencis laborar kom televizion-aktoro dum la yari 1970ma, che serio *The Waltons*.

## Referi
Huell Howser

**Huell Burnley Howser** (1945 til 2013) esis Usana televizion-aktoro, televiziono-produktero, skriptisto e voco-artisto.
Bill Irwin

**William Mills "Bill" Irwin** (n. ye la 11ma di aprilo 1950) esas Usan aktoro di cinemo e teatro, klauno e komediisto. Ilu ganis *Tony*-premio - qua donesas ad aktori qui sucesas che teatri de Broadway, New York - por ilua laboro en la spektaklo *Who's Afraid of Virginia Woolf?*.
Juvenalis

**Decimus Giunius Juvenalis** (Latium), ck. 60 - † ?, inter 133 e 140) esis Romana poeto, l'ultima di la Latina satiro-poeti. L'expresuri ''Panem et circenses'', e *Mens sana in corpore sano* ("Sana mento en sana korpo") atributesas a lu.
Elektrostatiko

**Elektrostatiko** esas fako de la fiziko qua studias la fenomeno e propraji di stacionara o lentamovanta elektrala kargaji.

Dum klasik antiqueso, já saveskis ke kelka materii, exemple sucino, atraktas lejera partikuli pos friciono. De la Greka vorto por sucino, ήλεκτρον *elektron*, originis la vorto "elektro". Elektrostatikala fenomeni originas de la forci qui elektrala kargaji exercas l'una l'altra. Ta forci deskriptesas per la lego di Coulomb. Quankam l'elektrostatikala forci semblas esar sat febla, l'elektrostatikala forci inter, exemple, elektrono e protono, qui ensemble formacas hidrogeno-atomo, esas 36-ople plu forta kam la gravitala forci inter li.

Existas multa exempli pri elektrostatikala fenomeni, exemple l'atrakto di plastika vesti a la manuo pos vi desmetas lu de paketo, til la semblante spontana explozo di grano sili, til domajo di elektronika kompozanti dum fabriko, til l'ago di fotokopii. Elektrostatiko implikas l'akumulo di kargaji sur la surfaco di objekti pro kontakto kun altra surfaci. Quankam kargajo kambio eventas irgekande ula du surfaci kontaktas e separas, l'efekti di kargajo kambio vers o de l'alta rezistiva* surfaco esas plu o min kaptila ube por longa sat tempo por sua efekti povas esar observita. Ta kargaji lor restas sur l'objekto til li povas sive ekfluar a tero od esas quik neutralizita da eskapo exemple familiara fenomeno di statika "shoko" esas kauzita da la neutrigo di kargajo amasita en la korpo kun kontakto kun nekonduktiva surfaci.
Dallas

**Dallas** esas chef-urbo di Usana stato Texas. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 999,3 km². Ol esas la 9ma maxim populoza urbo di Usa, e centro di metropolala regiono kun cirkume 7,5 milion habitanti.

Komence, Dallas e vicina Fort Worth developis pro expanso di ferovoyi qui posibligis transportar kotono, bovaro e pose petrolo produktita en la nordo di Texas. Pose, l'expanso di chosei interstata transformis Dallas en koncentro-punto por sistemi di transporto. L'internaciona aeroportuo Dallas Fort Worth, inaugurita en 1973, nun esas un ek la maxim granda aeroportui de la mondo.

## Referi
Arimaa

**Arimaa** esas surtabla ludo pri strategio por du partoprenanti qua similas shakoludo. Ol inventesis en 2003 da Omar Syed, injenioro specaligita en artifical inteligenteso. La skopo di Syed esis krear ludo desfacila por lernar tra artifical inteligenteso, tamen facila por ordinara homo lernar lia reguli.

Singla partoprenanto posedas 6 sorti di peci: elefanto, kamelo, du kavali, du hundi, du kati ed ok kunikli. La skopo di la ludo esas movar la kuniklo de ula ludanto al unesma lineo de lua opozanto. Do, ora kuniklo vinkas kande lu atingas la okesma lineo avan lu, e l'arjenta kuniklo vinkas kande lu atingas l'unesma lineo. Tamen, por esar desfacila por ula kuniklo atingar lua skopo kande la ludotablo esas plenigata, la skopo mediata esas kaptar la peci del opozanto, o duktar li ad atrapili.

## Extera ligili
* Internaciona pagino pri Arimaa
* Programo por Arimaa
Yulia Vyacheslavovna Lipnickaya

**Yulia Vyacheslavovna Lipnickaya** (n. ye la 5ma di junio 1998) esas Rusiana artala sketistino (solistino), ganistino di orea medalio dum Olimpiala Ludi en Sochi (2014).
Apuleius

**Lucius Apuleius de Madauros** esis skriptisto e filozofo romano. Ilu vivis de 125 til 170. Apuleius naskis en Madauros, berber-roman urbo en nuna Aljeria.

Apuleius skribis Metamorfosi, plu bone konocata kom *L'Ora Asno*, un de la poka integra romani Latina transvivinta.
Giovanni Pico della Mirandola

**Giovanni Pico della Mirandola** (1463 til 1494) esis Italiana filozofo, konocita kom skriptisto di *Oratio de hominis dignitate*.
Syngman Rhee

**Syngman Rhee**, politikisto (1875 til 1965) esis l'unesma prezidanto di Sud-Korea. Il guvernis de 24 di julio 1948 til 26 di aprilo 1960.
U2

**U2** esas Irlandana bando di pop formacita en 1976 da Bono (kantistulo), The Edge (gitaristo), Larry Mullen (tamburisto) e Adam Clayton (klavaro).

## Verki
* Boy (1980)
* October (1981)
* War (1983)
* The Unforgettable Fire (1984)
* The Joshua Tree (1987)
* Rattle and Hum (1988)
* Achtung Baby (1991)
* Zooropa (1993)
* Pop (1997)
* All That You Can't Leave Behind (2000)
* How to Dismantle an Atomic Bomb (2004)
* No Line on the Horizon (2009)
* Songs of Innocence (2014)
* Songs of Experience (2017)
* Songs of Surrender (2023)
Miguel de Unamuno

**Miguel de Unamuno y Jugo** (n. ye la 29ma di septembro 1864 til la 31ma di decembro 1936) esis Hispana filozofo.
Oswaldo López Arellano

**Oswaldo Enrique López Arellano** (1921 til 2010) esis prezidanto di Honduras du foyi. Il guvernis de 3 di oktobro 1963 til 7 di junio 1971, e de 4 di decembro 1972 til 22 di aprilo 1975.
George Gaynes

**George Gaynes** (naskinta **George Jongejans** ye la 16ma di mayo 1917 til la 15ma di februaro 2016) esis Finlandan-Usana cinem-aktoro.

## Referi
Kometo Halley

La **Kometo di Halley** esas la maxim bone konocata kometo di kurta periodo; ol esas reguloze videbla de Tero. Ol esas nomizata por la astronomo Edmond Halley, qua, en 1705, pos konsidero di astronomiala observi di la antea du yarcenti, konstatis ke ula sama kometo aparis ye periodo di 75 o 76 yari.

Olua vizito esis observata e registragata da astronomi de plu kam du mil yari. 

Ca kometo ye 66 esis videbla de januaro til aprilo di ta yaro, ed ol havis perceptebla kaudo. Ol esis mencionata da Cassius Dio (Romana konsulo e historiisto, 150–235) e Suetonius Tranquillus (Romana historiisto, 69–122). Li skribis ke, dum la vivo di la imperiestro Vespasianus, kometo aparis dum longa tempo; la Romana populo pensis ke la aparo esas auguro di la morto di Vespasianus.

En 218 la kometo esis videbla, e ye 17 di mayo ol atingis perihelio. Olua aparo esis registrata da Chiniana astronomi; li vidis ol matine dum 20 dii, e pose en la vesperala cielo. Ol esis mencionata da Cassius Dio, qua skribis ke ol efektigis terorigiva pavoro. Esis supozata ke ca aparo di la kometo esis kauzo di la morto di Romana imperiestro Macrinus: pos un yaro en ofico, il perdis populara susteno ed altra imperiestro proklamesis; il esis exekutata en junio 218.
Pietro Mascagni

**Pietro Antonio Stefano Mascagni** (7 di decembro 1863 til 2 di agosto 1945) esis Italiana kompozisto.

La 17ma di mayo 1890 en Roma, ilua opero *Cavalleria rusticana* ("Kavaliereso rustika") esis unesmafoye pleata. Ol esis la unesma kompleta opero di la kompozisto; la fonto esis kurta rakonto e dramato da Giovanni Verga, pri vivado en Siciliana vilajo. La pleado esis sensacionala suceso; Mascagni prenis 40 kurteno-advoki. Dum la sama yaro la opero produktesis en plura altra loki en Italia ed en Berlin. En Usa, produktisti rivalesis por unesmafoye prizentar *Cavalleria rusticana* en ta lando; ta evento esis en Philadelphia ye 9 di septembro 1891.
Antikythera-mekanismo

La **Antikythera-mekanismo** esas komplexa mekanismo por montrar pozicioni di planeti, probable konstruktita cirkume ye la unesma yarcento aK.

Ol trovesis en naufrajo, deskovrita en 1900 proxim la Greka insulo Antikythera; ol esis un de la kozi prenita de la naufrajo, e ne esis konocata kom notinda mekanismo til 17ma di mayo 1902, kande arkeologo vidis dentizita roto inter ula krustizitajo.

Olua komplexeso esis agnoskata dum la yardeko di 1970, kande ol esis analizata per X-radiaco. Ol havis cirkume 30 dentizita roti, movanta kun notinda precizeso, per qui astronomiala pozicioni ed eklipsi esus predicata.
Tomás Estrada Palma

**Tomás Estrada Palma** (1835 til 1908) esis prezidanto di Kuba. Il guvernis de 20 di mayo 1902 til 2 di decembro 1906.
Rodrigo Borja Cevallos

**Rodrigo Borja Cevallos**, politikisto n. ye la 19ma di junio 1935, esis prezidanto di Equador. Ilu guvernis de la 10ma di agosto 1988 til la 9ma di agosto 1992.
Giovanna Mezzogiorno

**Giovanna Mezzogiorno**, n. ye la 9ma di novembro 1974, esas Italiana cinem-aktorino. El ganis la premio *Nastro d'Argento* por la maxim bona aktorino tri foyi: 1999, 2003 e 2009.
Danny DeVito

**Daniel Michael "Danny" DeVito, Jr.** (n. ye la 17ma di novembro 1944) esas Usana cinem-aktoro, cinematografisto, produktisto e komediisto.
Podemos (Hispana partiso)

**PODEMOS** (signifikanta "Ni povas" en la Hispana) esas Hispana politikala partiso kreita ye la 11ma di marto 2014 da Hispana sinistranti asociita kun 15-M movemento, qua aparis dum la protesti de 2011 e 2012 en Hispania.

Lua chefo esas Pablo Iglesias Turrión (Madrid, Hispania, 17 di oktobro 1978) skriptisto, profesoro di politikala cienco che universitato Complutense en Madrid ed kelkafoye televiziono-prizentisto por regionala politikala diskutado-programo *Fort Apache*, en Madrid.

PODEMOS amba kun kelka 26 altra mikra emersanta partisi kapitaligita de signifikanta nekontenta kun la bipartisaneso di du precipua politikala partisi PP e PSOE. Uzanta la substruktruturo* di ta nominita "indignados" e sociala mediala reti PODEMOS kreita signifikanta intereso tra Hispania. La partiso kolektita  suportanta signaturi dum lua unesma dio, kauzanta lua retosituo* saturar pro trafiko trocharjajo* kande la projekto facesis publika.

Pablo Iglesias mentionas grekia federuro di radikala sinistro (SYRIZA) duktita da Alexis Tsipras kam inspiro.

PODEMOS esas organizita tra Cirkli, qua povas esar grupi di amba teritoriala e sektoriala laboro.
Thomas More

**Thomas More** (7 di februaro 1478 til la 6ma di julio 1535) esis Angla humanisto, politikisto, filozofo e katolika santo.
Miloš Forman

**Miloš Forman** (naskinta ye la 18 di februaro 1932 - 14 di aprilo de 2018) esas notora Cheka filmifisto, konocita por la filmi *One Flew Over the Cuckoo's Nest*, ed *Amadeus*.
Monica Vitti

**Monica Vitti** (n. **Maria Luisa Ceciarelli** ye la 3ma di novembro 1931 til la 2ma di februaro 2022) esis Italiana cinem-aktorino e teatr-aktorino. El divenis konocata pro elua partopreno en cinematografuri da Michelangelo Antonioni dum la komenco di la yari 1960a, e pose en komedio-filmi.
Ramses la 2ma

**Ramses 2ma** (c.1303 aK til 1213 aK) esis la triesma faraono di la 19ma dinastio en Egiptia. 

Il divenis farono ye 31 di mayo 1279 aK. Il regnis til 1213 aK, 66 yari plu tarde. La regno esis notende sucesoza, ed ilua sucedanti nomizis il "La Granda Ancestro". Il konstruktis multe: frua strukturo esis lua memorala templo, la Ramesseum, proxim la moderna urbo Luxor; il konstruktis multa altra monumenti. Il establisis nova urbo, Pi-Ramses, en la delto di la fluvio Nil. Il kampaniis kontre vicina potentesi Nubia, Hatti e Siria.
Gustav Klimt

**Gustav Klimt** (de la 14ma di julio 1862 en Wien til la 6ma di februaro 1918 en Wien) esis austriana piktisto.

Ilua graburo *[[Kiso]]* (*Der Kuss*) facesis en 1907.
Jöns Jacob Berzelius

**Jöns Jacob Berzelius** (n. ye la 20ma di agosto 1779 til la 7ma di agosto 1848) esis Sueda kemiisto. Ilu unesmafoye uzis abreviuri por reprezentar kemial elementi. Il anke judikesas kom patro di la moderna kemio, e deskovris l'elementi siliko, selenio, torio e cerio.
Gabriel García Moreno

**Gabriel Gregorio Fernando José María García y Moreno y Morán de Buitrón** (24ma di decembro 1821 – 6ma di agosto 1875) esis Equadorana politikisto qua esis prezidanto di Equador du foyi: de 1861 til 1865, e de 1869 til 1875. Ilu mortigesis dum lua duesma guvernisteso, pos rielektar por la triesma foyo.

## Referi
Munich, Nordal Dakota

**Munich** esas urbeto en la komtio Cavalier, Nordal Dakota, Usa. Segun la 2010 kontado, ol havis 210 habitanti.

## Geografio
Munich jacas a .

Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbo havas entote 3.73 km², equivalanta a 1.44 mi².
Orlando di Lasso

**Orlando di Lasso**, en la Latina: **Orlandus Lassus**, (c. 1532 o 1530 til la 14ma di junio 1594) esis Flandriana kompozisto.

Il naskis en Mons, Heno-komtio, (Habsburgana Nederlandi, la nuna Belgia). On dicas ke kande il esis puerulo il trifoye esis furtata pro ilua bela kanto-voco. De la evo 12 yari, il rezidis en plura urbi en Italia, ube il divenis notinda kompozisto. De 1556 il rezidis en München. Il kompozis tre multa korala muziko (nula instrumenta muziko), ambe ekleziala e sekulara.

Dum la lasta yari ilua saneso dekadis. Ilu mortis en München ye la 14ma di junio 1594, evante cirkume 62 yari.  En la dio di ilua morto, ilua employanto decidis desengajar il pro ekonomiala neceseso; il ne vidis la letro.

## <small>Referi</small>
Jean-Louis Trintignant

**Jean-Louis Trintignant** (n. ye la 11ma di decembro 1930 til la 17ma di junio 2022) esis Franca cinem-aktoro. Ilu judikesas kom un ek la maxim bona dramatal aktori Franca depos la duesma mondomilito. Ilu komencis laborar en teatro en 1951, ed en 1956 il obtenis lua unesma komercala e kritikala suceso per la cinematografuro *Et Dieu... créa la femme* ("E Deo... kreis la muliero"). En 1969, ilu ganis premio pri maxim bon aktoro de la Film-festo di Cannes, per la cinematografuro *Z*, da Costa-Gavras.

Ilu laboris kun importanta filmifisti dum ilua kariero, exemple Roger Vadim, Costa-Gavras, Claude Lelouch, Claude Chabrol, Bernardo Bertolucci, Éric Rohmer, François Truffaut e Krzysztof Kieślowski.
Christina Aguilera

**Christina Aguilera** (n. ye la 18ma di decembro 1980) esas kantistino di pop, soul e jazo, muzikistino, aktorino, manekinino ed entraprezistino de Usa.
Vaporoturbino

**Vaporoturbino** esas aparato qua extraktas termal energio de presizita vaporo ed uzas lo por produktar mekanikala laboro uzanta rotacanta ax-arboro. Lua moderna formo inventesis da Charles Algernon Parsons en 1884. Por fabrikar moderna vaporoturbini uzesas specala stalo-aloyuri kun alta qualeso.

Pro ke ca turbini produktas rotaca movo, ol povas kuplesar a generatoro por harnesizar la movo en elektro. To esas quale funcionas termal elektriferii, qui povas uzar vaporo produktita uzanta fosila fueli, atomala fuelo, geotermala povo o sunala energio.En 2014, cirkume 85% del elektro konsumita en Usa produktesis da vaporoturbini.

## Referi
Minot, Nordal Dakota

**Minot** esas urbo en la komtio Ward, Nordal Dakota, Usa. Segun demografiala kontado di 2010, ol havis 40,888 habitanti.

## Geografio
Minot jacas a .

Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbo havas entote 45.20 km², equivalanta a 17.45 mi².
Phillip Allen Sharp

**Phillip Allen Sharp** (n. ye la 6ma di junio 1944) esas Usana biologiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1993.
Listo pri prezidanti di Irak

La prezidanto esas la chefo di stato di Irak. Segun la konstituco, lu mustas prezervar la nedependo, suvereneso, uneso e sekureso di Irakana teritorio. Yen la listo pri prezidanti di Irak depos 1958.

## List

## Videz anke
*Listo pri chefministri di Irak
*Listo pri monarki di Irak
Francisco Rabal

**Francisco "Paco" Rabal** (n. ye la 8ma di marto 1926 til la 29ma di agosto 2001) esis Hispana cinem-aktoro e cinemo-direktisto.
Galo Plaza Lasso

**Galo Lincoln Plaza Lasso de la Vega**, diplomacisto e politikisto n. ye la 17ma di februaro 1906 til la 28ma di januaro 1987, esis prezidanto di Equador de 1948 til 1952.
Carlos Julio Arosemena Tola

**Carlos Julio Arosemena Tola**, politikisto n. ye la 12ma di aprilo 1888 til la 20ma di februaro 1952, esis prezidanto di Equador de 1947 til 1948.
Ignacio de Veintemilla

**Mario Ignacio Francisco Tomás Antonio de Veintimilla y Villacís**, militisto e politikisto n. ye la 31ma di julio 1828 til la 19ma di julio 1908, esis prezidanto di Equador de 1876 til 1883
Isidro Ayora

**Isidro Ramón Ayora Cueva**, mediko e politikisto n. ye la 2ma di septembro 1879 til la 22ma di marto 1979, esis prezidanto di Equador de 1926 til 1931.
Peter Mutharika

**Arthur Peter Mutharika**, advokato, docisto e politikisto n. ye la 18ma di junio 1940, esis prezidanto di Malawi de 2014 til 2020.
Francisco Javier de Istúriz

**Francisco Javier de Istúriz y Montero** (31ma di oktobro 1790 til la 2ma di aprilo 1871) esis trifoye chefministro di Hispania: en 1836, de 1846 til 1847 e de januaro til junio 1858.
Adolphe Sax

**Antoine-Joseph "Adolphe" Sax** (1814 til 1894) esis Belga muzikisto, famoza pro lua inventuro, la saxofono. 

Naskinta en Dinant en Belgia, il facis fluti e klarineti dum yuneso, ed il studiis ca instrumenti ye la Rejala Konservatorio di Bruxel. De 1841 il rezidis en Paris. Il konstruktis nova instrumento, la saxhorno, qua esis buglo kun valvi; konstruktita en diversa grandesi, li divenis sucesoza.

Sax patentizis la saxofono, parte fondita sur la klarineto, en 28ma di junio 1846, ed il desegnis diversa grandesi di la instrumento. Il ganis bona reputeso pro la saxofono, ed il tale divenis docisto ye la Konservatorio di Paris en 1857.
Kanadana-Pacifika Fervoyo

La **Kanadana-Pacifika Fervoyo** ligas la estala e westala provinci di Kanada.

En 1871 la guvernado di Kanada propozis konstruktar tala fervoyo liganta la Pacifika provinco a la estala provinci, ne plu tarde kam dek yari pose. To esis egardata kom importanta por la unigita Kanadana naciono; anke, fabrikisti en Quebec ed Ontario deziris aceso a materii e merkati en westala Kanada. Konstruktado di la fervoyo komencis en 1881.

La unesma trans-kontinenta voyajo di la Kanadana-Pacifika Fervoyo komencis ye 21 di junio 1886. La treno departis de Montreal ye ok kloki ed arivis ye Port Moody, Vancouver, ye di-mezo ye 4 di julio.
Alexander Stubb

**Cai-Göran Alexander Stubb** (n. ye la 1ma di aprilo 1968) esis chefministro di Finlando de la 24ma di junio 2014 til la 29ma di mayo 2015.
Juan José Flores

**Juan José Flores y Aramburu** (19ma di julio 1800 – 1ma di oktobro 1864) esis Venezuelana militestro (general) qua divenis supra chefo e pose prezidanto di la republiko di Equador. 

## Referi