open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Alexandria

**Alexandria**, Arabiana linguo: الإسكندرية (pron: *al-ʼIskandariyah*); ancien-Greka: *Αλεξάνδρεια*, (*Alexándreia*)) esas urbo fondita da Alexandros la Granda, en Egiptia, qua sub regno da Ptolemayana reji divenis centro di "Helenistala" arto e cienco. Ol havis granda legendala biblioteko qua destruktesis da flami.
Rudolf Agricola

**Rudolf Agricola** (Baflo, 23ma di agosto 1443, — Heidelberg, la 27ma di oktobro 1485), esis Nederlandana talentoz erudito qua sejornis longa fristo en l'exterlando, ube il havis kontakto kun important Italiana humanisti. En sua patrio il propagis la humanistal ideali. Anke Erasmus influesis da Agricola. Agricola anke konsideresas kom la patro di la nordala humanismo.
Jadzienava

**Jadzienava** esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Liozna, komono Dabramisli.

## Referi
Zachernia

**Zachernia** esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Liozna, komono Dabramisli.

Ye la komenco di 1928 on organizis hike specala parcelo rurala por Cigani. Ica experimento devis konektir ili a rurala laboro. Pos un yaro, malgre statalo suporto financa, lo finis nesucesoza.

## Referi
Malkava (Liozna)

**Malkava** esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Liozna, komono Dabramisli.

Til 2004 lo apartenis ad ex-komono Horbava kun administrala centro en Bieli Bor.

## Referi
Manu-facit objekto

**Manu-facit objekto** esas objekto da homo per manuo facita. Precipue uzat en la prehistoriala arkeologio por dicernar omna manue facit objekti de naturala produkturi.
Kushiro

**Kushiro** esas urbo en Hokkaido, Japonia. Segun statistiki de 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 1362,9 km².
Pieramont

**Pieramont** esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Liozna, komono Dabramisli.

La loko jacas proxim rivero Charnica (dextra enfluanto di Luchosa en baseno di Daugava) e rezervuyo Dabramisli, 14 kilometri de Liozna e 54 kilometri de Viciebsk.

## Referi
Vieliashkovichi

**Vieliashkovichi** esas agrourbeto en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Liozna. Lo es administrala centro di samanoma komono.

La loko jacas 14 kilometri de Liozna e 43 kilometri de Viciebsk.

## Referi
Kavali (Liozna)

**Kavali** esas agrourbeto en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Liozna, komono Vieliashkovichi.

En yari 1979-2004 lo esis administrala centro di samanoma ex-komono.

## Referi
Shaviali (Liozna)

**Shaviali** esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Liozna, komono Vieliashkovichi.

Til 2004 lo apartenis ad ex-komono Kavali.

En la vilajo naskis Bielorusa Heroo di Socialista Laboro (1966) Dzmitriy Ivanavich Barashkin (1922-2004).

## Referi
Shuscieva

**Shuscieva** esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Liozna, komono Vieliashkovichi.

## Referi
Yemielianova

**Yemielianova** esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Liozna, komono Vieliashkovichi.

Ye 1924 lo esis administrala centro di samanoma ex-komono, e pose til 2004 la loko apartenis ad ex-komono Kavali.

## Referi
Komato-skalo di Glasgow

La **komato-skalo di Glasgow** esas skalo per qua la koncieso di persono, de tre koncioz a profunde senkoncia, povas esar indikat en chifro, la tala-nomizita MOP-skalo (Movo-Okulo-Parolo). La komato-skalo esas uzat internacione kun la sama kriterii. Tamen, l'ordino di probi di la skalo povas diferar de lando a lando. La skalo aplikesas se existas dubito pro la nivelo di koncieso o mem se to klare esas perturbita, quale che nevrologiala sindromi, exemple traumato kraniala.
Lito-kovrilo

**Lito-kovrilo** (**lit-kovrilo**) ofte esas rektangula kovrilo de izolanta materialo, qua pozesas sur o trans ulo por varm-izolar.

La maxim ofte uzata materialo esas lano o kemiala sintezajo, qua esas pozata trans lito. Tala-maniere korpala varmeso esas retenata. La bordi di lit-kovrilo devas esar traktata kontre destexo. Maxim ofte to eventas per larja bandajo, ma anke per specala suturo.

Lit-kovrilo facile povas esar fonto de mikra organismi ed esar kauzo di alergiala reakti. Pro to anke produktesas anti-alergiala lit-kovrili. Hodie ederdun-kovrilo esas maxim multe uzata kom lit-kovrilo.

Normala lit-kovrilo unesme sentas kolde, pro ke la korpala varmeso bezonas tempo por varmigar l'interna latero di la lit-kovrilo. Elektrala lit-kovrilo prevarmigas lit-kovrilo tale ke la lit-kovrilo ja varmesas dum unesma kontakto kun la korpo.
Frizia

**Frizia** (en la Friziana: Fryslân [ˈfrislɔ̃ːn], en la Nederlandana: Friesland [ˈfrislɑnt]; esas provinco en la nordo di Nederlando.

En 2020 Frizia havis 649.957 habitanti. La chefurbo esas Ljouwert (en la Nederlandana: Leeuwarden). La Friziana linguo esas oficala linguo di Frizia ed esas oficala linguo en Nederlando.
Revolto di la Batavi

La **Revolto di la [[Batavi]]** esis incitita da Claudius Julius Civilis, kontre la Romani. Vakueso de potenteso pos la morto di imperiestro Nero (la 'yaro di quar imperiestri' 69 p.K.) efektigis ke la revolto difuzis su tra tota Germania e nur opresesis pos yaro.
Batavi

La **batavi** esis tribuo di germani qui ante nia kalendario instalis su en la mez-Nederlandana regiono di riveri (la tala-nomizit *Insula Batavorum* - insulo di la batavi, de qua derivesis la Nederlandana nomo di la regiono **'Betuwe**' (Batavia)). La tribuo kunlaboris kun Romani dum la pacigo di Nederlandana limito rhenala, ma pose revoltis kontre li en 69 p.K.
Papio di Avignon

La **Papio di Avignon** esis rezideyo papal an la Rhone de 1309 til 1377. L'absenteso di la papi en Roma e lia exilo en Avignon konocesas dal epokani kom Babilonian Exileso di la Papi, olqua nocis multe la respekto di la Sakra Stulo.
Zaharadna

**Zaharadna** esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Liozna, komono Vieliashkovichi.

Til 2004 lo apartenis ad ex-komono Kavali.

En la vilajo naskis Bielorusa historiisto Mikalai Ivanavich Liebiedziew (n. 1922 – m. ?).

## Referi
Zavierina

**Zavierina** esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Liozna, komono Vieliashkovichi.

## Referi
Monto Harsheva

**Monto Harsheva** esas la maxim granda punto di provinco Viciebsk en Bielorusia. Lo situesis proxim vilajo Harsheva en distrikto Liozna, 15 kilometri de Liozna. Lua alteso esas 295 m.

## Referi
Harsheva

**Harsheva** esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Liozna, komono Vieliashkovichi.

Proxim la loko situesis Monto Harsheva – la maxim alta punto dil provinco Viciebsk (295 m).

## Referi
Lago Zielianskoye

**Zielianskoye** (ank **Babinavickaye**) esas lago en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Liozna.

Lo situesis proxim agrourbeto Babinavichi. Hike havas sua fonto rivero Luchosa (sinistra enfluanto di Daugava), e enfluas ad lo Viarhita.

## Referi
Hlodanki

**Hlodanki** esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Liozna, komono Vieliashkovichi.

En yari 1924-1979 la loko esis administrala centro di samanoma ex-komono, e til 2004 lo apartenis ad ex-komono Kavali.

## Referi
Babinavichi (Liozna)

**Babinavichi** esas agrourbeto en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Liozna, komono Babinavichi.

Lo jacas apud westala rivo di lago Zielianskoye, 40 kilometri de Liozna e 75 kilometri de Viciebsk.

Unesma menciono pri la loko esis de 16ma yarcento.

## Referi
Lago Sosna (Viciebsk)

**Sosna** (ank **Dowja**) esas lago en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Viciebsk.

Lo situesis apud vilaji Sawchonki, Shili e Dowja, en baseno di rivero Lujasnianka (dextra enfluanto di Daugava).

## Referi
Lago Sosna (Shumilina)

**Sosna** (ank **Mihalova**) esas lago en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Shumilina.

Lo situesis proxim vilajo Ruski, 14 kilometri sude de Shumilina.

## Referi
Kasciayova

**Kasciayova** esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Liozna, komono Babinavichi.

En yari 1924-1958 lo esis administrala centro samanoma ex-komono.

## Referi
Pierre Puvis de Chavannes

**Pierre Puvis de Chavannes**, n. **Pierre-Cécile Puvis** ye la 14ma di decembro 1824 til la 24ma di oktobro 1898, esis Franca piktisto. Ilu divenis konocata pro lua mura pikturi, ed ilua laboro influis multa artisti, exemple Robert Genin.
Georges Lacombe

**Georges Lacombe** (n. ye la 18ma di junio 1868 til la 29ma di junio 1916) esis Franciana piktisto. Il apartenis a tale nomizita "movado Nabi", qua aparis dum la fino dil 19ma yarcento, separita de lor akademiala influo.
Charles Le Brun

**Charles Le Brun** (n. ye la 24ma di februaro 1619 til la 22ma di februaro 1690) esis Franciana piktisto. Il esis piktisto de la korto di Louis la 15ma di Francia, qua deklaris ke il esis "la maxim granda Franca artisto de la historio".
Charles-François Daubigny

**Charles-François Daubigny** (n. ye la 15ma di februaro 1817 til la 19ma di februaro 1878) esis Franciana piktisto. Ilua pikturi havis elementi de romantikismo ed impresionismo.
Pierre Wemaëre

**Pierre Wemaëre** (n. ye la 1ma di oktobro 1913 til la 8ma di januaro 2010) esis Franciana piktisto. Il esas un ek la precipua reprezentanti de tale nomizita "lirika abstraktismo", asociita a la "ne-figuriziva pikturo".
Katfisho

**Katfisho** esas Usana dokumentala filmo pri yunulo (Nev Schulman) qua kaptesas da la mentiuri di Angela, nekonocato qua quaze elua filiini Abby e Megan serchis kontakto kun Nev per interreto.

Pos la desmasko semblas ke Angela tote ne similesas a ta qua esas sur elua profil-foto, e ke la pikturi quin piktis Abby fakte piktesis da Angela ipsa, e ke Megan, kun qua Nev developis romantika relato, tote ne existas. Ultre to Angela anke havas 15 falsa profili.

Ye la fino di la filmo, Vince, la spozulo di Angela rakontas pri moruo qua batele transportesas a Chinia. Por mantenar la bona stando di la fishi, en la bareli anke la siluro ("katfisho") esas pozata. Ca rapto-fisho movigas l'altra fishi dum la tota voyajo. Il explikas pluse ke to esas metaforo por quale homi esas en omnua vivi por alertigar, aktivigar e sempre pensigar li. Implikesas ke Vince kredas ke Angela esas tala persono.

Viktimo Nev komencis pos ca filmo sam-noma serio che MTV "Katfisho, la TV-spektaklo" en qua fals interretala relati desmaskesas.
Thomas Becket

**Thomas Becket**, arkiepiskopo di Canterbury, konflikteskis kun rejo Henry la 2ma di Anglia kande ilta volis limitizar kelka ekleziala yuri. Becket kondamnesis a morto en 1170. Ne esas savata quanta-grade la rejo esis komplica a to.

Ca 'ocido en la katedralo' inspiris T. S. Eliot ed Jean Anouilh.
Joyoz Eniro

**Joyoz Eniro** esas la solen eniro ed inauguro di nova sinioro teritorial en sua rejio. La rejo promisis sub juro protektar sua submisiti e lando, la submisiti juris obediemeso e loyaleso. Anke la pro ca okaziono skribita kontrato povas portar la sama nomo. L'inauguro di Nederlandana reji en la Nova Kirko en Amsterdam retro-iras a ca tradiciono.
Zaicava (arkeologio)

**Zaicava** esas arkeologiala monumento de 5ma yarcento – restajo di defensala kolonieto, qua en yari 1955-1956 deskovresis e exploresis da Leonid Vasilyevich Alexeyev (1921-2008).

Ol jacas proxim vilajo Liopina, apud sinistra rivo di rivero Kasplya (sinistra enfluanto di Daugava). Altitudo di lo es 30 metri, e formo – triangulala kun latero 50-60 metri. De flanko dil agro jacas remparo (1,5 metri).

Ye 10ma di septembro 1941 proxim samanoma (ja neexistanta) vilajo naziisti Germaniana parmortigis la karcerani di geto di Yanavichi – 1600 Judi.

## Referi
Skistargil-gaso

**Skistargil-gaso** esas naturala gaso extraktita de skist-argilo. Por atingar ce rokajo on devas borar horizontale til ke la roko-strato atingesas.

Pro ke borar ne suficas por liberigar la gaso, la bor-tunelo devas esar stimulata. To eventas per tekniko qua nomesas hidraulikala frakaso. To signifikas ke sub alta preso granda quantesi de aquo, sablo e kemiaji esas spricat aden la rokajo. Pro la granda preso la rokajo ruptas. La kreita fenduri esas tenat apertita per l'enspricita sablo. Ca mixuro de aquo e kemiaji esas ripumpata. Ca produktit aquo kunportas pezoza metali e naturale radio-aktiv elementi de la sub-sulo. To devas esar procedata quale kemiala reziduo. Parto del uzita kemiaji e fluidi restas en la rokajo.

La metodo di hidraulikala frakaso nur depos la fino di la 20ma yarcento esas uzata. La komercal extrakto de skistargil-gaso nur esas recenta. L'exploto de skistargil-gaso influos l'energio-merkati. L'Internaciona Energio-Agenterio prediktas ke Usa esos neto-exportacanto en 2035, vice importacanto de gaso pro la produkto de skistargil-gaso. L'oleo- e gas-industrio indikas l'alt expektaji di profito e sucesi, dum ke adversi restas indikante la danjeri.
Yanavichi

**Yanavichi** esas kolonieto urbaltipa en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Viciebsk. Ol esas administrala centro di samanoma komono.

La loko jacas apud Vimnianka (sinistra enfluanto di Kasplya en baseno di Daugava), distanta 43 kilometri de Viciebsk.

De la 25ma di agosto 1941 til 10ma di septembro 1941 existis hike getto samnoma, kreita da naziista Germania.

## Naskinta hike
* Mihail Markovich Borodin (1884-1951) – Rusa revolucionisto
* Rihor Salamonavich Harfunkin (1920-1943) – Bielorusa Heroo di Soviet-Uniono (1944)
* Maisei Iosifavich Sladkievich (1906-1982) – Bielorusa generalo-lietnanto

## Referi
Kasplya (homonimo)

**Kasplya** esas nomo en Rusia e Bielorusia.

* Kasplya – rivero en Rusia (provinco Smolensk) e Bielorusia (provinco Viciebsk), sinistra enfluanto di Daugava
* Kasplya – lago en Rusia, provinco Smolensk, distrikto Smolensk
* Kasplya-1 – vilajo en Rusia, provinco Smolensk, distrikto Smolensk
* Kasplya-2 – vilajo en Rusia, provinco Smolensk, distrikto Smolensk
Geto di Yanavichi

**Geto di Yanavichi** esis de la 25ma di agosto 1941 til 10ma di septembro 1941 parto dil kolonieto urbaltipa Yanavichi (provinco Viciebsk), a qua on koakte diplasesis Judi de l'urbo e proxima loki dum okupado di Bielorusia da Naziista Germania dum duesma mondomilito. Ico eventis kom parto di naziista sistemo di exterminado di Judala habitantaro.

En 1939 en Yanavichi lojis 2037 habitanti, ed enca nombro 709 Judi.

Naziisti okupis Yanavichi de la 12ma di julio 1941 til 10ma di oktobro 1943, e quik komencis mortigir Judala viruli evinta 15-50 yari. Pose Germani mortigis adolecinti e olda personi. Ye la 2ma di agosto 1941 150 Judi kolektesis e duktesis vers vilajo Valki, ube ili mortigesis. Kelka dii pose same eventis kun sekvanta 70 viruli.

De la 25ma di agosto 1941 Naziisti enternis repozinta cirkume 2000 Judi de Yanavichi e altra loki proxima en la ghetto, quo existis til 10ma di septembro 1941.

La karcerani mustis koakte laborir omnadie e ofte grupi de ili ne rivenis mortigita maxim-multa-kaze proxim vilajo Ahrutki.

Ye la 10ma di septembro 1941, Judi del ghetto transportesis 7 kilometri de Yanavichi vers vilajo (ja ne existanta) *Zaiceva* (hodie apud ex-loko jacas samanoma arkeologiala monumento deskovrita ja pos duesma mondomilito) proxim vilajo Liopina. Unesma viktimi esis grupo cirkume 20 puerini, qui ante mortigo violacesis. Sume Naziisti transportis adhike cirkume 1600 Judi (en 16 kamioni e 4 grupi) – preske nur mulieri, yunaro e pueri. L'infanti mustis saltir de automobili ad profunda truo e enterigesis kom ankore viva.

## Fotografuri

Arkivo:Ghetto Yanovichi 2b.jpg
Arkivo:Ghetto Yanovichi 4a new.jpg
Arkivo:Ghetto Yanovichi 4c.jpg
Arkivo:Ghetto Yanovichi 5b.jpg
Valki (Viciebsk)

**Valki** esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Viciebsk, komono Yanavichi.

Ante kreo di getto en Yanavichi da nazisti Germaniana ye la 2ma di agosto 1941 150 Judi kolektesis e duktesis vers la vilajo, ube ili mortigesis. Kelka dii pose same eventis kun sekvanta 70 viruli.

## Referi
Sciapnaya

**Sciapnaya** (til 30ma di julio 1964 – *Ahrutki*) esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Viciebsk, komono Yanavichi.

De la 25ma di agosto 1941 nazisti Germaniana pos plu frua grandanombra mortigi di Judi enternis repozinta cirkum 2000 de ili de Yanavichi e altra loki proxima en la getto, quo existis til 10ma di septembro 1941. La karcerani mustis force laborir omnadie e ofte grupi di ili ne rivenis mortigita maxim-multa-kaze proxim la vilajo (lore *Ahrutki*).

## Referi
Batalio di Boquerón

La **batalio di Boquerón** esis l'unesma batalio di la milito di Chaco, inter Bolivia e Paraguay. Ol eventis de la 9ma til 29ma di septembro 1932 proxim fuorto Boquerón, en cirklatra zono longa de 10 til 11 kilometri, iranta de fuorto Ramírez til fuorto Yujra. Ol finis per vinko da Paraguayan armeo, qua rikaptis la fuorto e kaptis Boliviana soldati interne ol, e samatempe kaptis vicina fuorti e koaktis Boliviana trupi qui probis suportar soldati Boliviana interne fuorto Boquerón, retretar vers fuorto Arce.

Las perdaji di soldati por amba flanki esis granda. Paraguayana mayoro Antonio E. González, e Boliviana historiisto Querejazú Calvo koincidis mencionar ke 1000 Boliviani mortis, e ke 20 oficiri e 446 soldati kaptesis. Altralatere, Paraguayan armeo havis 2000 mortinti dum tota monato septembro. Mazzacotte mencionas ke 24 oficiri e 820 soldati Boliviani kaptesis en la batalio di Boquerón, e 1000 plusa homi mortis. Lu mencionas 1513 Paraguayani mortinta, vundita o desaparinta por la periodo de junio til septembro. La medikaro di Paraguayan armeo mencionas 1890 soldati mortinta dum la sama periodo.
Liopina

**Liopina** esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Viciebsk, komono Yanavichi.

Lo jacas che frontiero Bielorusia – Rusia, 7 kilometri de administrala centro di komono (Yanavichi).

Proxim la vilajo situesas arkeologiala monumento de 5ma yarcento (restajo de defensala kolonieto) Zaicava. Dum la duesma mondomilito existis ank vilajo Zaicava, ube ye la 10ma di septembro 1941 nazisti Germaniana parmortigis karcerani di getto en Yanavichi – 1600 Judi.

## Referi
Vostraw (Viciebsk)

**Vostraw** esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Viciebsk, komono Yanavichi.

Lo jacas 11 kilometri de frontiero Bielorusia – Rusia e 4 kilometri sud-weste de administrala centro di komono (Yanavichi).

## Referi
Rogier van der Weyden

**Rogier van der Weyden**, n. **Rogier de Le Pasture** en 1399 o 1400 til la 18ma di junio 1464, esis Flandriana piktisto. Il instalis su en Bruxel la yaro 1435, ed apartenis a tale nomizita "movado di primitiva Flandriani". De la fino dil 15ma yarcento til la 17ma yarcento il esis plu populara kam Jan van Eyck.
Kazimirova (Viciebsk)

**Kazimirova** esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Viciebsk, komono Yanavichi.

La loko jacas apud Vimnianka (sinistra enfluanto di Kasplya en baseno di Daugava), 7 kilometri de frontiero Bielorusia – Rusia, en vicineyo di administrala centro di komono (Yanavichi).

## Referi
Suraj (Viciebsk)

**Suraj** esas kolonieto urbaltipa en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Viciebsk. Lo es administrala centro di samanoma komono.

La loko jacas apud fluvio Daugava e lua enfluanto Kasplya, 43 kilometri de Viciebsk.

## Naskita hike
* Arkadz Lvovich Biassmiertni (1893-1955) – Bielorusa profesoro pri muziko
* Alieh Parfirievich Chudakow (1940-2021) – Bielorusa kirurgo
* David Yafimavich Zahoskin (1900-1942) – Bielorusa artisto
* Zalman Izrailievich Malkin (1897-1980) – Bielorusa profesoro pri medicino
* Yudzim Zalmanavich Novikaw (1908-1986) – Bielorusa generalo-mayoro
* Aliaxandr Aliaxandravich Sharakow (n. 1958) – Bielorusa ciencisto pri farmacio

## Referi
Vimna (agrourbeto)

**Vimna** esas agrourbeto (til 2010 – *vilajo*) en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Viciebsk. Lo es administrala centro di samanoma komono.

Vimna jacas apud sudal-westala rivo di samanoma lago e ank apud trafluanta lo rivero Vimnianka (sinistra enfluanto di Kasplya en baseno di Daugava), 14 kilometri de frontiero Bielorusia – Rusia.

Dum duesma mondomilito la loko okupesis da nazisti Germaniana de la julio 1941 til junio 1944.

En la vilajo naskis Bielorusa Heroo di Socialista Laboro (1978) Aliaxei Hawrilavich Antonaw (1922-1990) e etnografo Mikalai Yakawlievich Nikifarowski (1845-1910). Hike sepultesis militala Heroo di Soviet-Uniono (1944), tankisto Anatoli Yefimovich Uglovski (1923-1943).

## Referi
Ribaki (Vimna)

**Ribaki** esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Viciebsk, komono Vimna.

Lo jacas apud sudal-westala rivo di lago Vimna, 14 kilometri de frontiero Bielorusia – Rusia, che sudala parto di administrala centro di komono (Vimna).

## Referi
Rivero Kasplya

**Kasplya** esas granda Rusiana e Bielorusiana rivero en provinci Smolensk e Viciebsk, sinistra enfluanto di Daugava. La fonto dil rivero esas en lago Kasplya en Rusiana provinco Smolensk, proxim vilajo Kasplya-1. Ol esas longa de  km, e enfluas en Daugava en Suraj (provinco Viciebsk).
Lago Vimna (Viciebsk)

**Vimna** esas lago en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Viciebsk.

Ol jacas an la baseno di Kasplya (sinistra enfluanto di Daugava). Apud la lago jacas la sequanta loki: agrourbeto Vimna e vilaji Slabada, Tadulina e Ribaki.

## Referi
Fokina (Viciebsk)

**Fokina** esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Viciebsk, komono Vimna.

Lo jacas 18 kilometri de frontiero Bielorusia – Rusia e 9 kilometri sude de administrala centro di komono (Vimna).

Dum duesma mondomilito la loko okupesis da nazisti Germaniana de la julio 1941 til junio 1944.

## Referi
Filipkava

**Filipkava** esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Viciebsk, komono Vimna.

Lo jacas 18 kilometri de frontiero Bielorusia – Rusia e 5 kilometri weste de administrala centro di komono (Vimna).

En la vilajo naskis Bielorusa recevinto di Medalio di Glorio Dzmitriy Kuzmich Abramienka (1910-1981).

## Referi
Rivero Suhadrowka

**Suhadrowka** esas Bielorusiana rivero en provinco Viciebsk (distrikti Liozna e Viciebsk), dextra enfluanto di Luchosa en baseno di Daugava. La fonto dil rivero esas proxim vilajo Svirbi (distrikto Liozna), e enfluas a Luchosa 1,5 kilometri nord-weste de vilajo Kuzmianci. Altra loki chel rivero es: Stasieva, Vialikaya Vidreya, Visachani, Shapiechina e ceteri.

Lua enfluanti es: Vidreya, Lasasina e Ardziajanka.
Rivero Luchosa

**Luchosa** esas Bielorusiana rivero en provinco Viciebsk (distrikti Liozna e Viciebsk), sinistra enfluanto di Daugava. La fonto dil rivero esas en lago Zielianskoye (proxim agrourbeto Babinavichi, distrikto Liozna), e enfluas a Daugava en nordala parto di Viciebsk.

Lua enfluanti es: Charnica, Suhadrowka, Ardishewka, Sierakaratnianka, Abalianka, Charnichanka e Abruchowka.
Rivero Charnica

**Charnica** esas Rusiana e Bielorusiana rivero en provinco Smolensk (distrikto Rudnya) e provinco Viciebsk (distrikto Liozna), dextra enfluanto di Luchosa en baseno di Daugava. La fonto dil rivero esas 1 kilometro de vilajo Volki (distrikto Rudnya), e enfluas a Luchosa norde de Babinavichi. Altra loki chel rivero es: Dubrovka, Drazdi, Pushki, Dabramisli e ceteri.

Lua precipua enfluanti es: Moshna, Zaolshanka e Cihuta.
Shapiechina

**Shapiechina** esas agrourbeto en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Viciebsk. Lo es administrala centro di samanoma komono.

Lo jacas apud rivero Suhadrowka (dextra enfluanto di Luchosa en baseno di Daugava), 32 kilometri de frontiero Bielorusia – Rusia e 25 kilometri de Viciebsk.

Dum duesma mondomilito la loko okupesis da nazisti Germaniana de la julio 1941 til junio 1944.

## Referi
Sausalito, Kalifornia

**Sausalito** esas urbo en la komtio Marin, en Usana stato Kalifornia. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. To signifikas ke lua habitantaro augmentis per 2,9% inter la du kontadi. Lua tota surfaco esas 5,9 km², equivalanta a 2,26 mi², di qui 4,6 km² (1,76 mi²) esas lando e la cetera esas aquo.

L'urbo jacas proxim la norda termino di la ponto Golden Gate, ed ante l'inauguro di la ponto, o esis termino ferovoyala e por paromi.
Ponto Golden Gate

La **ponto Golden Gate** esas ponto suspendita longa de 1,6 kilometri, liganta urbo San Francisco a samnoma peninsulo che stato Kalifornia, Usa. Ol apartenas a federala choseo *U.S. Route 101* ed a statala choseo *California State Route 1*. Ol deklaresis un ek la 7 Nova Marveli de la Mondo, ed esas un ek la simboli maxim bone konocata internacione dil urbo San Francisco.

La ponto projetesis en 1917 da Usan injenioro Joseph Strauss, ed inauguresis en 1937.
Mars Express

***Mars Express*** esas misiono di ESA (Europana Spaco-Agenterio) por explorar la planeto Marso. La sondilo lansesis ye 2 di junio 2003 de Baikonur en Kazakstan, ed arivis en orbito cirkum Marso en decembro 2003. La voyajo esis kurta, pro la relatita pozicioni di Tero e Marso ye ta tempo (pro to ol nomizesis "Express").

La sondilo *Beagle 2* sendesis de *Mars Express Orbiter* ye 19 di decembro 2003. La skopo esis ke ol dolce arivus ye la surfaco di Marso por trovar evidentajo di pasinta vivo; tamen la sondilo ne komunikis ye la arivo-tempo, e pos plura esforci komunikar, ESA deklaris ke *Beagle 2* esas perdita.

Depos 2004, *Mars Express Orbiter* sucesoze prenis imaji, di alta qualeso, di la surfaco; facis mineralogiala mapi di la surfaco; sondis la sub-surfaco per radaro; e mezuris la movado e la kompozuro dil atmosfero. La misiono plurafoye extensesis; la maxim recenta extensuro validesas til la fino di decembro 2026.

Ye 3 di junio 2023, por celebrar 20 yari depos la lanseso, imaji transmisesis de la sondilo por direta vidado per la interreto.
Asinawka (Shapiechina)

**Asinawka** esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Viciebsk, komono Shapiechina.

Lo jacas 30 kilometri de frontiero Bielorusia – Rusia e 6 kilometri sud-este de administrala centro dil komono (Shapiechina).

Dum duesma mondomilito la loko okupesis da nazisti Germaniana de la julio 1941 til junio 1944.

En yari 1924-1972 Asinawka esis administrala centro dil ex-komono samanoma.

## Referi
Zarechcha (Viciebsk)

**Zarechcha** esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Viciebsk, komono Shapiechina.

La loko jacas apud rivero Luchosa (sinistra enfluanto di Daugava), 31 kilometri de frontiero Bielorusia – Rusia, 7 kilometri sud-weste de administrala centro dil komono (Shapiechina) e 27 kilometri de Viciebsk.

Dum duesma mondomilito la loko okupesis da nazisti Germaniana de la julio 1941 til junio 1944.

Til 4ma di marto 1960 lo apartenis ad ex-komono Astapienki (kun administrala centro en Piesachanka), distrikto Sianno.

## Referi
Batalio di Kortrijk

La **Batalio di Kortrijk** esis batalio eventinta ye la 11ma di julio 1302 apud Kortrijk (France: *Courtrai*) en Flandria, Belgia, inter milici e franc armeo di Philippe la 4ma.

## Forci
Flandriani, proxim 9.000, esas precipua urba milici bone equipita, ma mankis fortraninta e kavali. 

Kontraste, Franc armeo esis klasika feudala armeo kun kerno di 2.500 nobela kavalrio, suportita da 1.000 arbalestisti, 1.000 piquanti e 2.000 lejera infantrio.
  
## Batalio
L'agro esis dividita en multa rivereti, do ne permisis charjo da kavalrio. Pos batar reciproke kun flechi e streki la franca lejera infanterio komencis placita ligno en la rivereti inter forci. Ma ante to facesis la Franca kavalrio atakis. Ulo esis blokita e tuita en la fosato.

## Batalio di Ora Sporni
La batalio di Kortrijk anke konocesas kom Batalio di Ora Sporni, pro la cirkum 500 ora sporni di la Franca kavalieri, qui trovesis pos la kombato sur *Groeningekouter* (11ma di julio 1302) ed expozesis en Flandriana kirko. La Franca kavalieri sufris granda desvinko kontre la Flandriana mestieristi e farmisti. Tale la nedependanteso di Flandria salvesis e la vinko-politiko di la Franca reji esis haltigata. Pos la batalio di Mons-en-Pévèle en 1304 Philippe la 4ma riprenis l'ora sporni.

Hodie la 11ma di julio en Flandria esas la dio kande l’existo di propra populala komunitato esas memorigata.
Rivero Charnichanka (Luchosa)

**Charnichanka** esas Bielorusiana rivero en provinco Viciebsk (distrikti Bieshankovichi e Viciebsk), sinistra enfluanto di Luchosa en baseno di Daugava. La fonto dil rivero esas lago Charnica (distrikto Bieshankovichi), e enfluas a Luchosa proxim vilajo Sawchanki.

En baseno di Charnichanka es lagi: Charnica, Borawna, Skridlieva e Ritawna, e loki: Latihava, Skridlieva, Vialikaya Chernica, Liadzienki e Sawchanki.
Menlo Park, Kalifornia

**Menlo Park** esas urbo en Usana stato Kalifornia. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. To signifikas ke lua habitantaro augmentis per 5,5% inter la du kontadi. Lua tota surfaco esas 25,90 km², equivalanta a 9,99 mi².

Kompanio *[[Meta (firmo)|Meta Platforms, Inc.]]*, proprietanto di la sociala reto Facebook, havas lua sideyo en Menlo Park.
Lago Sitna

**Sitna** (ank **Sitnienskaye** o **Sitniackaye**) esas lago en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Liozna.

Lo situesis proxim vilajo Sitna en baseno di rivero Viarhita (baseno di Daugava).

## Referi
Lago Afanasiewskaye

**Afanasiewskaye** esas lago en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Dubrowna.

Lo situesis 1,5 kilometri de vilajo Sheki en baseno di rivero Viarhita (baseno di Daugava).
Lago Kazionnaye

**Kazionnaye** esas lago en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Dubrowna.

Lo situesis 4 kilometri de vilajo Sheki. Tra lo fluas Viarhita (baseno di Daugava).

## Referi
Rivero Viarhita

**Viarhita** esas Bielorusiana rivero en provinco Viciebsk (distrikti Dubrowna e Liozna) en baseno di Daugava.

La fonto dil rivero esas 1 kilometro de vilajo Patriki (distrikto Dubrowna), e enfluas a lago Zielianskoye (distrikto Liozna). Lo trafluas lagi Afanasiewskaye e Kazionnaye, e en baseno dil rivero es ank lago Sitna.

Lua precipua enfluanti es: Babrovica, Liutinia e Dabrinia.
Lago Charnica

**Charnica** esas lago en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Bieshankovichi.

Lo situesis 700 metri de vilajo Latihava. Hike havas sua fonto rivero Charnichanka (sinistra enfluanto di Luchosa en baseno di Daugava).

## Referi
Volki (Smolensk)

**Volki** esas vilajo en westala Rusia, provinco Smolensk, distrikto Rudnya, komono Ponizovye.

La loko jacas 1 km de fonto di rivero Charnica (dextra enfluanto di Luchosa en baseno di Daugava), 300 metri de frontiero Rusia – Bielorusia, 21 kilometri nord-weste de administrala centro dil distrikto (Rudnya).

Dum duesma mondomilito la loko okupesis da nazisti Germaniana de la julio 1941 til oktobro 1943.

## Referi
Rivero Malaya Berezina

**Malaya Berezina** esas Rusiana rivero en provinco Smolensk (distrikto Rudnya), sinistra enfluanto di Berezina en baseno di Dnepr. La fonto dil rivero esas proxim vilajo Perevolochye, e enfluas a Berezina en vilajo Privolye.

## Referi
Rivero Berezina (Dnepr)

**Berezina** esas Bielorusiana e Rusiana rivero en provinci provinco Viciebsk e provinco Smolensk, dextra enfluanto di Dnepr. La fonto dil rivero esas proxim vilajo Malkava (distrikto Liozna), e enfluas a Dnepr en vilajo Gusino (distrikto Krasni).

## Referi
Rudnya (urbo)

**Rudnya** esas urbo en westala Rusia, provinco Smolensk, distrikto Rudnya.

La loko jacas apud rivero Malaya Berezina (sinistra enfluanto di Berezina en baseno di Dnepr), 8 kilometri de frontiero Rusia – Bielorusia, 68 kilometri nord-weste de administrala centro dil provinco (Smolensk).

Dum duesma mondomilito la loko okupesis da nazisti Germaniana de la 14ma di julio 1941 til 19ma di septembro 1943.

## Referi
Shilki

**Shilki** esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Viciebsk, komono Shapiechina.

La loko jacas 49 kilometri de frontiero Bielorusia – Rusia, 16 kilometri nord-weste de administrala centro dil komono (Shapiechina) e 20 kilometri de Viciebsk.

Dum duesma mondomilito la loko okupesis da nazisti Germaniana de la julio 1941 til junio 1944.

Til 2004 lo apartenis ad ex-komono Zamastochcha.

## Referi
Cutler Bay, Florida

**Cutler Bay** esas urbo en Usana stato Florida. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 26,64 km², equivalanta a 10,29 mi², di qui 25,61 km² (9,89 mi²) esas lando, e la cetera esas aquo.
Lago Skridlieva

**Skridlieva** esas lago en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Viciebsk.

Lo situesis en baseno dil rivero Charnichanka (sinistra enfluanto di Luchosa en baseno di Daugava), proxim vilaji Skridlieva e Liadzishcha.

## Referi
Lazarus Chakwera

**Lazarus Chakwera**, teologiisto e politikisto n. ye la 5ma di aprilo 1955 esas la nuna prezidanto di Malawi.
Clarkdale, Arizona

**Clarkdale** esas urbo en la komtio Yavapai, en stato Arizona, Usa. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. Lua tota surfaco esas 26,74 km².
Édouard Lalo

**Édouard Victor Antoine Lalo** (n. ye la 27ma di januaro 1823 til la 22ma di aprilo 1892) esis Franca kompozisto.

Ilu naskis en Lille, e studiis muziko ye la konservatorio di ca urbo, e depos 1839 il studiis en Paris. Il pose esis docisto en Paris e pleanto di violino ed alto. En 1865 il esis mariajata a kantistino Julie Besnier de Maligny. Kurajigita da el, ilu kompozis operi, notinde *Le Roi d'Ys*, qua fondesis sur la Bretona legendo pri la dronita urbo Ys. Ilua operi ne esis bone recevata da kritikisti, ed il pose kompozis verki por mikra grupo e por orkestro. Ilua maxim sucesoza kompozuro esis *Symphonie espagnole* por violino ed orkestro, skribita en 1874 por Pablo Sarasate, qua unesmafoye pleis la verko en Paris en 1875.
Luna 21

***Luna 21*** esis kosmosondilo si Soviet-Uniono.

Ol lanesis ye 8 di januaro 1973; ol portis veturo, *Lunohod 2*, por explorar la surfaco di la luno; ol esis plubonigita versiono di *Lunohod 1*, portita a la luno per *[[Luna 17]]* en 1970. *Luna 21* dolce arivis sur la luno ye 15 di januaro, e, pos kelka hori, *Lunohod 2* komencis explorar. Ol voyajis dum la lunala jorni, dum qua periodi la sunala paneli fortigis la baterii. La veturo prenis cirkume 80.000 televiziono-imajo ed 86 panoramala imaji, ante ke ol cesis funcionar ye 9 di mayo.  Ol kovris cirkume 37 km.
Mars Reconnaissance Orbiter

***Mars Reconnaissance Orbiter*** esas kosmoprobilo di NASA, por studiar la geologio e klimato di Marso.

Ol lansesis ye 12ma di agosto 2005, ed arivis en marto 2006. En novembro 2006 ol eniris finala orbito, qua esis elipsala orbito irante super la poli di Marso. La skopo di la misiono esas studiar la sezoni e la cirkulado di l'atmosfero; serchar indikaji do aquo, prezenta e pasinta; e saveskar la geologio di la planeto.

La probilo anke povas provizar relayado di transmisaji de la surfaco di Marso a Tero; e studiar potenciala arivo-loki por futura misioni ed itinerarii por exploranta veturi.

Ye 29ma di septembro 2006 ol transmisis unesma detaloza imajo, e pose transmisis multa plusa imaji, qui klarigas la geologio di Marso. Ol ankore funcionas, preter la expektita vivo di la probilo.
Distrikto Rudnya (Smolensk)

**Distrikto Rudnya** esas un de distrikti di provinco Smolensk en Rusia. Olua administrala centro esas Rudnya. La regiono jacas apud statala frontiero esante vicino di Bielorusiana provinco Viciebsk (distrikti: Dubrowna, Liozna e Viciebsk).

## Urbi e kolonieti urbaltipa
En la distrikto situesas un l'urbo Rudnya e ank un kolonieto urbaltipa (Golinki).

## Komoni dil distrikto
Segun datumi de 2022 la distrikto es dividita ad 6 komoni (2 urbala e 4 rurala), qui administrala centri situesas en: **[[Golinki]]**, **[[Rudnya (urbo)|Rudnya]]**, Lyubavichi, Perevolochye, Chistik e Ponizovye.

## Naskita hike
### [[Heroo di Soviet-Uniono|Heroi di Soviet-Uniono]]
* Daniil Gavrilovich Barchenkov (n. 1917, Bolshoye Ploskoye – 1950)
* Mihail Vasilyevich Bekashonok (n. 1915 Lelekvinskaya – 1964)
* Mihail Alexeyevich Yegorov (n. 1923, Yermoshenki – 1975)
* Vasili Grigoryevich Petrochenko (n. 1918, Izbishche – 1991)
* Vasili Ivanovich Trudolyubov (n. 1907, Sidorenki – 1948)
* Andrei Ignatyevich Truhov (n. 1921, Suborovo – 1994)
* Konon Nikolayevich Chibisov (n. 1917, Savostye – 1996)
* Vasili Samuilovich Shcherbakov (n. 1921, Ordovka – 2004)

### [[Heroo di Socialista Laboro|Heroi di Socialista Laboro]]
* Nikolai Kuzmich Volkov (n. 1934, Lejki)
* Piotr Alexeyevich Kavalerov (n. 1928, Strolino – 1994)
* Nikolai Zaharovich Matyuk (n. 1909, Leshno – 2007)
* Piotr Ustinovich Yakunenkov (n. 1928, Visokaya Jar – 1990)

## Referi
Kasachi (Viciebsk)

**Kasachi** esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Viciebsk, komono Shapiechina.

La loko jacas 32 kilometri de frontiero Bielorusia – Rusia, 2 kilometri nord-este de administrala centro dil komono (Shapiechina) e 21 kilometri de Viciebsk.

Dum duesma mondomilito la loko okupesis da nazisti Germaniana de la julio 1941 til junio 1944.

## Referi
John Clauser

**John Francis Clauser** (n. ye la 1ma di decembro 1942) esas Usana fizikisto, qua ganis la Nobel-premio pri fiziko en 2022.
Akciabrskaya (Viciebsk)

**Akciabrskaya** esas agrourbeto en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Viciebsk. Lo esas administrala centro dil samanoma komono.

La loko jacas 41 kilometri de frontiero Bielorusia – Rusia, e 5 kilometri de Viciebsk.

Lo konstruktesis ye yari 1968-1974 kom experimentala kolonieto e komence sub nomo *Centralnaya*. Ye 1974 on chanjis la loko a vilajo *Akciabrskaya*. Til 1975 pos transferir administrantaro e substrukturo de vilaji Sakolniki e Shapuri Akciabrskaya divenis administrala centro di samanoma komono.

## Referi
Anton Zeilinger

**Anton Zeilinger** (n. ye la 20ma di mayo 1945) esas Austriana fizikisto, qua ganis la Nobel-premio pri fiziko en 2022.
Sint Maarten

**Sint Maarten** esas un ek la konstitucinta nacioni dil Rejio Nederlando, jacanta en Karibia. Segun statistiki de 2019, ol havis  habitanti. Olua surfaco, 34 km², reprezentas 44% del insulo Santa Martin – la cetera teritorio dil insulo apartenas a Francia.

## Historio

L'insulo habitesis da aborijeni de adminime 2 mil yari aK, posible de etnio Ciboney veninta de Sud-Amerika. L'unesma grupo identifikita esis le Arawak, qui posible establisis su ibe inter 800 e 300 yari aK. Inter 1300 e 1400 li diplasesis da aborijeni Karib. Kande Hispani arivis en la regiono, le Karib ekpulsabi preske komplete le Arawak.

On kredas ke l'insulo deskovresis da Cristoforo Colombo, qua baptis ol honore Santa Martinus de Tours. Tamen, lu uzis ca nomo por la nuna insulo Nevis, kande lu deskovris ol ye la 11ma di novembro 1493. Komence teritorio Hispana, l'insulo rapide divenis loko disputita inter Franci, Angli e Nederlandani. Dum la 17ma yarcento, Nederlandani konstruktis fuorto (*Fort Amsterdam*) ed uzis l'insulo kom mezopunto inter sua kolonii en Nieuw Amsterdam (la nuna New-York) e lua kolonii en Brazilia. Jan Claeszen van Campen divenis l'unesma guvernisto dil insulo.

Tensi inter Nederlando e Hispana imperio augmentis dum tale nomizita milito di 8 yari, ed en 1633 Hispani kaptis l'insulo.  Tamen, en 1648, pos finir la milito (qua esis parto de la milito di triadek yari), Hispani abandonis l'insulo nam li ne judikis lua lokizo kom strategiala. Kun l'abandono di Santa Martin, Franci e Nederlandani riestablisis lia kolonieti. Nederlandani venis del insulo Sint Eustatius, kontre ke Franci venis de Santa Kitts. Pos kelka konflikti dum komenco, amba nacioni signatis pakto e dividis l'insulo en du. De 1648 til 1816, konflikti modifikis la frontieri 16 foyi. Franci okupis l'insulo komplete en 1795, kande Nederlando divenis marioneto-stato di Franca imperio, til 1815.

## Geografio

Sint Maarten okupas la sudo dil insulo Santa Martin, e separesas de Franca teritorio Saint-Martin per terala frontiero. Lua teritorio ank inkluzas insuleti senhoma: Guana Key, Hen & Chicks, Cow & Calf, Molly Beday e Pelican Key. La tereno de Sint Maarten ordinare esas montoza, e lua maxim alta punto esas Monto Flagstaff, kun 383 metri di altitudo. L'areo weste del aeroportuo esas plana, e kontenas Nederlandana porciono di laguno Simpson's Bay. Ne existas fluvii importanta.

La klimato di Sint Marten esas tropikala de savano (*Aw* segun la klimatala klasifikuro da Köppen) ed esas plu sika kam altra loki norde de Karibia, pro "pluviala ombro" kreita da la monti dil insulo, qua sikigas l'alizei. De januaro til julio esas la maxim sika epoko, kontre ke la pluvoza sezono iras de septembro til novembro, kande uragani anke povas frapar l'insulo. La mezavalora pluvo-quanto yarala esas 1047,1 mm e la maxim pluvoza monato esas novembro: mezavalore 149,3 mm.

La mezavalora temperaturi ne varias multe dum la tota yaro: la mezavalora temperaturi en agosto (somero en norda misfero) esas 28,6 °C, kontre ke la temperaturi en februaro (vintro) esas 25,2 °C.

## Referi
Dawn

***Dawn*** esas kosmoprobilo di NASA, la unesma probilo qua exploris Vesta e Ceres, du asteroidi en la asteroido-zono. La skopo di la misiono esis saveskar, per studiado di tala granda objekti en la asteroido-zono, kelke pri la formaco di la sunala sistemo. On ja savis ke Vesta esas rokoza, e ke Ceres esas glacioza.

Ol lansesis ye 27ma di septembro 2007. Ol portis kameri, spektroskopo por videbla ed infrereda lumo, ed instrumento por trovar gama-radiado e neutroni, qua mezuris la prezenteso di elementi qui formacus roki.

En februaro 2009 ol preterpasis Marso, ye disto 549 km, tale ganante rapideso. Ol eniris orbito cirkum Vesta ye 16ma di julio 2011.

Dum 14 monati ol studiis Vesta, ganante informeso per qua geologiala mapo kreesis. Pose ol voyajis a Ceres. Ol eniris orbito cirkum ta asteroido ye 6ma di marto 2016, e sucesoze studiis la surfaco. Depos la fino di la misiono en novembro 2018, kande fuelo esis konsumita, la ne-funcionanta probilo restas en orbito cirkum Ceres.
Sakolniki (arkeologio)

**Sakolniki** esas arkeologiala monumento de 9ma-8ma yarcento a.K. – restajo di tombeyo, qua ye 1891 deskovresis e exploresis da Yewdakim Ramanavich Ramanaw (1855-1922).

ol situesas 1 km sud-este de vilajo Sakolniki e kontenas 57 tumuli ye 1-1,5 m di altajo e 5-7 m di diametro.

## Referi
Olivia Newton-John

**Olivia Newton-John** (n. ye la 26ma di septembro 1948 til la 8ma di agosto 2022) esis Angla-Australiana cinem-aktoro, kantisto e politikal aktivisto. El ganis quarfoye Grammy-premio pri muziko, e 15 muziki en elua muzikala kariero atingis *top 10*, to esas, la 10 muziki maxim pleata, inkluzite 5 kansoni maxim pleata.

En 1978, el formacis romantika paro kun aktoro John Travolta en la cinematografuro *Grease*.

La fizikisto Max Born esis elua avulo.
Bruno Latour

**Bruno Latour** (n. ye la 22ma di junio 1947 til la 9ma di oktobro 2022) esis Franca filozofo, sociologo ed antropologo. Ilu studiis cienco sub vidopunto filozofiala, e pioniris inquestar la relato inter socio, cienco e teknologio.
Josef Suk

**Josef Suk** (n. 4ma di januaro 1874, m. 29ma di mayo 1935) esis Chekiana violinisto e kompozisto.

Il esis studento di Antonín Dvořák, ed en 1898 il esis mariajata ad ilua filiino Otilie.

Ilua maxim bone konocata verko esas la Serenado por Kordii, Op. 6. Dvořák, remarkinte traito melankolia en la kompozuri di Suk, avizis ke il skribez ulo plu gaya. Suk, atencema pri ca avizo, produktis ca Serenado en 1892. Ol unesmafoye pleesis ye la Konservatorio di Praha en 1895.
Elza Soares

**Elza Soares** (n. **Elza Gomes da Conceição** ye la 23ma di junio 1930 til la 20ma di januaro 2022) esis Braziliana kantistino e kompozistino di samba e MPB.

Elua muzikala kariero duris dum plu kam 60 yari. En 1999, Britaniana radio BBC selektis el kom "Braziliana kantistino dil yarmilo".
Beli Bim Chyornoye uho (cinematografuro)

**Beli Bim Chyornoye uho** (Ide *Blanka Bim Nigra orelo*) esas Sovietiana dramatala cinematografuro, da la cinematografisto Stanislav Rostocki, baze di samanoma romano da Gavriil Nikolayevich Troyepolski.

*Beli Bim Chyornoye uho* esis nominita por Oscar-premio.

## Roli
* Vyacheslav Tihonov kom *Ivan Ivanovich*, proprietero di *Bim*
* Valentina Vladimirova kom vicino di  *Ivan Ivanovich* e *Bim*
* Ivan Rijov kom hostulo
* Irina Shevchuk kom studentino
* Mihail Zimin kom patro di *Tolik*
* Mihail Dadiko kom pensionato

## Referi
Shulcava

**Shulcava** esas vilajo en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Viciebsk, komono Akciabrskaya.

La loko jacas 40 kilometri de frontiero Bielorusia – Rusia, 3 kilometri nord-este de administrala centro dil komono (Akciabrskaya) e 7 kilometri de Viciebsk.

Dum duesma mondomilito la loko okupesis da nazisti Germaniana de la julio 1941 til junio 1944.

## Referi
Niels Gade

**Niels Wilhelm Gade** (n. 22ma di februaro 1817, m. 21ma di decembro 1890) esis Dana kompozisto, violinisto ed orkestrala direktisto.

Il naskis en København. Il divenis violinisto en la Rejala Daniana Orkestro, qua pleis ilua frua kompozuro *Efterklange af Ossian * ("Eki di Ossian") en 1841. Ilua unesma simfonio unesmafoye pleesis en Leipzig en 1843, direktita da Felix Mendelssohn. De 1844, rezidante in Leipzig, il esis vice-direktanto di la Orkestro Gewandhaus, e docis ye la Konservatorio. Ye la morto di Mendelssohn en 1847, il divenis chefa direktanto di l'orkestro, ma en 1848, kande milito komencis inter Dania e Prusia, il retrovenis a København.

Il kreis nova orkestro en København, ed il esis direktisto di la Konservatorio. Il kompozis ok simfonii, korala verki e kompozuri por mikra grupi. Inter ilua studenti esis Edvard Grieg e Carl Nielsen.
Rivero Lasasina

**Lasasina** esas Bielorusiana rivero en provinco Viciebsk (distrikti Liozna e Viciebsk), dextra enfluanto di Suhadrowka en baseno di Daugava. La fonto dil rivero esas sudala rivo di lago Zapieckaye – 1,8 km weste del vilajo Cishkava (distrikto Viciebsk), e enfluas a Suhadrowka c. 300 metri norde de vilajo Buraki (distrikto Liozna).

En baseno di Lasasina es lagi: Biernskaye, Palonskaye e Zapieckaye.
Liatohi (arkeologio)

**Liatohi** esas arkeologiala monumento de duesma duimo dil 1ma yarmilo – restajo di tombeyo, qua deskovresis en 1924 da A. K. Supinski, e exploresis en 1965 e 1972 da Hieorhiy Vasilievich Shtihaw (1927-2018) e en 1981 da Lieanid Uladzimiravich Kaliadzinski (n. 1952).

Ol situesas en foresto distanta 1 km de la rivo di Luchosa, proxim samanoma vilajo, e kontenas 14 tumuli, alta de 1,5-2,5 metri, e larja de 12-14 metri di diametro.

## Referi
Babinichi (Viciebsk)

**Babinichi** esas agrourbeto en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Viciebsk. Lo esas administrala centro di samanoma komono.

La loko jacas 29 kilometri de frontiero Bielorusia – Rusia, e 11 kilometri nord-este de Viciebsk.

Dum duesma mondomilito la loko okupesis da nazisti Germaniana de la julio 1941 til junio 1944.

## Naskita hike
* Uladzimir Cimafieyevich Kurilienka (1924-1942), guerilo en okupita provinco Smolensk, Heroo di Soviet-Uniono (1942, postmorte).
* Aliaxiey Filataw (n. 1939), Bielorusa skriptisto.

## Referi
Rivero Vicba

**Vicba** esas Bielorusiana rivero en provinco Viciebsk (distrikto Viciebsk), sinistra enfluanto di Daugava. La fonto dil rivero esas 3 kilometri de vilajo Paddubie, e enfluas a Daugava en Viciebsk.

Lua enfluanti es Hornawka (sinistra) e Silnica (dextra).
Vicba

**Vicba** esas kolonieto ruraltipa en estala Bielorusia, provinco Viciebsk, distrikto Viciebsk, komono Babinichi.

La loko jacas 1,5 km de samanoma rivero (sinistra enfluanto di Daugava), 31 kilometri de frontiero Bielorusia – Rusia, 1 km sud-weste de administrala centro dil komono (Babinichi) e 9 kilometri de Viciebsk.

Dum duesma mondomilito la loko okupesis da nazisti Germaniana de julio 1941 til junio 1944.

## Referi
Rivero Krivinka

**Krivinka** esas Bielorusiana rivero en provinco Viciebsk (distrikti Bieshankovichi e Sianno), sinistra enfluanto di Daugava. La fonto dil rivero esas en lago Biarozawskaye (distrikto Sianno), e enfluas a Daugava en distrikto Bieshankovichi, proxim vilaji Vierhniaye Krivina e Koshchava.

Lua precipua enfluanto es Biarozka (dextra).
Rivero Vitun

**Vitun** esas Bielorusiana rivero en provinco Viciebsk (distrikto Sianno), sinistra enfluanto di rivero Biarozka en baseno di Daugava. La fonto dil rivero esas cirkum 500 metri weste de vilajo Kliapcheva, e enfluas a Biarozka 1,8 km de vilajo Samsoni.
Rivero Abalianka

**Abalianka** esas Bielorusiana rivero en provinco Viciebsk (distrikti Sianno e Talachin), sinistra enfluanto di Luchosa en baseno di Daugava. La fonto dil rivero esas apud vilajo Danilkava (distrikto Talachin), e enfluas a Luchosa proxim vilaji Aliexandriya e Liahi.

En baseno di Abalianka es lagi: Kichina, Lievanova e Streshna, e precipua enfluanti di lo es: Subota, Kamianchanka, Nieraishanka, Chudzinka e Tonkaya Luchka.
Rivero Ardishewka

**Ardishewka** esas Bielorusiana rivero en provinco Viciebsk (distrikti Sianno e Liozna), sinistra enfluanto di Luchosa en baseno di Daugava. La fonto dil rivero esas lago Ardisheva (distrikto Sianno), e enfluas a Luchosa en distrikto Liozna proxim vilaji Kuchinshchina, Vialikia Kalinavichi e Maliya Kalinavichi.