open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Atolo Midway

**Midway** esas atolo en Pacifiko, jacanta cirkume 1/3 del aerala disto inter Honolulu e Tokyo, ye 28°12' N e 177°21'W. Lua tota surfaco esas 6,2 km². Ol jacas 269 km este del internaciona dato-lineo. Ol konsistas ek un rifo, du precipua insuli (insulo Sand, kun 4,86 km², ed Estal Insulo, kun 1,35 km²) e mikra insuleti. Geografiale ol esas parto del Havayiana arkipelago, ma politikale ol ne apartenas ad Havayi.

L'atolo divenis famoza pro la batalio di Midway, dum la Duesma mondomilito, kande Usa unesmafoye vinkis Japonia. L'atolo ne havas ennaskinta habitanti. Nur Usana militisti habitas l'atolo, ofte dum kurta periodi, en l'insulo Sand. L'unika permananta habitanti esas uceli, exemple albatrosi. Malgre ke l'insuli esas refujeyo por sovaja vivo, lua uceli esas kontaminata per plombo, qua uzesis en pigmenti di farbi en militarala edifici. En septembro 2010, Usana guvernerio anuncis programo por eliminar ta kontaminado.
Insulo Jarvis

**Jarvis** esas mikra koralia insulo sen habitanti, havanta entote 4,5 km², jacanta che koordinati  0°22'S e 160°01'W sur Pacifiko, cirkume la duimo di la disto inter Havayi ed Insuli Cook. Koralia rifo cirkondas l'insulo. En lua centro jacas sika laguno ube depozaji di guano akumulis dum yarcenti, ed exploresis dum 20 yari dum la 19ma yarcento.

L'insulo deskovresis ye la 21ma di agosto 1821 da Britaniana navo *Eliza Francis*. L'insulo recevis la nomo dil proprieteri dil navo, fratuli Edward, Thomas e William Jarvis. Unionita Rejio anexis l'insulo ye la 3ma di junio 1889. Un faro konstruktesis en l'insulo.

Usa reklamacis l'insulo kom lua teritorio ye la 26ma di marto 1935. Pos la 27ma di junio 1974, Usana Servado por Pesko e Sovaja Vivo (*Us Fish and Wildlife Service*) administras l'insulo.

## Referi
Batalio di Tuyuti

La **Batalio di Tuyuti** judikesas kom la maxim importanta batalio en la Milito di Paraguay. Ol eventis ye la 24ma di mayo 1866, konseque de atako da Paraguayani kontre kampeyo di federiti en sika zono cirkondata da marshi konocata kom *Tuyutí*, en Paraguayana teritorio Entote plu kam 50.000 soldati - preske 60.000 - partoprenis en la du flanki. La vinko di la federiti augmentis Paraguayana trubli, qui komencabis kun sensucesa atako e la posa destrukto di lua floto dum la batalio di Riachuelo.

La batalio komencis ye 11:30 kloke, kande Francisco Solano López, diktatoro di Paraguay, decidis atakar la trupi di la Triopla Interkonsento en la savano di Tuyuti, proxim fluvio Paraná, ye la 24ma di mayo 1866. La skopo di Solano López esis obtenar decidigiva vinko ed ekpulsar la Triopla Interkonsento de Paraguayana teritorio.

En la bataliagro, l'Arjentiniana trupi stacis addextre, adcentre stacis Uruguayani, e adsinistre stacis Braziliani. Solano López decidis dividar lua armeo en tri grupi e lansar atako kontre la tri armei enemika. Pose, l'armeo komandita dal generalo Vicente Barrios atakus la dopa guardo por destruktar la cetera soldati.

An la centrala flanko, komence Paraguayani vinkis Uruguayani, ma balde subisis ataki de Braziliana batalioni. Paraguayani repulsis Braziliana ed Uruguayana trupi, e preske invadis la kampeyo di la federiti. L'Uruguayani, komandita dal geneneralo e prezidanto Venancio Flores, perdis tri batalioni. Braziliana generalo Manuel Luís Osório rinforcis la linei kun Braziliana soldati por rezistar.

An la dextra flanko, la tereno ne esis favorebla por atako per kavalrio: existis marshi, e Paraguayani perdis multa soldati pro fairo di artilrio. Balde, la cetera soltati Paraguayana movis por rinforcar la central atako.

An la sinistra flanko, Braziliana generalo Emílio Mallet imperis la konstrukto di foseti ante komencir la batalio. Kande Paraguayani trupi atakis, li stacis en pafodisto por la mitraliosi, e ne povis superirar l'obstaklo. Paraguayani lor probis cirkumirar ed atakar de altra punto, ma renkontris trupi komandita da Braziliana generalo Antônio de Sampaio, qui kombatis li feroce.

La trupi komandita dal generalo Vicente Barrios arivis plu tarde an la bataliagro, e ne surprizis la Braziliana rezervoarmeo, komandita dal generalo Manuel Luís Osório, qua havis decidigiva agado en la batalio. Pos kombati qui duris dum 5 hori, Paraguayana trupi retretis.

En la Batalio di Tuyuti, Paraguayana trupi komencis subisar granda perdaji: on kalkulas ke Paraguay perdis 12.000 o plusa soldati, di qui 6.000 mortinta. Tamen, la soldati di Triopla Interkonsento ne esis kapabla pri persequar l'enemiki, pro manko di kavali.

## Referi
Urtikario

**Urtikario** esas inflamuro di pelo, qua eventas acese, forme di makuli - qua igas pruritar quale de urtiko-piki.
Batalio di Chacabuco

La **Batalio di Chacabuco** esis importanta batalio dum la nedependo-procedo di Arjentinia e Chili. Ol eventis ye la 12ma di februaro 1817 en Chacabuco, 55 kilometri norde de Santiago. Patriota trupi komandita da José de San Martín vinkis la trupi komandita da Rafael Maroto, loyala a Hispania.

## Skiso di atako
Pos tale nomizita "dizastro di Rancagua", kande patriota trupi Chiliana vinkesis dal Hispani, Chiliani exilis su en Cuyo, ed aceptis esar komandita da José de San Martín, lor la guberniestro di la provinco, qua projetis atakar Hispani en la vicerejio Peru. Ilu decidis lansar marala atako uzanta Chiliana portui. 

San Martín savis ke por liberigar komplete Arjentinia ed altra regioni en Sud-Amerika de Hispana dominaco, oportis vinkar rejal armeo en Supra Peru (la nuna Bolivia), ma to nur esus posibla kun la helpo del armeo komandita da Simón Bolívar, veninta de norde. La du armei unionus en Peru e pose atakus Supra Peru.

San Martín anke kalkulis ke atakar de sude kontre Supra Peru afrontus granda rezisto. Tale, il projetis atakar Hispani ante en Chili e pos marchar norde til renkontrar Bolívar en Peru. Il projetis trairar Andi, e facis to en 4 punti por trompar Hispani pri la loko ube l'atako eventus. De Mendoza kun la helpo di Bernardo O'Higgins ilu komencis trairar la montaro ye la 19ma di januaro 1817 e finis ye la 8ma di februaro. Quankam la suceso, San Martín perdis 1/3 de lua armeo en la voyajo.

Kande Hispani savis ke San Martín jacis en Chili, li movis norde por blokusar il, ed establisis su en la valo di Chacabuco. San Martín deskovris da ula spionisto la skiso di Hispani, e lansis atako ye la 12ma di februaro. Lua trupi cirkondis Hispani, kaptis importanta punto di artilrio e vinkis la batalio. Ye la 13ma di februaro vinkoza San Martín eniris Santiago. Patrioti perdis nur 12 soldati en la batalio, ma cirkume 120 mortis pose pro la vunduri dum la kombati.

## Referi
Basketbalo

**Basketbalo** esas sporto di qua la skopo esas introduktar balono en ringego, qua situesas ye 3,05 m super la sulo. Kustumale, la ringego havas cirkume reto aspektanta quale korbo. Onu ludas per du esquadi ek kin personi.

Existas regularo qua remarkas quale la balono devas portesar til la ringego. Exemple, onu darfas nek avancar tri pazi sen risaltigar la balono sur la sulo, nek risaltigar la balono per la du manui simultane.

La introdukteso di la baloni tra la ringego valoras punti segun la yena normi:
* Libera jeto valoras un punto;
* Jeto facita plu fore kam 6,25 m (FIBA) o 7 m (NBA) valoras tri punti;
* Altra jeto valoras du punti.
## Famoza ludisti
* Larry Bird
* Mirza Delibasic
* Michael Jordan
* Toni Kukoc
* Fernando Martín

Ol esas olimpiala sporto de Olimpiala Ludi en Berlin (1936).
Vagino

**Vagino** esas kanalo qua esas parto de la femina reproduktiva sistemo, departas de la vulvo, abutanta al utero. Lua eniro povas esas partale kovrata da membrano nomizitga himeno. La vagino posibligas sexuala relati e nasko.
Concepción, Chili

**Concepción** esas urbo en Chili. Segun statistiki dil yaro 2017, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 221,6 km².
Valerianelo

**Valerianelo** esas planto farmaciala, ek la brancho "dikotiledoni monopetala", kun flori rozea e flori preske kompozaja, di qua la radiko esas kontrespasma, kontrefebra.
Velino

**Velino** esas felo de bovyuno, apretita quale pergameno, ma plu delikata e plu glata, uzata por piktar miniaturi, por skribar.
Vagono

**Vagono** esas vehilo uzata por transportado di vari o pasajeri en ferovoyo. Vagoni, kande juntita ad altri ed a lokomotivo, qua uzesas por tirar o pulsar li, formacas treno, ma anke povas existar vagoni qui havas sua propra propulso-sistemo.

Ultre vagoni por transporto di vari o pasajeri, ank existas vagoni qui uzesas por ferovoyala manteno, exemple por reparar elektrala kabli o reparar ferovoyala lito.
Vakuolo

**Vakuolo** esas kavajo en la protoplasmo, per la prezenteso di multa liquidi qui ne povas mixesar kun la protoplasmo.
Valvo

**Valvo** esas :
* (zool.) Singla de la du shutri ye qua konsistas la konko di la moluski qui desklozesas o riklozesas.
* (bot.) Singla ek la peci di perikarpo sika.
* (tekn.) Klozilo moviva, baskuliva, quan preso-resorto klozas, per aplikar lu kontre aperturo, e quan forco plu granda, per efikar inverse, povas apertar dum kelketa tempo, ma qua cesas quik kande la forco cesas efikar.
Vampiro (homonimo)

**Vampiro** esas :
* Ento imaginala, quan onu kredas vidar ekirar de tombo por sugar la sango di la vivanti dum lia dormo.
* (metaf.) Persono qua richigas su detrimente, leze, di sua kunhomi.
* vespertilio qua nutras en sango.
Vaporo

**Vaporo** esas asemblajo ek la guteti, preske neperceptebla, qua su elevas de la surfaco di la liquidi, de la korpi humida, per l'efiko da kaloro, da la diminuto di la preso atmosferala.
Varicelo

**Varicelo** esas morbo infektoza multe kontagiiva, qua aparas precipue che infanti e pueri, distingita esencale per pruritanta bulatra erupti en la pelo, qui tandem krustizas. Ol komencas ordinare en la pektoro, en la dorso, ed en la facio, e pose dissemas tra tota korpo. Altra simptomi inkluzas febro, fatigo e doloro en la kapo. Ordinare la simptomi aparas de 10 til 21 dii pos kontakto kun la viruso, e desaparas pos 5 til 7 dii. Tamen povas eventar kompliki, exemple pulmonito, inflamo en la cerebro e bakterial infekti en la pelo.

## Referi
Variko

**Variko** esas dilaturo permananta, quan produktas akumulajo de sango en veino, maxim-multa-kazi en la gambi. Kelkafoye l'akumulo di sango en variki produktas lokala fatigo o doloro.
Vasalo

**Vasalo** (de Latina *vassallus*, qua originis de klasika Latina *vassus*, "servisto") esas la persono qua dependas de sinioro feudala.
Vaskulo

**Vaskulo** esas kanalo en qua cirkulas la sango, la limfo, e.c., che l'animali -- la sapto, che la vejetanti.
Vanitato

**Vanitato** esas l'ecesiva kredajo da ulu pri sua propra habilesi, o pri sua kapaceso pri atraktar altri. Ante la 14ma yarcento ol nur signifikis "vaneso", "frivoleso". Segun la klasika teologio kristana, vanitato signifikas pozar ecesiva fido en la kozi mondumala. To efektigas en la homo l'oblivio pri Deo. Ja Friedrich Nietzsche judikis ke "vaneso esas la timo pri semblar originala; pro to ol signifikas manko di fiereso, tamen ne necese manko di originaleso".
Vazo

**Vazo** esas recevuyo ek ligno, metalo, glaso, tero, porcelano, fayenco, e.c., varie-granda, varie-forma, destinita kontenor omna speco de substanci, liquida o solida (liquori, nutrivi, frukti, flori, e.c.)
Vecho

**Vecho** esas genero de leguminosi, "papilionacei", perena, generale klimera, kun folii paripenea, stipitoza, flori axala, solitara e grapana - uzata kom forejo.
Eric Ahlström

**Eric Ahlström** (1902-1971) qua laboris profesionale kom furisto, esis un ek la tri fondinta membri di la Mondala Uniono por Interlingua (UMI), en Suedia. Komence ilu amis l'ortografio kolaterala di Interlingua. Lu qua esabas referita kom la **"Varianto L"** (**L** por **"literaturala"**).

Ilu divenis sekretario por la seciono literaturala dil UMI pos l'unesma kongreso di Interlingua che l'urbo Tours, Francia, en 1955. Plu tarde en 1960, ilu editis lua verko *Scriptores Scandinave in Interlingua* ("Skandinaviana Skribisti en Interlingua"). En 1967 ilu editis plura quar de lua kayeri *"Epizodo kun perspektivo"* da Harald Herdal (1900-1978), *"La hiacinto"* da Hans "Hasse" Zetterström (1877-1946), *"Desertero"* da Bo Bergman (1869-1967) e *"La nova vestaro dil imperiestro"* da Hans Christian Andersen (1805-1875). Ilu facis l'edituro finala di tradukuri di la rakonti da Hans Christian Andersen en 1970.

## Referi
Veino (homonimo)

**Veino** esas :
* (anat.) Vaskulo sangala, qua retroduktas la sango a la latero dextra di la kordio, de ube lu pulsesas a la pulmoni por rekuperar l'oxo quan lu perdis, per la cirkulo arterala, en la parti diversa di la korpo.
* (mineral.) Strato di mineyo ube onu renkontras l'erco.
* Traito sinuoza, analoga a la veini quin onu vidas tra la pelo, sur marmoro, e c.
Manuel Bulnes Prieto

**Manuel Bulnes Prieto** (1799 til 1866) militestro e politikistulo, esis prezidanto di Chili de 1841 til 1851.
Velito

**Velito** esas :
* (che la Romani antiqua) Infantriano kun armi lejera.
* (Armei di Napoléon 1ma) pedo-chasero.
Velo

**Velo** esas tuko de stofo per qua la mulieri kovras sua vizajo por shirmar su de la regardi, o por protektar su kontre atmosfero kolda, kontre vento, e.c.
Velodromo

**Velodromo** esas areno por biciklokonkursi. Multa moderna velodromi havas ovala treki qui permisas biciklokurieri parkurar li en granda rapideso.

L'unesma velodromi konstruktesis dum la fino dil yari 1870a. La maxim anciena esas velodromo *Preston Park*, inaugurita ye la 30ma di mayo 1877. Lua treko esas longa de 579 metri.
Veluro

**Veluro** esas stofo kun du strati horizontala de fili : la suba (reverso) formacas texuro densa; la sura (averso) esas sole dika (per mikra slingi sekita ed igita interegale longa).
Ventilatoro

**Ventilatoro** (o **mekanikala ventizilo**) esas aparato uzata por ventilar la chambrego di teatro, chambro di hospitalo, e.c., por alimentar fornego ye aero.
Ventuzo

**Ventuzo** esas mikra vazo klosho-forma, quan onu aplikas sur ta o ca parto di la korpo e de qua onu ekpulsas l'aero, por sublevar la pelo e produktar iriteso lokala deturniva.
Verbasko

**Verbasko** esas herboro moligiva, uzata por kataplasmi, alta-statura, kun folii simpla, alterna, kovrita ye pili kotonatra.
Verbeno

**Verbeno** esas herboro di qua la stipito quadrata, la folii interopozata e dentoza, l'infloresenco spikoforma, memorigas la labiacei - uzata por la faco di parfumi o di ula liquori.
Verdigriso

**Verdigriso** esas mixado di organika kompozaji, nomo vulgara di la kuproxido qua naskas sur la surfaco di la vazi de kupro.

Ol es uzata kom verda-ciana pigmento, ed anke kom pesticidi.
Mortigisto

**Mortigisto** esas la persono di qua la tasko konsistas ye exekutar la verdikto "kondamnita ad ocidesor", enuncita da la judiciisto, t.e. senkapigar o per gilotino, o per hakilo.
Verniso

**Verniso** esas solvuro ek gumo-rezino en alkoholo, en petrol-esenco, qua formacas, per sikesko, strato glata e briloza, surface di l'objekti qua esas indutita ye lu.
Veruko

**Veruko** esas :
* Mikra surkreskajo pelala, surfacala.
* Protuberanco sur kortico di arboro, sur folio.
Aldealseñor

**Aldealseñor** esas vilajeto en la Provinco Soria, regiono Kastilia e Leon, Hispania. Segun statistiki pri la yaro 2020, ol havis 29 habitanti. Lua tota surfaco esas 9,29 km².
Almarza

**Almarza** esas vilajo en la provinco Soria, regiono Kastilia e Leon, Hispania. Segun statistiki de 2020, ol havis 602 habitanti. Lua tota surfaco esas 101,13 km².
Vestalo

**Vestalo** esas sacerdotino di Vesta, deino di la kordio. Vestali devis permanar virga vovo-dure. Lia rolo esis entratenar la fairo sakra.

En 382 depos Kristo, imperiestro Gratianus konfiskis la publika loki konsakrita a Vesta en Romana imperio, e la kulto e la vestali desaparis poke pose.
Anastasio Somoza Debayle

**Anastasio Somoza Debayle**, militestro e politikistulo n. ye la 5ma di decembro 1925 til la 17ma di septembro 1980, esis prezidanto di Nikaragua de 1967 til 1972, e de 1974 til 1979.
Veterano

**Veterano** esas :
* (olim, en Roma) Soldato qua obtenabis sua konjedo definitiva, pos armeanesir dum multa tempo.
* (nun) Soldato qua esas armeano de multa tempo.
Vestibulo

**Vestibulo** esas :
* Chambro qua, situita ye l'enireyo di edifico, di domo, igas acesar olca.
* Placo avan la pordo precipua di kirko o katedralo.
Vesto

**Vesto** esas to quo uzesas por kovrar la korpo homala, skope di shirmar lu de la domaji da vetero mala, o cesigar lua nudeso.
Vezikatorio

**Vezikatorio** esas substanco, sive solida, liquida o gasoza, qua, produktas iritadi ed ampuli en l'epidermo. En granda quanti, li mem povas destruktar la pelo. Un ek ca substanci, inventita dal Germani ed uzita unesmafoye dum l'unesma mondomilito nominesas iperito, o mustardo-gaso. Ol havas kemiala formulo (ClCH2CH2)2S, e domajas la pelo e pulmoni.
Vetivero

**Vetivero** esas gramino de familio Poaceae, relata a sorgumo, qua uzesas por facar parfumi. Ordinare ol esas alta de 1,5 metri, ma povas atingar 2 metri. Ol anke uzesas por produktar aromoza oleo.
Vetrino

**Vetrino** esas :
* La parto di la butiko qua separesas de la strado per nur granda panelo de vitro.
* Armoro, tablo sur qua esas instalita kesto ek vitro, en qua onu expozas l'objekti skarsa o frajila.
Gormaz

**Gormaz** esas vilajeto en la provinco Soria, regiono Kastilia e Leon, Hispania. Segun statistiki de 2020, ol havis 20 habitanti. Lua tota surfaco esas 15,72 km².

## Videz anke
* Kastelo di Gormaz
Fuentestrún

**Fuentestrún** esas vilajeto en la provinco Soria, regiono Kastilia e Leon, Hispania. Segu statistiki de la yaro 2020, ol havis 44 habitanti. Lua tota surfaco esa 9,19 km².
Fuentearmegil

**Fuentearmegil** esas vilajo en la provinco Soria, regiono Kastilia e Leon, en Hispania. Segun statistiki de la yaro 2020, ol havis 171 habitanti. Lua tota surfaco esas 60,54 km².
Cigudosa

**Cigudosa** esas vilajeto en la provinco Soria, regiono Kastilia e Leon, Hispania. Segun statistiki de 2019, ol havis 19 habitanti. Lua tota surfaco esas 21,03 km². Ol jacas an la frontiero kun l'autonoma komunitato La Rioja.
Taroda

**Taroda** esas vilajeto en la provinco Soria, regiono Kastilia e Leon, en Hispania. Segun statistiki di 2020, ol havis 47 habitanti. Lua tota surfaco esas 36,91 km².
El Burgo de Osma

**El Burgo de Osma**, oficale **Burgo de Osma-Ciudad de Osma**, esas municipo en la provinco Soria, regiono Kastilia e Leon, Hispania. Segun statistiki de 2020, ol habis  habitanti. Lua tota surfaco esas 289,35 km².
Borobia

**Borobia** esas vilajo en la provinco Soria, regiono Kastilia e Leon, Hispania. Segun statistiki di 2020, ol habis 246 habitanti. Lua tota surfaco esas 62,57 km².
Viadukto

**Viadukto** esas ponto alta, kun, multa-kaze, plura rangi de arkadi, konstruktita super fluvio, rivero, valeto, e c.
Viatiko

**Viatiko** esas :
* Subsidio a persono por lua spensi dum lua voyajo.
* (religio katolika) Helpilo por acesar la vivo sequonta, eukaristio portala a persono extreme malada por preparar lu pri morto bona.
Vibriono

**Vibriono** esas :
* Ento mikroskopala, forme di filamento tenua.
* (biol.) (opoze a "bakterio") ento mikroskopala qua semblas avancar per movo vermo-forma.
Viburno

**Viburno** esas arboreto kun folii blanka e beri reda, dispozita buketatre, ek la familio "kaprifoliacei".
Wii

**Wii** esas nomo di video-ludala konsolo da Nintendo. 

La precipua konkurencanti di la Wii esas la Playstation 3 e la Xbox 360. On manipulas la Wii Remote, qua povas detektar la movado di la uzero. La Wii esas la sucedanto di la GameCube, do onu povas ludar GameCube-ludi per la Wii-konsolo. Esas posibla acesar la inter-reto dum ke la aparato esas en modo vartanta.
Vidamo

**Vidamo** esas reprezentanto di episkopo, di abado, di qua la tasko konsistis ye defensar lu ed, en la kazi maxim multa, feudizita a lu.
Vikario

**Vikario** esas (precipue pri religio) la persono qua, dum l'absenteso di sua superioro, remplasas lu ed exekutas lua taski.
Vilajo

**Vilajo** esas mikra grupo de domi di rurani. Ol esas min granda kam un urbo e lua habitantaro povas variar de kelka centi til kelka mili di habitanti. Por la ekonomio di vilajo ofte la agrokultivo pleas importanta rolo.
Vilanelo

**Vilanelo** esas kansono di vilajani, maxim-multa-kaze kun kupleti tri-versa e refreno, finanta per quatreno.
Vildo

**Vildo** esas animali quin onu kaptas per chasado. Exemple perdriki, qualii, lepori, kunikli, kapreoli esas vildi.
Vimplo

**Vimplo** esas :
* Telo-tuko qua, en la kostumi di la regulierini, kovras la pektoro, la kolo, e cirkondas l'infra parto di la vizajo.
* Kamizeto sen maniki (ek telo, dentelo, e.c.) quan portas la muliero kun robo dekoltita.
Vielo

**Vielo** esas arket-instrumento kordoza, quan onu pleas per klavi quin la manuo sinistra igas kontaktar rotacoroto, indutita ye kolofono, qua pleas la rolo di arketo.
Violo

**Violo** esas :
* planto ek la familio "violacei", kun mikra floro di qua l'odoro esas dolca, e la koloro inter reda e blua. viola.
* la floro di ta planto.
Violoncelo

**Violoncelo** esas arket-instrumento kun quar kordi ed arketo, ye un oktavo sub la alto, qua preske korespondas a la basa viulo olima, e quan onu pleas tenante lu inter onua genui.
Hugh Blair

**Hugh Edward Blair** (1909 til 1967) esis artisto e linguisto.

Esis l'asistero di Alice Vanderbilt Morris, la fondistino dil IALA. Ilu esis membro dil esquado inquesta a la morto di Alice V. Morris ye 1950 e pose divenis la "manuo dextra" di Alexander Gode. Til a lua morto, Blair esis la maxim intima kunlaborero di Alexander Gode.

Hugh E. Blair esas la koautoro dil *Interlingua Grammar*.

Kande IALA klozesis la 31 di marto 1953, Hugh E. Blair akompanis Alexander Gode a Interlingua-Fako sub Science Service. Ci ilu, kun Gode, redaktis la nova revuo *Novas de Interlingua* ("Interlingua-Informo") - la sucedanto naturala di *Novas de IALA* ("IALA-Informo") - kun komitato redaktala internaciona kun membri en Suisia, Italia, Francia, Dania, Granda Britania, Kanada e Usa.

Icon ilu demisionis ye la fino di 1955 por inaugurar lua propra firmo. Ilu esis la sekretario por American Interlingua Society e redaktisto dil revuo dil societo, *Interlingua at Work*.

## Extera ligilo
* biografio en interlingua
Vitralio

**Vitralio** esas panelo de vitro-plaki, asemblita fako-formacante, e (maxim-multa-kaze) dekorita ye pikturi.
Viulo

**Viulo** esas nomo di arket-instrumento kun kordi ed arketo, forme di granda violino kun kin, sis o sep kordi, ne-egale grosa.
Vinyeto

**Vinyeto** esas ornamento qua reprezentas vito-branchi interplektita, supre di la pagino unesma di libro o chapitro. Omna ornemento di la frontispico o di la pagini di libro. Graburo cirkondata da kartusho.
Violino

**Violino** esas arket-instrumento kun kordi ed arketo, derivita de la viulo olima, igita plu mikra-dimensiona, e reduktita a quar kordi interakordita quintope (g, d, la, e).
Viziero

**Viziero** esas parto avana di la kasko, quan onu abasis por shirmar la vizajo, e tra qua onu povis vidar e respirar per greto streta. Ol esas anke peco ek ledro muntita an-avan kasqueto por shirmar l'okuli kontre la sunoradii o kontre la pluvoguti.
Voco

**Voco** esas :
* (a) sono de l'aero ekpulsita de la pulmoni, kande ta aero trairas laringo, qua igas ica vibrar, (b) sono artikulata, parolo, (c) sono modulata segun la skalo muzikala, aptigita pri kantado.
* expreso dil opiniono di persono lor voto.
* (metaf.) (gram.) formo di la konjugo, qua indikas se l'efiko quan expresas la verbo esas agata o subisata da la subjekto.
Vokativo

**Vokativo** esas un ek la kazi di la deklino (che ula lingui nacionala) quan onu uzas kande onu su turnas a persono od a kozo quan onu egardas quale personon.
Volumino

**Volumino** esas la quanteso di tridimensionala spaco, quan okupas korpo.

La SI-mezurounajo di volumino esas la stero o metrokubo.

La volumino esas en termodinamiko fundamentala parametro.
Vomero

**Vomero** esas osto sensimetraja, dina, quadrilatera, anomala, qua konsistas ek la parto supra di la parieto di la naztrui.
Podolsk

**Podolsk** (Ruse *Подольск*) esas industriala urbo e centro administrala di distrikto Podolsk en la provinco Moskva, Rusia. Ol jacas an la rivereto Pakhra, (brancho de la rivero Moskva), ed esas la maxim granda urbo di la provinco di Moskva, kun plu kam 181 mil habitanti.

## Historio
Podolsky kreskis de la vilajo Podol, qua en la 18ma yarcento apartenis a la monakeyo Danilov, en Moskva Podolsk grantesis la rango di urbo da Yekaterina la 2ma en la yaro 1791. Lore Rusia establisis la precipua distrikti dil lando, institucis guberniestri, ed establisis nova urbi.

Ante la revoluciono (1917), Podolsk esis un de la maxim industriizita urbi di Rusia.
Vomitorio

**Vomitorio** esas ekireyo situita sub o dop rango di sidili di amfiteatro, per quan la turbo ekiras pos la fino di spektaklo.
Voyo

**Voyo** esas :
* La spaco parkurenda por irar de loko ad altra loko, equipita por la cirkulado di la veturi e di la pediranti.
* La spaco parkurita da la vildo quan onu persequas e quan revelas la traci quin lu lasis.
Voltmetro

**Voltmetro** esas sorto di galvanometro, per qua onu mezuras la forco elektromovala o la falo di la potencialo inter du punti.
Volt

**Volt** esas unajo pri l'interdifero di la potenciali elektrala = 108 elektromagnetala C.G.S. - volt internaciona : tensiono elektrala qua, aplikate a konduktivo di qua la rezistiveso egalesas un ohm internaciona, genitas fluo de un ampère internaciona.
Provinco Corrientes

**Provinco Corrientes** esas un ek la 23 provinci di Arjentinia. Ol esas un ek la maxim anciena provinci di la lando, ed un ek la fondinti di la Kunfederuro Arjentinia, en 1831.

**Bazala fakti pri Provinco Corrientes.**
## Historio
La regiono habitesis da aborijeni Kaingang e Guarani, amba populi veninta de Amazonia. Li mantenis enemikeso kun lokala tribui, exemple le Charrua. En decembro 1527, Sebastiano Caboto, Veneziana navigisto laborinta por Hispania, deskovris fluvio Paraná e pose fluvio Paraguay, ed esis l'unesma Europano qua vizitis la nuna provinco.

L'urbo Corrientes fondesis dal *adelantado* (guberniestro) Juan Torres de Vera y Aragón. Dum la 16ma yarcento, gradope Jezuiti komencis instalar misioni en la regiono.

## Geografio

## Ekonomio
Provinco La Rioja, Arjentinia

**La Rioja** esas provinco di Arjentinia, jacanta weste de la lando. Lua peizajo konsistas ek serio di montokateni en regioni arida o mi-arida, kun vali inter li qui povas kultivesar. En un ek ca vali jacas la chef-urbo di la provinco, anke nomizita La Rioja.

En la regiono naskis Facundo Quiroga, qua defensis autonomio di la provinci dum la 19ma yarcento, e Carlos Saúl Menem, ex-prezidanto di Arjentinia.

## Historio
Dum la revoluciono qua rezultis en Arjentiniana nedependo, lokala guvernerio (*cabildo*) suportis la revoluciono. En 1813 José de San Martín komencis guvernar la regiono di Cuyo, ke inkluzis la regiono di nuna provinco di La Rioja.

## Geografio
La peizaji e la klimati di la provinco esas arida o mi-arida. Omnayare, ol recevas mezavalore 200 milimetri di pluvi.

De l'alta montaro Andi, ube jacas la maxim alta monto di la provinco, *Monte Pissis*, la reliefo diminutas vers la regiono pampa.

## Ekonomio

## Referi
Vulnerario

**Vulnerario** esas planto leguminosa, kun flori flava, reputata kom apta remediar la vunduri, la plagi. vulneraria rustica.
Vulto

**Vulto** esas konstrukturo di qua la suprajo esas kurvatra, ek asembluro de quadri infre-kono-trunka qui interapogas.
Revoluciono Egiptiana di 2011

La **revoluciono Egiptiana di 2011**, anke konocata kom **revoluciono di la 25ma di januaro** (Arabe:  ثورة ٢٥ يناير; *Thawrat khamsa wa-ʿišrūn yanāyir*) komencis ye la 25ma di januaro 2011 en Kairo e dissemis tra tota Egiptia. La dato selektesis por koincidar kun la "dio di la Polico" en la lando, kom deklaro kontre la kreskanta brutaleso di Egiptiana policistaro dum la lasta yari di la guvernerio di Hosni Mubarak. Ol konsistis ek demonstri, striki, okupo di placi, neviolentoza civila rezisto e marchi. Milioni di personi demandis la revoko di Mubarak. Violentoza konflikti inter protesteri e la policistaro rezultis adminime 846 morti e plu kam 6 mil plusa homi vundita. Protesteri reaktis e brulis plu kam 90 policeyi en tota lando.

L'emfazo di la plendaji di la protesteri esis legala e politikala temi, exemple la violento di la policistaro, legi publikigita dum l'urjanteso-standi, demandi pri politikala e civila libereso, protesto kontre la kreskanta inflaciono, basa salarii e la korupto. La protesteri demandis la renunco di Mubarak. Sindikati di laboristi anke partoprenis la protesti. Dum la revolto, Kairo deskriptesis kom "milito-zono", ed en la portuala urbo Suez ofte eventis violentoza konflikti.

Ye la 11ma di februaro Mubarak demisionis pro la protesti determinita, e transferis la povo a la Supra Konsilistaro dil Armei. Ye la 13ma di februaro, la Supra Konsilistaro dil Armei suspensis la konstituco, revokis la du chambri dil Parlamento, e la lasta chefministro di Mubarak, Ahmed Shafik, divenis "guverno-sorgisto" til la formaco di nova guvernerio. En junio 2012, partiso Mohamedana Frateso vinkis prezidantal elekto e Mohamed Morsi asumis la prezidanteso ye la 30ma di junio.

## Referi
Warpo

**Warpo** esas asembluro ek fili longesala interparalela, tensita inter la du roleri di la texo-mashino, quin onu separas por lasar la fili qui rinodigesas (forme di kateno) ye lia extremaji por evitar lia intermixo.
Sony

**Sony Group Corporation** o **Sony** esas Japona konglomerato multa-nacionala fondita en Tokyo. Sony esas un de la chef-manufaktori di elektroniki.

## PlayStation
En la yaro 1994 Sony komencis vendar la PlayStation. Ica ludokonsolo sucesanta esis sucedita da PlayStation 2 en la yaro 2000. PlayStation 2 esas la maxim sucesanta ludokonsolo dil mundo, kun plu kam 140 miliono unaji vendita. En 2005 PlayStation Portable (PSP) esis vendita, ed en 2006, Playstation 3 esis vendita. Sony pose introduktis PlayStation Move, ludo-aparato qua uzas movado por direktar.
Wefto

**Wefto** esas (aludante texo-mashino) la filo quan onu pasigas, per la naveto, tra la fili tensita longesale (warpo).
Wisto

**Wisto** esas ludo per 52 karti, da 2 personi kontre 2 personi (o da 3 personi kun un karto-grupo deskovrita ("mortinto") qua uzesas kom partenero per partii interfederita) maxim-multa-kaze 10-punte, ma en ula kazi nur 5-punte.
Xantofilo

**Xantofilo** esas C40H56O2 kristali flava qui fuzas ye 172°C., e renkontresas en la klorofilo di la vejetanto-folii.
Listo pri chefi di Sovietia

Sovietia esis federala socialista stato kreita la 30ma di decembro 1922 ed extingita la 25ma di decembro 1991, qua kompozesis da 15 republiki. Quankam l'ofico di chefo di stato e chefo di guvernerio esis diferanta, la generala-sekretario di Komunista Partiso di SU l'altra membri de lua centrala komitato fakte koncentris la povo en lia manui. Ordinare la generala-sekretario dil partiso esis la prezidanto dil *presidium* (chefo di stato) o prezidanto di la Konsilistaro di Ministri (chefo di guvernerio).

Yen listo pri personi qui koncentris la majoritato di politikala povo - o preske omna povo, exemple Iosif Stalin - irgequale la tituli dil ofico quin li okupis:

(¹) Komunista Partiso di Sovietia
Piet Cleij

**Piet Cleij** (1927 - 2015) esas interlinguisto e lexikografo Nederlandana, autoro dil vortari fundamentala *Dictionario Interlingua-Nederlandese* ("Vortaro Interlingua-Nederlandana") e *Dictionario Nederlandese-Interlingua* ("Vortaro Nederlandana-Interlingua").

## Verki en Occidental
* 1953 Inleiding tot Interlingue (Occidental). Interlingue Institute, Nederlando. 12 pagini.
* 1953 Micri Vocabularium Interlngue-Nederlands. Interlingue-Institute, Nederlando. 22 pagini.
* 1955 Interlingue voor Nederlanders (Cursu). Interlingue-Institute, Nederlando, 40 pagini.
* Wordvorming van Interlingue, 8 pagini.

## Extera ligilo
* biografio en interlingua
Xenio

**Xenio** esas :
* (versif.) epigramo satira (enduktita da Goethe e Schiller).
* (biol.) influo eventuala da l'elemento maskula, en ula kazi, ad ula parti de la femino qui, pro lo, aquiras la karakteri di la maskulo fekundiginta. (dicesas precipue pri la planti di qui la fekundeso devenas de poleno stranjera).
Xerofito

**Xerofito** esas singla de la vejetanti quin karakterizas l'hardeso di l'organi diversa e la sekreco samatampa di olei eteroza abundanta.
Westa vento

**Westa vento** 

**Zefiro** esas :
* (en l'epoki antiqua) Vento de l'ocidento equinoxala.
* Irga vento lejera e dolca.
Zesto

**Zesto** esas :
* (bot.) Parieto membrana qua dividas quarime l'internajo di nuco.
* Shelo extera di oranjo e di citrono.
Zimogeno

**Zimogeno** esas substanco quan sekrecas la celuli glandala e qua, mixite kun l'aquo di la vakuoli, genitas fermento.
Yugo

**Yugo** esas :
* ligno-peco quan onu muntas sur la kapo di la bovi e per qua onu jungas li duope.
* (metaf.) (a) submiseso quan impozas mastro (b) koakteso quan impozas engajo, pasiono, e.c.
* (en la Roma antiqua) piquo pozita horizontale sur du piqui vertikale, stekita en sulo, sub qua onu igis pasar l'enemiki vinkita por humiligar e shamigar li.
João Cabral de Melo Neto

**João Cabral de Melo Neto** (1920 til 1999) esis Brazilian poeto e diplomacisto. Il esis kuzulo de la poeto Manuel Bandeira e de la sociologo Gilberto Freyre. Il esis membro di Brazilian Akademio pri Literaturo de 1968 til lua morto.
Zinkografio

**Zinkografio** esis procedo analoga e litografado, ma qua uzanta zinkoplaki. En 1834, Federico Lacelli patentizis zinkografio-procedo qua posibligis produktar granda mapi, nomizita "georami".
Kristo Redemtero

**Kristo Redemtero** esas granda statuo di Iesu Kristo qua stacas en l'urbo Rio de Janeiro, Brazilia. Konstruktata inter 1922 e 1931, ol esas un del maxim konocata monumenti e la duesma maxim granda monumento segun stilo Art déco en la mondo.

La statuo esas alta de 39,6 metri e larja de 30 metri. Ol stacas sur la somito di monto Corcovado, qua esas alta de 700 metri. Simbolo di Kristana fido, la statuo divenis ikono di Rio de Janeiro e di Brazilia. Ye la 7ma di julio 2007 ol elektesis kom un del nova 7 marveli en la mondo.

Franca skultisto Paul Landowski kreis la skulturo dil statuo, qua inauguresis ye la 12ma di oktobro 1931.

## Referi
Choseo Dutra

La **choseo Presidente Dutra** o simple **choseo Dutra** (Portugalane: **Via Presidente Dutra** o **Via Dutra**) esas choseo longa de 402 km inter la du maxim populoza urbi di Brazilia, Sao Paulo e Rio de Janeiro. Ol inauguresis ye la 19ma di januaro 1951 e recevis ta nomo memoriganta la prezidanto Eurico Gaspar Dutra, qua guvernis Brazilia dum ta epoko. Lua voyo duopligesis en 1967. Antee, altra anciena choseo inaugurita en 1928 e nun konocata kom *Estrada Velha São Paulo-Rio*, ligis la du urbi.

Depos lua inauguro, choseo Dutra stimulis ekonomiala rekupero di la regiono konocata kom Valo dil fluvio Paraíba do Sul. Nun ol ank esas la precipua choseo qua ligas la sudo di Brazilia kun lua sud-estala e nord-estala regioni. La maxim multa komercaji transportata de norde til sude di Brazilia ed inverse, anke cirkulas tra ta choseo.

La choseo Dutra nun trairas importanta industrial urbi, di qui la precipua esas Guarulhos, São José dos Campos, Taubaté, Resende, Volta Redonda e Nova Iguaçu.

Pas-pago en Choseo Dutra exploresas da la privata kompanio NovaDutra S/A, qua anke esas responsebla por la konservo di la choseo. Existas 6 pordi di pas-pago en ol.
Bayo Guanabara

La **bayo Guanabara** esas naturala bayo en la stato Rio de Janeiro, Brazilia. Ol jacas inter urbi Rio de Janeiro weste, Duque de Caxias nord-weste, Magé norde, Guapimirim ed Itaboraí nord-este, e São Gonçalo e Niterói este.

Ol deskovresis ye la 1ma di januaro 1502 da Portugalano Gaspar de Lemos, qua ne exploris ol. La bayo recevis la nomo *Rio de Janeiro* ("rivero di januaro") nam Portugalani konfundis ol kun la boko di larja fluvio. Indijeni nomizis la regiono *Iguaá-Mbara* (*iguaá* = marala stretajo, *mbará* = maro), origino di la nuna nomo.

La tota surfaco di la bayo esas cirkume 412 km². Lua maxima larjeso esas 28 km e la minima larjeso esas 1,6 km (1600 metri). La longeso maxima esas 31 km, del eniro addope. La mezavalora profundeso di la bayo esas 3 metri addope, 8,3 metri proxim Ponto Rio-Niterói e 17 metri an lua eniro. La vejetantaro dope de la bayo konsistas ek per manglieri.

La portuo di Rio de Janeiro, un ek la maxim importanta portui de Brazilia, jacas interne ol. Sur insulo Governador, la maxim granda insulo en la bayo, jacas l'Internaciona Aeroportuo di Rio de Janeiro, aeroportuo *[[Tom Jobim]]*, anke konocata kom aeroportuo *Galeão*.

Omnadie, katamarani e hidrofolii trairas la bayo, liganta placo *Praça 15* en urbo Rio de Janeiro al insuli Paquetá e Governador, ed al urbo Niterói, transportanta pasajeri qui rezidas en ica regioni e laboras en la centrala quartero di Rio de Janeiro. Ponto Rio-Niterói, inaugurita en 1974 e longa de 13,8 km, ligas Rio de Janeiro a Niterói sur la bayo, e posibligas acesar chosei qui ligas Rio de Janeiro al stato Espírito Santo, a la Nord-estala regiono di Brazilia ed anke a la plaji de tale nomizita  *Região dos Lagos*.
Nine Inch Nails

**Nine Inch Nails** esas muzik-bando de Usa. 

## Discography
* *[[Pretty Hate Machine]]* (1989)
* *[[Broken (EP)|Broken]]* (1992)
* *[[The Downward Spiral]]* (1994)
* *[[The Fragile]]* (1999)
* *[[With Teeth]]* (2005)
* *[[Year Zero]]* (2007)
* *[[Ghosts I–IV]]* (2008)
* *[[The Slip]]* (2008)
* *[[Hesitation Marks]]* (2013)
* *[[Not the Actual Events]]* – EP (2016)
* *[[Add Violence]]* – EP (2017)
* *[[Bad Witch]]* (2018)
* *[[Ghosts V: Together]]* (2020)
* *[[Ghosts VI: Locusts]]* (2020)
* *Tron: Ares* (2025)
Musiqq

**Musiqq** esas Latviana dueto formacita la yaro 2009 da Marats Ogļezņevs ed Emīls Balceris. Ye la 23ma di februaro 2011 la dueto ganis indiko por partoprenar en muzik-festo "Eurovision Song Contest 2011" en Germania kun la muziko *Angel in Disguise*.

## Diskografio
### Albumi
*2010: *Šī ir tikai mūzika*
*2014: *Vēl viena mūzika*
*2015: *Silta Sirds*
*2019: *10*

### Singla muziki
*2010: "Angel in Disguise"

## Referi

## Extera ligili
* Draugiem.lv
* MySpace
Libera merkato

**Libera merkato** esas merkato ube ne existas ekonomiala interveno o regulo de guverno, ecepte por efikigar privata kontrakti, e protektar privata proprietajo. Esas inverso de kontrolata merkato, ube la stato direkte kontrolas preci e regulas la formo kom vari, servadi e laboro povas esar uzata o repartisata.

Un ekonomio di libera merkato esas un ekonomio ube la markati esas regulata da propra partoprenanti. Per defino, kompreri e venderi ne koaktas l'uni e l'altri.
Copacabana

**Copacabana** esas quartero en l'urbo di Rio de Janeiro, Brazilia, famoza por lua plajo, qua havas 4 km di extenso. La quartero havas 7.84 km² di surfaco e segun Braziliana instituto por geografio e statistiko - IBGE ol havis plu kam 150 mil habitanti en 2003.

La quartero nomizis *Sacopenapã* til la mezo di 18ma yarcento, kande un kapelo konstruktesis en homajo a Nia Siorino di Copacabana, santino patronino di Bolivia. Ol esis agregita a l'urbo ye 6 di julio 1892 kande un tunelo, nune konocata kom *Túnel Velho* (olda tunelo) unionis su kun la quartero di Botafogo.

Nune dum inter-semani, lua plajo recevas granda nombro di rezidanti e turisti. Omna yari ye 31 di decembro la plajo recevas preske 1 miliono di personi por admirar la spektaklo di koloroza petardeti en homajo a Nov-yaro.

Avenui *Atlântica* e *Nossa Senhora de Copacabana* esas lua precipua stradi. Tre stacioni di urbala fervoyo (*Cardeal Arcoverde*, *Siqueira Campos* e *Cantagalo*) servas la quartero. La quartero havas granda nombro di drinkeyi, restoreyi, hoteli, banki, sinagogi (granda nombro di judi vivas en la quartero), butiki e teatri. Granda nombro di olda ed emerita personi vivas en la quartero e 27,5% di lua populo evas pluse 60.

## Kelka famoza personi qui vivis en Copacabana
* Eurico Gaspar Dutra, João Café Filho, Juscelino Kubitschek, Nereu Ramos, Carlos Luz, João Goulart ed Emílio Garrastazu Médici - prezidanti di Brazilia
* Leonel Brizola, Carlos Lacerda e Magalhães Pinto - guverniestri di Braziliana stati
* Paulo Coelho, Jorge Amado, Augusto Frederico Schmidt, Ferreira Gullar - autori
* Elis Regina, Ângela Rô Rô, Elza Soares - kantistini, edc.

## Referi
Jules Renard

**Jules Renard** (1864 til 1910) esis Franca skriptisto. Il esis hemala docisto e komencis skribar en 1866 en naturalismo-stilo. Il esis tre sucesoza kom skriptisto di romani e teatraji, ilua libri tradukesis a diversa lingui. Ilua libri ilustresis da Pierre Bonnard, Henri de Toulouse-Lautrec e altra ilustristi. La verki "Poil de carotte" (1894, *Pili karotea*, aventuri di raskala puerulo rufa) e "Journal" (diarii, 1887-1910) esas maxim konocata.

## Citaji
*Ne esas quante on evas ma quale on esas olda.
*Skribado esas profesiono en qua on devas pruvar sua talento ad homi qui havas nula.
*Kulturo esas to qua esas lasita pos ke vu obliviis omno.
*Me ne savas, ka Deo existas, ma esus plu bona segun Lua reputo, se Lu ne existus.
*Serchez la ridikuleso en omno, e vu trovos ol.
*Se pekunio ne igas vu felica; retrodonez ol.
*Skribado esas l'unika maniero parolar sen esar interruptita.
*Se on pensus konstruktar la domo di feliceso, la maxim granda spaco esus la varteyo.
*Morto ne havas irga skopo, do mortez nun.
*Kavalo esas l'unika animalo aden qua on povas frapar klovi.
*Ni ne komprenas vivo plu bone en l'evo quaradek kam duadek, ma ni savas lo ed agnoskas lo.
*Meaopinione, kande me ne pensas pri me, me totale ne pensas.
*Falio ne esas l'unika puniso pro l'indolenteso; anke l'altri havas suceso.
*Indolenteso esas nulo altra kam kustumo repozar ante divenar fatigita.
*L'unika homo qua vere esas libera esas to qua povas refuzar invito a dineo sen exkuzo.
*Skribado esas l'unika profesiono ube nulu konsideras vu ridikula, se vu profitas nula pekunio.
*Tam multe ke me kreskas komprenar la vivo min e min, tam multe me lernas amar ol pluse e pluse.
*Me esas nulatempe enoyita irgaloke; esar enoyita esas insulto a su ipsa.
*Se me devus rikomencar vivo, me devus volar ol quale ol esis. Me nur apertus mea okuli poke pluse.
*Amoro esas quale sablo-horlojo: tam longe la kordio plenigas, tam multe la cerebro vakuigas.
*Obedias nur lua kurajo qua ne parolas a lu, sorgas ne facar ulo.
*La projeto esas la klado di futuro. Kelkafoye, mustas a futuro centi di kladi.
*La fairo di kameno, ta mikra teatro ube la flami gestadas quale aktori hastoza.
Eau Claire, Wisconsin

**Eau Claire** esas urbo en la komtii Eau Claire e Chippewa, en Wisconsin, Usa. Segun la demografiala kontado di 2020 ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. Lua tota surfaco esas 90,53 km², equivalanta a 34,95 mi², di qui 85,10 km² (32,86 mi²) esas lando e la cetera esas aquo.

## Referi
Listo pri landi e teritorii rangizita segun TNP

Yen listo pri nedependanta stati e teritorii rangizita segun Totala nacionala produkturo - totalo di vari e servadi produktita ye singla landi - en 2010. La fonto de ca informi esas *The World Factbook*, edituro da CIA - Usana agenteyo di inform-kontoro.

En 2010, la TNP de Popul-Republiko Chinia superiris la TNP de Japonia, la TNP de India superiris la TNP de Germania, e la TNP de Brazilia divenis la 8ma maxim granda del mondo.

## Referi
Águas de São Pedro

**Águas de São Pedro** esas urbo en la stato Sao Paulo, Brazilia. Segun la demografiala kontado di 2022 ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 3,61 km².

Ol esas la min granda municipo dil stato São Paulo, e la 2ma min granda di Brazilia segun surfaco. Ol separesis del urbo São Pedro dum la yari 1940a.

Lua precipua ekonomial agado esas turismo, pro lua fonti di mineral aqui, qui havas medicinala propraji.

## Referi
Farabundo Martí

**Augustín Farabundo Martí Rodríguez** (1893 til 1932) esis Salvadorana social aktivero e revolucionero, chefo di komunista partiso di Salvador.

Naskinta ye la 5ma di mayo 1893 il komencis studiar en l'universitato di San Salvador, ma ne finis studii. En 1920 il arestesis por protestar kontre la guvernerio di Jorge Meléndez Ramírez. En exilo il konocis Nikaraguana Augusto César Sandino. La du fondis la Komunista Partiso di Central Amerika.

En 1931 ilu helpis organizar indijena militeto. Diktatoro Maximiliano Hernández Martínez reaktis per la mortigo di 30,000 indijeni, en l'epizodo konocata kom *La Matanza*. Farabundo Martí arestesis e mortigesis ye la 1ma di februaro 1932 segun impero da Hernández Martínez.
Elis Regina

**Elis Regina Carvalho Costa** (1945 til 1982) esis Braziliana kantistino, judikata da diversa muzikala kritikisti kom la maxim bona kantistino de Braziliana historio. Lua bela voco igis sucesoza muziki, exemple *Falso Brilhante*, *Upa Neguinho*, *Como Nossos Pais*, *O Bêbado e a Equilibrista*, *Madalena* e *Transversal do Tempo*.

## Referi
Mayorka

**Mayorka** (Hispane e Kataluniane *Mallorca*) esas la maxim granda insulo dil arkipelago di Baleari. L'insulo apartenas a Hispania. La nomo dil insulo signifikas *la plu granda insulo* (ek la latina linguo *insula maior*).

La chef-urbo di Mayorka esas Palma de Mallorca. Palma de Mallorca esas anke la chef-urbo dil autonoma komono di Baleari. Mayorka konsistas administrale ek 53 komoni.

L'oficala lingui sur l'insulo esas la kataluniana linguo e la hispana linguo.

### Historio

Homala restaji del Neolitiko (cirkume 3.500 yari aK, epoko di la transito a la Bronz-epoko) trovesis en l'insulo. La maxim anciena populo konocita - malgre de nekonocata origino - qua habitis l'insulo nominezis "fronderi de Baleari". Proxim Santa Ponsa trovesis restaji e sepulturi en regiono qua habitesis de la Fer-epoko (cirkume 800 yari aK) til la konquesto Romana.

Romani okupis Mayorka en 123 aK. La precipua ekonomial agadi dum ta epoko esis kultivo di olivo e vit-bero, e minado di salo. En 425 Vandali spoliis ol. En 534 Bizancani konquestis l'insulo. En 707 kalifii de la nordo di Afrika okupis ol.

En 1113, naval esquado komandita dal komto Ramón Berenguer la 3ma de Barcelona, lor federito kun la Republiko di Pisa invadis l'insulo por represar la Mohamedana pirati, e fine konquestis l'insulo komplete en 1115. La konquesto ne duris multe, pro en 1116 la kalifi Almoravid (Arabe: *Al-Murābiṭūn*) rikonquestis ol. En 1203 la kalifi Almohad konquestis l'insulo. En 1229 lor rejulo Jaime la 1ma di Aragon desembarkis en Mayorka, e rikonquestis ol definitive por la Kristani en 1231.

### Geografio
Mayorka havas du montari: *Tramuntana* e *Levante*. La maxim alta punto di Mayorka esas la monto Puig Major, kun 1.445 metri di altitudo. Somero en l'insulo esas varma e sika, kontre ke vintro esas moderema e pluvoza.

### Ekonomio
Turismo esas la precipua ekonomial agado di Mayorka. L'insulo esas turistala destino populara precipue por Germani.

### Referi
Araba alfabeto

**Araba alfabeto** o **Araba abjab** esas formo di skripto uzata por skribar diversa lingui en Azia ed Afrika, exemple Arabiana, Urdu, Persiana ed altra.

Ta alfabeto uzesis unesmafoye por skribar Korano, santa libro dil Islamo. Kun l'expanso di Islamo, ol divenis la formo di skripto di diversa lingui, exemple l'Araba, Persiana, Turkiana, Azerbaijana, Swahili, ed anke Mozarabiana, Hispaniana e Bielorusiana lingui en konquestita regioni dum l'epoko dil Mohamedana dominaco. Por skribar tanta diferanta lingui nova literi e simboli kreesis, en trans-skribo procedo konocata kom *ʿAǧamī*.

Araba alfabeto konsistas ek 28 literi, e skribesas de dextra til sinistra.
F

**F** esas la 6ma litero dil bazala latina alfabeto. 

## Historio
La probabla origino dil litero esis Feniciana litero *wav*, qua tamen reprezentis la litero */V/*. De *wav* originis la Greka litero *digamma*, qua pose desaparis.

## Signifiki
**F** povas signifikar la kemiala simbolo di fluoro, o *falsa* en un programo por komputero. La simbolo **°F** indikas la temperaturo che la skalo Fahrenheit.
Engelbert Pigal

**Engelbert Pigal** (1899 til 1978): Ex-occidentalisto, quik adheris a Interlingua ed esis reprezentero di UMI por Austria.  

Memorigilo en *Currero* nº 53/1978.

## Extera ligilo
* biografio en interlingua
Afisho

**Afisho** esas anunco a publiko per manuskriburo od imprimuro quan onu adherigas sur pordo, sur muro, foliego por mesajo.
Agar-agaro

**Agar-agaro** esas gelatino vejetala, obtenita de mar-algi. Ol konsistas ek polisakaridi e mikra molekuli di agaropektino*, amba substanci obtenita de algi de la genero *Gracilaria* e de la familio *Gelidiaceae*.

Agar-agaro uzesas en Azia kom ingrediento en deserodishi, e kom materio por produktar kultiveyi por studiar mikrobi en laboratorii.