open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Batalio di Crécy

La **batalio di Crecy** eventis apud Crécy, vilajo an nordala Francia ye la 26ma di agosto 1346. Ol esis un ek la maxim importanta batalii de Cent-yara milito.

## Historio
En 1346, Edward la 3ma di Anglia probis prenar Paris tra militala kampanio. Ye la 12ma di julio, ilu desembarkis kun  homi a Saint-Vaast-la-Hougue. Pos devastar urbi Valognes, Carentan e Saint-Lô, ilu vinkis Franci proxim Caen. Parveninta en Louviers, Angli navigis Seine vers Paris, e duris lia destruktado.

Edward instalis su a Poissy. Ibe, ilu recevis mala informi pri Flandria e deskovris la potenta armeo qua Franci koncentris en Saint-Denis. Lore ilu decidis retretar vers Calais.

Impedita da la Franci trairar fluvio Somme, il parvenis transirar lu nur per apertar violente paseyo a vadeyo di Blanchetaque. L'Angli instalis sua pozicioni en urbeto Crécy-en-Ponthieu.

Ye la 26ma di agosto, la Franca armeo, plu granda kam l'Angla, departis de Abbeville, e l'Angli povis vidar li. L'avanguardo Franca konsistis ek Genovana arbalestieri, komandita da Antonio Doria e Carlo Grimaldi. Dope sequis granda grupo di soldati komandita da Charles la 2ma d'Alençon e da Jean la 1ma di Luxemburgia, sequita da grupo komandita da Raoul de Lorraine. Fine, la dopa guardo komandesis dal propra rejulo Philippe la 4ma di Francia. Tamen, la diciplino dil armeo Franca perdabis, nam li perdabis lia konestablo, qua organizabis l'armeo, en Caen.

Pos explorar Angla pozicioni, Franci decidis atakar ye la sequanta dio. L'armeo Franca restis fatigita pos 19-kilometra marcho, e bezonis organizo por atakar. Franci anke savis ke la komto di Savoya proximigis kun rinforci di plusa 500 soldati. Tamen, li decidis atakar l'Angli ye la sama nokto. Ne saveskas se pro decido da la propra rejulo Philippe, o se la propra kavalriani duris marchar til proximigar de Angla pozicioni. Philippe projetis uzar flechi qui povis atingar longa disti, ideo qua pruvesis sucesoza en altra okazioni.

Franci avancis dum la fino di la vespero, pos desfaldar lia milito-standardo "oriflamo", qua indikis ke li facesus nula kaptito. Subite, komencis pluvar sur bataliagro. L'arbalestieri Genovana konfrontis l'arkpafisti Angla, ma perdis la kombato nam l'Angli povis lansar flechi adminime triople plu rapide. La fango anke domajis la balisti, qua bezonis esar sur ferma sulo por faciligar la vizo dil emi. L'arbalestieri Genovana retretis fuginta, tamen kavalieri e nobeli Franca qui sequis dop li judikis ke li esis poltroni, ed atakis li. Dum ca tumulti, l'Angli pafis lia bombardili kontre Franci, e to augmentis la quanto di mortinti.

Franci decidis lansar la kavalrio kontre Angli, ma sen organizo meze fuginta Genovani, li facile atakesis da Angla arkpafisti qui havis bona flechi, e subisis granda perdaji. Philippe mustis livar la bataliagro kun poka eskorto, e refujis su kelka kilometri norde del kastelo Labroye.

Edward esis nun libera por irar vers Calais, siejar e kaptar la urbo.
Furubira, Hokkaido

**Furubira** (古平町, ふるびらちょう) esas urbeto en la provinco Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 188.41 km².
Hakodate, Hokkaido

**Hakodate** (函館市, はこだてし) esas urbo e portuo sude de Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2024, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 677,86 km².

Hakodate esas populara destino turismala. Omnayare ol atraktas plua kam 5 milion viziteri. Plua kam 20 loki en la urbo esas vizitebla, segun Guidolibro Michelin.

Hakodate havas sis universitati e esas la duesma maxim populoza urbo en Hokkaido.
Matsumae, Hokkaido

**Matsumae** (松前町, まつまえちょう) esas urbo en Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 293,25 km².
Yoichi, Hokkaido

**Yoichi** (余市町, よいちちょう) esas urbeto en Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 140,6 km².

Yoichi esas famoza pro lua fabrikerio di wiskio *Nikka Uwisukii Kabushiki Gaisha* e pro la produktado di frukti, note pomi, e vino.
Akaigawa, Hokkaido

**Akaigawa**  (赤井川村, あかいがわむら) esas vilajo en la regiono Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 280,09 km².
Shigeru Kayano

**Shigeru Kayano** (萱野 茂, かやの しげる) (1926 til 2006) esis l'unesma Ainu politikisto en Japonia. Lu naskis ye 15 di junio 1926, e divenis membro di parlamento de 1994 til 1998.
Nanae, Hokkaido

**Nanae** (七飯町, ななえちょう) esas urbo en Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 216,75 km².
Shikabe, Hokkaido

**Shikabe** (鹿部町, しかべちょう) esas urbeto en Hokkaido, en Japonia. Segun statistiki dil yaro 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 110,61 km². Ol jacas nord-este dil peninsulo Oshima.
Batalio di Cassel (1328)

En **batalio di Cassel**, eventinta ye la 23ma di agosto 1328, la trupi komandita dal rejo Philippe la 6ma di Francia, unesma rejo de la dinastio Valois, konfrontis revolto di rurani en Flandria, komandita da Nicolaas Zannekin. La batalio eventis proxim urbo Cassel, norde de Francia, e rezultis la fino di la revolto komencinta en 1323, e la dominaco Franca sur Flandria.

## Antecedenti
Komtio Louis la 1ma de Flandria kolektis imposti por Philippe la 6ma. La habitinti dil urbeti Veurne, St. Winoksbergen, Belle, Kassel, Poperinge e Bourbourg refuzis pagar ol. La komtio minacis punisar la rebeli, e li revoltis.

Ye la 6ma di aprilo 1327, pro demando da Philippe la 6ma, lora papo Ioannes la 22ma rinovigis interdikto qua negis a Flandriani, ecepte l'aristokrataro e la klerikaro, recevar sakramenti o havar sakra funero. La habitanti di Flandria judikis la papo kom "marioneto" de Philippe la 6ma. La klerikaro ne esis unanima pri l'interdikto: kelka kleriki ne aceptis la normo papala, kontre ke altri yes. Jean Laing, dekano de la diocezo di St. Winoksbergen, demandis ke lia kleriki obediez l'edikto. Jacob Peyt, un ek la chefi di la rebeli, probis kaptar Jean Laing e koaktar la kleriki disobediar l'edikto.

Altralatere, Louis la 1ma, komtio de Flandria, timis ke Flandriani e lora rejulo Edward la 3ma di Anglia federis kontre lu. Ilu pregis l'interveno da Charles la 4ma di Francia. Louis departis de Ghent vers Paris por pledar a la rejio. Tamen, ye la 1ma di februaro Charles la 4ma mortis subite. Edward la 3ma, qua mariajabis ye la 24ma di januaro sam yaro kun Philippa de Hainault, filiino de aliancito de Charles la 4ma, reklamacis la krono di Francia, tamen l'aristokrataro esis favoroza a Philippe, filiulo de Charles de Valois, qua asumis kom Philippe la 6ma. La nova rejulo riestablisis la yuri dil aristokrataro, tamen populala revolto duris.

## La batalio e lua konsequi
La batalio eventis ye la 23ma di agosto 1328. Rebeli trancheigesis en monto Cassel. De ibe, li vidis lia vilaji brulanta e l'avanco di Franca trupi. Franci rimemorigis tale nomizita "batalio dil Ora sporni" eventinta en 1302, kande Flandriani decimacesis Franca armeo. Nicolaas Zannekin esis chefo di la rebeli, e sendis mesaji a Franci por establisar la dio di la batalio, tamen la mesaji recevesis kun desestimo, e reputesis kom sendita da individui sen chefo, qua nur meritis esar atakita.

Savanta pri la desestimo da Franci, iracoza rurani decidis atakar nemediate. Franca infantrio esis ripozanta kante l'atako komencis, e nur salvis su pro ke decidis luktar. Samatempe, Philippe la 6ma recevis alerto pri la kombati, e decidis su propra komandar kontreatako. La kavalieri sequis la rejio, ed encirkligis la trupi di rurani, qui ne povis fugar.

Nur 17 kavalieri mortis dum la batalio, kontre 3185 rebeli, inkluzite Zannekin. Samatempala kronikisti kalkulis la mortinti inter rurani de 9 mil til 22 mil. Franca armeo brulis Cassel, kontre ke Ypres e Bruges kapitulacis.
Fukushima, Hokkaido

**Fukushima** (福島町, ふくしまちょう) esas urbeto en Hokkaido, Japonia. Segun statistiki de 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 187,28 km².
Esashi, Hokkaido

**Esashi** (江差町, えさしちょう) esas urbeto en la provinco Hokkaido, Japonia. Segun statistiki por 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 109,57 km².
Assabu, Hokkaido

**Assabu** (厚沢部町, あっさぶちょう) esas urbeto en la provinco Hokkaido, Japonia. Segun statistiki de 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 460.42 km²

## Extera ligilo
* Urbo Assabu
Yakumo, Hokkaido

**Yakumo** (八雲町, やくもちょう) esas urbo en Hokkaido, Japonia. Segun statistiki de 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 955,98 km².
Fyodor Mihailovich Dostoyevski

**Fyodor Mihailovich Dostoyevski** (1821 til 1881) esis Rusa skriptisto.

Il eniris l' injenior-skolo di St. Peterburg en 1838 e divenis jeni-oficiro. Tri yari pose il demendis sua retreto per povar konsakrar su ad literaturo e skriptis sua unesma romano «La povra homi».

Fyodor arestesis ed enkarcerigesis en 1849 pro sua agado kontre la caro. Pos mortig-simulo, sua verdikto transformesis a multa-yara exilo en Siberiala laborokampo. Sua peno terminis en 1854 kande il engajis su a la Siberia-regimento a Semipalatinsk (Kazakstan).

To esis turnala punto en mentala viziono di Fyodor. Il divenis tre konservema e religioza. Il komencis amorala afero e pose spozigis Maria Dmitrievna Isayeva, vidvo. 

En 1860, il retrovoyajis a St. Peterburg, ube il iniciis sen suceso en jurnalo kun sua frato. Fyodor esis devastita pro la morto di sua spozino en 1864, sequita por la morto di lua fratulo poke tempo pose. Il esis kovrita da debi e devis helpar la familio di lua fratulo. Il dronesis en granda depresuro, komencis debar multe pro ludo ed akumulis joyoze la perdi.

Per eskapar lua krediteri en St. Peterburg, Dostoyevski voyajis en west-Europa. Il probis sua amoro kun Apollinaria (Pollina) Suslova, yuna studento, ma el refuzis sua propozomariajo. Fyodor angoris ma il renkontris Anna Snitkin, 19-yara femino kun el ilu mariajis en 1867 e vivis en Staraya Rusa. To es lore ke skribis sua maxim bona romani.

## Influo
Sua personi agas da konceptaji plu ke ordinala biologiala o sociala obligesi.
Otobe, Hokkaido

**Otobe** (乙部町, おとべちょう) esas urbeto en Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 162,55 km².
Imakane, Hokkaido

**Imakane** (今金町, いまかねちょう) esas urbeto en la regiono Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 585,25 km².
Muroran, Hokkaido

**Muroran**  (室蘭市, むろらんし) esas urbo industriala ed importanta portuo en Hokkaido, Japonia. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 80,88 km².

Lua nomo venas de Ainu vorto "Mo Ruerani", signifikanta "fundo di mikra taluso".
Tomakomai, Hokkaido

**Tomakomai** (苫小牧市, とまこまいし) esas urbo en Hokkaido, Japonia. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 561,49 km².

Tomakomai esas portuala ed industriala urbo. La voyajo a la chef-urbo Sapporo per treno duras dum 1 horo e 30 minuti.
Noboribetsu, Hokkaido

**Noboribetsu** (登別市, のぼりべつし) esas urbo en Hokkaido, Japonia. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 212,11 km².

Noboribetsu havas la famoza termala fonti *Noboribetsu Onsen* e *Karurusu Onsen* (*onsen* signifikas "termala fonto").
Date, Hokkaido

**Date** (伊達市, だてし) esas urbo en la provinco Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2017, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 444.28 km².

Ye la 1ma di marto 2016 la vilajo Ōtaki absorbesis dal urbo Date.
Iznogoud

Desegna bandado ed animata desegnado kreita da René Goscinny. 

La granda viziro **Iznogoud** esas devorita da ambicio : « Me volas esar kalifo ala kalif-plaso! ». Per realigar ta revo, il fidas ad ta fidela servisto Dilat Lahrat. Pri grosa kalifo Haroun El Poussah konservas sua naturala simplanmeso malgre omna la komploti ke mashinacas kontre li.
Batalio dil Ebro

**Batalio dil Ebro** esas la lasta granda atakado di republikani lor la Hispana interna milito, che Provinco Tarragona.

## Intenco
Komence en 1938, la situaciono por Duesma Hispaniana republiko esis desfacila. Baska provinco esis falita, POUM destruktesis pro interna kombati en republikana bataliagro, e por multa stranjera guvernerii to esis temp-questiono ante Hispania esar kontrolita dal Frankoisti.

En respondo pri Hispana situaciono, lora chefministro Juan Negrín aprobis plano da Vicente Rojo Lluch pri komencar ataki kontre la precipua nacionalista trupi, qui avancis tra Valencia. Un ek la skopi esis alejar la preso sur Katalunia. Altra skopo esis montrar a vicina guvernerii ke la republikala partiso restis posibla alternanto.

## La batalio

La batalio komencis ye la 25ma di julio 1938 kande republikana trupi sub kolonelo Juan Modesto atakis l'opoza rivo dil fluvio Ebro. La trupi trairis la fluvio dum nokto sen lunolumo. La trupi komandita dal lietnanto-kolonelo Manuel Tagüeña trairis Ebro inter urbeti Mequinenza ed Ascó, konte ke la trupi komandita dal mayoro Enrique Líster trairis la fluvio en 16 diferanta punti.

An l'opozanta rivo di Ebro, de Mequinenza til la maro, esis tale nomizita "Marokana brigado", komandita da brigadogeneralo Juan Yagüe Blanco. Lua 50ma Diviziono gardis granda parto di la tereni atakita. Kelka dii ante l'atako, Frankoista kolonelo Luis Campos-Guereta Martínez avizis pri koncentro di republikana trupi an l'opozanta rivo dil Ebro, ma l'avizo ignoresis. Kande l'atako komencis, ol esis surprizo por la defenseri.

Komence l'atako sucesis, tamen Frankoista trupi, qui havis plu bona aerala protekto (Legiono Kondoro) repulsis li. La batalio duris til la 16ma di novembro 1938.

La batalio duktesis da amba opozanti quale la batalii del Unesma mondomilito (westala fronto) kun frontal asalti qui faliis, ma rezultis grava perdaji por amba flanki.

To esis lasta agado di internaciona brigadi, qui deprenesis ye la 23ma di septembro, paralele kun Italiana e Germana trupi.

## Pos la batalio
Republikan armeo retroigis sur sua depart-pozicioni, ma li ruptesis, e ne cesis perdar tereni til finar la milito.
Batalio di Teutoburg

La **batalio di Teutoburg** eventis en septembro del yaro 9, kande federuro di germana tribui komandita da Arminius (Germane: *Hermann*), chefo de la tribuo *Cherusker* o *Cheruski*, embuskis e destruktis tri legioni komandita da Publius Quinctilius Varus, Romana generalo qua esis spozo di Vipsania Marcela Agripa, filiino dil generalo Agripa e nevino dil imperiestro Augustus. Pos la vinkeso, Publius Quinctilius Varus suocidis.

Varus e lua armeo trompesis e duktesis a la bosko da Arminius, nobelo de la tribuo *Cherusker* qua havis Romana civitaneso. En ta loko li subisis embusko, e la 17ma, 18ma e 19ma legioni Romana destruktesis preske komplete dum Germana atako. La vinkeso Romana haltis lua expanso adeste de Rheno.

Germani blindis e tranchis manui e lingui de la kaptiti Romana. Historiala fonti Romana akuzis Varus pro la dizastro militala. Segun arkeologiala inquesti facita en la regiono til la yaro 2003, desinterigabis 17.000 skeleti en la regiono, di qui cirkume 16 mil esis legionani Romana, segun restaji di vestaro ed armi trovita proxim li Pos recenta explorado kun metal-detektili, on povis deskovrar exakte la batalio-loko. Ne esis la foresto di Teutoburg, ma Kalkriese, apud Osnabrück.

Kande l'informi pri la vinkeso Romana arivis a Roma, imperiestro Augustus timis Germana invado en Gallia e mem en Italia, ed organizis grupo di volontarii por defenso. Augustus nur kalmigis kande savis ke Germani ne trairus Rheno.

Pose, Romana generalo Germanicus efektigis kelka kampanii en la regiono, e vinkis Arminius erste en 14.
Toyoura, Hokkaido

**Toyoura** (豊浦町, とようらちょう) esas urbeto en Hokkaido, Japonia. Segun statistiki de 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 233,54 km²
Soubetsu, Hokkaido

**Sōbetsu** (壮瞥町, おおたきむら) esas urbeto en la provinco Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2016, ol havis  habitanti. Entote ol havas 205,04 km². Ol jacas an la bordo dil lago Tōya, qua havas volkanal origino.

## Extera ligilo
Soubetsu
Atsuma, Hokkaido

**Atsuma**  (厚真町, あつまちょう) esas urbeto en la regiono Hokkaido, Japonia. Segun statistiki de 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 404,56 km².
Mukawa, Hokkaido

**Mukawa** (鵡川町, むかわちょう) esas urbeto en la provinco Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2018, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 166.43 km².

Ol jacas an la suda litoro di Hokkaido, ed esas famoza pro la fisho *shishamo*, uzata en lokala dishi, e pro lua Budista festivalo *Obon*. Ye la 27ma di marto 2006 ol enkorpigis l'anciena urbeto Hobetsu a lua teritorio.
BACH-motivo

En muziko, **BACH-motivo** esas sequanto di noti *B bemolo, A, C, B naturo*.

Skribas la surnomo *Bach* tale esas posibla pro ke en la Germana *B* signifikas *B bemolo*, ed *H* signifikas *B naturo*.

Johann Sebastian Bach ipsa uzis ol kom subjekto di sua fugo en *[[L'arto di Fugo|Die Kunst der Fuge]]* (BMV 1080), verko qua lu ne finis ante ke lu mortis ye 1750.
Palaco di Versailles

**Palaco di Versailles** esas granda palaco en la komono Versailles, jacanta 25 km weste de Paris ube la Franca rejio centrala havis sua administrerio lor la  17ma e 18ma yarcento. La palaco konstruktesis da Jules Hardouin-Mansart.

## <small>La spegul-galerio</small>

La spegul-galerio, ye l'unesm etajo, esas la centro di palaco. La plafono esas piktita da Le Brun montranta la rejo kom romana imperiestro vinkanta stranjera potenti.
Batalio di Lechfeld

La **batalio di Lechfeld** ye la 10ma di agosto 955 esis posible la decidiva evento por haltar la inkursi di Magiari (Hungari) en central Europa, per la kontrolo di la baseno di Pannonia. Ol esis decidiva vinko dal forci komandita da futura Otto La Granda, rejo di Germani, sur la Hungara chefo Bulcsú e lua komanderi Lél (Lehel) e Súr. Lechfeld esas plana regiono alonge la rivero Lech, apud Augsburg.

Antee, eventis batalio en la sama feldo 45 yari ante.

## Historio
Mult yardeki di Magiara inkursi e spolii depos lua unesma invado en 896 probis ke la Karolinana reji di Germania ne esis kapebla por opozar su a li. Ma l'uzo di mashini por atakar e siejar Augsburg probis ke Magiari lernis ed adoptis militala tekniki del Ocidento. La suceso pri siejar Augsburg kreis nova e dangeroza fazo dil konflikto, en ke fortifikita urbi ja ne esus sekura.

Otto instalis sua kampo apud Augsburg, ube il juntis la forci di Henrikus la 1ma, duko de Bavaria, qua esis mortale malada, e duko Konrad kun larja sequanta di Frankoniana kavalieri. 

La grandeso de la du armei ne konocesas per fidela fonti, ma on kalkulas ke Otto kun lua bofrati e federiti asemblis e preparis cirkurme 8.000 kavalieri, por konfrontar 10.000 til 25.000 lejera kavalieri Hungara.

Pos Otto proximigar l'armeo di Magiari, lia kavaleri tra-vadas Lech rivero neprevidita ; il esis subita koni-agar. Tamen ta Maygar forco de-jetis per spoliar la germana tren-bagajo. Konseque Otto povas senjar parto di sua forco per nihiligar li.

Pos tota forci charjas la Magyar lineo. Malgre la fleshi, pluse deviacita per shildi, Otto armeo shok-pulsas. La magyar chefo probas simuleso retreto ma la Germana lineo mantenas ordeno.

La Hungari retroiris a Karpata baseno, ube li adoptis plu agrokultivala vivomoyeno e divenis kristana. Nula esis la minaco di invado til l'arivo di Mongoli.
Batalio di Hastings

La **Batalio di Hastings** esis la lasta kombato inter armei komandita da Harold la 2ma, la lasta Angla-Saxona rejulo, e l'armeo komandita dal duko di Normandia, William la Konquestero. Pretendinto ad Angla trono, William la Konquestero rivovenis a Pevensey ye la 28ma di septembro 1066 ed instalis sua kampeyo proxim urbo Hastings.

Il vartis la rezulto di kombati inter Harold la 2ma, komto de Wessex, su-proklamita rejulo di Anglia, e Harald Hårdråde, rejo de Norvegia. Harold la 2ma esis la vinkero di la batalio di Stamford Bridge. Tamen, sua trupi subisis multa perdaji. Samatempe kam la soldati komandita da Harold la 2ma esis rekuperanta de la batalio, la duko di Normandia desembarkis ye la 28ma di septembro 1066 en Pevensey, sude de Anglia, e preparis en ca loko sua konquesto dil rejio. Harold koaktesis marchar rapide, e rekrutis trupi alonge la treko.

La quanto di soldati en la batalio esas nekonocata, tamen moderna statistiki parolas pri 10 mil soldati Normanda kontre 7000 soldati komandita da Harold. L'armeo Angla konsistis preske tote da infantrio e poka arkpaferi, kontre ke l'armeo Normanda konsistis duime ek infantriani, 1/4 ek kavalriani, ed 1/4 ek arkpaferi. Semblas ke Harold probis surprizar William, tamen la duko recevis informo pri l'atako, ed avancis de Hastings por konfrontar Harold. La batalio duris de 9:00 kloki til sunokusho. Komence, Normandi probis ruptar la siejo Angla, ma pose li decidis trompar l'Angli e simulis retreto, ma pose retroiris ed atakis. Harold mortigesis dum la fino di la dio, e la maxim multa ek lua trupi retretis e vinkesis kande la dio finis. La quanto di mortinti duras nekonocata, ma kelka historiisti kalkulis de 1000 til 2000 Normandi mortinta, kontre 2000 til 4000 Angli.

Pose longa marcho e kelka kombati sude del insulo, William kaptis la rejio e kronizesis rejulo di Anglia ankore en 1066, ye la dio di Kristnasko. Dum la sequanta yari eventis sedicii e rezisti kontre la nova rejulo, ma la rezulto di la batalio di Hastings signifikis la konquesto di Anglia da Normandi. William fondis abadeyo en la loko ube eventis la batalio. On supozas ke l'altaro dil abadeyo plasizesis ube Harold falis mortinta. Anglia e Normandia restis politikale unionida dum granda parto di Mezepoko. Fakte, disputi koncerne ca lasta teritorio, anexita en 1204 da rejio Francia, esis la motivi por Centyara milito (1337-1453) inter Francia ed Anglia.

## Referi
Shiraoi, Hokkaido

**Shiraoi** (白老町, しらおいちょう) esas urbo en Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 425,75 km².
Hidaka, Hokkaido

**Hidaka** (日高町, ひだかちょう) esas urbeto en Hokkaido, Japonia. Segun statistiki por 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 992,67 km². Ol konsistas ek du parti, qui korespondas al anciena urbi Hidaka e Mombetsu, unionita en 2006 por formacar la nuna urbo Hidaka.
Mombetsu, Hokkaido

**Monbetsu** (門別町, もんべつちょう) esas urbeto en la regiono Hokkaido, Japonia.. Segun statistiki de 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 830,7 km².
Pentti Haanpää

**Pentti Mikael Haanpää** esis Finlandana skriptisto. Ilu naskis ye la 14ma di oktobro 1905 en Pulkkila e dronis su ye la 30ma di septembro 1955 en lago Lamu, en Pyhäntä. 

Haanpää publikigis l'unesma texto evante 16 yari. Nur nemulta verki esas tradukita aden altra lingui. 

**La romani**
*Kolmen Töräpään tarina – La naraco di la tri Töräpää (1927)
*Hota-Leenan poika – La filiulo di Hota-Leena (1929)
*Noitaympyrä – La demonala cirklo (1931)
*Vääpeli Sadon tapaus – La kazo di serjento Sato (1935)
*Isännät ja isäntien varjot – La patroni e la tenebri di la patroni (1935)
*Syntyykö uusi suku – Ka naskos nova genero (1937)
*Taivalvaaran näyttelijä – L’ aktoro en Taivalvaara (1938)
*Korpisotaa – For-forestala milito (1940)
*Yhdeksän miehen saappaat – La boti di la non viri (1945)
*Jauhot – Farino (1949)
*Puut – L’ arbori (nefinita)

**La dramati**
*Rikas mies – Richa viro (1925)
*Pojan paluu – La retroveno di la filiulo (1933)

**La novelari**
*Maantietä pitkin – Alonge la choseo (1925)
*Tuuli käy heidän ylitseen – La ventro suflas sur li (1927)
*Kenttä ja kasarmi – La placo e la kazerno (1928)
*Väljän taivaan alla – Sub la larja cielo (1932)
*Ilmeitä isänmaan kasvoilla – Mieni sur la vizajo di la patrio (1933)
*Lauma – La hordo (1937)
*Ihmiselon karvas ihanuus – La bitra deliciozo di la homala vivo (1939)
*Nykyaikaa – Moderna tempo (1942)
*Heta Rahko korkeassa iässä – Heta Rahko en granda evo (1947)
*Atomintutkija – L’ atomo-studiisto (1950)
*Iisakki Vähäpuheinen – Iisakki la Skarsavorta (1953)
*Kiinalaiset jutut – Chinial aferi (1954)
Niikappu, Hokkaido

**Niikappu** (新冠町, にいかっぷちょう) esas urbeto en la provinco Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 585,81 km².

## Extera ligilo
Urbo Niikappu
Mach

La nombro di **Mach** esas la relatio inter la rapideso di fluganta objekto e di sono. Olun developis Austriana fizikisto Ernst Mach (1838–1916).

Kande la Mach esas 1,0, la rapideso esas sama kam la rapideso di sono. Tamen la nombro di Mach ne esas absoluta, pro ke la rapideso di sono alternas segun l' altitudo e la temperaturo. En la nivelo di maro ed en la temperaturo di 20&nbsp;°C la rapideso di sono esas cirkume 1.235 km/h.
Shinhidaka, Hokkaido

**Shinhidaka** esas urbo en Japonia. Segun statistiki dil yaro 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 1147,75 km². Ol jacas sud-weste de Hokkaido, inter l'oceano Pacifiko e la monti Hidaka.
Samani, Hokkaido

**Samani** (様似町, さまにちょう) esas urbeto en Hokkaido, Japonia.  Segun statistiki dil yaro 2017, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 364,33 km².

Monto *Apoi* esas vicina del urbo. Ol havas termala frequenteyo en lua bazo, qua atraktas multa viziteri.
Asahikawa, Hokkaido

**Asahikawa** (旭川市, あさひかわし) esas urbo en Hokkaido, Japonia. Segun statistiki de 2011, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 747,6 km².
Shibetsu, Hokkaido

**Shibetsu** (士別市, しべつし) esas urbo en Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 1119,29 km².

Ye la 1ma di septembro 2005, urbeto Asahi enkorpigesis en Shibetsu.
Nayoro, Hokkaido

**Nayoro** (名寄市, なよろし) esas urbo che la provinco Hokkaido, en Japonia. Segun statistiki dil yaro 2016, ol havis  habitanti. Entote ol havas 535,23 km².

La publika universitato *Nayoro shiritsu daigaku* ("universitato dil urbo Nayoro") jacas en ol.

## Extera ligilo
Nayoro
Furano, Hokkaido

**Furano** esas urbo en Hokkaido, Japonia. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 600,97 km².
Toma, Hokkaido

**Toma** (当麻町, とうまちょう) esas urbeto en Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 204,95 km².

L'urbo esas famoza pro la produktado dil aquomeloni *densuke* e la rizo *imazuri mai*.
Atenti en London, 7 di julio 2005

Ye la 7ma di julio 2005, komencanta de 08:49, quar bombi explozis che la transport-sistemo di London.

## Politikisti ed altri pri l'atenti
Chefa ministro Tony Blair dicis ke "Esas importanta ke iti qui engajesas en terorismo konciez ke nia rezolvemeso por defensar nia valori e modi di vivo esas plu granda kam lia rezolvemeso por impozar extremismo ye la mondo. Li nule sucesos destruktar ito quo esas kara por nia naciono e la mondo civilizita".

Rejino Elizabeth la 2ma di Unionita Rejio: "Me savas ke me parolas por la tota naciono (Unionita Rejio) per expresar mea simpatio por omna atingata personi e la familiani di la mortinta e vundita homi."

## Mortinti

## Altra eventi
Ye la 21ma di julio 2005 quar detoni falias explozar tro anciena mixuro.

Jean-Charles de Menezes, Braziliano, esas ocidita da bavuro policala.

## Motivo
Autoritati trovis quar homi, tri de West-Yorkshire, qui facis e mortis en l'atenti. Altra homo arestesis en Leeds e forsan havas kunligilo kun adminime un ek a teroristi.
Elizabeth la 2ma dil Unionita Rejio

**Elisabeth la 2ma** (naskinta **Elizabeth Alexandra Mary** ye la 21ma di aprilo 1926 en London til la 8ma di septembro 2022) esas rejino di Unionita Rejio de la 6ma di februaro 1952 til elua morto. El ank esis rejino di 15 altra landi de tale nomizita *[[Commonwealth]]* (Britaniana Komunitato): Kanada, Australia, Nova-Zelando, Jamaika, Barbados, Bahama, Grenada, Papua-Nova-Guinea, l'Insuli Salomon, Tuvalu, Santa Lucia, Santa Vincent e Grenadini, Antigua e Barbuda, Belize, e Santa Kitts e Nevis. El divenis rejino ye la 6ma di februaro 1952 kande elua patro, George la 6ma di Unionita Rejio, mortis. Pos la 9ma di septembro 2015 elua regno divenis la maxim longa de la historio di Unionita Rejio.

Ye novembro 1947, el spozigis Philip Mountbatten, e lia mariajo duris til 2021, kande Philip mortis.

El amoris robi kun vivaca kolori e hundi de raso *corgi*.

## Referi
Terorismo

**Terorismo**, en ampla senco, esas l'intenca uzo di violento, ordinare kontre civili, kun politikala skopi. La vorto uzesas precipue por nomizar la violento praktikata dum epoki di paco, o mem dum militi, kontre civili o kontre neutra personari. Kande la violento esas praktikata da ula stato ol nomesas teroro.

La vorto "terorismo" e "teroristo" originis dum la fino dil 18ma yarcento (Franca Revoluciono), ma lua uzo dissemesis dum la yari 1970ma, kande kreskis la konflikti e terorist agadi en Nord-Irlando, Baskia e Palestina.
Kolomenskoye

**Kolomenskoye** (Rusa/Cirilik:  &#1050;&#1086;&#1083;&#1086;&#1084;&#1077;&#1085;&#1089;&#1082;&#1086;&#1077;) es ex-royala domeno situita dek-a-kin km sud-esto de Kremlin, nuna en Moskva de 1960, vers l’urbo di Kolomna, la pitoreska areo dominacanta l’eskarpa rivo di Moskva rivero.

L’unesma exista strukturo es eceptaja Acens-kirko (1530), konstruktita en blanca petri per memorigar la longa varta nasko di futuro Ivan la Tereriga.
Pavlovsk (Sankt-Peterburg)

**Pavlovsk** esas urbeto kun  habitanti segun la demografiala kontado di 2010. Ol havas palaco qua distas 26 km sude de Sankt-Peterburg, meze di 600 hektari kun boski e lagi. 

## Historio
La palaco di Pavlovsk konstruktesis de 1782 til 1786 da Yekaterina la 2ma qua donacis a sua sola filio Pavel la 1ma per arkitekto Charles Cameron. La interna dekorado esis konceptita da Maria de Wurttenberg, spozino di Pavel, muliero kun artala temperamento qua vivis ibe de l'asasino di Pavel til sua morto en 1728.

## Garden-portalo
En gis-fero ta dorika koloni resemblas to en Berlin.

## Apollon-templo
Parto di cirkl-koloni cirkum la statuo falis ye 1817 facinta mi-ruino.

## Tri gracii-paviliono
### Palaco

### Italiala rotondo
En palaco-centro sur du nivi lumizita per la kupolo kun centrala kristal-kandeliero.

### Mikra kabineto
La pare-fairo esis ye origino en la dormo-chambro di Pavel che castelo Michel. Pavel probis celar su dop kande oficiari entris ma sua pedi esis videbla. Sua vidvo igis evidenta li note per sua filio, Alexandre qua silencis figuranto.

### Trono-salono
400 m²

### kavaliero-salono
Pavel utilesis per aceptar Malta-kavaliero qua il prenis sub sua protekto pos Napoleon konquestar l'insulo.

## L'urbo
L'urbo Pavlovsk esas un ek la loki qui aparas en la romano *L'idioto* da Fyodor Dostoyevski.


Arkivo:Pavlovsk palace.jpg|Palaco Pavlovsk.
Arkivo:Apollo's colonnade.JPG|Pavlovsk-parko.
Arkivo:PavlovskPalace temple.jpg|Pavlovsk-parko. Valo di Slavyanka fluvio. Templo dil Amikeso
Arkivo:Pavlovsk 1001.jpg|Pavlovsk


## Extera ligili

* oficala sito
* komenturi (angla)
* Deskriptiva UNESCO
Carskoye Selo

:*Pri nuna urbo, videz [[Pushkin (urbo)|Pushin]]*

**Carskoye Selo** (en Rusa: Царское Село), povas esar tradukita kom "caro-vilajo" esas palaci e gardeni qui jacas en Sankt-Peterburg (ena urbo Pushkin). Esas hike du granda palaci, ena urbola neoklasikala di Alexandr e baroka di Yekaterina.
Pippu, Hokkaido

Pippu (比布町, ぴっぷちょう) esas urbeto en Hokkaido, Japonia. Segun statistiki de 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 87,29 km².
 
## Extera ligilo
Urbeto Pippu
Aibetsu, Hokkaido

**Aibetsu** (愛別町, あいべつちょう) esas urbeto en la regiono Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2016, ol havis  habitanti. Entote ol havas 250,13 km².

## Extera ligilo
Aibetsu
Kamikawa, Hokkaido

**Kamikawa** (上川町, かみかわちょう) esas urbeto en la regiono Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 1049.24 km².
Biei, Hokkaido

**Biei** (美瑛町, びえいちょう) esas urbeto en la provinco Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 677.16 km².

Lua peizaji koloroza (nome dum somerala monati julio ed agosto) e lua maratono atraktas multa turisti.
Wassamu, Hokkaido

**Wassamu** (和寒町, わっさむちょう) esas urbo en Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 224,83 km².
Kenbuchi, Hokkaido

**Kenbuchi** (剣淵町, けんぶちちょう) esas urbeto en la provinco Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 131,2 km².

Ol jacas apud la fluvio Teshio.
Kamifurano, Hokkaido

**Kamifurano** esas (上富良野町, かみふらのちょう) urbo en Hokkaido, Japonia. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 237,18 km².
Vasco da Gama

**Vasco da Gama** (*c*. 1469 til 1524) esis Portugalana navigisto ed explorero, e l’unesma persono qua navigis direte de Europa ad India, atingante Kozhikode, ye la marbordo di India, en 1498. 

Ilua karavelo esis navo longa de 23 m e larja de 5 m, ed ilua segli esis hisata sur du masti, e la diplaso-pezo esis 450 tuni.

Ye 5ma di septembro 1524, il divenis guvernanto di Portugalana India. Pos la nomineso, sucedante koruptita guvernanto, en februaro 1524, il komencis la voyajo de Portugal en aprilo, kun floto de 14 navi. Quar o kin navi perdesis dum la voyajo. Il arivis en septembro, e remplasis la antea oficisti; tamen, il aquiris malario balde pos la arivo, ed il mortis ye 24ma di decembro.
Kabo di Bon Espero

**Kabo de Bon Espero** (Afrikanse *Kaap die Goeie Hoop*, Nederlandane *Kaap de Goede Hoop*, Portugalane *Cabo da Boa Esperança*) esas rokoza peninsulo en Sudafrika, apud Kab-Urbo ("Cape Town").

Kolda Benguela fluanto sur la westa litoro e varma Agulhas fluento mixas fore la kabo de Bon Espero.

## Historio

Eudoxus de Cyzikus esis Greka navigisto qua posible vizitis la regiono cirkume 130 aK, dum la regno di Ptolemaios la 8ma Fyskon, rejulo di Egiptia. Cirkume 1450, Fra Mauro kreis mapo ube Indiana Oceano ligesis ad Atlantiko.
Kabo Agulhas

**Kabo Agulhas** esas kabo jacanta en Sudafrika an la maxim sudala punto di Afrikana kontinento, ube l'oceani Atlantiko e Indiana renkontras su. Sua geografiala koordinati esas 20°00'09"E 34°50'00"S.

Jacanta an la nuna Sudafrikana provinco Westala Kabo, ol distas cirkume kilometri sud-este de Cape Town. Sude de la regiono, la varma oceanal aquofluo Agulhas, qua fluas norde til sude de Mozambik e Madagaskar til Sudafrika, turnas addope, retroiranta al l'Indiana oceano. La klimato en la regiono esas Mediteranea (*Csb* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La mezavalora pluvo-quanto varias de 400 til 600 mm omnayare, esanta vintro la maxim pluvoza sezono.

L'unesma Europano qua vidis ol esis Bartolomeu Dias, Portugalana navigisto, dum lua voyaji kun skopo deskovrar navigebla voyo til Indiana oceano. Ilu baptis la regiono "Cabo Agulhas" (*Agulhas* signifikante "agulo") nam ilu perceptis ke en la regiono, aguli de busoli indikis exakte la geografiala nordo.

## Referi
Kizhi

**Kizhi** esas islando en Onego lago (Karelia, nord-Rusia) kun ensemblo di 18ma yarcento ligna kirki, kapeli e domi.
Bifuka, Hokkaido

**Bifuka** (美深町, びふかちょう) esas urbeto en Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 672,14 km².

Jacanta en valo an la nordo dil insulo Hokkaido, l'urbo cirkondesas da monti.
Kremlin

**Kremlin** (к&#1088;&#1077;&#1084;&#1083;&#1100;) esas Rusa vorto per "citadelo" e referas irga precipua fortifikita centrala komplexi trovita en historiala Rusa urbi. Ta vorto ofte uzesas por referar pri la maxim konocita, Moskva-kremlin.

## Listo di Rusa urbi e urbegi kun kremlin
* Situi pri Mondala Heredajo
** Moskva
** Novgorod
** Kremlin de Kazan

* Existinta
** Nijni Novgorod
** Pskov
** Smolensk
** Kolomna
** Astrakhan
** Zaraysk
** Tobolsk
** Tula

*Ruinaja
** Gdov
** Izborsk
** Porkhov
** Serpukhov
** Velikie Luki

*Ne-murita
** Rostov
** Ryazan
** Vologda
** Yaroslavl

*Poka restaji
** Borovsk
** Dmitrov
** Opochka
** Starodub

*
** Ostrov
** Torzhok
** Volokolamsk
Otoineppu, Hokkaido

**Otoineppu**  (音威子府村, おといねっぷむら) esas vilajo (to esas, subdividuro di rurala distrikto) di Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 275,64 km².

Otoineppu esas la min populoza vilajo che la prefektio.
Vladimir

**Vladimir** (Ruse:Влади́мир) esas urbo en Rusia, chefurbo di provinco Vladimir. Segun statistiki di 2023, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 124,59 km².

Ol jacas alonge rivero Klyazma, 189 km este de Moskva.
Suzdal

**Suzdal** (Rusa:*Су́здаль*) esas urbeto jacanta en provinco Vladimir, nord-este de Moskva, alonge la Kamenka. Segun la demografiala kontado di 2010, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 15 km².

Ol mencionesis unesmafoye en la historio en 1024. Dum multa yarcenti ol esis la chefurbo di multi Rusa princii. Pos politikala dekado, l'urbo retrovis sua importo kom religioza centro.

## Extera ligili
* Suzdal, oficala situo
* Deskripto en la situo di UNESCO
Moskva-manejo

**Moskva-manejo**, es quadrata e basa imoblo kun klasika stilo an la centro di Moskva, konstruktita de 1817 til 1825, inter *l'anciena universitato* e la gardeno Alexandrovsky.

Agustín de Bétancourt konceptis teknikala prodajo nam la du plata tekto es pozita sur du 45-metra trabi sen centrala pilastro. Ol projetesis dal arkitekto Joseph Bové. 

Ol uzesis kom kavalk-skolo e manejo. De 1831 til nun esis expozeyo e mem en parto banko. Berlioz direktis koncerto ye la 8ma di januaro 1868.

Ye la 14ma di marto 2004 l'imoblo destruktesis pro incendio, ube du pumpisti mortis. La prefektio rikonstruktis ol preske identa, plu du subtera niveli por garaji.
Imoblo Marine

L**'Imoblo Marine** situita 355, strado Burrard en Vancouver, Britaniana Kolumbia, V6C 2G8, Kanada havas generala stilo e multi bela detali Art déco.

Konceptita e financita da lietnanto mayoro J.W. Hobbs di Toronto, ol apertesis ye la 7ma di oktobro 1930. Ol esis lor la maxim alta (98 metri e 21 etaji, havanta entote 950 fenestri) cieloskrapero del urbo til 1939, 1,1 milion dolari supere di budjeto ye 2,3 milioni, ma nam di Granda depreso ekonomiala di 1929, ol vendigis a la Guinness d'Irlandana familio po sole 900&nbsp;000 dolari. La 2004 fiskal-evaluo es 22 milion dolari.

Interne di acensili do la pordi es kom latuno, parieti es kovrita di 12 lign-variani. Komunala parti, note vestibulo, prizentas omni marala fauno, astrologika signi e la stando dil epoka transport-moyeni.

Tale la renoveso de 1982 til 1989 yari per niveligas l’elektrica, mekanika ed aera kondiciona sistemi, la « linoleumo di kuras-navo » (importita di Skotia) en enireyo esis remplasita da marmoro. L’ex-kambio e l’anciena murala di mondo esis anke deprenita per esar transformacita en luxa Chiniana restorerio. La plankosulo facis kovrita ed altigita per permizar la dinei pri profitar di la vido tra la granda fenestri.
Vancouver SkyTrain

**SkyTrain** en Vancouver Britaniana Kolumbia esas efikanta ed agreabla lejera urbala fervoyo.

Ol operas komplete automata en tri linei kun entote 68.7 km e 47 stacioni, ed usas la sama teknologio indukto lineala motoro kam *Scarborough RT* en Toronto Ontario e la lejera metroo *Putra*, de Kuala Lumpur.

La lineo expo *Expo Line* (kolorita blua sur la voyomapo) apertis en 1985 e la mil-yara (*Milleninum Line*, en flava) en 2002. Ul juntas en stacioni Commercial Drive/Broadway en Vancouver e Colombia lor New Westminster, e formacas cirklo. La lineo expo igas de Columbia til la staciono King George en Surrey e de Broadway til Waterfront (litoro).

En 2009 inauguresis la triesma lineo, qua ligas l'aeroportuo e Richmond da nord-sud lineo supere (e regretinde anke tra tunelo). La tekniko esas diferanta dil altra linei.

### Prolongo
Amplesi di mil-yara lineo de Commercial Drive til VCC komencis en 2005. Longa termo propozo existas por prolongar weste tra Mount Pleasant e Fairview quarteri til UBC.

## extera ligilo
* TransLink
Elektrala mashino

**Elektrika mashino** esas mashino qua konvertas l'elektral energio en laboro o mekanikala energio:
* Produkto di forco-paro da angula diplaso per rotativa motori,
* Produkto di forco-paro da lineala diplaso per lineala motori.
Elektral energio

Adporto di **elektrika energio** a elektroteknikala sistemo esas bezonata pro ke ol efektigos laboro: diplasar kargajo, furnisar lumo, kalkular. Ta laboro es proporcione da elektr-quanteso.

W=Q \Delta V

**W** en jouli, **Q** en coulombi e **V** en volts, la potencial-difero inter du punti.

Kun, Q=I t l’elektra fluo :

W=\Delta V I t = P t

**P** la forteso en watti.
Moskva-kremlin

**Moskva-kremlin** esas fortifikuro konstruktita an la centro di Moskva, konstruktita dum la dinastio Rurik. Jacanta apud rivero Moskva, ol dominacas tale nomizita Reda placo, ed inkluzas 5 palaci e 4 katedrali.

L'unesma imobli esis sur kolino Borovitsky apud ube rivero Neglinnaya debushas an rivero Moskva. De la 11ma yarcento esis fortifikita. L'urbo plugrandeskis dum la 13ma yarcento (princo Youri Dolgoruki) e la nomo *kremlin* aparis en 1331. De 1366 til 1368 blanka-petri fortreso konstruktesis. Tale 16ma yar-centro Rusia-princii unionesis da Ivan la 3ma di Rusia, qua establisis la plu multa imobli da Italian arkitekto Aristotele Fioravanti. 

Che lua nord-esto, Petrus la Granda instalis l'arsenalo.
Kurland-istmo

**Kurland-istmo** esas ye 98 km longa, dina, kurva sablo-duno peninsulo qua separas Kurlando-lagono di Baltika maro.

Kurland-istmo jacas de Sambia peninsulo suda ye norda pinto apud stretajo tra esas la port-urbo di Klaipeda en principal-lando Lituania, lore la suda esas parto di provinco Kaliningrad, Rusia. Istmo-larjeso varias de 400 m til 3.800 m.
Reda placo

**Reda placo** jacas an la centro di Moskva. Traduko plu exakto di rusa nomo esus la « bela placo » nam « bela » e « reda » es homonima en rusa: krasny (красный/-ая).

To es vasta rektala esplanado bordita sude da la Kremlin, norde da la maxim granda magazino GUM (1000 butiki). En sua esta e westa extremaji (plu mikra rektangulo-lateri) jacas rispektivela Baziliko di Bazilo la Beata (proxim la fluvio Moskva) e la historiala muzeo kun Reviva-pordo (destruktita sub Iosif Stalin e recenta rikonstruktita).

Adcentre, kontre la Kremlin-muro, jacas la reda granita mauzoleo di Lenin.

La reda placo es cirkul-interdikteso, ma uzesas kom defileyo por granda militala, patriotala o ideologiala paradi, qui esis partikulare frequa dum Sovietian epoko.

To esas Kremlin brikea muro qua donas sua westa nomo.
Ivan la 3ma di Rusia

**Ivan la 3ma Vasilyevich** (n. ye la 22ma di januaro 1440 til la 27ma di oktobro 1505) anke konocata kom *Ivan la Granda*, esis princo di Grandadukio Moskva, qua unesmafoye uzis la titulo "Grandaduko di omna Rusia". Il ambicionis transformar Moskva en "la triesma Roma". Ilu konstruktis Kremlin ed establisis bazi di Rusa autokratismo.

Lua genitori esis Vasili la 2ma e Maria de Borovsk. Il esis kunregento kun sua patro til la fino di lua vivo, e sucedis lu en 1462. Ilu spozigis princino Zoe Palaiologina, qua apartenis ad imperiala familio Palaiologos, de Bizanco. Ivan la 3ma esis patro di Vasili la 3ma (1479-1533), Andrei (1490-1533), ed Yuri (1480-1533).
Mashike, Hokkaido

**Mashike** (増毛町, ましけちょう) esas urbeto en la provinco Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 369.68 km².

Mashike havas skio-amuzeyo ed esas famoza pro la *sake*-drinkajo produktita ibe.
Obira, Hokkaido

**Obira** (小平町, おびらちょう) esas urbeto en Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 627,29 km².
Tomamae, Hokkaido

**Tomamae** (苫前町, とままえちょう) esas urbeto en la regiono Hokkaido, Japonia. Segun statistiki de 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 454,5 km².
Haboro, Hokkaido

**Haboro** (羽幌町, はぼろちょう) esas urbeto en la regiono Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 472,49 km².
Wakkanai, Hokkaido

**Wakkanai** (稚内市, わっかないし) esas urbo en Hokkaido, Japonia. Segun statistiki de 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 760,8 km².
Sarufutsu, Hokkaido

**Sarufutsu** (猿払村, さるふつむら) esas vilajo en Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2018, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 590 km².
Henri Laborit

**Henri Laborit** (1914 til 1995) esis biologiisto e filozofo di animala konduto, e pluse di homala konduto.

Sua labori pri sub kondiciono esas la bazo di filmo Mea onklo de Amerika da Alain Resnais en 1980.

En 1952 Laborit introduktis klorpromazino (l'unesma neuroleptiko, do komercala nomo es Largactyl) por traktar skizofrenio.
Horonobe, Hokkaido

**Horonobe** (幌延町, ほろのべちょう) esas urbeto en la provinco Hokkaido, Japonia. Segun statistiki de 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 574.1 km².
Esashi, Hokkaido (Soya)

**Esashi** (枝幸町, えさしちょう) esas urbeto en la subregiono *Sōya*, en Hokkaido, Japonia. Segun statistiki dil yaro 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 1115,67 km².
Rishiri, Hokkaido

**Rishiri** (利尻町, りしりちょう) esas urbeto en Hokkaido, Japonia. Segun statistiki de 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 76,49 km².

## Extera ligilo
Urbeto di Rishiri
Kitami, Hokkaido

**Kitami** (北見市, きたみし) esas urbo en Hokkaido, Japonia. Segun statistiki de 2017, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 1427,56 km².

## Extera ligilo
Urbo Kitami
Abashiri, Hokkaido

**Abashiri** (網走市, あばしりし) esas urbo en la regiono Hokkaido, Japonia. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 470,94 km².

Dum Meiji-epoko existis en ol famoza karcero por politikala karcerani, nun muzeo. Tamen, pose konstruktesis karcero di maxima sekureso, qua duras uzesar til nun.
Bihoro, Hokkaido

**Bihoro** (美幌町, びほろちょう) esas urbeto en la provinco Hokkaido, Japonia. Segun statistiki por 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 438,36 km².

## Extera ligilo
Bihoro
Mea onklo de Amerika

**Mea onklo de Amerika** esas filmo da Alain Resnais lansita en (1980).

## Rezumo
Per tri kunmixita rakonti, profesoro Henri Laborit intervenas por explikar quo ni savas nun pri homala konduto :

Jean LeGall, naskinta de borgezaro, ambicioza, duktas politikal e literaturala kariero. Per l’aktoro Janine Garnier (Nicole Garcia), il livas sua spozino e filii. Janine naskinta proletario, komunista militanto, devas solvar la desfacila kazo di René Ragueneau (Gérard Depardieu), ruran-filio, katolika, divenita direktero di fabrikerio.

La filmo desvolvesas permanante sur tri niveli : la naraco, la mentala reprezenti di opozanti influinta da cinemo e da lia propra memori, e di experiment-imaji sur la rati ne havinta evidenta raporto en l’instanto, ma qua divenas lumeza de personaj-konduti fine dil filmo.

Segun Laborit, la konduto esas regulizita da tri motivizi: konsumo, rekompenso per qua on fugas o luktas, ed inhibeso.
Conquistador

**Conquistadores** (termo en Portugalana ed en Kastiliana qua signifikas *konquesteri*) esas soldati, exploristi, aventureri di 15ma, 16ma e 17ma yarcenti qua sizas maxim granda teritori en Sud, Central e Nord-Amerika por hispania krono e Portugal (Brazilia). 

Pos la *[[reconquista]]* di Iberia, okupita da mohamedani de 711 til 1492, Cristoforo Colombo komencis voyaji kun intenco di atingar Azia tra navigado de esto til westo. En ta voyaji il deskovris nova granda kontinento, pose nomizita Amerika. Quick de du landi expedicioni institucabas per konquestar, evangeliizar e koloniigar la *Nova Mondo*.

Poka *conquistadores* esis nobeli (*hidalgo*), do multi ekiris di Extremadura, autentika, harda, individualista, mercenario en l'anmo, defi-amoranti qua volis richeskar en l' « Indii » nam ne povas facar en Europa.
Skizofrenio

**Skizofrenio** (de la Greka σχίζειν schizein, 'fendar' e φρήν frēn, 'mento') esas kelke exmoda vorto por psikala morbo interne la skizoida spektro. La morbo povas kunirar halucinaji, paranoyo, diluzioni e penso-perturbi. Kelkafoye anke esas problemi funcionala ye tereno emocal e social.

Malgre la literala signifiko di skizofrenio ("fendita mento"), ne koncernas perturbo di disociiv identeso (plu bone konocata kom "perturbo di plur-nombra personaleso" o "fendita personaleso") qua ofte esas konfundat a skizofrenio.

Neuroleptiko kuracas ulo.

psikiatriala simptomo
L’Atlantik-muro

***L’Atlantik-muro*** esas filmo realigita da Marcel Camus en 1970.

## Rezumo

Poke ante Normandia-batalio Léon Duchemin esas pacema restoreriisto kun petulanta fratino e filino, qua divenas adulto. Lua klienti reprezentas omni la fauno de ordonanc-oficiro di Rommel, a rezisti ed a kontrabanderi di nigra merkato.

Vespero britana aviacisto falas preske en dormo-chambro di Juliette e morge Léon esas prenita por piktisto qua devus asumar ripiktar sua fasado ed esas forduktita al Kommandantur, ube on havas simila laboro propozar il. Léon forportas pro ne-atenco sekreta plano pri famoza V1. Il esas koaktita da juntar sekreta rezistado.