open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Pensilvania

**Pensilvania** (Angle *Pennsylvania*) esas Usana stato. Lu havas kom vicini Delaware e Maryland sude, Westal Virginia sud-weste, Ohio weste, Nova-York norde, e Nova-Jersey este.

## Historio

Ne savesas exakte kande l'unesma homi arivis en la nuna Pensilvania, ma cirkume yaro 1000, la habitanti di la regiono praktikis diversa tekniki di agrokultivo e havis variita dieto. La tribui qui habitis la regiono ante l'arivo di Europani esis le *Lenape* (de etnio Algonquiana), e le Susquehannock e le Petun (de etnio Iroquoiana). Angli e Nederlandani disputis amba rivi di fluvio Delaware, e Nederlandani esis l'unesma populo qua okupis la regiono. Ye la 3ma di junio 1631 li instalis kolonio Zwaanendael che peninsulo Delmarva.

En 1638, Suedi establisis kononio *Nya Sverige* ("Nova Suedia"), ube nun jacas urbo Wilmington. Lua kolonio duris til 1655, e pose enkorpigesis da Nova-Nederlando. Ye la 12ma di marto 1664, rejulo Charles la 2ma di Anglia donis a James, duko de York, granto di tereni inkluzinta la tota regiono olim grantita a Virginia kompanio di Plymouth, ed ye la 26ma di junio sam yaro, la duko de York vendis parto de lua posedajo, inkluzinte la nuna Nova-Jersey a John Berkeley e George Carteret. La teritorio ankore ne apartenis ad Anglia, ma Angli komencis konquestar Nova-Nederlando ye la 29ma di agosto. La konquesto finis en oktobro 1664, kande Britaniani kaptis Fuorto Casimir, en la nuna New Castle, Delaware.

Ye la 28ma di februaro 1681, Charles la 2ma grantis porciono di teritorio a quakero William Penn, lor kom pago di debo di £ kun sua patro. Penn propozis nomizar la regiono "Nova-Wals", ma ta nomo ne aceptesis. Do, Penn propozis "Sylvania" (de Latina *Silva*, "foresto"). La rejio nomizis la kolonio "Pennsylvania". Penn establisis la guvernerio di la kolonio, e grantis libereso pri religio a lua habitanti.

Pensilvania divenis Usana stato ye la 12ma di decembro 1787. Ol esis la duesma ex-Britaniana kolonio qua divenis Usana stato.

## Geografio

Pensilvania havas multa mikra-klimati, ma la precipua esas kontinentala. En Filadelfia, la klimato esas subtropikala. La maxim alta temperaturo dum la somero esas 29ºC.

## Ekonomio
Filadelfia (Angle: *Philadelphia*) en sud-esto e Pittsburgh en sud-westo esas industriala urbi, ma granda parto dil stato esas rurala. Importanta kompanii havas sideyi en la stato, kom Wal-Mart, U.S. Steel, PPG Industries, Alcoa e Merck.

## Referi
Stati di Usa

L**'Unionita Stati di Amerika**, abreviata **[[Usa]]**, konsistas ek 50 stati. Olua chef-urbo esas Washington, DC.

L' arkipelago Havayi divenis usana stato ye la 21ma di agosto 1959. Ol esas la maxim recenta usana teritorio qua divenis stato.

Alaska esis Rusa teritorio til 1867, kande William H. Seward, Usana Sekretario di Stato, kompris ol. La teritorio divenis stato ye la 3ma di januaro 1959.

### Stati
Yen la listo pri stati di Usa, lia posto-kodexal abreviuri (USPS) e chef-urbi:

## Referi
Trygve Haavelmo

**Trygve Haavelmo** (1911 til 1999) esas Norvegian ekonomikisto qua recevis Nobel-premio pri ekonomiko em 1989.
Bertolt Brecht

**Bertolt Brecht** (n. *Eugen Berthold Friedrich Brecht* en 1898 til 1956) esis Germana poeto e skriptisto di teatro, di komunista ideologio.
Charles Ghankay Taylor

**Charles McArthur Ghankay Taylor** (n. 28 di januaro 1948) ekonomikisto e politikistulo, esis prezidanto di Liberia de 1997 til 2003. Dum ilua guvernisteso, Taylor akuzesis pri krimini kontre la homaro, pro ilua impliko en l'interna milito di Sierra Leone, de 1991 til 2002. Interne Liberia, l'opozo a lua rejimo kreskis, ed efektigis la duesma interna milito di Liberia, de 1999 til 2003.

## Referi
Harry Truman

**Harry Truman** (1884 til 1972) soldato, komercisto e politikisto, esis prezidanto di Usa de 1945 (pos la morto di Franklin D. Roosevelt) til 1953.
Arkansas

**Arkansas** esas Usana stato. Lu havas kom vicini Missouri norde, Tennessee e Mississippi este,Louisiana sude, Texas e Oklahoma weste. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km².

## Historio
La maxim anciena restaji pri homala habitado en Arkansas datizas de plua kam 10 mil yari aK. Tribui quapaw, caddo, osage, choctaw e chickasaw originis en la regiono, e le Cherokee qui rezidis ibe originis de Tennessee, de ube ekpulsesis dum la komenco dil 19ma yarcento.

Hispani, komandita da Hernando de Soto, esis l'unesma Europani qui arivis ibe, en 1541. Dum la 17ma yarcento, Franci komencis explorar la regioni apud fluvio Mississippi e rivero Arkansas. Jezuita misionero Jacques Marquette e Louis Jolliet, komercisto di peli, detalizis la geografio di la regiono ed informis pri l'amikeso o enemikeso di lokala tribui. En 1680, La Salle exploris fluvio Mississippi til gulfo di Mexikia. Ca expediciono kulminis kun la reklamaco di Louisiana dal Franci, inkluzite la zono di la nuna Arkansas.

Arkansas divenis Usana stato ye la 15ma di junio 1836.

## Geografio

Segun geomorfologiala vidopunto, Arkansas povas subdividesar en quar zoni: l'alta tereni del westo, kovranta la regiono di rivero Ouachita; la basa tereni apud fluvio Mississippi til la gulfo di Mexikia; nordweste de ta zono jacas montaro Crowley, konsistanta ek sedimenti kun mezavalore 150 metri di altitudo; e litorala planajo, qua koncentras granda parto di la richeso agrokultivala ed edukado di bestii dil stato.

La precipua fluvio di la stato esas Mississipi, qua formacas naturala frontiero kun stati Tennessee e Mississippi. Altra importanfa aquoflui esas riveri Arkansas, Ouachita, Red, Saint Francis, e White. Mississippi havas diversa lagi, grandaparte artificala, konstruktita norde de la stato pos la yari 1940a.

## Ekonomio

## Referi
Winona Ryder

**Winona Ryder** (fakte Winona Laura Horowitz; n. ye la 29 di oktobro 1971) esas Usana cinem-aktorino e filmo-produktistino.
Idaho

**Idaho** esas Usana stato. Lu havas kom vicini Montana este e nord-este, Wyoming este, Nevada ed Utah sude, Washington ed Oregon este, e Kanada norde. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti.

## Historio
Homi posible ja habitis Idaho 14.500 yari ante nun. La dominacanta populi en Idaho esis le Nez Percé norde, e le Shoshone sude.

Idaho esis un ek la lasta arei di la "basa" 48 stati di Usa explorita da Europani. L'expediciono di Lewis e Clark eniris la nuna Idaho ye la 12ma di agosto 1805, trairanta monto Lehmi Pass.

Idaho divenis Usana stato ye la 3ma di julio 1890.

## Geografio

## Ekonomio
Idaho esas importanta agrokultivala stato. Preske 1/3 di terpomi producata en Usa originas de Idaho.

La maxim importanta industrii di stato esas nutrivi, kemiala produkturi, ligno, papero, elektronikala produkturi, arjento ed altra minerali, e turismo.

## Referi
Connecticut

**Connecticut** (pron.: *konetikat*) esas Usana stato. Lu havas kom vicini Nova-York weste, Massachusetts norde, e Rhode Island este. Sude jacas Atlantiko. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km².

## Historio
L'unesma Europano qua exploris la regiono esis la Nederlandano Adriaen Block, en 1614. Nederlandana komercisti di peli navigis tra la fluvio Connecticut, quan li nomizis *Versche Rivier* ("pura fluvio"), e konstruktis a fuorto en la nuna Dutch Point, en Hartford. L'unesma Angla kolonieri arivis en 1633 e koloniigis Windsor. En 1636 venis granda grupo di puritana kolonieri de la kolonio *Massachusetts Bay*. Li kreis kolonio en Hartford. La sama yaro eventis konflikto, la nomizita "milito Pequot" kontre lokala indijeni.

En 1701 fondesis Fakultato Yale, qua edukis multa religiani e civila chefi. Pro la longa litoro di la kolonio, dum la 18ma yarcento developesis la konstrukto di navi, marala transporto, marala pesko e furniso di vari konsumita en navi.

Connecticut sendis 4 delegiti a tale nomizita Kontinentala Kongreso, en qua signatesis la deklaro di nedependo Usana: Samuel Huntington, Roger Sherman, William Williams, ed Oliver Wolcott. Dum la batalio di Bunker Hill, en junio 1775, esis 1200 soldati de Connecticut. Ye la 9ma di januaro 1788 Connecticut ratifikis la konstituco di Usa, e divenis la 5ma stato.

## Geografio

La chef-urbo dil stato esas Hartford, kun  habitanti segun la demografiala kontado en 2010. Ol esas la 3ma maxim populoza urbo di Connecticut, dop Bridgeport e New Haven.

Fluvio Connecticut trairas la centro dil stato, ed debushas an mareal estuario *Long Island Sound*.

La maxim alta monto di Connecticut esas *Bear Mountain*, kun 726 metri di altitudo.

## Ekonomio

## Imaji

Arkivo:Yale University Old Campus.JPG
Arkivo:LighthousePoint NewHavenCT.JPG


## Referi
Viktor Andriyovich Yushchenko

**Viktor Andriyovich Yushchenko** (n. 1954) esas ekonomikisto, profesoro di kontabila tekniko e politikisto. Il esis chefministro di Ukraina de 1999 til 2001 e prezidanto di la lando de 2005 til 2010.
Tassos Papadopoulos

**Tassos (Efstathios) Nikolaou Papadopoulos**, advokato e politikistulo n. 1934 til 2008, esis prezidanto di Chipro de 2003 til 2008.
Montpelier, Vermont

**Montpelier** esas la chef-urbo dil Usana stato Vermont. Segun la demografiala kontado di 2010, ol havis  habitanti. Entote ol havas 26,6 km².
Arnold Schwarzenegger

**Arnold Alois Schwarzenegger** (n. ye la 30ma di julio 1947) esas Usana film-aktoro e politikisto naskinta en Austria. Ilu esis guberniestro di Kalifornia du foyi, de 2003 til 2011.
Jean Reno

**Jean Reno** (naskis **Juan Moreno y Jederique Jiménez** en Kazablanka, Maroko, ye la 30ma di julio 1948) esas Franca cinem-aktoro.
Kazablanka

**Kazablanka** esas la maxim populoza urbo di Maroko. Segun la demografiala kontado di 2014, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 220 km². Ol esas la precipua portuo, ed anke importanta turistala centro di la lando.

### Historio
La regiono dil urbo okupesis dal populo berbera dum la 7ma yarcento. Portugalani destruktis l'urbo en 1468, e rikonstruktis ol en 1515, kun la nomo *Casa Branca* (Blanka Domo, en Ido linguo). Ol abandonis l'urbo pos la ter-tremo di 1755.

Francia kontrolis l'urbo de 1907 til Maroko divenir nedependanta, en 1956.
Aracaju

**Aracaju** esas chef-urbo di Braziliana stato Sergipe. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 182 km². Lua metropolala regiono, havanta plusa tri altra municipi (Barra dos Coqueiros, Nossa Senhora do Socorro e São Cristóvão), havas plua kam 938 mil habitanti.

Malgre esar min granda kam altra chef-urbi di stati de Nord-estala regiono, Aracaju esas importanta regionala centro urbala, ekonomiala, politikala e kulturala.

## Historio
En 1699 kreesis urbeto en la regiono. Aracaju jacas en plu bona geografiala situo kam São Cristóvão, la maxim anciena urbo di Sergipe, qua esis olima chef-urbo di la provinco Sergipe de 1820 til 1855.

Aracaju esas la duesma maxim anciena projetita urbo di Brazilia, dop Teresina. Lua aciena quarteri semblas tablo por shakoludo. Parto di lua inundebla tereni, olim kovrita da manglieri, drenesis.

Ol divenis chef-urbo di Sergipe ye la 17ma di marto 1855. Lua portuo, proxim la litoro, permisis recevar l'exportaco di sukro plu bone kam São Cristóvão. En 1884 inauguresis l'unesma fabrikerio di texuri dil urbo, e komencis lua industriala developo. En junio 1886 ol havis nur 1.484 habitanti. En 1920 ja esis  habitanti ed en 1940 esis 59.031 habitanti. De 1960 til 1980 la habitantaro plu kam duopleskis, augmentanta de  habitanti til  habitanti en 20 yari. En 2000, ol atingis 461.534 habitanti.

## Geografio

La reliefo di Aracaju ordinare esas plana, kun basa kolini norde del urbo. Kelka regioni, olim kovrata da manglieri, exemple la nuna quarteri Salgado Filho, Grageru, São José, Porto Dantas e Coroa do Meio, drenesis e kovresis per konstrukturi e stradi. La mezavalora altitudo dil urbo esas 4 metri, e lua maxim alta punto jacas 100 metri super la marala nivelo.

La klimato di Aracaju esas varma e humida (*As* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La mezavalora yarala temperaturo esas 26,3 °C, e varias poke dum la sezoni. De 1931 til nun, la minima temperaturo enrejistrita en la urbo esis 14,6°C, ye la 30ma di agosto 1966, kontre ke la maxim alta temperaturo enrejistrita esis 34,3 °C, ye la 26ma di marto 1974.

La pluvoza sezono iras de marto til l'unesma duimo di agosto, pro ke forta venti venanta desude portas granda atmosferala humideso. La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 1300 mm, e la maxim pluvoza monato esas mayo, kun mezavalore 241,8 mm.

## Referi
Traian Băsescu

**Traian Băsescu** (n. 4 di novembro 1951) ex-marino, esis prezidanto di Rumania tri foyi, inter 2004 e 2014.
Sergipe

**Sergipe** esas stato jacanta an la Nord-estala regiono di Brazilia. Lu havas kom vicini Alagoas norde, e Bahia weste e sude. Este jacas Oceano Atlantiko.

**Bazala fakti pri Sergipe.**
## Historio

Homi ja habitis la nuna teritorio di Sergipe de cirkume 9.000 yari aK. Tri indijena etnii vivis en la regiono: *Canindé*, *Aratu* e *Tupi-Guarani*. L'unesma Europani qui exploris la regiono esis Franci, qui kompris ligno *pau-brasil* del indijeni, kambie diversa objekti.

Ye la 1ma di januaro 1590 Portugalani fondis São Cristovão, la 4ma maxim anciena urbo di Brazilia. En 1637 la regiono okupesis dal Nederlandani, qui nur ekpulsesis dal Portugalani en 1645. En 1699 Portugalani fondis l'urbeto Aracaju, apud la rivero Sergipe.

Sergipe separesis de la provinco Bahia ye la 8ma di julio 1820. Pos la nedependo di Brazilia ol divenis la "provinco di Sergipe", komence kun chef-urbo en São Cristóvão. Tamen, l'ekonomiala kresko di la provinco esis poka, ecepte dum kurta periodo pro la produktado di kotono. Nur en 17ma di marto 1855 Aracaju divenis chef-urbo di la provinco.

Kande la republiko proklamesis, Sergipe divenis stato. L'unesma konstituco dil stato promulgesis en 1892. De la 15ma til la 16ma di agosto 1942 eventis tri ataki per torpedi dal submara navo Germana U-507 kontre la Braziliana navi *Baependi*, *Araraquara* e *Aníbal Benévolo*. Pro l'ataki, lore prezidanto Getúlio Vargas deklaris milito kontre l'Axo Roma-Berlin-Tokio ye la 22ma di agosto sam yaro.

## Geografio

Preske 85% de la teritorio dil stato jacas infre 300 metri di altitudo, e la maxim multa tereni esas plana. La maxim alta punto dil stato jacas an la montareto *Serra Redonda*, havanta cirkume 742 metri di altitudo.

São Francisco esas la precipua fluvio dil stato. Altra fluvii importanta esas Vaza-Barris, Sergipe, Japaratuba, Piauí e Real.

Lua klimato esas tropikala e humida an la litoro, kun mezavalora yarala pluvo-quanto di 1.600 mm, e miarida en regioni doplanda. Entote 47,26% de la teritorio dil stato inkluzesas en regiono surnomizita "poligono di la sikeso", en qua la sika sezono povas durar dum preske 1 yaro.

## Ekonomio
La precipua produkturo di agrokultivo en stato esas sukrokano, di qua produktesas 1,4 milion tuni. Sergipe anke havas petrolo e naturala gaso en lua litoro.

Turismo, nome pro la plaji de lua litorala urbi, anke esas importanta fonto di revenuo. La preci dil hoteli en Aracaju ordinare esas plu chipa kam olta di altra chef-urbi di Nord-estala regiono.

## Demografio
La demografiala kontado di 2022 trovis  habitanti en la stato. La maxim populoza urbo esas la chef-urbo Aracaju, kun  habitanti en 2022. Altra importanta urbi esas Nossa Senhora do Socorro, Lagarto ed Itabaiana.

## Referi
Campo Grande

**Campo Grande** esas chef-urbo e maxim populoza urbo di Braziliana stato Mato Grosso do Sul. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km². Ol jacas aproxime an la centro geografiala dil stato, e distas 1134 kilometri de Brasília.

Campo Grande fondesis ye la 21ma di junio 1872 e divenis urbo ye la 16ma di julio 1918. nun ol esas importanta centro por komerco e servado en Centro-Westala regiono di Brazilia. Ol anke gastigas 3 publika universitati dil stato: la Federal Instituto di Mato Grosso do Sul - IFMS, la Federal Universitato di Mato Grosso do Sul - UFMS, e l'Universitato dil Stato Mato Grosso do Sul - UEMS.

## Referi
João Goulart

**João Belchior Marques Goulart**, advokato e politikisto n. ye la 1ma di marto 1918 til la 6ma di decembro 1976, esis viceprezidanto dum la guvernisteso di Janio Quadros, qua renuncis Braziliana prezidanteso ye la 25ma di agosto 1961. João Goulart divenis prezidanto di Brazilia la 7ma di septembro 1961 sub parlamentala rejimo.

Til 1963, Goulart nur esis chefo di stato: de la 7ma di septembro 1961 til 1963, Brazilia adoptis parlamentarismo. De 1963 til 1964 ilu esis chef-stato ed anke chefo di guvernerio, sub prezidantala-rejimo. Ye la 1ma di aprilo 1964, ilu esis impedita di guvernar, pro stato-stroko da Brazilian armeo.

Ilu mortis che provinco Corrientes, Arjentinia, en 1976, dum lua exilo.
Buster Keaton

**Buster Keaton** (naskis **Joseph Francis Keaton**) esis notora Usana cinem-aktoro e filmifisto. Ilu ganis honorala Oscar-premio en 1960 pro lua multa verki en senvocala filmi, sive kom aktoro, sive pose kom filmifisto.
Natalie Cole

**Natalie Cole** (naskinta **Stephanie Natalie Maria Coles** en 1950 til 2015) esis Usana kantisto di soul, R&B e jazz. El esis filiino dil kantisto Nat King Cole.
Nick Nolte

**Nick Nolte** (naskinta **Nicholas King Nolte** ye la 8ma di februaro1941) esas Usana cinem-aktoro.

### Filmi
*(Nomi en [[Angliana linguo]])*
* *Dirty Little Billy* (1972)
* *Return to Macon County* (1975)
* *Rich Man, Poor Man* (1976)
* *The Deep* (1977)
* *Who'll Stop the Rain* (1978)
* *North Dallas Forty* (1979)
* *Heart Beat* (1980)
* *Cannery Row* (1982)
* *48 Hours* (1982)
* *Under Fire* (1983)
* *Grace Quigley* (1984)
* *Teachers* (1984)
* *Down and Out in Beverly Hills* (1986)
* *Extreme Prejudice* (1987)
* *Weeds* (1987)
* *Three Fugitives* (1989) by Francis Veber
* *New York Stories* (1989) - kontinuacaji di *Life Lessons*, da Martin Scorsese
* *Farewell to the King* (1989)
* *Everybody Wins* (1990)
* *Another 48 Hours* (1990)
* *Q & A* (1990)
* *Cape Fear* (1991)
* *The Prince of Tides* (1991), da Barbra Streisand
* *The Player* (1992), da Robert Altman
* *Lorenzo's Oil* (1992)
* *I'll Do Anything* (1994)
* *Blue Chips* (1994)
* *I Love Trouble* (1994)
* *Jefferson in Paris* (1995), da James Ivory (kom Thomas Jefferson)
* *Mulholland Falls* (1996)
* *Mother Night* (1996)
* *Nightwatch* (1997)
* **'Afterglow'' (1997), da [[Alan Rudolph]]
* ''U Turn'' (1997)
* ''Affliction'' (1997) (anke produktiso)
* ''The Thin Red Line'' (1998)
* ''The Best of Enemies'' (1999)
* **'Breakfast of Champions* (1999), da Alan Rudolph
* *Simpatico* (1999)
* *The Golden Bowl* (2000) by [[James Ivory]]
* *Trixie* (2000) by Alan Rudolph
* *Investigating Sex* (2001) by Alan Rudolph (anke produktiso)
* *The Good Thief* (2002)
* *Northfork* (2003)
* *This So-Called Disaster: Sam Shepard Directs the Late Henry Moss* (2003) (dokumentario)
* *Hulk* (2003)
* *The Beautiful County* (2004)
* *Clean* (2004)
* *Hotel Rwanda* (2004)
* *Neverwas* (2005)
* *Papa* (2005) 
* *The Rum Diary* (2005)
* *Peaceful Warrior* (2006)
* *The Death of Harry Tobin* (2006) 
* *Quelques jours en septembre* (2006)
* *Off the Black* (2006) (recevis premio en Sundance 2006)
* *Over the Hedge'' (2006)
Omaha (Nebraska)

**Omaha** esas chef-urbo di Usana stato Nebraska. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. Lua tota surfaco esas 307,9km².

## Referi
Paraná

**Paraná** povas signifikar:

* Paraná (stato) - Braziliana stato di Suda Regiono di lando.
* Fluvio Paraná - importanta fluvio di Sud-Amerika
* Paraná (Arjentinia) - Urbo en Arjentinia
Baleno blua

**[[Baleno]] blua** (*Balaenoptera musculus*, Linnaeus 1758) esas la maxime granda animalo de la mondo, per longo di 33 metri e pezo di 160 tuni. Femino esas plu granda e gracila ke viro.

Baleno blua manjas krilo e planktono, ke filtras per la grosa fanoni dum glutas enorma amasi di aquo. Lua krio atingas 188 *decibeli.

Ica cetaceo esas rara: in tota la mondo vivas apene  individui.
Mia Farrow

**Mia Farrow** (naskis **Maria de Lourdes Villiers Farrow** ye la 9ma di februaro 1945) esas Usana cinem-aktorino. El esas filiino dil anke aktorino Maureen O'Sullivan, ed esis mariajita kun Woody Allen.
Gene Vincent

**Gene Vincent** (naskinta **Vincent Eugene Craddock** ye la 11ma di februaro 1935 til la 12ma di oktobro 1971) esis Usana muzikisto e kantisto pioniro di rock en la stilo *[[rockabilly]]*.
Franco Zeffirelli

**Franco Zeffirelli** (naskis **Gianfranco Corsi** en 1923) esas Italiana filmifisto e politikisto (senatano) por la provinco di Katania, de 1994 til 2001.
Alva Myrdal

**Alva Reimer Myrdal** (1902 til 1986) esis Suediana diplomacistino e politikistino qua recevis Nobel-premio pri paco en 1982.
Werner Heisenberg

**Werner Karl Heisenberg**, n. ye la 5ma di decembro 1901 til la 1ma di februaro 1976, esis Germana fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 1932. Ilu studiis kun Niels Bohr, laboris kun Wolfgang Pauli e kreis Quantumala mekaniko.

Heisenberg naskis en Würzburg e studiis fiziko en l'universitati di München e Göttingen. En Göttingen ilu renkontris Max Born, qua lor developis notinda idei pri atomala fiziko. Born propozis teorio di probableso-ondi en la fako di quantumala mekaniko. En 1925, Heisenberg, Born e Pascual Jordan developis reprezentado di quantumala mekaniko per matrico-mekaniko. Ye la 23ma di marto 1927 la principo di necerteso deskriptesis da Heisenberg en akademiala papero, en qua il konstatis ke, en sistemi di quantumala mekaniko, esas neposibla precize savar ambe la loko e la momento di partikulo.
Ngo Dinh Diem

**Ngô Đình Diệm Jean Baptiste** (1901 til 1963) militestro, esis prezidanto di Suda-Vietnam de 1955 til 1963.
Rivero Volga

**Volga** esas la maxim longa rivero di Europa, e la rivero qua havas la maxim granda quanto di aquo. Ol esas longa de 3531 km, e naskas an Monti Valdai, provinco Tver, e debushas an Kaspia.
DVD

**DVD** (*Digital Versatile Disc*) esas disko simila kam CD, adube onu povas salvar datumo (informo digitala). La diametro di DVD esas generale sama kam la diametro di CD, 12 cm, ma olu povas esar anke 8 cm. DVD povas havar un strato o du strati, adube onu povas salvar dato. CD normale havas 650 MB salvo-spaco, ma un-strato DVD havas 4,7 GB, e du-flanko DVD havas 8,5 GB.

## Sucedanti
### Sony Blu-ray Disc
La Blu-ray-disko (ofte abrevianta **BD**) esas nova DVD-formato da Sony. BD havas 25 GB spaco po strato. La nova ludo-konsolo PlayStation 3 da Sony uzar la Blu-ray formato.

### HD-DVD
HD-DVD (*High Density/Definition DVD*) esas anke nova DVD-formato da Toshiba e NEC. HD-DVD havas 15 GB spaco po strato, ma olu povas esor plu chipa.
CD

**CD** (*Compact Disc*) esas optikala disko uzata por amasigar numerala informo (datumi). CD originale developesis por sono. Olu esas la formato modela por komercala muzik-diski. La sono-formato konsistas ek un o multa stereo-traki, qui uzas 16-bita PCM-codexo en 44 KHz.

La diametro di ordinara CD esas 12 cm. Un CD ordinare havas de 650 MB til 700 MB por konservar dati, anke le CD nova havas 700 MB o plu multe. La sucedanto di CD esas DVD, quo havas 4,7–8,5 GB spaco, ma CD esas ankore plu populara e plu chipa.
Heinävesi

**Heinävesi** esas municipo en Est-Finlando. Segun statistiki dil yaro 2017, ol havis  habitanti. Entote ol havas 1319,58 km².

L'unika ortodoxa klostri en nord-Europa, Uusi Valamo e Lintula, jacas en Heinävesi.

## Historio
*1744 - Heinävesi divenis la prego-chambro-municipo di Rantasalmi.
*1745-1746 - Konstruktis unesma kapelo.
*1840 - La duesma kirko dil urbo konstruktesis.
*1852 - Heinävesi divenis nedependanta komono.
*1869 - Heinävesi divenis municipo.
*1887 - La duesma kirko brulis.
*1890-1891 - La triesma kirko, qua esas la nuna kirko, konstruktesis.
*1895-1916 - La kanali di Heinäveden reitti ("kurso di Heinävesi") konstruktesis.
*1905-1921 - Heinäveden Höyryvenhe Osuuskunta uzis la nova Heinäveden reitti.
*1921–1968 – Heinäveden Höyrylaiva Oy liikennöi Heinäveden reittiä.
*1940 - La monaki dil anciena klostro di Valamo diplasis a Papinniemi, Heinävesi.
*1945 - La klostro Lintula diplasis de proxim Valamo a Palokki, Heinävesi.
*1976 - Kermansavi komencis funcionar en Raaminmäki, Heinävesi.
Macapá

**Macapá** esas chef-urbo di Braziliana stato Amapá. Ol jacas an la sinistra rivo di fluvio Amazon. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 6 563 km².

Ol esas l'unika Braziliana urbo qua ne ligesas per choseo al altra Braziliana chef-urbi, nome Brasilia. Ol distas 345 km de Belém per aeroplano.

## Historio

L'unesma nomo di la regiono di nuna Macapá esis *Adelantado de Nueva Andalucía*, nam ol apartenis ad Hispania. La regiono cedesis a Portugal en 1750, per la Kontrato di Madrid.

Francisco Xavier de Mendonça Furtado fondis Macapá ye la 4ma di februaro 1758. En 1836 Francia kreis militarala bazo apud lago la Amapá, ma abandonis ol pro Britaniana interveno. En 1853 Braziliana senatano Cândido Mendes de Almeida propozis krear provinco en la regiono, *Oiapóquia*. En 1886 Franca aventureri probis krear nedependanta republiko en la regiono, sensucese. Franca aventurero Jules Gros instalis la "guverno" di la "republiko di Cunani" en lua apartamento en Paris, ma nula lando agnoskis ol. Mem la Franca guverno dissolvis ta "republiko". En 1901 altra aventurero, Adolphe Brezet, sensucese probis rikrear la "Republiko di Cunani".

Kande Brazilia divenis republiko la situo en la regiono di Amapa esis kaozala. Lokala habitanti elektis tri reprezenteri por guvernar la regiono: Francisco Xavier da Veiga Cabral, Domingos Maltês, e Desidério Antônio Coelho. Francia anke indikis guberniestro por la regiono, e eventis kombati. Fine, per kontrato signatita ye la 1ma di decembro 1900 Amapá definitive donesis a Brazilia.

Kande Amapá separesis de Pará, Macapá divenis chef-urbo dil teritorio. Ye la 5ma di oktobro 1988, ol divenis chef-urbo dil stato. Dum 20 yari lua habitantaro kreskis 136%, de  habitanti en 1990, til  habitanti en 2010. Nun, 94% de lua habitantaro rezidas en urbala areo. Depos 2010, multa edifici konstruktesis en la urbo, e nova quarteri kreesis. La maxim multa nova rezidala edifici konstruktesas en lua centrala quarteri por la mez-klaso e la richa individui. Altralatere, cirkume 60 mil personi, o 14% de la habitantaro, rezidas en prekara habiteyi konstruktita sur stangi en inundebla zoni.

## Geografio

La reliefo di Macapá esas plana, e lua suli esas argiloza kun rokoza origino. Lua mezavalora altitudo esas 14 metri super la marala nivelo.

La klimato dil urbo esas varma e humida musonala (*Am* segun la klimatala klasifikuro da Köppen), kun poka vario di temperaturo dum la yaro. La mezavalora diala temperaturi esas 23°C dum la matino, e 31°C dum la komenco di la vespero. Pro la granda humideso del aero, la sento termala povas superirar 40°C dum la somero. L'Equatoro trairas Macapá.

La pluvoza sezono iras de decembro til julio. La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 2549,7 mm, e la maxim pluvoza monato esas marto, kun mezavalore 394,2 mm. Malgre la pluvi de agosto til novembro esar min intensa kam l'altra monati dil yaro, existas nula monato komplete sika: la min pluvoza monato esas oktobro, kande pluvas mezavalore 28 milimetri.

## Referi
Est-Finlando

**Est-Finlando** esis provinco en Finlando de 1997 til 2009. La vicini di Est-Finlando esis Sud-Finlando, West-Finlando, provinco Oulu e Rusia. La provinco di Est-Finlando kreesis en 1997 kande la provinci di Mikkeli (ecepte Heinola, quo esas parto di Sud-Finlando), Kuopio, e Nord-Karelia unigis.

## Regioni
Est-Finlando konsistis ek tri regioni:
* Nord-Karelia
* Nord-Savo
* Sud-Savo

## Municipi
En la provinco jacis 64 municipi, di qui la maxim granda esis Kuopio, Joensuu e Mikkeli. La dek maxim populoza municipi esis:
# Kuopio - 90 595
# Joensuu - 57 617
# Mikkeli - 46 557
# Savonlinna - 27 490
# Varkaus - 24 243
# Iisalmi - 22 637
# Siilinjärvi - 20 260
# Lieksa - 14 065
# Pieksämäki - 12 447
# Kontiolahti - 12 359
Teresina

**Teresina** esas chef-urbo e maxim populoza urbo dil Braziliana stato Piauí. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 1167,25 km². Kune altra 13 municipi de Piauí, pluse Timon, urbo en la vicina stato Maranhão, ol formacas metropolala regiono ube rezidis  personi en 2018.

Teresina jacas centre-weste del stato, apud fluvio Paranaíba e rivero Poti. Fluvio Parnaíba separas ol de Timon, che vicina stato Maranhão.

Fondita ye la 16ma di agosto 1852 por esar la chef-urbo di lora provinco Piauí, Teresina esis l'unesma projetita urbo di Brazilia. Nun ol esas importanta centro por komerco e servadi, nome pri medicino. Ol havas 8 hospitali qui anke recevas pacienti de altra stati. La Federala Universitato di Piauí (UFPI) e l'Universitato dil Stato Piauí (UESPI) jacas en la urbo, ed esas la du maxim importanta universitati dil stato.

## Geografio

La reliefo di Teresina esas plana, e la centro dil urbo jacas an geografiala depreso. La maxim kolinoza regioni esas la quartero Monte Castelo, sude del urbo, e quarteri Satélite e Vila Bandeirante, este. Lua mezavalora altitudo esas 72 metri e lua maxim alta punto jacas  metri super la marala nivelo.

La klimato dil urbo esas tropikala mihumida (*Aw* segun la klimatala klasifikuro da Köppen) kun du sezoni klare identifikebla: la pluvoza, qua iras de somero ad autuno, e la sika, dum vintrala e printempala monati en suda misfero. La mezavalora temperaturi ne varias multe dum tota yaro, esanta cirkume 27,4°C.

La pluvoza sezono iras de decembro til mayo. La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 1329,3 mm, e la maxim pluvoza monato esas marto, kun mezavalore 292 mm.

## Referi
Cuiabá

**Cuiabá** esas chef-urbo e la maxim grand urbo de Braziliana stato Mato Grosso. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km².

Cuiabá jacas an la geografiala centro di Sud-Amerika, inter la developita Sud-estala regiono di Brazilia ed Amazonia. Platajo Chapada dos Guimarães, un ek la maxim vizitata loki turistala di Mato Grosso, distas 60 km de la centro dil urbo.

Cuiabá distas 1133 km de Brasília, e 1462 km de Porto Velho per asfaltizita chozei, e havas importanta e moderna aeroportuo internaciona. L'urbo nun esas importanta regionala centro por komerco, industrio, e servado. La kampuso dil universitato federala di Mato Grosso (Portugalane: *Universidade Federal de Mato Grosso*, abreviuro UFMT) jacas en Cuiabá. 

## Historio
En 1722 trovesis oro en la regiono di la nuna urbo. Cuiabá fondesis ye la 1ma di januaro 1727 da Rodrigo César de Menezes.

Til 1930 la regiono esis izolita de altra importanta Braziliana urbi e stati. Ca yaro, inauguresis choseo ed aerala lineo qui komunikis ol kun Sao Paulo e Goiás. Pos ol, l'urbo developis rapide.
Vitória, Espírito Santo

**Vitória** esas chef-urbo di Braziliana stato Espírito Santo. Jacanta an insulo proxim la kontinento, ol havis  habitanti segun la demografiala kontado di 2022. Lua tota surfaco esas 98,2 km². Lua metropolala regiono havis cirkume kam 2 milion habitanti ye la sam yaro.

Portual agadi en lua du portui - portuo Vitória e portuo Tubarão - esas la precipua fonto di revenui dil urbo. Tamen lua komerco, industrio, turismo e servadi ank esas importanta.

L'urbo fondesis dal Portugalani ye la 8ma di septembro 1551. Ol recevis la nomo *Vitória* (signifikante "vinko" en la Portugalana) por celebrar granda vinko dal Portugalani kontre l'indijeni di raso *Goitacá* qui habitis la regiono.

## Referi
Gianfrancesco Guarnieri

**Gianfrancesco Sigfrido Benedetto Marinenghi de Guarnieri** (1934 til 2006) esis direktisto di teatro ed anke cinem-, teatr- e televizion-aktoro di Brazilia. Lua unesma laboro en teatro esis *Eles Não Usam Black-Tie*, prizentita en 1958.
São Luís, Maranhão

**São Luís** esas chef-urbo di Braziliana stato di Maranhão.  Segun la demografiala kontado di 2022 ol havis  habitanti, esanta la maxim populoza urbo di Maranhão e la 4ma maxim populoza urbo di Nord-estala regiono Braziliana. Lua tota surfaco esas 583 km².

Ol esas importanta industriala centro, pro ke multa granda entraprezi instalis su en la regiono. Lua portuo, nomizita Itaqui, esas la 2ma maxim profunda de Brazilia, ed uzesas por exportaco di fer-erco e soyo ad Usa ed Europa. L'indexo pri homala developeso dil urbo segun datumi de 2010 esas 0,768, la 3ma maxim alta inter la chef-urbi di nord-estala stati. Nun, turismo ank esas importanta fonto di revenui por la urbo, nome pro sua plaji, qui esas multe prizata da viziteri.

L'urbo havas quar importanta publika universitati: La Federala Universitato di Maranhão (UFMA), la Statala Universitato di Maranhão (UEMA), l'Instituto Statala pri Eduko, Cienco e Teknologio di Maranhão (Portugalane: *Instituto Estadual de Educação, Ciência e Tecnologia do Maranhão*) e la Federal Instituto di Maranhão.

Fondita en 1612, São Luís esas la sola chef-urbo di stato en Brazilia fondita da Franci, pose okupita da Portugalani, invadita da Nederlandani en 1641 ed itere kaptita da Portugalani en 1644. En 1997, lua historiala centro deklaresis Mondala Patrimonio di la Homaro, da UNESKO.

## Geografio

La reliefo di São Luís esas plana, havanta multa plaji, duni e basa arei konsistanta ek sedimenti. L'urbo okupas parto dil insulo Upaon-Açu, e kelka insuleti vicina, exemple Tauá-Mirim e Tauá Redondo. Lua mezavalora altitudo esas 4 metri.

Existas fluvii trairanta São Luís. La maxim importanta esas fluvio Bacanga, longa de 233,84 kilometri, ed Anil, longa de 12,63 km. São Luís jacas an la limito di du ekosistemi: l'Amazoniana e la Nordestana. Nativa vejetantaro prezervesas en parki, exemple Statala Parko *Bacanga*, kun  hektari, l'Ekologiala Parko "Laguno *Jansen*", kun 150 hektari, e la Statala Parko *Sítio do Rangedor*, kun 121 hektari.

La klimato di São Luís esas tropikala varma e humida (*Am* segun la klimatala klasifikuro da Köppen) an la limito kun la klimato di savano (*As*). La mezavalora temperaturo dum tota la yaro esas cirkume 26,1°C.

La mezavalora yarala pluvo-quanto dil urbo esas 2290 mm. Pluvas dum la maxim multa monati, plu intense de januaro til la duimo di mayo e maxime en aprilo, kun mezavalore 475,9 mm. Tamen, existas sika sezono de agosto til novembro. L'atmosferala humideso sempre superiras 70% dum tota la yaro, mem dum sika monati, ed atingas 90% en aprilo.

## Referi
Coam Nano & Bio Industry

**Coam Nano & Bio Industry Co, Ltd.** (Koreane:코암나노바이오) esas la nomo por kemiala produkturi, videoludi, revui *manga* e simila produkturi kreita da Daiwon CI en Sud-Korea. Ol establisesis 2006 da Daiwon C&A Holdings.

## Produkturi
* Nintendo Game Series 
* Game Boy Color 
* Game Boy Advance
* Nano Bio Technology
* Living Chemical 
* Health Chemical 
* Helath Care 
* Comic & Character Books - anke publikigita sub la tituli Kodansha, Shogakukan, Shueisha, Hakusensha, Kadokawa Shoten, Tokuma Shoten

## Extera ligili
*oficala situo di Daiwon CI
*oficala situo di Coam Nano & Bio Industry Nintendo Game
Amazonas

* Amazonas (Brazilia) - Braziliana stato.
* Amazonas (Venezuela) - Venezuelana stato.
*Videz anke: [[Amazon]] (la fluvio).*
Amazonas (Venezuela)

**Amazonas** esas esas un ek la 23 stati di Venezuela. Segun statistiki de 2018, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km², esanta la min populizita stato di la lando.

Sua chef-urbo, Puerto Ayacucho, koncentras 63% de lua habitantaro.

## Historio
De kolonial epoko til 1864, la teritorio di Amazonas apartenis a provinco Guayana. En 1864, kreesis la federala teritorio Amazonas, kun chef-urbo en San Fernando de Atabapo. En 1881, lora prezidanto Antonio Guzmán Blanco dividis sua areo en du teritorii: Federala Teritorio Amazonas, e Federala Teritorio Alto Orinoco, ma 12 yari pose la du teritorii riunigesis. En 1928, lora prezidanto Juan Vicente Gómez decidis chanjar la chef-urbo a Puerto Ayacucho, por faciligar ligilo kun CAracas.

Amazonas divenis Venezuelana stato en 1992.

## Geografio
Granda parto de la teritorio dil stato kovresas da Equatorala foresto, kun richa biodiverseso.
Peter Gabriel

**Peter Brian Gabriel** (n. 1950) esas Britaniana rock-muzikisto. Kun Phil Collins, Tony Banks, Steve Hackett e Mike Rutherford, ilu kreis la rock-bando *[[Genesis (rock)|Genesis]]*.
Sudal Dakota

**Sudal Dakota** esas Usana stato. Ol havas kom vicini Nordal Dakota norde, Montana ed Iowa este, Nebraska sude, e Wyoming e Montana weste. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km².

## Historio

L'unesma habitanti di la regiono esis *paleoindijeni chaseri-kolekteri, qui desaparis dil areo cirkume 5000 aK. Inter yari 500 e 800, populo konocata kom "konstrukteri di kolineti" habitis la centro e l'esto di la regiono. Kande l'unesma Europani arivis a la regiono, ol habitesis dal populi Arikawa e Sioux. En 1743, fratuli LaVérendrye exploris la regiono, e reklamacis ol por Francia. En 1762, la tota regiono divenis parto dil Hispana Louisiana, til 1802. Dum la komenco dil 19ma yarcento, le Sioux superiris le Arikawa kom dominacanta grupo en la regiono.

En 1803, Usa kompris la teritorio di Louisiani de Francia, inkluzinte areo qua korespondis a granda parto di la nuna Sudal Dakota. Pos ke Minnesota (qua esabis parto di la regiono) divenis stato en 1858, establisesis la teritorio di Dakota en 1861. (Dakota esis la nomo di tribuo di le Sioux qua okupis la teritorio.) Ol komence inkluzis parti de la nuna Montana e Wyoming. En 1868, pos kreado di nova teritorii en la regiono, Dakota aquiris la nuna formo. La veno di fervoyi augmentis la habitantaro. En 1874, militala expediciono komandita da George Armstrong Custer deskovris oro che montaro Black Hills, e mineri ed exploreri komencis nelegale invadar tereni qui promisesis ad indijeni Lakota.

Existis du loki qui koncentris habitanti, en la nordesto e la sud-esto dil teritorio. La teritorio dividesis en du parti, e Sudal Dakota e Nordal Dakota divenis Usana stati ye la 2ma di novembro 1889.

### Inundo di 1972
Ye la 9ma di junio 1972 esis grava inundo en la stato, un de la maxim severa en la historio di Usa. Pos satureso di la sulo pro antea pluvo, 380mm de plusa pluvo falis dum la 9ma e 10ma di junio en la Nigra Kolini en la westo di la stato. Riveri exterfluis, e la plusa aquo portis fragmenti a la digo di Canyon Lake, kreante barilo avan la voyo por ekfluajo; la nivelo di aquo dop la digo tale augmentesis ed efektigis plusa inundado. En Rapid City 238 homi mortis, 2820 domi domajesis e plu kam 200 komercerii destruktesis. Konseque di la evento, la digo ri-desegnesis e hemi konstruktesis sur plu alta tero; parki kreesis sur la inundema basa tero.

## Geografio

La maxim alta monto dil stato esas *Harney Peak*, kun 2.207 metri di altitudo.

## Ekonomio
En 2010, la totala interna produkturo dil stato esis US$ 39,8 miiliardi. La produkturo totala po persono esis  Usana dolari. En 2011, la totala chomeso dil stato esis 4,7%.

## Referi
Pierre, Sudal Dakota

**Pierre** esas la chef-urbo dil Usana stato Sudal Dakota. Segun la demografiala kontado di 2010, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 33,85 km².
Helena, Montana

**Helena** esas chef-urbo di Usana stato Montana, e sideyo di la komtio Lewis e Clark. Segun la demografiala kontado di 2020 ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. Lua tota surfaco esas 43,76 km², equivalanta a 16,9 mi², di qui 43,67 km² (16,86 mi²) esas lando, e la cetera esas aquo.

Helena fondesis dum la "hasto dil oro", e divenis urbo en 1864. Dum du yardeki, cirkume US$ 3,6 miliard dolari en oro extraktesis de la regiono.

## Geografio

La reliefo di Helena esas partale plana, kun kelka kolini. Ol cirkondesas da naturala rezerveyi, monti e lagi. Lua mezavalora altitudo esas 1233 metri super la marala nivelo.

La klimato di Helena esas miarida (*BSk* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La mezavalora temperaturo en januaro (vintro) esas -5°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en julio (somero) esas 21,4°C. La maxim alta temperaturo enrejistrita ibe esis 41°C ye la 24ma di julio 1969, kontre ke la maxim kolda temperaturo enrejistrita esis -41°C, ye la dii 31ma di januaro 1893, 25ma di januaro 1957, e plu recente ye la 2ma di februaro 1996.

La mezavalora yarala pluvo-quanto dil urbo esas 290 mm, e la maxim pluvoza monato esas junio, kun mezavalore 56 mm. Ordinare povas nivar dum preske tota monati ecepte julio, ma rare nivas de mayo til septembro.

## Referi
Bismarck

**Bismarck** povas signifikar:

* Otto von Bismarck, kancelero di Germana imperio dum la 19ma yarcento.

**Urbi:**
* Bismarck, Arkansas
* Bismarck, Missouri
* Bismarck, Nordal Dakota, chef-urbo di la stato.

**Arkipelago:**
* Arkipelago Bismarck, en Papua-Nova-Guinea, Oceania.

**Navo:**
* Bismarck (Germana navo) - Navo di Germania dum la Duesma mondomilito.
Bismarck, Nordal Dakota

**Bismarck** esas chef-urbo dil Usana stato Nordal Dakota. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. Lua tota surfaco esas 91,12 km², equivalanta a 35,2 mi².

L'urbo fondesis ye la 14ma di mayo 1872 da Europani, an l'estala rivo di rivero Missouri. Ol esas chef-urbo di Nordal Dakota depos 1889.

## Referi
Portland

Portland povas esar:

*Urbi en [[Usa]]:*

* Portland, Indiana
* Portland, Oregon
* Portland, Norda-Dakota
* Portland, Tennessee
Thomas Malthus

**Thomas Robert Malthus** (1766-1834) esis importanta Angliana klasik-ekonomikisto qua studiis la kresko dil habitantaro kompare a la kresko di la viv-moyeni.
John Travolta

**John Joseph Travolta** (n. ye 18ma di februaro 1954) esas Usana cinem-aktoro e kantisto. Ilu divenis konocata pro ilua partopreno en televizionala komedio-serio *Welcome Back, Kotter*, de 1975 til 1979. Ilu fameskis pro sua partopreni en la cinematografuri *Saturday Night Fever* (1977), *Grease* (1978) e *Urban Cowboy* (1980). Ilua kariero dekadis dum la yari 1980a, ma lua famo rivenis dum la yari 1990a pro ilua rolo en la cinematografuro * Pulp Fiction* (1994).

En 2016 ilu recevis premio *Primetime Emmy* pro produktado di la serio *American Crime Story*, subtitulizita *The People v. O. J. Simpson*. Ilu anke nominesis por Oscar-premio pro lua roli en la cinematografuri *Saturday Night Fever* e *Pulp Fiction*.
Kevin Costner

**Kevin Michael Costner** (n. ye la 18ma di januaro 1955 en Lynwood, Kalifornia) esas Usan aktoro e direktisto di cinemo.
Smokey Robinson

**Smokey Robinson** (naskinta **William Robinson, Jr.** n. ye la 19ma di februaro 1940) esas Usana kantisto e kompozisto di soul-muziko.
Sidney Poitier

**Sidney Poitier** (n. ye la 20ma di februaro 1927 til la 6ma di januaro 2022) esis Usana cinem-aktoro, konocata por la cinematografuro *To Sir with love*, de la yaro 1967. Ilu recevis Oscar-premio pri maxim bon aktoro en 1963 por la cinematografuro *Lilies of the Field*, e divenis l'unesma negra aktoro qua recevis ca premio.

## Referi
Anaïs Nin

**Anaïs Nin** (1903 til 1977) esis Franciana skriptisto di erotika literaturo. El esis amiko ed amorinto dil Usana skriptisti Henry Miller, Gore Vidal, ed altri.
Karl Jaspers

**Karl Theodor Jaspers** (n. ye la 23ma di februaro 1883 til la 26ma di februaro 1969) esis Germana filozofo e psikiatriisto.
Wals

**Wals** esas ne-suverena stato qua esas parto dil Unionita Rejio e di Britania. Ol havas kom vicini Anglia este, maro di Irlando norde e weste, e la kanalo di Bristol sude. Lua chef-urbo esas Cardiff.

## Historio
Homala habitaddo en la nuna Wals komencis kun Homo neanderthalensis, cirkume 230 mil yari ante nun. La maxim anciena restaji pri arivo di Homo sapiens en la regiono esas de 31 mil yari aK. Tamen, permananta habitado di homi komencis pos finir la lasta glacial epoko cirkume 9 mil yari aK, quale montras restaji de Mezolitiko, Neolitiko e Bronz-epoko.

Dum fer-epoko la regiono habitesis da Kelti, qui parolis Britona linguo. En 43, Romani komencis konquestar la regiono, e lua okupo finis en 79, kande li vinkis le Ordovici. Romani departis de Britania dum la 5ma yarcento, e posibligis Anglo-Saxona koloniigo. Pos l'epoko Romana existis diversa mikra rejii en la regiono, inkluzinte Gwynedd, Powys, Ceredigion, Dyfed, Brycheiniog, Ergyng, Morgannwg, e Gwent. Malgre ke kelka suvereni expansis lia kontrolo en la regiono e mem en kelk arei di Anglia, nulu kontrolis la regiono komplete. Pos diversa mortigiva lukti interna, ed extera preso komence da Angli e pose da Normandia, Wals enkorpigesis da rejio Anglia en 1282, kande Edward la 1ma di Anglia vinkis Llywelyn, la lasta Walsana princo. Depos ca epoko, omna aparanta heredanti di Angla krono recevas la titulo "princo di Wals".

Dum la historio, Walsani lansis diversa revolti kontre Angla dominaco, la lasta komandesis da Owain Glyndŵr dum la komenco dil 15ma yarcento.

## Politiko
Wals ed Anglia guvernesas komune dal Angla parlamento en London. Wals ed Anglia anke havas komuna judiciala sistemo. En 1999, pos referovoto en Wals, establisesis lokala parlamento en la regiono. L'unesma elekti a la parlamento di Wals eventis en la yaro 1999. Delore, la Laborista Partiso ( Labour Party) guvernas la regiono.

## Geografio
Wals jacas ye peninsulo en centrala parto de ocidental Anglia. Wals kovras surfaco ye  quadrata kilometri. Anglia jacas este de Wals ed en la altra kardinala punti jacas la maro. La mar-litoro de Wals esas longa de 1200 kilometri. La maxim granda urbi de Wals esas Cardiff, Swansea e Newport.

## Ekonomio

## Demografio

## Kulturo

## Sporto
En Wals, rugbio esas la maxim populara sporto. Wals esas propra membro di kelka internaciona sporto-uniono kom en la internaciona futbalo-asociuri UEFA e FIFA.

## Referi
Stan Laurel

**Stan Laurel** (naskis **Arthur Stanley Jefferson** en 1890 til 1965) esis notora aktoro di la muta cinematografo, maxim konocita pro lua verki kune l'aktoro Oliver Hardy, en komedii. Il anke esis filmifisto.

En 1961 ilu ganis Oscar-premio pro lua pionira verko en komedii por cinemo.
Pierre-Auguste Renoir

**Pierre-Auguste Renoir** (1841 til 1919) esis notora Franca piktisto, de impresionista-movado.

Ye la 9ma di februaro 1897 plura pikturi da Pierre-Auguste Renoir expozesis ye la *Musée du Luxembourg* en Paris. Lo esis l'unesma foyo di expozo di impresionista pikturi en irga muzeo. En ta tempo, pikturi da impresionisti ne esis estimata da la artala establiseso en Francia. Ca pikturi da Renoir esis parto de kolekturo di pikturi da samatempani, legacata a la muzeo da Gustave Caillebotte, qua mortis en 1894. Caillebotte esis piktisto, qua venis de richa familio. Il esis influata da impresionismo, e suciis ke sua kolekturo di pikturi esez vidata en notinda oficala muzeo en Paris. La jeranti di *la Musée du Luxembourg* ne-voluntante aceptis la pikturi. Pos du yari di diskutado li aceptis plura verki de la kolekturo. Oli inkluzis *Jeunes filles au piano* da Renoir, piktita en 1892 (videz infre).

## Kelka verki
Justo José de Urquiza

**Justo José de Urquiza**, n. ye la 18ma di oktobro 1801 til la 11ma di aprilo 1870, esis militisto y politikisto Arjentiniana. Il esis multafoye guvernisto di provinco Buenos Aires, chefo dil partiso *Federalista*, e prezidanto di la lando de 1854 til 1860.

En 1852 ilu komandis granda armeo qua vinkis Juan Manuel de Rosas che batalio di Caseros, e finis lua 17-yara guvernado. Ye la sequanta yaro, ilu kunvokis konstitucala kongreso, qua aprobis la konstituco di 1853, l'unesma di la lando. En 1854 ilu elektesis prezidanto di Arjentiniana Kunfederuro, ofico qua okupis dum 6 yari.
Olsztyn

**Olsztyn** esas urbo en Polonia. Segun statistiki dil yaro 2017, ol havis  habitanti. Entote ol havas 88,33 km².

L'urbo fondesis dum la 14ma yarcento kun la nomo *Allenstein*, e kontrolesis dal Germana Kavalieri til 1466, kande ol enkorpigesis dal Polona krono.
Sonokong

**Sonokong Co, Ltd.** (Koreane:손오공주식회사) esas la nomo por produkturi kemiala, ludala, amuzala e konforma produkturi kreita en Sud-Korea. Ol establisesis en 1974.

## Produkturi
*Robot
*Doll
*Model Car
*Game
*Software Game
*Animation Entertainment

## Videz anke
*Daiwon C&A Holdings
*Iconix Entertainment
*Young Industry

## Extera ligili
*Oficala Situo di Sonokong
carhire
Chuck Berry

**Chuck Berry** (naskis **Charles Edward Anderson Berry** ye la 18ma di oktobro 1926 til la 18ma di marto 2017) esis Usana muzikisto, kompozisto e kantisto. Il esis pioniro di rock dum la yari 1950a. Lua maxim konocata muzikaji esas *Johnny B. Goode*, *Maybellene* e *Roll Over Beethoven*.

## Referi