open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
John Berryman

**John Allyn McAlpin Berryman** (naskinta **John Allyn Smith, Jr.** ye la 25ma di oktobro 1914 en McAlester, Oklahoma til la 7ma di januaro 1972 en Minneapolis, Minnesota) esis Usana poeto konsiderata modelo dil konfesal skolo di Usana poezio.

Berryman skriptis pri tatempa tabui quale dezirego, mental maladeso, volupto e su-ocido. Berryman ipsa dicis, ke lua protagonisti ne esis il ipsa. Ma multa kritikisti dicis ke Berryman skriptis pri sua propria problemi eventanta ad altri.

En 1972 Berryman su-ocidis per salto de sur la ponto *Washingon Avenue Bridge* che Minneapolis.
Wilhelm Pieck

**Friedrich Wilhelm Reinhold Pieck** (ˈvɪlhɛlm ˈpiːk; 3 di januaro 1876 &ndash; 7 di septembro 1960) esis Germana politikisto e komunisto. En 1949 il divenis l'unesma prezidanto di Est-Germania, ofico abolisita pos lia morto. Lia sucedanto esis Walter Ulbricht, qua esis la chefo di la *Staatsrat* (konsilantaro dil stato).
Hameln

**Hameln** esas urbo en Infra-Saxonia, Germania. Segun statistiki de 2015 ol havis  habitanti. La urbo esas famoza pro la legendo La rat-kaptisto di Hameln.

## Referi

## Extera ligilo
* oficala pagino
Paulus de Tarsus

**Paulus de Tarsus** o **Santa Paulus** (Tarsus 5-10 til 64-67 en Roma) esis filozofo e Kristana teologo, apostolo di Iesu de Nazaret.
Pete Seeger

**Pete Seeger**, n. **Peter Seeger** ye la 3ma di mayo 1919 til la 27ma di januaro 2014 esis Usana muzikisto, kantisto e kompozisto.
Katharina von Bora

**Katharina von Bora** (n. ye la 29ma di januaro 1499 til la 20ma di decembro 1552) esis Germana monakino katolika, qua konvertis su a protestantismo. El mariajis teologiisto e religiala reformero Germana Martin Luther. El judikesas kom un ek la maxim importanta mulieri de Protestanta reformo.
Friedrich Sertürner

**Friedrich Wilhelm Adam Sertürner** (19ma di junio 1783 til la 20ma di februaro 1841) esis Germaniana apotekisto qua deskovris la morfino.

Depos 1822 il esis apotekisto en Hameln.

## Extera ligili
* oficala pagino di la Sertürner-Societo Einbeck

* '''Commons: Friedrich Sertürner'''
Ipce

**Ipce** (antea *International Pedophile and Child Emancipation*, Internaciona Pedofilia ed Infantala Emancipigo, abreviate IPCE) esas privata internaciona organizuro dedikita a la stimuligo di la akademiala debato pri la pedofilio, qua propozas kom bazala precepto la posibleso di sexuala raporti reciproke konsenta inter adulti e minori. Ol fondesis en Nederlando dum fino di la yari 1980ma kun la skopo preparar la pedofilala grupi di la Internaciona Asociuro di Geyi e Lesbiani (ILGA, segun olua abreviuro en l'Angla). Pos l'ekpulso di la pedofilal organizuri da ILGA en 1994, IPCE durigis olua laboro, unesme kom internaciona koordinanto dil pedofilala grupi e pose kom privata kolektivo. 

Segun olua statuti, la skopo dil organizuro esas intercambiar opinioni ed idei, partigar informi e koordinar politikala strategii ed altri por l'emancipigo dil pedofili e la deskrimigo dil intergeneraciona konsenta relati. Quankam olua origino en la sino di la pedofilala aktivismo, l'organizuro ne havas oficiale aktivista karaktero, esante olua laboro chefe informiva. 

Nuntempe, Ipce publikigas la elektronika buletino *Ipce Newsletter* e la revuo *Ipce Magazine*. La grupo anke jeras ret-situo kun vasta dokumentala arkivo di sciencala studiuri, libri e jurnalala artikli pri pedofilio e relata temi, qua kontenas anke privata diskutforumo pri ca tipo di literaturo e pri la maniero stimular la akademiala debato pri la pedofilio. Yarale, Ipce celebras kunveni por diskutar pri interna aferi ed altra questioni, qua eventas omnayare en ula diferanta lando.

## Polemiko
En 2004 sekreta agento di la Britaniana polico qua enketis la pedofilia aktivisto ed antea membro di Ipce Tom O'Carroll infiltresis en la yarala kunveno dil organizuro, celebrita en Hamburg (Germania). Pose on prizentis kontre Tom O'Carroll du akuzi pri distributo di "nedeca imaji" di minori, sen relato kun l'organizuro nek la kunveno, en qua la polico ne trovis ula nelegaleso.
 
Anke en 2004 l'antea akademiano dil Universitato di Glasgow Richard Yuill esis atakita e difamita da jurnalisti dil dextra pro asistir kunveno dil organizuro kom parto di lua ciencala explorado, pos sekreta enketo efektigita da Ireen van Engelen, qua furnisis informo a la jurnalisto dil *Scottish Daily Mail* Marcello Mega. Depos ti fakti eventis, la sekureso-agi di Ipce plufortigesis extreme.

## Noti e referi

## Extera ligili
* Ipce, oficala ret-situo
Ioannis Kapodistrias

Komto **Ioannis Antonios Kapodistrias** (Greke **Κόμης Ιωάννης Αντώνιος Καποδίστριας**; 11ma di februaro 1776 til la 9ma di oktobro 1831) *Komis Ioannis Antonios Kapodistrias*; esis Greka politikisto e diplomacisto, qua verkis kom ministro por exterlandal aferi de Rusa imperio. Pose, il elektesis kom unesma chefo di stato di nedependanta Grekia.

## Referi
Augustinos Kapodistrias

**Komto Augustinos Ioannis Maria Kapodistrias** (Greka: Κόμης Αυγουστίνος Ιωάννης Μαρία Καποδίστριας, 1778-mayo 1857) esis Greka soldato e politikisto. Il naskis en Korfu. Kapodistrias esis la yuna frato di Ioannis Kapodistrias, unesma chefo di stato di Grekia. Pos l'asasino di Ioannis ye la 9ma di oktobro 1831, Augustinos suceedis il kom chefo di stato dum 6 monati.

## Referi
Alexandros Mavrokordatos

**Alexandros Mavrokordatos** (Greke: **Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος**) (11ma di februaro 1791 en Konstantinoplo, Otoman imperio (la nuna İstanbul, Turkia) til la 18ma di agosto 1865 en Aegina) esis Greka politikisto qua esis kinfoye chefministro di Grekia.
De nens

***De nens*** ("Pri infanti", 2004) esas dokumentofilmo da Kataluniana filmifisto Joaquim Jordà, en qua ilu montras la manipuligo di la nomizita 'afero Raval'. Ol naracas pri supozita reto di pederasti deskovrita en la Barcelonana quartero El Raval en 1997. Ol havis vasta reputeso en Katalunia e Hispania, ed ol duktis ad inventuro di la polico surbaze de mikra izolita kazo, imaginita da la komunikilaro, la judiciala sistemo, la jurnalistaro, la polico e la politikisti, inspirita da konstruktit interesi e povoludi. La chefa skopo di la filmo esas montrar, quale funcionas la jurnalaro per judicio e quale olu konstruktas falsa notici. 

## Referi
Juche-ideo

**Juche-ideo** (Koreane: *주체*) esas ideologio di Nord-Korea. Frazo atribuita a Kim Il-sung definas Juche-ido talemaniere:

## Fundamenti
Juche-ideo esas filozofiala ed ideologiala sistemo di qua formulizado atribuesas a l'eternala prezidanto Kim Il-sung e di qua developado atruesas ad ilua filiulo Kim Jong-il. Segun ula komunista sektori Juche-ideo esas deviaco di Leninismo, di qual ekiras kun la skopo di adaptar su al Koreana kulturo e al necesi di propra guvernerio.

La precipua ideo esas ke homo e muliero esas la responsanta di lua destini. Ica ideo en revolucionala sistemo donacas al grupo di personi ke formacas l'amaso l'autoreso dil revoluciono e lua developo. Icamaniere, singla Koreano havas lua parto di responsabileso en la destino dil kolektivuro.

Koreana magazino *Korean Review* indikas ke Juche-ideo signifikas adoptar la rolo di maestro dil revoluciono e ri-konstruktado di propra lando. Ico signifikas procedo nedependanta e kreativa di ula kun la skopo di adaptar la solvi al problemi ke povas aparar en la procedo di revoluciono e konstruktado. Tale explikesas la precipua praktik aplikado di ta teorio.

La karakterizivi di Juche-ideo esas:
* Defenso di ekonomiala e politikala nedependo de exterlanda landi.
* Songun: Milital aspekto esas la maxim importanta de la politiko.
* Voluntarismo.
* Populala nacionalismo: Exalteso di nacionala simboli e defenso di Nord-Koreana patrio kontre imperialista minaco.
* Respekto e defenso di tradicionala Koreana kulturo.

## Teoriisti
Juche-ideo prenas las nomo di tradicionala filozofala teorio. Dicesas ke Juche-ideo inspiresis a Kim Il Sung dal Paektu-monto, monto mistika por Koreani e simbolo di la naciono.

Kim Il Sung esis l'ideologo e promocanto, kun multa verki publikigita. Altri, exemple Wang Yan Yop, donacis praktikala sinso a lua verki. Kim Il Sung e Kim Jong-il judikesas kom kom autentika responsanti por developado di Juche-ideo, l'unesma kreinte ol e la duesma aktualigante ol segun la nova defii di la revoluciono.

Kim Il Sung expozis auto-defensiva doktrino, kontrapozita a la dependo qua Sud-Korea adoptis relate Usa. Juche-ideo gloriizis l'ideo di populala nacionala suvereneso, pozante politika sistemo aparte de exterlanda influi, qui povus interuptar la bona developado di transito a komunismo. Talemaniere, Kim Jong-il duras konfigurante doktrino qua donacas ideologiala sinso al politikala praktiko di Nord-Korea.

## Extera ligili
* Verki pri Juche-ideo
* Internaciona Instituto di Juche-ideo
* Juche-ideo Lernogrupo di Anglia
* Juche Partio di Francia
Amatora radio

**Amatora radio** esas telekomuniko inter radio-amatori. 

Radio-amatori esas homi qui transmisas ne profesie o pro financala interesi, ma kom hobio. Radio-amatori bezonas permiso di stato.

Generale en Europa esas du permiso-kategorii:
* generala permiso segun CEPT ECC T/R 61-01 (en Germania: klaso A) e
* novica permiso segun CEPT ECC (05) 06 (en Germania: klaso E).
Amba kategorii inkluzas kurtondo ed ultrakurtondo.

**En kelka landi la reguli deviacas, exemple en Hispania!**

## Extera ligili
* oficala pagino pri generala permiso
* oficala pagino pri novica permiso
Hildesheim

**Hildesheim** esas urbo en Infra-Saxonia, Germania. Ol havis 99.224 habitanti en 2012.

En Hildesheim esas universitato, fondita en 1946.

## Referi
Nordenham

**Nordenham** esas urbo en Infra-Saxonia, Germania. Segun statistiki de 2015, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 87,32 km².

## Extera ligilo
* oficala pagino
Wolfsburg

**Wolfsburg** esas urbo en Infra-Saxonia, Germania. Segun statistiki de 2015, ol havis  habitanti.

En Wolfsburg esas granda fabrikerio di Volkswagen (VW) e futbalo-klubo *VfL Wolfsburg*.

## Extera ligili
* oficala reto-pagino
Ioannis Kolettis

**Ioannis Kolettis** (Greka: Ιωάννης Κωλέττης, 1773 - 1847) esis Greka politikisto importanta por lua partopreno en la nedependo-procedo di Grekia. Il esis dufoye chefministro di Grekia.
Tom O'Carroll

**Tom O'Carroll** (Warwickshire, Unionita Rejio, n. 9 di agosto 1945) esas verkisto, jurnalisto e pedofilia aktivisto kun duopla nacionaleso Irlandana e Britaniana. Inter 1977 e 1979 ilu esis prezidanto e videbla vizajo dil organizuro *Paedophile Information Exchange* (PIE), qua kampaniis por reformi a la evo di konsento. Ilu publikigis du libri: *Paedophilia: The Radical Case*, lua maxim remarkinda verko, e *Michael Jackson’s Dangerous Liaisons*. Ilu esis enkarcerigita tri foyi da la Britaniana guvernerio sub tre dubitoza akuzi. 

## Referi

## Extera ligili
* Heretic TOC, blogo di Tom O'Carroll sur WordPress
Kifintern - Komunista IDO-Federuro Internaciona

**KIFIntern - Komunista IDO-Federuro Internaciona**  esis komunista organizuro kreita en Soviet-Uniono. 

Ol esis la rezulto di la Triesma Internacionalo di 1920. Komunisti hezitis inter l'adopto di Esperanto od Ido, ma nulo decidesis. Tamen konsilesis uzar Ido.

Depos 1922 Nia Standardo esis l'ofical organo di KIFIntern.

## <small>Organizurala strukturo</small>
* Generala Sekretario: Fr. Milter (Rusia)
* Vice-sekretario: Ev. Baren (Rusia)

Komitatani:
* Adam (Hungaria)
* Markvart (Chekoslovakia)
* Grünwald (Chekoslovakia)
* Voigt (Germania)
* Marget (Francia)
* R-M (Usa)

## Extera ligili
* Marko
* Nia Standardo, revuo da Kinfintern
Kombato (buletino)

**Kombato** esas trimestrala buletino dil jurnalo Emancipanta stelo. Ol editigis da Internaciona uniono di la laborista idisti.
Nia Standardo

**Nia Standardo** esis Monatalo dil Kifintern - Komunista IDO-Federuro Internaciona.

## Extera ligili
* Nia Standardo, revuo da Kinfintern (duesma numero)
* Informo pri la duesma numero en blogo pri historiala broshuri di sinistra-politikala ideologio
Europa (retopagino)

**Europa** esas retopagino ke traktis pri aktualaji di Europana vivo, socio e kulturo per Ido.

## Extera ligilo
* Europa
Robert Schumann

**Robert Schumann** (1810 til 1856) esis Germana kompozisto.

## Simfonii
Ye la 31ma di marto 1841 eventis la unesma pleado di lua Simfonio no. 1, la *Printempo Simfonio*. Pos sugesti da lua muzikala spozino Clara ke il skribez por orkestro, il skisis la simfonio dum quar dii en januaro, e kompletigis la instrumentizado ante la fino di februaro. La unesma pleado, qua esis sucesoza, eventis ye la Gewandhaus en Leipzig.

Ilua Simfonio no. 4 esis unesmafoye pleata ye 6 di decembro 1841 en la Gewandhaus di Leipzig, direktata da Ferdinand David. Ca numero esis plu tarde donata a la simfonio; Schumann kompozis ol kurte pos la sucesoza unesma pleado di Simfonio no. 1, ed ol esis kompleta por prizenteso a lua spozino Clara ye 13 di septembro 1841 kom naskodio-donacajo. Pos la pleado, il esis ne kontenta pri la nova simfonio, ed il plu tarde ri-instrumentizis ol. La nova versiono, dedikita a la violinsto Joseph Joachim, esis unesmafoye pleata ye 3 di marto 1853 en Düsseldorf.

En Düsseldorf ye 6 di februaro 1851, ilua 3ma Simfonio (*Rheinische Sinfonie*) esis unesmafoye pleata, direktata da la kompozisto. Ol esis bone recevata, ed ol esis pleata en la sama monato en Köln. Ye septembro 1850 le Schumann komencis rezidar en Düsseldorf, ube Robert esis municipala direktisto di muziko. Ye la fino di septembro li vizitis Köln; il esis impresita da la katedralo e la peizajo di la regiono di la Rheno, el il celebris la vizito en ca simfonio.
Historio di shakoludo

Shakoludo probable kreesis en India dum la 6ma yarcento quankam diversa landi atribuas su l'origino di shakoludo.

Ye la 10ma di februaro 1996 komputero (Deep Blue - programaro di IBM) vinkis unesmafoye Garri Kasparov, lor la mondala championo. Tandem Kasparov vinkis la ludaro 4-2.

Sur la shako-planko Garri Kasparov impresis omna sua adversi per sua kreeso, sua akuta sinso di atakoludo, ulatempe hezitis ad sakrifikar materio. Sua unesma titulo di mondo-championo, il arachas ulo ye 22 yari, en 1985, kontre Anatoli Karpov. Dum plu kam dua yardeki, mem sen oficala titulo dum la yari 2000ma, il restas la mondala numero uno, til il renuncas definitive ad konkursi en 2006.

Nuna mondala championi (2023) esas Din Liren (Chinia, sioruli) e Ju Wenjun (Popul-Republiko Chinia, siorini).

## Extera ligili
* oficala pagino di Ken Whyld Association pri shakludo-historio
* oficala pagino di Emanuel-Lasker-Societo pri shakludo-historio
Secesion-stilo

La **Secesion-stilo** (Germaniana: *Sezession*) prosperis dum la fino dil 19ma yarcento e frua komenco dil 20ma yarcento en Austria-Hungaria.
Shogio

**Shogio** (Japoniane: 将棋, tradukebla kom "ludo di generali") esas Japoniana surtabla ludo, varianto del Indiana ludo *chaturanga*, qua originis shakoludo. La skopo di shogio e di shakoludo esas la sama, kaptar la rejo dil opozanto.

## Extera ligili
* '''Commons:Shogio'''
* Pagino pri Shogio che chessvariants.org
Braunschweig

**Braunschweig** (anke konocata kom **Brunswick**) esas urbo en Infra-Saxonia, Germania. Ol havis  habitanti en 2012.

En Braunschweig esas universitato, fabrikerio di Volkswagen (VW) e futbalo-klubo *Eintracht Braunschweig*.

## Extera ligili
* oficala reto-pagino
Shatranjo

**Shatranjo** esis la anciena Persiana formo di moderna shakoludo.

‏شطرنج‎ / Šaṭranǧ esas la Arabiana vorto por shakoludo e derivas de la Sanskrita linguo *chaturanga* (catuḥ: "quar"; anga: "armo").

## Extera ligili
* Pagino pri Shatranjo che chessvariants.org
* Franciana pagino pri Shatranjo
Truo-kamero

**Truo-kamero** esas kamero sen lensi. L'objektivo esas la maxim simpla objektivo, nam ol konsistas nur ek truo.

La truo-kamero funkcionas segun la principo di kamero.

Omnayare ye la lasta sundio di aprilo eventas la Mondala Tago di Truo-Fotografado.

## Extera ligili
* oficala pagino dil Mondala Tago di Truo-Fotografado
Historiografio

**Historiografio** referas sive la studio di metodologio e developado di "historio" (kom fako), o korpo di historiala verko pri specaligita temo. Eruditi diskutas historiografio topike - tale tam "historiografio di Britaniana imperio", "historiografio di frua Islamo", o "historiografio di Chinia" - kom specifika aprochi e generi, tala politika historio e sociala historio. Komencante dum 19ma yarcento, kun l'acenso di akademiala historio, korpo di historiografio literaturo developis. Quante historiisti influesas da lia propra grupi e loyalesi —tale lua nacionala stato— esas questiono multe debatebla.

La serchado interesi di historiisti chanjas pos tempo, e dum recenta yardeki esabas chanjo fore de tradicionala diplomacala, ekonomikala e politikala historio vers plu nova aprochi, specale sociala e kulturala studiaji. De 1975 til 1995, la proporciono di politikala historiisti en Usana universitati dentifikanta kun sociala historio kreskas de 31% to 41%, dum ke la proporciono di politikala historiisti falis de 40% til 30%. En la historio departmenti en Britaniana universitati en 2007, du 5,723 fakultato membri, 1,644 (29%) identifikita ipsa kun sociala historio dum ke historio venas sequanta kun 1,425 (25%).

## Referi
Caserta

**Caserta** (pronuncez Kaserta) esas chef-urbo di la samnoma provinco en la regiono Kampania, Italia. Segun statistiki dil yaro 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 54,07 km². Ol  distas 35 km de Napoli.

## Rejeyo
Un del edifici maxim anciena, certe la maxim importanta e grandioza, esas la famoza rejeyo. Olu konstruktigesis dal arkitekto Luigi Vanvitelli pro komisiono da Carlo la 7ma di Borbone, di qua ol esis la rezideyo somerala. Ol esas palaco majestoza kun grandnombra chambri larja e spacoza e kun grandega parko.

On acensas a la chambri rejala per longa eskalero repartisita du-rampe: l'infra duimo esas centrala e la supra esas duopla, nome ol konstitucesas da du gradari laterala. En la suprajo dil unesma rampo esas du leoni skultita ek marmoro, qui de la du lateri di la rampo „regardas“ l'acensanti. En un del unesma chambri onu povas vidar horlojo kun indexi, qua havas 24 kloki. La chambri esas kontigua una al altra, direte konektita per pordi, qui esas omna aliniita inter oli, formacante longa tunelo. En la fundo di la tunelo tandem on trovas l'emocigiva tronchambro, riche ornita per luxoza tapisi ek reda veluro ed ube on povas admirar evidente l’impozanta trono rejala. La parko, tre impresiva, esas cheflaboruro dil arkitekturo: esas belega kaskadi gradatra, ampla alei e bosketo kun densa plantaro, en qua esas imersita granda fishuyo kun insuleto centrala, e jolia „castelluccia“ (pron. kastelucha), originala kasteleto miniaturatra. Ne mankas skulturi, reprezentanta inter lo altra, anke kreuri mitologiala, quale la „centauro“ (pron. chentauro), qua esas duime homo e duime kavalo. La parko acensas sempre plu multe dum ke on iras adavane, ed en la zono supra onu povas enirar la „Angla gardeno“, qua esas aparta gardeno aranjita angla-maniere, kun pitoreska lageto ravisiva e flavatra, qua havas interne mikra insulo plantoza, same kam la fishuyo supere menconita. Omnadie, plu multe sundie, centi de turisti venas a Caserta de irga loki, por vizitar ica belega ed interesiva konstrukturo.
Philip Seymour Hoffman

**Philip Seymour Hoffman** (1967 til 2014) esis Usana cinem-aktoro, cinematografisto e teatrala rejisoro*. Ilu mortis pro dozego di heroeno*.
Skato

**Skato** esas kartoludo por tri personi kreita en Germania.

Skato developesis de la kartoludo *Schafskopf* (mutono-kapo). Unesmafoye ol aparis en Altenburg la yaro 1813.

En Germania skato esas tre populara.

## Extera ligilo
* oficala pagino di la Germana Skat-Federuro
Koresponda shakoludo

**Koresponda shakoludo** esas shakoludo per korespondo. Origine per posto, plu tarde anke per faxo, ret-mesajo o servero. 

La Internaciona Koresponda Shako-Federuro (ICCF) e la naciona shako-organizuri organizas internaciona e naciona konkursi. 

Pluse esas multa privata serveri en interreto.

## Mondaj Korespondaj Ŝakĉampionadoj
** Viroj **

#  Cecil Purdy  (1950-1953)
#  Viacheslav Ragozin  (1956-1959)
#  Alberic O´Kelly  (1959-1962)
#  Vladimir Zagorovsky    (1962-1965)
#  Hans Berliner   (1965-1968)
#  Horst Rittner   (1968-1971)
#  Jacob Estrin    (1972-1976)
#  Jorn Sloth   (1975-1980)
#  Tőnu Őim   (1977-1983)
#  Vytas Palciauskas  (1978-1984)
#  Fritz Baumbach  (1983-1989)
#  Grigory Sanakoev    (1984-1991)
#  Mikhail Umansky    (1989-1998)
#  Tőnu Őim    (1994-2000)
#  Gert Timmerman    (1996-2002)
#  Tunc Hamarat    (1999-2004)
#  Ivar Bern    (2002-2007)
#  Joop van Oosterom    (2003-2005)
#  Christophe Léotard    (2004-2007)
#  Pertti Lehikoinen    (2004-2011)
#  Joop van Oosterom    (2005-2008)
#  Aleksandr Dronov    (2007-2010)
#  Ulrich Stephan    (2007-2010)
#  Marjan Semri    (2009-2011)
#  Fabio Finocchiaro   (2009-2013)
#  Ron Langeveld    (2010-2014)
#  Aleksandr Dronov    (2011-2014)
#  Leonardo Ljubicic   (2013-2016)
#  Aleksandr Dronov    (2015-2018)
#  Andrey Kochemasov    (2017-2019)
#  Fabian Stanach ,  Christian Muck ,  Ron Langeveld   (2019-2022)
#  Jon Edwards    (2020-2022)

** Virinoj **
#  Olga Rubtsova    (1968-1972)
#  Lora Jakovleva    (1972-1977)
#  Luba Kristol    (1978-1984)
#  Ljudmila Belavenets    (1984-1992)
#  Luba Kristol    (1993-1998)
#  Alessandra Riegler    (2000-2005)
#  Olga Sukhareva    (2002-2006)
#  Olga Sukhareva    (2007-2010)
#  Irina Perevertkina    (2011-2014)
#  Irina Perevertkina    (2014-2017)
#  Irina Perevertkina    (2017-2020)
#  Irina Perevertkina    (2020-2023)

## Extera ligili
* Internaciona Koresponda Shako-Federuro
Gabriel Matzneff

**Gabriel Michel Hippolyte Matzneff**, n. en Neuilly-sur-Seine, Francia, ye la 12ma di agosto 1936, esas Franca skriptisto di romani, esayi, naraco e poezio. La kustumala temi di lua verki esas libertineso, pedofilio, religiala fido, dandismo e politikala idei.
Interhelpo

**Interhelpo** esis kooperativo e help-organizuro de laboristi e farmisti por helpar konstruktar socialismo en Kirgizia e Chekoslovakia e qua uzis Ido por komunikar inter diversa populi.. Ol fondesis en 1914 da Rudolf Mareček e produktis forta Ido-movemento ankore duranta. Ol desfondesis dum la duesma mondomililto.

## Historio
En 1922 la Komintern advokis a helpar konstruktar la Soviet-Uniono.. La Laboristala Ido-Klubo en Turčiansky Svätý Martin, Slovakia fondis Interhelpo, olua membri donis la nomo Interhelpo a la projeto. Pos l'advoko di la Komintern, la klubo organizis ke proletariala kooperala societi ed industriala komuni preparis por translojar a Soviet-Rusia. La lora borgezala stato di Chekoslovakia luktis kontre la populareskanta komunismo e per inquesti, perquiziti, aresti e renunco donar pasporto obstruktis a proletarieri irar a Kirgizia. Tamen, la proletarii sucesis  e ye la 29ma di marto 1925 l'unesma eshelono de 303 homi departis per treno a Pishpek (nun Bishkek).

### Ekonomio

### Bishkek

### Habitinti
Multa fama populi iris helpar la kooperativo, i.a. Chekoslavakiana familio Dubček.

## Ido-linguo
La kooperativani uzis Ido kom internaciona linguo, mem notizis la soviet-guvernerio, quankam ti ne konocis la nomo.

Lente Ido remplasesis da mixuro de diversa nacionala lingui, precipue pos veno di Rusi la Rusa divenis la maxim multe parolata linguo.

## Pos-studio

## Referi
Janna Reunova

**Janna Reunova** esas aktivisto di la klubo AMIKESO e la Klubo di Internacional Amikeso nome di Marechek. El lernis Ido kun Boris Aaronov.

Pos la morto di Boris Konstantinovich ye la 1ma di agosto 1987, el recevis kom heredajo cirkume 200 USD e omna ilua biblioteko en Ido. Por ta pekunio el organizis la funero e konstruktis monumento sur la tombo.

## Extera ligilo
* Letro da Janna Reunova a Jean Martignon koncernante l'Ido-konfero di 2004
Historio di cienco e teknologio en Chinia

**Historio di la cienci e teknologio en Chinia** esas longa e richa kun multa kontributaji por cienco e por teknologio. Dum l'Antiqueso, sen dependir de Greka filozofi e de altra civilizuri, Chiniana filozofi facis importanta avanci en faki di cienco, teknologio, matematiko ed astronomio. L'unesma enrejistruri pri observo di kometi, sunal eklipsi e supernovi venis de Chinia. Anke praktikesis tradicionala Chiniana medicino, akupunturo e herbala medicino.

Inter l'unesma Chiniana inventuri trovesas l'abako, e l'unesma flugiva objekti, quale kaiti e cielo-lanterni. La quar granda inventuri dil Antiqua Chinia - busolo, pulvero, papero ed imprimo - esas inter la maxim importanta teknologiala avanci quin Europa konocis dum la fino di Mezepoko. Partikulare, l'epoko dil Dinastio Tang (618-906) esis di granda novigado, kontre ke la maxim parto di kambio inter Ocidento ed Europa eventis dum la periodo dil Dinastio Qing. Jezuita misioni en Chinia dum la 16ma e 17ma yarcenti introduktis Ocidentala cienco ed astronomio - qua havis sua propra revoluciono - en Chinia. Simile, la savo di Chiniana teknologio exportacis ad Europa. Granda parto di ocidentala studio pri historio di cienco en Chinia facesis da Joseph Needham.
Nicole

**Nicole** (n. 25ma di oktobro 1964 en Saarbrücken kom Nicole Hohloch, depos 1984 Nicole Seibert) esas Germaniana kantistino di populara muziko.

En la yaro 1982 el vinkis la Eurovidado konkurso di kansono en Harrogate per la kanto *Ein bißchen Frieden* (Poko de Paco).

## Extera ligili
* oficala pagino di Nicole
Kristina Bach

**Kristina Bach** (n. 7ma di aprilo 1962 en Mettmann kom **Kerstin Bräuer**) esas Germana kantistino, kompozistino di populara muziko, ed anke muzikala produktistino.

## Extera ligili
* oficala pagino di Kristina Bach
Stefanie Hertel

**Stefanie Hertel** (n. ye 25 di julio 1979 en Oelsnitz, Vogtland) esas Germaniana kantistino di folklorala muziko.

## Extera ligili
* Oficala pagino di Stefanie Hertel
Helene Fischer

**Helene Fischer** (n. la 5ma di agosto 1984 en Krasnoyarsk, Siberia) esas Germana kantistino di pop-muziko e dansistino.

## Extera ligilo
* oficala pagino di Helene Fischer
George Takei

**George Hosato Takei** (n. ye la 20ma di aprilo 1937) esas Usana televizion- e cinem-aktoro, konocita por lua verko kom *Hikaru Sulu*, en la serio por televiziono *Star Trek*.
Avayar

**Avayar** esis l’olda poetino di la Tamil-literaturo. El kompozis multa simpla, ma efektigiva poemi e ganis granda famo. Ma el esis tre superba, til ke incidento chanjis sua konduto.

Unfoye el marchis de un vilajo ad altra vilajo. Esis dimeze ed el volis repozar dum kelka tempo. El trovis granda arboro e sideskis sub ol. Esis frukt-arboro kun matura frukti di ‘naval pazham’ (Syzygium jambolanum).

Catempe puerulo preter-pasis la voyo. El vokis lu e demandis de lu koliar kelka frukti e donar oli ad elu. La puerulo questionis, kad elu dezirus varmega o kolda frukti. Elu ridis e questionis la puerulo, quamaniere frukto povus esar varmega. Ma la puerulo insistis sur to, e do el demandis de la puerulo donar ad el varmega frukti. La puerulo klimis adsur l’arboro e sukusis ula brancho.

Multa frukti falis a la sulo e la siorino kolektis oli. Li kovresis per polvo ed el suflis kelka aero ek sua boko por forigar la polvo. La puerulo ridegis e klamis del arboro: “Avino, vu videz la frukti esis varmega. Pro to vu suflis aero!!!”

La poetino astonigis pro la vorto-ludo di la puerulo e sentis su humiligita.
Gene Wilder

**Gene Wilder** (pron.: *jin-waylder*; n. kom *Jerome Silberman* ye la 11ma di junio 1933 til la 29ma di agosto 2016) esis Usana cinem-aktoro, cinematografisto, cenaristo e komediisto.
Tina Weymouth

**Martina Michèle "Tina" Weymouth** (n. ye la 22ma di novembro 1950) esas Usana kantistino e muzikistino. Kun elua spozo Chris Frantz el esas un ek la membri de la muzikala grupi Talking Heads e Tom Tom Club.
Chris Frantz

**Chris Frantz** (n. **Charlton Christopher Frantz** ye la 8ma di mayo 1951) esas Usana muzikisto, membro di la bandi *[[Talking Heads]]* e *[[Tom Tom Club]]*.
Ernst Ludwig Kirchner

**Ernst Ludwig Kirchner** (n. ye la 6ma di mayo 1880 til la 15ma di junio 1938) esis Germana piktisto, de expresionista movado.

Il esis un ek la fondinti di artala grupo *[[Brücke (arto)|Die Brücke]]* ("la ponto"). Lua verki judikesis kom "degenerita" da nacional-socialisti, e plu kam 600 ek lua pikturi vendesis o destruktesis. Il suocidis ye la 15ma di julio 1938 per pafado.
Alicia Vikander

**Alicia Amanda Vikander** (n. ye la 3ma di oktobro 1988) esas Sueda cinem- e televizion-aktorino. El ganis Oscar-premio pri maxim bona suport-aktorino por elua partopreno en la cinematografuro *The Danish Girl*, de 2015.
Cienco e teknologio en Chinia

En ica lasta yari, **cienco e teknologio en Chinia** developesabas rapide. La Chiniana guvernerio emfazabas per kapitalizo, reformo, e sociala rango di cienco e teknologio kom fundamentala parto di sociala ed ekonomiakala developado dil lando ultre ke por nacionala prestijo. Chinia facabas rapid avanci en arei kom edukado, substrukturo, alta-teknikala fabrikado, akademiala publikado, patenti, e komercal apliki ed esas nun en ul arei ed per ula mezuri mondala lidero.
Programo Skylab

**Programo Skylab** esis Usana programo pri kosmostaciono *Skylab* funkciita de 14ma di mayo 1973 til 11ma di julio 1979.

Skylab esis la unesma spaco-staciono di Usa. La skopo esis facar diversa ciencala experimenti, inkluzante observadi di la suno. 

Skylab lansesis sen homi ye 14 di mayo 1973. La unesma grupo de homi vizitis la staciono de mayo til junio di ta yaro; la triesma e lasta grupo, tri homi, iris a Skylab en novembro. Li facis diversa taski, inkluzante observadi di la kometo Kohoutek. Ye la 8 di mayo 1974 li retrovenis a Tero.

La intenco esis sendar plusa homi per Space-Shuttle; tamen la Space-Shuttle-projeto esis tardigata, e Skylab esis ne pluse utiligata ante ke ol ri-eniris terala atmosfero en 1979. 

Precipua skopo dil programo esis pozado di laboratorio en orbito por provar longtempa travivado di homi en kosmo. Bezonita equipuro heredis la programo de nihiligita programo Apollo.

**Kosmomisioni dil programo Skylab**:

* SL-1 – 14ma di mayo 1973, portito di kosmostaciono *Skylab* per fuzeo *Saturn INT-21*, aparis granda problemi teknika pri sunala paneli
* Skylab 2 – 25ma di mayo 1973 (28 dii e 50 minuti), unesma (esquadala: Charles Conrad, Paul Weitz, Joseph Kerwin) kosmomisiono di programo Skylab; on reparis di paneli e diminutis di temperaturo en la staciono de 50 °C ad 24 °C
* Skylab 3 – 28ma di julio 1973 (59 dii, 11 hori e 9 minuti); esquado: Alan Bean, Jack Lousma, Owen Garriott)
* Skylab 4 – 16ma di novembro 1973 (84 dii, 1 horo e 16 minuti); esquado: Gerald Carr, William Pogue, Edward Gibson)
Aziana Letro Ide

**Aziana Letro Ide** esis revuo editita da V.R.Srinivasan. Ol havis 12 numeri.

## Extera ligili
* ALI enretigita en la reto-pagino di ULI
José Tomás Ovalle

**José Tomás Ovalle y Bezanilla** (21 di decembro 1787 - 21ma di marto 1831) esis Chiliana politikisto qua guvernis Chili du foyi kom prezidanto di la republiko.
Bob Barker

**Robert William "Bob" Barker**, n. ye la 12ma di decembro 1923 til la 26ma di agosto 2023, esis Usana prizentisto di televiziono.

## Referi
Georg Büchner

**Karl Georg Büchner** (n. ye la 17ma di oktobro 1813 til la 19ma di februaro 1837) esis Germana mediko, ciencisto, skriptisto e revolucionero.
Karl Philipp Moritz

**Karl Philipp Moritz** (naskis la 15ma di septembro 1756 en Hameln, mortis la 26ma di junio 1793 en Berlin) esis Germana skriptisto e framasono. Lia maxim konocata romano esas *Anton Reiser*.
Anna-Maria Gradante

**Anna-Maria Gradante** (naskis ye la 26ma di decembro 1976) esas Germaniana judoistino. El ganis bronza medalio pri judoo por la kategorio infre 48 kg por mulieri dum l'Olimpiala Ludi en Sydney, 2000.
Erich Kästner

**Emil Erich Kästner** (naskinta ye la 23ma di februaro 1899 en Dresden til la 29ma di julio 1974 en München) esis Germana skriptisto.

Lua maxim konocata libri esas la libri por infanti "Emil e la detektivi" (1929), *Pünktchen ed Anton* (1931), "La fluganta klaso-chambro" (1933) e "La duopla Lottchen" (1949).

## Extera ligili
* oficala pagino di Erich-Kästner-Societo
Felicitas Hoppe

**Felicitas Hoppe** (naskis ye la 22ma di decembro 1960 en Hameln) esas Germana skriptistino qua vivas en Berlin.

En 2012 elu recevis la premio *Georg Büchner*, la maxim importanta premio pri literaturo en Germania.

## Extera ligili
* Artiklo en jurnalo "Die Welt" pri Felicitas Hoppe
Rose Ausländer

**Rose Ausländer** (naskinta **Rosalie Beatrice Scherzer** ye la 11ma di mayo 1901 en Chernivtsi til la 3ma di januaro 1988 en Düsseldorf) esis Germana lirikistino. El skribis liriko en la Germana e la Angla e vivis en Austria-Hungaria, Rumania, Usa, Austria e West-Germania.

## Extera ligili

* oficala pagino di Rose-Ausländer-Fondajo
Gina Lollobrigida

**Gina Lollobrigida** (n. **Luigina Lollobrigida** ye la 4ma di julio 1927) esas Italiana cinem-aktorino, skultistino e fotografistino.
Robert Arthur Talbot Gascoyne-Cecil

**Robert Arthur Talbot Gascoyne-Cecil, 3ma Markezo de Salisbury** (3ma di februaro 1830&nbsp;- 22ma di agosto 1903), skribita **Lord Robert Cecil** ante 1865 e **Viskomto Cranborne** de junio 1865 til di apriloo 1868, esis Britaniana politiksto tri foyi chefministro di Unionita Rejio.
Centro di Novigo di Skolkovo

**Centro di Novigo di Skolkovo**, anke konocata kom ** [[Siliko-Valo]] Rusa**, esas projetit alta teknologial aferal areo qua esas konstruktat en Skolkovo apud Moskva, Rusia. La situo ambicionas esar alte moderna komplexo kreita per kurajigar ciencal e teknologiala kompanii. Quankam historiala Rusia esis sucesoza pri developado di cienco e teknologio, lua manko de spirito di entraprezisto duktas ad guvernerial intervenado di patenti e limitizo di Rusiana teknikala kompanii en regional operaci. Ta situo esas taskizita de ne nur la developado di teknologiala novaji ma anke merkatigar lo korekte. Se socii ed individui registragas sua rezidanteso dil urbo, propozita projeti ed idei recevas financala helpo. Skolkovo esis anuncita ye la 12 di novembro 2009 da lora rusiana prezidanto Dmitri Medvedev. La komplexo administresas da Rusian oligarko Viktor Vekselberg e koprezidita da Intel ex-CEO Craig Barrett.
Papo Gregorius la 14ma

**Gregorius la 14ma** (n. **Niccolò Sfondrati** ye la 11ma di februaro 1535 til la 16ma di oktobro 1591) esis la 229ma papo di Katolik-eklezio.

## Referi
Kanasto

**Kanasto** (de *Canasta*, Hispana vorto por "korbo") esas kartoludo por quar personi en du asocii.

Kanasto apartenas a la kartoludo-familio Rumio. Unesmafoye ol aparis en Montevideo, Uruguay, la yaro 1939.

Dum la yari 1950ma, kanasto esis la maxim populara kartoludo ultre Brijo.
Jens Hundseid

**Jens Falentinsen Hundseid**, n. ye la 6ma di mayo 1883 til la 2ma di aprilo 1965, esis chefministro di Norvegia de 1932 til 1933.

## Referi
Jantörö Satibaldiyev

**Jantörö Satibaldiyev** (n. ye la 6ma di januaro 1956) esis chefministro de Kirgizistan de la 5ma di septembro 2012 til la 25ma di marto 2014

## Referi
Apolo Nsibambi

**Apolo Robin Nsibambi** esas Ugandana politikisto qua esis chefa ministro di Uganda de la 5ma di aprilo 1999 til la 24ma di mayo 2011. Il sucedesis kom chefa ministro da Amama Mbabazi ye la 24ma di mayo 2011.

## Biografio
Apolo Nsibambi naskis ye la 27ma di novembro 1938.

## Referi
Santa Petrus

**Santa Petrus** (n. **Simon** (שמעון), cirkume 1 til c. 67) esis l'unesma papo di katolik eklezio e apostolo di Iesu de Nazaret. Il anke jufikesas kom santo. Lua liturgiala memorio veneracesas ye la 29ma di junio.
France-Albert René

**France-Albert René** (naskinta ye la 16ma di novembro 1935 til la 27ma di februaro 2019) esis socialista prezidanto di Seycheli, de 1977 til 2004.

## Referi
Wolfgang Borchert

**Wolfgang Borchert** (naskis 20ma di mayo 1921 en Hamburg, mortis 20ma di novembro 1947 en Basel) esis Germana skriptisto.

Lua maxim konocata verki esas la pacifisma dramato "Draußen vor der Tür" (Extere avan la pordo) e la pacifisma poemo "Sag nein" (Dicez no).

## Extera ligili
* oficala pagino dil Internaciona Borchert-Societo
Samson Kisekka

**Samson Babi Mululu Kisekka** (n. ye la 23ma di junio 1912 til la 25ma di oktobro 1999) esis chefa ministro di Uganda de 1986 til 1991.
Santa Franciscus de Assisi

**Franciscus de Assisi** (Italiane **San Francesco di Assisi**; n. **Giovanni di Pietro Bernardone** en 1182 til 1226) esis Italiana katolika santo e skriptisto, qua fondis l'Ordeno Franciskana. Lua liturgiala memorio veneracesas ye la 3ma di oktobro, dio di lua morto.
George Cosmas Adyebo

**George Cosmas Adyebo**, ekonomikisto e politikisto n. ye la 18ma di junio 1947 til la 19ma di novembro 2000 esis chefa ministro di Uganda de 1991 til 1994.
Henry Steinway

**Henry Steinway** (1797 til 1871) esis piano-fabrikisto. Il naskis en Germania kom Heinrich Steinweg.

Dum la komenco di sua kariero il divenis karpentisto e havis intereso pri konstruktar muzikala instrumenti, plu tarde specaligante su pri piano-konstruktado.

Pos la politikala tumulto en Europa en 1848 ilu translojis, kun kin filiuli, a New York, Usa, en 1850. En 1853 il establisis kompanio *Steinway & Sons*. En 1855 ilu ganis supra premio ye la Industriala Ferio di New York pro lua piano; dum la sequant yari ilu ganis plusa premii en Europa.
Bad Pyrmont

**Bad Pyrmont** esas urbo en la stato Infra-Saxonia, en Germania. Segun statistiki de 2015, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 61,96 km².

Ol havas kuraciva fonti qui uzesis dal princi Germana dum la 17ma e 18ma yarcenti.

## Extera ligilo
* oficala pagino di Bad Pyrmont
Shako960

**Shako960** o Fischer Hazarda Shakoludo esas shakoludo-varianto kun 960 diversa iniciala pozesi. L'iniciala pozeso di peci esas preske hazarda.

Shako960 developesis da antea mondala championo Robert Fischer qua unesmafoye prizentis ol ye 1996 en La Plata

## Extera ligili
* Aktuala mondala ranglisto di Shako960
Brigitte Reimann

**Brigitte Reimann** (1933 til 1973) esis Germana skriptisto qua vivis en lora Demokratiala Republiko di Germania. 

Lua maxim konocata verki esas lua diolibri e la romano *Franziska Linkerhand* quo neparfinesis.

## Extera ligili
* oficala pagino di Brigitte-Reimann-Societo
Paul Celan

**Paul Celan**, naskinta ** Paul Antschel**, pose **Ancel** ye la 23 di novembro 1920 e mortinta probable ye la 20ma di aprilo 1970) esis juda poeto e tradukisto naskinta en Czernowitz, Ukraina. De pos 1955 il divenis Franca civitano.

Ilu skribis en Germana linguo. Lua maxim konocata poemo esas "Todesfuge" (Mortfugo) pri la Holokausto.

## Biografio
Naskinta en Cernăuți, Rumania (nune Czernowitz, Ukraina) en juda familio. Lua matro lektis multa libri en Germana. Ilu studiis en Francia en 1938, e retroiris a Cernăuţi la sequanta yaro.

En 1941 lua urbo invadesis da nacional-socialista Germania ed ilu sendesis a koncentreyo. Lua genitori mortis dum la milito: lua patro mortis pro tifo e lua matro fusilagesis. Pos la milito ilu diplasis su a Paris en 1948.

Paul Celan suocidis per dronado en la fluvio Seine en aprilo 1970.
Elihu Root

**Elihu Root** (1845 til 1937) esis Usan advokato e politikisto. Il esis senatano por Nova-York de 1909 til 1915. Kom advokato il havis importanta klienti, exemple la prezidanto Chester Arthur, la milioniero Jay Gould, ed altri.

En 1906, ilu vizitis l'urbeto *Villa Americana*, nun urbo Americana, en Brazilia, fondita 40 yari ante, dal Usani qui fugis del Usana interna milito.

Pro lua esforci por negociar 24 pakti dum lua epoko, ilu ganis la Nobel-premio pri paco en 1912. Il anke esis prezidanto di la Fonduro Carnegie pri Internaciona Paco, de 1910 til 1925.
Finn E. Kydland

**Finn Erling Kydland** (n. ye la 1ma di decembro 1943) esas Norvegian ekonomikisto qua premiizesis per la Nobel-premio pri ekonomiko en 2004.
Robert James Shiller

**Robert James "Bob" Shiller** (n. ye la 29ma di marto 1946) esas Usan ekonomikisto qua recevis la Nobel-premio pri ekonomiko en 2013.
Robert Emerson Lucas, Jr.

**Robert Emerson Lucas, Jr.** (n. ye la 15ma di septembro 1937 til la 15ma di mayo 2023) esis Usan ekonomikisto qua recevis la Nobel-premio pri ekonomiko en 1995, pro *uzar hipotezo pri "racionoza expekti" di individui, do transformanta [[makroekonomiko|makroekonomikal]] analizo e profundiganta la kompreno di ekonomikala politiko*.
Edmund Strother Phelps

**Edmund Strother Phelps, Jr.** (n. ye la 26ma di julio 1933) esas Usan ekonomikisto qua recevis la Nobel-premio pri ekonomiko en 2006.
Andrew Michael Spence

**Andrew Michael Spence** (n. ye la 7ma di novembro 1943) esas Usan ekonomikisto qua recevis la Nobel-premio pri ekonomiko en 2001.
Esperanto-himno

**Esperanto-himno** esas oficala himno di l'Esperantistaro (Esperante: *Esperantujo*)

## Tradukuri aden Ido

Esas konocata al komunitato di Ido kelka tradukuri di "l'Espero".
##### Tradukuro da Tazio Carlevaro
Aden la mondo venis nova sento,

Tra la mondo iras forta voko; 

Per nov ali di lejera vento,

Nun de loko flugez ol a loko. 

Ne a glavo sangon dursteganta 

Ol la homal familio tiras: 

A la mond’ eterne militanta 

Ol santa dezir’ di pac’ inspiras. 

Sub la santa signo dil espero 

Yen kunvenas paco-batalanti, 

E rapide kreskas l’aglomero

Per laboro da la esperanti. 

Forte stacas muro di mil yari

Inter la populi dividita; 

Ma par-mortos l’obstinema bari 

Da la santa amo frakasita. 

Sur linguala neutra fundamento, 

per kompreno di la tota mondo 

La populi facos en konsento 

Un komuna familiala *rondo.

## Referenci
Robert C. Merton

**Robert Cox Merton** (n. ye la 31ma di julio 1944) esas Usan ekonomikisto qua recevis la Nobel-premio pri ekonomiko en 1997.
Vernon L. Smith

**Vernon Lomax Smith** (n. ye la 1ma di januaro 1927) esas Usan ekonomikisto qua ganis la Nobel-premio pri ekonomiko en 2002.
Robert F. Engle

**Robert Fry Engle III** (n. ye la 10ma di novembro 1942) esas Usan ekonomikisto qua recevis la Nobel-premio pri ekonomiko en 2003.
François-André Danican Philidor

**François-André Danican Philidor** (1726 til 1795) esis Franca kompozisto e granda championo di shakoludo dum la 18ma yarcento. 

Segun Philidor la pioni esas l'anmo di shakoludo.

Malgre la multa operi quin ilu kompozis, e lua sucesi kom shakoludisto Philidor mortis povra en London.

## Extera ligilo
* Shakludi di Philidor che Chessgames
Edgar Wallace

**Richard Horatio Edgar Wallace** (1875 til 1932) esis Britaniana skriptisto.

Ilua edukado finis kande il evis dek-e-du yari, ed il  pose havis diversa employesi. De 1896 til 1899 il esis en la armeo, e pose esis jurnalisto en Sudafrika, raportante pri la unesma Boer-milito. Pose rezidante en London, il skribis fiktivaji pro manko di pekunio. De 1908 il produktis tre multa romani (inkluzante krimino-romani), kurta rakonti e dramati. Il translojis a Hollywood en 1931 por produktar skriptaji por filmi; il mortis en 1932, dum ke il preparis skriptajo por la filmo *King Kong*.
Papo Bonifacius la 5ma

**Bonifacius la 5ma** (Latina *Bonifatius*, mortis ye la 25ma di oktobro 625) esis la 69ma papo dil katolik-eklezio. Ilu judikesas kom santo por katolikismo.
Exlibriso

**Exlibriso** (de latina "ex" (de) e "libris" (libri)) o libromarko esas mikra papermarko por glutinar en libro por indikar la proprietero di la libro. Ofte la exlibrisi kreesas da artisti.

## Extera ligili
* oficala pagino dil Internaciona Federuro di Exlibriso-Societi
* oficala pagino di Germanian Exlibriso-Societo
Salomėja Zaksaitė

**Salomėja Zaksaitė** (n. ye la 25ma di julio 1985 en Kaunas) esas Lituaniana shak-ludisto (WIM) e juristo.

2003 Maestro international (WIM).

*Magister Juris*, Universitato di Vilnius (2008), Doktoro (Yuro, 2012).
Duran Duran

**Duran Duran** esas Angla rock-grupo formacita en 1978 da kantisto Stephen Duffy, klavaristo Nick Rhodes, e gitaristo. Nigel John Taylor. La grupo suceseskis dum la yari 1980a.

Nun ol konsistas ek Nick Rhodes, Nigel John Taylor, perkutisto Roger Taylor e kantisto-kompozisto Simon Le Bon.

## Albumi di ateliero
* Duran Duran (1981)
* Rio (1982)
* Seven and the Ragged Tiger (1983)
* Notorious (1986)
* Big Thing (1988)
* Liberty (1990)
* Duran Duran (1993)
* Thank You (1995)
* Medazzaland (1997)
* Pop Trash (2000)
* Astronaut (2004)
* Reportage (unreleased)
* Red Carpet Massacre (2007)
* All You Need Is Now (2010)
* Paper Gods (2015)
* Future Past (2021)
Tom Tom Club

**Tom Tom Club** esas muzikala bando di stilo new wave, qua formacesis en Greenwich, Connecticut, Usa en 1981, dal gespozi Tina Weymouth e Chris Frantz, ed anke Bruce Martin, Victoria Clamp e Pablo Martin. Tina Weymouth e Chris Frantz anke esas membri de la bando Talking Heads.

## Albumi di ateliero
* Tom Tom Club (1981)
* Close to the Bone (1983)
* Boom Boom Chi Boom Boom (1988)
* Dark Sneak Love Action (1992)
* The Good, the Bad, and the Funky (2000)
* Downtown Rockers (2012)
Rickard Sandler

**Rickard Johannes Sandler** (29 di januaro 1884 – 12 di novembro 1964) esis Suediana politikisto. Il esis chefministro di Suedia de 1925 til 1926.
Nanomedicino

**Nanomedicino** esas la medicinala aplikajo di nanoteknologio. Nanomedicino iras de medicinala aplikaji di nanomaterii, a nanoelektronikala biose biodetektori, e mem posibla futura aplikaji di molekulala nanoteknologio. Kuracanta problemi por nanomedicino envolvas komprenar la questioni pri toxikeso e cirkumaji kontakto di nanoskala materii di qua strukturo esas proxim nanometri, c.e. miliardesma di metro.

Nanomedicino serchado recevas financeso de US National Institutes of Health. Note esas la financeso en 2005 di kin yari plano por erektar quar nanomedicina centri. En aprilo 2006, la jurnalo *Nature Materials* evaluis ke 130 drogi 130 developita per nanoteknologio e livrado sistemi esabas developita mondala.
Sonja Graf

**Sonja Graf**, originale **Susanna Graf**, depos 1947 pro mariajo **Sonja Graf-Stevenson**, esis sucesoza shakoludistino.

La naskdio esas konfuza: 16ma di decembro 1908, 15ma di mayo 1912, 18ma di decembro 1912 o la 16ma di decembro 1914. Segun altra Wikipedii   la unesma dato (16ma di decembro 1908) esas justa.

Sonja Graf desvinkis kontre la mondala championino Vera Menchik en Rotterdam 1934, Semmering apud Wien 1937 e Buenos Aires 1939. Pos la morto di Vera Menchik en 1944 Sonja Graf esis la maxim forta shakoludistino del mondo.

Pos sua mariajo en 1947 Sonja Graf-Stevenson vivis en Usa ed esis championino di Usa en 1957 e 1964.
Verda nanoteknologio

**Verda nanoteknologio** referas a l'uzado di nanoteknologio por plugravigar l'ambientala susteninde* di procedi produktanta negativa exteraji*. Lo referas anke a l'uzado di produkturi de nanoteknologio por plugravigar susteninde*. Ta inkluzas verda nanoproduktaji ed uzar nanoproduktaji en suportilo di susteninde*.

Verda nanoteknologio deskriptabas kom la developo di nova e "neta" teknologii, "por mikrigar potenciala riski al ambiento ed a la homala saneso, asociita kun la fabrikado ed uzado di nanoteknologiala produkti, e stimular remplaso di existanta produkturi per nova nanoprodukturi, min nociva ambientale dum lua "vivo-ciklo"."
Boris Vasilyevich Spasski

**Boris Vasilyevich Spasski** (n. ye la 30ma di januaro 1937 til la 27ma di februaro 2025) esis Sovietiana, Franciana, e (de 2013) Rusiana shakoludisto. 

Il esis mondala championo de 1969 til 1972. Spasski perdis la titulo pos desvinko kontre Bobby Fischer en Reykjavík, en la Mondala Championokonkurso di Shakoludo 1972. Il ekmigris a Francia en 1976, e divenis Franca civitano en 1978. En 2012 ilu livis Francia e retroiris a Rusia.
Hugo Wolf

**Hugo Wolf** (1860 til 1903) esis Austriana kompozisto.

Il pasis la plu multa di sua vivo en Wien. Il havis intereso pri muziko, e nulo altra, de frua evo. Dumvive il sufris pro depreseso e chanji di humoro. Dum 1888 e 1889 il kompozis multo, precipue kansoni, ed en 1896 il kompozis opero, *Der Corregidor*, qua ne esis sucesoza.

Il sufris pro sifiliso; en 1897 esis lua lasta koncerto-aparo; pos 1899 il cesis kompozar, ed il eniris azilo.