open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gibraltar-stretajo

**Gibraltar-stretajo** (en Arabiana: مضيق جبل طارق, en Hispaniana *Estrecho de Gibraltar*) esas stretajo qua separas Iberiana peninsulo (Hispania) de Afrika (Maroko), ed unionas Mediteraneo kun Oceano Atlantiko. L'origino di la vorto "Gibraltar" esas Araba *Jebel Tariq*, qua signifikas "monto di Tariq". Maltre ta, l'Arabiana nomo di la stretajo esas *Bab el-Zakat* qua signifikas "pordego di la karitato".

Afrika ed Europa esas separata da 14,3 km di maro en la maxim streta punto dil stretajo. Lua profundeso varias de 300 til 900 metri. Paromi krucumas la stretajo en 35 minuti omna dii.
Robineto

**Robineto** esas ajuto muntita an extremajo extera di tubo di fonteno, tanko o cisterno, e trairata da klefo qua, segun la sinso di lua rotacigeso, retenas o lasas eskapar liquido o gaso.

Nun, existas robineti qui uzas movado-detektori, ordinare uzata en lavomobli di publika loki. Li povas detektar la movo o ceso di movo di manui proxim ol, por rispektive apertar od interuptar la fluo di aquo.
Robinio

**Robinio** esas genero de arbori ek la familio "leguminosi", di qui la speco maxim konocata esas granda arboro kun flori blanka, odoroza, qui kreskas grape, e di qua la ligno densa esas apta por facar chari.
Robo

**Robo** esas longa vesto qua decesas alonge la pedi e varias, pri lua formo e lua naturo, segun la persono qua portas lu, o segun lua destineso. Kustumale mulieri portas robi. Robo konsistas nur ek un parto di stofo e la robo kovras la torso e la gambi. La suba parto dil robo esas quale jupo.

La longeso di la robo povas variar. Ofte la longeso dependas de la dominanta ideo pri moralo, konveno, moro e modo.
Rokambolo

**Rokambolo** esas alio reda de Hispania, planto lilicea, perena, bulboza. Lua bulbi saporas kelke quale alio, ma plu feble, ed uzesas kom kondimento.
Rolero

**Rolero** esas cilindro, ligna, metala, e.c., quan onu promenas sur agro por ruptar la glebi, por kunpresar tero ; por planigar la gazon-agri ; por extensar pasto por la kukaji ; por extensar l'inko sur la komposturi di imprimilo, e.c.
Rododendro

**Rododendro** esas genero de planti ek la familio "erikacei", arboreto sempre verda, remarkinda pro la beleso di lua flori.
Rogo

**Rogo** esas amaso de ligno brancha sur qua l'antiqui kustumis kombustar sua mortinti, granda aranjita fairo.
Rolo

**Rolo** esas (a) transskriburo di to quon aktoro devas recitar en teatrajo. - (b) to quon l'aktoro devas recitar. - (c) persono quan reprezentas l'aktoro.
Romano

**Romano** esas verko literaturala, fingura, en qua l'autoro esforcas interesar la lektero, sive per la singulareso dil aventuri, sive per la deskripto di la mori, di la pasioni, e.c.
Rondelo

**Rondelo** esas :
* (poezio) mikra poemo franca, ek dek e tri versi (ok kun ula rimo, e kin kun altra rimo) interseparita per pauzo ye la verso kinesma, e ye l'okesma - la vorti versokomencala iteresas pos la verso okesma e la dek e triesma, sen esar parti de li.
* (muziko) muzikajo di qua la temato rivenas plurafoye.
Rosmaro

**Rosmaro** (latine, cience: *Odobenus rosmarus L.*) esas mamifero marala, karnavida, analoga a marhundo, remakinde havante granda dentegi. Ol vivas en la Arktika oceano e kelk altra nordala mari, ma ne havas kontinua viv-areo. Esas adminime du sub-speci di rosmaro e forsan tri.
Roso

**Roso** esas strato de aquo-guteti qua aparas quale sedimento, nokte, sur la surfaco di ula korpi qui expozesas en aero ne-inkluzita - aquo-vaporo de atmosfero, kondensita da la varmesko quan produktas la radiado noktala.
Rospo

**Rospo** esas reptero batraka, kun gambi plu kurta kam olti di rano, korpo grosa e kurta, sur qua abundegas la veruki, de qui exudas odoro fetida.
Rotoro

**Rotoro** esas nomo di la parto nefixa, en l'elektromotori kun fluo alternanta - opoze statoro, qua esas la parto fixa.
Rovo

**Rovo** esas arbusto dornoza e reptera, apartenanta la familio "rozacei", qua kreskas en hegi, boski, e donas frukto (rovbero).
Rostro

**Rostro** esas :
* (che l'antiqui) beko, quaze sporno, ye qua (kom armo) onu provizis la pruo di navi, por plufaciligar l'asalt-abordo di la navi enemika.
* (zool.) longa prolonguro di la nazo, che l'elefanto, quan l'animalo uzas quale manuo (analoge pri l'insekti).
* (arkitek.) ornamento di arkitekturo o di skulturo, forma di beko, di sporno.
Rotifero

**Rotifero** esas genero de animali mikroskopala, qui divenas sen-mova kande vetero esas sika, e rimoveskas lor humidesko di atmosfero.
Kokleo

**Kokleo** esas audala parto en interna orelo. Olua kern-kompozanto esas Organo di Corti, la sensala organo di audado, qua esas distributar alonge la partigo qua seperas fluid-chambri en la spulaja tubo di kokleo.
Martelo (osto)

La **martelo** esas mikra osto en la mez-orelo qua konektas la amboso ed esas atachata al surfaco de la timpano. Olua transmisas la fon-vibri de la timpano al amboso.
Rozario

**Rozario** esas granda chapleto, ek dek e quin deki de grani, sur singla de qui onu recitas (che la katoliki) un "Ave" - singla de qui preiresas de grano plu grosa sur qua onu recitas un "Pater".
Rozeolo

**Rozeolo** esas infektiva morbo, produktita da kelka virusi, exemple herpeto-virusi HHV-6A o HHV-7. La maxim multa ek ca morbi eventas ante l'evo di 3 yari. La simptomi esas pel-erupto febla, distingebla per l'aparo di mikra makuli rozea, kurte-duranta, kun o sen febro. Kande eventas febro, ol duras dum cirkume 3 til 5 dii, kontre ke pel-erupti desaparas pos min kam 3 dii.
Rozo

**Rozo** esas arbustiva floro ek la familio "rozacei", qua odoras dolcege, e di qua la tipo primitiva esas ye koloro delikate pale-reda. Ol esas populara de la antiqueso. Nune existas plu kam 100 varietati di rozo, naturala e hibrida, kun variita kolori.
Rubarbo

**Rubarbo** esas *rheum* planto ek la familio "poligonei", kun larja folii, di qua la radiki uzesas kom tonizivo e purgivo, e la pedunkli, por facar kompoti e tarti.
Blender (programo)

Blender esas gratuita 3D grafiko programo qua povas esar uzar por modelo, UV mapping, texturo, skeletala animo, aquo e fumo simuli, animo, genitas imaji, partikulo ed otra simuli, anke por krear interaktiva 3D programi.
Rubio

**Rubio** esas *rubia tinctorum* planto ek la familio "rubimacei", di qua la radiko, kande sikigita e pulverigita, donas tintivo reda.
Rudimento (homonimo)

**Rudimento** esas :
* la komenc-elementi di arto, di cienco.
* mikra libro qua kontenas la komenc-elementi di la gramatiko Latina.
* komenco-lineamento di la strukturo di organo.
Republiko Arcah

La **Republiko di Arcah**, (2017-2023), antee nomizita **Republiko di Nagorno-Karabag** (1991-2017) (Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն), esis *de facto* nedependanta (ma ne agnoskata) stato jacanta en Azia. Ol esis inkluzajo en Azerbaijanana teritorio.

## Historio
Ye la 7ma di julio 1923 la komitato pri nacionalesi (sub Stalin) kreesis l'Autonoma Regiono Nagorno-Karabag, Armenian inkluzajo en Azerbaijan. Lor la Soviet-Uniono la populo esis Armena mixita kun Azerbaijani. Etne e religie amba populo bone kunvivis.

Pos la disfalo di la Soviet-Uniono Arcah proklamis lua nedependanteso de Azerbaijan ye la 6ma di januaro 1992 kun la nomo *Republiko di Nagorno-Karabag*, ma nula membro dil Unionita Nacioni agnoskis ol kom stato.

L'ekonomio dil Armeni prosperis e sucesis krear povoz armeo. La milito inter Armenia ed Azerbaijan finis en 1994 kun rezulto la Republiko di Nagorno-Karabag sur olua tereno lor la Soviet-Uniono plus kontrolo pri parti cirkondant ol qua plu kam duopligis la surfaco di Nagorno-Karabag.

En 2020 milito inter Azerbaijan ed Armenia rikomencis ed Azerbaijan sucesis rikonquestar la sudala parti e retropulsar regiono al originala teritorio dil olima autonoma regiono  di Nagorno-Karabag.

## Politiko
Arcah esas prezidantala republiko. La prezidanto esas ambe chefo di stato e chefo di guvernerio, ed elektesas dal populo por 5-yara periodo. Depos 2007 esas Bako Sahakyan.

## Geografio

Arcah esas montoza regiono. Ol havas  km² e havas frontieri kun Armenia, Azerbaijan ed Iran. Lua maxim alta monto esas *Mrav*, havante 3.340 metri di altitudo.

## Demografio

## Referi
Rugo

**Rugo** esas plisuro di la pelo sur la fronto, la vizajo, la manui, quan produktas che l'oldi, la mult-evozeso.
Ruko

**Ruko** esas stipo de kano, bastono di qua l'extremajo supra garnisesis ye lino, kanabo, kotono, e.c. por filifo.
Ruleto

**Ruleto** esas hazardoludo en qua mikra bulo de ivoro, per rular sur cirklo dividita aden 76 faketi numeroza (reda o nigra), determinas la gano o la perdo, segun ke ta bulo haltas sur la faketo.
Rumoro

**Rumoro** esas babilo kreita intence esar kredata, qua propagesas e difuzesas publike. En sociala cienci, "rumoro" implikas sorto di naraco di qua la vereso ne povas esar konfirmata rapide o mem ulafoye. Sociologio, psikologio e studii pri komuniko havas diversa defini pri quo esas rumoro.

Robert H. Knapp identifikis tri bazala karakterizivi di rumori:
# li transmisesas orale,
# li transmisas "informo" pri ula persono, evento o kondiciono, e
# li expresas e kontentigas "l'emocala bezoni di ula komunitato".

## Referi
Rusko

**Rusko** esas genero de planti ek la familio "liliacei", arboreti sempre verda, simila ad l'asparagi, kun folii rudimenta e rameti aplastita forme de folii verda e harda ledratre di qui la surfaco portas flori qui donos beri globatra.
Rusto

**Rusto** esas fer-oxido, ordinare redatra, qua originas de reakto inter fero ed oxo an katalizala prezenteso di aquo o humideso. Ol havas simbolo kemiala Fe2O3 e Fe3O4. Ol kustume asociesas a korodo di fero o stalo.
Sakarimetro

**Sakarimetro** esas aparato qua mezuras, por la deviaco di la radio polarigita, la quanto de sukro quan kontenas liquido.
Sambuko

**Sambuko** esas arbusto di qua la ligno, tre lejera, kontenas medulo-tubo tre longa, e di qua la floro, tre odoroza, uzesas por facar infuzuri kom sudorifigivi.
Salpetro

**Salpetro** esas nomo vulgara di kalio-nitrato, qua formacesas sur la muri olda, sur l'eskombri de gipso, e.c.
Sargaso

**Sargaso** esas genero di bruna makra algi ek la ordo *Fucales*. Diversa speci ekzistas en la tropikala e moderema mari ed oceani. Oli tipe habitas en desprofundaji e koralirifi.
Saprofito

**Saprofito** esas nomo di la mikrobi qui, normale, ne povas developar su en organismo vivanta e, konseque, nutras su de materii mortinta.
Satelito (homonimo)

**Satelito** esas :
* viro armoza, dop chefo, por exekutar lua imperi - anke metaf.
* (astron.) planeto acesora qua jiras cirkum planeto e sequas ica en lua rotaco.
Saturnali

**Saturnali** esas (che la Romani, antique) festo honore di Saturno, dum qua la sklavi, qui lore portis la sama vesti kam sua mastri, sidis kun ici a la festino-tablo.
Sekino

**Sekino** (Italiane e Veneziane: *zecchino*) esas anciena moneto ek oro de Republiko Venezia. Ol uzesis depos la 13ma yarcento, de 1284 til 1797, kande Napoléon Bonaparte kaptis Venezia.
Sekretario

**Sekretario** esas :
* la persono di qua la tasko, helpe di altru, konsistas ye redaktar - o skribar kom diktario - letri, memoriali, e.c.
* la persono qua redaktas la protokoli di asemblitaro.
* oficiero komisita por facar ula akti.
* kontor-employato supra-ranga qua traktas l'aferi dum l'absenteso di sua chefo.
Senato

**Senato** esas :
* (en Roma, antique) unesma (hierarkiale) korpo politikala, ek la patrici.
* (nun) Unesma (hierarkiale) korpo politikala di ula stati moderna.
Seneshalo

**Seneshalo** esas (lor la feudala rejimo, en Francia) oficiro feudala qua chefdirektis la domego, komandis l'armeo, judicii, e.c.
Sentinelo

**Sentinelo** esas :
* soldato qua havas kom tasko surveyar avan posteno armeala (kazerno, fortreso, fortifikajo, kampeyo) por ke olca ne surprizes.ez.
* (metaf.) la persono qua surveyas por evitar surprizo.
Septimo

**Septimo** esas :
* (muziko) intervalo ek sep noti, de "do" til "si", e qua preiras l'oktavo.
* (sporto) pozo en skermo.
Sequoyo

**Sequoyo** esas genero de koniferi taxodinea, qua kreskas en Kalifornia - arboro imensa di qua ula sorto esas alta ye 140 metri.
Setono

**Setono** esas mecho de kotono quan onu pasigas tra la pelo e la celularo por durigar la funciono di la moyeno per qua onu ekfluigas ulo mala e liberigas su de lu.
Shafto

**Shafto** esas :
* longa mancho ligna sur qua onu muntas ferajo di lanco, halbardo, partizano o standardo.
* la parto ligna di fusilo, di balayilo.
Shalmo

**Shalmo** esas :
* (muziko) tubo de kano, de palio, truizita - fluto rustika.
* (tekn.) tubo de metalo, de vitro, quan onu uzas por direktar - per ecitar lu en aero-fluo, e.c. - la flamo di lampo adsur objekto quan onu volas submisar a kaloro tre granda.
* aspiro-palio uzata por drinkar ek konforma glasi, mikra-quantope, liquidi tre kolda.
Serayo

**Serayo** esis kastelo, palaco di sultani, od importanta guvernnala edifico en olima Otoman imperio. Ta konstrukturi judikesas kom maestroverki de Otoman arkitekturo, exemple palaci Topkapı e Dolmabahce.

La nomo "serayo" ank uzesas por la rezideyo di spozi e konkubini di sultani.
Shunto

**Shunto** esas derivo ek cirkuito di elektrofluo ye maniero, tale ke nur parto di la fluo povas pasar en la cirkuito.
Shuo

**Shuo** esas pedvesto, kun suolo ek ledro, qua kovras nur la pedo (do, ne la maleolo, nek l'infra parto di la gambo).
Sibilo

**Sibilo** esas (en l'epoki antiqua) muliero pri qua onu asertis ke lu recevas de deo la talento dicar to quo esas eventonta.
Programifo-linguo

**Programifo-linguo** (linguo di programifo) existas por skribar komputera programi. Multa skemi existas por klasifikar li. Onu parolas pri kelka generacioni di komputerala programifo-lingui:

* Programifo-lingui di unesma generaciono esas mashinlingui, la lingui di la procedilo. Li esas binara e desfacila por homi.
* Programifo-lingui di duesma generaciono esas asemblolingui. La agi di la procedilo havas simbola nomin.
* Programifo-lingui di triesma generaciono esas procedo-lingui, exemple Fortran, C, Pascal, COBOL, ALGOL e BASIC.
* Sequanta programifo-lingui ne klasifikesas segun generacioni. Ol inkluzas alta-nivelo lingui, exemple objekt-orientizita lingui, funcionala programifo lingui, cenarifa lingui (?).
Sigilario

**Sigilario** esas genero de kriptogamo vaskuloza, sorto di likopodo giganta, arboro ek la plantaro karbon-mineyala, di qua la staturo povas atingar 30 metri.
Sheklo

**Sheklo** esas masho di kateno qua havas altra formo kam la cetera mashi e servas por specala skopo (fixigo di la hoko, di siteli en dragilo, e.c.).
Simbolo

**Simbolo** esas :
* Objekto perceptebla, egardata kom la signo qua reprezentas kozo qua ne esas perceptebla, per ula analogajo qua frapis l'imagino-fakultato.
* (kemio) Litero vorto-komancala, adoptita por determinar korpo simpla en la formuli kemiala.
* (religio) Formulo konsakrita, ek la kredendaji di religio.
James Whyte Black

**James Whyte Black** (1924 til 2010) esis Britaniana mediko e farmacologiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 1988 por lia verki pri l'uzajo di propanolol.

Il verkis en l'universitato di Glasgow, studiis kom adrenalino afektis la korpi di personi kun angino.
Glasgow

**Glasgow** esas la maxim populoza urbo di Skotia e la 3ma maxim populoza del Unionita Rejio. Segun statistiki de 2007, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 175.5 km². Lua metropolala regiono havas plu kam 2.3 milion habitanti.

## Historio
La 30ma di junio 2007 l'aeroportuo di Glasgow esis skopo di atento per bomb-automobilo. L'atento faliis.

## Sporto
Glasgow havas du famoza futbalo-klubi, *Glasgow Rangers* e *Celtic Glasgow*, qui dominacas la futbalo-ligo nacionala di Skotia.
Sindikato

**Sindikato** esas :
* asemblitaro de kapitalieri qui spekulas por eventigar l'acenso o la decenso di la borso-valoro dil acioni
* asemblitaro de salariati, de komercisti, qua komisesis por sorgar l'interesti di korporaciono
* labor-sindikato – asociitaro de salariati qua esforcas defensar sua interesti, protektar sua kunsindikatani
Djibouti

**Djibouti** esas la chef-urbo di Djibuti. Segun statistiki de 2015, ol havis  habitanti. Entote ol havas 26 km².
Sindiko

**Sindiko** esas persono qua komisesis por sorgar l'interesti komuna di korporaciono, di kreditintaro (lor la falio komercala di la debanti).
Utero

**Utero** esas (o **sino**) organo di la filiifo o yunifo che la mamiferini - organo kava, kun parieto muskulatra, di qua la internajo komunikas kun vagino.
Sistematiko

**Sistematiko** esas parto di la natur-historio qua koncernas la klasifiko dil enti, e qua inkluzas la deskripto di olci.
Skafandro

**Skafandro** esas aparato aptigita pri kontenar plunjisto qua, per lu, povas laborar sub l'aquo-surfaco, per respirar l'aero quan sendas a lu pumpilo situita exter l'aquo.
Sklaveso

**Sklaveso** esas stando dum qua on esas proprietata da altra homo od instituto e senyurigit e senigita de onua personeso o mem deshomigata, koaktesas a laborar. On servas kom objekto ekonomiala por altru.

**Sklavo** esas homo qua esas sub l'absoluta dominaco di mastro. Pro ke sempre koncernas trakto kontre-vola, hodie preferesas parolar pri sklavigito.
Skorio

**Skorio** esas substanco vitratra qua acensas a la surfaco di la metali fuzanta, e konsistas ye materii altra-sorta, o ye partikuli de metalo.
Skapulario

**Skapulario** esas :
* parto di la vesto di ula regulari, qua kovras la robo avane e dope.
* asembluro ek du mikra peci de drapo sakrigita, sur qui esas brodita portreto de la santa Virgino (kelke simila ye la skapulario di la regulieri) quan ula personi portas sub sua vesti.
Debrecen

**Debrecen** esas la 2ma maxim populoza urbo di Hungaria, dop Budapest. Segun statistiki de 2017, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 461,25 km².

L'urbo esis la maxim populoza de Hungaria dum la 18ma yarcento, ed esas un ek la maxim importanta kulturala centri por Hungari, e sideyo dil universitato di Debrecen. Ol esis chef-urbo di Hungaria dum la Hungara revoluciono di 1848, ed anke de 1944 til 1945, dum la fino di la duesma mondomilito.

## Referi
Skorzonero

**Skorzonero** esas genero di planto kompozaja, cikoriacea, quan karakterizas kapituli flava o purpurea, cirkondata da braktei dispozita plura-range, e frukti granda qui havas penacheto (sen stipita) di pili plumatra.
Skreno

**Skreno** esas :
* framo metala, kun pedi, kovrita per treliso densa, quan onu lokizas avan kameno-fairuyo, por protektar su kontre l'ardoro tro granda di la fairo.
* framo ligna, kovrita per telo tensita, quan la piktisto, la desegnisto, lokizas avan la fenestro di sua chambro laborala por diminutar la lumo-dazlo tro granda. - (cinemo) telo blanka, tabelo blanka, sur qua la lumo-radii qui departas de filmo-projektoro, su reflektas por riproduktar l'imajo projektita.
Skrofulo

**Skrofulo** esas morbo quan karakterizas l'infleso di la ganglioni limfala (precipue olti di la kolo), formacante tumoro qua divenas ulcero.
Skudo

**Skudo** esas :
* (blazono) Fundo qua havas la formo di shildo, sur qua reprezentesas la peci di la blazono.
* (en Francia) Olima moneto-peco (ora, arjenta) qua havis sur sua averso la skudo di Francia.
Forcalquier

**Forcalquier** esas urbo en la regiono Provenco-Alpi-Azur-Rivo,
Francia. Segun la demografiala kontado di 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 42,76 km².

La devizo dil urbo esas *Pus aut que les Aups* ("plu alta kam l'Alpi").
Slango

**Slango** esas linguo specala, konvencionala e plu o min sekreta, propra a profesiono od a societo klozita (di studenti, raptisti).
Slupo

**Slupo** esas naveto kun singla masto vertikala, top-masto, un seglo trapezoida ed un granda seglo quadrata, uzebla se la  vetero esas mala.
Smeraldo

**Smeraldo** esas lapido e varietato dil mineralo berilo (Be3Al2(SiO3)6) diafana, di koloro verda pro minima quanti di kromo, e kelkafoye vanadio. La vorto "smeraldo" originis del anciena Franca *esmeraude*, de la vulgara Latina vorti *esmaralda*/*esmaraldus*, qui originis del anciena Greka σμάραγδος (*smaragdos*, "verda gemo").

## Referi
Smerilo

**Smerilo** esas petro harda, ek alumino, silico e fer-oxido, pulverigita por polisar la lapidi, la petri, la metali, kristalo.
Adriaan Blaauw

**Adriaan Blaauw** (1914 til 2010) esis Nederlandana astronomo.

Il esis profesoro en Leiden til lua retreto en 1981.
Socio

**Socio** esas ensemblo, duroza, ek homi qui vivas obedie di legi komuna. *Socio* aludas anke ula sorti di animali qui vivas ensemble: abeli, formiki, edc.

La opiniono pri bona socio dependas de la valori e de la kulturo. En ocidento la bazala valori di la socio cherpesabis de Antiquo, de Kristanismo e de racion-epoko. Kande on pensas la strukturi e la funcionomanieri di la socio, on mustas respondar inter altri questioni pri la povo-uzo, pri la yuri e devi homala ed anke pri la organizado di la sociala relati. Relate ekonomiko en omna socii on mustas ponderar la problemo di la pokeso, pro ke homi deziras preske senlimite vari, servi e libera tempo, ma la socio havas limitoza posiblesi realigar lia deziri.

Sube kelka punti qui posible relatas a dezirinda socio homala:

;Stato yurala
Individui e societi havas yurala sekureso. La tribunali esas nedependanta e la politikala decidado respektas la lego-dekretado. La ekonomikala agado esas desfacila, se on ne povas fidar la legi e protekto di la proprieto.

;Libereso individuala
La libereso povas esas negativa (altre: libereso de ulo) o pozitiva (altre: libereso ad ulo). La homala yuri kontenas la yuro a vivo ed a personala netushebleso, la libereso di la vorti e la opinioni, la libereso di la religio e la libereso di la kunvenado. La homi mustas havar libereso a la edukado ed a la su-expresado.

;Demokratio
Pro ke la demokratio funcionez, la divido di la povi en la socio mustas esar distinta ed on mustas surveyar la uzo di la povo. La egala yuro a votado donas a la omna statani la povo elektar la dezirata decidigeri e la povo chanjar la decidigeri per elekti.

;Efikiveso ekonomikala
Kande la employeso e la produktiveso esas granda, anke la produkto po homo esas granda. La sociala krizi e la nestabila cirkonstanci desfaciligas la efikiva funcionado di la ekonomiko.

;Equitato sociala
En la ocidento la komencopunto esas la egaleso inter la homi. Tamen pri la konteno e la realigo di la sociala equitato esas diferanta opinioni.

;Durebleso ekologiala
La "verda" idei havas nune vasta suporto inter homi. La klimatala chanjo, la vundebleso di la medio e la limitala durebleso di la Tero centraligis la ekologiala pensado.
Sociso

**Sociso** esas peco de l'intestino di porko, di mutono, quan onu plenigis ye karno de porko, o de bovo, tre spicizita, triturita e pistita, e tre presita.
Sodo

**Sodo** esas :
* (bot.) Planto ek la familio "kenopodiacei", propra ye la regioni klimato-moderata e subtropika; un-yar-dura; di qua la folii esas quaze pulpoza, lineala, e la flori mikra e verdatra; de qui onu extraktis olim natroxo. (L. salsola soda e salsola kali).
* (kemio) Salo alkalioza quan onu extraktas de ta planto ed anke ek la fuki, karbato di natro. Simbolo kemiala: CO3Na2
Sofismo

**Sofismo** esas argumento trompiva, seduktiva, nekorekta, ma qua semblas korekta. Che logiko e retoriko, sofismo esas argumento trompiva, nevalida o nekorekta uzata por pruvar efikive quon ulu alegas.

Sofismi esas defekti qui febleskas argumenti. Deskovrar sofismi ofte esas desfacila tasko. Argumenti uzata por persuadar povas semblar valida por multa personi, malgre ke li povas kontenar sofismi. Ordinare, supozesas ke ulu qua uzas sofismi agas uzante *[[mala fides]]* kontre altru.

Kande la parolanto uzas nevera rezonuro, nekorekta konkluzuro, qua semblas sincera verajo a lu, to nomizesas "paralogismo".

## Referi
Karl la 15ma di Suedia

**Karl la 15ma**, naskinta *Carl Ludvig Eugen* (1826 til 1872) esis rejulo di Suedia de 1859 til 1872.

Ilu kronizesis ye la 3ma di mayo 1860 en Stockholm, Suedia. Ye la 5ma di agosto di ca yaro, kom rejulo di Norvegia, il esis kronozata en Trondheim, Norvegia. Ilua spozino, a qua il esis mariajata en 1850, esis Louise, filiino di Willem la 2ma di Nederlando. Preferante altra homini, il havis plura amoratini, inkluzite Elise Hwasser, qua esis notinda Sueda aktorino. La regno di Karl esis sucesoza; dum la regno esis importanta reformi di la legaro ekleziala e kriminala. Ilua moto esis:  *Land skall med lag byggas* - La lando konstruktesos per legi.
Soko

**Soko** esas larja fero-peco triangula, tranchiva, muntita an la plugilo-parto qua glitas sur sulo, e qua, kande onu enterigas lu per preso, produktas la sulko, per fendar la ter-surfaco.
Soldato

**Soldato** esas armeano sengrada; kontre ke soldato engajata por servico en exterlanda armeo esus nominita mercenario.
Solenoido

**Solenoido** esas ensemblo de mikra ringi interegala, interparalela, tre interproxima, egal-distanta, perpendikla ye un rekto qua unionas lia centri, en en qua fluas elektro sama-sinse.
Solitero (homonimo)

**Solitero** esas :
* Diamanto qua esas inkastrita sole.
* Ludilo ek tabuleto qua kontenas 37 trui, ye qua onu ludas (sole) per 36 stifti.
Rejio Skotia

**Skotia** esis monarkio en nord-westal Europa qua existis de 843 til 1707. Ol formacesis da nuna Skotia, e havis landala frontiero kun Anglia, sude. En 1707 la du landi unionesis por formacar lUnionita Rejio.

Ye la 17ma di novembro 1292, John Balliol divenis rejulo di Skotia. Ilu selektesis de plura kandidati por l'ofico, qua esis vakanta depos la morto di Margaret, lor evanta sep yari, en 1290. John esis decendanto del rejulo David la 1ma di Skotia, qua regnis de 1124 til 1153. La arbitranto di ca selektala proceduro esis rejulo Edward la 1ma di Anglia, qua expektis ke la nova rejo esus quaza vasalo dil Angla rejo. John Balliol esis kompromisata; plura Skota chefi revoltis kontre la dominaco Angla, ed Angla armei revanchante invadis Skotia. Il abdikis en 1296, e la naciono havis nula rejo til ke Robert the Bruce divenis rejulo en 1306.

## Videz anke
* Skotia
* Unionita Rejio
Sonato

**Sonato** esas muzikajo klasika, por un o plura instrumenti, ordinare ek "prefaco", "adagio" od "andante", menueto e finalo.
Soprano

**Soprano** esas :
* voco qua povas atingar la grado supra sur la noto-skalo.
* persono qua havas tala voco.
Sorbeto

**Sorbeto** esas kremo mikonjelita a qua mixesis siropo de citroni, de fragi, kirsho-liquoro, - konsumata, kande fuzanta, kom drinkajo.
Spado

**Spado** esas garden-implemento, ek fero-placo larja e tranchiva, muntita an l'extremajo longa, quan onu uzas por fendar tero e kulbutar la glebi.
Henri de Saint-Simon

**Claude Henri de Rouvroy, komto de Saint-Simon**, ordinare citata kom **Henri de Saint-Simon** (1760 til 1825) esis Franca aristokrato e filozofo. Ilu kreis la vorto "socialismo" ed influis diversa filozofiala idei de la 19ma yarcento, exemple pozitivismo e marxismo, e la studio di sociologio.
Spano

**Spano** esas rekorturo plu o min dina quan onu deprenas (1) per raboto, cizelo, kande onu fasenas ligno-peco ; (2) per utensilo tranchiva kande onu fasonas peco de stalo, de fero, de kupro, sur torno-mashino, frezo-mashino, boro-mashino.
Friedrich Engels

**Friedrich Engels** (28ma di novembro 1820 til la 5ma di agosto 1895) esis Germana fabrikanto e
filozofo qua skribis "*Die Lage der arbeitenden Klasse in England*", pri la mala situeso dil Angla laboristi. Il publikigis la Komunista publika deklaro en 1848, ensemble kun Karl Marx. Il anke publikigis la duesma e la triesma tomi de *Das Kapital* (La kapitalo) pos la morto di Marx. Kun Karl Marx il konsideresas kom la fondinto di la marxistala socialismo.

Tri ek lua maxim konocata verki esas "Germana ideologio", publikigita en 1846; "Socialismo:Utopiala e ciencala", publikigita en 1880; e "L'origino di la familio, di la privata proprieto e di la stato" publikigita en 1884.
Socialismo

**Socialismo** esas ekonomikala ed politikala teorio qua rekomendas sociala proprieto di produktado-moyeni e lua kooperal administrado, ed atribuo di la rezulto segun l'interesto di omna populo. Kom ekonomiala sistemo, socialismo esas sistemo di produkto e distributo di la produkturo segun direta produktado di uzo-valori, per atribuo di ekonomiala adportaji, produktado-moyeni e kolokadi en projeti por direte satisfacar l'ekonomiala demando.

Moderna socialismo originis del idei di multa filozofi, exemple Henri de Saint-Simon, Charles Fourier, Pierre Leroux e Marie Roch Louis Reybaud, e de la movadi de la proletariaro dum la fino di la 18ma yarcento. Omni kritikis l'efekti di industrialigo e privata proprieto en la socio. Utopiala socialisti, exemple Robert Owen, probis fondar propra-sustenanta komunitati, kun skopo separar su de kapitalista socio. Henri de Saint-Simon kreis la vorto "socialismo" e favoris teknokratio ed industriala projeto. Saint-Simon, Friedrich Engels e Karl Marx favoris la kreo di socio qua posibligis, per l'uzo di moderna teknologio, racionaligar ekonomial agado ed eliminar l'anarkio de la produktado kapitalista, qua efektigas periodala krizi di ecesiva produktado.

En 1864, fondesis en London l'Unesma internacionalo, ube partoprenis diversa revolucionala grupi, inkluzite sequinti de Pierre-Joseph Proudhon, sequinti de Louis Auguste Blanqui (o "Blanquisti"), social-demokrati e sindikatani. Pro la granda vario di filozofiala idei, balde komencis konflikti inter lua membri. L'adepti di Mihail Bakunin deziris igar kolektiva la kontrolo di produktado-moyeni, e samatempe konservar la formo di pago proporcionale la produkturo da singla individuo. Kontraste, tale nomizita "anarko-komunisti" deziris ke ambe la kontrolo di produktado-moyeni e la posedajo de la produkturo esus kolektiva.

En Francia aparis tale-nomizita "sindikatismo", inspirita da Proudhom, e pose da Pelloutier e Georges Sorel. Ca ideo aparis dum la fino di la 19ma yarcento en Franca sindikati, e divenis importanta movado en Italia e Hispania til ke ol represesis da fashisti Italiana e da Frankoismo.

Samatempe kam l'idei da Marx ed Engels ganis aprobo, nome en central Europa, socialisti probis unionar su per internaciona organizuro. En 1889, cent yari pos Franca revoluciono, fondesis tale nomizita duesma internacionalo, kun la partopreno di 384 delegiti de 20 landi, qui reprezentis cirkume 300 organizuri socialista e laborala.

## Politikala movadi
* social-demokratio
* komunismo
* anarkiismo

## Referi
Sordino

**Sordino** esas :
(a) espineto, di qua la kordi vibrigas mikra peci de ligno envelopita en drapo, por moderar la soni ; (b) kono de kartono, kun truo ye la bazo, quan onu lokizas en la funelo di chaskorno - mikra tubo ek ligno quan onu lokisas en la parto infra di la trumpeto, por moderar la soni ; (c) mikra peco de ligno, de ivoro, e.c., di qua la formo esas olta di pektilo kun tri denti kavigita, quan onu inkastras sur la tresto di la violoni, alti, violonceli, kontrabasi, por diminutar la vibri di la framo e moderar la soni.
Privata proprieto

**Privata proprietajo** esas la yuro di personi ed entraprezi por obtenar, posedar, kontrolar, uzar, vendar, e legacar tereni, kapitalo, ed altra formi di proprietajo. Preske ulo povas esar privata proprietajo, kom imobli, domi, moblaro, utensili, komputeri, fabrikerii, automobili, tereni, lagi, kapitalo, patenti, autor-yuro, ed mem animali.

Ol distingas su de publika proprietajo, qua refereas ad aktivi apartenanta ad un stato, komuneso o guvernerio, ne ad un persono o mikra grupo. Privata proprietajo divenis la precipua formo di proprietajo dum l'Industriala revoluciono di la komenco di 18ma yarcento.

La yuro por havar proprieto esas parto di Universala deklaro di homala yuri. L'artiklo 17ma dicas:
# *tota persono havas yuro por havar proprietajo, sole od ultre en asociuro kun altra personi.*
# *nulu mustas esar arbitriale privacata de ulua proprietajo.*

## Referi
Spasmo

**Spasmo** esas subita, duranta e senvola kontrakti lokala di muskulo o grupo di muskuli, qui produktas doloro febla od intensa, e povas efektigar rigideso od influro muskulala. Ol povas eventar pro nesuficanta oxizigo di la muskuli, pro perdo di aquo e minerali dum intensa exercado, pro bruska movadi, o pro koldeso. Maxim-multa-kaze ol desaparas pos kelka minuti e ne havas plu serioza efekti. On povas eliminar spasmi per tensado di korpala zono afektita o, se spasmi esas duranta, per uzo di substanci qui agas kom muskulala laxigivi.

Venenago o kelka morbi anke povas produktar spasmi, nome en stomako, intestini, veziko, edc.
Navokonstrukto

**Navokonstrukto**

**Spanto** esas parto di la korpo di navo, varango qua formacas un ek la kosti di la framo.

**Varango** esas ligno-peco kurvatra, fixigita per lua mezo, sur la kilio di navo, e qua formacas la fundamento di la spantaro ye qua konsistas la karpenturo di la navo.

**Vegro** esas singla ek la planki uzata por kovrar la parti interna di la kareno di navo.
Spegulo

**Spegulo** esas vitro-plako, polisita, di qua la reverso esas kovrita indute ye folio de stano merkuriizita, o metalo-plako polisita, ube onu povas vidar sua vizajo reflektita.
Johannes Hans Daniel Jensen

**Johannes Hans Daniel Jensen** (1907 til 1973) esis Germana fizikistulo qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 1963.
Edward Jenner

**Edward Jenner** (1749 til 1823) esis Angla mediko qua esas larje kreditata kom la pioniro di vacino kontre la variolo.
Spektroskopo

**Spektroskopo** esas aparato quan onu uzas por studiar la lumo-spektri. Spektroskopi esas generale uzata en astronomio o en kelka branchi di kemio. Ol esis inventita da Germaniana fizikistulo Joseph von Fraunhofer.
Joseph von Fraunhofer

**Joseph von Fraunhofer** (6ma di marto 1787 til la 7ma di junio 1826) esis Germana fizikisto qua studiis optiko ed inventis spektroskopo.
Spermaceto

**Spermaceto** esas materio perlomatrea, extraktita de oleo qua abundegas en kavaji di la kapo di kashaloto, ed uzata por facar bujii luxoza, koldkremo, e.c.
Spermatogenezo

**Spermatogenezo** esas ensemblo ek la procedi evolucionala qui abutas a la formaco di la spermatozoidi.
Spico

**Spico** esas singla ek la substanci vejetantala, aromata o pikanta, quin onu uzas por saporozigar disho : kariofilo, muskado, pipro, cinamo, jinjero pulverigita.
Spinato

**Spinato** esas planto ek la familio "kenopodiacei", herbo un-yar-dura, di qua la folii, pos koqueso, esas nutrivo bonega.
Yang Chen-Ning

**Chen-Ning Franklin Yang** (n. en 1922) esas Chiniana fizikistulo qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 1957.
Spermatoforo

**Spermatoforo** esas kapsulo qua kontenas pakaji de spermatozoidi e qua renkontresas precipue che la cefalopodi.
Spermatido

**Spermatido** esas spermatozoido nova, derivita de la duopla du-partesko intersucedanta di la spermatociti.
Spinelo

**Spinelo** esas rubino pale-reda, lapido ek aluminato di magnezo. **Balas-rubino** esas anciena nomo, varietato rozea.
Spino

**Spino** o **vertebrala kolono** esas (che homo e kelka altra animali) ensemblo de vertebri dorsala, artikoza, ye qui konsistas l'axo di karpenturo osta.

Vertebro esas singla ek la 24 osti de qui konsistas spino.

Ordinare, homo havas 33 vertebri, di qui kin esas juntita e formacas sakrumo, e quar altra (proxim li) ank esas juntita e formacas kocigo.

La 24 individualigita vertebri repartisas su en:

* sep kolala vertebri
* dekedu torakala o dorsala vertebri
* kin lumbala vertebri
Spiralo (homonimo)

**Spiralo** esas :
* (geom.) Kurvolineo, sur plano, qua trasas samasinse serio de rotaci cirkum punti fixa (polo) de qua lu deviacas gradope segun lego determinita.
* (horlojo) Mikra resorto qua regulas l'eskapo di la pendulo de horlojeto, e mantenas l'izokroneso di lua ocili.
Spirito

**Spirito** esas substanco nekorpala (kontraste kun materio, substanco korpala) a qua uli imputas la penso-fakultato.
Rostilo

**Rostilo** esas 

**Spiso** esas stango ek fero, di qua un extremajo esas pinta, quan onu pasigas tra grosa peco de karno, tra pultrono, por rostar li, e quan onu rotacigas, o manue, o per mekanismo.
Spleno

**Spleno** esas vicero sponjatra, saturita ye sango, en l'hipokondro sinistra, di qua la rolo esas nebone savata - e quan, olim, onu egardis kom la fonto di melankolio.
James Watt

**James Watt** (1736 til 1819) esis Skota matematikisto ed injenioro qua perfektigis la vaporomashino, qua divenis multe importanta por l'industriala revoluciono. 

Il kreis la komando-valvo.
Sponjo (homonimo)

**Sponjo** esas :
* (zool.) Zoofito, qua konsistas ek amaso de tisui fibroza, plu o min densa, flexebla, elastika, tre lejera, imbibebla, e qua, kande vivanta, indutesas de materio gelatinatra mi-fluida, iritebla ed efemera (L. spongia).
* La korpo di ta zoofito, uzata diversa-role, pro lua karakterizivo absorbar la liquidi, e lasar li ekirar lor preseso mem tre poka.
Sporno

**Sporno** esas brancho ek metalo, qua esas muntita an la talono di la kavalkanto e finas per disko dentetoza e movebla, quan la kavalkanto, sinkas aden la flanki di sua kavalo kom stimulo.
Spoto

**Spoto** esas mikra saliajo, o mikra makulo sur la pelo, qua igas - ulakaze - plu "spicoza" la fizionomio (di muliero).
Sporofito

**Sporofito** esas stando dil ovo di l'"uridinei" lor la fekundigeso, kande la du pronuklei ne esas ja kunfuzita.
Stabo

**Stabo** esas ensemblo de oficiri quin onu selektis por servar oficiro superiora qua komandas armeo, ed esar apud lu kaze kom konsilantaro qua transmisas ed obediigas lua komandi.
Stalagmito

**Stalagmito** esas agreguro, sur la sulo di kavajo subtera, per infiltruri di aquo qui falas de la vulto.
Stalaktito

**Stalaktito** esas agreguro en la plafono di kavajo subtera, per infiltruri qui kontenas dissolvita sali kalkoza, silikoza, e.c.
Stalo

**Stalo** esas metalo ek faro pura a qua esas enkorpigita ula quanto de karbo - plu harda, e di qua la grani esas plu tenua e plu briloza kam olti di fero.
Stanco

**Stanco** esas quanto fixa de versi di qua la senco esas komplete, dispozita segun ula ordino, e qua, repetate periodoze, formacas la dividuri di poemeto.
Standardo

**Standardo** esas la nacional insigno, fixigita per vertikala latero, sive a stango (teral armeo), sive a kordo (naval armeo). Ordinare ol facesas ek texuro e havas rektangulatra formo, ma anke povas existar en altra formi, exemple la triangulatra standardo di Nepal.

On judikas ke Romana *vexillum* (pluralo: *vexilla*) uzita da legionani esis l'unesma exemplo pri standardo. Visigoti anke uzis insigni simila a *vexilla*, ma lua uzo ampleskis erste dum la konquesto Mohamedana en Iberia e dum l'unesma Krucomiliti.
Staplo

**Staplo** esas :
* butikego ube onu vendas, ye la nomo di la stato o di kompanio komercala.
* portuo, urbo komercala ube la vari depozesas varte di lia exportaceso pos-importaca.

Videz anke: staplo-yuro
Startero

**Startero** esas (sur lico di kaval-kuri) la persono qua emisas la departo-signalo, per inklinar la standardo quan lu tenas en sua manuo dextra.
Stativo

**Stativo** esas sorto di suportilo kun tri pedi, ek tri parti faldebla, uzata por la fotografili di la fotografisti.
Steleo

**Steleo** esas monolito di qua la formo esas olta di la fusto di kolono, kolono ruptita o di cipo, destinita (maxim-multa-kaze) recevor epigrafo.
Tomás Gomensoro

**Tomás José del Carmen Gomensoro Albín** (1810 til 1900) politikistulo, esis prezidanto di Uruguay de 1872 til 1873.
Stelto

**Stelto** esas stango, provizita ye quaza estribo ek ligno sur qua onu pozas sua pedo por plualtigar su.
Stereoskopio

**Stereoskopio**

**Stereoskopo** esas instrumento qua, per du imaji plana di un objekto, kun la sama difero angulala kam l'imaji produktita en singla ek l'okuli di homo, da l'objekto, igas ica aspektar reliefo kande onu regardas samatempe la du imaji, singla per un okulo.
Cevdet Sunay

**Cevdet Sunay** (1899 til 1982) militestro e politikistulo, esis prezidanto di Turkia de 1966 til 1973.
Sterko

**Sterko** esas dungo ek la litiero dil animali domestika, a qua esas mixita lia exkrementi, e qua putras pro fermentaco.
Yamoussoukro

**Yamoussoukro** esas chef-urbo e la 5ma maxim populoza urbo di Ivora Rivo. Segun la demografiala kontado di 2021 ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km². Yamoussoukro divenis chef-urbo di Ivora Rivo en 1983

Jacanta centre de la lando, ol distas 240 km norde de Abidjan, olima chef-urbo. Ol esas sideyo dil Politeknikala Instituto *Félix Houphouët-Boigny*, qua fondesis en 1996, e nun havas 3000 studenti.
Sterleto

**Sterleto** esas speco di sturgo, quan onu renkontras en la parto orientala di Europa ed en Azia, e qua aspektas kom la formo yuna di la sturgo. De olu onu obtenas kaviaro.
Stero

**Stero** (de la greka: *stereos*, ferma; simbolo **st**) esas mezur-unajo pri la lenio (lignajo karpentala, kalorizala) = un metro3

Quankam depos la 31ma di decembro 1977 ne plu ofical unajo, ol ankore multe uzesas en lenio-komerco en Francia (en la Franca: *stère*). Nun l'ofical unajo estas metrokubo.
Stigmato

**Stigmato** esas :
* marko ne-efacebla quan lasis plago, bruluro, vunduro.
* (religio kristana) marko ek la kin vunduri di la korpo di Iesu, imprimita mirakle sur la korpo di ula santi.
* marko imprimita, per fera stampilo redigita per varmigo, sur la shultro-pelo di ula krimininti.
* (bot.) korpo glandatra ube finas la stilo di pistilo, e transmigas a lu, por igar olu pasar aden l'ovario, la parto fekundugiva di poleno.
Stilistiko

**Stilistiko** esas regularo pri stilo, qua esas situebla inter "gramatiko" e "retoriko". - (segun Bally) havante ideo klara o sentimento, l'arto expresar li per la moyeni quin disponas linguo e quaze inter-sinonima.
Stipendio

**Stipendio** esas pensiono gratuita, grantita a lernanto en edukerio (liceo, skolo administrata da la guvernistaro, seminario).
Stilo

**Stilo** esas :
* (epoki antiqua) Puncilo di qua un extremajo pintoza uzesis por trasar la literi sur vaxo-plako, e di qua l'altra, platigite, uzesis por efacar.
* (literaturo) Maniero expresar redakte sua pensi, sua idei.
* (arto) Karaktero general di la verki da artisto, skolo, yarcento, naciono.
* (bot.) Prolonguro filoforma di la somito dil ovario, quan finas la stifmato.
Stolo

**Stolo** esas larja bendo de stofo kun (kom ornivo) tri kruci, quan la sacerdoto pasigas cirkum sua kolo kande lu celebras la meso, kande lu donas ad ulu l'unciono extrema.
Stolono

**Stolono** esas singla de la radiki qui quaze reptas sur la surfaco di sulo, ek la stipiti reptera di ula vejetanti.
Listo pri chefministri di Rusia

Yen la kompleta listo pri chefministri di Rusia de 1905 (Rusa imperio) til nun (Rusa Federuro), inkluzite la chefi di guvernerio di la Republiko Socialista Sovietiana Rusia.

## Chefministri de 1905 til [[1917]]

## Listo pri chefministri pos [[Rusa revoluciono]]

## Chefo di la Konsilistaro di Ministri - guvernerio di [[Republiko Socialista Sovietiana Rusia|RSS Rusia]] ([[1978]] til [[1991]]/[[1992]])

## Chefi di la Konsiistaro di Ministri — guvernerio di Rusa Federuro ([[1991]]/[[1992]] til [[1993]])

Boris Yelcin elektesis prezidanto di Rusa Federuro en junio 1991, l'unesma elekto por prezidanto en la historio di Rusia. Dum kurta periodo, il anke akumulis la funcioni di chefministro.

## Chefi di guvernerio di [[Rusa Federuro]] (1993 til nun)

## Noti
Mihail Yefimovich Fradkov

**Mihail Yefimovich Fradkov** (n. 1950) injenioro, ekonomikisto e politikistulo, esis chefministro di Rusia de 2004 til 2007.
Viktor Borisovich Hristenko

**Viktor Borisovich Hristenko** (n. 28 di agosto 1957) ekonomikisto e politikistulo, esis provizora chefministro di Rusia, de februaro til marto til 2004.
Pedro de Aycinena y Piñol

**Pedro de Aycinena y Piñol** (1802 til 1897) politikistulo, esis prezidanto di Guatemala de la 14ma di aprilo til la 24ma di mayo 1865.
Mardio

**Mardio** esas la dio di la semano pos Lundio ed ante Merkurdio. L'origino di la vorto "Mardio" esas Franciana vorto *Mardi*, qua havas origino en Latina frazo *Dies Martis*, dio di Marto.

Latina frazo *Dies Martis* ank originis la vorti por Mardio en altra lingui:
* Hispaniana **Martes**
* Kataluniana *Dimarts*
* Italiana *Martedi*
* Esperanto *Mardo*
* Galisiana *Martes*

La dio di Týr (*Tiwesdæg* en Ancien Angla) en altra lingui:
* Angliana **Tuesday** 
* Daniana *Tirsdag*
* Germaniana *Dienstag*

En altra lingui, le vorti povas signifikar la duesma o la triesma dio di la semano:
* En Portugalana *terça-feira* (la triesma dio)
* Hungariana *Kedd* (la duesma dio)

Lasta dio di karnavalo segun katolika tradiciono esas nomizita "grasa mardio".
Storo

**Storo** esas peco de mato, o de stofo, movebla adsupre od adinfre, per resorto, avan la fenestri di chambro, di veturo, por shirmar kontre la suno-radii.
Sergei Vadimovich Stepashin

**Sergei Vadimovich Stepashin** (n. ye la 2ma di marto 1952) advokato e politikistulo, esis chefministro di Rusia de mayo til agosto 1999.
Yevgeni Maximovich Primakov

**Yevgeni Maximovich Primakov** (29ma di oktobro 1929 til la 26ma di junio 2015) jurnalisto e politikistulo, esis chefministro di Rusia de 1998 til 1999.
Streptokoko

**Streptokoko** esas mikrobo, multa-kaze patogena, qua, kande lu grupeskas kun sua sami, formacas kolonii kateno-forma.
Neutrino

**Neutrino** (simbolo *ν*) en fiziko di partikuli esas primara partikulo, un ek leptoni, fundamentala en normala modelo. Ol es senmasala fermiono kun vorticeso ½ e zerala elektra charjo. Neutrini interagas nek forte nek elektromagnetikale, ma nur kom desforte e gravitale.

Neutrini esas tre penetriva, objekto quale planeto es preske nura barilo por li – tra 1 cm2 di Tero (jacanta perpendikle a Suno), en omna sekundo penetras 60,5 miliardi neutrini.

## Referi
Listo pri prezidanti di Libano

Yen listo pri prezidanti ed altra chefi di stato di Libano, de 1926 til nun.

## Prezidanti

## Videz anke
* Chefministri di Libano
Charjo

**Charjo** esas tipo di quantumalanumero, maxim-multa-kaze relatas a quale forte partikulo interagas.  Maso (*m*) es la charjo por la gravitinterago, determinas la forteso dil interago kun la gravitafeldo.  Altra charji inkluzas elektrocharjo, e debila e forta charji.
Andrés Héctor Carvallo

**Andrés Héctor Carvallo Acosta** (1862 til 1934) politikistulo, esis prezidanto di Paraguay de 9 di januaro til 25 di novembro 1902.
Manuel del Refugio González

**Manuel del Refugio Martínez González Flores** (1833 til 1893) militestro e politikistulo, esis prezidanto di Mexikia de 1880 til 1884.
Stropo

**Stropo** esas kordego, kun glito-nodo ye la du extremaji, e per qua onu embracas la kargaji por embarkar o desembarkar li.
Fermiono

**Fermiono***** (simbolo *f*) en fiziko di partikuli esas partikulo kun ne-integra vorticeso – kontre bosono, qua havas vorticeso integra.

Omna partikulo es sive fermiono sive bosono (Fermi-Dirak-statistiko). Segun normala modelo fermioni esas primara partikuli di materio, e bosoni transportis interagaji. Fermioni komplexa es barioni, e primara – quarki e leptoni.
Vorticeso

**Vorticeso** esas quantumala nombro relatis ad angulala momento.

Fermioni havas duimintegra vortecesi (*s* = 1/2, 3/2, 5/2, ...) e bosoni havas integra vorticesi (*s* = 0, 1, 2, ...).
Kapitalismo

**Kapitalismo** esas ekonomikala sistemo fondata sur privata proprieto di moyeni di produktado, sur la komerco di vari, e sur la kreado de valoro e richeso por kontentigar la konsumanti. Ne existas generala konsento pri la preciza signifiko di la vorto "kapitalismo", ne anke pri quale on povas uzar la vorto kom analizala kategorio. Tamen, existas poka kontroverso pri ke la privata proprieto, la sercho di profiti en la merkato, preci e salarii esas elementi di kapitalismo.

Kapitalismo, kom ekonomikala sistemo, evolucionis rapide en Europa pos la 16ma yarcento quankam existis proto-kapitalista societi en l'Anciena epoko, e la prima aspekti di komercala kapitalismo ja aparabis dum fino di Mezepoko. Kapitalismo gradope divenis la dominacanta ekonomikala sistemo kun la krulo di feudismo e divenis la sistemo dominacanta dum la 18ma yarcento.

La sociala klaso konsistanta ek la granda proprietanti e/o la furnisanti di kapitalo por l'ekonomial agadi, kambie de interesto nominesas "kapitalisti".

## Formi di kapitalismo
Existas multa formi di kapitalismo:
* anarko-kapitalismo
* protecionismo
* libera merkato
* financala kapitalismo, edc.

## Kritiki kontre kapitalismo e kapitalista socio
* socialismo
* komunismo
* anarkiismo

## Referi
Stuko

**Stuko** esas induturo qua imitas marmoro, quan onu aplikas sur muro, sur kolono, a quan onu polisas kande lu hardeskis per sikesko.
Hans Georg Dehmelt

**Hans Georg Dehmelt** (n. ye la 9ma di septembro 1922) esas Germaniana fizikistulo qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 1989.
Wolfgang Paul

**Wolfgang Paul** (1913 til 1993) esis Germaniana fizikistulo qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 1989.
Subjuntivo

**Subjuntivo** esas modo di la konjugo-sistemo, qua reprezentas la stando o l'ago expresata da verbo qua dependas de altra verbo.
Subreto

**Subreto** esas en komedio, la rolo (acesora) di chambro-servistino, di akompanantino, di qua la karaktero esas impetuoza, audacoza, tre alerta, tre inteligenta.
Westo

**Westo** esas un ek la quar punti kardinala qua esas sur la latero ube Suno su kushas, ta qua opozesas a esto.