open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Amas-komunikado

**Amas-komunik(ad)o** o publika komuniko esas l'uzo di komuniko-moyeni kun skopo atingar granda grupi de homi. To implikas ke la sendanto o komunikanto uzas kanali qui posibligas amasala duopligo. Amas-komuniko existas se ulu konsideras judikas ke ula informo esas importanta por la komunitato, e se samatempe multi interesesas pri ulo komuna. La popularesko di imprim-arto unesmafoye popularigis amas-komuniko.

Un ek la maxim anciena exempli pri amas-komunikado esis granda jurnali, qui havis deki di mili di exempleri imprimita. Pose aparis radio, televiziono e nun, anke l'interreto povas uzesar por amas-komunikado. Reklamado anke povas judikesar kom tipo di amas-komunikado, nam la skopo di lua mesaji esas atingar ed influar granda nombro di personi.
Milito di Krimea

La **milito di Krimea** esis milito eventinta de 1853 til 1856, kande Rusa imperio e Rejio Grekia luktis kontre federuro dil Otoman imperio, Francia, Britaniana imperio e Rejio Sardinia. La milito eventis pro l'expanso di Rusa imperio e la timo pri la krulo di Otoman imperio. La milito eventis precipue en la peninsulo Krimea, proxim navala bazo di Sevastopol. Ol finis kun la vinkeso Rusa, konfirmita en la Kontrato di Paris, signatita en 1856.

Dum la fino di la 18ma yarcento, Otoman imperio komencis dekadar, e lua armei, politikala ed ekonomiala strukturi ne esis kapabla pri modernigar su. Pos diversa militi, exemple milito Rusa-Turka de 1806 til 1812, Otoman imperio perdabis multa teritorii norde de Nigra maro, exemple la peninsulo Krimea, por Rusa imperio. Rusia deziris febligar l'autoritato otomana ed asumar la protekto di kristani ortodoxi en la provinci Otomana en Europa. Francia ed Unionita Rejio timis ke Otoman imperio divenus Rusa vasalo, e la povo-equilibro inter Europana povi subisus rupto.

La tensi augmentis kande estala e westala kristani komencis disputar la kontrolo di tale nomizita "Santa Landi" en Palestina. Rusi demandis koncesi di Otomani, qui refuzis li. To efektigis la komenco di la milito inter la du imperii, dum l'autuno di 1853. Rusi ed Otomani kombatis en Kaukazia ed en la delto di Danubio. Kande Rusi refuzis evakuar Danubiana princii kontrolita dal Otomani, Francia ed Unionita Rejio decidis enirar la milito.

Caro Nikolai la 1ma di Rusia timis ke Austrian imperio ank eniris la milito alonge l'enemiko, e decidis retretar de Balkani dum la somero di 1854. Malgre la retreto Rusa, Napoleon la 3ma e Britaniana chefministro lord Palmerston decidis atakar navala bazo Rusa en Sevastopol, probante impedar futura atako Rusa kontre Otomani.

Pos desembarkar en Eupatoria ye la 14ma di septembro 1854, federiti Franci, Britaniani ed Otomani vinkis Rusi dum la komenco di oktobro proxim fluvio Alma. Li expektis vinkar rapide, tamen la rezisto Rusa transformis la batalio en milito di trancheos. La severa klimato e la manko di provizuri  tormentis la soldati di amba flanki: la koldeso, la famino e la morbi produktis deki di mili di mortinti, plu multa kam la kombati. Plurafoye Rusi probis ruptar la siejo kontre Sevastopol, ma li vinkesis en Balaklava,  Inkerman e proxim fluvio Chornaya. Altralatere, federiti subisis granda perdaji probante konquestar Rusa pozicioni. Erste ye la 8ma di septembro 1855, pos ke nova trupi de federiti arivis, samatempe kam Rusa trupi esis exhaustinta, Franci kaptis bastiono Malakoff Kurgan, qua protektis la urbo, e Rusi abandonis ol ye la sequanta dio.

La kombati duris dum kelka monati pose, til ke kontrato signatesis en Paris ye la 30ma di marto 1856, oficale fininta la milito. Multafoye ca milito judikesas kom l'unesma milito moderna, pro l'uzo di nova teknologii, exemple vaporobatelo, ferovoyo, nova fusilo qua uzis cilindro-sferata kugli nomizita *Minié*, telegrafilo e fotografuri.
Hektaro

**Hektaro**, simbolal abreviuro **ha**, esas mezur-unajo por surfaci qua ne apartenas al Internaciona Sistemo di Unaji. Ol equivalas 10 mil metri quadrata ( m²). Esas 100 hektari po 1 quadrata kilometro. Un *acre* (anciena mezur-unajo di Britaniana imperio qua duras uzesar en Usa) equivalas cirkume 0,405 hektaro, ed 1 hektaro equivalas cirkume 2,47 *acre*.
Milito Iran-Irak

La **milito inter Iran ed Irak** — konocata en Iran kom **la milito impozita** (Farsi: جنگ تحمیلی, transliterizita *Llang-e Tahmilí*) e **la Santa Defendo** (دفاع مقدس, transliterizita *Defâʿ-e moqaddás*), ed en Irak kom **batalio di al-Qādisiyyah [[Saddam Hussein|Saddam]]** (arabe: قادسيّة صدّام, transliterizita *Qādisiyyat Ṣaddām*)—, esis milito inter Iran ed Irak, qua komencis ye la 

 kande Irak komencis invado di Iranana teritorio, e duris til la  20ma di agosto 1988, fininta sen klara vinkinto. L'origino di la milito esis l'anciena e lokala rivaleso historiala Araba-Persa.  Lor, Irak deziris modifikar frontierala limiti inter la du landi, establisita dum la pakti di Aljer, signatita em 1975, ed anexar la regiono Shatt al-Arab.

Dum tota durado dil konflikto, Irak sempre havis desavantajo demografiala kompare Iran, exemple en 1980, kande la milito komencis, Irak havis cirkume 14 milion habitanti, kontre ke Iran havis cirkume 38 milion habitanti. Kande la milito finis, la quanto di mortinti e la domaji en l'ekonomii di amba landi esis multe severa, e la chomeso en amba landi esis multe alta. Cirkume 1 milion soldati e civili en amba flanki jacis mortinta, e multa viri en laboriva evo havis irga deskapaceso fizikala. La konflikto nur solvesis pos forta exterlandala preso, sen modifiki en la frontieri inter la du landi, motivo di la milito. 

Ca milito ofte komparesas kun l'unesma mondomilito (1914-1918) pro uzo di la sama taktiki, exemple kombato uzanta granda tranchei, granda quanto di mitraliosi, ataki per bayoneti, uzo di dentoza fer-fili avan la tranchei, ataki tra tale nomizita "tereno di nulu", e la granda uzo di kemial armi, exemple mustarda gaso e sarin-gaso da Irak, kontre trupi e civili Iranana, ed anke kontre kurdi. Saddam Hussein decidis uzar kemial armi kun skopo diminutar o kompensar la granda desavantajo demografiala di sua lando, kompare la granda armei di Iran. Kelka tempo pose, la Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni anuncis ke *kemial armi uzesis en la milito*. Tamen, l'Unionita Nacioni nulatempe dicis ke Irak esis la sola lando qua uzis kemial armi en la milito, e nulatempe dicis, til 1991, ke Irak esis l'unesma atakanto en la milito.
Chattanooga, Tennessee

**Chattanooga** esas urbo en Usana stato Tennessee. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 388,7 km². 

Chattanooga esis decidiganta urbo dum l'interna milito di Usa pro la granda quanto di ferovoyi konverginta ibe. Pos finir la milito, la ferovoyi posibligis l'expanso di industrii. Nun, la maxim importanta industrii esas automobilala, moderna industrii, produktado di nutrivi e drinkaji, sanesala, asekurala e turismo. Ultre to, la urbo koncentras la sideyi di multa importanta kompanii. Ol ank esas koncentro-punto por choseala transporto. Ol distas 190 kilometri nord-weste de Atlanta, Georgia, 180 kilometri sud-weste de Knoxville, Tennessee, 213 kilometri sud-este de Nashville, Tennessee, 164 kilometri este-nord-este de Huntsville, Alabama, e 237 kilometri nord-este de Birmingham, Alabama.

Ol esas internacione konocata pro la kansono "Chattanooga Choo Choo" da Glenn Miller e lua orkestro, enrejistrita en 1941. La kampusi dil universitato di Tennessee en Chattanooga (Angle: *University of Tennessee at Chattanooga*, abreviuro UTC) e di la Fakultato *Chattanooga State Community College* jacas en Chattanooga.

## Geografio

La reliefo di Chattanooga esas preske plana, kun poka kolineti, jacanta inter monti Apalachi e kolini Walden, an la rivo di rivero Tennessee. La mezavalora altitudo dil urbo esas 206 metri.

La klimato di Chattanooga esas humida subtropikala (*Cfa* segun la klimatala klasifikuro da Köppen), kun moderema vintri. Tamen mezavalore dum 3,2 dii omnayare, enrejistresas temperaturi infre 0°C. Nivo povas falar en januaro, e plu ofte en februaro. La mezavalora temperaturo en januaro (vintro) esas 5,4°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en julio (somero) esas 27,1°C.

La mezavalora yarala pluvo-quanto dil urbo esas 1397 mm. Novembro til marto esas periodo relate pluvoza. La maxim pluvoza monato esas marto, kun mezavalore 136 mm. Julio ank esas pluvoza monato (mezavalore 129 mm), freque kun sturmi. Tamen, ne existas sezono komplete sika. Malgre esar cirkondata da monti, Chattanooga frapabas recente da tornadi.
Aborto

**Aborto** esas l'interupto di gravideso sive per eskarto, sive per ekpulso di embriono o feto. Aborti povas eventar spontane en 30% o mem 40% de la gravidesi. **Abortigo** esas kande l'interupto di la gravideso ne esas spontana.

En multa kazi, intencata agadi facesas por produktar abortigi, exemple per uzo di medikamenti o kirurgii. Kande ol facesas nekorekte, la vivo di la matro povas pozesar en risko. On kalkulas ke omnayare facesas 56 milion aborti en tota mondo, di qui cirkume 45% en nesekura standi, nome en subdevelopita landi. La legaro di kelka landi judikas abortigo kom nelegala en irga cirkonstanci, kontre ke altri permisas abortigi en diferanta situacioni segun singla legaro, exemple kande la gravideso eventas pro violaco.

## Referi
Palmyra, Nova-York

**Palmyra** esas urbo en la stato Nova-York, Usa. Segun statistiki dil yaro 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 87,2 km².

En Palmyra rezidis Joseph Smith, Jr., fondinto dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi.
Gulfo di Tailando

**Gulfo di Tailando**, anke nomizita **gulfo di Siam**, esas desprofunda gulfo en la Maro di Sudala Chinia, inter Malaizia, Tailando, Kambodja e Vietnam. Ol havas entote cirkume 320 mil km², kun mezavalora profundeso di 45 metri e maxima profundeso di 80 metri.

Fluvio Chao Phraya esas la precipua fluvio qua debushas an la gulfo. Ol formacas granda delto an la nordo di la gulfo, che la metropolala regiono di Bangkok. Kune fluvio Mekong, Chao Phraya transportas granda quanto di sedimenti a la gulfo di Tailando. Pro la poka profundeso di la gulfo, lua aqui esas poke saloza e movas lente. Dum la lasta glacial epoko la gulfo ne existis, e nur esis prolongo di Chao Phraya.

Pro la tropikala klimato, li havas granda quanto di koralia rifi. Ol anke havas jaceyi di petrolo e naturala gaso, e la litori di vicina landi esas multe atraktiva por turisti.
Metropolitan Museum of Art

La **Metropolitan Museum of Art** esas muzeo en New York, Usa. Ol esas la maxim granda muzeo di arto en Usa, havante plu kam du milion verki.

Ol unesmafoye apertesis ye 20 di februaro 1872. La muzeo fondesis da notinda artisti e komercisti, ed ol grantesis akto di enkorpigo ye 13 di aprilo 1870. Olua unesma adreso esis 681 5ma Avenuo; pro manko di spaco por la kreskanta kolekturo, ol translojis a Westa 14ma Strado en 1873. En 1880 ol translojis a la nuntempa adreso, 1000 5ma Avenuo.
Nihonio

**Nihonio** esas la nomo por kemiala elemento sintezala, kun nombro atomala 113 ed atomala pezo 286, multe radioaktiva. Ol deskovresis oficale en 2015 che laboratorio Riken, e lua nomo homajas Japonia (Japoniane 日本, *nihon*), lando ube jacas la laboratorio.
Camille Saint-Saëns

**Camille Saint-Saëns** (n. 8ma di oktobro 1835, m. 16ma di decembro 1921) esis Franca muzikisto e kompozero.

## ''Danse macabre''
Ye 24 di januaro 1875 en Paris, ilua simfoniala verko *Danse macabre* esis unesmafoye pleata. La verko deskriptas legendala evento di Halloween: Morto advokas mortinti de lia tombi, e li dansas dum ke Morto pleas sua violino, til ke hanulo krias ye jornesko. La violino en ca verko havas ajustita kordo, por plear tritono, konocata kom la diablo en muziko. Ye la unesma pleyo, la verko ne esis bone recevata pro la kadavrala aludi, ma ol nuntempe esas bone egardata.

## ''Le Carnaval des animaux''
Ye 25ma di februaro 1922 en Paris, ilua kompozuro *Le Carnaval des animaux* ("La Karnavalo dil animali"), grupo de 14 movimenti por du piani e mikra grupo de instrumenti, esis unesmafoye publike pleata. Il skribis la verko en 1886, e ol esis balde audata en privata pleadi. Saint-Saëns, supozante ke ca humoroza verko detrimentus ilua reputeso kom serioza kompozisto, interdiktis olua edito o publika pleo dum ilua vivo-tempo (ecepte la movimento "La Cigno", editita en 1887 por violoncelo e piano).

Pos ilua morto en decembro 1921, *Le Carnaval des animaux* editesis en aprilo 1922. La pleo en februaro 1922 esis tre bone recevata, e la verko divenis populara.
Emerson, Lake & Palmer

**Emerson, Lake & Palmer** esis bando di progresema rock kreita en 1970 en London, Anglia. Ol konsistis ek Keith Emerson (klavaro), Greg Lake (kantisto, gitaristo), e Carl Palmer (perkut-ensemblo). La bando esis un ek la maxim populara de lua epoko, e vendis plu kam 48 milion kopiuri de lua kansoni.
Autodromo Nazionale di Monza

La **Autodromo Nazionale di Monza** esas lico por automobilo-konkursi en Monza, Italia.

Ol apertesis ye 3ma di septembro 1922. Ol esis la triesma tala lico en la mondo, pos Brooklands en Anglia ed Indianapolis en Usa. Ol konstruktesis de mayo til julio 1922; esis 10 km de makadamizita treko, e l'unesma konkurso esis la Italiana Granda Premio di 1922. Depose, la plu multa de konkursi dil Italiana Granda Premio eventis ye Monza.

La lico esis rikonstruktata en 1938 e 1954. La maxim grava acidento eventis en 1928, kande un veturisto e 27 spektanti mortis; anke esis morti en 1933 e 1961.
Dua Lipa

**Dua Lipa** esas Britaniana kantistino. El ganis Grammy-premio pri Maxim Bona Nov Artisto en 2019 por elua kansono *"One Kiss*. El esas la maxim olda filiino di Kosovana genitori.
Fairfield, Iowa

**Fairfield** esas urbo e sideyo di la komtio Jefferson, stato Iowa, Usa. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 17,35 km².
Ruhr

**Ruhr** esas rivero Europana longa de 219,2 km, qua naskas an Kahler Asten, 870 metri adsur marala nivelo, e debushas an fluvio Rheno, proxim Duisburg.
Roma (filmo)

***Roma*** esas dramato-filmo skribit e rejisita da Alfonso Cuarón, qua anke produktis, cinematografis e kun-editis ol. La filmo *Roma* sequas la vivo di Cleo, enlojanta *Mixtekana* menajistino di meza-klasa familio, kom mi-autobiografiala reflekto pri l’eduko di Cuarón en la Kolonia-Roma quartero di México, en la periodo 1970 e 1971. La filmo stelizas Yalitza Aparicio e Marina de Tavira en la chefa roli. Esas internaciona kun-produkturo inter Mexikia ed Usa.

La filmo esas Hispana-parolata. Cleo ed altra servistino, Adela, parolas la *Mixtekana* inter su.
Tirol

**Tirol** esas historiala regiono che Alpi, en nordal Italia e westal Austria. Ca areo esis la centro di tale nomizita "komtio Tirol", parto de Santa Romana imperio, Austrian imperio ed Austria-Hungaria.
Anne Clark

**Anne Clark** (Croydon, 14 mayo 1960) esas Britaniana poeto ed avan-gardistala muzikanto di la parolata genro.
Handbalo

**Handbalo** esas sporto en qua du esquadi, singla ek li havanta 7 ludisti - un ek li defensero - transferas balono l'unu a l'altru kun skopo facar golo en l'altra esquado. Ordinare, ula konkurso konsistas ek du periodi di 30 minuti. La esquado qua facas plu goli kam l'altra vinkas.

Ol esas olimpiala sporto de Olimpiala Ludi en München (1972).
Nicolae Guță

**Nicolae Linguraru** (naskinta ye la 3ma di decembro 1967), maxim konocata per sua artala nomo nomo **Nicolae Guță** (pron.: *nikolay-guca*), esas Rumana kantisto (de origino roma) di muzikala stilo *manele*.
Elektronala lektilo

E-lektilo of **e-librolektilo** (elektronala lektilo) esas portebla elektronal aparato por lektar dijitale stokizita texto. Chefa parto di e-lektilo esas la skreno sur qua la texto esas prizentata kom specal edituri quale libri, revui e jurnali. Singla aparato qua povas prizentar texto sur skreno povas esar konsiderata kom e-lektilo. Ma e-lektilo esas optimaligita por lektar texti pro la kombino di olua skreno-inko, portebleso e baterio-fristo.
Chimamanda Ngozi Adichie

**Chimamanda Ngozi Adichie** (n. Enugu, la 15ma di septembro 1977) esas Nigeriana skriptisto e feministo. Elua verki tradukesis aden triadek lingui. Artikli aparis en la New Yorker, Financial Times e la PEN/O. Henry Prize Stories (yaral edituro de duadek Angla-linguala rakonti di la yaro publikigit en Usan e Kanadana revui.

En Ido aparis "Omnu devus esar feministo".
Harold Bernard St. John

**Harold Bernard St. John**, advokato e politikisto, n. ye la 16ma di agosto 1931 til la 29ma di februaro 2004, esis chefministro di Barbados de la 11ma di marto 1985 til la 29ma di mayo 1986.
Ioannis Alevras

**Ioannis Alevras**, sindikatano e politikisto n. 1912 til la 6ma di aprilo 1995 esis prezidanto di Grekia de la 10ma di marto til la 30ma di marto 1985.
Ferruccio Parri

**Ferruccio Parri**, jurnalisto e politikisto n. ye la 19ma di januaro 1890 til la 8ma di decembro 1981, esis chefministro di Italia de la 21ma di junio til la 10ma di decembro 1945.
Henry John Temple

**Henry John Temple, 3ma viskomto Palmerston**, politikisto n. ye la 20ma di oktobro 1784 til la 18ma di oktobro 1865 esis dufoye chefministro di Unionita Rejio.
Robert Dickerson

**Robert Henry Dickerson** (n. ye la 30ma di marto 1924 til la 18ma di oktobro 2015) esis Australiana piktisto.
Ibadan

**Ibadan** esas la 3ma maxim populoza urbo di Nigeria. Segun statistiki dil yaro 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 3080 km².

## Referi
Huelva

**Huelva** esas urbo en Hispania, chef-urbo di la provinco samnoma, en la regiono Andaluzia. Segun statistiki dil yaro 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 151,33 km².
Knut Erik Jensen

**Knut Erik Jensen** (n. ye la 8ma di oktobro 1940) esas Norvegiana filmifisto.

## Filmografio
* *Stella polaris* (1993)
* *Brent av frost* (1997)
* *Når mørket er forbi* (2000)
* *Heftig og begeistret* (2001)
* *Heftig og begeistret 2: på sangens vinger* (2002)
* *På hau i havet* (2004)
* *Ruiner i paradis* (2004)  
* *Vi er her for å dø* (2004)
* *Iskyss* (2008)
* *Det akutte menneske* (2011)
Vintrala Olimpiala Ludi en Beijing, 2022

La **Vintrala Olimpiala Ludi en Beijing, 2022**, od oficale la **24ma Vintrala Olimpiala Ludi**, esas internaciona konkurso pri vintrala sporti qua eventas en 2022 en Beijing, Popul-Republiko Chinia. La Ludi apertesis oficale ye la 4ma di februaro 2022 e finos ye la 20ma di februaro 2022. Esos 109 eventi pri 7 sporti. Partoprenas  atleti de 91 nacioni.

### Sporti en la Vintrala Olimpiala Ludi en Beijing, 2022
* Artala sketo
* Biatlono: 11 konkursi.
* Bob-glitvetur-sporto: 4 konkursi
* Skeletono
* Glitston-ludo
* Hokeo sur glacio
* Sketo di rapideso
* Kurt-licala sketo
* Glitveturo-sporto
* Akrobatala ski-salto
* Alpala ski-glito
* Nordala-skiago kun Skisalto, Nordala kombinuro e Skikuro
* Nivoplank-skiago
Michael Kenneth Williams

**Michael Kenneth Williams** (pron.: *maykol-kenet-wiliams*; n. New-York, la 22ma di novembro 1966 – New-York, la 6ma di septembro 2021) esis Usana dansisto, aktoro, e film-produktisto.

Williams divenis konocata inter la granda publiko per ilua rolo kom *Omar Little* por la televizion-serio *[[The Wire]]* (*kun-askolto*). Ultre filmi, Williams anke pleis rolo en *Battlefield 4* (Kombat-agro 4) e la populareskanta *Battlefield 2042* (Kombat-agro 2024). Ilu nominesis 5-foye por premii *Primetime Emmy*.

Williams mortis en la matino di la 6ma di septembro 2021 ye evo 54 pro tro-dozo de narkotivi. Ta posdimezo il trovesis mortinta en sua apartmento en Brooklyn, Nova York.
Zahra Khatamirad

**Zahra Khatamirad** (Perse زهرا خاتمی راد; n. ye la 17ma di decembro 1981) esas Iranana televiziono- e radio-prizentistino, ed ank jurnalistino.

## Referi
Elektronala libro

**E-libro** (elektronala libro) esas kolektiva nomo por dijitala* dokumenti qui povas esar prizentata per e-lektilo, same kam per skreno di komputori e smartfoni. Koncernas tam texti qui antee (o sama-tempe) aparis sur papero, do la papera libro, kam texti skribita exkluzive por dijital* uzo. E-libri havas kustumale chapitri quale normala libro. Tam texti, imaji kam animita video-filmi povas esar prizentata.

Michael Hart, qua fondis en 1971 Projeto Gutenberg, l’editerio di e-libri, esas konocata kom l’inventinto dil e-libro.
Abel-manjero

La (Europan) *abel-manjero* (Merops apiaster) esas ucelo de la familio dil abel-manjeri (*Meropidae*).

L'ucelo esas 28 centimetri longa, (inkluzante plu-longa kaudo-plumi 30,5 centimetri) e pezas 44 til 78 grami. Ol esas rikonocebla per olua exotika kolori, blu-verda kaudo, flava kolo ed obskur okul-strio. La plumaro por amba sexui esas sama.
Akileo

Nomo di plura herbi del gen. *Achillea* del fam. *Asteraceae*, precipue: **milfolia akileo** o simple **milfolio.** Perena rizomoza herbo kun tre segmentigita folii, e tre mikra flori en kapituli, frequa en Europa (*Achillea millefolium*) 

La nomo esas derivata de Akileo, qua kunportis milfolio kun ilua armei por kuracar la kombat-vundi.
Ampero

**Ampero** [*Elekt.*] esas mezur-unajo di intenseso di elektrala korento, segun l'Internaciona Sistemo di Unaji. Lua nomo homajas André-Marie Ampère, Franca fizikisto e matematikisto, judikata kom "la patro dil elektromagnetismo" kune Dana fizikisto Hans Christian Ørsted.
Bakelito

**Bakelito** [*Kem.*] esas sintezala rezino ek fenolo e formaldehido od ek simila substanci.

Bakelito esis precipue aplikata cirkum la duimo di la duadekesma yarcento, e nomesis segun olua inventinto Leo Baekeland (1863 - 1944).
Bekaseto

**Bekaseto** [*Ornit.*] Nomo di plura mikra uceli vadera del gen. *Calidris* del fam. *Scolopacidae*, i.a.: **grosa bekaseto**. Robusta bekaseto kun beko e gambi kurta, nigra beko e plumaro griza supre e blanka infre dum la vintro (*Calidris* *canutus*)
Blastemo

**Blastemo** [*Biol.*] ensemblo de embrionala ne-specaleskinta celuli qui povas produktar organi o korpo-parti
Brakiolukto

**Brakiolukto** esas lukto inter du personi qui, sidante opozite an tablo, flexas brakio, apogas la kudo di ta brakio sur la tablo, sizas la manuo dil adverso ed esforcas abasar ol, til ke ol tushas la tablo. (Verbo: brakioluktar)
Bura

**Bura** [*Etnog.*] koncernas la decendanti di Europana koloniani (precipue Nederlandani, Germani, Franci e Flandri) qui depos la 17ma yarcento pokope okupis la regiono di Kabo di Bon Espero en la nuna Sudafrika, e lia kustumi, kulturo, e.c.: *la Buri*, *la [[duesma Bura milito]]*.
Timono

**Brankardo** esas singla de du branchi ligna, plu o min lejera, maxim ofte kurvigita por su adaptar a korpo di kavalo od altra bestio, qui artike juntesas a avana parto di veturo, ed inter qui onu juntas l'animalo por tirar charo.

**Timono** esas singla brancho ligna uzata, exemple, en plugili, qua adaptesas a korpi di paro o pari di bestii.
Viro

**Viro** esas maskula homa ento, en evo adulta. Viri diferas de mulieri pro havar plusa muskulala maso, barbo, peniso vice vagino, edc.
QR-kodexo

**QR-kodexo** esas ula sorto di du-dimensionala kodexo de streketi qua developesis da *Denso Wave*, filial-entraprezuro di la Japoniana firmo Denso. La literi QR esas abreviuro de *Quika Respondo*. La kodexo, exemple, esas imprimita sur papero e lektita da aparato, o aparigita sur skreno di aparato, e lektita da altra aparato.

La kodexo esis developita por rapide esar deskodexigata. La QR-kodexi origine esis intencita por l’identizo di automobil-parti, ma rapide uzesis por altra apliki. Komence en Japonia por general uzo en revui, sur autobus-halteyi e sur aferala karteti e pose mondo-vasta sur afishi ed en revui.
Fluvio di Perli

**Fluvio di Perli**, anke konocata per sua Chiniana nomo, **Zhujiang** o **Zhu Jiang**, olim konocita kom **fluvio Kanton**, esas vasta fluviala sistemo en Popul-Republiko Chinia. La nomo "fluvio di Perli" ofte uzesas por nomizar l'uniono dil aqui de riveri Xi (veninta de westo), Bei (veninta de nordo) e Dong (veninta de esto) proxim Guangdong. Lua baseno, havanta entote  km², havas diversa fonti en Chinia ed ank en la nordo di Vietnam, ed ol debushas an Maro di Sudal Chinia. Lua estuario, nomizita Humen, e konocata kom "Boca Tigris" en l'Ocidento, ofte dragesas por permisar navigado di granda navi.
Dendrologio

Cienco pri lignoza planti (arbori, arbusti e liani). La Greka filozofo e natur-exploristo Teofrasto de Eresus konsideresas kom fondinto di la dendrologio.
Deontologio

Studio pri devi, etikala obligi e yusta konduto, precipue koncerne profesionala domeni: *deontologiala kodexo | medikala deontologio*
Norodom di Kambodja

**Norodom** (n. ye la 3ma di februaro 1834 til la 24ma di aprilo 1904) esis rejo di Kambodja de la 19ma di oktobro 1860 til la 24ma di aprilo 1904.
Skermo

**Skermo** esas grupo di tri interrelata kombato-sporti, qui evolucionis de anciena kombato-tekniki. Lua skopo esas tushar l'opozanto uzanta espado, sabro o flereto, samatempe kam preventar esar tushita da lu. La konkursi pri skermoarto uzanta espado, sabro o flereto diferas l'una de l'altra segun korpala regioni qui povas tushesar por nochizar punto.

Floreto esas la maxim lejera ek la tri armi, kontre ke kombati per sabro esas la maxim rapida ek la tri. Pro la rapideso di la kombati, en konkursi pri skermoarto uzesas elektronala cirkuiti ligita al uniformo di lukteri, ed a la lami dil instrumenti. Kande la korpo tushesas, la cirkuito enswichas lumo reda o verda, segun la luktero qua esas tushata.

Ol esas olimpiala sporto de Olimpiala Ludi en Athina (1896).
Dermatito

**Dermatito** esas inflamuro di pelo, rikonocebla por prizentar prurito, redeso ed erupti. Ol anke nominesas ekzemo, e la diferi inter amba ne definesis klare.

L'exakta kauzo di dermatito esas ofte neklara. Kelka kazi originas de alergii e mala cirkulado sangala. Por preventar ol ofte uzesas humidiganta e steroida kremi.
Dumdumo

**Dumdumo** esas kuglo qua expansas lor shoko. La shoko efektigas augmento di lua diametro, facante danjeroza vunduri en vivanta emi. Por ca motivo, li uzesas por chasado e por multa policistari, tamen l'uzo di dumdumi proskriptesas en militi.
Deskargo (informatiko)

**Deskargo**  (Angle: *download*) esas kopiar dijital informo pro inicio di la recevant aparato. La recevant aparato nomesas kliento, e sendanta – servero. L’inversa procedo (kopiar dokumento de kliento a servero nomesas adkargar. Tante la rezulto di adkargar kam di deskargar esas ke dokumento (filmo, muziko, texto, edc.) del ula komputoro kopiesas ad altra komputoro. La vorti adkargar e deskargar esas aplikata de perspektivo di la kliento.

La dokumento (filmo, muzikajo, texto, edc.) esas kopiat a harda disko di la komputero di la kliento. Maxim ofte on nur povas spektar od askoltar la dokumento pos kompleta deskargo. Tam balde kam la dokumento esas deskargata, ol okupas spaco sur la harda disko o SSD.
Servero (komputado)

**Servero** esas komputero o softwaro, qua exekutas servi a klienti. Unesma-signifike on indikas per servero la reala komputero qua uzas programo qua exekutas ta servi. La klienti el serveri agas en arkitekturo kliento-servero.

## Referi
Adkargo (informatiko)

**Adkargar** (Angle: *upload*) esas la sendo di dosieri od altra datumi del una komputoro ad altra komputoro, ube l’inicianto esas la sendanta komputoro. La sendanto nomesas kliento, la recevanto nomesas servero. Se on volas acesebligar datumi di lokala komputoro por l’interreto, exemple Wikipedio, lore to eventas per adkargo, ma anke sendar e-postajo per SMTP esas adkargajo.
Anke transferar dosieri de extera datumaro, quala ROM-disko o *dijitala kamero a la propra komputoro, nomesas adkargar. On nur parolas pri adkargar se koncernas datum-transfero de mikra dokument-kodexaro (exemple ROM-disko) a granda disko di komputoro. Por deskargar validesas lo inversa.
Cametá

**Cametá** esas urbo en la stato Pará, Brazilia. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 3081 km².

## Referi
Listo pri chefa ministri di Sierra Leone

La chefa ministro di Sierra Leone nominesas dal prezidanto di la lando por esar chefo di la ministraro. L'ofico existis de 1961 til 1978, abolisesis de 1978 til 2018, ed itere kreesis en 2018. Yen listo pri omna chefa ministri di Sierra Leone de 1961 til nun.

## Videz anke
* Listo pri prezidanti di Sierra Leone
Nivifilo

Nivifilo esas aparato (anke nivo-kanono) per qua nivo artificale povas esar produktata. Nivifili esas uzata sur ski-voyo, ski-tracaro o ski-lici kande ne esas (suficanta) nivo. Kompreneble nur esas sencoza se la temperaturo esas cirkum la frosto-punto, quankam kelka nivifili produktas nivo che +4 gradi. La nivo restas esar stabila til +5 gradi e mem che plu alta temperaturi ol nur lente maleskas la qualeso.

L’uzo di nivifili esas disputata pro ambiental aspekti: l’energio-konsumo, l’aquo-konsumo e la koldetigo di la sulo pro quo la kresko-sezono lokala kelka semani esas plukurtigata.

*Ne konfundez a [[falsa nivo]].*
Falsa nivo

Falsa nivo (o dekor-nivo, orno-nivo) esas irga produkturo qua imitas l’aparo e strukturo di nivo, sen esar produktita de konjelinta kristalin-aquo.

Falsa nivo hodie esas produktata de multa diferanta materiali. Dum la frua 20ma yarcento dekor-nivo esis produktita de boraxo-floki e mem amonio.

Ante ke on savis pri la danjeri di amianto, la substanco esis vendita por dekorar Kristnask-arboro. Ol anke uzesis por imitar nivo en filmo, inkluzante *La Sorciero di Oz* e *Civitano Kane*.

Falsa nivo anke vendesis en aerosol-bidoni, qui povis efektigar niv-imituro sur fenestri ed interiora skreni.
Borgarbyggð

**Borgarbyggð** esas urbo en Islando. Segun statistiki dil yaro 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 4926 km².
Sarawak

**Sarawak** esas stato di Malaizia, jacanta nordweste del insulo Borneo. Ol esas la maxim granda ek la stati di Malaizia, e lua surfaco preske egaleskas olta di peninsulo Malaya.

**Bazala fakti pri Sarawak.**
## Historio
Dum la 15ma yarcento ol apartenis al imperio Brunei.
Datumo

**Datumo** esas konstruktala specalajo: registragit expreso di fakto.  La vorto preske sempre esas skribita plurale. Datumi  esas objektiv observebla registrago de fakti sur ula moyeno, tale ke ca datumi povez esar interkambiat e konservata dum longa fristo. Datumi esas la rezulto di kodexizo. Ta-sence datumi sempre esas abstrakta, ke on konstante povas rikodexizar en altra moyeno, dokumentaro o kontenilo.
SMTP

**SMTP** (akronimo signifikanta *Simpla Mesajo-Transfer-Protokolo*) esas la faktala standardo por sendar e-posto per l’interreto. SMTP esas relative simpla protokolo texto-bazizita: unesme la sendinto di la mesajo esas specifikigita, pose la recevanto o plura recevanti e seque la send-informi e konteno di la mesajo.
Silezia

**Silezia** esas historiala regiono en central Europa, nun jacanta grandaparte en Poloniana teritorio, kun mikra porcioni en Chekia e Germania. Ol havas cirkume 40 mil km² e cirkume 8 milion habitanti. Este, Silezia subividesas en du arei, Supra Silezia ed Infra Silezia. Ol havas diversa kulturo, inkluzite arkitekturo, vestaro, koquarto, tradicioni, e propra idiomo, Sileziana linguo.

Kom rezulto di translojado di habitanti eventita pos la duesma mondomilito, inter 1945 e 1948, nun la habitanti di Silezia parolas la nacionala idiomi di lia rispektiva landi. Nun debatesas se la Sileziana esas dialekto de Polona linguo, od aparta linguo. La dialekto Germana Infra Sileziano esas preske extingita, pro l'ekpulso di lua parolinti.
Egiptologio

**Egiptologio** esas ciencala studio pri historio, idiomo, literaturo, religio, arkitekturo ed arto di ancien Egiptia, de la 5ma yarmilo aK til la 4ma yarcento, kande lua anciena religiala praktiki extingesis. La praktikanto di ca studii nominesas egiptologo. En Europa - nome en kontinental Europa - *Egiptologio* esas precipue filologiala studio, kontre ke en Usa ol esas precipue arkeologiala studio.
Grosbeko

Grosbeko [Ornit.] Komuna nomo di plura robusta-beka uceli del fam. *Fringillidae, Cardinalidae* ed *Emberizidae*, inter qui la maxim konocata esas la nuco-ruptero.
Heroeno

**Heroeno**, anke konocata kom **diacetilmorfino** esas organika substanco narkotigiva derivita de morfino, developita ed uzebla kom medikamento ma anke kom narkotigivo, havanta kemiala formulo C21H23NO5. Ol uzesas kom medikamento en multa loki por moderar doloro, exemple dum parturo.

Ol ordinare injektesas en veini, ma ol povas fumesar, sniflesar od inhalesar. Ordinara later-efekti esas diminuto di respirado, sikeso di la boko, febligo di mentala funcioni, konstipeso, e drogodependo.
Intenseso (elektr.)

Intenseso [Elekt.] esas elektrala kargajo qua trairas seciono di konduktivo dum temp-unajo, mezurata ye amperi (I)
Kureto

**Kureto** [Kir.] esas kulieratra instrumento uzata por skrapar e netigar la interna surfaco di diversa organi.

Verbo: *kuretagar*
Latrin-vazo

**Latrin**-**vazo** esas latrinala meblo uzata por urinifo, fekifo e vomo, konsistanta ek vazo ceramika od *inoxa, ordinare provizita per sidila platajo mi‑cirkla, lido ed aquo-spricigiva aparato. Ofte trovat en tualeteyo, ma anke en aparta chambreto havanta nur latrin-vazo, od extere en kabaneto.
Lev-charioto

**Lev-charioto**. Vehilo quadri-rota, movata per elektro  o fuel-motoro, provizita per du avana vertikala reli, alonge qui shovesas adsupre ed adinfre bi-denta forko, per qua on levas, enmagazinigas o transportas vari, ordinare kargita sur (*)paleti.
Federuro di Westal Indii

La **Federuro di Westal Indii** o simple **Westal Indii** esis kurte-vivanta politikal uniono, qua existis de la 3ma di januaro 1958 til la 31ma di mayo 1962. Diversa Karibiana insuli lor aparteninta a Britanian imperio, inkluzite Trinidad e Tobago, Jamaika, Antigua e Barbuda ed altra insuli unionesis por formacar la federuro, kun chef-urbo en Port-of-Spain, Trinidad. L'ideo di la federuro esis krear politikal uniono qua nedependanteskus del Unionita Rejio formacanta singla stato, posible simila a to quo eventis en Kanada ed Australia. Tamen, ante ke la nedependo eventis, la federuro krulis pro interna politikala konflikti.
Komtio Stockholm

**Komtio Stockolm** esas esas komtio (*län*) che Baltika litoro di Suedia.L'urbo Stockholm esas lua chef-urbo ed anke chef-urbo di Suedia.

**Bazala fakti pri Komtio Stockolm.**
## Historio
La komtio establisesis en 1714. Lor, l'urbo Stockholm administresis aparte. Ye la 1ma di januaro 1968, Stockholm unionesis a komtio Stockholm, e la limiti inter municipi modifikesis.
Klaus Hasselmann

**Klaus Ferdinand Hasselmann** (n. ye la 25ma di oktobro 1931) esas Germana oceanografiisto e studiisto pri klimato qua ganis la Nobel-premio pri fiziko en 2021 pro lua studii pri kimatala variebleso.
Glenn Tipton

**Glenn Raymond Tipton** (n. ye la 25ma di oktobro 1947) esas Britaniana muzikisto. Il esas un ek la maxim konocata gitaristi de la bando di heavy metal Judas Priest.
Richard Parkes Bonington

**Richard Parkes Bonington** (n. ye la 25ma di oktobro 1802 til la 23ma di septembro 1828) esis Angla piktisto.
Alexandre Dumas, patro

**Alexandre Dumas, patro** (n. **Dumas Davy de la Pailleterie** ye la 24ma di julio 1802 til la 5ma di decembro 1870) esis Franca skriptisto. Ilua libri tradukesis a multa idiomi, ed il esas un ek la maxim lektata autori Franca. Inter lua  konocata noveli esas *Le Comte de Monte-Cristo*, *Les Trois Mousquetaires*, *Vingt ans après*, e *Le Vicomte de Bragelonne ou Dix ans plus tard*.
Thomas Edward Lawrence

**Thomas Edward Lawrence**, maxim konocata kom **T. E. Lawrence** o **Lawrence de Arabia**, n. ye la 15ma di agosto 1888 til la 19ma di mayo 1935, esis Britaniana militisto, arkeologiisto e skriptisto. Il esis Britanian oficisto dum l'unesma mondomilito, e dum ta epoko ilu stimulis revolto di Arabi kontre Otoman imperio. Ilua lasta libro, *Seven Pillars of Wisdom* ("Sep sustenili di Sajeso") naracas lua vivo kom militisto e la lukto di Britaniani, Franci ed Arabi kontre Otomana e Germana imperii.
Sassari

**Sassari** esas la chef-urbo di la provinco samnoma, en Sardinia, Italia. Segun la demografiala kontado di 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 547,04 km².
Yen Chia-kan

**Yen Chia-kan** (n. 23ma di oktobro 1905 til la 24ma di decembro 1993), esis chefministro di Republiko Chinia de 1963 til 1972, e pose prezidanto di la lando de 1975 til 1978.
Norodom Ranariddh

**Norodom Ranariddh**, politikisto e profesoro pri yurocienco n. 2ma di januaro 1944 til la 28ma di novembro 2021, esis chefministro di Kambodja de 1993 til 1997.
Chiang Ching-kuo

**Chiang Ching-kuo**, politikisto n. ye la 27ma di aprilo 1910 til la 13ma di januaro 1988 esis chefministro di Republiko Chinia de 1972 til 1978, e prezidanto di la lando de 1978 til 1988.
Sikkim

**Sikkim** esas stato di India. Ol havas frontieri kun Tibet norde e nord-este, Butan este, Nepas weste, e Westal Bengal sude.
Fritz Pümpin

**Fritz Pümpin** (n. ye la 29ma di marto 1901 til la 5ma di julio 1972) esis Suisa piktisto. Il ank esis arkeologiisto e divenis famoza pro lua deskovro di Germana, Kelta, Romana e Neolitika situi che Suisia.
Arnold Böcklin

**Arnold Böcklin** (n. ye la 16ma di oktobro 1827 til la 16ma di januaro 1901) esis Suisa piktisto. Il asociesas kun tale nomizita "skolo di Düsseldorf", qua reprezentis peizaji kun imaji religiala od alegoriala.
Edward Babiuch

**Edward Babiuch**, politikisto n. 28ma di decembro 1927 til la 1ma di februaro 2021, esis chefministro di Polonia de de la 18ma di februaro til la 24ma di agosto 1980.
Nicolas Léonard Sadi Carnot

**Nicolas Léonard Sadi Carnot**, n. 1ma di junio 1796 til la 24ma di agosto 1832, esis Franca mekanikal injenioro, militisto e fizikisto. Ilu surnomizesis "patro di la termodinamiko". Ilu publikigis nur un libro, *Réflexions sur la puissance motrice du feu et sur les machines propres à développer cette puissance*, en qua ilu deskriptis quale obtenar eficienteso di termala mashini.
Kamp-automobilo

**Kamp-automobilo** esas veturo motorizita qua aranjesas por interne pasar la nokto e sejornar. En west-Europa kamp-automobili maxim ofte esas uzata por vakancar. Tam longe ke koncernas vakancar, dormar en kamp-automobilo esas formo di kampar. Kamp-automobilo havas propra motoro e direktilo, e tale diferas de rul-domo.

En 2025, la merkato di kamp-automobili e rul-domi montas tre rapid progresi. La direksiones la plu importosa esas: uzado di energio renovabla (panele solar e baterii), pli kompakta e personalizabla designo por joves familis, e integracion di teknologias inteligenta por securia e komforto.
Rul-domo

**Rul-domo** esas diplazebla domo qua per hoko povas esar ligit ad automobilo, do: remork-veturo por lojar. Por la maxim multa homi rul-domo esas exkluzive lia lojeyo dum vakanco, ma kelki lojas permanante en ol. Ofte ti esas personi kun profesiono por qua li devas voyajar konstante, exemple, laboristi di cirko.

Komparez a kamp-automobilo.
Mamosustenilo

**Mamosustenilo**, **mam-sustenilo**, **mamiero** o **mam-zono** esas subvesto ordinare developita por subtenar e protektar la mami di mulieri, konsistanta en ulasorta zono provizita per du mi-sfera peci. Kelka modeli di mamosustenili developesis por faciligar alaktado.

Mamosustenili developesis por diversa intenci, exemple suportar la mami, augmentar o diminutar l'aspekto (formo o grandeso) di mami, od altra estetikala o praktikala intenci. Dum l'epoko di Romani, mulieri uzis tale nomizita *mamilar*, mam-zono qua uzesis por platigar la mami. Moderna mamosustenilo patentizesis en 1914 da Usanino Mary Phelps Jacob. Tamen, en 2008 trovesis che kastelo Lengberg en Tirol la maxim anciena exemplero konocata pri mamosustenilo simila a la nuna modeli. Ol fabrikesis dum la 15ma yarcento.
Mikro

**Mikro** (abriviuro *µ*) en Internaciona Sistemo di Unaji esas prefixo multiplikala di mezur-unajo di grandesi fizikala, pri multiplikajo 10-6 = 0.000001, ed olua inverseso (1 000 000 = 106) es prefixo mega-.

Kom prefixo generala indikanta mikreso, ol es uzata kontraste a *makro-: mikrokosmo, mikroekonomiko.
Ostrokaptero

**Ostrokaptero** esas la komuna nomo di plura uceli vadera del genero *Haematopus* del familio *Haematopodidae*, havanta robusta beko uzata i.a. por frakasar la sheli di moluski, precipue *Haematopus ostralegus*, blanka e nigra kun reda beko e gambi.
Orelgrebo

Orelgrebo [Zool.] Ucelo plunjera del fam. *Podicipedidae*, simila ad anado, di qua la someral adulto havas brune-redatra kolo e nigra kapo ornita da densa tufi oratra ed orel-simila (*Podiceps auritus*)
Rond-ireyo

Rond-ireyo (o **rondireyo**). Ronda voyo adube abutas plura voyi ed ube vehili mustas vehar unsinse cirkum centra “insulo” por transirar de un voyo ad altra.
Agnato

En genealogio, **Agnato** (Latine *agnatus*) esas maskula decendanto de maskula ancestro. Ante la 18ma yarcento, en Europana monarkii nur aceptesis la durado di ula dinastio se existis maskula decendanti de lora regnanto.
Komunikilaro

La **komunikilaro** esas formo de amas-komunikili qui havas la skopo livrar novaji a la generala publiko o vizata publiko. Ol inkluzas la jurnalaro (jurnali revui), brodkastata novaji (radiofono e televiziono) e l'interreto (interretala jurnali, interretala logi), novajo-videi, direte brodkastata novajo-raporti, edc.)
Video

**Video** (literale "me vidas" (la Latina), de *videre*, "vidar") esas tekniko por registragar movant imaji kom elektronala signalo por pose riprizentar oli.

Hodie la difero inter la vorti video e filmeto desaparas, e video esas same kam filmo serio de intersequanta montrata sen-mov imaji. Pro la rapideso l'imaji intersequas e la pro l'efekto sur la retino oli similesas a fluant e kontinua movado. Ofte anke inkluzas sono.
Program-shablono

**Program-shablono** o formulo por programo dil amuz-industrio, precipue televiziono.

Por shablono di televizion-programi on povas reklamacar intelektala proprieteso, tale ke altri ne povez uzar ta shablono sen licenso. Anke che koncerti e festi on povas parolar pri shablono.

Exemple, la shablono di la muzik-programo *[[La Voco]]* esis spektebla per televiziono en plu kam 150 landi.
Italian unigo

On nominas **Italian unigo** la serio di fakti e procedi eventinta dum la 19ma yarcento qui efektigis l'unigo di diversa stati di la peninsulo Italiana en singla rejio. Ante to, la peninsulo subdividesis en diversa mikra stati, la maxim multa ek li ligita a dinastii «ne italiana», nome Habsburg o Bourbon.

L'unigo eventis sub influo di ideii nacionalista e de Romantikismo. Ca idei probis identeskar naciono kun stato, to esas, krear singla stato por tota populo di Italia. En Italia l'unigo konocesas kom ***Risorgimento***, od anke kom **Italiana riunigo**, nam Italia unionesis unesmafoye dum la 3ma yarcento aK, dum  l'epoko di Anciena Romani. Ca unigo duris dum 700 yari, e konsistis, *[[de iure]]*, teritoriala prolonguro di la chef-urbo dil Imperio,.

Dum la komenco dil 19ma yarcento, Italiana peninsulo subdividesis en diversa stati (exemple rejio Lombardia-Veneto, sub dominaco Austriana; Papala Stati; Rejio Piemont-Sardinia; Rejio di Du Sicilii), plu semblanta feudala koncepto kam borgezala koncepto pri stato. Pos diversa idei pri unigo de 1821 til 1849, sufokita da Austrian imperio e lua federiti, la habila politiko dal komto de Cavour, ministro del Rejio Piemont-Sardinia, sucesis stimular Franca imperiestro Napoleón la 3ma pri la teritorial unigo di la peninsulo, tra ekpulso di Austriani de Italia e kreo di kunfederuro Italiana. 

Malgre ke duesma Franca imperio e Piemont-Sardinia vinkis Austrian imperio, la tota termi de la pakto ne kompleteskis, nam Napoléon la 3ma timis la reakto di Franca katoliki. Nur Lombardia, konquestita da Franci e Sardo-Piemontani, anexesis a Piemont-Sardinia. Ultre to, dum la milito komencis sedicii en norda dukii, qui sucesis demandar lua unigo a Piemont-Sardinia.

La duesma fazo dil unigo obtenesis kande Garibaldi, nekontenta kun la pakto inter Cavour e Napoléon la 3ma, iris a Sicilia kun grupo surnomizita “Reda kamizi”, konquestis ol e negis transferar kontrolo pri ol a Piemontani. De Sicilia ilu departis ed okupis Kalabria e konquestis Napoli. En 1860 Piemontani atingis la frontiero Kalabriana. Garibaldi, qua deziris Italian unigo, transferis la teritorii konquestita a Vittorio Emanuele la 2ma di Italia. Pos plebiciti, Rejio di Du Sicilii e la maxim multa Papala Stati unionesis a Rejio Piemont-Sardinia, guvernita da Vittorio Emanuele la 2ma, qua kronizesis rejo di Italia en 1861.

La procedo esis grandaparte konsequo di la volunto di la dominacanta klasi, qui, ultre ideali, stipulis suportar plebiciti pri unigo kunvokita da Cavour pro geopolitikala ed ekonomiala motivi.

## Referi
Listo pri chefministri di Kosovo

La chefministro esas la chefo di guvernerio di Kosovo. Yen listo pri chefministri di Kosovo de 2008 til nun.
Ramush Haradinaj

**Ramush Haradinaj**, politikisto n. ye la 3ma di julio 1968, esis chefministro di Kosovo de 2017 til 2020.
Romuald Kamil Witkowski

**Romuald Kamil Witkowski** (n. 1876 til la 1950) esis Polona piktisto. Ilu studiis che Akademio pri Bel-Arti di Kraków, ma piktis precipue en Warszawa.
Lewis Hamilton

**Lewis Carl Davidson Hamilton** (n. ye la 7ma di januaro 1985) esas Britanian automobilisto. Til nun, ilu vinkis 7-foye la Mondala Championkonkurso pri Formulo 1 por Pilotisti, la sama quanto kam Michael Schumacher. Il anke havas la maxim granda nombro di vinki en ca konkurso, entote 103.
Flerovio

**Flerovio** esas kemial elemento kun atomala nombro 114 ed atomala pezo 287. Ol esas radioaktiva elemento, kun mi-vivo di 1,9 sekundi en lua izotopo maxim stabila.
Batalio di Narva

La **batalio di Narva** esis un ek l'unesma batalii en la Granda Nordala Milito, kande Sueda armeo komandita dal rejulo Karl la 12ma vinkis Rusa armeo dal Caro Pyotr la Granda en Narva. La batalio rezultis importanta vinko Sueda, pro taktikala motivi.

## La batalio
Ye la 30ma di novembro 1700 (segun Gregoriala kalendario) la precipua grupo dil armeo Sueda, konsistanta ek  soldati komandita da Karl la 12ma, kontreatakis Rusa armeo, qua siejabis Sueda fortreso en Narva, nun en Estonia. La precipua grupo di Sueda armeo helpesis da cirkume 2500 soldati de la fortreso. Rusa armeo esis multe plu granda, e konsistis ek cirkume 80 mil soldati.

Sueda armeo komandesis da la propra rejulo, helpita dal generalo Carl Gustav Rehnskiöld. Altralatere, Rusa armeo konsistis precipue ek rurani sen preparo por kombatar, e komandesis dal marshalo Charles Eugène de Croÿ. Caro Pyotr la 1ma abandonabis la regiono kelka dii ante.

Sueda armeo komencis atakar ye dimezo, protektita da forta venti qui suflis vers Rusa trupi e desfaciligis li vidar avane. Suedi atakis tra Rusa linei e produktis paniko meze Rusi. La komuniko inter Rusa komandinti e la trupi ank esis desfacila, nam multa komandinti esis stranjera, e la trupi ne komprenis klare l'imperi.

La batalio rezultis granda vinko Sueda. Suedia perdis nur 667 soldati (to esis, 7% de lua trupi) kontre ke Rusi perdis cirkume 18 mil soldati, multa ek li fuginta de bataliagro, nur por dronar su che fluvio Narva.
Kapibaro

**Kapibaro** (*Hydrochoerus hydrochaeris*) esas mamifero qua habitas diversa loki, ordinare marshoza o proxim riveri en Sud-Amerika. Ol esas la maxim granda rodero di la mondo, e povas pezar til 91 kilogrami, ed esar alta de 60 centimetri e longa de 1,2 metri. Lua pili esas densa, kun koloro kastanea til bruna.
Georgia Taylor-Brown

**Georgia Taylor-Brown** (n. ye la 15ma di marto 1994) esas Britanian atletino. El ganis arjenta medalio pri triatlo ed ora medalio pri relaya triatlo por mixita esquadi (viri e mulieri) dum l'Olimpiala Ludi en Tokyo, 2020.
Unesma batalio di Naktong

L**'unesma batalio di Naktong** esis konfronto inter trupi di Unionita Nacioni e trupi di Nord-Korea dum la komenco di la milito di Korea, ed eventis de la 5ma til la 19ma di agosto 1950 proxim Yeongsan, komtio Changnyeong, e fluvio Naktong en Sud-Korea. Ol esis parto di la batalio dil perimetro di  Busan, ed esis un ek multa importanta kombati qui eventis samatempe. La batalio esis vinkita da trupi del Unionita Nacioni, pos ke rinforci Usana destruktis atakema diviziono Nord-Koreana.

Ye la 5ma di agosto, la 4ma Infantrio-Diviziono dil Popul-Armeo di Korea (KPA) trairis fluvio Naktong proxim Yongsan, probante interuptar provizuro-linei dil UN vers la nordo, ed obtenar protektika aceso a la perimetro di Busan. Ol konfrontis la 24ma Infantrio-Diviziono del 8ma Armeo Usana. Dum la sequanta semani, eventis sangoza kombati inter Usana e Nord-Koreana trupi, qui produktis multa morti en serio di ataki e kontreataki, tamen nula flanko vinkis la batalio. Fine, Usana trupi rinforcita kun trupi portanta povoza armi, destruktis la trupi di KPA, qui ne povis avancar pro manko di provizuri e granda quanto di deserti.

La batalio modifikis la situaciono di la milito por KPA, qua ante vinkabis batalii pro havar plu multa soldati e plu bona equipuro. La trupi dil Unionita Nacioni aquiris plusa rinforci e plusa equipuri, inkluzite tanki M4 Sherman e povoza armi kapabla por vinkar Nord-Koreana tanki T-34.

## Referi