open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
61

La yaro **61** (LXI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 61ma yaro dil unesma yarmilo, la 61ma yaro di la 1ma yarcento, e la 2ma yaro di la 6ma yardeko. Lor ol konocesis kom **yaro dil administrado da konsuli Turpilianus and Caesennius** o, min ofte, **yaro 814 ''Ab urbe condita***. La nomo *61* uzesas por ca yaro de la [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi

## Naski
* Plinius la yuna, Romana skriptisto e politikisto (m. c. 113)

## Morti
62

La yaro **62** (LXII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 62ma yaro dil unesma yarmilo, la 62ma yaro di la 1ma yarcento, e la 3ma yaro di la 6ma yardeko. La nomo *62* uzesas por ca yaro de la Mezepoko, kande *Anno Domini* divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi
### [[Romana imperio]]
* Granda ter-tremo domajas urbi en Kampania, inkluzite Pompeii.

## Naski

## Morti
58

La yaro **58** (LVIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 58ma yaro dil unesma yarmilo, la 58ma yaro di la 1ma yarcento, e la 9ma yaro di la 5ma yardeko. La nomo *58* uzesas por ca yaro de la Mezepoko, kande *Anno Domini* divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi
### [[Azia]]
* Imperiestro Ming de Han introduktas Buddhismo en Chinia.

## Naski

## Morti
67

La yaro **67** (LXVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 67ma yaro dil unesma yarmilo, la 67ma yaro di la 1ma yarcento, e la 8ma yaro di la 6ma yardeko. La nomo *67* uzesas por ca yaro de la Mezepoko, kande *Anno Domini* divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi
### [[Kristanismo]]
* Apostoli Petrus e Paulus martireskas en Roma.
* Linus sucedas Santa Petrus kom episkopo di Roma.

## Naski

## Morti
70

La yaro **70** (LXX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 70ma yaro dil unesma yarmilo, la 70ma yaro di la 1ma yarcento, e la 1ma yaro di la 7ma yardeko. La nomo *70* uzesas por ca yaro de la Mezepoko, kande *Anno Domini* divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi

## Naski

## Morti
* Heron de Alexandria, matematikisto ed injenioro Greka (n. c. 10)
72

La yaro **72** (LXXII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 72ma yaro dil unesma yarmilo, la 72ma yaro di la 1ma yarcento, e la 3ma yaro di la 7ma yardeko. La nomo *72* uzesas por ca yaro de la Mezepoko, kande *Anno Domini* divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi
### [[Romana imperio]]
* Vespasianus e lua filiulo Titus divenas Romana konsuli.

## Naski

## Morti
73

La yaro **73** (LXXIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 73ma yaro dil unesma yarmilo, la 73ma yaro di la 1ma yarcento, e la 4ma yaro di la 7ma yardeko. Lor ol konocesis kom **yaro dil administrado da konsuli [[Domitianus]] e Messalinus** o, min ofte, **yaro 826 ''ab urbe condita***. La nomo *73* uzesas por ca yaro de la [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi
### [[Romana imperio]]
* 16ma di aprilo - Romani kaptas fortreso di Masada, e revolto di judi finas.
* Domitianus divenas Romana konsulo.

## Naski

## Morti
76

La yaro **76** (LXXVI per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 76ma yaro dil unesma yarmilo, la 76ma yaro di la 1ma yarcento, e la 7ma yaro di la 7ma yardeko. La nomo *76* uzesas por ca yaro de la Mezepoko, kande *Anno Domini* divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi
### [[Kristanismo]]
* Papo Anakletus la 1ma sucedas Papo Linus, segun katolika tradiciono.

## Naski

## Morti
80

La yaro **80** (LXXX per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 80ma yaro dil unesma yarmilo, la 80ma yaro di la 1ma yarcento, e la 1ma yaro di la 8ma yardeko. La nomo *80* uzesas por ca yaro de la Mezepoko, kande *Anno Domini* divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi
### [[Azia]]
* Cirkume 30 mil individui de tribui Aziana migras de stepi adweste, kune cirkume 40 mil kavali e 100 mil bovi. Li formacos tribuo konocata kom "Huni" dal Romani.

## Naski

## Morti
83

La yaro **83** (LXXXIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 83ma yaro dil unesma yarmilo, la 83ma yaro di la 1ma yarcento, e la 4ma yaro di la 8ma yardeko. La nomo *83* uzesas por ca yaro de la Mezepoko, kande *Anno Domini* divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi
### [[Romana imperio]]
* (o 84) - Posibla yaro di la batalio di Mons Graupius, kande cirkume 10 mil Britani e 360 Romani mortas.

## Naski

## Morti
86

La yaro **86** (LXXXVI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 86ma yaro dil unesma yarmilo, la 86ma yaro di la 1ma yarcento, e la 7ma yaro di la 8ma yardeko. La nomo *86* uzesas por ca yaro de la Mezepoko, kande *Anno Domini* divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi
### [[Romana imperio]]
* Romana generalo e futura imperiestro Traianus komencas kampanio probante represar Germani.

## Naski
* 19ma di septembro - Antoninus Pius, imperiestro di Romana imperio (m. 161)

## Morti
90

La yaro **90** (XC per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 90ma yaro dil unesma yarmilo, la 90ma yaro di la 1ma yarcento, e la 1ma yaro di la 9ma yardeko. Lor ol konocesis kom **yaro dil administrado da konsuli Domitianus e Nerva** o, min ofte, **yaro 843 ''Ab urbe condita***, to esas, 843 yari depos la fondo di [[Roma]]. La nomo *90* uzesas por ca yaro de la [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi
### [[Romana imperio]]
* Imperiestro Domitianus e futura imperiestro Nerva divenas Romana konsuli.

## Naski

## Morti
92

La yaro **92** (XCII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 92ma yaro dil unesma yarmilo, la 92ma yaro di la 1ma yarcento, e la 3ma yaro di la 9ma yardeko. Lor ol konocesis kom **yaro dil administrado da konsuli Augustus e Saturninus** o, min ofte, **yaro 845 ''Ab urbe condita***, to esas, 845 yari depos la fondo di [[Roma]].

La nomo *92* uzesas por ca yaro de la [[Mezepoko]], kande *Anno Domini* divenis la precipua formo por nomar yari.

== Eventi ==
===[[Romana imperio]]===
* [[Domitianus]] divenas Romana konsulo.
* *Marcomanni'', Germana tribuo, vinkesas da Romani, tamen nekomplete.

## Naski

## Morti
94

La yaro **94** (XCIV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 94ma yaro dil unesma yarmilo, la 94ma yaro di la 1ma yarcento, e la 5ma yaro di la 9ma yardeko.La nomo *94* uzesas por ca yaro de la Mezepoko, kande *Anno Domini* divenis la precipua formo por nomar yari.

## Eventi
### [[Romana imperio]]
* Imperiestro Domitianus exkluzas omna stoika filozofi de Roma.

## Naski

## Morti
88

La yaro **88** (LXXXVIII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 88ma yaro dil unesma yarmilo, la 88ma yaro di la 1ma yarcento, e la 9ma yaro di la 8ma yardeko. Lor ol konocesis kom **yaro dil administrado da konsuli Augustus e Rufus** o, min ofte, **yaro 841 ''Ab urbe condita***. La nomo *88* uzesas por ca yaro de la [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi
### [[Romana imperio]]
* Du Egiptian obeliski erektesas en Benevento avan templo homajanta deino Isis, honoranta imperiestro Domitianus.

### [[Kristanismo]]
* Papo Klemens la 1ma sucedas Papo Anakletus la 1ma.

## Naski

## Morti
89

La yaro **89** (LXXXIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 89ma yaro dil unesma yarmilo, la 89ma yaro di la 1ma yarcento, e la 10ma yaro di la 8ma yardeko. La nomo *89* uzesas por ca yaro de la Mezepoko, kande *Anno Domini* divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi
### [[Romana imperio]]
* 1ma di januaro - Lucius Antonius Saturninus, Romana senatano, incitas revolto kontre Domitianus, qua supresesos ye la 24ma di januaro sam yaro.
* *Aquincum*, la nuna Budapest, fondesas.

## Naski

## Morti
96

La yaro **96** (XCVI per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 96ma yaro dil unesma yarmilo, la 96ma yaro di la 1ma yarcento, e la 7ma yaro di la 9ma yardeko. La nomo *96* uzesas por ca yaro de la Mezepoko, kande *Anno Domini* divenis la precipua formo por nomar yari.
----
## Eventi
### [[Romana imperio]]
* 18ma di septembro - Imperiestro Domitianus poniardagesas da ex-sklavo en palacala konspiro.

## Naski

## Morti
* 18ma di septembro - Imperiestro Domitianus di Romana imperio (n. 51)
97

La yaro **97** (XCVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 97ma yaro dil [unesma yarmilo, la 97ma yaro di la [1ma yarcento, e la 8ma yaro di la 9ma yardeko. La nomo *97* por ca yaro uzesas de la Mezepoko, kande *Anno Domini* divenis la precipua formo por nomar yari.

## Eventi
### [[Europa]]
* 28ma di oktobro - Imperiestro Nerva kunvokas ilua generalo Marcus Ulpius Traianus de Germana frontiero, e koaktesas aceptar lu kom imperiestro, da Pretorana gardo.
* Segun la tradiciono Katolika, ca yaro papo Evaristus sucedas Papo Klemens la 1ma.

## Naski

## Morti
98

La yaro **98** (XCVIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 98ma yaro dil unesma yarmilo, la 98ma yaro di la 1ma yarcento, e la 9ma yaro di la 9ma yardeko. La nomo *98* uzesas por ca yaro de la Mezepoko, kande *Anno Domini* divenis la precipua formo por nomar yari.

## Eventi
### [[Romana imperio]]
* 1ma di januaro - Imperiestro Nerva subisas cerebrala stroko dum audienco.

## Naski

## Morti
* 27ma di januaro - Imperiestro Nerva di Romana imperio (n. 30)
100

La yaro **100** (C per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 100ma yaro dil unesma yarmilo, la 100ma yaro di la 1ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 100a. La nomo *100* uzesas por ca yaro de la Mezepoko, kande *Anno Domini* divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi

## Naski
* (aproxime) Claudius Ptolemaeus, Greka astronomo (m. 170)

## Morti
* Rejulo Agrippa la 2ma di Judea
3 aK

La yaro **3 aK** esis yaro di Juliala kalendario komencinta, segun diferanta fonti, ye merkurdio o jovdio. Lor, ol konocesis kom **yaro dil regno da konsuli Lentulus e Messalla**, o min ofte, **yaro 751 ''ab urbe condita***. La nomo *3 aK* uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi

## Naski
* 24ma di decembro - Servius Sulpicius Galba, imperiestro di Romana imperio (m. 69)

## Morti
4 aK

La yaro **4 aK** esis ordinara yaro di Juliala kalendario komencinta ye mardio o merkurdio. Lor, ol konocesis kom **yaro dil regno da konsuli Sabinus e Rufus**, o min ofte, **yaro 750 ''ab urbe condita***. La nomo *4 aK* uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi

## Naski
* (dato maxim probabla, en junio od oktobro) Iesu (m. 30 o 33)
* (cirkume) Lucius Annaeus Seneca Romana filozofo, politikisto e dramatifisto (m. 65)

## Morti
5 aK

La yaro **5 aK** esis ordinara yaro di Juliala kalendario komencinta ye lundio, o mardio segun altra kalkuli. Lor, ol konocesis kom **yaro dil regno da konsuli Augustus e Sulla**, o min ofte, **yaro 749 ''ab urbe condita***. La nomo *5 aK* uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi

## Naski
* 15ma di januaro - Chiniana imperiestro Guangwu de Han (m. 57)
* Ioannes la Baptero (m. c. 30)

## Morti
6 aK

La yaro **6 aK** esis ordinara yaro di Juliala kalendario komencinta, segun diferanta kalkuli, ye sundio od ye lundio. Lor, ol konocesis kom **yaro dil regno da konsuli Balbus e Vetus**, o min ofte, **yaro 748 ''ab urbe condita***. La nomo *6 aK* uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi
### [[Romana imperio]]
* Sub impero da Augustus, fureti sendesas ad insuli Baleari por kontrolar lora plago di kunikli.

## Naski

## Morti
7 aK

La yaro **7 aK** esis ordinara yaro di Juliala kalendario komencinta, segun diferanta kalkuli, ye saturdio od ye sundio. Lor, ol konocesis kom **yaro dil regno da konsuli Nero e Piso**, o min ofte, **yaro 747 ''ab urbe condita***. La nomo *7 aK* uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande *Anno Domini* divenis la precipua formo uzata en [[Europa]] por nomar yari.

== Eventi ==
===[[Romana imperio]]===
* Segun la duesma [[demografiala kontado]] dum la regno di [[Augustus]], Romana imperio havas  habitanti.

== Naski ==
* Posibla naskodato di [[Iesu]], nam texti del epoko deskriptas "extreme brilanta stelo", pro astronomiala konjunciono di planeti [[Saturno]] e [[Jupitero]] sur signo zodiakala *Pisces''.

## Morti
9 aK

La yaro **9 aK** di Juliala kalendario esis sive ordinara yaro komencinta ye merkurdio, jovdio o venerdio, sive bisextila yaro komencinta ye jovdio, segun diferanta kalkuli. Lor, ol konocesis kom **yaro dil regno da konsuli Drusus e Crispinus**, o min ofte, **yaro 745 ''ab urbe condita***. La nomo *9 aK* uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.
## Eventi
### [[Romana imperio]]
* Pannonia enkorpigesas a Romana Imperio kom parto di Iliria.

## Naski

## Morti
2 aK

La yaro **2 aK** esis yaro di Juliala kalendario komencinta, segun diferanta fonti, ye jovdio o venerdio. Lor, ol konocesis kom **yaro dil regno da konsuli Augustus e Silvanus**, o min ofte, **yaro 752 ''ab urbe condita***. La nomo *2 aK* uzesas por ca yaro de la [[Mezepoko]], kande *Anno Domini* divenis la precipua formo uzata en [[Europa]] por nomar yari.

== Eventi ==
===[[Romana imperio]]===
* Imperiestro [[Augustus]] prokamesas *Pater Patriae'' ("patro di la patrio") da Romana senato.

## Naski
* Iesu (segun Eusebius de Cesarea, e la Testi di Jehova)

## Morti
13 aK

14 aK  12 aK / 1ma yarcento aK
----
## Eventi

## Naski

## Morti
* Aemilius Lepidus Paullus, membro di la Romana Senato
14 aK

15 aK  13 aK / 1ma yarcento aK
----
## Eventi
* Augusta Vindelicorum fondesas da Cezaro Augustus.

## Naski

## Morti
15 aK

16 aK  14 aK / 1ma yarcento aK
----
## Eventi
* Chur divenas chef-urbo di Romana Rhaetia Prima.

## Naski

## Morti
18 aK

19 aK  17 aK / 1ma yarcento aK
----
## Eventi
* Onjo divenas l'unesma rejo di Baekje en Korea.

## Naski

## Morti
19 aK

La yaro **19 aK** esis sive ordinara yaro komencinta ye jovdio, venerdio o saturdio, sive bisextila yaro komencinta ye jovdio o venerdio, che Juliala kalendario (la dio varias segun diferanta fonti). Lor, ol konocesis kom **yaro dil regno da konsuli Saturninus e Vespilo**, o min ofte, **yaro 735 ''ab urbe condita***. La nomo *19 aK* uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi

## Naski

## Morti
* 9ma di septembro - Publius Vergilius Maro, Romana poeto (n. 70 aK)
22 aK

23 aK  21 aK / 1ma yarcento aK
----
## Eventi

Lucius Arruntius e Marcus Claudius esas Romana konsuli.
## Naski

## Morti
23 aK

24 aK  22 aK / 1ma yarcento aK
----
## Eventi
* Imperator Cezaro Augustus divenas Romana Konsulo por la dek-e-unesma foyo.

## Naski

## Morti
16 aK

17 aK  15 aK / 1ma yarcento aK
----
## Eventi
* Noricum enkorpigesas aden Romana Imperio.

## Naski

## Morti
25 aK

26 aK  24 aK / 1ma yarcento aK
----
## Eventi
*Cezaro Augustus divenas Konsulo por la nonesma foyo.

## Naski

## Morti
26 aK

27 aK  25 aK / 1ma yarcento aK
----
## Eventi
* Dioteimus Alaieus esas un de Archoni di Athina.

## Naski

## Morti
28 aK

29 aK  27 aK / 1ma yarcento aK
----
## Eventi

## Naski

## Morti
* Mariamme, spozino di Rejo Herod la Granda
32 aK

33 aK  31 aK / 1ma yarcento aK
----
## Eventi

* Gnaeus Domitius Ahenobarbus a Gaius Sosius divenas Romana Konsuli. 
## Naski

## Morti
34 aK

La yaro **34 aK** equivalas yaro 720 *Ab urbe condita*, to esas, 720 yari pos la fondo di Roma. La nomo "34 aK" uzesas depos Mezepoko, kande adoptesis *Anno Domini* por enumerar la yari sequanta a la yaro del nasko di Iesu Kristo, nomizita yaro 1.

## Eventi

## Naski

## Morti
* 13ma di mayo - Gaius Sallustius Crispus, Romana historiisto (n. 86 aK)
31 aK

32 aK  30 aK / 1ma yarcento aK
----
## Eventi
* Navala batalio che Actium inter la trupi di Augustus ed olua di Kleopatra ed Antonius.
* La konstruktajo di Masada kompletesas.

## Naski

## Morti
39 aK

40 aK  38 aK / 1ma yarcento aK
----
## Eventi

## Naski
* Julia Caesaris, filiino di Octavian Cezaro

## Morti
50 aK

La yaro **50 aK** esis yaro ante l'adopoto di Juliala kalendario. Lor, ol konocesis kom **yaro dil administro di konsuli Paulus e Marcellus**, o min freque, **yaro 704 ''ab urbe condita*** (to esas, 704 yari pos la fondo di [[Roma]]).
----
== Eventi ==
===[[Antiqua Roma]]===
* Senato Romana refuzas permisar ke [[Iulius Caesar]] divenez [[konsulo]] *in absentia''.

## Naski

## Morti
43 aK

La yaro **43 aK** esis sive ordinara yaro komencinta ye sundio, lundio o mardio, o bisextila yaro komencinta ye sundio o lundio. L'informo-fonti varias, segun diferanta ajusti di kalkuli en Juliala kalendario. Lor, ol konocesis kom **regno-yaro di konsuli Pansa e Hirtius**, o min ofte, **yaro 711 ''ab urbe condita***. La nomo *43 aK* uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi

## Naski

## Morti
* 7ma di decembro - Cicero, Romana filozofo, politikisto, advokato, politikala teoriisto, konsulo e oratoro (n. 106 aK)
44 aK

La yaro **44 aK** esis sive ordinara yaro komencinta ye sundio, ordinara yaro komencinta ye lundio, o bisextila yaro komencinta ye saturdio. Lor, ol konocesis kom **yaro dil regno da konsuli [[Iulius Caesar]] e [[Marcus Antonius]]**, o min ofte, **yaro 710 ''ab urbe condita***. La nomo *44 aK* uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi
* Iulius Caesar adoptas Gaius Octavius Thurinus e nomizas ilu lua sucedanto.
* 15ma di marto - Iulius Caesar asasinesas da grupo di senatani, inter li Gaius Cassius Longinus, Marcus Junius Brutus, e da la komandero di lua mar-armeo, Decimus Brutus.
* 20ma di marto - Dum funeralo di Iulius Caesar, Marcus Antonius facas laudodiskurso a lu e dicas ke lu asasinesis.

## Naski

## Morti
* 15ma di marto - Iulius Caesar, imperiestro di Roma (n. 100 aK)
58 aK

59 aK  57 aK / 1ma yarcento aK
----
## Eventi
### [[Europa]]
* Iulius Caesar pulsas Helveti e Suedi ek Gaul.

### [[Azia]]
* Baza yaro di Vikrama Ero.

## Naski

## Morti
63 aK

La yaro **63 aK** esis yaro ante l'adopto di Juliala kalendario. Lor, ol konocesis kom **yaro dil regno da konsuli Cicero e Hybrida**, o min ofte, **yaro 691 ''ab urbe condita***. La nomo *63 aK* uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi

## Naski
* 23ma di septembro - Augustus, Romana imperiestro (m. 14)

## Morti
Sintaxala sukro

**Sintaxala sukro** e **sintaxala salo** esas du expresi uzita en informatiko okazione di lingui di programeso.

## Sintaxala sukro

*Sintaxala sukro* esas expreso imaginita da Peter J. Landin per indikar l' extensi pri sintaxo di programeso-linguo ke:
* ne modifikas sua expresita;
* li retrodonas plu agreabla pro skribar kom *a* lektar.

La skopo di sintaxala sukro esas donar a programero di posiblita di skribo plu konciza o plu proxim di naturala notizo.

En linguo *Perl*, exemple, on povas omisar di obliganta parentezi en altra lingui:

Ta linguo permesas anke di skribar :

La sintaxala sukro povas esar facile traduktas (disukrita) se on volas vere produktar programo en la bazala sintexo, plu strikta e plu obskura, di linguo. Simpla preproceso povas efektigar ta laboro di disukrajo. exemple en C linguo notaciono `tableau[i]` esas di sintaxala sukro per l'expreso `*(tableau+i)`.

L'utileso dil nefixa notaciono `x+y` povas esar konsiderinta anke kom di sintaxala sukro per l' inversa polona notaciono `x y +`.

La makri di Lisp o Scheme permisas di sukrar, sintaxe parolinta, di programi skribinta en ta lingui ; omna sorti di sintaxa extensi ye esas posibla.

## Sintaxala salo

On nomas per oposo *sintaxala salo* la funcionali konceptinta per plu nefaciligar la skribo di erorala programi.

Fakte, la sintaxala salo esas kom koakta pasajo per qua la programero devas pasar per provar que ol savas to ke igas, sen ke la kodexo skribas per ca expresas partikulara ago di logikio. Uli programeri konsideras l'obligeso di deklarar la varianti e lia tipi kom sintaxala salo. Di mem, havas to skribar *fino se* (o *fi*), *fino mem* (*end while*), *fino igar* (*end do* ou *od*), etc. per klozar la bloko di instrukti di instrukto di kontrolo vice simple skribo *fino* povas esar konsiderar kom sintaxala salo?; ol esas a notar ke to esas partikulare kontreproduktala se on ne dispozas di sintaxala editanto proprigita, kom on povas explikar a su ulo kande on supresar longa bloko en programo. Supreso di debuto obligas nam a duesma laboro di inquestar, ta foyo di la fino del bloko, et di supreso di ica, to qua povas diskoncentresar la programero. Kad la fino esis kom en PL/I di stilo :

     end;
   end;
 end;

la supreso di irga di to *end;* igus l'afero. En Python, to esas ankore plu simpla pro ke ne esas *end* tota, e ke l'indentala en dispensar un foye per omne.

On povas konsiderar ta obligeso di laboro en duopla kom *vere* di salo, segun ube ol kontributas facenda augmentar l'arteriala tenso di nesana fasono.
69 aK

70 aK  68 aK / 1ma yarcento aK
----
## Eventi
* Antiochus 13ma Asiaticus divenas Rejo di Siria.

## Naski

## Morti
79 aK

80 aK  78 aK / 1ma yarcento aK
----
## Eventi
*Lucius Cornelius Sulla renuncas sua diktatoreso.

## Naski

## Morti
75 aK

76 aK  74 aK / 1ma yarcento aK
----
## Eventi

## Naski
*Gaius Asinius Pollio, Romana poeto e historiisto

## Morti
86 aK

87 aK  85 aK / 1ma yarcento aK
----
## Eventi

## Naski
*Gaius Sallustius Crispus, Romana historiisto

## Morti
91 aK

La yaro **91 aK** esis yaro ante l'adopto di Juliala kalendario. Lor, ol konocesis kom **yaro dil regno da konsuli Philippus e Caesar**, o min ofte, **yaro 663 ''ab urbe condita***. La nomo *91 aK* uzesas por ca yaro de la [[Mezepoko]], kande *Anno Domini* divenis la precipua formo uzata en [[Europa]] por nomar yari.

== Eventi ==
===[[Antiqua Roma]]===
* Populi qui habitis la nuna [[Abruzzo]] formacas koalisuro por konfrontar [[Romana republiko|Romani]]. Li selektas urbo *Corfinium'' por esar lia chef-urbo.

## Naski

## Morti
100 aK

La yaro **100 aK** anke konocesas kom yaro 654 *Ab urbe condita*, to esas, pos la fondo di Roma. La nomo *100 aK* por ca yaro uzesas de la Mezepoko, kande *Anno Domini* divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi

## Naski
* 13ma di julio - Iulius Caesar, generalo e diktatoro di Romana republiko ed unesma imperiestro di Roma (m. 44 aK)

## Morti
101 aK

La yaro **101 aK** esis yaro ante l'adopto di Juliala kalendario. Lor ol konocesis kom **yaro dil administrado di konsuli Marius ed Aquillius**, o min freque **yaro 653 ''Ab urbe condita**''. La nomo 101 aK por ta yaro uzesas depos Mezepoko.

## Eventi

## Naski

## Morti
* Rejino Kleopatra la 3ma di Egiptia (n. c. 160 ak)
102 aK

103 aK  101 aK / 2ma yarcento aK
----
## Eventi

## Naski
* Quintus Tullius Cicero, Romana generalo

## Morti
103 aK

104 aK  102 aK / 2ma yarcento aK
----
## Eventi
* Alexander Jannaeus divenas rejo di Judea.

## Naski

## Morti
97 aK

La yaro **97 aK** esis yaro ante l'adopto di Juliala kalendario. Lor, ol konocesis kom **yaro dil regno da konsuli Lentulus e Crassus**, o min ofte, **yaro 657 ''ab urbe condita***. La nomo *97 aK* uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi
### [[Antiqua Roma]]
* Dekreto da Romana Senato proskriptas homala sakrifikajo.

## Naski

## Morti
105 aK

## Eventi
* 6ma di oktobro - Eventas la batalio di Arausio (nuntempa Orange, en sudala Francia); Germana tribui la Cimbri e la Teutoni kombatis kontre du Roman armei. Ca tribui, originale de la regiono di nuntempa Dania, ja sucesoze kombatabis kontre la Romani en Noreia (nuntempa Neumarkt en Austria) en 112 A.K. ma la Romana vinko ne esabis grava. En Arausio esis du Roman armei qui ne kunlaboris; pro lia mala direktado, ye la batalio, la Romani vinkesis e perdis forsan 80 000 soldati. To pavorigis Romani, qui expektis avanco di la Cimbri e la Teutoni vers la ne-defensata regiono norde di Roma; tamen la tribui pose iris vers Pirenei. Konsulo Gaius Marius ri-organizis la Roman armeo.

## Naski

## Morti
107 aK

108 aK  106 aK / 2ma yarcento aK
----
## Eventi
*Gaius Marius arivis en Nord-Afrika por la milito kontre Jugurtha.

## Naski

## Morti
108 aK

109 aK  107 aK / 2ma yarcento aK
----
## Eventi
* Muthul-batalio - Romana armeo vinkas Jugertha.

## Naski

## Morti
114 aK

115 aK  113 aK / 2ma yarcento aK
----
## Eventi
* Mithridates 6ma Eupator divenas rejo di Bosporus.

## Naski

## Morti
115 aK

116 aK  114 aK / 2ma yarcento aK
----
## Eventi

## Naski
*Marcus Licinius Crassus, Romana politikisto

## Morti
117 aK

La yaro **117 aK** esas yaro ante l'adopto di Juliala kalendario. Lor ol konocesis kom **yaro di la konsuleso di Diadematus ed Augur**, o min ofte **yaro 637 ''Ab urbe condita***. La nomo *117 aK* uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande *Anno Domini* divenis la precipua formo uzata en [[Europa]] por nomar yari.

== Eventi ==
===[[Europa]]===
* [[Roma]] itere atakas la provinco [[Dalmatia]].
* [[Malta]] divenas *Municipium'' di Romana republiko.
* Che Roma, Lucius Caecilius Metellus Diadematus divenas konsulo.

## Naski

## Morti
122 aK

**122 aK** esis yaro ante l'adopto di Juliala kalendario. Lor ol konocesis kom **yaro dil administro di konsuli Ahenobarbus e Fannius** o, min ofte, **year 632 ''Ab urbe condita***, e l**unesma yaro di Yuanshou*'. La nomo 122 aK por ta yaro uzesas depos Mezepoko, kande *Anno Domini* adoptesis kom precipua formo por nomar yari.

## Eventi
* Marcus Fulvius Flaccus e Gaius Gracchus divenas tribuni e propozas multa reformi en Roma.

## Naski

## Morti
123 aK

124 aK  122 aK / 2ma yarcento aK
----
## Eventi
* Aix-en-Provence fondesas sub la nomo di *Aquae Sextiae* dal Romana konsulo di Sextius Calvinus.

## Naski

## Morti
124 aK

125 aK  123 aK / 2ma yarcento aK
----
## Eventi
*Mithridates 2ma divenas rejo di Parthia.

## Naski

## Morti
131 aK

132 aK  130 aK / 2ma yarcento aK
----
## Eventi
* Unesma Acta Diurna aparas en Roma cirkum ita tempo.

## Naski

## Morti
127 aK

128 aK  126 aK / 2ma yarcento aK
----
## Eventi
L. Cassius Longinus Ravilla esas Konsulo en Roma.

## Naski

## Morti
140 aK

141 aK  139 aK / 2ma yarcento aK
----
## Eventi

* Han Wudi divenas imperiestro di Chinia.
## Naski

## Morti
154 aK

155 aK  153 aK / 2ma yarcento aK
----
## Eventi

## Naski
*Gaius Gracchus, fratulo di Tiberius Sempronius Gracchus

## Morti
156 aK

157 aK  155 aK / 2ma yarcento aK
----
## Eventi
*L. Cornelius Lentulus Lupus e C. Marcius Figulus esas konsulati en Roma.

## Naski

## Morti
157 aK

158 aK  156 aK / 2ma yarcento aK
----
## Eventi
* Iulius Caesar ed Aurelius Orestes esas konsuli en Roma.

## Naski

## Morti
163 aK

164 aK  162 aK / 2ma yarcento aK
----
## Eventi

## Naski

*Tiberius Sempronius Gracchus, Romana tribuno
## Morti
175 aK

176 aK  174 aK / 2ma yarcento aK
----
## Eventi
* Antiochus 4ma Epiphanes divenas rejo di Siria.

## Naski

## Morti
178 aK

179 aK  177 aK / 2ma yarcento aK
----
## Eventi
*Iunius Brutus ed Aulus Manlius Vulso esas konsulati en Roma.
## Naski

## Morti
173 aK

174 aK  172 aK / 2ma yarcento aK
----
## Eventi
*Voyo konstruktesas de Aquileia a Bononia.

## Naski

## Morti
185 aK

186 aK  184 aK / 2ma yarcento aK
----
## Eventi

## Naski
*Publius Terentius Afer, roman autoro

## Morti
* Brhadrata, Indiana imperiestro
192 aK

193 aK  191 aK / 2ma yarcento aK
----
## Eventi
* Roma vinkas Siria en Batalio di Magnesia sur Sipylum.

## Naski

## Morti
193 aK

194 aK  192 aK / 2ma yarcento aK
----
## Eventi
* Lucius Aemilius Paullus elektesas en Roma por l' unesma foyo.

## Naski

## Morti
186 aK

## Eventi
### [[Europa]]
* Romana Senato interdiktas kultar deo Bacchus. La lego ne esas efikiva.

### [[Chinia]]
* L'unesma sepulto che arkeologiala sito Mawangdui facesas dum la dinastio westal Han.

## Naski

## Morti
194 aK

195 aK  193 aK / 2ma yarcento aK
----
## Eventi
* Roma deklaras milito kontre Antiochus 3ma la Granda, rejo di Siria.

## Naski

## Morti
196 aK

197 aK  195 aK / 2ma yarcento aK
----
## Eventi

## Naski

## Morti
* Han Xin, fondinto di la dinastio Han (nasko-dio nekonocata)
197 aK

198 aK  196 aK / 2ma yarcento aK
----
## Eventi
* Romana Hispania dividesas aden du provinci.

## Naski

## Morti
199 aK

## Eventi
### [[Antiqua Roma]]
* Romana generalo Publius Cornelius Scipio Africanus divenas censoro e *princeps Senatus* (chefo di Romana senato).

## Naski

## Morti
Manaslu

**Manaslu** (*Kutang*) esas la 8ma maxim alta monto de la mondo, havanta 8163 metri di altitudo. Ca monto jacas che Himalaya, en Nepal. La nomo "Manslu" venas de la Sanskrita vorto *Manasa*, signifikante "monto di l'anmo".
201 aK

La yaro **201 aK** esas yaro ante l'adopto di Juliala kalendario. Lor ol konocesis kom **yaro di la konsuleso di Lentulus e Paetus**, o min ofte **yaro 553 ''Ab urbe condita***. La nomo *201 aK* uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi
### [[Azia]]
* Dum dinastio Han, komencas la konstrukto dil urbo Nanchang.

## Naski

## Morti
* Gnaeus Naevius, Latina poeto (n. c. 270 aK)
208 aK

La yaro **208 aK** esas yaro ante l'adopto di Juliala kalendario. Lor ol konocesis kom **yaro di la konsuleso di Marcellus e Crispinus**, o min ofte **yaro 546 ''Ab urbe condita***. La nomo *208 aK* uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande *Anno Domini* divenis la precipua formo uzata en [[Europa]] por nomar yari.

== Eventi ==
===[[Europa]]===
* [[Romana republiko|Romani]] komandita da generalo [[Publius Cornelius Scipio]] vinkas [[Kartago|Kartagani]] komandita da Hasdrubal Barca en *Baecula'' (la nuna Bailén).

## Naski

## Morti
210 aK

211 aK  209 aK / 3ma yarcento aK
----
## Eventi

## Naski

## Morti
*Qin Shi Huang, unesma imperiestro di Chinia
211 aK

212 aK  210 aK / 3ma yarcento aK
----
## Eventi
*Romani kaptas Saguntum.
*En Chinia komencas unesma cezarala dinastio pos longa milito.

## Naski

## Morti
214 aK

La yaro **214 aK** esis yaro ante l'adopto di Juliala kalendario. Lor, ol konocesis kom **yaro dil regno da konsuli Verrucosus e Marcellus**, o min ofte, **yaro 540 ''ab urbe condita***. La nomo *214 aK* uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi
### [[Kartago]]
* Kartago persuadas Siracusa rebeleskar kontre Romana republiko, e federar su a Kartago.

## Naski

## Morti
220 aK

221 aK  219 aK / 3ma yarcento aK
----
## Eventi
*Romani komencas konstruktar *Via Flaminia*.

## Naski

## Morti
Elbasan

**Elbasan** esas la 4ma maxim populoza urbo di Albania kun 100 000 habitanti, jacanta sude de Tirane. Ol ank esas chef-urbo dil komtio Elbasan.
222 aK

223 aK  221 aK / 3ma yarcento aK
----
## Eventi

## Naski

## Morti
*Ptolemy III Euergeter I, rejo di Egiptia
217 aK

218 aK  216 aK / 3ma yarcento aK
----
## Eventi
*Ptolemy 4ma vinkas Antiochus 3ma la Granda.

## Naski

## Morti
227 aK

**220 aK** esis yaro ante l'adopto di Juliala kalendario. Lor ol konocesis kom **yaro dil administro da konsuli Flaccus e Regulus** o, min ofte, **yaro 527 ''Ab urbe condita**''.

## Eventi
* Antigonus III Doson divenas rejo di Makedonia.

## Naski

## Morti
230 aK

La yaro **230 aK** esas yaro ante l'adopto di Juliala kalendario. Lor ol konocesis kom **yaro di la konsuleso di Barbula e Pera**, o min ofte **yaro 524 ''Ab urbe condita***. La nomo *230 aK* uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi
### [[Avan-Azia]]
* Urbo Pergamon atakesas da Galatiani, populo Kelta qua establisis su en Anatolia, pro ke lua chefo, Attalus la 1ma Soter, refuzis pagar tributi a Galatia.

## Naski

## Morti
239 aK

240 aK  238 aK / 3ma yarcento aK
----
## Eventi

## Naski

## Morti
* Antigonus II Gonatas, rejo di Macedonia
242 aK

La yaro **242 aK** esas yaro ante l'adopto di Juliala kalendario. Lor ol konocesis kom **yaro di la konsuleso di [[Caius Lutatius Catulus|Catulus]] ed Albinus**, o min ofte **yaro 512 ''Ab urbe condita***. La nomo *242 aK* uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande *Anno Domini* divenis la precipua formo uzata en [[Europa]] por nomar yari.

== Eventi ==
===[[Romana republiko]]===
* Romana konsulo [[Caius Lutatius Catulus]] komandas floto kun 200 navi por blokusar urbi *Lilybaeum* (nun [[Marsala]]) e *Drepanum'' en Sicilia.

## Naski

## Morti
236 aK

237 aK  235 aK / 3ma yarcento aK
----
## Eventi
* Hamilcar Barca di Carthage facas militala expediciono ad Hispania.

## Naski

## Morti
245 aK

246 aK  244 aK / 3ma yarcento aK
----
## Eventi
*Romana kolonio establisesas che Brundisium.

## Naski

## Morti
253 aK

254 aK  252 aK / 3ma yarcento aK
----
## Eventi
*Tiberius Coruncanius elektesas kom *pontifex maximus* di Roma.

## Naski

## Morti
255 aK

256 aK  254 aK / 3ma yarcento aK
----
## Eventi
*Zhao Xiang Wang divenas l'unesma rejo di Qin Dinastio di Chinia.

## Naski

## Morti
257 aK

258 aK  256 aK / 3ma yarcento aK
----
## Eventi

*C. Atilius Regulus esas Konsulo en Roma.
## Naski

## Morti
260 aK

## Eventi
* Eventas la Batalio di Mylae apud Sicilia, kun decidigia vinko di la Republiko Romana.

## Naski

## Morti
* Rejulo Alexandros la 2ma di Epirus
Gurudongmar

**Gurudongmar** esas un ek la maxim alta lagi de la mondo, jacanta en India an la provinco Sikkim, en altitudo di 5210 metri. Ol judikesas kom sakra por Buddhisti, Sikhi e Hindui. Ol nominesis homaje guruo Padmasambhāva — anke konocata kom guruo Rimpoche — fondinto di Tibetana Buddhismo, qua vizitis la lago dum la 8ma yarcento.
266 aK

## Eventi

## Naski

## Morti
* Mithridates la 1ma di Pontus, fondinto dil rejio Pontus (nasko-dio nekonocata)
Lago Michigan

**Michigan** esas un ek la maxim granda lagi de la mondo, e la 2ma maxim granda inter tale dicita "Granda Lagi" di Nord-Amerika segun aquala volumo - 4900 km³ -, ed esas la 3ma maxim granda segun surfaco, kovranta  km². Ol esas la maxim granda lago jacanta en unika lando, Usa, okupanta teritorii dil stati Michigan, Indiana, Illinois e Wisconsin. La maxim importanta portui jacanta an lua rivi esas Milwaukee, Green Bay, Chicago, Gary e Muskegon.

La lago havas mezavalora profundeso de 85 metri, e maxima profundeso de 281 metri. L'unesma persono qua atingis ca profundajo esis profesoro Jeffrey Val Klump, del universitato di Wisconsin–Milwaukee.
261 aK

262 aK  260 aK / 3ma yarcento aK
----
## Eventi
*Antiochus II Theos sucedas Antiochus I Soter.

## Naski

## Morti
269 aK

270 aK  268 aK / 3ma yarcento aK
----
## Eventi
*La deo di Roma aparas sur romana moneto.

## Naski

## Morti
270 aK

La yaro **270 aK** esas yaro ante l'adopto di Juliala kalendario. Lor ol konocesis kom **yaro di la konsuleso di Clepsina e Blasio**, o min ofte **yaro 484 ''Ab urbe condita***. La nomo *270 aK* uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi

## Naski

## Morti
275 aK

**275 aK** esis yaro ante l'adopto di Juliala kalendario. Lor ol konocesis kom **yaro di la konsuleso di Dentatus e Caudinus** o, min ofte, **yaro 479 ''Ab urbe condita***. La nomo *275 aK* uzesas depos [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la dominacanta metodo por nomar yari.

## Eventi
### Europa
* Kande la generalo Pirrus de Epiro retrovenas de Sicilia ilu renkontras plu forta Roman armeo. Pos la nekonkluziva batalio di Beneventum, Romana generalo Gaius Fabricius Luscinus paktas pri paco kun Pirrus, qua abandonas lua kampanio en Italia e retroiras ad Epiro. Greki perdas lia posedaji en Italia.

### Azia
* Fino dil urbo Babilonia. Lua habitanti iras ad altra loki.

### [[Afrika]]
* La Muzeo di Alexandria fondesas dal Egiptiana rejulo Ptolomeos la 2ma Filadelfos.

## Naski

## Morti
427 aK

428 aK  426 aK / 5ma yarcento aK
----
## Eventi
## Naski
*Platon, Greka filozofo (mortos ye 347 aK).
## Morti
294 aK

295 aK  293 aK / 3ma yarcento aK
----
## Eventi
*Demetrius 1ma di Macedonia divenas rejo.

## Naski

## Morti
300 aK

La yaro **300 aK** esis yaro de Romana kalendario ante Kalendario Juliala. Lor, ol konocesis kom *yaro di konsuleso di Corvus e Pansa*, od anke **yaro 454 ''Ab urbe condita***. La nomo *300 aK* uzesas por ta yaro de [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la dominacanta formo por nomar yari.

## Eventi
*Komenco dil ero Yayoi en Japonia.

## Naski

## Morti
295 aK

296 aK  294 aK / 3ma yarcento aK
----
## Eventi
*Ptolemy 1ma di Egiptia komencas la rikonquesto di Chipro.

## Naski

## Morti
306 aK

307 aK  305 aK / 4ma yarcento aK
----
## Eventi
*Antigonus 1ma divenas rejo di Macedonia.

## Naski

## Morti
303 aK

304 aK  302 aK / 4ma yarcento aK
----
## Eventi
*Seleucus I Nicator rifondas l'urbeto di Osroe sub la nomo Edessa.

## Naski

## Morti
304 aK

305 aK  303 aK / 4ma yarcento aK
----
## Eventi
* Fino di la milito inter Roma e Samnium.

## Naski

## Morti
311 aK

La yaro **311 aK** esas yaro ante l'adopto di Juliala kalendario. Lor ol konocesis kom **yaro di la konsuleso di Brutus e Barbula**, o min ofte **yaro 443 ''Ab urbe condita***. La nomo *311 aK* uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi
### [[Sicilia]]
* Kartagana generalo Amilkar trairas Mediteraneo kun armeo, e vinkas la batalio di Himera kontre Agathokles.

## Naski

## Morti
313 aK

314 aK  312 aK / 4ma yarcento aK
----
## Eventi
* L. Papirius Cursor V esas konsulo en Roma.

## Naski

## Morti
320 aK

La yaro **320 aK** esas yaro ante l'adopto di Juliala kalendario. Lor ol konocesis kom **yaro di la konsuleso di Cursor e Philo**, o min ofte **yaro 434 ''Ab urbe condita**''.

## Eventi
### [[Antiqua Egiptia]]
* Alexandria divenas la maxim granda urbo de la mondo, superiranta Babilonia.

## Naski

## Morti
Duelo per sabro

La tri epizodi di la serio di ludo video *Monkey Island* admisis mem probo di **duelo per sabro** qua esis restita famoza del unesma epizodo. La skopo ne esis pri ocidar sua opozanto per klasika maniero, kun sua armo, ma sternar li per multega di insulti bona sentita. En sua principo, la probo esis en reala exercado di memoreso pro ke omna insulto sendita per l'adverso posedis nur un sola ed unika respondo. La ludero ganis nur do la renkontro se il sucesis a memorar di omni la bona parei. Ta probo, sat insipida en sua principo, esis nur bona evidente pretexto per encenigar neprobabla situo e di saporozo repliki. Ol povis do konstitucar amuzivo e spektajo en li mem.

La probo di duelo per sabro esas bona exemplo dil esforco di encenigar plenigita per certa koncepteri di ludo video di aventuro. Sua humuro, karakteriziva dil serio di *Monkey Island*, en havas fasono ceno « kulto » di la kurta historio di ludo video.

## Listo di insulti

### La sekreto di Monkey Island

### La malediko di Monkey Island

En ta triesma parto di la serio la insulti devis rimar kun lia respondi to qua helpis multe a trovar la bona repartiso tota efektigar la repliko ankore plu savura. Regretinde, en la altra versioni ke la angla, omni ne rimas.

La fina kombato kontre la kapitano Rotthingam esas egale tre partikulara : ta lasto ne uzas la mem insulti ke l’altra pirati, ma la respondi do dis-pozas Guybrush esas tamen la mem. On trovos do hike la insulti di pirati, lia equivalanti che Rotthingam, e fine la adapta respondo.

### Eskapo ek Monkey Island
Trigonometrio

**Trigonometrio** (de Greka *trigonon* = "triangulo" e *metro* =" mezuro") esas la matematika cienco qua traktas di raporti pri disti et di anguli en la trianguli, note trianguli kun orto (90º) angulo.

## Origino

L'origini di trigonometrio trasis de la kulturi di aciena Grekia.

* homala neceseso pri mezurar disti qui ne esis direte acesebla, exemple l'altajo di un monto, la disto inter la steli, edc.
* distinta bezoni di la navigo e di l'astronomio: determino di latitudo di un loko ube on trovas su

Fondero di la trigonometrio: astronomo Hiparko de Nicea (unesma tabeli) ; 
* konocaji transmisita da Ptolemeo (Almagesto) ; 
* unesma menciono pri trigonometrio: la sinuso (di arabia *djayb*, "kordo per arko") ;
* perfekte di tabuli e di metodi di kalkulo per la Arabi e la Indii (Mezepoko), pose la Europei (Renesanco);
* invento di logaritmi ;
* arivo di elektronica mashini (kalkuleti, komputeri).
Trigonometriala funciono

En matematiko, **trigonometriala funcioni** esas funcioni di angulo, importanta kande studiesas triangulo e modelinta periodala fenomeni. Ol povas esar definita kom racioni inter du lateri di rekta triangulo konteninta l'angulo, o, plu generale, kum racioni di koordinata di punti sur la cirklo uno, o, plu generale til, kom nefinita serii, od egala generale, kom solvi di certena diferenciala equacioni. Omna quar proximigas esos presentar sube. En omna ek ta kazi referanta trianguli, la trianguli es preninta existar en l'euklidana geometrio, e la sumo ek lia anguli sempre esas 180&deg;-ope.

En moderna uzo, to es sis baza trigonometriala funcioni, qua es tabulita sube kun equacioni bindita l'uni l'altri. (Partikulara en la kazo di lasta quar, ta relati es ofte prenita kun la *defini* di ta funcioni, ma un povas egala definas li geometricala o per altra posibli e derivado la relati.)



**Funciono****abrevio****Relato**

**Sinuso**
sin
\sin \theta = \cos \left(\frac{\pi}{2} - \theta \right) \,


**Kosinuso**
cos
\cos \theta = \sin \left(\frac{\pi}{2} - \theta \right)\,


**Tangento**
tan
\tan \theta = \frac{\sin \theta}{\cos \theta} \,


**Kotangento**
cot
\cot \theta = \frac{1}{\tan \theta} = \frac{\cos \theta}{\sin \theta} = \tan \left(\frac{\pi}{2} - \theta \right) \,


**Sekanto**
sec\sec \theta = \frac{1}{\cos \theta} \,


**Kosekanto**
csc\csc \theta =\frac{1}{\sin \theta} = \sec \left(\frac{\pi}{2} - \theta \right) \,
Sinuso

**Sinuso** esas :
* (anat.) kavajo kavernetatra di ula osti, di ula vaskuli.
* (geometrio) perpendiklo trasita de un ek l'extremaji di arko til la diametro trasita ye l'altra extremajo.
Gagra

**Gagra** esas urbo en Abhazia, Gruzia. Segun statistiki de 2011, ol havis  habitanti. Ol havas 5 km di litoro che Nigra maro. Lua subtropikala klimato divenis atraktivo por turisti dum l'epoko di Rusa imperio e pose di Soviet-Uniono.

## Referi
324 aK

La yaro **324 aK** esas yaro ante l'adopto di Juliala kalendario. Lor ol konocesis kom **yaro di la diktatoreso di Cursor**, o min ofte **yaro 430 ''Ab urbe condita**''.

## Eventi
* Alexandros la Magna vizitas Susa e mariajas Statira, filiino di Darius la 3ma di Persia.
## Naski

## Morti
325 aK

La yaro **325 aK** esas yaro ante l'adopto di Juliala kalendario. Lor ol konocesis kom **yaro di la konsuleso di Camillus e Scaeva**, o min ofte **yaro 429 ''Ab urbe condita**''.

## Eventi
* Pytheas de Massilia divenas l'unesma Greko qua skribis pri voyajo a lando nunepoke nomizita Britania.

## Naski

## Morti
328 aK

329 aK  327 aK / 4ma yarcento aK
----
## Eventi

## Naski

## Morti
*Kleitos, amiko di Alexandros la Magna (n. aproxime ye 375 aK)
330 aK

La yaro **330 aK** esas yaro ante l'adopto di Juliala kalendario. Lor ol konocesis kom **yaro di la konsuleso di Crassus e Venno**, o min ofte **yaro 424 ''Ab urbe condita***. La nomo *330 aK* uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi
### [[Persian imperio]]
* 17ma di julio - Rejulo Darius la 3ma di Persia revokesas e mortigesas da Bessus, satrapo de Baktria. Bessus asumas la trono kun nomo Artaxerxes la 5ma.

## Naski

## Morti
* Rejulo Darius la 3ma di Persia (n. c. 380 aK)
327 aK

328 aK  326 aK / 4ma yarcento aK
----
## Eventi
*Alexandros la Magna invadas norda India.

## Naski

## Morti
334 aK

La yaro **334 aK** esas yaro ante l'adopto di Juliala kalendario. Lor ol konocesis kom **yaro di la konsuleso di Caudinus e Calvinus**, o min ofte **yaro 420 ''Ab urbe condita***. La nomo *334 aK* uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi
* Rejulo Alexandros la Magna trairas Dardaneli kun cirkume 30 mil soldati e 5 mil kavalriani. En mayo, ilu obtenas granda vinko kontre Persian imperio.

## Naski

## Morti
331 aK

La yaro **331 aK** esas yaro ante l'adopto di Juliala kalendario. Lor ol konocesis kom **yaro di la konsuleso di Potitus e Marcellus**, o min ofte **yaro 423 ''Ab urbe condita***. La nomo *331 aK* uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi
### [[Antiqua Makedonia]]
* fino di januaro - Alexandros la Granda voyajas kun mikra korpoguardo (inter li, futura rejulo Ptolemaios la 1ma Soter, alonge la rivo di Egiptia ed atingas kolonieto Paraetonium, an la frontiero di Kirenaika.
* 1ma di oktobro - Alexandros la Granda vinkas la batalio di Gaugamela, proxim Nineveh, kontre Darius la 3ma di Persia. Ilu persequas Persiani til urbo Arbela.

## Naski

## Morti
339 aK

La yaro **339 aK** esas yaro ante l'adopto di Juliala kalendario. Lor ol konocesis kom **yaro di la konsuleso di Mamercinus e Philo**, o min ofte **yaro 415 ''Ab urbe condita***. La nomo *339 aK* uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande *Anno Domini'' divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi
### [[Antiqua Grekia]]
* Filipos la 2ma di Makedonia decidas atakar Skiti, uzanta kom pretexto lia reluktanco pri permisar Filipos konstruktar statuo pri Herakles che estuario di Danubio. La batalio eventas proxim la nuna urbo Dobrudja, e Ateas, rejulo di Skiti, mortigesas.

## Naski

## Morti
342 aK

La yaro **342 aK** esas yaro ante l'adopto di Juliala kalendario. Lor ol konocesis kom **yaro di la konsuleso di Ahala e Rutilus**, o min ofte **yaro 412 ''Ab urbe condita***. La nomo *342 aK* uzesas por ca yaro de la komenco di [[Mezepoko]], kande *Anno Domini* divenis la precipua formo uzata en [[Europa]] por nomar yari.

== Eventi ==
===[[Romana republiko]]===
* En la batalio di monto Gaurus, proxim olima Greka kolonio *Cumae'', Romani komandita posible da Marcus Valerius Corvus vinkas Samniti.

## Naski

## Morti
Jack Jones

**Jack Jones** (1884 til 1970) esis Walsana ministo, sindikatano e skriptisto.

Ilu naskis en Wals, divenis soldato dum l'unesma mondomilito, e pose skribis la noveli *Rhondda roundabout* en 1934, e *Off to Philadelphia in the Morning*. Lu skribis anke biografio pri David Lloyd George.