open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Maria Vasilyevna Abakumova

**Maria Vasilyevna Abakumova** (n. ye la 15ma di januaro 1986) esas Rusiana atletino pri jetado per javelino, championo dil universiado en Kazan (2013) e bronz-medaliistino dum championeso dil mondo e Moskva (2013).
Yuri Sergeyevich Abramov

**Yuri Sergeyevich Abramov** (n. ye la 9ma di decembro 1976) esas Rusiana atleto pri long-distala kurado e maratono, championo di Rusia pri 5000-metra kurado (2003) e pri maratono (2010, 2011).
Naziismo

**Nazismo** (abreviuro de germ. *Nationalsozialismus*), **Nacionala socialismo** o **Hitlerismo** (segun la chefo di Germaniana - l'extrema formo di fashismo, olua Italiana variajo, fondita sur sociala darvinismo, biologiala rasismo (partikulare anti-semidismo), Prusiana militarismo e Germana shovinismo. Lo esis ideologio landala en totalitarista Germania en la yari 1933-1945, kande guvernis nazista partiso NSDAP.

Precipua ideologi dil nazismo esis: Adolf Hitler, Alfred Rosenberg e Joseph Goebbels.

En 1933 la Nacional-socialistala Laboristala Partiso di Germania (NSLPG) sub guido da Adolf Hitler konquestis la povo per manovri politikal e teroro. La nacional-socialismo ne havis fixa koheranta doktrino, ma esis konstruktita de diferant elementi. Important esas la kulto di violenteso e la kredo ye superioreso di la Germana raso. De ca lasta penso sequis unalatere la postulo di "Lebensraum" por la Germana populo ed junto di Germana-linguala parolanta populi en la Germana stato ('hemo en imperiero') ed altralatere destrukto (judi) o servigo (sklavi) di altra populi. La kulto di violenteso obtenis formo en privat-militeral e militeral organizuri quale "SA" (*Sturmabteilung*) e la "SS" (Schutzstaffel).

Dum la yari 1980ma riorganizis su grupi fashista, qui referis ad hitlerismo, la talanomizita *neonaziisti*.
Svetlana Alexandrovna Abramova

**Svetlana Alexandrovna Abramova** (n. ye la 27ma di oktobro 1970) esas Rusiana ex-atletino pri saltado per stango, multopla championino dil Rusia: triopla en stadio (1993, 1994, 1997) e quaropla en halo (1993, 1994, 1997, 1998), entrenerino pri saltado per stango.
Anna Mihailovna Avdeyeva

**Anna Mihailovna Avdeyeva** (n. ye la 6ma di aprilo 1985) esas Rusiana ex-atletino pri jetado per globo, duopla championino dil Rusia en stadio (2009, 2010), bronz-medaliistino dil Europa en stadio en Barcelona (2010), championino dil Europa en halo en Paris (2011).
Klorofluorokarbido

**Klorofluorokarbido** (KFK) esas gasoida materii qui naturale ne trovesas en la teratmosfero, anke konocata kom (la marko) “Freon”. Olime oli uzesis kom puls-gaso en sprico-bidoni ed ankore esas aplikat en frigorizili e che la produkto di kelka sorti de *polistireno. En la stratosfero ca materii esas deskompozata pro influo di la suno en kloro liberigesas, to quo kontributas a la deskompozo del ozon-strato.
Xenia Mihailovna Agafonova

**Xenia Mihailovna Agafonova** (n. ye la 25ma di junio 1983) esas Rusa ex-atletino pri long-distala kurado, bronz-medaliistino pri 5000-metra kurado dum championeso di Rusia en Tula (2006), arjent-medaliistino pri 10-kilometra kurado dum championeso di Rusia en Jirkovski (2007), dum championeso di Rusia en Cheboxari (2009) – duopla bronz-medaliistino (pri 5- e 10-kilometra kurado).
Sulo

**Sulo** esas la maxim supra metro o kelka metri de veter-tushita ter-krusto en qua la radiki di planti trovas lia nutrivo.
Nikolai Sergeyevich Averyanov

**Nikolai Sergeyevich Averyanov** (n. ye la 4ma di februaro 1980) esas Rusiana atleto pri dekatlono e heptatlono (multdiciplinala sporti), championo di Rusia de 2004, partoprenisto di Olimpiala Ludi en Athina, 2004 (15ma plaso).
Sedimentala roki

**Sedimentala roki** esas kreita pro diplazita veter-tushita materialo. To povas eventar pro maro, riveri, venti e pro glacio.
Kontinentala ter-krusto

**Kontinentala ter-krusto** esas la mar-fundo an la litoro, til 200 metri profunda. La kontinentala ter-krusto ofte esas tre richa pro kruda materiali quin on trovas en oli, quale petrolo e naturala gaso.
Strato-fenduro

En geologio **strato-fenduro** esas regiono ube parti di la ter-krusto movis l'un relatante l'altra. Strato-fenduri precipue trovesas ye la bordi di strati.
Yuri Mihailovich Borzakovski

**Yuri Mihailovich Borzakovski** (n. ye la 12ma di aprilo 1981) esas Rusiana atleto pri kuradi 800-metra e 1500-metra, championo dum Olimpiala Ludi en Athina (2004), duopla arjent-medaliisto dum championeso dil mondo (Paris 2003 e Helsinki 2005), ank duopla bronz-medaliisto dum championeso dil mondo en Osaka (2007) e en Daegu (2011), ganisto di orea medalio dum championeso dil mondo en halo (Lisboa 2001), triopla ora-medaliisto di championesi di Europa (Helsinki 2012 e duople en halo: Gent 2000 e Torino 2009), dekeduopla championo di Rusia pri kuradi 800-metra e 1500-metra.
Maxim Borisovich Adamovich

**Maxim Borisovich Adamovich** (n. ye la 24ma di junio 1980) esas Rusiana ex-atleto pri 800-metra kurado, arjent-medaliisto dum championeso di Rusia en Tula (2005), ganisto di bronzea medalio dum universiado en İzmir (2005).
Naziista Partiso

**Naziista Partiso**, **Nacional-Socialista Germaniana Laborista Partiso**, **NSDAP** (germ. *Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei*, *NSDAP*) esis partiso, qua guvernis totalitare Germania en yari 1933-1945.

La guverno di NSDAP esis karakterizita per: teroro politikala, totala surveyado, liquidaco di opozantaro e programo di konquesto di Europa.

Precipua ideologiisti dil naziismo esis: Adolf Hitler, Alfred Rosenberg e Joseph Goebbels.

Precipua doktrino dil partiso esis rasala pureso, partikulare . Doktrino sekundara esis antikomunismo. Pro ti, ili subpremis e genocidis ne nur Esperanto ma anke Ido.

En 1923 NSDAP esforcis prenis guverno force (Hitler-stato-stroko). Atako ne sucesis, rezulta la partiso esis deslegaligita, e Hitler esis karcerano. Batalo pri civitanigo di nazisti okupis su du noblisti (patroni di rasala pureso): Philipp Lenard e Johannes Stark – en 1924 lo sucesis.

En 1945 on interdiktis agar NSDAP. Organizi fashista pos ca yaro, qui referis ad hitlerismo ad yari 1980ma esis nomita *nazista*. Pos protesti di posmilita salvinti on komencis nomar li *neonazista*.
Gulnara Iskanderovna Galkina-Samitova

**Gulnara Iskanderovna Galkina-Samitova** (n. ye la 9ma di julio 1978) esas Rusiana ex-atletino pri 3000-metra obstaklo-kurado, unesma championo olimpiala pri 3000-metra obstaklo-kurado en historio (dum Olimpiala Ludi en Beijing, 2008), championo dil mondo pri 1500-metra kurado en Budapest (2004), esquadala medaliistino di Europana championesi: l'arjenta en Leiria (2009) e l'ora en Stockholm (2011), quaropla orea medaliistino di kupi di Europa: Firenze (2009), Bydgoszcz (2004), München (2007) e Annecy (2008).
Autonoma Republiko Socialista Sovietiana Mordovia

**Autonoma Republiko Socialista Sovietiana Mordovia** esis autonoma regiono di westala Soviet-Uniono, existinta en yari 1934-1993.

Chef-urbo dil republiko esis Saransk.

Kreado dil republiko koncernis Sovietiana projeto etniala korenizo, qua prenis autonomeso por regioni plu frue opresita da Rusa imperio.

En 1993 sucedanto di ARSS Mordovia divenis republiko Mordovia.
Olga Nikolayevna Kaniskina

**Olga Nikolayevna Kaniskina** (n. ye la 19ma di januaro 1985) esas Rusiana ex-atletino pri 20-kilometra marchado, championino olimpiala dum Olimpiala Ludi en Běijīng (2008), championo dil mondo en Osaka (2007), l'arjent-medaliistino di Europana championeso en Göteborg (2008).
Natalya Ivanovna Sadova

**Natalya Ivanovna Sadova** (n. ye la 15ma di julio 1972) esas Rusiana ex-atletino pri disk-jetado, arjent-medaliistino dum Olimpiala Ludi en Atlanta (1996), championino olimpiala dum Olimpiala Ludi en Athina (2004).
Yelena Vladimirovna Slesarenko

**Yelena Vladimirovna Slesarenko** (n. ye la 28ma di februaro 1982) esas Rusiana ex-atletino pri alt-saltado, championino olimpiala e rekordisto olimpiala (2,06 m) dum Olimpiala Ludi en Athina (2004), triopla medaliistino di mondala championesi en halo: duopla championo en Budapest (2004) e Moskva (2006), e ganistino dil bronzea medalio en Valencia (2008).
Natalya Nikolayevna Antyuh

**Natalya Nikolayevna Antyuh** (n. ye la 26ma di junio 1981) esas Rusiana ex-atletino pri 400-metra kurado, duopla medaliistino dum Olimpiala Ludi en Athina (2004) – bronzea medalio individuale ed arjentea esquadale (4 x 400 m), l'orea medaliistino pri 400-metra kurado kun hurdi dum Olimpiala Ludi en London (2012), quaropla championino dil mondo (en stadio: Helsinki 2005, Moskva 2013; en halo: Birmingham 2003, Moskva 2006), kinopla championino dil Europa (en stadio: Bergen 2010, Barcelona 2010, Stockholm 2011; en halo: Wien 2002, Torino 2009), triopla championino di kupo di Europa (en stadio: Firenze 2005, Málaga 2006; en halo: Leipzig 2003).

El perdis arjentea medalio pri relayo 4 x 400-metra kurado dum Olimpiala Ludi en London pro dopado di un kuristino ek esquado Antonina Krivoshapka.
Félix Sánchez

**Félix Sánchez** (n. ye la 30ma di agosto 1977) esas Dominikana ex-atleto pri 400-metra hurd-kurado, duopla championo olimpiala dum Olimpiala Ludi en Athina (2004) e dum Olimpiala Ludi en London (2012), duopla championo dil mondo (Edmonton (2001), Paris – 2003), l'arjent-medaliisto dum championeso dil mondo en Osaka (2007).
Antonina Vladimirovna Krivoshapka

**Antonina Vladimirovna Krivoshapka** (n. ye la 21ma di julio 1987) esas Rusiana ex-atletino pri 400-metra kurado, championino dil mondo pri relayo 4 x 400 (Moskva 2013), quaropla bronz-medaliistino dil mondo (Berlin 2009 – individuale e en relayo, Daegu 2011, Moskva 2013), triopla championino dil Europa (en stadio: Barcelona 2010; en halo: Torino 2009 – individuale e en relayo), bronz-medaliistino dum championeso dil Europa en Barcelona (2010).

Krivoshapka en elua esquado perdis arjentea medalii pri relayo 4 x 400-metra kurado dum Olimpiala Ludi en London pro elua dopado.
Nicolás Massú

**Nicolás Massú** (n. ye la 10ma di oktobro 1979) esas Chiliana ex-tenisisto, duopla championo olimpiala dum Olimpiala Ludi en Athina (2004) – individuale en duople kun Fernando González.
Kelly Holmes

**Kelly Holmes** (n. ye la 19ma di aprilo 1970) esas Britaniana ex-atletino pri mez-distala kurado, duopla championino olimpiala (pri 800-metra e 1500-metra kurado) dum Olimpiala Ludi en Athina (2004), ganistino dil bronzea medalio pri 800-metra kurado dum Olimpiala Ludi en Sydney (2000), triopla medaliistino dum championesi dil mondo: l'arjenta pri 1500-metra kurado e l'bronza pri 800-metra kurado en Göteborg (1995), e pri 800-metra kurado en Paris (2003) – l'arjenta.
Hicham El Guerrouj

**Hicham El Guerrouj** (n. ye la 14ma di septembro 1974) esas Marokana ex-atleto pri mez-distala kurado, duopla championino olimpiala (pri 1500-metra e 5000-metra kurado) dum Olimpiala Ludi en Athina (2004), ganistino dil arjentea medalio pri 1500-metra kurado dum Olimpiala Ludi en Sydney (2000), sisopla championo dil mondo (duople en halo).
Fernando González

**Fernando González** (n. ye la 29ma di julio 1980) esas Chiliana ex-tenisisto, championo olimpiala dum Olimpiala Ludi en Athina (2004) en paro kun Nicolás Massú, l'arjent-medaliisto dum Olimpiala Ludi en Běijīng (2008) e ganisto dil bronzea medalio dum Olimpiala Ludi en Athina.
Pontevedra

**Pontevedra** esas chef-urbo di la samnoma provinco, en Galisia, Hispania. Segun statistiki de 2023, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 118,28 km².
Steven Gardiner

**Steven Gardiner** (n. ye la 12ma di septembro 1995) esas Bahamana atleto pri 400-metra kurado, duopla medaliisto olimpiala: championo dum Olimpiala Ludi en Tokyo (2020) e bronz-medaliisto (esquadale en relayo 4 x 400 m) dum Olimpiala Ludi en Rio de Janeiro (2016), championo dil mondo en Doha (2019) e arjent-medaliisto dum mondala championeso en London (2017).
Anthony Zambrano

**Anthony Zambrano**, fakte **Anthony José Zambrano de la Cruz** (n. ye la 17ma di januaro 1998) esas Kolumbiana atleto pri 400-metra kurado, arjent-medaliisto dum Olimpiala Ludi en Tokyo (2020) e ganisto dil arjentea medalio dum championeso dil mondo en Doha (2019).
Kirani James

**Kirani James** (n. ye la 1ma di septembro 1992) esas Grenadana atleto pri 400-metra kurado, ganisto dil orea medalio dum Olimpiala Ludi en London (2012), dil arjentea medalio dum Olimpiala Ludi en Rio de Janeiro (2016) e dil bronzea dum Olimpiala Ludi en Tokyo (2020).
Jasmine Camacho-Quinn

**Jasmine Camacho-Quinn** (n. ye la 21ma di agosto 1996) esas Porto-Rikana atletino pri 100-metra hurd-kurado, ganisto dil orea medalio dum Olimpiala Ludi en Tokyo (2020), bronz-medaliistino dil mondala championeso en Eugene (2022).
Peruth Chemutai

**Peruth Chemutai** (n. ye la 10ma di julio 1999) esas Ugandana atletino pri 3000-metra obstaklo-kurado, ganisto dil orea medalio dum Olimpiala Ludi en Tokyo (2020), l'arjent-medaliistino dil mondala championeso juniorala (U20) en Tampere (2018).
Maria Alexandrovna Lasickene

**Maria Alexandrovna Lasickene**, ante mariajo **Kuchina** (n. ye la 14ma di januaro 1993) esas Rusiana atletino pri alt-saltado, championino olimpiala dum Olimpiala Ludi en Tokyo (2020), kinopla championo dil mondo (en stadio: Beijing 2015, London 2017 e Doha 2019; en halo: Sopot 2014 e Birmingham 2018).
Dmïtrïý Vasïlʹyevïç Karpov

**Dmïtrïý Vasïlʹyevïç Karpov** (n. ye la 23ma di julio 1981) esas Kazakstanan ex-atleto pri dekatlo, bronz-medaliisto dum Olimpiala Ludi en Athina (2004), duopla ganisto di bronzea medalio dum championesi dil mondo en Paris (2003) e Osaka (2007).
Qarağandı

**Qarağandı** esas urbo en Kazakstan, chefurbo di provinco Qarağandı. Segun statistiki dil yaro 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 497,8 km². Segun statistiki 2019 majoritato dil urbo esis Kazaki (45,78 %) e Rusi (39,89 %).
Öskemen

**Öskemen** o **Ust-Kamenogorsk** esas urbo en Kazakstan, chefurbo di provinco Şığıs Qazaqstan. Segun statistiki dil yaro 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 540 km². Segun statistiki 2020 majoritato dil urbo esis Rusi (49,9 %) e Kazaki (46,8 %).
Provinco Türkistan

**Provinco Türkistan** esas un de subdividuri di Kazakstan. Chefurbo dil regiono esas urbo Türkistan. Segun statistiki 2021 majoritato dil provinco esis Kazaki (75,83 %) e Uzbeki (17,31 %).
Qasqasw

**Qasqasw** esas vilajo en provinco Türkistan, distrikto Töle bï, komono Qasqasw, Kazakstan.

Hike naskis skriptisto Muxtar Şaxanov.
Muxtar Şaxanov

**Muxtar Şaxanov** (n. ye la 2ma di julio 1942) esas Sovietiana e Kazakstanana poeto, dramaturgo e politikisto, *Laborista Heroo di Kazakstan* (2022), *Nacionala skriptisto di Kazakstan* (1996), *Nacionala poeto di [[Kirgizistan]]* (1994) e *Digna habitanto di [[Bishkek]]*.
Säken Seýfwllïn

**Säken Seýfwllïn** (pron.: *seken seyfulin*), en la Kazakstanana linguo: Сәкен (Сәдуақас) Сейфоллаұлы Сейфуллин (n. ye la 15ma di oktobro 1894 til 25ma di aprilo 1938) esis Sovietiana politikisto e Kazakstanana poeto e dramaturgo. En 1938 il esis mortigita  kom *enemiko dil naciono* pro ordino di Stalin (en 1957 rehabilitita).
Jambıl Jabaýulı

**Jambıl Jabaýulı** (rus. *Djambul Djabayev*; n. ye la 28ma di februaro 1846 til 22ma di junio 1945) esis Sovietiana e Kazakstanana kantisto.
Şıñğıstaw

**Şıñğıstaw** es montaro en nord-estala Kazakstan, provinco Abaý. Longeso di ol es cirkum 200 km, e maximala alteso 1305 m (monto Qosoba tawı). Ol es parto di *Kazakstanana montaro*.

Hike naskis Kazakstanana skriptisto e ciencisto Muxtar Omarxanulı Äwezov
Muxtar Omarxanulı Äwezov

**Muxtar Omarxanulı Äwezov** (n. ye la 28ma di septembro 1897 til 27ma di junio 1961) esis Sovietiana e Kazakstanana skriptisto e ciencisto.
Tondro

**Tondro** esas la sono qua produktesas pro la rapida varmesko ed expanso dil aero alonge la trajektorio di fulmino.
Ğabït Maxmutulı Müsirepov

**Ğabït Maxmutulı Müsirepov** (n. ye la 22ma di marto 1902 til 31ma di decembro 1985) esis Sovietiana e Kazakstanana skriptisto, *Laborista heroo di Sovietia* (1974).
Baýqoñır (urbo)

**Baýqoñır** (ad 1958 – Zarya; 1958-1969 – Leninski; 1969-1995 – Leninsk) esas urbo en sudala Kazakstan, provinco Qızılorda. Segun statistiki dil yaro 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 54,98 km². La urbo esas proxim kosmodromo Baikonur e es lojeyo por olua laboristi e lia familii. En Sovietiana yari l'urbo havis stando *urbo klozita*.
Abaý Qunanbaýulı

**Abaý (Ïbrahïm) Qunanbaýulı** (n. ye la 10ma di agosto 1845 til 6ma di julio 1904) esis Kazakstanana linguisto, skriptisto e kompozisto, nacionala heroo di Kazakstan.
Fluvioglaciala sedimenti

**Fluvioglaciala sedimenti** (hodie plu ofte: **glaciofluviala sedimenti**) produktesis pro fuz-aquo di tero-glacio. To povas esar sedimenti ye la fino di la glacio, ma oli anke povas produktesar sub la tero-glacio se fuz-aquo venas per glaciero-fenduri sub la glacio e formacas longe extensita protuberanci, tale-nomizita "esker", de sedimento en la glaciero-tunelo. La Hondsrug en Drenthe esas tala protuberanco.
Soyol-Erdene

**Soyol-Erdene** es unesma rock-bando en Mongolia. La bando devenas de Ulaanbaatar, e olua nomo es prenita de titulo di kansono de le 1920 quo signifikas *kulturala trezoro*.

Soyol-Erdene funcionigis en yari 1971-1992, e un ek membro dil bando esis Ariunaa (nomita Mongoliana *[[Madonna Louise Ciccone|Madonna]]*).
Karl Kautsky

**Karl Johann Kautsky** (n. ye la 16ma di oktobro 1854 til la 17ma di oktobro 1938) esis Chekian-Austriana Marxista filozofo e jurnalisto. Il esis un ek la maxim importanta defenseri di ortodoxa Marxismo pos la morto di Friedrich Engels en 1895, til la komenco dil unesma mondomilito.

Il esis un ek la maxim importanta teoriisti dum tale nomizita "Duesma Internacionalo", e fondis jurnalo *Die Neue Zeit* en 1883.
Şäkärim Qudaýberdiulı

**Şäkärim Qudaýberdiulı** (n. ye la 23ma di julio 1858 til 2ma di oktobro 1931) esis Kazakstanana poeto, skriptisto, kompozisto, historiisto e filozofo, nevulo e lernanto di Abaý Qunanbaýulı. Il ne aceptis pos-revolucionala sistemo. En 1931 esis sekrete e sen proceso mortigita.
Hashbaatarin Cagaanbaatar

**Hashbaatarin Cagaanbaatar** (n. ye la 19ma di marto 1984) esas Mongoliana judoisto, qua ganis bronza medalio en kategorio til 60 kg dum Olimpiala Ludi en Athina (2004). Il ank esis mondala championo en Rotterdam (2009) e ganis dufoye bronza medalii, dum championkonkursi mondala en Tokyo (2010), e Nur-Sultan (2015).
Georg Simmel

**Georg Simmel** (n. ye la 1ma di marto 1858 til la 26ma di septembro 1918) esis Germana filozofo e sociologo. Il esis influinto en sociologio, ed influesis da Immanuel Kant kande ilu questionis: *Quo esas socio?*
Püreviyn Dagvasüren

**Püreviyn Dagvasüren** (n. ye la 13ma di junio 1943 til 19ma di septembro 2014) esas Mongoliana konkurencanto pri judoo, olimpiala partoprenisto en kategorio maxim pezoza dum Olimpiala Ludi en München (1972), ube batalis nur unfoye (perdis kontre Marokano Tijini Ben Kassou).
Tijini Ben Kassou

**Tijini Ben Kassou** (n. ye la 2ma di decembro 1950) esas Marokanana konkurencanto pri judoo, olimpiala partoprenisto en kategorio maxim pezoza dum Olimpiala Ludi en München (1972), ube inter altri venkis kontre Mongoliano Püreviyn Dagvasüren (7ma plaso).
Bahaavaagiyn Buyadaa

**Bahaavaagiyn Buyadaa** (n. ye la 20ma di mayo 1946 – 2015) esas Mongoliana konkurencanto pri judoo, duopla olimpiala partoprenisto en kategorio lejer-pezoza. Dum Olimpiala Ludi en München (1972) kelk dii juis sua arjentea medalio – il divenis  l'unesma en historio judoisto e l'unesma Mongoliana olimpiisto qua esis kaptita pri dopado. Dum Olimpiala Ludi en Montréal (1976) havis 10ma plaso.
António Roquete

**António Roquete** (n. ye la 26ma di mayo 1955) esas Portugalana konkurencanto pri judoo, quaropla olimpiala partoprenisto: Olimpiala Ludi en München (1972) – 12ma plaso (kategorio ad 70 kg), Olimpiala Ludi en Montréal (1976) – 9ma plaso (kategorio ad 70 kg), Olimpiala Ludi en Moskva (1980) – 10ma plaso (kategorio ad 78 kg) e Olimpiala Ludi en Los Angeles (1984) – 14ma plaso (kategorio ad 78 kg).
Dashdavaagiyn Amartüvshin

**Dashdavaagiyn Amartüvshin** (n. ye la 15ma di decembro 1987) esas Mongoliana konkurencanto pri judoo en kategorio ad 60 kg, championo di Mongolia (2010) ed arjent-medaliisto dum championeso dil mondo en Rio de Janeiro (2013).
Mönhbatin Uranceceg

**Mönhbatin Uranceceg** (n. ye la 14ma di marto 1990) esas Mongoliana konkurencantino pri judoo en kategorio ad 48 kg, triopla olimpiistino: Olimpiala Ludi en London (2012) – 5-8ma plaso, Olimpiala Ludi en Rio de Janeiro (2016) – 5ma plaso e Olimpiala Ludi en Tokyo (2020) – bronzea medalio.
Erdenebatin Bajarragchaa

**Erdenebatin Bajarragchaa**, azer. **Erdenebat Bazarraqça** (n. ye la 5ma di januaro 1996) esas Mongoliana e (de 2017) Azerbaijanana konkurencantino pri judoo en kategorio ad 48 kg, championino di Mongolia en 2016, ganistino dil arjent-medalio dum championeso dil Azerbaijan en 2017, championino di *Ludi di Islama Solidareso* en Baku (2017).
Mönhcedeviyn Ichinhorloo

**Mönhcedeviyn Ichinhorloo**, azer. **İçinxorloo Munxtsedev** (n. ye la 23ma di februaro 1998) esas Mongoliana e (de 2017) Azerbaijanana konkurencantino pri judoo en kategorio ad 57 kg, duopla ganistino dil bronz-medalio dum championeso dil Azerbaijan en 2017 e 2018, l'arjent-medaliistino (esquadale) di *Ludi di Islama Solidareso* en Baku (2017).
Galbadrahin Otgonceceg

**Galbadrahin Otgonceceg**, kaz. **Otgonceceg Galbadrah** (n. ye la 25ma di januaro 1992) esas Mongoliana e (de 2015) Kazakstanana konkurencantino pri judoo en kategorio ad 48 kg, bronz-medaliistino di Olimpiala Ludi en Rio de Janeiro (2016), duopla ganistino dil bronzea medalii dum championesi dil mondo en Budapest (2017) e Baku (2018), championo di Azia en Tashkent (2016).
Dorjsürengiyn Sumyaa

**Dorjsürengiyn Sumyaa** (n. ye la 11ma di marto 1991) esas Mongoliana konkurencantino pri judoo en kategorio ad 57 kg, duopla olimpiistino: Olimpiala Ludi en London (2012) – 16ma plaso, Olimpiala Ludi en Rio de Janeiro (2016) – l'arjentea medalio, multopla medaliistino di mondala championesi, inter altri championino en Budapest (2017).
Naidangiyn Tüvshinbayar

**Naidangiyn Tüvshinbayar** (n. ye la 1ma di junio 1984) esas Mongoliana konkurencanto pri judoo en kategorio ad 100 kg, duopla olimpiala medaliisto: Běijīng (2008) – l'orea medalio, London (2012) – l'arjenta, e ganisto di bronzea medalio dum championeso dil mondo en Budapest (2017).
Dorjpalamin Narmandah

**Dorjpalamin Narmandah** (n. ye la 18ma di decembro 1975) esas Mongoliana ex-konkurencanto pri judoo en kategorio ad 60 kg, olimpiala bronz-medaliisto dum Olimpiala Ludi en Atlanta (1996), multmedaliisto di Aziana championesi: l'ora en 1996 e bronza en 1993, 2000 e 2001.
Sainjargalin Nyam-Ochir

**Sainjargalin Nyam-Ochir** (n. ye la 20ma di julio 1986) esas Mongoliana ex-konkurencanto pri judoo en kategorio ad 73 kg, olimpiala bronz-medaliisto dum Olimpiala Ludi en London (2012), championo di Mongolia en 2010, bronz-medaliisto di Aziana championeso en 2009.
Choidorin Övgönhüü

**Choidorin Övgönhüü** (n. ye la 10ma di oktobro 1942 til 2ma di aprilo 2019) esas Mongoliana ex-konkurencanto pri judoo en kategorio mez-pezoza, olimpiisto de Olimpiala Ludi en München (1972) – en unesma fazo il ne devis kombatar (libera bilieto), ed en la duesma perdis kontre Slavko Obadov.
Philipp Veit

**Philipp Veit** (n. ye la 13ma di februaro 1793 til la 18ma di decembro 1877) esis Germana piktisto, qua apartenis a movado konocata kom "Nazareni". Ilu piktis precipue religiala temi en freski.
Pinchus Kremegne

**Pinchus Krémègne**, anke skribita **Pinchus Kremegne** (n. ye la 28ma di julio 1890 til la 5ma di aprilo 1981) esis Lituaniana-Franciana skultisto e piktisto. Ilu studiis skulto che Akademio pri Arto di Vilnius, ma pro pogromi, lu mustis fugar a Paris en 1912.
Slavko Obadov

**Slavko Obadov** (n. ye la 12ma di julio 1948) esas Serbiana e Yugoslaviana ex-konkurencanto pri judoo en kategorio ad 80 kg, triopla olimpiisto: München (1972), Montréal (1976 – bronzea medalio) e Moskva (1980), arjent-medaliisto di Europana championeso en Bruxel (1979).
Namjilin Bayarsaihan

**Namjilin Bayarsaihan** (n. ye la 10ma di agosto 1965) esas Mongoliana ex-boxisto di kategorio lejer-pezoza (ad 60 kg), ganisto dil bronzea medalio dum Olimpiala Ludi en Barcelona (1992).
Nergüin Enhbat

**Nergüin Enhbat** (n. ye la 19ma di marto 1962 til la 6ma di aprilo 2022) esis Mongoliana boxisto, qua ganis bronza medalio dum Olimpiala Ludi en Seoul, 1988, che kategorio lejer-pezoza (til 60 kg).
Nyambayarin Tögscogt

**Nyambayarin Tögscogt** (n. ye la 23ma di junio 1992) esas Mongoliana ex-boxisto di kategorio mush-pezoza (ad 52 kg), ganisto dil arjentea medalio dum Olimpiala Ludi en London (2012), vic-championo dil mondo de Milano (2009).
Pürevdorjiyn Serdamba

**Pürevdorjiyn Serdamba** (n. ye la 18ma di aprilo 1985) esas Mongoliana ex-boxisto di kategorio ucel-pezoza (ad 56 kg), ganisto dil arjentea medalio dum Olimpiala Ludi en Běijīng (2008), amatorala championo dil mondo en Milano (2009).
Uranchimegiyn Mönh-Erdene

**Uranchimegiyn Mönh-Erdene** (n. ye la 20ma di marto 1982) esas Mongoliana ex-boxisto di kategorio ad 63,5 kg, ganisto dil bronzea medalio dum Olimpiala Ludi en London (2012), olimpiala partoprenisto dum Běijīng (2008) e Athina (2004), bronz-medaliisto dil amatorala championesi en Milano (2009) e en Almatı (2013).
Otryadin Gündegmaa

**Otryadin Gündegmaa** (n. ye la 23ma di mayo 1978) esas Mongoliana sport-pafistino, sisopla olimpiistino (Atlanta 1996, Sydney 2000, Athina 2004, Běijīng 2008, London 2012 e Rio de Janeiro 2016), ganisto dil arjentea medalio dum Olimpiala Ludi en Běijīng (2008), vic-championino dil mondo en Grenada (2014).
Enhbatin Badar-Uugan

**Enhbatin Badar-Uugan** (n. ye la 3ma di junio 1985) esas Mongoliana boxisto di kategorio ucel-pezoza (ad 54 kg), ganisto dil orea medalio dum Olimpiala Ludi en Běijīng (2008), amatorala championo dil Azia en Ulaanbaatar e vic-championo dil mondo en Chicago (2007).
Dorjsürengiyn Mönhbayar

**Dorjsürengiyn Mönhbayar**, germ. **Dordschsürengiin Mönchbajar** (n. ye la 9ma di julio 1969) esas Mongoliana e (de 2002) Germaniana ex-sportpafistino, duopla olimpiistino, el ganis bronzea medalio dum Olimpiala Ludi en Barcelona (1992), e dum Olimpiala Ludi en Běijīng (2008) sekvanta bronzea medalio, duopla championino dil mondo en Barcelona (1998) ed en Lahti (2002).
Bolortuyaatai Bat-Ochirin

**Bolortuyaatai Bat-Ochirin** (n. ye la 15ma di mayo 1997) esas Mongoliana luktistino pri liberala stilo, ganisto di bronzea medalio (en kategorio ad 53 kg) dum Olimpiala Ludi en Tokyo (2020), bronz-medaliistino dil mondala championeso en Nur-Sultan (2019) en kategorio ad 55 kg.
Kriterii di Kobenhavn

La **kriterii di Kobenhavn** (Dania) esas kelka kondicioni quin ne-EU-landi devas satisfacar por kandidatesar por membreso dil EU, segun l'Konsilistaro Europana.

Ca kondicioni konkrete esas registragita da la Konsilistaro Europana di 1993 en Kobenhavn. Motivo esis la turno en est-Europa. Pro to esis expektebla ke multa yuna demokratii kun tre exmodeskint ekonomiala strukturo aplikos EU-membreso. La membreso-kriterii esas kompletigita che la Konsilistaro Europana di decembro 1995 en Madrid, ma la kriterii ankore nomesas la kriterii di Kobenhavn.

Segun ca sis kriterii, kandidata membro-stato devas:

* disponar pri stabil instituti;
* respektar demokrata principi;
* respektar homala yuri e yuri di minoritati;
* havar funcionanta merkat-ekonomio qua esas rezistanta la konkurenco dil interna merkato;
* transprenar l'aquiraji komunesala ed aplikar ol en propra lando;
* esar Europana lando.

Ta lasta kriterio adjuntesas pro ke Maroko dum la yari 80 volis divenar membro. (Chipro geografiale konsideresas kom Azian insulo, Turkia plu-grandaparte situesas en Azia ed anke kelka Grek insuli situesas en Azia. Anke parti di Hispania e Francia situesas en Afrika).

Ultre ca yural (videz precipue art. 49 dil EU-traktato), ekonomial e guvernala kriterii, kandidateso di EU erste esas politikala questiono. Membreso postulas konsento di omna existanta membro-stati.

Segun la *Traktato por registrago di Konstituco por [[Europa]]*, singla Europana stato qua respektas ta en ta traktato mencionita valori, povas divenar membro dil EU. Ultre to, la kandidato-membrostato anke devas esar kapabla partoprenar administrale ed ekonomiale en l'Uniono.
Aquiraji komunesala

L**'aquiraji komunesal** od **Union-aquiraji** esas la korpo di yuro dil Europan Uniono, tale quale ol akumulesas dum yardeki. Lo esas la toto dil EU-traktati, EU-legifo (reguligi, direktivi) e jurisprudenco di la Korto di Judicio. La vorto referas lo aquirita dil Komuneso Europana, quankam olta ja absorbesis en l'Europan Uniono.

La EU-yuro havas mult influo en la diala vivo di civitani dil Europan Uniono. Acepto ed apliko di ca ampl e detaloza yuro-pako esas kondiciono por membreso dil Europan Uniono ed tala esas parto di la kriterii di Kobenhavn. Kandidata membrostato aplikez l'aceptita deklari, rezolvuri, decidi e konkordi qui relatas l'Uniono.
Jigjidiyn Mönhbat

**Jigjidiyn Mönhbat** (n. ye la 1ma di junio 1941 til 9ma di aprilo 2018) esis Mongoliana luktistulo pri liberala stilo, triopla olimpiisto (Tokyo – 1964, México – 1968 e München – 1972), ganisto di du arjentea medalio en kategorio ad 87 kg dum Olimpiala Ludi en México (1968), bronz-medaliisto dil mondala championeso en New Dehli (1967) e dil Aziana Ludi en Tehran (1974).
Ö

**Ö**, **ö** es litero di latina alfabeto uzata inter altri en lingui: Germaniana, Sueda, Islandana, Finlandana, Hungara, Estoniana, Turka, Azerbaijanana, Turkmenistanana, Kazakstanana, Kirgiziana e Mongoliana.

## Referi
Zevegiyn Oidov

**Zevegiyn Oidov** (n. ye la 14ma di agosto 1950) esas Mongoliana ex-luktistulo pri liberala stilo, triopla olimpiisto (München – 1972, Montréal – 1976 e Moskva – 1980), ganisto di du arjentea medalio en kategorio ad 62 kg dum Olimpiala Ludi en Montréal (1976), duopla championo dil mondo en Istanbul (1974) e Minsk (1975), championo dil Aziana Ludi en kategorio ad 68 kg en Bangkok (1978).
Fosila fuelo

**Fosila fuelo** produktesas de karbono, petrolo e naturala gaso. Ca fueli esas la restaji di plantal ed animal organismi qui vivis ante milioni de yari.

Omna fosila fueli produktas karbobioxo se oli brulesas (videz teplic-efekto). Brular fosila fueli esas grava kauzo di aero-poluteso.
Aer-fronto

**Aer-fronto** (**aero-fronto**) esas la transiro inter du aero-masi kun diferanta temperaturo e humideso. Alonge aero-fronto produktesas generale nubi, ek qui falas pluvo-quanto. Aero-fronto existas kombine areo de basa preso e movas kun l'aero-fluo. Se venas varm aero vice kold aero, on parolas pri varmeso-fronto; se kold aero remplasas la varm aero, lore on dicas pri la transiro de koldeso-fronto.
Montaro

**Montaro** esas grupo, serio o kateno de monti, rokatr altaji qui levas su de la tero-surfaco, qui produktesas se materialo esas pulsat adsupre da movo di roki sub la ter-krusto o se du ter-plaki kolizionas l'un kontre l'altra, tale ke kreesas la tale-nomizita faldo-mont(ar)i.
Erodo

**Erod(ad)o** esas la forskuranta kapableso di glacio, aquo e vento kargita de roko- e petro-fragmenti. Erodo esas naturala fenomeno. Homal aktivesi povas plufortigar l'erodado, exemple per hakar foresti e senplantigar la sulo per plugar.
Ü

**Ü**, **ü** es litero di latina alfabeto uzata inter altri en lingui: Germaniana, Franca, Hungara, Estoniana, Kastiliana, Kataluniana, Turka, Azerbaijanana, Turkmenistanana, Kazakstanana, Kirgiziana, Mongoliana e Chiniana.

## Referi
Pinyin-sistemo

**Pinyin-sistemo**, **Hanyu Pinyin** o **Pinyin** esas oficala sistemo di latinigo por normala e oficala Chiniana linguo en kontinentala Chinia, Taiwan e Singapur.

La Pinyin-sistemo esis developita en le 1950 kom fundo di frua sistemi di latinigo di la Chiniana. Ol divenis internaciala normo (ISO 7098) en 1982 (ad Unionita Nacioni en 1986). En yari 2002-2008 la sistemo existis en Taiwan, ma "venkis" enemikeso ad komunista Chinia, do fakte ca lando ne havas nura sistemo dil latinigado.

La sistemo egardas (per diakritika signi) tre grava traito di la Chiniana – vocotoni. Es quar tipi di li (por normala vokali: a e i o u ü A E I O U Ü):
* ā ē ī ō ū ǖ Ā Ē Ī Ō Ū Ǖ – kun *makrono
* á é í ó ú ǘ Á É Í Ó Ú Ǘ – kun *dextra korno*
* ǎ ě ǐ ǒ ǔ ǚ Ǎ Ě Ǐ Ǒ Ǔ Ǚ – kun *hokilo*
* à è ì ò ù ǜ À È Ì Ò Ù Ǜ – kun *sinistra korno*

Simpla exemplo dil pronunco:

First tone (Mandarin).svg
Second tone (Mandarin).svg
Third tone (Mandarin).svg
Fourth tone (Mandarin).svg



Plusa exempli di propra nomi en la Pinyin-sistemo: Táiwān, Běijīng, Shànghǎi, Chóngqìng, Tiānjīn, Zhào Zǐyáng, Huà Guófēng.
Tüvdiyn Cerendondov

**Tüvdiyn Cerendondov** (n. ye la 1ma di mayo 1934 til 15ma di aprilo 2018) esis Mongoliana sportpafisto, partoprenistulo di Olimpiala Ludi en Tokyo (1964) – 45ma plaso ek 53 konkurencanti.
Lhamjavin Dehlee

**Lhamjavin Dehlee** (n. ye la 20ma di agosto 1937) esas Mongoliana ex-sportpafisto, partoprenistulo di Olimpiala Ludi en Tokyo (1964) – 24ma plaso ek 30 konkurencanti.
Dugarsürengiyn Oyuunbold

**Dugarsürengiyn Oyuunbold** (n. ye la 25ma di decembro 1957 til 2002) esas Mongoliana ex-luktistulo pri liberala stilo, bronz-medaliisto en kategorio ad 57 kg dum Olimpiala Ludi en Moskva (1980), ank bronz-medaliisto dil mondala championeso en México (1978) en kategorio ad 57 kg e universiado en București (1981) – en kategorio ad 62 kg.
Danzandarjaagiyn Sereeter

**Danzandarjaagiyn Sereeter** (n. ye la 23ma di aprilo 1943) esas Mongoliana ex-luktistulo pri liberala stilo, triopla olimpiisto (Tokyo – 1964, México – 1968, München – 1972), ganisto di bronzea medalio en kategorio ad 70 kg dum Olimpiala Ludi en México (1968), ank en kategorio ad 74 kg bronz-medaliisto dil mondala championeso en Edmonton (1970) e ganisto dil arjentea medalio dum Aziana Ludi en Tehran (1974).
Krucago

**Krucago** esas metodo mortigar ulu, per qua la viktimo esas ligit o klovagit a kruco e restas pendanta til ke lu mortas.
Norjmoogiyn Cedenbal

**Norjmoogiyn Cedenbal** (n. ye la 12ma di septembro 1988) esas Mongoliana futbalisto (sinistra defensisto).

## Seniorala kariero

### Klubala
* 2006-2014 – Ulaanbaatarin Unaganuud FC
* 2014-2015 – SP Falcons
* 2015-2017 – Ulaanbaatarin Unaganuud FC
* de 2017 – Ulaanbaatar City FC

### Esquadala
De 2009 por Mongolia ludis en 35 konkursi ganinte 7 goli.

## Referi
Cerenjavin Enhjargal

**Cerenjavin Enhjargal** (n. ye la 26ma di oktobro 1984) esas Mongoliana futbalisto (defensisto).

## Seniorala kariero

### Klubala
* 2003-2004 – Ulaanbaatar Mon-Uran
* 2005-2010 – Ulaanbaatar United
* de 2010 – Erchim Ulaanbaatar

### Esquadala
De 2000 por Mongolia il ludis en 25 konkursi.

## Referi
Altanhuyagiyn Mörön

**Altanhuyagiyn Mörön** (n. ye la 21ma di septembro 1989) esas Mongoliana futbalisto (atakantulo).

## Seniorala kariero

### Klubala
* 2006-2008 – Selenge Press		
* 2008-2009	– Ulaanbaatar University		
* 2013-2015	– Krabi		
* 2014  → Satun United
* 2015 – Mačva Šabac		
* 2016 – Selenge Press		
* de 2016 –	Ulaanbaatar City

### Esquadala
De 2007 por Mongolia ludis en 14 konkursi ganinte 2 goli.

## Referi
Munh-Od Ochhuu

**Munh-Od Ochhuu** (n. ye la 21ma di januaro 1982) esas Mongoliana ex-futbalisto (helpantulo).

En esquado di Mongolia il ludis nur unfoye: 3ma di julio 2011 en Yangon kontre Myanmar (0:2).

## Referi
Luvsandorjiyn Sandagdorj

**Luvsandorjiyn Sandagdorj** (n. ye la 25ma di oktobro 1934) esas Mongoliana ex-futbalisto (helpantulo) e entrenero pri futbalo.

En esquado di Mongolia il ludis en yari 1958-1960.

## Kariero entrenerala
* 1989-1998 – Zamchin FC, Monsol FC, Delger FC.
* 1975-1999 – konsultanto di nacionala esquado di Mongolia
* 1999-2000 – entrenero di esquado di Mongolia
* 1999-2007 – MFF Grassroots Football

## Referi
Dron-imitanta tormento

**Dron-imitanta tormento**, kelkafoye anke deskriptita kom **simulita drono** o **semblo-drono**, esas harda inquesto-tekniko dum qua la manuo-ligita suspektato havas humida tuko sur la vizajo sur qua konstante kelk aquo esas varsata. L'aquo en la tuko min o plu neposibligas respirado. Pro to la suspektato havas la sento dronar.

Organizuri pri yuri homala konsideras tormento dron-imitanta kom kruela. Pos fino di la Duesma Mondomilitro Usa urjis diversa Japoniani qui aplikis ca tekniko ye federita milito-kaptiti.
Batsaihani Ariunbold

**Batsaihani Ariunbold** (n. ye la 3ma di aprilo 1990) esas Mongoliana futbalisto (gologardisto).

## Seniorala kariero

### Klubala
* de 2011 – Erchim Ulaanbaatar

### Esquadala
De 2012 por Mongolia ludis en 9 konkursi.

## Referi
Ganboldin Gandelger

**Ganboldin Gandelger** (n. ye la 8ma di agosto 1995) esas Mongoliana futbalisto (helpanto).

## Seniorala kariero

### Klubala
* 2007-2009 – Sinmook Football Academy
* 2009-2010 – Gongneung Football Academy
* 2010-2011 – Battersea Lions FC
* 2011-2015 – Tottenham Hotspur
* de 2015 – Deren FC

### Esquadala
De 2015 por Mongolia il ludis en 1 konkurso (3 en juniorala (U23) esquado).

## Referi
Derivata serio

En la komunikilaro **derivata serio** (o **derivita serio**, o kurte **derivajo** dum parolo/skribo pri ta derivata serio) esas naracant o rakontanta verko derivata de un o plura ja existanta verki, exemple televiziono-serio o filmo qua existas ek ja existanta serio o filmo. Anke desegnita rakonto derivita de altra desegnita rakonto esas derivajo. Che komputorala ludi ed en jenro-literaturo la sama principo existas.

Karakterizanta por derivata serio esas ke ol duras partal aspekto dil originala verko. Tale, multa derivata serii havas protagonisto qua pleis extra- o mikra rolo en l’originala verko. Anke povas esar tempo-shovo, temo-shovo o loko-shovo en la derivata serio. Derivata serio povas kronologe esar kontinuigo di antea verko, ma to ne esas necesa. Derivata serio esas dicernebla de elabori, che qui min o plu la sama rakonto esas naracata kam en l’originala, quale rifaco e filmigi di libri o desegnita rakonti.
Bayasgalangiyn Garidmagnai

**Bayasgalangiyn Garidmagnai** (n. ye la 17ma di septembro 1985) esas Mongoliana futbalisto (helpanto).

## Seniorala kariero

### Klubala
* 2003-2005 – Ulaanbaatarin Mazaalainuud
* 2007-2010 – Erchim		
* 2009-2010 – Ulaanbaatarin Mazaalainuud		
* 2011 – Deren FC		
* 2011-2012 – Erbil SC
* 2012 – Dalian Shide

### Esquadala
De 2003 por Mongolia il ludis en 35 konkursi ganante 2 goli.

## Referi
Donorovin Lümbengarav

**Donorovin Lümbengarav** (n. ye la 27ma di januaro 1977) esas Mongoliana futbalisto (defensisto).

## Seniorala kariero

### Klubala
* 1998 – Delger		
* 1999-2000 – Bayangol		
* 2001-2003 – Ulaanbaatar Mon-Uran
* 2004-2006 – Horomhon		
* 2007-2008 – Erchim		
* 2009-2015 – Ulaanbaatarin Unaganuud FC		
* 2016 – Selenge Press Ulaanbaatar

### Esquadala
Il ludis por nacionala esquado di Mongolia en yari 2000-2014 ganante 8 goli en 36 konkursi.

## Referi
Probo di Papanikolaou

La **probo di Papanikolaou** (ofte kurtigit a **Pap-probo**) esas metodo por detektar posibla prekancerifant e kancerifanta procedi en la cervixo (aperturo dil utero) o kolono (di tam viri kam mulieri).

La probo inventesis en la yari 1920 da Georgios Nikolaou Papanikolaou ed Aurel Babes e nomesis segun Papanikolaou. Simpligita versiono di la probo introduktesis da Anna Marion Hilliard en 1957.
Bokala muko

**Bokala muko** esas parto di la boko ed esas strato de epitelio.

Celuli di bokala muko esas uzata por judicial exploro, por qua la celuli valoras kom fonto di DNA-exploro. To sama anke eventas por probo di patreso.
DNA-exploro

Per **DNA-exploro** la DNA-profili esas interkomparata.

To povas servar la:

* Judicial exploro
* Probo di patreso
* Probo di parenteso
* Arkeologio (evoluciono di homo)
Dugarbaatarin Lhagva

**Dugarbaatarin Lhagva**, konocata kom **Lakva Sim** (n. ye la 10ma di marto 1972) esas Mongoliana boxisto di kategorio super-lejer-pezoza e lejer-pezoza.

Kom profesionala boxisto debutis ye 28ma di decembro 1995, kande venkis en kategorio lejer-pezoza kontre Indoneziano *Max Karamoy* e samtempe ganis rimeno di Aziana organizo pri boxo profesionala *PABA*. Ye 23ma di marto 1996 il ganis sekvanta titulo dica organizo en kategorio super-lejer-pezoza.

En sua 13ma boxokombato profesionala ye 27ma di junio 1999 il venkis en kategorio super-lejer-pezoza kontre Takanori Hatakeyama e divenis unesma en historio Mongoliana mondala championo pri profesionala boxo ganinte rimeno dil WBA. Lava Sim perdis ca titulo en unesma defensokombato kontre Jong-Kwon Baek. En sua 23ma boxokombato ye 10ma di aprilo 2004 itere esis mondala championo dica organizo venkinte kontre Miguel Callist. La titolo esis forportinta da Juan Díaz pos tri monati.

Pos 26 kombati profesionala e rekordo 21-4-1 il finis sua kariero.
Takanori Hatakeyama

**Takanori Hatakeyama** (n. ye la 28ma di julio 1975) esas Japoniana ex-boxisto di kategorio super-lejer-pezoza e lejer-pezoza.

Kom profesionala boxisto debutis ye 17ma di junio 1993, kande venkis kontre samlandano Kazuhiro Fukumura. En sua 16ma boxokombato ganis titulo di organizo OPBF (*Orient and Pacific Boxing*).

En sua 16ma boxokombato ye 5ma di septembro 1998 il venkis  en kategorio super-lejer-pezoza kontre Choi Yong-soo e samtempe divenis mondala championo pri profesionala boxo ganinte rimeno dil WBA. Til 27ma di junio 1999, kande il perdis kontre Dugarbaatarin Lhagva en sua duesma defenso dil titulo, perdis nula kombato. En sua 26ma boxokombato ye 11ma di junio 2000 itere esis mondala championo dica organizo venkinte kontre Gilberto Serrano. La titolo esis forportinta da Franciano Julien Lorcy en triesma defenso dil titulo.

Pos 29 kombati profesionala e rekordo 24-2-3 il finis sua kariero.
Transliterigado (linguistiko)

**Transliterigado** esas un ek du termini en linguistiko signifikanta konvertado (transformado) di texto de ne-latina skribosistemo ad latina. Ol esas un ek du metodi dil latinigado dil lingui kun ne latina alfabeti. La transliterigado servas por reprezentar skribita texto. Ofte ol existas kom kombino kun dua metodo transskribado reprezentanta vorti parolita.
Batmönhiyn Erhembayar

**Batmönhiyn Erhembayar** (n. ye la 28ma di julio 1991) esas Mongoliana futbalisto (defensisto).

## Seniorala kariero

### Klubala
* de 2012 – Erchim		

### Esquadala
Il ludis por nacionala esquado di Mongolia de 2013 ganante 1 golo en 7 konkursi.

## Referi
Myagmardulamin Nandinceceg

**Myagmardulamin Nandinceceg** (n. ye la 3ma di junio 1988) esas Mongoliana boxistino di kategorio ucel-pezoza (ad 54 kg), ganisto dil bronzea medalio dum amatorala championeso dil mondo en New Delhi (2018) e ank la bronzea (en kategorio ad 51 kg) dum Aziana Ludi en Incheon (2014).

## Referi
Mönhbatin Myagmarjargal

**Mönhbatin Myagmarjargal** (n. ye la 3ma di marto 1992) esas Mongoliana boxistino di kategorio mez-pezoza (ad 75 kg), partoprenistino dil Olimpiala Ludi en Tokyo (2020).

## Referi
Bandiyn Altangerel

**Bandiyn Altangerel** (n. ye la 28ma di agosto 1964) esas Mongoliana boxisto di kategorio ucel-pezoza (ad 75 kg), partoprenisto dil Olimpiala Ludi en Barcelona (1992).

## Referi
Haidavin Altanhuyag

**Haidavin Altanhuyag** (n. ye la 16ma di oktobro 1946) esas Mongoliana boxisto di kategorio ucel-pezoza (ad 60 kg), partoprenisto dil Olimpiala Ludi en München (1972) e Olimpiala Ludi en Montréal (1976).

## Referi
Jañajol (Jambıl)

**Jañajol** esas vilajo en provinco Soltüstik Qazaqstan, distrikto Jambıl, komono Maýbalıq, Kazakstan.

Hike naskis skriptisto Ğabït Müsirepov e es muzeo di il.
Cerendorjiyn Amarjargal

**Cerendorjiyn Amarjargal** (n. ye la 25ma di junio 1964) esas Mongoliana ex-boxisto di kategorio ad 57 kg, partoprenisto dil Olimpiala Ludi en Seoul (1988).

## Referi
Damdinjavin Bandi

**Damdinjavin Bandi** (n. ye la 25ma di februaro 1942 til 10ma di januaro 2018) esis Mongoliana boxisto di kategorio ad 67 kg, partoprenisto dil Olimpiala Ludi en München (1972) e Olimpiala Ludi en Montréal (1976).

## Referi
Damdingiyn Zul

**Damdingiyn Zul** (n. ye la 16ma di februaro 1973) esas Mongoliana ex-boxisto di kategorio ad 81 kg, partopreninto dil Olimpiala Ludi en Barcelona (1992).

## Referi
Tümencecegiyn Üitümen

**Tümencecegiyn Üitümen** (n. ye la 22ma di februaro 1971) esas Mongoliana ex-boxisto di kategorio ad 60 kg, partopreninto dil Olimpiala Ludi en Atlanta (1996) e Olimpiala Ludi en Sydney (2000).

## Referi
Nyamaagiyn Altanhuyag

**Nyamaagiyn Altanhuyag** (n. ye la 27ma di septembro 1970) esas Mongoliana ex-boxisto di kategorio ad 54 kg e ad 63,5 kg, partoprenisto dil Olimpiala Ludi en Seoul (1988) e Olimpiala Ludi en Barcelona (1992).

## Referi
Vanduin Batbayar

**Vanduin Batbayar** (n. ye la 25ma di decembro 1950) esas Mongoliana ex-boxisto di kategorio ad 48 kg, partopreninto dil Olimpiala Ludi en München (1972).

## Referi
Vat-bastoneto

**Vat-bastoneto** (**vato-bastoneto, koton(o)-bastoneto**) esas mikra quanteso de vato, rulit o fixigita ye la fino di plastik o ligna bastoneto. La vat-bastoneto inventesis en 1923 dal Usano Leo Gerstenzang.

Vat-bastoneti kustumale uzesas por indutar fluidajo od unguento sur la pelo (ex-e: desinfektivo sur vunduro), por prenar specimeno di salivo (DNA-probo) o por netigar certena desfacile atingebla plasi.
Galsandorjiyn Batbileg

**Galsandorjiyn Batbileg** (n. ye la 29ma di februaro 1952) esas Mongoliana ex-boxisto di kategorio ad 57 kg, partopreninto dil Olimpiala Ludi en Moskva (1980).

## Referi
Palamdorjiyn Bayar

**Palamdorjiyn Bayar** (n. ye la 25ma di mayo 1941) esas Mongoliana ex-boxisto en kategorio ad 57 kg, partopreninto dil Olimpiala Ludi en München (1972).

## Referi
Vanduin Bayasgalan

**Vanduin Bayasgalan** (n. ye la 4ma di novembro 1954) esas Mongoliana ex-boxisto en kategorio ad 48 kg, partopreninto dil Olimpiala Ludi en Moskva (1980).

## Referi
Ter-varmesal energio

**Ter-varmesal energio** esas energio obtenita per prenar ol de subsula rezervuyi de varmeso, kustumale en proximeso di volkani. En regioni volkanoza (Islando) la ter-varmeso esas tante desprofunda ke extraktar ol ekonomiale esas profitiva.
Baatarsühiyn Chinzorig

**Baatarsühiyn Chinzorig** (n. ye la 21ma di septembro 1991) esas Mongoliana boxisto en kategorio ad 64 kg, partopreninto dil Olimpiala Ludi en Rio de Janeiro (2016).

## Referi
Dorjnyambuugiyn Otgondalai

**Dorjnyambuugiyn Otgondalai** (n. ye la 28ma di januaro 1988) esas Mongoliana boxisto en kategorio ad 60 kg, ganisto dil bronzea medalio dum Olimpiala Ludi en Rio de Janeiro (2016).

## Referi
Sofia Raffaeli

**Sofia Raffeli** (n. ye la 10ma di januaro 2004) esas Italiana gimnastikistino en la ritmala gimnastiko. El komencis facar ritmala gimnastiko en la evo di quar yari.

Sofia Raffaeli ganis en la Mondala championeso 2022 en Sofiya kin oro-medalii e un bronzo-medalio.
Gombin Zorig

**Gombin Zorig** (n. ye la 20ma di junio 1945) esas Mongoliana boxisto en kategorio ad 81 kg, partopreninto dil Olimpiala Ludi en München (1972).

## Referi
Byambin Tüvshinbat

**Byambin Tüvshinbat** (n. ye la 27ma di marto 1987) esas Mongoliana boxisto en kategorio ad 64 kg, partopreninto dil Olimpiala Ludi en London (2012).

## Referi
Erdenocogtin Cogtjargal

**Erdenocogtin Cogtjargal**, konocata kom **Erdene Chuluun** (n. ye la 5ma di oktobro 1971) esas Mongoliana ex-boxisto en kategorio ad 48 kg, partopreninto dil Olimpiala Ludi en Barcelona (1992).

En 1997 il divenis profesionala boxisto, e sua kariero finis en 2003 kun rekordo 6-4-1.

## Referi
Ceyen-Oidovin Cerennyam

**Ceyen-Oidovin Cerennyam** (n. ye la 27ma di novembro 1968) esas Mongoliana ex-boxisto en kategorio ad 51 kg, partopreninto dil Olimpiala Ludi en Seoul (1988).

## Referi
Dashnyamin Olzvoi

**Dashnyamin Olzvoi** (n. ye la 20ma di aprilo 1949) esas Mongoliana ex-boxisto en kategorio ad 71 kg, partopreninto dil Olimpiala Ludi en Montréal (1976).

## Referi
Cedengiyn Narmandah

**Cedengiyn Narmandah** (n. ye la 15ma di novembro 1956) esas Mongoliana ex-boxisto en kategorio ad 54 kg, partopreninto dil Olimpiala Ludi en Moskva (1980).

## Referi
Haidavin Gantulga

**Haidavin Gantulga** (n. ye la 9ma di marto 1965) esas Mongoliana boxisto en kategorio ad 67 kg, partopreninto dil Olimpiala Ludi en Seoul (1988).

## Referi
Namhain Cend-Ayuush

**Namhain Cend-Ayuush** (n. ye la 26ma di februaro 1945) esas Mongoliana ex-boxisto en kategorio ad 71 kg, partopreninto dil Olimpiala Ludi en München (1972).

## Referi
Ganhuyagiyn Gan-Erdene

**Ganhuyagiyn Gan-Erdene** (n. ye la 29ma di marto 1993) esas Mongoliana boxisto en kategorio ad 48 kg, partopreninto dil Olimpiala Ludi en Rio de Janeiro (2016).

## Referi
Zorigtbaatarin Enhzorig

**Zorigtbaatarin Enhzorig** (n. ye la 27ma di februaro 1987) esas Mongoliana boxisto en kategorio ad 57 kg, partopreninto dil Olimpiala Ludi en Běijīng (2008), ganisto dil orea medalio dum championeso dil Azia en Ulaanbaatar (2007).

## Referi
Harhüügiyn Enh-Amar

**Harhüügiyn Enh-Amar** (n. ye la 5ma di agosto 1992) esas Mongoliana boxisto en kategorio ad 51 kg, partopreninto dil Olimpiala Ludi en Rio de Janeiro (2016), ganisto dil orea medalio dum championeso dil Azia en Dubai (2021).

## Referi