open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joachim Estruch Simó

**Joachim Estruch Simó** o **Joaquim Estruch Simó**  (n. Monistrol de Montserrat, 1884 - m. Sabadell, 1969) esis Hispana skriptisto, pedagogo, editisto, anarkiisto, politikal aktivisto.

Joachim esis la deketriesma infanto ek 15 infanti quin havis patro Joaquim Estruch Biosca e matro J. Simó. Joaquim Estruch Biosca esis protestanta ed fondinto di unesma evangeliala komunesi en Hispania. Joachim edukesis en tre religioza familio.

Joachim venis en kontakto kun anarkiisti e divenis anarkiisto, abandoninte sua religiala fundo. Il mariajesis a Marina Subirana e kun el havis 2 filii. En Monistrol il fondis grupo *Ni Deú, Ni Amo* (Nek Deo Nek Patrono), di qua l'idei koaktigis lu (e familio) translojar. En Sabadell il trovis laboro kom docisto.

Kredante ferme a pacifismo il ne povas konkordar kun l'anarkiisti qui dum l'Unesma Milito Mondala favoris Francia e Britania, Joachim opinionis ke pacifisto esez neutra.

Il komencis en 1915 la revuo "Reivindicación", revuo defensante la revolucioneri di la Mexikiana revoluciono.

En 1922 il retrovenis a la religio, abandonis l'anarkiismo ma developis idei pri religio e socialismo. Il intereseskis pri internacionaleso e venis en kontakto kun Esperantisti.

## <small>Ido</small>
En 1925 il divenis direktisto di skolo por infanti. Dum la nokti la skolo docis a laboristi. La skolo esis granda suceso ed il komencis revuo *Acción Cultural* (Kultural Agado). Pro ca revuo il havis kontakto kun José Elizalde, important anarkiisto dil epoko, e sekretario di la Hispana Ido-Societo. *Acciön Cultural* kontenis artikli pri Ido. Joachim Estruch Simó laudis e propragis Ido.
En 1932, pos ke Joachim Estruch Simó cesis redaktar *Acción Cultural*, la revuo chanjis nomo e divenis *La Lucha* (La Lukto). *La Lucha* kontenis suplemento en Ido "Laboro", olquan anke fondesis da Joachim Estruch Simó.

Pos vinko dil interna milito da Franko il devis vivar silencoze pro sua politikal idei ed aktivisteso. Il mortis en 1969.

## <small>Referi</small>
Anatoli Avraamovich Bihovski

**Anatoli Avraamovich Bihovski** (n. ye la 30ma di aprilo 1934) esas Sovietiana e Rusiana shakoludisto.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Anatoli Bihovski esis (kun grado 2354) 4821ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *internacionala mastro* (IM) de 1982.

## Referi
Ploviero

**Ploviero** esas komuna nomo di diversa speci di fango-habitanta uceli apartenanta al subfamilio Charadriinae, precipue del genero Charadrius.

La nomo havas etimologiala relato a ‘pluvo’ (L pluvia): F pluvier ya venas de la populala latina ‘pluviarius’ (“pluv-ucelo”), nam la plovieri arivas trupe cirkum la pluv-sezono.

## <small>Refero</small>
Sergei Yuryevich Shipov

**Sergei Yuryevich Shipov** (n. ye la 17ma di aprilo 1966) esas Sovietiana e Rusiana shakoludisto.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Sergei Shipov esis (kun grado 2541) 522ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1996.

## Referi
Nikolai Nikolayevich Chadayev

**Nikolai Nikolayevich Chadayev** (n. ye la 9ma di julio 1988) esas Rusiana shakoludisto.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Nikolai Chadayev esis (kun grado 2591) 259ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 2010.

## Referi
Mihail Alexandrovich Antipov

**Mihail Alexandrovich Antipov** (n. ye la 10ma di junio 1997) esas Rusiana shakoludisto, qua de 2024 ludas por Usa.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Mihail Antipov esis (kun grado 2606) 159ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 2013.

## Referi
Kirill Alexeyevich Alexeyenko

**Kirill Alexeyevich Alexeyenko** (n. ye la 22ma di junio 1997) esas Rusiana shakoludisto, qua de julio 2023 ludas por Austria.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Kirill Alexeyenko esis (kun grado 2679) 47ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 2015.

## Referi
Maxim Konstantinovich Chigayev

**Maxim Konstantinovich Chigayev** (n. ye la 7ma di novembro 1996) esas Rusiana shakoludisto, qua de 2023 ludas por Hispania.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Maxim Chigayev esis (kun grado 2628) 118ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 2016.

## Referi
Maria, matro di Iesu

**Maria** esis un unesma yarcento judio homino di Nazaret, la muliero di Josef e la matro di Iesu. El esas grava figuro di Kristanismo, venerata sub diversa tituli, kom virgulino o reyeso, multa di qui esas mencionata en la Litanio di Loreto. L'Eklezio Orientala e Oriental-Ortodoxa, Katolika, Anglikana, e Luterana kredas ke Maria, kom la matro di Jesu, esas la Matro di Dio. L'Eklezio di Oriento historiale rigardis el quale *Kristotokos*, termino ankore uzata en la liturgio di l'Asiria Eklezio di l'Oriento. Altra Protestanti vidi pri Maria varias, kelki tenante ke el havas minora statuso.
Ganban-yoku

**Ganban-yoku** (en la Japoniana: 岩盤浴) esas Japoniana sauno-metodo. La gasti jacas sur la stona sulo en qua naturala korpo-granda ston-plaki (germanio) varmigesas 40°C-50°C.
Nikita Andreyevich Afanasyev

**Nikita Andreyevich Afanasyev** (n. ye la 29ma di agosto 2000) esas Rusiana shakoludisto.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Nikita Afanasyev esis (kun grado 2533) 429ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 2020.

## Referi
Vladimir Vasilyevich Fedoseyev

**Vladimir Vasilyevich Fedoseyev** (n. ye la 16ma di februaro 1995) esas Rusiana shakoludisto, qua de julio 2023 ludas por Slovenia.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Vladimir Fedoseyev esis (kun grado 2687) 41ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 2011.

## Referi
Jure Borišek

**Jure Borišek** (n. ye la 27ma di julio 1986) esas Sloveniana shakoludisto.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Jure Borišek esis (kun grado 2562) 309ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 2009.

## Referi
Yevgeni Vladimirovich Alexeyev

**Yevgeni Vladimirovich Alexeyev** (n. ye la 28ma di novembro 1985) esas Rusiana shakoludisto, qua de 2023 ludas por Israel.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Yevgeni Alexeyev esis (kun grado 2537) 407ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 2002.

## Referi
Lev Borisovich Psahis

**Lev Borisovich Psahis** (n. ye la 29ma di novembro 1958) esas Sovietiana shakoludisto, qua de 1990 ludas por Israel.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Lev Psahis esis (kun grado 2438) 1847ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1982.

## Referi
Leonid Grigoryevich Yudasin

**Leonid Grigoryevich Yudasin** (n. ye la 8ma di agosto 1959) esas Sovietiana e Rusiana shakoludisto, qua de 1993 ludas por Israel.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Leonid Yudasin esis (kun grado 2323) 3417ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1990.

## Referi
Baris Abramavich Gelfand

**Baris Abramavich Gelfand** (n. ye la 24ma di junio 1968) esas Sovietiana, Rusiana e Bielorusiana shakoludisto, qua de 1999 ludas por Israel.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Baris Gelfand esis (kun grado 2658) 69ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1989.

## Referi
Ilya Yulyevich Smirin

**Ilya Yulyevich Smirin** (n. ye la 12ma di januaro 1968) esas Sovietiana shakoludistulo, qua de 1992 ludas por Israel.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Ilya Smirin esis (kun grado 2575) 247ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1990.

## Referi
Sanan Vyacheslavovich Syugirov

**Sanan Vyacheslavovich Syugirov** (n. ye la 31ma di januaro 1993) esas Rusiana shakoludisto, qua de 2023 ludas por Hungaria.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Sanan Syugirov esis (kun grado 2651) 79ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 2009.

## Referi
Marko Tratar

**Marko Tratar** (n. ye la 20ma di mayo 1974) esas Yugoslaviana e Sloveniana shakoludisto.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Marko Tratar esis (kun grado 2374) 2263ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 2006.

## Referi
Sergei Borisovich Smagin

**Sergei Borisovich Smagin** (n. ye la 8ma di septembro 1958) esas Sovietiana e Rusiana shakoludisto.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Sergei Smagin esis (kun grado 2551) 463ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1987.

## Referi
Pavel Alexandrovich Smirnov (biologiisto)

**Pavel Alexandrovich Smirnov** (n. ye la 9ma di marto 1896 – m. ye la 2ma di septembro 1980) esas Sovietiana botanikisto, floristo e sistematikisto.

## Referi
Pavel Alexandrovich Smirnov (homonimo)

**Pavel Alexandrovich Smirnov** es plena nomo di personi:
* Pavel Alexandrovich Smirnov (1896-1980) – Sovietiana botanikisto
* Pavel Alexandrovich Smirnov (n. 1982) – Rusa shakoludisto
Pavel Alexandrovich Smirnov (shakoludisto)

**Pavel Alexandrovich Smirnov** (n. ye la 27ma di aprilo 1982) esas Rusiana shakoludisto.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Pavel Smirnov esis (kun grado 2483) 759ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 2003.

## Referi
Vasili Vasilyevich Smislov

**Vasili Vasilyevich Smislov** (n. ye la 24ma di marto 1921 – m. 27ma di marto 2010) esis Sovietiana e Rusiana shakoludisto. Il esis championo dil mondo en yari 1957-1958.

Vasili Smislov havis titulo *grandmastro* (GM) de 1950, e sua maxim alta grado il (FIDE-ID: 4100310) ganis en 1971 – 2620.

Il honorizesis inter altri per medalio di Lenin.

## Referi
Mihail Moiseyevich Botvinnik

**Mihail Moiseyevich Botvinnik** (n. ye la 4ma di agosto 1911 – m. 5ma di mayo 1995) esis Sovietiana e Rusiana shakoludisto. Il esis championo dil mondo en yari: 1948-1957, 1958-1960 e 1961-1963.

Mihail Botvinnik havis titulo *grandmastro* (GM) de 1950, e sua maxim alta grado il ganis en 1971 – 2630 (7ma shakoludisto dil mondo).

Il honorizesis inter altri per medalio di Lenin.

## Referi
Secaucus, Nova-Jersey

**Secausus** (pronuncez: *sikokas*) esas urbo che komtio Hudson, en Usana stato Nova-Jersey. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010, e  habitanti en 2000. Lua tota surfaco esas 16,95 km², equivalanta a 6,54 mi², de qui 15,09 km² (5,83 mi²) esas lando, e la cetera esas aquo.

Jacanta an regiono konocata kom *Meadowlands*, la maxim multa arei dil urbo okupesas da industrii, komerco e transporto-sistemo, ed anke protektita arei. Ante la yari 1950a, granda parto di lua areo okupesis da farmeyi por eduko di porki por furnisar karno a Newark e New-York. Altra parto okupesis da eskombro-depozeyi. Pro to l'urbo havis mala reputeso kom la maxim fetida urbo de la metropolala regiono di New York. Lego aprobita en 1947 proskriptis la kreo di nova farmeyi, e l'existanta desaparis dum la yari 1950a.
Mihails Tāls

**Mihails Tāls** o **Mihail Nehemyevich Tal** (n. ye la 9ma di novembro 1936 – m. 27ma di junio 1992) esas Sovietiana shakoludisto, qua de 1992 ludas por Latvia. Il esis championo dil mondo en yari 1960-1961.

Mihails Tāls havas titulo *grandmastro* (GM) de 1957, e sua maxim alta grado il ganis en januaro 1980 – 2705 (nr-o 2 dil mondo).

## Referi
Tigran Vartanovich Petrosyan

**Tigran Vartanovich Petrosyan** (n. ye la 17ma di junio 1929 – m. 13ma di agosto 1984) esis Sovietiana shakoludisto. Il esis championo dil mondo en yari 1963-1969.

Tigran Petrosyan havis titulo *grandmastro* (GM) de 1952, e sua maxim alta grado il ganis en julio 1972 – 2645 (nr-o 3 dil mondo).

## Referi
Alexandr Valeryevich Halifman

**Alexandr Valeryevich Halifman** (n. ye la 18ma di januaro 1966) esas Sovietiana e Rusiana shakoludisto, qua en yari 1991-1992 ludis por Germania. Il esis FIDE-mondochampiono en 1999-2000.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Alexandr Halifman esis (kun grado 2597) 187ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1990.

## Referi
Wilhelm Steinitz

**Wilhelm Steinitz** (IFA: *ˈvɪlhɛlm ˈʃtaɪ̯nɪts*) (n. ye la 14ma di mayo 1836 – m. ye la 12ma di agosto 1900) esas Austriana e Usana shakoludisto.

Il esis unesma oficala mondochampiono pri shakoludo en 1886–1894.

## Referi
Emanuel Lasker

**Emanuel Lasker** (IFA: *ɛˈmanuɛl ˈlaskɛr*) (n. ye la 24ma di decembro 1868 – m. ye la 11ma di januaro 1941) esas Germaniana shakoludisto.

Il esis duesma oficala mondochampiono pri shakoludo en 1894–1921.

## Referi
Telegram (aplikajo)

**Telegram** esas platformo por mesajo-servi e IP-telefonado. Olua uzanti povas sendar kodexigit e su-destruktanta mesaji, fotografuri, videofilmeti, su-adhesiv imaji e dokumenti (omna sorto de dokumento posiblesas).

## Historio
*Telegram* fondesis en 2013 da la fratuli Pavel Durov e Nikolai Durov, la fondinti di VK, la maxim granda sociala retaro di Rusia. Nikolai konceptis la MTP-protokolo, la bazo di la mesajo-servilo e Pavel e financala kompano Alex Neff financizis ed infrastrukturizis la projeto per lia fonduro *Dijitala Fuorto*.
Dīng Lìrén

**Dīng Lìrén** (IFA: *tiŋ⁵⁵ li⁵¹ ɻə̌n³⁵*) (n. ye la 24ma di oktobro 1992) esas Chiniana shakoludisto. Il esis FIDE-mondochampiono en 2023-2024.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Dīng Lìrén esis (kun grado 2745) 15ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 2009.

## Referi
Viswanathan Anand

**Viswanathan Anand** (IFA: *ˌvɪʃwəˈnɑːtʰən ˈɑːnənd*) (n. ye la 11ma di decembro 1969) esas Indiana shakoludisto. Il esis FIDE-mondochampiono en 2000-2002 e 2007-2013.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Viswanathan Anand esis (kun grado 2751) 11ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1988.

## Referi
Max Euwe

**Machgielis "Max" Euwe** (IFA: *ˈmɑxɣilɪs mɑks ˈøːvə*) (n. ye la 20ma di mayo 1901 – m. ye la 26ma di novembro 1950) esas Nederlandana shakoludisto. Il esis FIDE-mondochampiono en 1935-1937.

Il havis titulo *grandmastro* (GM) de 1950.

## Referi
Ruslan Olehovich Ponomariov

**Ruslan Olehovich Ponomariov** (n. ye la 11ma di oktobro 1983) esas Ukrainana shakoludisto. Il esis FIDE-mondochampiono en 2002-2004.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Ruslan Ponomariov esis (kun grado 2654) 74ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1998.

## Referi
Rustam Qosimjonov

**Rustam Qosimjonov** (n. ye la 5ma di decembro 1979) esas Uzbekistanana shakoludisto. Il esis FIDE-mondochampiono en 2004-2005.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Rustam Qosimjonov esis (kun grado 2685) 42ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1997.

## Referi
Veselin Topalov

**Veselin Topalov** (n. ye la 15ma di marto 1975) esas Bulgariana shakoludisto. Il esis FIDE-mondochampiono en 2005-2006.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Veselin Topalov esis (kun grado 2727) 24ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1992.

## Referi
Historiala fundo dil Nova Testamento

La pluparto di eruditi qui studias la historiala Iesu e la frua Kristanismo kredas ke la kanonizita evangelii e la vivo di Iesu devas esar vidata interne di lua historiala e kulturala kuntexto, o simple en termo di kristana ortodoxeso. Li esploras la Duesma Templala Judaismo, la tensioni, tendenci, e chanji en la regiono sub la influo di Helenismo e la Romana okupado, e la judia frakcioni di l'epoko, vidante Iesu kom judo en ica medio; e la skribita Nova Testamento kom rezulto di periodo di oral evangelia tradicioni pos Lua morto.

En 64 aK, la ja parte helenizita Hasmonea Rejio di Judea esis inkluzata en la Romana republiko kom klienta rejio, kande Pompeyo la Granda konkeris Ierusalem. La Romani traktis Judea kom valora krucovoy por komercala teritorii e kom bufra stato kontra la Parta Imperio. Direktiva regulo esis impozita en 6 pK, kun la formado dil provinco Judea. Romana prefekti esis nomizita por mantenar l'ordino tra politika moninato, l'Alta Sacerdoto. Pos la revolto de Judas la Galileano e ante Pontio Pilato (26 pK), generale, Romana Judea esis agitata ma autoadministrita. Okaza tumulti, sporadika revolti, e violenta resistado esis kontinua risko.

Tra la triesma quarto di l'unesma yarcento, la konflikto inter la Judi e la Romani produktis kreskanta tensioni. Ante la fino dil triesma quarto di l'unesma yarcento, ica tensioni kulminis kun l'Unesma Milito Juda-Romana e la destruado dil Duesma Templo en Ierusalem. Ica milito efikive detruis Ierusalem, e l'urbo posa esis rekonstruita kom la Romana kolonio Aelia Capitolina, en qua Judi ne povis lojar.
Deep Blue

**Deep Blue** esis expertala shakoludo-sistemo kom parto di super-komputero da IBM. Lo esis unesma komputero, qua vinkis shakoludo-konkurso.

En 1996 eventis konkurso *Deep Blue*' kontre Garri Kasparov. En ses ludi la komputero vinkis 4:2. En 1997 esis venjo e shakoludo-komputero kun korektita sistemo vinkis 2 ludi, e rezulto di tri ludi esis nedecidita.
Nigel Short

**Nigel Short** (n. ye la 1ma di junio 1965) esas Britaniana shakoludisto.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Nigel Short esis (kun grado 2594) 198ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1984.

## Referi
Profesionala Asociuro pri Shakoludo

**Profesionala Asociuro pri Shakoludo** o **PCA** (de Angla *Professional Chess Association*) esis organizo kreita en 1993. Ol existeskis pro konflikto financiala inter FIDE e finalisti di konkurso pri championeso: Garri Kasparov e Nigel Short. Unesma championo exter FIDE divenis *Kasparov*, qua havis la titulo en yari 1993-2000. Tamen *PCA* existis nur til 1996, nam pro famoza konkurso en 1996 *Kasparov* kontre Deep Blue (komputero da IBM) precipua komanditero Intel cesis konsolidar l'asociuro. 

En yari 1996-2006 championokonkursi eventis kom *Braingames*. Duesma championo exter *FIDE* esis Vladimir Kramnik, qua vinkinte *Kasparov* havis la titulo en yari 2000-2006.

En yari 1993-2006 FIDE havis ses propra championi (Karpov, Halifman, Anand, Ponomariov, Qosimjonov e Topalov), ma jus *Kasparov* e *Kramnik* esas konsiderata kom 13ma e 14ma mondochampiono pri shakoludo.

En 2006 eventis saneso di stranja stando per konkurso inter Topalov (Bulgara FIDE-championo) kontre Vladimir Kramnik (Rusa *Braingames*-championo). Vinko di Kramnik finis konflikto inter ambe l'asociuri.

Shakoludo-konkursi de yari 1993-2006 nominesas *klasikala*.
Mondala championokonkurso di shakoludo

**Mondala championokonkurso di shakoludo** ludesis diverse de fino di 19ma yarcento e esas maxim importanta konkurso pril sporto. Ultre kategorio *apertita*, en qua povas partoprenar omna shakoludisti (viri, mulieri e juniori en kelka grupi), esas ank konkurso di seniori, e mem di komputeri.

Nuntempa (2023) mondochampiono esas Chiniana shakoludisto Dīng Lìrén, qua en finalo vinkis Rusa ludisto Yan Nepomnyashchi. Championo di 2022 Magnus Carlsen deperisis defendo dil titulo.

On mustas mencionar, ke – pro financiala konflikto inter finalisti e FIDE – en 1993 aperis nova organizo pri shakoludo: Profesionala Asociuro pri Shakoludo (*PCA* de Angla *Professional Chess Association*), qua kreis Garri Kasparov e Nigel Short. En konkurso inter ili vinkis *Kasparov* e esis championo en 1993-2000. Ilu vinkesis Vladimir Kramnik esante championo en yari 2000-2006. Shakoludo di ta asociuro nomesis *klasikala*. Samatempe FIDE havis sua 6 championi: Karpov (1993–1999), Halifman (1999–2000), Anand (2000–2002), Ponomariov (2002–2004), Qosimjonov (2004–2005) e Topalov (2005–2006).

En 2006 per konkurso inter Vladimir Kramnik (*klasikala*-championo) e Veselin Topalov (FIDE-championo) yari di duopla championokonkursi finis. Vinkis *Kramnik*. 

## Championi dil mondo
### Pre-[[FIDE]] mondochampioni (1886–1946)

### [[FIDE]] mondochampioni (1948–......)

## Klasikala mondochampioni (1993-2006)
### Klasikala ([[PCA]]/''Braingames'')
Johannes Zukertort

**Johannes Hermann Zukertort** (n. ye la 7ma di septembro 1842 kom *Jan Hermann Cukiertort* – m. ye la 20ma di junio 1888) esis Germaniana e Britaniana shakoludisto.

Il partoprenis en konkurso kontre Wilhelm Steinitz pri unesma oficala shakoludo-championeso. Zukertort perdis.

## Referi
Mihail Ivanovich Chigorin

**Mihail Ivanovich Chigorin** (n. ye la 12ma di novembro 1850 – m. ye la 25ma di januaro 1908) esas Rusiana shakoludisto.

Il esis finalisto di konkursi pri duesma e quaresma oficala shakoludo-championeso kontre Wilhelm Steinitz en 1889 e 1892. Il perdis l'amba: 6½:10½ e 10½:12½.

## Referi
Izidor Gunsberg

**Izidor Artúr Gunsberg** (n. ye la 1ma di novembro 1854 – m. ye la 2ma di mayo 1930) esas Hungariana e Britaniana shakoludisto.

Il esis finalisto di konkurso pri triesma oficala shakoludo-championeso kontre Wilhelm Steinitz en 1890–1891. Il perdis 8½:10½.

## Referi
Frank Marshall (shakoludisto)

**Frank James Marshall** (n. ye la 10ma di agosto 1877 – m. ye la 9ma di novembro 1944) esas Usana shakoludisto.

Il esis finalisto di konkurso pri sepesma oficala shakoludo-championeso kontre Emanuel Lasker en 1907. Il perdis 3½:11½.

## Referi
Siegbert Tarrasch

**Siegbert Tarrasch** (n. ye la 5ma di marto 1862 – m. ye la 17ma di februaro 1934) esas Germaniana shakoludisto.

Il esis finalisto di konkurso pri okesma oficala shakoludo-championeso kontre Emanuel Lasker en 1908. Il perdis 3½:11½.

## Referi
Carl Schlechter

**Carl Schlechter** (n. ye la 2ma di marto 1874 – m. ye la 27ma di decembro 1918) esas Austriana shakoludisto.

Il esis finalisto di konkurso pri nonesma oficala shakoludo-championeso kontre Emanuel Lasker en 1910. Rezulto esis nedecidita: 5:5, quo signifis ke *Lasker* restis championo.

## Referi
Dawid Janowski

**Dawid Janowski** (n. ye la 6ma di junio 1868 – m. ye la 15ma di januaro 1927) esas Franciana shakoludisto.

Il esis finalisto di konkurso pri dekesma oficala shakoludo-championeso kontre Emanuel Lasker en 1910. Il perdis: 1½:9½.

## Referi
Yefim Dmitriyevich Bogolyubov

**Yefim Dmitriyevich Bogolyubov** (n. ye la 14ma di aprilo 1889 – m. ye la 18ma di junio 1952) esis Rusiana, Sovietiana e Germaniana shakoludisto.

Il esis finalisto di konkursi pri dek-triesma e dek-quaresma oficala shakoludo-championeso kontre Alexandr Alehin en 1929 e 1934. Il perdis l'amba: 9½:15½ e 10½:15½.

Yefim Bogolyubov havis titulo *grandmastro* (GM) de 1951.

## Referi
VKontakte

**VKontakte** o **VK** (en la Rusa: *Вконтакте*, literale *en kontakto*) esas gratuita socio-medio por enlinea kontakto kun altra uzanti. Pos Facebook ol esas la maxim granda socio-medio en Europa. Ol esas disponebla en plura lingui ma precipue tre populara inter rusa-lingual uzanti.

La socio-medio fondesis da fratuli Pavel e Nikolai Durov en 2006.
Pēteris Juraševskis

**Pēteris Juraševskis**, advokato e politikisto n. ye la 23ma di marto 1872 til la 10ma di januaro 1945, esis chefministro di Latvia de la 24ma di januaro til la 30ma di novembro 1928.
Jüri Tarmak

**Jüri Tarmak**, n. ye la 21ma di julio 1946 til la 22ma di junio 2022, esis Estoniana-Sovietian atleto. Ilu ganis ora medalio pri salto dum l'Olimpiala Ludi en München, 1972.
David Ionovich Bronshtein

**David Ionovich Bronshtein** (n. ye la 19ma di februaro 1924 – m. ye la 5ma di decembro 2006) esis Sovietiana e Rusiana shakoludisto.

Il havis titulo *grandmastro* (GM) de 1950.

*David Bronshtein* esis finalisto di konkurso pri dek-okesma oficala shakoludo-championeso kontre Mihail Botvinnik en 1951. Rezulto esis: 12:12, do *Botvinnik* restis la championo.

## Referi
Lisette Lewin

**Lisette Lewin** (n. Den Haag, la 14ma di agosto 1939 – Amsterdam, la 27ma di agosto 2024) esis Nederlandana skriptisto e jurnalisto. 

Lisette Lewin esis konocata pro elua raporti pri voyaji. Pos ke komencis skribar romani el obtenis fameso per sua romano "Voor bijna alles bang geweest" (*timinte preske omno*), elua debutanta romano, en qua el deskriptis sua transvivo e di sua patro di la Duesma Milito Mondal e la mortigo per gaso di sua matro.
Naomi Osaka

**Naomi Osaka** (en la Japoniana: 大坂 なおみ, *Osaka Naomi*, n. Osaka, la 16ma di oktobro 1997) esas Japoniana tenisisto. Osaka ludas dextra-manue e havas du-manuala manuo-dorsala bato. Elua maxim preferata teniseyo esez harda-sula.
Alexandre de Moraes

**Alexandre de Moraes** (n. Campos do Jordão, la 13ma di decembro 1968) esas Braziliana ex-politikisto, yuristo e judiciisto, laboras kom prezidanto di la Superior Elektala Tribunalo e kom judiciisto  di la Suprega Federala Tribunalo.
Olimpiado di Shakoludo

**Olimpiado di Shakoludo** – internacionala turniro esquadala turniro pri shakoludo organizita da FIDE oficale de 1927.

## Listo di l'olimpiadi
### Olimpiadi di viri

### Olimpiadi di mulieri

* *Atencez*:1) de olimpiado en Thesaloniki (1984) nombrifado di mulierala turniri similesesis al virala.2) olimpiado en 2022 en Moskva efacesis pro milito inter Rusia e Ukraina, e un ek maxim forta esquadi dil mondo – exkluzesis da FIDE.

## Referi
Maurice Jarre

**Maurice Jarre** (n. 13ma septembro 1924, m. 28ma marto 2009) esis Franciana kompozisto.

Il naskis en Lyon. Il originale intencis studiar por divenar injenioro, ma pos kurta periodo en la Universitato di Paris il studiis kompozado e hamonio ye la Konservatorio di Paris. Il pose esis muzikala direktanto di la *Théâtre National Populaire*, e kompozis muziko por multa dramati di la teatro. Il anke kompozis por plura Franca filmi. Ilua kariero internaciona komencis kande il kompozis por la filmo *Lawrence of Arabia*, direktita da David Lean en 1962, e pose produktis muziko por la sequanta filmi da Lean, til 1984. La kompozisto Jean-Michel Jarre esas ilua filiulo.
Viktor Lvovich Korchnoi

**Viktor Lvovich Korchnoi** (n. ye la 23ma di marto 1931 – m. ye la 6ma di junio 2016) esis Sovietiana e Suisiana shakoludisto, duopla vice-championo dil mondo (1978 e 1981).

Il havis titulo *grandmastro* (GM) de 1956.

En le 1960 *Korchnoi* quarople ganis titulo di championo di Soviet-Uniono. Ank reprezentis ca lando dum ses shakoludo-olimpiadi ganinte kune altra membri di esquado ses ora medalii. En 1962 il partoprenis en turniro di pretendanti, quan vinkinto ludus pri championeso kontre prezenta championo. Ilua pozeso esis 5ma, e vinkis Tigran Petrosyan, qua pose divenis nova championo vinkinte kontre Mihail Botvinnik. En 1968 en konkursi di pretendanti vinkinte kontre Samuel Reshevsky e Mihail Tal il perdis kontre Boris Spasski, qua pose divenis nova championo vinkinte kontre *Tigran Petrosyan*. En 1974 *Korchnoi* itere esis finalisto di konkurso di pretendanti, ma perdis kontre Anatoli Karpov, qua divenis nova championo pro rezignar pri defenso di sua titulo da Bobby Fischer. *Viktor Korchnoi* konsideresis da Sovietiana shakoludo-federura kom ludanto ne perspektiva e plu promocis sua yuna championi. Korchnoi sentis dicernita e en 1976 aplikis por politikala azilo en Nederlando. Pose il viveskis en Suisia, ube rapide recevis civitaneso di ta lando. En 1977 en konkursi di pretendanti vinkis kontre *Tigran Petrosyan*, Lev Polugayevski e (en finalo) *Boris Spasski*. Do en 1978 47-yara *Korchnoi* ludis kontre *Anatoli Karpov* pri championeso. Il minimale perdis (5:6) en ne-bona atmosfero, sub forta preseso e kun mutuala akuzi. "Milito psikologikala" inter stabi di amba ludinti havis efekto en relati personala dil finalisti. En 1981 pos vinko en finalo di konkurso di pretendanti kontre Robert Hübner itere ludis il pri chmapioneso kontre *Anatoli Karpov*. Pos tre kontestebla nervala konkurso facile vinkis *Karpov* 6:2. Sub preseso di Sovietiana shakoludo-federo en amba chmapioneso-finali *Korchnoi* ne reprezentis nek Suisia nek altra lando. Pri ti finali en 1990 *Viktor Korchnoi* skribis libro sub titulo *Anti-shakoludo*. En pos-Sovietiana tempi relati inter *Korchnoi* e *Karpov* korektigis, mem ludis ili en sam esquado di Chelyabinsk *Sudala Ural* en Rusiana turniro. 

## Referi
Lev Abramovich Polugayevski

**Lev Abramovich Polugayevski** (n. ye la 20ma di novembro 1934 – m. ye la 30ma di agosto 1995) esis Sovietiana e Rusiana shakoludisto, triopla pretendinto a titulo championo dil mondo (1975, 1978 e 1981).

Il havis titulo *grandmastro* (GM) de 1962.

*Lev Polugayevski* partoprenis triople en turniro di pretendenti di championeso. En 1974 en 1ma fazo il perdis kontre Anatoli Karpov 2½:5½. En 1977 en 1ma fazo vinkis kontre Henrique Mecking 6½:5½, e en 2ma fazo perdis kontre Viktor Korchnoi 4½:8½, posa vice-championo dil mondo. En 1980 en 1ma fazo vinkis Mihail Tal 5½:2½, e en 2ma fazo itere perdis kontre *Viktor Korchnoi* 6½:7½.

Sua maxim alta pozeso sur FIDE-listo *Lev Polugayevski* havis ye la 1ma di julio 1972, kande havinte grado ELO 2645 esis kune Tigran Petrosyan sur 3-4 pozeso (dop Bobby Fischer e Boris Spasski).  

## Referi
Odoaker

**Odoaker** (cirkum 433 – 15 di marto  493 p.K.), anke spelata kom **Odovacer** od **Odovacar**, esis barbariana soldato e statestro de la Meza Danubio qua detronizis la Westala Romana infanta imperiestro Romulus Augustulus e devenis la reganto di Italia (476–493). La destronizo di Romulus Augustus da Odoaker tradicionale esas komprenata quale marko dil fino dil Westala Romana Imperio.
Heruli

La **Heruli** esis un germana tribo qua invadis la Westala Romana Imperio en la 3ma yarcento, venanta de Skandinavia, probable pos esar repulsita.
.zw

**.zw** esas statala domeno di maxim alta nivelo pri interretala retoloki di Zimbabwe.

Oficale ol lansesis ye 6ma di novembro 1991.
Nord-Afrika

**Nord-Afrika** esas regiono okupanta la norda parto di l'Afrikana kontinento. Ne ekzistas unike aceptita difino por la regiono, e kelkfoye ol esas difinita kom extensanta de l'Atlantika litoro di Westala Sahara en l'ocidento, til la Reda maro litoro di Egiptia e Sudan en l'oriento.

La maxim komuna difino por la limi dil regiono inkluzivas Aljeria, Egiptia, Libia, Maroko, Tunizia, e Westala Sahara, la teritorio disputata inter Maroko e la parte-recognizata Saharan Arabiana Demokratiala Republiko. La difino di l'Unionita Nacioni inkluzivas omna ica landi exkluzante Sudan. L'Afrikana Uniono difinas la regiono simile, nur diferencante de l'UN per exkluzar Sudan. La Sahel, sude dil Sahara Dezerto, povas esar konsiderata kom la suda limo di Nord-Afrika. Nord-Afrika inkluzivas la Hispana urbi Ceuta e Melilla, e la *plazas de soberanía*. Ol povas anke esar konsiderata inkluzivar Malta, ed nke altra Italian, Portugalan, e Hispanian regioni, quale Lampedusa e Lampione, Acori e Madeira, e la Kanarii, qui esas proxima od tam proxim a l'Afrikana kontinento kam Europa.

Nordocidenta Afrika habitesas da Berberiani dekande la komenco dil registrita historio, dum l'orienta parto di Nord-Afrika esas la domo di l'Egiptiani. En la sepesma e okesma yarcenti, Arabi de l'Araba peninsulo tre rapidi konquestis la regiono dum la frua Mohamedana expanso. L'Arabiana migrado al Magreb komencis nemediate pos ol, quon startis longa proceso di Islamizado e Arabizado qua definis la kulturala peizajo di Nord-Afrika delore. Multa ma ne omna Berberi e Egiptiani graduale integris en la Arab-Islamana kulturo.

La landi e populi di Nord-Afrika partigas granda parto di lia genetika, etnika, kulturala e linguistikala identeso ed influo kun Mez-Oriento/Ocidental Azio, proceso qua komencis kun la Neolitika Revoluciono cirkum 10,000 a.K. e la predinastia Egipto. La landi di Nord-Afrika esas anke grava parto di l'Araba mondo. L'Islama e Araba influo en Nord-Afrika restis dominanta desde ol, kun la regiono esante grava parto dil Mohamedana mondo. Nord-Afrika esas asociata kun la Mez-Oriento en la kampo di geopolitiko por formacar la regiono Mez-Oriento-Nord-Afrika.
Tuheitia Paki

**Tuheitia Paki**, nasko-nomo: **Tuheitia Pootatau Te Wherowhero VII** (n. Huntly, la 21ma di aprilo 1955 - m. Huntly, la 30ma di agosto 2024) esis la sepesma Rejo di Maori. Il anuncesis kom rejo depos l'enterigo di sua matro Damo Te Atairangikaahu ye la 21ma di agosto 2006. Pro la trauro-fristo de un yaro, l'acepto-ceremonio di sua rejeso esis un yaro pose.

La titulo di Rejo di Maori ne havas yurala statuso, ma kom simbolo e politike esas tre importanta. Il luktis por la yuri di le Maori, la poziciono di la yuni e konservo di la Maori-tradicioni.

## <small>Referi</small>
Safi

**Safi** (Arabe: آصفي, Berbere: ⴰⵙⴼⵉ, Portugalan: Safim) esas urbo en westala Maroko, jacant an l'Atlantiko west-nordala westo di Marakesh, sur la planajo di Abda. La chefurbo di la regiono esas Dukala-Abda e la sam-noma provinco Safi. L'urbo havas 308.508 habitanti (en 2014).
Marakesh

**Marakesh** (o **Marakech**) (en l'Arabiana: مراكش, en la Berbera: ⵎⴰⵔⴰⴽⴻⵙ) esas urbo jacant en la westo di Maroko e chefurbo di la sam-noma provinco. En 2014 Marakesh kontis ck. 1 milion habitanti ed esas la quaresma-granda urbo di Maroko, kun Fez, Meknes e Rabat.

L'urbo situas sur la planajo di Hauz, an la pedo dil Alta Atlaso.
Samuel Reshevsky

**Samuel Herman Reshevsky** o **Szmul Chaim Rzeszewski** (n. ye la 26ma di novembro 1911 – m. ye la 4ma di aprilo 1992) esis Usana shakoludisto, triopla pretendinto a titulo championo dil mondo (1948, 1954 e 1969).

Il havis titulo *grandmastro* (GM) de 1950.

*Szmul Rzeszewski* en sua infanteso esis "mirakla shakoludo-puero". Kom 6-yarulo ludis (e perdis) en Łódź kontre Akiba Rubinstein. En la 1920 ilua familio decidis emigrar de Polonia a Usa, e en 1924 il divenis *Samuel Reshevsky*. En 1936 *Reshevsky* ganis unesma titulo shakoludo-championo di Usa. Pose il esis championo ankore kinfoye.

En yari 1949-1973 *Samuel Reshevsky* multafoye partoprenis en konkursi pretendanti a titulo mondala championo. En 1948 havis triesma pozeso kune Paul Keres (championo divenis Mihail Botvinnik), en 1953 esis duesma kune *Paul Keres* e David Bronshtein (vinkis *Botvinnik*), e en 1968 en 2ma fazo perdis kontre Viktor Korchnoi (championo divenis Anatoli Karpov).

Multe yari *Reshevsky* esis importanta membro di Usana esquado en shakoludala olimpiadi, ganinte esquadale ora medalio en 1937. Individuale il divenis bronz-medaliisto en 1950.

## Referi
Paul Keres

**Paul Keres** (n. ye la 7ma di januaro 1916 – m. ye la 5ma di junio 1975) esis Estoniana e Sovietiana shakoludisto, multopla pretendinto a titulo championo dil mondo.

Il havis titulo *grandmastro* (GM) de 1950.

Ante duesma mondomilito *Keres* vinkis e legendala turniro AVRO en Nederlando (1938), en qua vinkis kontre quar pasinta, prezenta e futura championi dil mondo: José Raúl Capablanca e Max Euwe, Max Euwe, Alexandr Alehin e Mihail Botvinnik. 

*Paul Keres* esis championo di Soviet-Uniono en yari: 1947, 1950 e 1951. En 1948 en shakoludo-turniro pri mondala championeso (pos subita morto en 1946 prezenta championo *Alexandr Alehin* en Portugal) il ganis 3-4ma pozeso – vinkinto la turniro *Mihail Botvinnik* divenis nova champiomo. En yari 1948-1975 sesfoye partoprenis en turniri di pretendanti, ganinte kinfoye 2ma pozeso, esante plu bona kam inter altri: Tigran Petrosyan, Vasili Smislov, Bobby Fischer e Mihail Tal.

*Paul Keres* konsideresis *Estoniana sportisto di 20ma yarcento*. En 1991 aparis il sur Sovietiana stampilo, e ank sur Estoniana bankobilieto 5 EEK. 

## Referi
La Celestina

***La Celestina*** esas la nomo per quala la ***Tragicomedia de Calisto y Melibea*** es popularigita, atribuita a Fernando de Rojas. Lua kompozado datas de la ultima yari dil 15ma yarcento, dum la regno dil Katolika Reji en Hispania, e lua extraordinaria editoriala suceso komencis en la 16ma yarcento e kontinuis, til lua proibeso en 1792. Pro lua amora argumento, la didaktika celaro, l'abundeso di autoritatala citaji, l'elektado di lua personaji, lua dialektala formo e lua probable ligo kun universitara ambiento, *La Celestina* konsideresas kom exemplo distinta de humanistika komedio, quankam kelki preferas konsiderar ol kom hibrido inter novelo e drama. Lua influenco en ambi generi esas tre notinda, til la punto ke esas posible parolar pri la "celestinala genero", ube inkluzesas tam operi direkte disvolvata de lua intrigo, personaji o temi, kom anke atmosferi o personaji "celestinala" en komedii e noveli qui, en principio, ne havas nula konexo kun *La Celestina*.
Ekumenika koncilo

**Ekumenika koncilo**, anke nomizita **generala koncilo**, esas kunveno di episkopi ed altra eklezial autoritati por konsiderar e decider pri questioni di kristana doktrino, administrado, disciplino, ed altr aferi, en qua ti qui darfas votar, kunvokesas da l'intera mondo (*oikoumene*) e qua ricevas l'aprobo di l'intera Eklezio.

## Referi
Hvaldimir

**Hvaldimir** esis belugo deskovrit en aprilo 2019 da peskisti che Hammerfest en la nordo di Norvegia. La baleno portis kuraso equipita de kamero kun skriburo en la Rusa, olqua forigesis, e restis en la cirkumajo proxim homi quin ol kustumis. On supozas ke koncernis belugo qua edukesis en Murmansk da la rusa mararmeo por spionar. Olua nomo esis Hvaldimir, asocianta kun la Norvegiana vorto "hval" (baleno) e Vladimir Putin, la nomo di la prezidanto di la Rusa Federuro.

La 31ma di agosto 2024 Hvaldimir trovesis mortinte en la Gulfo di Risavika proxim Stavanger (Norvegia). Il havis bastono de 35 centimetri fixeskint en la boko. La bastono probable efektigis vunduri qui infekteskis. La kombino ne plu povir manjar, quo febligis l'animalo ed infekto mortigis Hvaldimir.

## <small>Referi</small>
José Cossío Ramírez

**José Cossío Ramirez** esas Mexikiana skriptisto en Ido.

## Verki
* 2006: *L' Aventuri dil Amazonia: Unesma Kontakto*
* 2007: *L' Aventuri dil Amazonia II: Gravito Zero*
* 2019: *Khristine*

## Extera ligili
* L'Aventuri dil Amazonia: Unesma Kontakto
* L' Aventuri dil Amazonia II: Gravito Zero
.mo

**.mo** esas statala domeno di maxim alta nivelo pri interretala retoloki di Makau, autonoma teritorio Chinia.

Oficale ol lansesis ye 17ma di septembro 1992.
.mp

**.mp** esas statala domeno di maxim alta nivelo pri interretala retoloki di Norda Mariani, dependanta teritorio di Usa.

Oficale ol lansesis ye 22ma di oktobro 1996.
.ms

**.ms** esas statala domeno di maxim alta nivelo pri interretala retoloki di Montserrat, dependanta teritorio di Unionita Rejio.

Oficale ol lansesis ye 6ma di marto 1997.
.nc

**.nc** esas statala domeno di maxim alta nivelo pri interretala retoloki di Nova-Kaledonia, dependanta teritorio di Francia.

Oficale ol lansesis ye 13ma di oktobro 1993.
.nf

**.nf** esas statala domeno di maxim alta nivelo pri interretala retoloki di Insulo Norfolk, dependanta teritorio di Australia.

Oficale ol lansesis ye 18ma di marto 1996.
Expanso di kristanismo

Kristanismo komencis quale sekto dil Duesma Templo Judaismo en la 1ma yarcento en la Romana provinco di Judea, de ube ol expansis tra ed ultra la Romana Imperio.

## Origini
Kristanismo "emergis quale sekto di Judaismo en Romana Judea" en la sinkretista Helenista mondo dil 1ma yarcento, qua esis dominata dal Romana legi e Greka kulturo. Ol komencis kun la ministerio di Iesu, qua proklamis la venado dil Regno di Dio. Pos ilua morto per krucago, kelka di lia sequanti deklaris ke li vidabis Iesu e proklamis ke il esis vivanta e rezurektita da Dio. La resurekto di Iesu "signalis por la frua kredanti ke la dii di eskatologia plenigo esis proxima", e donis l'impulso en certa kristana sekti por la exaltado di Iesu al statuso di divina Filo e Sinioro dil Regno di Dio, e la rikomenco di lia misional aktiveso.

## Referi
Rejeso e rejio di Dio

La koncepto dil **rejeso di Dio** aperas en omna Abrahamana religii qui en kelka okazaji la termini "Regno di Dio" e "Regno dil Cielo" anke esas uzata. La nociono dil rejeso di Dio retroiras al Hebrea Biblio, qua referas a "Lua regno" ma ne inkluzas la termino "Regno di Dio".

La "Regno di Dio" e olua equivalanta formo "Regno dil Cielo" en l'Evangelio di Mateo esas unu dil chefa elementi di l'instruaji di Iesu en la Nova Testamento. L'Evangelio di Marko indikas ke l'evangelio esas la bona novajo pri la Regno di Dio. La termino rilatas al rejeso di Kristo super la tota kreo. La frazo "Regno dil Cielo" aperas en l'evangelio di Mateo, precipue pro la judaja sensiviteso pri prononcado di la "nomo" (Dio). Iesu ne instruktis pri la Regno di Dio, ma plu pri la reveno di ica regno. La nociono pri la reveno dil regno di Dio (quale ol esis sub Moshe) igis agitado en "Kanaano," moderna Israel, Palestina, e Libano, 60 yari ante la nasko di Iesu, e kontinuis esar forto preske cent yari pos Lua morto. Bazante sur instruaji di l'Anciena Testamento, la kristana karakterizo dil rilato inter Dio e homaro inherente inkluzas la nociono dil  "Rejeso di Dio".
Réginald Garrigou-Lagrange

**Gontran Garrigou-Lagrange**, qua adoptis religiala nomo **Réginald Garrigou-Lagrange**, naskinta ye la 21ma di februaro 1877 en Auch (Gers) e mortinta ye la 15ma di februaro 1964 en Roma, esis Franca dominikana teologiisto. Ilu refuzis filozofiale e teologiale modernigo en la Katolik Eklezio. Il esis autoro di plu kam 500 libri ed artikli. Il esis un ek la maxim fervoroza opozinti di tale nomizita "nova Teologio".
.nu

**.nu** esas statala domeno di maxim alta nivelo pri interretala retoloki di Niue, dependanta teritorio di Nova-Zelando.

Oficale ol lansesis ye 20ma di junio 1997.
.sj

**.sj** esas statala domeno di maxim alta nivelo pri interretala retoloki di Svalbard e Jan Mayen, dependanta teritorio di Norvegia.

Oficale ol lansesis ye 21ma di agosto 1997.
Kansay Yamamoto

**Kansay Yamamoto** (en la Japoniana: 山本寛斎, Yamamoto Kansay; n. Yokohama, la 18ma di februaro 1944 - m. Tokyo, la 21ma di julio 2020) esis konceptisto e kreinto di vesti, un de duktero di la nun-tempa Japoniana vesto-modo, precipue dum la yari 1970 e 1980.

Kansay divenis famoza pro kreir androgina e futural estrado-kostumi por David Bowie, precipue olti di la *Ziggy Stardust*-turo (1972-1973).

## <small>Referi</small>
Chilly Gonzales

Jason Charles Beck, plu konocata kom **Chilly Gonzales** o simple **Gonzales** (pronuncez: *chili-gonzales*; n. Montréal, 20ma di marto 1972) esas Kanadana kompozisto e muzikisto di jazo ed moderna muziko. Il anke havas Franca civitaneso.
Joël Dicker

**Joël Dicker** (pron.: *joel-diker*; n. Genève, la 16ma di junio 1985) esas Suisa skriptisto. Il studiis yuro-cienco en l'Universitato di Genève.

Ilua duesma romano, *La Verité sur l'affaire Harry Quebert* (la vereso pri l'afero Harry Quebert, 2012) esis mondala vendo-suceso. Il ganis la Granda Premio di la Franca romano dil Franca Akademio (2012) e la premio Goncourt di la Liceani.

## <small>Referi</small>
Patri di l'Eklezio

La **Patri di l'Eklezio** o **Kristana Patri** esis anciena e influesanta kristana teologiisti e skribanti qui establisis l'intelektala e doktrinala fundamenti di Kristanismo. La historiala periodo en qua li laborisis nomesas **Patristika Epoko** e superextensas proxime del fino di l'1ma til la meza-8ma yarcenti, prosperante speciale dum la 4ma e 5ma yarcenti, kande la Kristanismo esis en la proces di establisar su quale la stato-religiono dil Romana Imperio.
Konstantinus la 1ma e Kristanismo

Dum la regno dil Romana imperiestro Konstantinus la Granda (306–337 p.K.), Kristanismo komencis transirar al dominanta religio dil Romana Imperio. Historiisti restas necerta pri la motivo di Konstantino favorezar Kristianismo, e teologiisti e historiisti ofte disputis pri qua formo dil frua Kristanismo il sequis. Ne existas konsenso inter la eruditi pri sive il adoptis la Kristianismo di ilua matro Helena dum ilua yuneso, o, quale asertas Eusebius de Cesarea, il kurajozigis el por konvertar al kredo qua il ja adoptabis.
Otto Peltzer

**Otto Paul Eberhard Peltzer ** (n. Drage, la 8ma di marto 1900 - m. Eutin, la 11ma di agosto 1970) esis Germanian atleto, specaligita pri la mez-distanta kuro. Il membrigis su a la partiso di naziisti en 1933. Kom homeosexualo il kondamnesis plura foyi pro paragrafo 175 e nur esis liberigta de la koncentreyo Mauthausen pos la milito.
Persekuto di Kristani en la Romana Imperio

La Kristani esis persekutita tra la Romana Imperio, komencante en la 1ma yarcento p.K. e finante en la 4ma yarcento. Origine politeista imperio segun la tradicuri dil  Romana paganismo e la helenista religio, dum  ke Kristanismo disvastigabis tra l'imperio, ol venis en ideala konflikto kun l'imperiala kulto di l'antiqua Roma. Pagan akti, quali sakrifici al diigita imperiestri od altra dei, esis abomininda al Kristani, nam lia kredo interdiktis idolatrio. La stato ed altra membri dil civismala socio punabis la Kristani pro trahizo, diversa krimi rumorita, nelegala asemblo, e pro introdukto di aliena kulto quale kondukis a Romana apostazo. L'unesma, lokalizita Neroniana persekuto okurabis sub l'imperiestro Nero (regis 54–68) en Roma. Certa nombro di lokalizita persekuti okurabis dum la regado di Marcus Aurelius (regis 161–180). Pos pausado, la persekuto rikomencis sub l'imperiestri Decius (regis 249–251) e Trebonianus Galus (regis 251–253). La Deciana persekuto esis speciale extensala. La persekuto sub l'imperiestro Valerianus (regis 253–260) cesis kun lua notinda kapturo dal Sasaniana Imperio de Shapur la 1ma (regis 240–270) en la Batalio di Edessa dum la Romana-Persiana Militi. Ilua sucesoro, Galienus (regis 253–268), haltis la persekuti.

Diokleciano (regis 283–305) komencis la Diokleciana persekuto, la finala generala persekuto di Kristiani, qua esis kontinuita en certa parti di l'imperio til quande Galerius (regis 305–311) publikigis l'Edikto di Serdika e Maximinus Daza (regis 310–313) mortis. Pos ke Konstantino la Granda (regis 306–337) venkis sua rivalo Maxentius (regis 306–312) en la Batalio dil Milviana Ponto en oktobro 312, il ed ilua ko-imperiestro, Licinius, publikigis l'Edikto di Milano (313), qua permesis ke omna religii, inkluzante la Kristanismo, esez tolerata.
Leonardo Sinisgalli

**Leonardo Rocco Antonio Maria Sinisgalli** (n. Montemurro, la 9ma di marto 1908 – m. Roma, la 31ma di januaro 1981) esis italiana poeto, esayisto ed artala kritikisto. Il esas konocata kom “La injeniora poeto” o “La poeto dil du muzi”, pro ke en omna sua verki il sempre konciliis kulturo humanista e kulturo ciencala (il obtenis universitatal diplomo pri injenior-arto elektronikala ed industriala). Pro lua plura talenti on nomizis il “Leonardo dil 20ma yarcento”, nam il esis rakontisto, publicisto, artala direktero, revuo-direktero, dokumentalisto, radio-autoro, desegnisto.
.sm

**.sm** esas statala domeno di maxim alta nivelo pri interretala retoloki di San-Marino.

Oficale ol lansesis ye 16ma di agosto 1995.
.tp

**.tp** esis statala domeno di maxim alta nivelo pri interretala retoloki di Estal Timor.

Oficale ol lansesis ye decembro 1997 e forigesis ye februaro 2015.
.tv

**.tv** esas statala domeno di maxim alta nivelo pri interretala retoloki di Tuvalu.

Oficale ol lansesis en 1996.
.um

**.um** esis statala domeno di maxim alta nivelo pri interretala retoloki di Usan Insuli Desgranda, dependanta teritorio di Usa.

Oficale ol lansesis en 1997 e forigesis ye 20ma di aprilo 2008.
Sérgio Mendes

**Sérgio Santos Mendes** (n. Niterói, la 11ma di februaro 1941 – m. Los Angeles, la 5ma di septembro 2024) esis Braziliana kantisto, kompozisto e muzikisto (piano).

Sérgio Mendes divenis famoza per sua bando *Sérgio Mendes & Brasil '66*, la sam-noma disko esis vendo-suceso, precipue pro la bosanova kansono "Mas Que Nada".
Pim de la Parra

**Pim de la Parra** (n. Paramaribo, la 5ma di januaro 1940 – m. Paramaribo, la 6ma di septembro 2024) esis Surinaman-Nederlandana rejististo.

Pim de la Parra esis maxim konocata pro sua erotika filmo "Blue Movie" (1971), olqua esas un de la kin maxim sucesoza Nederlandana filmi. Ol esas l'unesma filmo qua kontenis multa sexuala ceni ed en qua erekta peniso esis videbla.

En 1976 il produktis e rejisis "Wan Pipel" (un populo), filmo pri la komplikit interetnala relato di Surinam, qua jus esis nedependanta stato. Komence la filmo esis fiasko ma ganis aprecieso pos olua restauro en 2010.

## <small>Referi</small>
.yu

**.yu** esis statala domeno di maxim alta nivelo pri interretala retoloki di Yugoslavia.

Oficale ol lansesis ye 15ma di junio 1989, e forigesis ye 30ma di marto 2010.
.brussels

**.brussels** es geografiala domeno di maxim alta nivelo por urbo Bruxel (Belgia) en interretala sistemo di domeno-nomi.

Oficale ol lansesis en 2014.
.gov

**.gov** es komanditita domeno di maxim alta nivelo en interretala sistemo DNS por guvernala organizuri.

Oficale ol lansesis ye 1ma di januaro 1985.
.asia

**.asia** es komanditita domeno di maxim alta nivelo en interretala sistemo DNS por firmi, institucuro e privata personi en regiono di Azia, Australia e Pacifiko.

Oficale ol lansesis en 2007.
.cat

**.cat** es komanditita domeno di maxim alta nivelo en interretala sistemo DNS restriktita a retopagini pri linguo Kataluna.

Oficale ol lansesis ye 19ma di decembro 2005.
.vlaanderen

**.vlaanderen** es komanditita e geografiala domeno di maxim alta nivelo en interretala sistemo DNS restriktita a retopagini pri Flandria (Belgia).

Oficale ol lansesis en 2014.
.info

**.info** es generala domeno di maxim alta nivelo en interretala sistemo DNS restriktita a retopagini pri informala sektoro.

Oficale ol lansesis ye 26ma di junio 2001.
.wtf

**.wtf** (de Angla *what the fuck?*) es generala domeno di maxim alta nivelo en interretala sistemo DNS por generala uzado.

Oficale ol lansesis ye 23ma di aprilo 2014. Segun datumi de februaro 2022 esis c.  retopagini en la domeno.