Pretoria

**Pretoria** (Tshwane) esas un ek la tri chef-urbi di Sudafrika, esanta la sideyo dil exekutiva povo (Kab-urbo esas la legifala chef-urbo, e Bloemfontein la judiciala). Segun statistiki de 2018, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 1644 km².

Pretoria havas tri universitati e la Konsilistaro por Ciencala ed Industriala Inquesto (Angle: *Council for Scientific and Industrial Research*, CSIR), la maxim prestijoza organizuro pri ciencala inquesto di Sudafrika.

Existas propozaji pri rinomizar ol *Tshwane*, tamen la propozaji produktis kelka kontroversi.

## Historio

L'urbo fondesis en 1855 da Martinus Pretorius, e nomizesis pro lua patro Andries Pretorius (1799-1853), Buro-duktero. Andries selektis loko apud la rivero Apies por esar chef-urbo di Sud-Afrikana republiko (Nederlandane *Zuid Afrikaansche Republiek*). Andries Pretorius divenis nacionala heroo por la buri, pro vinkir Dingane, chefo dil populo zuluo, e pro negociar la konvenciono di Sand River en 1852, per qua Britaniani agnoskis la nedependo di Transvaal. Pretoria divenis chef-urbo di Sud-Afrikana republiko ye la 1ma di mayo 1860.

Dum l'unesma milito Bura-Angla, l'urbo asiejesis dal republikani en decembro 1880 ed en marto 1881. La paco-pakto signatesis ye la 3ma di agosto 1881. Segun ol, Britaniani grantis propra guvernerio a la Buri. La duesma milito Bura-Angla efektigis l'extingo di la republiko Transvaal e la komenco di Britaniana hegemonio en Sudafrika. Pretoria kapitulacis a Britaniani ye la 5ma di junio 1900.

Transvaal, la kolonio Kabo, la kolonio Natal e la kolonio dil Fluvio Orange unionesis en 1910 por formacar tale nomizita Uniono Sudafrikana. Ca yaro, Pretoria divenis l'administrala chef-urbo di tota Sudafrika, kontre ke Kab-urbo divenis la legifala chef-urbo e Bloemfontein divenis la judiciala chef-urbo. Kande l'unesma mondomilito finis, la lando komencis administrar Sud-West-Afrika, la nuna Namibia. Quale Australia e Kanada, l'Uniono Sudafrikana esis stato kun propra guvernerio, ma asociita a Britanian imperio. Lua kompleta suvereneso konfirmesis per tale nomizita "Balfour-deklaro" de la yaro 1926. En 1948 la rejimo di rasala segregaco konocata kom *[[apartheid]]* adoptesis en la lando, e duris til 1990.

En 1994, pos la falio dil *[[apartheid]]*, Peter Holmes Maluleka divenis provizore l'unesma negra urbestro di Pretoria. Ye la sam yaro eventis l'unesma elekti pos la fino di la segregaco-rejimo, vinkita da Maluleka. En 2000, pos la kreo di nova municipala strukturi en Sudafrika, la nomo *Tshwane* adoptesis por la metropolala municipo, qua kreesis per l'uniono di 13 anciena urbi. En 2004, Peter Holmes Maluleka elektesis parlamentano por l'anciena municipo Soshanguve.

## Geografio

La reliefo di Pretoria esas plana, jacanta an valo cirkondata da kolini e monti del montaro Magaliesberg. Ol distas 50 km norde de Johannesburg. La rivero Apies fluas de sudo vers nordo e debushas an la fluvio Pienaars.

La klimato dil urbo esas subtropikala humida (*Cwa* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La mezavalora temperaturo en januaro (somero) esas 22.6°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en junio (vintro) esas 11,5°C. Kande ne existas nubi en la cielo, la temperaturi povas falar til 2°C e mem -5°C. Altralatere, dum neordinara kaloroondo en novembro 2011, la temperaturi atingis 39°C, nekomuna dum la printempo.

Pluvi falas precipue dum la somero. La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 673 mm, e la maxim pluvoza monato esas januaro, kun mezavalore 135 mm. La sika sezono iras de mayo til agosto.