open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
California Dreamin'

**"California Dreamin**'" esas kansono skribita da John Edmund Phillips e Michelle Phillips, ed unesme enrejistrita da Barry McGuire.

Tamen, la maxim bone konocata versiono esas ta da *[[The Mamas & the Papas]]*, qui kantis en la originala versiono, ed ipsa editis ol kom disko en 1965.

La kansono esas 89ma en la listo di la 500 Maxim Bona Kansoni di Omna Tempo da *[[Rolling Stone]]*. La liriki di la kansono expresas la dezirego dil naracanto a la varmeso di Los Angeles dum kolda vintro en New York-urbo.

La kansono divenis simbolo di la ''Kalifornia-Mito'' e la arivo di la naskanta kontrekulturo-epoko.

"*California Dreamin*' " certifikesis kom Ora Disko da la RIAA en junio 1966 ed instalesis en la *[[Grammy Hall of Fame]]* en 2001.

### '''Historio'''
La kansono skribesis en 1963 dum ke John Phillips e Michelle Phillips habitis New York. John prisonjis la kansono e vekigis elu por helpar il skribar ol. Tatempe, John e Michelle Phillips esis membri di *[[folk]]*-grupo "*[[The New Journeymen]]*", quo evolucionis aden *The Mamas & the Papas*. Anke Nancy Sinatra enrejistris versiono dil kansono.

Li obtenis sua unesma disko-kontrato pos introduktesar a Lou Adler, la chefo di *[[Dunhill Records]]*, da Barry McGuire. Por dankar Adler, li kantis ye "*California Dreamin*'" kun membri dil grupo *[[The Wrecking Crew]]* ye la albumo da McGuire *This Precious Time*. *The Mamas & the Papas* lore enrejistris sua propra versiono uzinte la sama instrumentala e vocala strati, a qui li adjuntis nova kanti kun alto-fluto-solo da Bud Shank. P. F. Sloan pleis la gitar-introdukto.

La disketo editesis en tarda 1965 ma ne quik sucesis. Pos ganar poka atenco en Los Angeles lor editeso, Michelle Phillips rimemoras ke radio-staciono en Boston popularigis la kansono trans la lando. Pos atingar la rangi en januaro 1966, la kansono atingis numero 4 en marto che la *[[Billboard Hot 100]]*, restinte ibe dum 17 semani. "*California Dreamin*'" esis disko numero 1 di 1966 che *Billboard*. Ol anke atingis numero 23 en la britana rangi.

### '''Altra versioni'''
Artisti qui enrejistris ica kansono inkluzas The Faction, R.E.M., The Beach Boys, America, Wes Montgomery, Gary Hoey, Dead Artist Syndrome, José Feliciano, The Carpenters, Baby Huey & the Babysitters, le Four Tops, Melanie, Bobby Womack, Queen Latifah, The Seekers, George Benson, Hugh Masekela, Eddie Hazel, Raquel Welch, Benn Jordan, Wilson Phillips, Diana Krall, Lee Moses, Dik Dik, e John Phillips sen The Mamas & the Papas.
Formulo 1

**Formulo 1**, abreviuro **F1**, esas la maxim populara e prestijoza championkonkurso pri automobilismo de la mondo. Ol superiras en prestijo e populareso la konkursi NASCAR, la Formulo Indy, la ralii, edc. Singla konkurso nominesas "Granda Premio" (France ed Angle: *Grand Prix*), e la turniro mondala nominesas *Mondala Championkonkurso pri Formulo 1*.

Kelka teknologiala plubonigi developesis unesmafoye en l'automobili di Formulo 1 ante uzesar en la komuna automobili, exemple la freno per disko e l'injektado di kombustivo, qua remplasis la karburatoro. La prodaji dil automobili di Formulo 1 dependas multe de l'elektroniko - quankam l'elektronikala kontrolo di traciono proskriptesis en 2008 - e de l'aerodinamiko. Dum kelka konkursi pri Formulo 1, l'automobili povas acelerar til 375 km/h, e la motori jiras admaxime a 15.000 rotaci po minuti.

## Historio

L'unesma championkonkurso pri Formulo 1 de la historio eventis en 1950, kun la partopreno di esquadi de Ferrari, Alfa Romeo e Maserati. Pose altra esquadi divenis famoza dum la historio di la Formulo 1, quale McLaren, Williams, Lotus e Renault.

L'unesma konkurso eventis ye la 13ma di mayo 1950 en Silverstone, Anglia. La mondala championo ta yaro esis l'Italiano Giuseppe Farina de Alfa Romeo, pos vinkar lua kompano di esquado Arjentiniano Juan Manuel Fangio. Tamen, Fangio vinkis la championkonkursi di 1951, 1954, 1955, 1956 e 1957, kun l'automobilo Alfa Romeo modelo 159. La modelo di automobilo de Fangio, anke konocita kom *Alfetta*, uzis 8-cilindra motoro kun 1.5 litri e turbokompresilo, qua produktis 420 bhp (equivalanta a 313 kW) di forco maxima. La championkonkursi di 1952 e 1953 disputesis kun automobili min potenta, nomizita *Formulo 2*, pro la mikra quanteso di automobili *Formulo 1* lor disponebla.

L'unesma F1-automobilo qua uzis motoro nek dopa, nek frontala (to esas, centrale instalita) esis la *Type 251* de Bugatti en 1955, qua ne sucesis. Jack Brabham, mondala championo en 1959, 1960 e 1966, pruvis ke la projeto di automobili kun centrala motoro esis superiora. Balde, l'altra fabrikanti decidis adoptar centrala motori por lua automobili. L'unesma Britaniano qua divenis championo di Formulo 1 esis Mike Hawthorn en 1958.

## Referi
Herbjørg Wassmo

**Herbjørg Wassmo** (n. ye la 6ma di decembro 1942) esas Norvegiana skriptistino. El ganis la Premio pri Literaturo de Nordala Konsilantaro en 1987 pro elua libro *Hudløs himmel*.
Dag Solstad

**Dag Solstad** (n. ye la 16ma di julio 1941) esas Norvegiana skriptisto qua recevis la El ganis la Premio pri Literaturo de Nordala Konsilantaro en 1989.
Baldwin Lonsdale

**Baldwin Jacobson Lonsdale** (n. ye la 5ma di agosto 1948 til la 17ma di junio 2017) esis prezidanto di la republiko di Vanuatu de 2014 til lua morto.
Sjælland

**Sjælland** (angle: *Zealand*) esas la maxim granda (7.031 km²) e maxim populoza insulo di Dania, kun habitantaro de 2.267.659 (39% de la Dania-totalo en januaro 2016).

Ol esas la 96ma-maxim granda insulo en la mondo segun areo e la 35ma maxim populoza.  Ol konektesas kun Funen per la *[[Storebæltsforbindelsen]] *(sistemo de ponti e tunelo), kun Lolland, Falster (e Germania de 2028) per la Storstrøm-Ponto e la Farø-Ponti.  Sjælland anke konektesas kun Amager per kin ponti.  Sjælland konektesas nedirete, per intera insuli per serio de ponti e tuneli, kun suda Suedia.

København, la chefurbo di Dania, situesas parte an la estala litoro di Sjælland e parte sur la insulo Amager.  Altra urbi sur Sjælland inkluzas Roskilde, Hillerød, Næstved e Helsingør.  La insulo (angla nomo: *Zealand*) ne relatas historiale la lando Nov-Zelando, qua esas nomizita pro la nederlandana provinco Zeeland.

### '''Geografio'''

Sjælland esas la maxim populoza insulo di Dania (hab. c.  en 2012).  Ol esas nereguloza-forma, e jacas norde del insuli Lolland, Falster e Møn.  La insuleto Amager jacas nemediate este.

København esas grandaparte sur Sjælland ma extensesas trans norda Amager. Plura ponti e la Metroo di København konektas Sjælland kun Amager, quo konektesas kun Skåne en Suedia per la ponto di Øresund, tra l'artificala insulo Peberholm. Sjælland konektesas weste kun Funen, per la *Storebæltsforbindelsen*, e Funen konektesas per ponti kun la kontinento, Jylland.

Ye la 5ma di junio 2007, la regionala fako di la nacionala brodkasterio Danmarks Radio raportis ke Kobanke en la sudesto proxim la urbo Rønnede en municipo Faxe, ye alteso de 122,9 metri, esas la maxim alta naturala loko sur Sjælland.  Gyldenløveshøj, sude del urbo Roskilde, havas alteso de 126 metri, ma to esas pro artificala kolino del 17ma yarcento, e la max alta naturala loko esas ye nur 121,3 metri.

### '''Mitologio'''
En Nordala mitologio, segun la rakonto di Gylfaginning, la insulo kreesis da la deino Gefjun per ke el trompis Gylfi, rejulo di Suedia.  El forprenis peco de tero a Dania, e to divenis Sjælland.  La vakua areo plenigesis per aquo e divenis Mälaren.  Tamen, nam moderna mapi montras simileso inter Sjælland e la Sueda lago Vänern, on kelkafoye nomizas ol la "lakuno lasita da Gefjun".
Simbolo di po cent

La **simbolo di po cent** (**%**), esas simbolo uzata por indikar procento, nombro o radio kom fraciono di cent, en multa lingui.

## Uzado en Ido
En Ido, kam altra simboli remplasante vorti o frazi, esas tre rekomendata ne uzar ti vice la vera vorto/i.

### Po cent
La maxim uzenda frazeto, esas «po cent»:

**tri po cent** esas **3/100**

**duadek e kin po cent** esas **25/100**

### Procento
La substantivo **procento** indikas relato inter du nombri.

«Lu prestis a me kinacent dollar-i ye la **procento** di kin po cent.»

#### Uzado slanganta di «procento»
En cadial uzo slanganta di Ido, multi uzas «procento» por la signifiko di *po cent*. To esas influo de la naturala lingui.

### Centimi
Kande l’ideo esas extrakto vice korespondo, kom en statestiko, preferesas explikar la procento kom fraciono:

«En ica armeo **kin centimi** ocidesis, **dek centimi** vundesis, **duadek centimi** esis malada.»

#### Ek cent
On anke povas uzar «ek cent» vice «centimi»:

«En ica armeo **kin ek cent** ocidesis, **dek ek cent** vundesis, **duadek ek cent** esis malada.»

Ma plu rekomendesas uzar «centimi» vice «ek cent».

## Referi
Teodora Andreeva

**Andrea** (Bulgariane: Андреа) naskinta **Teodora Rumenova Andreeva** ye la 23ma di januaro 1987) esas Bulgariana kantistino di pop e *dance*-muziko.
Haagana Skolo (piktarto)

La **Haagana Skolo** esis movado de simil-pensanta nederlandana piktisti qui laboris inter cirkume 1860 e 1900 en Den Haag, od esis altramaniere asociata kun ta urbo.

La membri renuncis la romantika tradiciono qua meze dil 19ma yarcento dominacis nederlandana piktarto ed idealigis realeso.

La piktisti di la Haagana Skolo, inkluzanta Jozef Israëls, la fratuli Jacob e Willem Maris, Willem Roelofs, Constant Gabriël, Hendrik Willem Mesdag ed Anton Mauve, serchis realista vidmaniero.  Remarkinde ica vidmaniero anke probis esar spegulo dil humoro dil artisto.

Li admiris la franca artisti dil Barbizon-Skolo, qui laboris tam multe kam posibla en libera aero.  La temi quin li selektis esis tipale "nederlandana": le *[[polder]]*, riveropeizaji, bovi, mutoni, muelili, peskisti, pesko-navi, ed avan omno: granda nubi.  La reprezento di la lumo e dil atmosfero esis centrala.

Unesme la kolori uzita dal Haagana Skolo esis sat obskura, kun certena emfazo di griza kolori, la motivo pro qua ol anke nomizesis la "griza skolo".  Plu tarde la membri anke influesis dal franca impresionismo: la kolori heleskis e la pinselstroki laxeskis.

Plura yuna piktisti entamis pos 1885 nova, plu modernista direcioni.  Tamen grupo de skolani duris laborar per la sama humoroza, realista stilo til la 20ma yarcento.
S-Bahn di Berlin

La **S-Bahn di Berlin** esas la maxim anciena S-Bahn (*Stadtschnellbahn*) di Germania.

Tam frue kam 1882 funcionis urbo-reto per vaporotraciono.  En 1924 komencis elektrigo.  Depos 1ma decembro 1930 la reto nomizesas 'S-Bahn'.  Lore la S-simbolo anke enduktesis qua ankore uzesas.

La S-Bahn di Berlin uzas 800 volti DC (direta korento) per triesma relo.  Le S-Bahn di Berlin e Hamburg esas le sola en Germania qui uzas triesma relo.  Omna altra S-Bahn-reti uzas la komuna fervoyoreto (kun supra elektro-kablo).

### '''Historio'''
La S-Bahn di Berlin operacesis da la *Deutsche Reichsbahn*.  Pos la divido di Germania e Berlin pos la Duesma Mondo-milito, la reto anke dividesis aden du parti.  Amba reti operacesis dal est-germana DR.  Kande la DDR konstruktis la Murego di Berlin en 1961, west-germana politikisti e sindikati instigis la civitani boikotar la S-Bahn.  La nombro de voyajeri che la west-Berlinana linei ya diminutis.  En est-Berlin la S-Bahn restis importanta veho-moyeno.  Pos striko en 1980 granda parto de la reto en west-Berlin ne plus mantenesis.  Neglijo augmentegis.

Ye 9ma januaro 1984 aquiris *Berliner Verkehrsbetriebe* (BVG) la west-Berlinana parto del S-Bahn-reto.  Nova equipuro kompresis (Baureihe 480) e la nombro de voyajeri dil reto kelke riaugmentis.  Pos rinovigi ula klozita linei ri-uzesis.

Pos la revoluciono di 1989/1990 anke kelka klozita transfrontiera linei pos tri yardeki riapertesis.  Pro to la reto kreskis dum la 1990a yari aden reto por tota Berlin.

Depos 1994 la tota reto operacesas da *S-Bahn Berlin GmbH*, filialo di *Deutsche Bahn AG*.

### '''Reto'''
Hodie la Berlinana S-Bahn-reto konsistas ek 15 linei qui uzas 331 kilometri de reli.  En 2003 315 milion homi vehis per la S-Bahn (1,2 milion singla-laborodie).

La maxim uzata linei esas la *[[Stadtbahn (Berlin)|Stadtbahn]]* (la alta voyo esta-westa), la Nord-Süd-Tunelo e la *[[Ringbahn]]*, la ringlineo cirkum la urbo.  La maxim multa linei havas bazala frequeso de 1 treno po 20 minuti, qua dumjorne ye ula linei augmentas til 10 minuti.  Per kombino di linei esas che ca chefvoyi tre frequa servo.

La S-Bahn ed U-Bahn bone interkomplementizas.  Bilieti esas valida che amba reti, sur mapi amba reti egale reprezentesas, amba reti esas parte super- e subtera.  La voyajanto apene vidas difero inter lineo dil S-Bahn e dil U-Bahn: nur la litero avan la lineo-numero.  Ube la S-Bahn vehas, la U-Bahn ofte ne, ed inverse.  En la centro la U-Bahn-reto esas plu stacionoza, ma la S-Bahn vehas plu fore aden la regiono.

La U-Bahn pleas en west-Berlin importanta rolo per ok linei.  En est-Berlin esas nur quar U-Bahn-linei, ibe la rolo dil S-Bahn esas plu granda, danke extensi a nova distrikti en la esto depos la 1970a yari.
Hector Babenco

**Héctor Eduardo Babenco** (n. ye la 7ma di februaro 1946 til la 13ma di julio 2016) esis Braziliana filmifisto.
Kamelia

**Kamelia**, artala nomo di **Camelia Adina Hora** (n. ye la 5ma di septembro 1986) esas Rumaniana kantistino di pop e reggaeton.
Malina Stancheva

**Malina Stancheva Stancheva** (Bulgariane Малина Станчева Станчева) o simple **Malina** (Малина), (n. ye la 7ma di junio 1967) esas Bulgariana kantistino.
Anelia

**Aneliya Georgieva Atanasova**, artala nomo **Anelia** (n. ye la 1ma di julio 1982) esas Bulgariana kantistino.
Yuliya Olegovna Kovalchuk

**Yuliya Olegovna Kovalchuk**, pos mariajo **Chumakova** (n. ye la 12ma di novembro 1982) esas Rusa kantistino di pop.
Nova-Suedia

**Nova-Suedia** (sueda: *Nya Sverige)* esis sueda-finlandana kolonio en Nord-Amerika de 1638 til 1655, cirkum la hodiala urbo Philadelphia.

La hodiala usana stati Delaware e Pennsylvania kreskis ek ica olima sueda kolonio.

Meze dil 17ma Suedia esis europana granda povo, kun teritorio en hodiala Rusia, Finlando, Germania, Estonia e Latvia.  Por cirkumirar la angla e franca komercomonopoli en Nord-Amerika, en 1637 komercokompanio fondesis proprietita da sueda, germana e nederlandana acioneri.  La unesma du navi kun koloniani departis en 1637 de Göteborg ed arivis en marto 1638 en Delaware-Bayo, quo pretendesis da Nova-Nederlando.  La suedi e finlandani konstruktis Fort Christina, nomizita pro rejino Kristina di Suedia, en la loko dil nuna urbo Wilmington.

Por evitar konflikto pri tero kun la nederlandani la koloniani restis weste del Delaware-rivero, ube Peter Minuit, la unesma guvernisto dil kolonio, parkompris la tero de lokala indijeni.  La teritorii qui vendesis jacas en la hodiala tri stati Maryland, Delaware e sudest-Pennsylvania.  Dum la sequanta dekedu yari arivis sisacent suedi e finlandani en Nova-Suedia; la kolonio konsistis en 1643 grandaparte ek farmeyi alonge la Delaware-rivero.

En 1654 Suedia probis konquestar la nederlandana kolonio per okupar Fort Casimir, ma guvernisto Peter Stuyvesant kontreluktis en 1655 e kaptis la du sueda fuorti, e tale Nova-Suedia anexesis a la nederlandana kolonio Nova-Nederlando.  La suedi mantenis kelka autonomeso weste del Delaware-rivero, til ke Nova-Nederlando en oktobro 1664 vinkesis da Anglia, e la kolonio cesis existar.  En 1682 la teritorio oficale adjuntesis a la stato Pennsylvania da William Penn.
Waterzooi

**Waterzooi** esas tipala Gentana disho facata per hankarno o fisho, legumi, kremo e terpomi.

On servas ol kom sorto de supo kun pano.

La nomo devenas de flandriana "*zode*, *zieden*": koquar, aparte per fisho.

La originala mezepoka disho probable fondesis sur sensala-aquo-fisho qua abundis en la riveri e kanali di Gent.  Aparte che ponti di ventomuelili ekfalis farino de la muelado aden la aquo, e fishi esis facile kaptebla.  Inter altra fishi, la lotao uzesis por facar *waterzooi*.

La riverofishi qui originale uzesis por la disho probable divenis skarsa o nesana pro poluto dil aquo.  Pro to la normala versiono esas hodie per hankarno.

Ol esis la favorata disho di Imperiestro Karolus V, qua naskis en Gent e manjis *waterzooi* che la *[[Sint-Jorishof (Gent)|Sint-Jorishof]]* kande il sejornis en Gent.
Alexandr Fyodorovich Kerenski

**Alexandr Fyodorovich Kerenski** (n. 4 di mayo 1881, m. 11 di junio 1970) esis Rusa politikisto.

Ye 21 di julio 1917 il divenis chefministro di la provizora guvernerio di Rusia. Il esabis ministro en ca guvernerio depos la revoluciono di februaro 1917. Ilua guvernado ne esis populara, precipue pro ilua susteno di partopreno di Rusia en la mondo-milito; ye la revoluciono di oktobro 1917, la Bolsheviki prenis povo.

Pos periodo di celeso, il fugis Rusia e dum plura yari il rezidis en Paris. De 1940 il rezidis en Usa.
René Duguay-Trouin

**René Trouin, Sieur du Gué**, konocita kom **René Duguay-Trouin** (n. ye la 10ma di junio 1673 til la 27ma di septembro 1736) esis Bretona korsaro.

En 1709 Louis la 14ma di Francia transformis ilu en nobelo. Til lore, ilu ja kaptabis 16 militala navi de Anglia e Nederlando. Ye la 21ma di septembro 1711 pos 11-dia atako per 12 navi e 6.000 navani, ilu kaptis l'urbo Rio de Janeiro. Duguay-Trouin kaptis lore guberniestro di Brazilia e demandis ransono por liberigar ilu.
Mocha, Yemen

**Mocha** o **Mokha** (araba: المخا‎‎ *al-Mukhā*) esas portuo-urbo an la marbordo di la Reda Maro en Yemen.

Til ke Aden e Hodeida eklipsis ol en la 19ma yarcento, Mocha esis la precipua portuo por la chefurbo di Yemen, Sana'a.

Mocha esas famoza pro esar granda merkateyo por kafeo (*[[Coffea arabica]]*) de la 15ma yarcento til la frua 18ma yarcento.  Mem pos la deskovro di altra fonti de kafeo, *Mocha*-"fabi" (anke konocata kom *Sanani* o *Mocha Sanani*-fabi, de Sana'a) ankore prizesis pro lia distinta saporo - ed ankore prizesas hodie.  La kafeo ipsa ne kreskis en Mocha, ma transportesis de loki marfora a la portuo en Mocha, de ube ol transportesis ad exterlando.

Segun la portugalana jezuita misionero Jerónimo Lobo, qua navigis la Reda Maro en 1625, Mocha havis "olim limitizita reputeso e komerco" ma depos ke "Turkia regneskis tra Arabia, ol divenis la chefa urbo di la teritorio sub turka dominaco, malgre ke ol ne esas la rezideyo di la Pasha, qua jacas ye voyajo de du dii interne a la urbo Sana'a."

Lobo adjuntis ke olua importo kom portuo debesis al Otoman-lego qua postulis ke on endokigez omna navi qui eniris la Reda Maro che Mocha e pagez imposto ye la kargajo.

Hodie, Mocha ne plus uzesas kom chefa komerco-voyo, e la nuna lokala ekonomio grandaparte fondesas sur peskado e poka turisti.  La vilajo Mocha oficale rilokizesis 3 kilometri weste alonge la bordo di la Reda Maro por akomodar konstrukto e demoliso di plura litorala auto-voyi.

### '''Historio'''
Mocha atingis sua zenito en la 17ma yarcento, pro lua kafeo-komerco.  La urbo posedis petra muro qua inkluzis citadelo, ultre labirinto de paliizita kabani qui cirkondis la muro extere.  Ek ti, quara-cent esis domi di juda komercisti.

Trapasinte Mocha en 1752 e 1756, Remedius Prutky trovis ke ol havis "lojeyo di la profeto Mohamed, quala apartamento-edificego de centi de aparta celuli, ube lojeyi lugesis ad omnu, sen diskriminaco segun raso o religio."  Il anke trovis europana navi en la portuo: tri franca, quar angla, du nederlandana, ed un portugalana.  En la 18ma yarcento, pesto destruktis duimo del urbo; de to la urbo nultempe tote rikonstruktesis.

Angla, nederlandana, franca e dana Est-India-kompaniii mantenis fabrikerii en Mocha, granda venderio e kafeo-exportacanta portuo til la frua 19ma yarcento.   En agosto 1800 la navo *[[Phoenix (navo)|Phoenix]]* vizitis.  William Moffat, elua kapitano, profitis l'okaziono por preparar mapo dil ekflueyo di la Reda Maro.

En decembro 1820, HMS Topaze e navi e soldati di la Britana Est-India-Kompanio atakis la Norda e Suda Fuorti, e destruktis oli.  La motivo dil atako esis britana postuli ye la guvernerio dil urbo.  Yardeko-e-duimo pose, Ibrahim Pasha di Egiptia anke atakis la urbo e destruktis olua fortifikita muro proxim la maro, e la citadelo.

Tamen, tatempe, la komerco en Mocha di sua precoza varo kafeo-grani (*Coffea arabica*) ja suplantesis da Etiopia, la precipua komercero di kafeo a Nord-Afrika, qua vendis kafeo ye triimo dil preco dil sama kafeo importacita de Arabia.
Stopilo-klubo

**Stopilo-klubo** esas sociema klubo.
Membri di la stopilo-klubo mustas sempre portar la stopilo.
Se du membri trovas, omnu povas demandar ke altra membro montras lua stopilo.
Se membro ne povas montrar la stopilo, exemple nam lua stopilo obliviesis heme, membro sen la stopilo devas pagar negrava amendo.
Ica pekunio uzesos komprar la biro por sequenta assemblo di la stopilo-klubo.
Stopilo-klubi existis depos adminime mezo duadekesma yarcento en Bavaria.
Kelkafoye stopilo-klubi donacas pekunio al karitato.
Plu kam cent stopilo-klubi existas en Bavaria.

## Referi
James la 2ma di Anglia

**James la 2ma** (n. ye la 14ma di oktobro 1633 til la 16ma di septembro 1701) esis rejulo di Anglia e rejulo di Skotia de la 6ma di februaro 1685, ye la morto di sua patro Charles la 2ma, til lua destronizo ye la 11ma di decembro 1688. Il duris kom rejulo di Irlando til la 1ma di julio 1690.

Pro ilua adhero a Katolikismo il ne esis populara monarko; Angla nobeli invitis ilua nevulo, la Protestanta William de Orange prenar la trono.
William la 3ma di Anglia

**William la 3ma** (n. ye la 4ma di novembro 1650 til la 8ma di marto 1702) esis rejulo di Anglia de la 13ma di februaro 1689 e rejulo di Skotia de la 11ma di aprilo sam yaro til lua morto. Il regnis kun sua spozino Mary la 2ma til elua morto en 1694.

Ilu esis Nederlandana monarko, ed ilua matro esis filiino di Charles la 1ma di Anglia. Esinte Protestanto, il aceptesis dal Angla populo, vice la Katolika James la 2ma quan il remplasis.

William e Mary ne havis filii; la sequanta rejo esis Anne, la duesma filiino di James la 2ma.

## Noto
Alpha Condé

**Alpha Condé** (n. ye la 4ma di marto 1938) esas la prezidanto di la republiko di Guinea de la 21ma di decembro 2010 til la 5ma di septembro 2021, kande ilu revokesis per stato-stroko ed arestesis.

## Referi
Tceqli

**Tceqli** esas konstruktita helpolinguo kreita da Rex May.

## Nomo
Til 2017 la nomo dil linguo esis Ceqli, en 2017 la autor chanjis olu a Tceqli.

Le nomo esas derivat de CHinese + ENGLIsh.

## Alfabeto

## Referenti
Tamar (rivero en Australia)

**Tamar** o **Kanamaluka** esas 70-kilometra estuario en nordala Tasmania, Australia.

Malgre ofte referesar kom rivero, ica aquovoyo esas saloza e mareala estuario de fonto ad ekflueyo.

formacita per la kunfluo di la riveri *North Esk* e *South Esk* en Launceston, Tamar fluas ordinare adnorde vers sua ekflueyo che Low Head, norde de George Town ed aden la stretajo Bass per Port Dalrymple. Tamar havas plura enfluanta branch-rivereti, inkluzite la rivero *Supply*.

La faro Low Head situesas ye la pinto di la peninsulo, an la esta rivo dil ekflueyo di Tamar. L'unika transireyo dil rivero esas la ponto Batman en la fora loko Sidmouth, mi-voye alonge la rivero.

Quankam la portuo di Launceston nun uzesas poke kompare antee, e la SeaCat Tasmania-paromo ne plus endokeskas en George Town, la rivero ankore uzesas por navo-trafiko, kun lejera e pezoza industrii en George Town inkluzanta aluminio-fuzerii, ultre komercala batelo-krozi.

Tamar nomizesis pro la Rivero Tamar en sudwestal Anglia, dal kolonelo William Paterson en decembro 1804.
Richard Cromwell

**Richard Cromwell** (n. 4 di oktobro 1626, m. 12 di julio 1712) esis filulo di Oliver Cromwell; de sua patro il heredis la ofico "Sinioro Protektero" ye 3 di septembro 1658.

Il ne esis autoritatema persono; il ne povis komandar la armeo e ne havis influo ye parlamento. Ye 25 di mayo 1659 il demisionis.
H

**H** esas la 8ma litero di bazala latina alfabeto. Ol originis de la Semidala litero *heth*. En kelka lingui, exemple la Portugalana e la Kastiliana, ol havas nula fono, dum ke en altra lingui (exemple, da vorto *hate*, del Angla) ol havas fono. En Ido ol reprezentas la fonemo [h].

Ol ank uzesas en Ido asociita kun la konsonanti 'c' e 's' por formacar la digrami 'ch' e 'sh'.
X

**X** povas referar a:

* la 24ma litero di bazala latina alfabeto. La pronunco di lua nomo en Ido esas 'kse'
* En Romana cifri ol uzesas por representar la nombro '10'
* x en matematiko esas simbolo por lo nekonocata
* x en kalkulo esas simbolo por multipliko
* 𝕏, la sucedanto di Twitter, sociala komunikilo
Z

**Z** esas la 26ma e la lasta litero di bazala latina alfabeto. Ol originis de Greka litero *zeta*.

## Evoluciono
Mario Draghi

**Mario Draghi** (n. ye la 3ma di septembro 1947 en Roma) esas Italian ekonomikisto e chefministro di Italia depos la 13ma di februaro 2021. Mario Draghi esis prezidanto dil Europana Centrala Banko (ECB) de 1ma di novembro 2011 til 31ma di oktobro 2019. De 2005 til 2011 il esis guvernanto di la Banko di Italia e dum ita periodo il anke direktis di la Konsilantaro di Financala Stabileso de 2009 til 2011. Il laboris che Goldman Sachs de 2002 til 2005. Draghi aquiris doktoreso de MIT en 1976. Il studiis ekonomio en Roma e Cambridge (Usa).

Il dimunitis l'interesto-nivelo balde kande il divenis prezidanto dil ECB, ad 1.25% ye la 3-a di la novembro 2011 ed ad 1% ye la 8-a dil decembro 2011. Ilua preirinto Trichet ya augmentis la nivelo en 2011, quo lore konsideresis dessaja da multa ekonomikisti.

L'ECB sub Draghi diminutis l'interesto-kurso pluse dum la sequanta yari, til ke li diminutis la nivelo ad 0% ye la 10-a di marto 2016.

Depos la yaro 1973 Mario Draghi esas mariajita kun Maria Serenella Cappello, e la paro havas du filii. 

## Referi
Grappa

**Grappa** esas italiana distilita alkoholoza drinkajo, qua originale facesis per distilo di la restaji de la vitberi pos la vinifo, nome la sheli e la semini.

Originale ol esis maniero la superflua grapin ne mustar forjetar ye la fino di la sezono.  Hodie esas multa distilerii qui facas nur *Grappa,* to quo plubonigas la qualeso di *Grappa*.

La saporo di *Grappa*, same quale di vino, dependas de la tipo de vitberi, lia qualeso, e la vazi en qui li matureskas e la produkto-procedo (kontinua o nekontinua).  Grappa havas alkoholprocento inter 37,5% e 60%.  Legale esas ya minima procento de alkoholo, ma nula maximo.

Por plu mildigar e dolcigar la drinkajo kelkafoye adjuntesas fruktosiropi, herbi o mem trufli a *Grappa*.  Yuna *Grappa* kolde servesas, ma kelkafoye adjuntesas a kafeo, por *[[caffè corretto]]* ("korekta kafeo").  Plu bona, anciena Grappa-sorti drinkesas ye chambrotemperaturo por plubonigar la saporo . Yuna Grappa esas, se pura, klara quale aquo, same quale che jino.  Anciena *Grappa* povas esar flava til brunatra, to quo ofte venas de la ligna vazi en qui li matureskas.  Bela anciena *Grappa* povas odorar di korinti e sika vitberi.
Jocelyn Brown

**Jocelyn Lorette Brown** (n. ye la 25ma di novembro 1950) esas Usana kantistino di R&B, soul, pop, funk e *[[House-muziko|House]]*.
José Pardo y Barreda

**José Simón Pardo y Barreda** (n. ye la 24ma di februaro 1864 til la 3ma di agosto 1947) advokato e politikisto, esis prezidanto di la republiko di Peru du foyi: de 1904 til 1908, e de 1915 til 1919.
Ferdinand la 1ma di Austria

**Ferdinand la 1ma di Austria**, anke **Ferdinand la 5ma di Hungaria** (n. ye la 11ma di aprilo 1793 til la 29ma di junio 1875) , esis imperiestro di Austria e rejulo di Hungaria de la morto di lua patro ye la 2ma di marto 1835 til la 2ma di decembro 1848, kande ilu renuncis pro Hungara revoluciono di 1848.
Franz la 1ma di Austria

**Franz la 2ma, Santa Romana Imperiestro** (n. ye la 12ma di februaro 1768 til la 2ma di marto 1835) esis la lasta imperiestro di Santa Romana Imperio, e regnis de la 5ma di julio 1792 til la 6ma di agosto 1806, kande ilu dissolvis la Santa Romana Imperio pos vinkeso ante l'Unesma Franca Imperio, komandita da Napoléon la 1ma. En 1804 ilu kreis Austrian imperio e kronizis su kum "imperiestro di Austria", kun la nomo **Franz la 1ma di Austria**, esante l'unika *Doppelkaiser* ("duopla imperiestro") de la historio. Ilu uzis la titulo "imperiestro di Austria" de 1804 til lua morto ye la 2ma di marto 1835.

Il anke uzis la tituli "Rejo di Hungaria e Kroatia" e "Rejulo di Bohemia" de la 1ma di marto [1792]] til lua morto.
Piano-Koncertomuzikajo No. 20 (Mozart)

La **Piano-Koncertomuzikajo No. 20** en re minora, K. 466 skribesis da Wolfgang Amadeus Mozart en 1785.

La unesma pleo eventis che la Mehlgrube-Kazino en Wien, Austria ye 11ma februaro 1785, kun la kompozisto ipsa kom soloisto.

### '''Historio'''
Kelka dii pos la unesma pleo, la patro dil kompozisto, Leopold, vizitanta Wien, skribis a sua filiino Nannerl pri la recenta suceso da elua fratulo': "[me audis] ecelanta nova piano-muzikajo da Wolfgang, pri qua la kopiisto ankore laboris lor nia arivo, e vua fratulo ne mem havis tempo traplear la *rondo* pro ke il mustis surveyar la kopiado."

Ol skribesis en la tono re minora.  Altra verki da Mozart en ta tono inkluzas ''Fantasia'' K. 397 por piano, la *[[Requiem (Mozart)|Requiem]]*, *[[Kyrie (Mozart)|Kyrie]]*, meso, la ario "*[[Der Hölle Rache kocht in meinem Herzen]]*" del opero *[[Die Zauberflöte]]* (La Magiala Fluto) e parti dil opero *[[Don Giovanni]]*.  Ol esas la unesma de du piano-muzikaji skribita en minora tono (la altra esas No. 24 en do minora).

La yuna Ludwig van Beethoven admiris ica muzikajo e mantenis ol en sua repertorio.  Daniel Barenboim asertas ke ol esis la favorato di Iosif Stalin.

### '''Movimenti'''
La koncerto-muzikajo skribesis por solo-piano, fluto, du hoboyi, du basoni, du korni, du trumpeti, timpani e kordi.  Tipale che koncerto-muzikaji, ol esas en tri movimenti:

*Allegro* (en re minora)

*Romanze* (en si-bemolo majora)

*Allegro assai* (en re minora, finanta en re majora)
Alexander Van der Bellen

**Alexander Van der Bellen** (n. ye la 18ma di januaro 1944) esas la prezidanto di Austria depos la 26ma di januaro 2017.
Aishwarya Rai

**Aishwarya Rai** (Tuluana: ಐಶ್ವರ್ಯಾ ರೈ ಬಚ್ಚನ್) (n. ye la 1ma di novembro 1973) esas Indiana cinem-aktorino.
Springfield, Massachusetts

**Springfield** esas urbo en la komtio Hampden, en Massachusetts, Usa. Segun la demografiala kontado di 2010, lua habitantaro esis  personi. Lua metropolala regiono havis  habitanti en 2009. Ol esis l'unesma loko en Usa qua recevis la nomo "Springfield".

Hartford, Connecticut, distas 38 km sude de Springfield. La regiono inter la du urbi surnomizesas "koridoro di la konoco" pro koncentrar plua kam 32 universitati e fakultati pri arto en la regiono, kun entote 160 mil studenti.

## Geografio

Segun l'Usana Kontado Ministerio, l`urbo havas entote 86 km², equivalanta a 33,2 mi², di qui 2,9 km² (1,1 mi²) esas lando e 83,1km² (32,1 mi²) esas aquo. L'urbo jacas an l'estala rivo dil rivero samnoma, cirkondata da monti, promontorii e kolini en omna direcioni. Lua mezavalora altitudo esas 21 metri.

La klimato dil urbo esas humida kontinentala (*Dfa* segun la klimatala klasifikuro da Köppen), kun varma somero e quar sezoni. La mezavalora temperaturo en januaro (vintro) esas -2,7°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en julio (somero) esas 23,5°C.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 1195 mm, e la maxim pluvoza monato esas oktobro, kun mezavalore 115 mm. Dum somero, ofte eventas tempesti, kontre ke dum vintro (decembro til marto, rare de novembro til la komenco di aprilo) nivo esas frequa. Omnayare, nivas cirkume 131 milimetri.

## Referi
Mafio

**Mafio** esas tipo di kriminal organizuro qua praktikas extorso, furniso di protekto por nelegala agadi, arbitrado di disputi inter kriministi, ed organizo e surveyo di nelegala pakti e negocii. Mafii anke entraprezas altra agadi, quale sistemi di pario, prestaji kun alta interestoprocenti, vendo di drogi, e fraudi.

La vorto "mafio" originis del Italiana vorto *mafia*, qua originis de Siciliana *mafiusu*, qua signifikas aproxime 'fanfarono', od anke 'kurajo', 'audaco'. Komence la vorto uzesis por nomizar la 'Mafio Siciliana', ma nun ol uzesas por nomizar multa kriminal organizuri qui havas simila metodi o projeti, exemple 'Mafio Rusa', 'Mafio Italian-Usana', 'Mafio Japoniana' od 'Yakuza'.

Segun la Franca historiisto Paul Veyne, Romana imperio havis strukturo simila a Mafio, pro ne existar restrikti kontre la "lego di la maxim forta" e nur la klientelismo*, to esas, la negociado di protekto po favori o pagi, permisis ke la febli o povri povis transvivar. La fraudo, l'eskroko, la furto e la violento - inkluzite violaci - ne judikesis kom kriminala delikti, vice li judikesis kom privata delikti; e pro ke ne existis polico, singla civitano mustis facar yusteso por su propre. La judiciisti nur prezidis la judicii, por ke la jurio o jurii decidez se ulu esis kulpinta od inocenta. Tamen, la sercho di la kulpinti e l'exekuto di la sentenco facabis da la viktimi. Ne existis publika povo por limitizar la personala venji. Ne existis "stato" quale konocesas nun, l'imperio konsistis ek klani, ed omni vivis sub la 'protekto' di un chefo povoza. La jurisprudenco en ula regiono esis diferanta de la jurisprudenco en l'altra.

Dum yarcenti, Sicilia dominacesis da feudala sistemo qua explotis la rurani, kontre ke richa minoritato juis privileji. Ta cirkonstanci stimulis l'aparo di mafii. La manko di strukturo guvernala por protektar la habitantaro stimulis l'unioni familiala. Pro to, en mafii la familiala ligili esas multe importanta.

## Referi
Christian Kern

**Christian Kern** (n. ye la 4ma di januaro 1966), jurnalisto e politikisto, esis kancelero di Austria de la 17ma di mayo 2016 til la 18ma di decembro 2017.
La Lasta Judiko (Michelangelo)

**La Lasta Judiko** (italiana: *Il Giudizio Universale*) esas fresko dal italiana Renesanco-piktisto Michelangelo, qua kovras la tota altaro-muro di la Kapelo Sistina en Vatikano.

Ol reprezentas la Duesma Veno di Kristo e la finala ed eterna judiko da Deo di la tota homaro.  La anmi di homi acensas e decensas a lia fati, segun la judiko da Kristo, qua cirkondesas da eminenta santi.  Entote esas plu kam 300 figuri, preske omna maskuli ed anjeli originale montrita kom nudi; multa pose mi-kovresis per piktita drapiraji, de qui uli restas pos recenta netigo e restauro.

Kompletigo dil verko bezonis plu kam quar yari inter 1536 e 1541 (preparo dil altaro-muro komencis en 1535).  Michelangelo laboreskis pri ol duadek-e-kin yari pos ke il finabis la Plafono di la Kapelo Sistina, ed evis preske 67 lor olua kompletigo.  Michelangelo originale aceptis la komiso de Papo Klemens VII, ma ol kompletigesis sub Papo Paulus III, di qua la forta reformemeso probable influis la finala trakto.

En la basa parto di la fresko, Michelangelo sequis tradiciono per montrar la salviti acensanta sinistre, e la damniti decensanta dextre.  En la supra parto, la habitanti di Cielo bonvenigas le jus salvita.  La fresko esas plu monokroma kam la plafono-freski, e dominacesas da toni di karno e cielo.  Netigo e restauro di la fresko, tamen, revelis plu granda kolorala gamo.  Oranjea, verda, flava e blua esas difuzita omnaparte, animanta ed uniganta la komplexa ceno.

Acepto di la pikturo esis pasabla de-komence, kun multa laudo, ma anke kritiko pro motivi religiala ed artala.  La quanto de nudeso, la muskuloza stilo di la korpi, e la tota kompozuro omna disputesis.
Amitabh Bachchan

**Amitabh Harivansh Rai Shrivastava Bachchan** (n. ye la 11ma di oktobro 1942) esas indiana cinem-aktoro.
Kastelo di Chambord

**Kastelo di Chambord** esas renesanco-rezideyo di chasado lokizita che samnoma vilajo, an la regiono Centro-Valo dil Loire.

Segun projeti da Leonardo da Vinci e sucii pri mercenarii, konstruktesis cirkum la kastelo duopla eskalero e quar turmi.


Château de Chambord-120-2008-gje.jpg|Sud-estala vidado
Château de Chambord-130-seitlich-2008-gje.jpg|Château de Chambord
Château de Chambord-136-doppellaeufige Wendeltreppe-2008-gje.jpg|Duopla eskalero 
Château de Chambord-142-doppellaeufige Wendeltreppe-2008-gje.jpg|Duopla eskalero 
Château de Chambord-154-Seitenturm-2008-gje.jpg|Detalo
Château de Chambord-170-Nordseite-2008-gje.jpg|Nord-estala vidado
La Mariajo di Figaro

**La Mariajo di Figaro** (italiana: *Le nozze di Figaro*), K. 492, esas *[[opera buffa]]* (komika opero) en quar akti kompozita en 1786 da Wolfgang Amadeus Mozart, kun italiana libreto skribita da Lorenzo Da Ponte.

Ol unesmafoye pleesis che la *[[Burgtheater (Wien)|Burgtheater]]* in Wien ye 1ma mayo 1786.  La libreto dil opero esas fondita sur teatro-komedio da Pierre Beaumarchais, *[[La folle journée, ou le Mariage de Figaro]]* ("La Fola Jorno, o La Mariajo di Figaro"), unesmafoye pleita en 1784.  Ol rakontas quale la servisti Figaro e Susanna sucesis mariajesar, impedante la esforci da lia debochanta employero Komto Almaviva seduktar Susanna, e docar a lu leciono pri fideleso.

La opero esas "angulopetro" di la repertorio ed aparas freque inter le supra dek en la *[[Operabase]]-*listo de maxim freque pleata operi.

### '''Historio'''
La antea teatrajo da Beaumarchais *[[La Barbisto di Sevilla]]* ja konvertesis ad opero en versiono da Paisiello.  *Mariage de Figaro* da Beaumarchais unesme interdiktesis en Wien; la imperiestro, Josef II, asertis ke "nam ol kontenas multo objecioninda, me ya expektas ke la Censuristo sive refuzos ol tote, sive alterigos ol tale ke lu responsos pri pleo di ol e la impreso efektigota"; pos to la Austriana Censuristo ya interdiktis pleo dil germana versiono.  La libretiso di Mozart obtenis oficala aprobo por operala versiono, qua fine atingis enorma suceso.

*La Mariajo di Figaro* esis la unesma de tri kunlabori inter Mozart e Da Ponte; lia posa kunlabori esis *[[Don Giovanni]]* e *[[Così fan tutte]]*.  Esis Mozart qua originale selektis la teatrajo da Beaumarchais e duktis ol a Da Ponte, qua konvertis ol a libreto dum sis semani, riskribante ol en poeziala italiana e forigante omna originala politikala referi.  Partikulare, Da Ponte remplasis la kulmino-diskurso da Figaro kontre heredita nobeleso, per ario kontre nefidela spozini.  Kontre populara mito, la libreto aprobesis dal imperiestro ante ke irga muziko skribesis da Mozart.

La Imperial Italian opero-kompanio pagis Mozart 450 florini pro la verko: trifoye lua yarala salario kande il laboris kom korto-muzikisto en Salzburg.  Da Ponte pagesis 200 florini.

Figaro unesmafoye pleesis che la *Burgtheater* en Wien ye 1ma mayo 1786.  Mozart ipsa direktis la unesma du plei, de la klavaro-stulo, segun la kustumo di ta tempo.  Posa plei direktesis da Joseph Weigl.  La unesma versiono pleesis okfoye pluse, dum 1786.
Eiríkur Hauksson

**Eiríkur Hauksson** (4ma julio 1959, Reykjavik) esas islandana kantisto di *[[heavy metal]]*-muziko.

Komence di la 1980a yari il divenis sat populara e vendis multa diski.  En 1986 il partoprenis la nacionala preselekto por la Eurovision-konkurso di kansono e partoprenis per 3 kansoni:
* *Þetta gengur ekki lengur*, skribita da Ómar Halldórsson
* *Gefðu mér gaum*, skribita da Gunnar Þórðarson ed Ólafur Haukur Símonarson
* *Mitt á milli Moskvu og Washington*, skribita da Ragnhildur Gísladóttir, Jakob Frímann Magnússon e Valgeir Guðjónsson
Esis fine la kansono *Gleðibankinn* da kantisto Pálmi Gunnarsson qua ganis.  Ma pro ke esis la unesma partopreno da Islando che la konkurso, la brodkasterio decidis ke du plusa populara kantisti devas plear, nome Eiríkur e Helga Möller.  Li pleis kom la bando ICY e finis 16ma.

Sequanta-yare il itere partoprenis la preselekto per *Lífið er lag* e finis 2ma, la kansono divenis enorma suceso.  En 1988 il translojis a la norvegiana urbo Østfold e divenis kantisto en la *[[Power metal|powermetal]]-*grupo Artch.  Lia albumi esis sucesoza.

En 1991 il invitesis partoprenar la grupo *[[Just 4 Fun]]* che la kansonkonkurso (por Norvegia) en Roma per la kansono *Mrs. Thompson;* li finis 17ma.  Du yari pose la grupo Artch dissolvis su, ma en 1999 riunionis su por la 50ma aniversario di *Scream Magazin*, revuo norvegiana.

Eiríkur partoprenis en 2007 itere la preselekto *[[Söngvakeppnin]]* e ganis per la kansono *Ég les í lófa þínum;* pro to il triesmafoye partoprenis la konkurso.  La kansono anke tradukesis a la angla, per la titulo *Valentine Lost*.

Depos 2005 il pleis reguloze en la *Viking All Stars band*, la "live"-bando di Ken Hensley.
Amsterdam-Rhenkanalo

La **Amsterdam-Rhenkanalo** od *Amsterdam-Rijnkanaal* esas kanalo en Nederlando, inter Amsterdam e Tiel (de la rivero IJ a la rivero Waal).

Ol konektas la portuo di Amsterdam kun la Ruhr-areo en Germania (per la Rheno) ed esas la maxim uzata kanalo en la mondo.  Cirkume 100.000 navi voyajas singlayare alonge la kanalo.

Olua voyo sequas generale adsudesta direciono tra la urbo Utrecht vers Wijk bij Duurstede, ube ol intersekas la Lek-brancho di la Rheno, e lore duras a la rivero Waal proxim Tiel, kun brancho, la Lek-Kanalo, a la Lek proxim Nieuwegein.

La kanalo esas longa ye 72 kilometri, larja ye 100 til 120 metri, e profunda ye 6 til 9 metri.
Arkivo:Mond-Amsterdam-Rijnkanaal.jpg|
Arkivo:AmsterdamRijnKanaal 880.jpg|
Arkivo:Amsterdam-Rijnkanaal gezien vanaf de Amsterdamse brug richting Amsterdam.JPG|
Arkivo:A1 A-Rijnkanaal2.jpg|
De aardappeleters

**De aardappeleters** (La terpomo-manjanti) esas oleo-pikturo da la nederlandana artisto Vincent van Gogh piktita en aprilo 1885 en Nuenen, Nederlando.

Ol rezidas che la Van Gogh-Muzeo en Amsterdam.  Preliminara oleo-skisuro di la pikturo esas che la Kröller-Müller-Muzeo en Otterlo, ed il anke facis litografuri dil imajo, qui konservesas exemple che la *[[Museum of Modern Art (New York)|Museum of Modern Art]]* en New York-urbo.  La pikturo egardesas kom un ek la maestroverki da Van Gogh.

### '''Kompozo'''
Dum marto e komenco di aprilo 1885, Van Gogh skisis kladi di la pikturo, e korespondis kun sua fratulo Theo, qua ne favore impresesis da lua lora verko, nek la skisuri quin Van Gogh sendis ad il en Paris.  Il prilaboris la pikturo de aprilo 13ma til la komenco di mayo, kande ol esis preske kompleta, ecepte mikra chanji quin il facis per mikra pinselo plu tarde tayare.

Segun Van Gogh il volis piktar rurani realiste.  Il intence selektis grosiera e leda modeli, por ke li esez naturala en lua verko:"Me volis facar ol tale ke on komprenas ke ca homi, qui manjas sua terpomi per la lumo di sua lampeto, kultivis ipsa la sulo per ca manui quin li pozas aden la plado, do ol montras manuala laboro e - ke li do honeste ganis sua nutrivo.  Me deziris ke ol montrez tote diferanta vivomaniero kam la nia - civilizita homi.  Do me certe ne deziras ke omnu nur admirez od aprobez ol sen savar pro quo."Skribant a sua fratino Willemina du yari pose en Paris, Van Gogh ankore egardis *De aardappeleters* sua maxim sucesoza pikturo: "Me opinionas ke la pikturo di la rurani manjanta terpomi quan me facis en Nuenen, esas ya mea maxim bona".  Tamen, la verko kritikesis da lua amiko Anthon van Rappard.  Ico frapis la su-fido di Van Gogh kom fresha artisto, ed il retroskribis a sua amiko, "vu ... ne darfis kondamnar mea verko tale" (julio 1885), e pose, "Me sempre agas to, quon me ne ja savas agar, por lernar agar lo." (agosto 1885).

### '''Haagana Skolo'''
Van Gogh ofte asociesas kun la Pos-Impresionista movemento, ma fakte lua artala radiki jacis plu proxim hemo che la artisti di la Haagana Skolo, quala Anton Mauve e Jozef Israëls.
Europanto

**Europanto** esas artificala internaciona linguo propozita en 1996 da Diego Marani. Ol esas kompromis-linguo o plu bone hibrida Europana linguo, apogita sur la Franca linguo kun elementi del Angla, Germana, Italiana e Hispana, por servar kom flexebla, inkluzema linguo.

La nomo dil linguo venas ek *Europa* e la greka *πάντ-* ('pant' = omna). La vorto anke esas kompozita por similesar la nomo Esperanto. Gramatikale la linguo esas quaze pidjino. Ne existas fixigita reguli, nur generala propozi.

## Exemplo
 "Europanto no est Englado, no est Espano, no est Franzo, no est keine known lingua aber Du understande!"

###### Patro Nia
Vader nostronel sky volanteteine name sancto esseteine will noman discusseUp el sky und in der mundonostro bread give nos allesdagnostros debts forgive nos tambiencomme nos forgivons nostros debitorsNe pushe nos in tentazionaber libera nos des malAmen

## Referi

## Extera ligilo
Europanto.be
Inter-Slava linguo

**Inter-Slava** esas artificala helpolinguo por parolanti dil Slava lingui. 

Inter-Slava esas la maxim anciena del artificala internaciona helpolingui: lua unesma gramatiko skribesis da Kroata kleriko Juraj Križanić en 1665 e pose diversa altra autori publikigis sua projeti dum la 19ma e 20ma yarcenti. La nuntempa linguo iniciesis en 2006, da grupo de linguisti de diversa landi, di qui la maxim konocita esas Jan van Steenbergen, sub la nomo **Slovianski**. En 2011 ol fuzesis kun **Novslava linguo** da Cheka skriptisto Vojtěch Merunka por krear Inter-Slava linguo.

Gramatikale ol esas simpligita e modernigita formo dil Anciena Ekleziala Slava linguo. Lua vortaro kreesis sur la bazo di moderna Slava lingui. La linguo skribesas per Latina e Kirila alfabeto.

## Exemplo
Patro nia:

## Referi

## Extera ligilo
* Oficala retpagino di Inter-Slava
* Inter-Slava dicionarii
* ''Izvěsti'', retpagino kun artikli en Inter-Slava
* ''MedžuViki'', wiki en Inter-Slava
* Forumo pri Inter-Slava
* Dicionario Inter-Slava - Angla
* Dicionario Angla - Inter-Slava
Toots Thielemans

**Jean-Baptiste Frédéric Isidor, barono Thielemans**, konocita kom **Toots Thielemans** (n. ye la 29ma di aprilo 1922 til la 22ma di agosto 2016) esis Belga muzikisto e kompozisto di jazo.
Kim Il-sung

**Kim Il-sung** (15 di aprilo 1912 til 8 di julio 1994) esis la 1ma prezidanto di Nord-Korea, guvernis de 9 di septembro 1948 til 8 di julio 1994 e gradope ilu kreis persono-kulto por su ipsa
Kim Jong-il

**Kim Jong-il** (16 di februaro 1941 til 17 di decembro 2011) esis la 2ma prezidanto di Nord-Korea, guvernis de 8 di julio 1994 til 17 di decembro 2011
Alphabeat

**Alphabeat** esas dana *pop*-bando de Silkeborg, kun kantisti Stine Bramsen ed Anders SG.

Lia disketo "*[[Fascination (kansono da Alphabeat)|Fascination]]*" esis granda suceso en Dania dum somero 2007 e signifikanta suceso en Britania en 2008.

Duesma disketo "*[[10.000 Nights of Thunder]]*" (o "*10,000 Nights*" en Britania) same sucesis, e lia debut-albumo *[[Alphabeat (albumo|Alphabeat]]* atingis numero du en Dania e numero dek en Britania.  Ol vendesis plu kam 100.000 kopii, e lia tri maxim vendita disketi plu kam 400.000 kopii entote.

### '''Historio'''
Alphabeat unesme konsistis ek sis membri: Anders SG, Stine Bramsen, Anders B, Rasmus Nagel, Anders Reinholdt e Troels Hansen.  Lia sono esas precipue retro-1980a-yara melodioza *[[Pop-muziko|pop]]*, inspirita dal britana bandi Deacon Blue e Prefab Sprout, inter altri, kun distinta superpozita maskula e femina harmonii.  La bando olim nomizesis *Sodastar*, ma ta nomo chanjesis por evitar konfundo kun germana bando samnoma.

Lia su-titulizita debut-albumo, *Alphabeat*, editesis en Dania ye 5ma marto 2007, atinginta numero du en la dana album-rango e "platino"-rango pos kin monati.  Lia suceso en la dana merkato atraktis atenco de disko-kompanii en exterlando ed Alphabeat fine signatis che *[[Charisma Records]] ([[EMI]])* en Britania.

Lia debuto-disketo en Britania, "*[[Fantastic 6]]*", editesis ye 26ma novembro 2007, sequita dal internaciona edito di *Alphabeat*, rititulizita *This Is Alphabeat*, sequanta-yare . Ol atingis numero dek en la britana rangi e certifikesis kom "ora"  dal *[[British Phonographic Industry]]* ye 10ma oktobro 2008.  En 2009 Alphabeat ganis EBBA-Premio.  Omnayare la *European Border Breakers Awards* (EBBA) agnoskas la suceso di dek emersanta artisti o grupi kun audantari exter sua propra landi.

Alphabeat recevis plura pozitiva recensi en britana revui quala la *[[New Musical Express|NME]],* *[[The Observer]]*, *[[Digital Spy]]* e *[[Popjustice]]*.

En agosto 2009, *Popjustice* unesmafoye pleis lia disketo "*[[The Spell]]*".  La albumo editesis kom *The Spell* en Dania ye 26ma oktobro 2009, ube ol atingis numero kin.  Ol editesis en Britania ye 1ma marto 2010 e la titulo chanjesis a *The Beat Is...*  Ol atingis numero triadek-e-non en Britania.

## Verki
* Alphabeat (2007)
* The Spell (2009)
* Express Non-Stop (2012)
* Don't Know What's Cool Anymore (2019)
Kalidasa

**Kalidasa** (vivis inter la 4ma e la 5ma yarcento) esis Indiana skriptisto, poeto e dramatifisto. Ilu judikesas kom un ek la maxim importanta dramatifisti di anciena India. La bazo di lua poezio e teatro esas texti *Vedas*, *Rāmāyaṇa*, *Mahābhārata* e le *Purana*.

Diversa libri anciena afirmas ke Kalidasa esis poeto de la korto di legendala rejo Vikramāditya, qua vivis en Ujjain. Diversa reji guvernis de Ujjain ed adoptis la titulo "Vikramāditya". Un ek ca rejii esis Chandragupta la 2ma, de la dinastio Gupta. Pro ke Chandragupta la 2ma regnis til la komenco di la 5ma yarcento, maxim probable la ligilo inter Kalidasa e la rejo fakte existis.