open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Zaandam

**Zaandam** esas urbo en Nederlando, en la provinco Nord-Holando.

Ol esas la chefa urbo di la municipo Zaanstad.

Ol situesas an la rivero Zaan, proxim la Norda Maro-Kanalo, e proxim Amsterdam.

La distrikto Zaandam, qua inkluzas la urbo e cirkondanta ruro, havas habitantaro de c. 76.804.

Zaandam esis aparta municipo til 1974, kande ol divenis parto dil nova municipo Zaanstad.

### '''Historio'''
Zaandam (olim *Saenredam*) e la cirkuma regiono dil rivero Zaan, la Zaanstreek, havas historio fondita sur industrio.

Dum la Nederlandana Ora Epoko, Zaandam servis kom granda muelo-centro.  Mili de ventomuelili povizis segili qui preparis skandinaviana ligno por la navokonstrukto- e paper-industrii.  Statuo komisesis del skultisto Slavomir Miletić honore ta epoko, e la statuo, “La Karpentisto” (“*De Houtwerker*”), instalesis ye 20ma junio 2004.

Zaandam esis importanta urbo en la unesma Industriala Revoluciono.  En la tarda 20ma yarcento, Zaandam esis ankore importanta ligno-portuo.

Zaandam anke havas historiala ligi kun la cetaceo-industrio.En 1697, caro Petrus I di Rusia pasis tempo en Zaandam, por studiar navokonstrukto.  La domo ube il lojis prezervesas kom muzeeto, la *[[Czaar Peterhuisje]]*.

En 1871, la impresionista piktisto Claude Monet habitis Zaandam dum cirkume mi-yaro.  Dum ta tempo, il facis 25 pikturi dil areo, inkluzanta *Bateaux en Hollande pres de Zaandam* e *Vento-muelilo en Zaandam*.
### '''Geografio'''
Zaandam jacas an amba rivi di la Zaan.  Ol ne havas la strukturo di ordinara urbo.  Ol konsistas ek du paralela digi an amba rivi dil Zaan: Oostzijde e Westzijde.  Esas voyi orta del riveo, aden la agri ube stacas la muelili.

Precipue en la vicineyo dil Oostzijderkerk eventis ula centraligo.  En la 19ma yarcento eventis ula centraligo alonge la *Gedempte Gracht* e paralela stradi.  Ica centro esas nun strukturizita per la Inverdan-projeto, prestijoza projeto per qua la centro e stacion-areo plene rinovigesis.

La supermerkato-kateno *[[Albert Heijn]]* havas sua chefkontoro en Zaandam, ma ne devenas de ibe; ol fakte fondesis en la vicina municipo Oostzaan en 1887.
### '''Vicineyi'''
Zaandam havas la sequanta vicineyi:

't Kalf, Poelenburg, Kleurenbuurt, Kogerveld, Rosmolenbuurt, Havenbuurt, Westerwatering, Zaandam Zuid,

Peldersveld, Hoornseveld, Burgemeestersbuurt, Hofwijk, Schilderswijk, Oud West, Nieuw West, Russische Buurt
### '''Zaanse Schans'''
La Zaanse Schans esas vicineyo en Zaandam, an la estala rivo di la Zaan, en la Kalverpolder.  Ol esas famoza atraktivo di Nederlando, kun yarale centa-mili vizitanti (1,9 milion en 2015).

La Zaanse Schans esas ne muzeo, ma acesebla areo depos la frua 1960a yari.  Pro urbo-rinovigo ed expanso di fabrikerii, multa historiala ligna edifici minacesis ye demoliseso.  On konceptis la ideo krear rezerveyo por la edifici, e prezervar la specala Zaanana karpenturi.
Yari 2020a

La **2020a yari** esas yardeko komencinta ye la 1ma di januaro 2020 e finonta ye la 31ma di decembro 2029. Ol esas la triesma yardeko dil 3ma yarmilo.

La pandemio di KOVID-19 komencis e finis dum ta yardeko. L'unesma raporti pri la viruso publikigesis ye la 31ma di decembro 2019, tamen l'unesma kazi aparis cirkume 1 monato ante. La pandemio efektigis diminutado en mondal ekonomio, augmento di inflaciono ed afektis la distributado di vari en la tota mondo.

Kun diversa violentoza eventi klimatala, dum yari 2023 e 2024 globala temperaturi atingis rekordi, ed en 2024 la mezavalora temperaturo globala esis 1,5°C plu alta kam la niveli ante industriizo.

## Sporto
* En 2021, l'Olimpiala Ludi eventis en Tokyo duesmafoye en la historio.
* En 2022 eventis la Mondala Kupo di Futbalo en Katar, unesmafoye en Mez-Oriento.
* En 2024, l'Olimpiala Ludi eventis en Paris duesmafoye en la historio.
* En 2026, unesmafoye tri landi gastigos la Mondala Kupo di Futbalo samatempe: Kanada, Usa e Mexikia. Entote 48 landi partoprenos en la futbalo-konkurso.
* En 2028, l'Olimpiala Ludi eventos en Los Angeles, Usa, triesmafoye en la historio.
Kim Jong-un

**Kim Jong-un** (8 di januaro 1984) esas la 3ma prezidanto di Nord-Korea, guvernas de 17 di decembro 2011
Ban Ki-moon

**Ban Ki-moon** (13 di junio 1944) esas Sud-Koreana politikisto e diplomacisto qua divenis chef-sekretario dil Unionita Nacioni de 1 di januaro 2007 til 31 di decembro 2016.
Fríða Áslaug Sigurðardóttir

**Fríða Áslaug Sigurðardóttir** (n. la 11ma di decembro 1940 til la 7ma di mayo 2010) esis Islandana skriptisto qua ganis la Premio pri Literaturo de Nordala Konsilantaro en 1992.
Selena

**Selena Quintanilla Pérez** (1971 til 1995) esis Usana kantistino di *pop* latino.

### Albumi
*1989: *Selena*
*1990: *Ven conmigo*
*1992: *Entre a mi mundo*
*1994: *Amor prohibido*
*1995: *Dreaming of You*
Hirohito

**Hirohito** (1901 til 1989) esis la 124ma imperiestro di Japonia. Ilu regnis de 1926 til lua morto, ye la 7ma di januaro 1989.
Bruce Lee

**Bruce Lee** (n. **Lǐ Lee Jun-fan** ye la 27ma di novembro 1940 til la 20ma di julio 1973, esis Usana-Hongkongana cinem-aktoro, milital artisto, cinematografisto e filozofo. Ilu judikesas kom la maxim influanta milital artisto de la historio, e helpis promocar mondale la cinemo di Hong Kong.
Linus Torvalds

**Linus Benedict Torvalds** (n. ye la 28ma di decembro 1969), esas Finlandana informatikala injenioro e developero dil sistemo Linux.
Sima Qian

**Sima Qian** (*(司馬遷* n. ye 145 aK til 86 aK) esis historiisto Chiniana, skriptisto *[[Shiji]]* (*(史記*).
Emmanuel Macron

**Emmanuel Jean-Michel Frédéric Macron**, politikisto n. ye la 21ma di decembro 1977, esas la nuna prezidanto di Francia e koprinco di Andora. Il asumis la povo ye la 14ma di mayo 2017. En la aprilo 2022 Macron esis rielektita kom prezidanto di Francia.

Naskinta en Amiens, ilu studiis filozofio che universitato Paris Ouest Nanterre. Pose il obtenis maestro-grado pri publik aferi che *Institut d'Études Politiques de Paris*. Il esas mariajita kun Brigitte Marie-Claude Macron depos 2007.

Emmanuel Macron fondis l'aprilo 2016 la liberala partiso *La République en Marche*. La nomo di ca partiso esas nun En Marche!.
Justin Timberlake

**Justin Randall Timberlake**, n. ye la 31ma di januaro 1981, esas Usana kantisto, kompozisto, dansisto ed aktoro. Ilu komencis lua muzikala kariero che televiziono-programi *Star Search* e *Mickey Mouse Club*. Dum la fino dil yari 1990a il eniris muzikala grupo *N'Sync*.

En ilua sucesoza kariero, ilu vendis plu kam 88 milion kopiuri de lua kansoni en tota mondo, e ganis diversa premii, inkluzite 10 premii *Grammy*. Il anke aparis en kelka cinematografuri, nome komedii, e televiziono-serii.
Paul Delvaux

**Paul Delvaux** (n. ye la 23ma di septembro 1897 til la 20ma di julio 1994) esis Belga piktisto, kun influi dil posimpresionismo, kubismo e surealismo.
Afero Profumo

**La Afero Profumo** esis britana politikala skandalo, di qua la origino esis kurta sexuala relato en 1961 inter John Profumo, la Milito-Ministro en la britana guvernerio di Harold Macmillan, e Christine Keeler, 19-yari-evanta aspiranta modelino.

En marto 1963, Profumo negis omna nedeco per personala deklaro a Parlamento, ma koaktesis konfesar la vereso pos kelka semani.  Il demisionis de la guvernerio e de Parlamento.  La reperkuti dil afero grave domajis la su-fido di prima ministro Macmillan, ed il demisionis en oktobro 1963.  Lua Konservema Partiso domajesis da la skandalo, to quo forsan kontributis ad olua vinkeso da Labour en la nacional elekto di 1964.

Kande la afero Profumo-Keeler unesme revelesis, publika intereso augmentis pro raporti ke Keeler forsan samtempe relatis kun Kapitano Yevgeny Ivanov, Sovieta naval oficiro, tale kreinta posibla sekureso-risko.  Keeler konocis e Profumo ed Ivanov per sua amikeso kun Stephen Ward, osteopato e sociano ilqua prisorgis elu.

Expozeso dil afero produktis rumori di altra skandali, e duktis ofical atenco al aktivesi da Ward, qua akuzesis pri serio de krimini kontre-etika.  Perceptinta su kom "peko-kapro" di krimini da altri, Ward su-ocidis dum la final etapo di sua proceso; il esis kulpoza pro vivar per kontre-etika pekunio di Keeler ed elua amiko Mandy Rice-Davies.

Inquesto pri l'afero da seniora judiciisto, Sinioro Denning, indikis ke esis nula sekureso-brechi pro la Ivanov-konekto, ma la raporto da Denning pose kondamnesis kom surfacala e nekontentiganta.  Profumo pose serchis privata repento kom voluntanto che *[[Toynbee Hall]]*, karitato en Estala London.  En 1975 il esis oficale rehabilitita, ma il ne retrovenis a publika vivo.  Il mortis en 2006.

Keeler penis eskapar la negativa imajo atachita ad elu da la jurnali, lego e parlamento dum la Afero Profumo.  En diversa, mem kontredicanta naraci, el kontestis la konkluzi da Denning relate sekureso.  La kondamno di Ward deskriptesis da uli kom ago venjala dal Establisuro, qua ne esis yusta.

### '''Dramatigi'''
Esas plura dramatala versioni dil Afero Profumo por cinemo e teatro.  La filmo di 1989 *[[Scandal (filmo)|Scandal]]*, kun Ian McKellen kom Profumo e John Hurt kom Ward, recevis favoroza recensi.  Rivivo di intereso pri l'afero ditresigis la familio Profumo.

La foko dil teatrajo da Hugh Whitemore *[[A Letter of Resignation]]*, unesmafoye pleita che la *Comedy Theatre* en oktobro 1997, esis la reakto da Macmillan a la demisiono-letro da Profumo, quan il recevis dum vakanco en Skotia.

La muzikalo da Andrew Lloyd Webber *[[Stephen Ward]]* unesmafoye pleesis che la *Aldwych Theatre* en London ye 3ma decembro 2013.  Inter generale favoroza recensi, la *[[Daily Telegraph]]* rekomendis ol kom "akuta, drola - e foye, vere emociganta" e "remarkinde fidela a la fakti".
La aventuri di Pinocchio

**La aventuri di Pinocchio** (en Italiana linguo: *Le avventure di Pinocchio*) esas rakonto di la jenro puerala literaturo, dal skriptisto Carlo Lorenzini, ordinare konocata sub la pseudonimo Carlo Collodi. Ol publikigesis unesme en 1883, en Italiana linguo. Protagonisto di la romano esas Pinocchio, marioneto qua divenas infanto.
Pinocchio

**Pinocchio** esas la nomo di protagonisto di la romano *[[La aventuri di Pinocchio]]* (*Le avventure di Pinocchio*), skribita da Carlo Collodi. Esas marioneto qua divenas infanto.
Kinderdijk

**Kinderdijk** esas vilajo en Nederlando, en la municipo Molenwaard, en la provinco Sud-Holando, cirkume 15 km este de Rotterdam.

Kinderdijk situesas en *[[polder]]* en la *[[Alblasserwaard]]* ye la kunflueyo di la riveri Lek e Noord.  Por drenar la *polder*, sistemo de 19 vento-muelili konstruktesis c. 1740.  Ica muelilaro esas la maxim granda grupo de anciena vento-muelili en Nederlando.

La vento-muelili di Kinderdijk esas un ek la maxim bone konocata turisteyi en Nederlando.  Li esas Situo di Mondo-Heredajo di UNESCO depos 1997.

### '''Nomo'''
La nomo Kinderdijk signifikas en la nederlandana "Pueri-digo".  Dum la Santa-Elisabeth-inundo en 1421, la *[[Grote Hollandse Waard]]* inundesis, ma la *polder Alblasserwaard* ne.  On dicas ke kande la tempesto kalmeskis, ulu iris a la digo inter ta du arei por vidar quo esis salvebla.  Distante il vidis ligna bersilo sur la aquo.  Dum ke ol proximeskis, movo esis detektebla.  Kato videsis en la bersilo, qua saltis hike ed ibe por preventar ke aquo enirez ol.

Kande la bersilo esis sat proxim la digo por ke ulu povez prenar ol, lu vidis ke bebeo dormis quiete en ol, tote sika.  La kato equilibrigis la bersilo.  Ica folkloro-rakonto e legendo editesis kom "*The Cat and the Cradle*" en la angla.   Kinderdijk pumpas aquo por preventar inundo.

### '''Historio'''

En *Alblasserwaard*, problemi pro aquo divenis sempre plu frequa en la 13ma yarcento.  Kanalegi, nomizita "*weteringen*", exkavesis por forigar ecesala aquo en le *polder*.  Tamen, la drenita sulo duris sinkar, dum ke la nivelo dil rivero plualteskis pro sablo-depozaji.  Pos kelka yarcenti, on bezonis plusa maniero konservar le *polder* sika.

On decidis konstruktar serio de vento-muelili, kun limitizita kapableso "pontizar" diferi di aquo-niveli, ma kapabla pumpar aquo aden rezervuyo a meza nivelo inter la sulo en la *polder* e la rivero; la rezervuyo esus pumpebla aden la rivero da altra vento-muelili kande la rivero-nivelo esis sat basa; la rivero-nivelo varias e sezonale e mareale.  Malgre ke ula vento-muelili ankore uzesas, la aquo-jerado precipue provizesas da du pumpo-stacioni proxim un ek la enireyi di la muelilo-situo.

### '''Vento-muelili'''
La muelili di Kinderdijk esas depos 1997 en la Situo di Mondo-Heredajo di UNESCO.  La 19 vento-muelili dividesas en serio de ok muelili an la *Nederwaard* (la ronda petra muelili), rango de ok muelili an la *Overwaard*, plus *[[wipmolen]] *(piramidala muelilo); la *Blokweerse molen* qua servas la *polder* *[[Blokweer]],* ed en la *polder* *[[Nieuw-Lekkerland]]* du muelili.

Videz anke: Zaanse Schans
Arkivo:MolenInKinderdijk.JPG|
Arkivo:Kinderdijk Mills1.jpg|
Arkivo:The windmills of Kinderdijk.JPG|
Arkivo:Kinderdijk Active Windmill.jpg|
Arkivo:Kinderdijk 2.jpg|
John Toland

**John Toland** (n. ye la 30ma di novembro 1670 til la 11ma di marto 1722) esis Irlandana filozofo pri politiko e religio.
Niels Henrik Abel

**Niels Henrik Abel** (5ma agosto 1802 - 6ma aprilo 1829) esis norvegiana matematikisto qua facis pionirala kontributi en diversa faki.

Lua maxim famoza rezulto esas la unesma kompleta pruvo dil neposibleso solvar la generala quintika equaciono per radikali. Ica questiono esis un ek la importanta nesolvita problemi di lua tempo, nesolvita dum 250 yari.

Il esis anke novigero en la fako elipsala funcioni, e deskovris Abeliana funcioni. Malgre lua atingi, Abel esis generale neagnoskata dum sua vivo; il facis deskovri dum vivar kom povro, e mortis ye l'evo 26 yari.

Il facis sua maxim multa laboro dum sis o sep yari. Pri Abel, la franca matematikisto Charles Hermite dicis: "Abel lasis sat multo por okupar matematikisti dum kinacent yari." Altra franca matematikisto, Adrien-Marie Legendre, dicis: "*quelle tête celle du jeune Norvégien!*" ("quala kapon ta yuna norvegiano havas!").

La Abel-Premio di matematiko, originale propozita en 1899 por komplementizar la Nobel-Premio, nomizesas honore lu. La adjektivo "*abelian*", derivita de lua nomo, divenis tante frequa en matematikala texti, ke ol konvencionale espelesas per minuskula unesma "a" (e.g., "*abelian group*").

## Frua vivo
Niels Henrik Abel naskis en Nedstrand, Norvegia, kom la duesma filio di pastoro Søren Georg Abel e Anne Marie Simonsen. Kande Niels Henrik Abel naskis, la familio lojis en parokeyo sur Finnøy.

La patro di Niels Henrik Abel, Søren Georg Abel, havis grado en teologio e filozofio, e servis kom pastoro sur Finnøy. La patro di Søren, do la avulo di Niels, Hans Mathias Abel, esis anke pastoro, en Gjerstad proxim Risør. Søren pasis sua puereso en Gjerstad, ed anke servis kom kapelestro ibe; pos la morto di lua patro en 1804, Søren divenis pastoro en Gjerstad e la familio translojis ad-ibe. La familio Abel devenis de Schleswig e venis a Norvegia en la 17ma yarcento.

Anne Marie Simonsen esis de Risør; elua patro, Niels Henrik Saxild Simonsen, esis komercisto e navo-proprietero, supozeble la maxim richa persono in Risør. Anne Marie kreskis kun du stifmatri, en relative luxoza cirkumaji. En Gjerstad el juis aranjar bali e sociala kunveni. Semblas ke el esis alkoholiika, e poke interesesis pri sorgo di la filii. Niels Henrik e lua fratuli edukesis da lia patro, per manuskribita libri. Interesante, adicion-tabelo en libro pri matematiko kontenas: "1+0=0".

## Morto
En Paris, Abel maladeskis pro tuberkuloso. Ye Kristnasko 1828, il voyajis per glito-veturo a Froland por vizitar sua fiancito. Il divenis grave malada dum la voyajo; malgre provizora plusanesko qua permisis la paro kunjuar la vakanco, il mortis balde pose ye 6ma aprilo 1829, nur du dii ante arivo di letro de August Crelle. Crelle serchis nova employeso por Abel en Berlin e trovis profesoreso che la Universitato di Berlin. Crelle skribis ad Abel por informar lu, ma la bona novajo venis tro tarde.
Surveyor 5

**Surveyor 5** esis kosmosondilo di Usa, di la Surveyor-projeto por explorar la luno.

Ol esis lansata ye 8 di septembro 1967. Surveyor 1 e Surveyor 3 sucesoze atingabis la surfaco. Malgre teknikala problemo dum la voyajo, Surveyor 5 anke esis sucesoza, atingante *Mare Tranquillitatis* ye 11 di septembro. Ol prenis multa fotografuri; ol anke analizis la surfaco, per aparato qua radiis alpha-partikuli e mezuris la rezultanta retro-dispersado, tale obtenante informeso pri la abundo di plura elementi.
Will Smith

**Willard Carroll "Will" Smith Jr.** (n. ye la 25ma di septembro 1968) esas Usana cinem-aktoro e kantisto.
5Angels

**Pink Angels** (antee **5Angels**) esas pop-femina-grupo de Chekia.

## Single-i
* Slay Mama (2016)
* Falling Again (2016)
* I Already Know (2016)
Fields-Medalio

La **Fields-Medalio** esas premio grantata a du, tri o quar matematikisti qui evas sub 40 yari, che la Internaciona Kongreso dil Internaciona Mathematikala Uniono (IMU), kunveno qua eventas omna quar yari.

La Fields-Medalio egardesas, kun la Abel-Premio, kom la max alta honoro quan matematikisto povas recevar.  La Fields-Medalio e la Abel-Premio ofte deskriptesas kom la "Nobel-Premio" di matematiko.

La Fields-Medalio diferas del Abel-Premio pro la evo-restrikto mencionita supre, e frequeso (unfoye omna quar yari).

La premio kunportas pekunio, qua depos esas 2006 $15,000 kanadana.  La nomo esas honore kanadana matematikisto John Charles Fields.  Fields kontributis ad establiso dil premio, desegno dil medalio, e financizo dil premio.

La medalio unesme grantesis en 1936 al finlandana matematikisto Lars Ahlfors ed usana matematikisto Jesse Douglas, e grantesis omna quar yari depos 1950.  Olua skopo esas agnoskar e suportar yuna matematikal resercheri qui facis granda kontributi.  En 2014, Maryam Mirzakhani divenis la unesma iranano ed unesma muliero qua ganis la Fields-Medalio.

### '''Kondicioni di la premio'''
La Fields-Medalio ofte deskriptesas kom la "Nobel-Premio di Matematiko" e dum longa tempo egardesis kom la maxim prestijoza premio en matematiko.  Nequale la Nobel-Premio, tamen, la Fields-Medalio grantesas omna quar yari.

La Fields-Medalio anke havas evo-limito: recevanto mustas esar sub 40 yari ye 1ma januaro di la granto-yaro.  Ico similesas restrikti che la Clark-Medalio en ekonomiko.  La sub-40-regulo fondesas sur deziro di John Fields ke "ultre agnosko di laboro ja facita, ol samtempe intencesis kurajigar plusa atingo da recevanti e stimular nova esforco da altri."

La pekunio esas multe plu basa kam la 8.000.000 sueda *kronor* (c. 1.400.000 kanadana dolari) dil Nobel-premio (en 2014).  Altra premii en matematiko, quala la Abel-Premio e Chern-Medalio, kunportas plu multa pekunio kompare la Fields-Medalio.
Euratom

La **Europana Atom-Energiala Komunitato** (**EAEK** od **Euratom**) esas internaciona organizuro fondita en 1957 skope krear specalista merkato pri atomenergio en Europa, developar atomenergio e distributar ol a sua membra stati, dum vendar la ecesajo a ne-membra stati.

Ol esas legale distinta del Europan Uniono (EU), ma havis la sama membraro, e guvernesis dal EU-institucuri. Depos 2014, Suisia anke partoprenas la programi di Euratom kom asociita stato.

Nuntempe, olua chefa foko esas la konstrukto dil Internaciona Fuzo-Reaktoro, ITER, financizita sub la nukleara parto di FP7. Euratom anke provizas mekanismo por provizar prestaji por financizar atomenergiala projeti en EU.

Ol establisesis dal Euratom-Pakto ye la 25ma di marto 1957 apud la Europana Ekonomiala Komunitato (EEK), e jeresis dal institucuri dil EEK depos 1967. Malgre ke omna altra posmilita Europana komunitati kombinesis aden la EEK e pose la EU, Euratom mantenis sua legale distinta naturo, ed esas la sola restanta komunitato-organizuro qua esas nedependanta de Europan Uniono, e tale exter regulala direte dal Europana Parlamento.

### '''Historio'''
La Komuna Asemblo propozis extensar la povi dil Europana Komunitato pri Karbono e Stalo por inkluzar altra energifonti. Tamen Jean Monnet, arkitekto e prezidanto dil EKKS, volis aparta komunitato por inkluzar atomenergio. Louis Armand komisesis studiar la posiblesi pri uzo di atomenergio en Europa; lua raporto konkluzis ke plusa atomenergiala developo bezonesis por plenigar la deficito lasita dal paruzeso di karbono-depozaji, e por diminutar la dependo de petrolo-produkteri. Tamen Benelux e Germania volis krear generala unika merkato, malgre ke Francia opozis ta ideo pro sua protecionismo, e Jean Monnet opinionis ke ol esis tro grand e desfacila tasko. Fine Monnet propozis la kreo di aparta atomenergial ed ekonomiala komunitati por konciliar amba grupi.

L'Interguverneriala Konfero pri la Komuna Merkato ed Euratom en Val Duchesse en 1956 esbosis la nova pakti. Euratom nutros koopero en la atomenergiala feldo, tatempe tre populara feldo, e kun la EEK, uzos la Komuna Asemblo e Korto dil EKKS, ma ne olua exekutivi. Euratom havos sua propra konsilio e komisiono, kun min multa povi kam la Alta Autoritato del Europana Komunitato pri Karbono e Stalo. Ye la 25ma di marto 1957 la Kontrati di Roma signatesis dal EKKS-membri, e ye 1ma januaro oli valideskis.

Por sparar resursi, ta aparta exekutivi kreita da la Kontrati di Roma kombinesis en 1965 per la Kombino-Kontrato. La instituturi dil EEK asumos responsi pri jero dil EEK ed Euratom, omna tri diveninta la Europana Komunitati. Ye 1993, la Kontrato di Maastricht kreis la Europan Uniono, qua absorbis la Komunitati, ma Euratom mantenis distinta legala personaleso.

Depos 2014, Suisia partoprenas programi di Euratom kom asociita stato.

Ye 2016 la Komunitato havas koopero-konkordi kun ok landi: Usa, Japonia, Kanada, Australia, Kazakstan, Ukraina, Uzbekistan e Sud-Afrika.
Camaçari

**Camaçari** esas urbo en la stato Bahia, en Brazilia. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 784,7km².

## Referi
Gabriela Gunčíková

**Gabriela Gunčíková** (pronucez [GABRIELA GUNCHÍKOVA]; n. ye la 27ma di junio 1993) esas Cheka kantistino di rock e pop.
Ludwigshafen

**Ludwigshafen** (kompleta nomo: **Ludwigshafen am Rhein**) esas urbo en Germana stato Rhenlando-Palatenio. Segun statistiki de 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 77,68 km².

## Referi
Portalo:Chili

{| style="width:100%; border:3px solid #0039A6; -moz-border-radius: 10px; -webkit-border-radius: 10px; border-radius:7.5px;"
|
Weimar (homonimo)

**Weimar** povas esar:

## Loki
* Weimar, urbo en Germana stato Turingia
* Weimar (Lahn), urbeto en Germana stato Hesia
* Weimar, Texas, urbeto en Usana stato Texas qua homajas Weimar

## Historio
* Weimar-Republiko, nomo kreita dal historiisti por nomizar la federala republiko establisita en Germania por remplasar la Germana imperio. Ol duris de 1919 til 1933.
Kapo

En animali, la **[[kapo]]** esas la parto dil organismo qua ordinare inkluzas l'okuli, oreli, nazo e boko, sens-organi uzata rispektive por vidar, audar, flarar e gustar. Ol ank inkluzas la cerebro, l'organo qua esas la centro dil nervala sistemo. Kelk animali multe simpla povas ne havar kapo, ma multa formi bilatere simetra, yes.
Santa Cruz de la Sierra

**Santa Cruz de la Sierra** nun esas la maxim populoza urbo di Bolivia. Segun statistiki de 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 325,6 km². Lua metropolala regiono havis  habitanti ye la sam yaro.
Veluwe

La **Veluwe** esas forestoza kateno de kolini en la provinco Gelderland en Nederlando.

Ol kontenas multa diversa peizaji, inkluzanta boski, erikeyi, mikra lagi, e la max granda sablo-duneti en Europa.

La Veluwe esas la maxim granda komplexo de *stuwwal* o *[[push moraine]]* en Nederlando, 60 km de nordo a sudo, ed atingant altesi de til 110 metri. La Veluwe formacesis dum la Pleistocen-epoko, c. 200.000 yari ante nun. Glacieri di dikeso 200 pulsis la sablo-depozaji en la delto di la Rheno e Meuse adlatere, tale kreinta la kolini qui nun formacas granda parto de la Veluwe. Nam la kolini konsistas ek sablo, pluv-aquo desaparas rapide, e lore fluas ye profundeso deki de metri a la bordi, ube ol ri-atingas la surfaco.

Originale la Veluwe cirkondesis da serio de marshi, plena de vildo quala cervi ed apri, pro ke ta arei ofris richa plantaro por nutrado. Depos la 1990a yari, multa projeti esas progresanta, o ja realigita, por restaurar ta marshi per blokusar la dreno-sistemi konstruktita da farmisti dum la lasta 150 yari. To rezultas en tre sika erikeyo chanjanta aden marsho dum nur kelka-cent metri. La *[[Wisselse Veen]]* proxim la vilajo Epe, en la nordesta Veluwe, ofras bona exemplo pri to.

### Nomo
La nomo *Veluwe* devenas de la Proto-Germana **falwaz* (pala, falva) ed **awjō* (insulo). La nomo korespondas kun "nekultivita tero" en la angla e probable uzesis opoze la fertila "bona tero" di la Betuwe (de **bataz*, bona, ed **awjō*, insulo) sude.

### Geografio
Esas 21 municipi en Veluwe-regiono: Apeldoorn, Arnhem, Barneveld, Brummen, Ede, Elburg, Epe, Ermelo,Harderwijk, Hattem, Heerde, Nijkerk, Nunspeet, Oldebroek, Putten, Renkum, Rheden, Rozendaal, Scherpenzeel, Voorst e Wageningen.

### Planti ed animali
Esas e konifera e decidua foresti en la Veluwe, e c. 500 diversa planto-speci trovesas. La regiono esas anke hemo di multa speci de animali, quala apri, plura speci de cervi, plura speci di serpenti (inkluzanta viperi), martri, foxi e daxi. Pluse, korvi sucesoza rienduktesis.

### Developi
Parti de la Veluwe qui separesis da stradi, urbi e farmtero rikonektesas per ridonar farmtero a naturo e krear animalo-transireyi trans autovoyi. En 2012, non tala transireyi konstruktesis, singla c. 50 metri larja e kovrita sablo e planti por kurajigar animali uzar ol. Animalo-koridori qui konektas la Veluwe kun altra naturo-arei quala la *[[Oostvaardersplassen]]* en Nederlando developesas, e plusa konekti a Germania esas posibla. On esperas ke tale la genetikala diverseso di la animalaro kreskos.

### Turismo
La Veluwe esas populara turisto-destino, aparte por nederlandani qui volas kurta vakanco en sua propra lando. Kampeyi e lojeyo-parki esas preferata da la maxim multa vizitanti. Esas plu kam 500 tala situi, grandaparte situita en la bordi di la naturo-areo.

Ultre la naturala beleso dil areo, altra turist-atraktivi inkluzas quar zoi, plu kam 50 muzei inkluzanta la famoza arto-muzeo Kröller-Müller, e la rejala palaco Het Loo en Apeldoorn. La Nacionala Sporto-Centro Papendal, granda sporto-komplexo situesas en la sudo di la Veluwe proxim Arnhem.
Azumino

**Azumino** (安曇野市 *Azumino-shi*) esas urbo situita en centrala Nagano-prefektio, en la regiono Chūbu di Japonia.

Ye 1ma oktobro 2016, la urbo havis evaluita habitantaro 95.308 e populo-denseso 287 personi po km2.  Olua tota areo esis 331,78 km2.

### '''Nomo'''
*Azumino* esas kombinuro de du vorti, "Azumi" e "no".  "Azumi" devenas del Azumi-populo, qui supozeble movis a la "no" (planajo) dum anciena tempi.  La Azumi-populo originale habitis norda Kyushu, ed esis famoza pro sua habileso pri peskado e navigado.  "La Azumi-populo" esas tradukebla kom "la populo qua habitas sur la maro."  La motivo pro quo la marala populo migris a ta montoza regiono esas misterio.

### '''Historio'''
La areo di hodiala Azumino esis parto dil anciena Provinco Shinano.  L'areo esis parto de la Matsumoto-Domeno dum la Edo-periodo.  La moderna urbo Azumino establisesis ye 1ma oktobro 2005 per kombino dil urbo Akashina, la urbi Hotaka e Toyoshina, e vilaji Horigane e Misato.

### '''Geografio'''
Azumino situesas en la Azumino-Platajo ye la norda endo* di la Matsumoto-Baseno, inter du monto-kateni weste ed este.  La monto-kateno an la westala frontiero konocesas kom la Norda Alpi (Hida-Monti) ed esas populara che promeneri de omna parti di Japonia.  Sude esas la urbo Matsumoto, duesma maxim granda urbo di Nagano-prefektio.  Norde jacas la urbo Ōmachi, e norde de Ōmachi esas la vilajo Hakuba.  Hakuba esis la loko di multa ski-eventi dum la Vintro-Olimpiala Ludi di 1998.  Monto Jōnen ye 2857 metri esas la max alta en la urbo.
Nellore

**Nellore** esas urbo e chefurbo di Nellore-distrikto en indiana stato Andhra Pradesh.

Ol situesas an la rivi di la Rivero Penna ed esas la quaresma maxim populoza urbo en la stato.

### '''Nomo'''
Mitologiala rakonto de Sthala Purana montras lingamo forme di stono sub embliko. La loko gradope divenis *Nelli-ooru* ("Nelli" en Telugu signifikas "arboro" ed *ooru* en Telugu signifiikas "loko") e pose nunadia *Nellore*.

### '''Historio'''
Nellore regnesis da le Chola, Pallava, Pandya, Maurya-dinastio, Kharavela di la Chedi-dinastio, Satavahana, Kakatiya, Estala Ganga dil Kalinga-Imperio, Vijayanagara-Imperio, Arcot Nawab, ed altra dinastii.

Nellore existis de la tempo di le Chola regnita da Rajendra Chola I sub Tanjavur-Mauryan-imperio e regnesis da Ashoka dum la 3ma yarcento aK. Nellore konquestesis da la Pallava-dinastio e regnesis da li til la 6ma yarcento, pose le Chola regnis Nellore dum longa periodo.

Le Telugu-Chola dekadis en la 13ma yarcento. Tamil-enskriburi indikas ke ol formacis parto di la Chola-rejio til ta tempo. Ol pose divenis parto de Kakatiya, Vijayanagara-imperio, Sultanio di Golconda, imperio Mughal ed Arcot Nawab. En la 18ma yarcento, Nellore regnesis da Britania ed esis parto di la Madras-prezidanteso di Britaniana India.

La urbo havis importanta rolo en la emerso di la linguo Telugu e la formaco di la stato Andhra Pradesh. Potti Sriramulu, qua fastis tilmorte por la formaco di Andhra Pradesh, esis de Nellore. 

### '''Klimato'''
La klimato di Nellore-urbo esas tipala tropikala marala klimato, kun varmega, humida someri e milda vintri. Aprilo e mayo esas la maxim varma monati, e la varmeso ordinare duras til la fino di junio. Decembro, januaro e februaro esas la maxim kolda monati. Nam la Bayo di Bengal distas 24 kilometri del urbo, la maro-venteto moderas la klimato dil urbo e dum vintro, e dum somero. Humideso en l'urbo esas alta pro olua proximeso a la litoro. Nellore ne recevas la sud-westa musono. Pluvo en Nellore eventas inter la monati oktobro e decembro pro la nord-esta musono. Ta periodo provizas c. 60 procento de la yarala pluvo dil urbo. Cikloni esas frequa en la urbo dum ta periodo, produktanta inundi e devasto.

La maxima temperaturo esas 36°C til 46°C dum sumero e la minima temperaturo esas 23°C til 25°C dum vintro. Pluvo varias de 700 til 1000 mm pro sudwesta e nord-esta musoni. Nellore subisas e sikeso ed inundi segun la sezono. Ol esas anke un ek la maxim varma urbi en India kun adminime 35 supervarma dii singlayare.
Layal Abboud

**Layal Abboud** (ليال عبود:layāl *ʿab'boud*; n. ye la 15ma di mayo 1982) esas Libanana pop-kantisto, folklorala muzikisto, son-lirikala poeto,  koncerto-dansisto, modelo, Islamana humanisto e komercistino.
Várzea Grande

**Várzea Grande** esas urbo en Braziliana stato Mato Grosso. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 938,1 km².
Assen

**Assen** esas la chef-urbo di la provinco Drenthe, en Nederlando. Segun statistiki de 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 83,48 km².
Bergen

**Bergen** esas urbo en Norvegia. Segun statistiki de 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 464,71 km².
Spratly-Insuli

La **Spratly-Insuli** (Tagalog: *Kapuluan ng Kalayaan*, vietnamana: *Quần đảo Trường Sa*, Malaya: *Kepulauan Spratly*) esas disputata grupo de insuli, insuleti, *keyi e plu kam 100 rifi, kelkakaze grupigita en submersita anciena atoli, en la Sud-Chinia-Maro.

La arkipelago jacas proxim la litori di la Filipini, Malaizia, e sudala Vietnam.  Nomizita pro la 19ma-yarcenta britana baleno-peskala kapitano Richard Spratly, qua unesme vidis Spratly-Insulo en 1843, la insuli kontenas min kam 2 km*<sup>2</sup>* de naturale okuranta ter-areo, difuzita tra vasta areo de plu kam 425.000 km2.

Le Spratly esas un ek la granda arkipelagi en la Sud-Chini-Maro qui komplikas guvernado ed ekonomiko en ta parto di sudesta Azia, pro lia loko en strategiala navo-voyi.  La insuli havas nula indijena habitanti, ma ofras richa pesko-arei, e povas kontenar signifikanta jaceyi de petrolo e naturala gaso, e tale esas importanta a landi qui probas establisar internaciona frontieri.

Ula insuli havas civila habiteyi, ma ek la cirkume 45 insuli, keyi, rifi e brizanti qui esas okupata, omna kontenas strukturi okupata da soldati de Malaizia, Taiwan, Chinia, la Filipini e Vietnam.  Pluse, Brunei pretendis exkluziva ekonomiala zono en la sudesta parto di le Spratly, qua inkluzas la nehabitata Louisa-Rifo.

### '''Historio'''
La Insuli esis habitata ye diversa tempi en historio da chiniana e vietnamana peskisti, e dum la Duesma Mondo-Milito da soldati de Franca Indochinia e Japonia.  Tamen, esas nula registro di granda habiteyi sur la insuli til 1956, kande filipinana aventurero Tomás Cloma Sr. decidis pretendar parto di la Spratly-insuli, e nomizis ol la "Libera Teritorio *[[Freedomland]]*".

### '''Geografio'''
La Spratly-Insuli esis, en 1939, koralio-insuleti precipue habitita da multega mar-uceli.  Malgre ke le Spratly naturale konsistas ek 18 insuli, segun chiniana fonto de 1986, le Spratly konsistas ek 14 insuli od insuleti, 6 sablostrati, 113 submersita rifi, 35 submara sablostrati, e 21 submara brizanti.
La nordesta parto de le Spratly konocesas kom *[[Dangerous Ground]]* e karakterizesas da multa basa insuli, submara rifi, e degradita submara atoli kun koralio qui ofte emersas abrupte de oceano-profundesi de plu kam 1000 metri - to quo igas l'areo danjeroza por navigado.La insuli esas omna de simila naturo; oli esas *keyi: sablo-insuli formacita sur anciena degradita, submersita koralio-rifi.

La Spratly-Insuli kontenas preske nula signifikanta kultivo-tero, havas nula indijena habitanti, e tre poka insuli havas permananta drinkebla aquo.

Omna natural insuli (e multa rifi) esas okupata: da la Filipini (7 insuli e 3 rifi); Taiwan (1 insulo ed 1 rifo); Vietnam (6 insuli, 16 rifi e 6 sablostrati); e Malaizia (7 rifi).

Naturala resursi inkluzas fisho, guano, oleo e naturala gaso.  L'ekonomial agado inkluzas komercala peskado, navo-transporto, guano-minado, oleo- e gas-explotado, e plu recente, turismo.  Le Spratly situesas proxim plura primara navigo-voyi.
Vestfirðir

La **Vestfirðir** (angle: *Westfjords*) esas granda peninsulo en nordwesta Islando, ed anke administrala distrikto.

Ol jacas an la Stretajo di Dania, regardanta vers la estala marbordo di Grenlando. Ol esas konektata a cetera Islando per 7 km-larja istmo inter Gilsfjörður e Bitrufjörður. 

La Vestfirðir esas tre montoza; la litoro esas dense nochizita da dozeni de fyordi cirkondata da eskarpa kolini. Ta nochi igas stradi tre cirkumirala e komuniki per tero desfacila. Pluse multa stradi esas klozita da glacio e nivo dum plura monati di la yaro. La Vestfjarðagöng-tunelo depos 1996 plubonigis ta situeso.

La klifi ye Látrabjarg esas la maxim longa ucelo-klifo en la norda Atlantika Oceano e jacas ye la maxim westala loko en Islando. La Drangajökull-glaciero situesas en la nordo di la peninsulo ed esas la kinesma maxim granda en Islando, ma la unika glaciero di la regiono.

## Habitantaro
La manko de plana basalandi en l'areo limitizas la posibleso di agrokultivo, quo esas grandaparte nur bas-intensesa mutono-pasturo proxim la fyordi. Bona naturala portui en multa fyordi, e lia proximeso a pesko-arei esas importanta por la lokal ekonomio. La Vestfirðir** **esas tre skarse habitata: la tota habitantaro en 2007 esis 7380. La distrikto-chefurbo e maxim granda habiteyo esas Ísafjörður (habitantaro c. 4000).

La precipua habiteyi en Vestfirðir esas: Reykhólar, Bolungarvík, Brjánslækur, Ísafjörður

Tálknafjörður, Flateyri, Suðureyri, Hnífsdalur, Súðavík, Bíldudalur, Þingeyri

Patreksfjörður, Skálanes, Hólmavík, Drangsnes

## Klimato
Vestfirðir ordinare esas la maxim kolda areo ye maro-nivelo en Islando, pro l'Aerofluo di Est-Grenlando.
Insekt-ocidilo

**Insekt-ocidilo** esas irga substanco qua povas uzesar por mortigar insekti. Insekt-ocidili uzesas en plantacerii, en fabrikerii ed anke en domi.

Komence, por kombatar insekti uzesis substanci tre venenoza, exemple arseno, merkurio o tabako. Dum la duesma mondomilito developesis multa toxika gasi, ed un ek ta gasi esis toxika por insekti, e to esis l'origino di la moderna insekt-ocidili. En 1948 Suisa ciencisto Paul Hermann Müller ganis la Nobel-premio pri kemio por la deskovro dil insekt-ocidilo DDT.

## Klasifikuro dil insekt-ocidili

Ordinare, l'insekt-ocidili klasfikikesas segun lia kemiala kompozuro, en:

# Organokloroza* - insekt-ocidili qui havas kloro en lia formuli, exemple: DDT, BHC, HHC. Li esas extreme toxika, e povas akumulesar en la nutriva kateno e produktar kancero en animali ed homi. Pro lia toxikeso, li proskriptesis en multa landi.
# Organofosfoza* - insekt-ocidili qui havas fosfo en lia formuli, exemple: Parathion, Malathion, Ortene. Li esas min toxika kam l'organokloroza*, ma povas absorbesar per inhalo, per kontakto kun la pelo, per la mukozi o la ingesto di kontaminata nutrivi. Li ne akumulas en viv-organismi.
# Insekt-ocidili qui havas l'acido karbamiko*, exemple CARBARYL. Li havas mediacanta toxikeso, ne esas solvebla en aquo, ed esas poke absorbata dal homala korpo. Li uzesas por kontrolar insect en depozeyi por grani.
# Piretroidi*: lua nomo venas de la floro piretro (*Chrysanthemum*), ed uzesas por kombatar hemala insekti, exemple mushi, blati, moskiti, edc. Li esas solvebla en aquo, e do povas uzesar por mortigar larvi di insekti.

## Referi
Cuzco

**Cuzco** esas urbo en Peru, jacanta este del Andi. Segun statistiki de 2017, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 385,1 km².

Ante la kolonial epoko, ol esis la chef-urbo dil imperio Inkao de la 13ma til la 15ma yarcento. En 1983, l'urbo deklaresis da UNESKO "Mondala Patrimonio di la Homaro". Ol divenis importanta turismala destino, ed atraktas plu kam 2 milion viziteri omnayare.
Papo Pius la 4ma

**Pius la 4ma** (n. **Giovanni Angelo Medici** ye la 31ma di marto 1499 til la 9ma di decembro 1565) esis la 224ma papo dil katolik-eklezio.
Papo Paulus la 4ma

**Paulus la 4ma** (n. **Gian Pietro Carafa** ye la 23ma di mayo 1555 til la 18ma di agosto 1559) esis la 223ma papo dil katolik-eklezio.
Papo Marcellus la 2ma

**Marcellus la 2ma** (n. ** Marcello Cervini degli Spannochi** ye la 6ma di mayo 1501 til la 1ma di mayo 1555) esis la 222ma papo dil katolik-eklezio.
Papo Pius la 5ma

**Pius la 5ma** (n. **Antonio Ghislieri** ye la 17ma di januaro 1504 til la 1ma di mayo 1572) esis la 225ma papo dil katolik-eklezio.
Papo Inocentius la 11ma

**Inocentius la 11ma** (n. **Benedetto Odescalchi** ye la 16ma di mayo 1611 til la 12ma di agosto 1689) esis la 240ma papo dil katolik-eklezio.
Papo Inocentius la 9ma

**Inocentius la 9ma** (n. **Gian Antonio Facchinetti de Nuce** ye la 20ma di julio 1519 til la 30ma di decembro 1591) esis la 230ma papo dil katolik-eklezio.
Traktato pri Spaco

La **Traktato pri Spaco** esas la fundamento di internaciona lego pri spaco.

Ol efikeskis ye 10 di oktobro 1967. Ye mayo 2025, 117 landi esis partoprenanti di la traktato. Inter altraji, la traktato interdiktas pozado di armi di granda destruktado en spaco, sur la luno od altra spacala objekto; la luno od irga planeto ne esez loko por militala manovri od instaluri; la traktato anke interdiktas ke spacala objekto esez proprietajo di irga guvernerio.
Durban

**Durban** esas la maxim populoza urbo di la provinco KwaZulu-Natal, en Sudafrika. Segun la demografiala kontado di 2011, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 225,91 km². Lua metropolala regiono esas la 3ma maxim populoza de Sudafrika, dop Johannesburg e Kab-urbo.

Jacanta apud la rivo di Indiana Oceano, lua portuo esas la precipua di Sudafrika. Ol esas importanta turismala destino pro sua plaji e milda klimato, tamen dum recenta yari l'arivo di turisti diminutis. UNESKO deklaris Durban l'unesma literatural urbo di Afrika. En 2010, ol gastigis kelka partii de la Mondala Kupo di Futbalo, che lua nova stadio *Moses Mabhida*.

Durban anke gastigas kampuso dil Universitato di Sudafrika (UNISA), l'Universitato di KwaZulu-Natal, ed altra universitatala institucuri.

## Geografio

Jacanta an la westala rivo di Sudafrica, apud Indiana oceano, Durban jacas an la boko dil fluvio Umgeni, qua establisas lua norda limito. Proxim l'oceano, lua reliefo esas plana. L'urbo havas naturala portuo, qua esas la maxim importanta di Sudafrika. Lua mezavalora altitudo esas 83 metri, e lua maxim alta punto jacas 600 metri super la marala nivelo.

La klimato di Durban esas humida subtropikala (*Cfa* segun la klimatala klasifikuro da Köppen), kun varma e pluvoza someri, e moderema vintri. La mezavalora temperaturo en julio (vintro) esas 16,5°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en januaro (somero) esas 24,1°C.

La mezavalora yarala pluvo-quanto dil urbo esas 1019 mm, e la maxim pluvoza monato esas januaro, kun mezavalore 134 mm.

## Referi
Camagüey

**Camagüey** esas la 3ma maxim populoza urbo di Kuba. Segun statistiki de 2017, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 75 km².
Per Ahlberg

**Per Ahlberg**, qua naskis lor la 21ma di novembro 1864 en Västra Götaland, Suedia, e mortis lor la 14ma di mayo 1945 en Stockholm, esis Sueda Esperantisto, Idisto e Novialisto. Il esis un de l'unesma Esperantisti en Suedia, ja verkinte en Esperanto en 1897. De 1898 til en 1908 lu esis prezidanto di la Klubo Esperantista. Il skribis kelke Esperantala libri, inkluzite dicionario e lernolibro. En 1907 Ahlberg, elektite, apartenis a la *Lingva Komitato* di Esperanto.

En 1908 ilu divenis Idisto e skribis en Ido kelka verki, exemple lernolibro e vortolibro. Ahlberg anke editis la revuo Mondo.

Ahlberg livis la Ido-movado en 1928. Lu interesabis su pri Novial, esante amiko di Otto Jespersen, ed inter 1934 e 1939 ilu esis editero di la revuo Noviala *Novialiste*.
Anne Rice

**Anne Rice** (n. **Howard Allen Frances O'Brien** ye la 4ma di oktobro 1941 til la 11ma di decembro 2021) esis Usana skriptisto di horora fiktivajo, e di Kristana ed erotika fiktivaji. Plua kam 130 milion kopiuri de elua libri vendesis en tota mondo. Un ek la maxim famoza e bone vendita esis la serio di noveli *The Vampire Chronicles*.
Pierre Auguste Cot

**Pierre Auguste Cot** (17ma di februaro 1837 - 2ma di agosto 1883) esis franca piktisto dil skolo Akademial Arto.

### Biografio
Cot naskis en Bédarieux, Hérault, ed unesme studiis che la *[[Ecole des Beaux-Arts (Toulouse)|Ecole des Beaux-Arts]]* en Toulouse ante irar a Paris. Il studiis sub Leon Cogniet, Alexandre Cabanel e William-Adolphe Bouguereau. En 1863 il sucesoze debutis che la *[[Salon (Paris)|Salon]]*, e de la yari 1870ma, lua populareso rapide kreskis.

Cot havis kom patrono l'akademiala skultisto Francisque Duret, kun la filiino di qua il mariajesis; e William-Adolphe Bouguereau, kun qua il anke laboris. Bouguereau piktis portreto di la filiino di Cot, Gabrielle. Bouguereau dineis kun la familio Cot por celebrar la mariajo di Gabrielle kun arkitekto qua nomesis Zilin. L'artisto donis la pikturo a la spozino di Duret, l'avino di Gabrielle.

Cot ganis diversa premii e medalii, ed en 1874 divenis *Chevalier* di la *[[Légion d'Honneur|Légion d'honneur]]*.

Il mortis en Paris evinte 46 yari. Il enterigesis che la tombeyo *[[Père Lachaise]]*.

### Verki
Il kreis plura verki ankore populara, inkluzite *Le Printemps*, imajo di du yun amoranti sidanta sur ocililo, e *La Tempête*. Amba ta pikturi expozesas che la *[[Metropolitan Museum of Art]]* en New York-urbo; *La Tempête* apertenas la muzeo, ma *Le Printemps* esas proprietata private.

Cot anke esis famoza pro sua portreti, la maxim multa ek lua verki. La plu duranta figurala verki, quala *La Tempête*, esas relative rara. Kurte pos lua morto evinta quaradek-e-sis (2ma agosto 1883), suskripto startesis por memorala monumento al artisto, quo erektesis en Bédarieux en 1892.

### Verki da Cot
* Dionysia (1870), Chi-Mei-Muzeo, Taiwan
* Ophelia (1870)
*La Bohémienne (1871)
* Le Printemps (1873), *Metropolitan Museum of Art*, New York-urbo
* La Tempête (1880), *Metropolitan Museum of Art*
* La Liseuse (c. 1880)
* Portreto di Madame Mas (1882)
* Mireille (1882), *Musée Fabre*, Montpellier

### Studenti
* Ellen Day Hale (1855-1940)
* Anna Elizabeth Klumpke (1856-1942)
George Kennedy

**George Harris Kennedy Jr.** (n. ye la 18ma di februaro 1925 til la 28ma di februaro 2016) esis Usana cinem- e televizion-aktoro qua aparis en plua kam 100 cinematografuri e verki por televiziono dum lua vivo.
Wyclef Jean

**Nel Ust Wyclef Jean** (n. ye la 17ma di oktobro 1969) esas Haitiana kantisto di hip-hop, muzikisto ed anke aktoro.
Frederick Duncan Haldane

**Frederick Duncan Michael Haldane** (n. ye la 14ma di septembro 1951) esas Britaniana fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 2016, kune David James Thouless e John Michael Kosterlitz.
Lester Speight

**Lester Speight** (n. ye la 28ma di agosto 1963) esas ex-ludisto di Usana futbalo, ex-luktisto e nun aktoro. Ilu esis profesionala luktisto de 1991 til 1998.
Holguín

**Holguín** esas urbo en Kuba, e chef-urbo di provinco samnoma. Segun statistiki de 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 655,9 km².

## Referi
Betim

**Betim** esas urbo en Braziliana stato Minas Gerais. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 346 km².

Ol esas importanta industriala urbo di la metropolala regiono di Belo Horizonte, de qua distas 26 km.

## Referi
Internaciona renkontro 2004

Inter 22ma e 24ma mayo 2004 eventis Internaciona Ido-renkontro en Bagnoles-de-l'Orne, nordwesta Francia.  Partoprenis idisti de quar landi.

La precipua motivo por la renkontro esis la fondo dil "Asociuro Ido-France".  La Franca Idisti, de qui Jean Martignon e Loic Landais esis reprezentita dum la renkontro, decidis provizore kunlaborar kun l'Ido-Societo Hispana, pro strukturala motivi.

Anke parolesis en Bagnoles de l'Orne, pri la formo di la Linguala Komitato.  Es dezirata ke la Linguala Komitato ampligesez, quale ja propozita da la prezidanto di ULI, e suportata da diversa membri di la Direktanta Komitato.  La maxim granda plendo pri la prezenta formo di la Linguala Komitato, es ke es tro multa laboro por un persono e ke helpo ofresez da sis (6) Linguala Komitatani di la reprezentata sis (6) GAFHIR-lingui (un linguo havez un reprezentero). Ti qui savas multe de lia nacionala linguo, povas helpar la Linguala Komitatano di sua linguo, per kontributar l' equivalanto di certena vorto, che la forumo di sua linguo (ex-e.: Ido-Español, Ido-Italiana, Francidol, Ido-Angla, Germanlinguaidist, edc.).

Esos studiata ka ta ampligo es konforme la statuti di ULI, e diskutata inter la membri di la Direktanta Komitato ipsa.  Ma on lektas, ke la kunveno en Bagnoles de l'Orne, ultre plezanta ed agreabla, anke esis tre fruktoza.

## Extera ligilo
* http://www.ido.li/index.php/ULI/Normandia2004
Ido-konfero 2007

La internaciona Ido-konfero 2007, okazione dil 100ma aniversario di Ido, eventis inter 19ma e 25ma oktobro en Paris, Francia.

## Extera ligilo
* http://www.ido.li/Idorenkontro2007
Frigorizilo

**Frigorizilo** esas aparato destinita por produktar frigoro. Frigorizo esas importanta tekniko por konservar nutrivi en la tota mondo. Ordinare, l'optima temperaturo por l'efikiva funcionado di frigorizili varias de 3°C til 5°C. Ordinare existas separita parto (konjelilo) en qua la temperaturo esas infra la konjelo-punto dil aquo.
Ido-renkontro 1999

Inter 7ma e 9ma agosto 1999 eventis Ido-renkontro en Waldkappel, Germania.  Partoprenis ok idisti, precipue de Germania.

Eventis neformala renkontro en Waldkappel, ube asistis grandaparte germani.  Tamen 8 idisti esis kune dum kelka dii en rondo amikala e praktikis nia linguo Ido.