open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Skota-Gaelana linguo

La **Skota-Gaelana linguo** esas Indo-Europana linguo dil Kelta brancho, parto dil Grupo Q qua arivis a Skotia dum la 5ma yarcento kande Skota populo de etnio Kelta, veninta dil nordo di Irlando, arivis al westala rivo portinta vario di l'anciena Gaelana linguo qua remplasis la lingui dal Pikti parolita til lore en ta areo. Pro to lua simileso kun la Gaelana e la Manxana. Plu tarde, la linguistikala preso dil Angli e dil Vikingi produktis la dekado dil linguo til 1500, dum la regno di Jacob la 4ma, kande kreesis la lokala korti che l'insuli Hebridi, qui esis la bersilo dil sistemo di klani en la nomizita "Alta Teri", e refujeyo por la Gaelana linguo e kulturo, multe represita dum yarcenti.

## Extera ligili
*  Beagh air Bheag: kurso dil Skota-Gaelana
Manxana linguo

**Manxana linguo** esas Kelta linguo parolata en Man, mikra insulo jacanta an la Maro di Irlando, qua esas dependo de Britaniana Krono kun propra guverno, e ne apartenas a Unionita Rejio.
Pikt-linguo

**Pikt-linguo** esis linguo qua parolesis en la nuna Skotia.

## Bibliografio
* Ball, Martin J. and James Fife (eds.) *The Celtic Languages*. London: Routledge (2001) ISBN 0-415-28080-X.
* Cox, R. A. V. "Abstract: Modern Scottish Gaelic Reflexes of Two Pictish Words: *pett and *lannerc." in Ronald Black, William Gillies, and Roibeard Ó Maolalaigh (eds.) *Celtic Connections: Proceedings of the Tenth International Congress of Celtic Studies, Vol. 1.* East Linton: Tuckwell Press (1999), p. 504.
* Ferguson, William. ; *The Identity of the Scottish Nation* Edinburgh University Press, 1999. ISBN 0-7486-1071-5.
* Forsyth, K. *Language in Pictland : the case against 'non-Indo-European Pictish*' in Studia Hameliana #2. Utrecht: de Keltische Draak (1997). Etext Rev. Damian McManus. Cambrian Medieval Celtic Studies #38 (Winter 1999), pp. 109-110.
* Forsyth, K.; "Abstract: The Three Writing Systems of the Picts." in Black et al. (1999), p. 508.
* Griffen, T.D.; "The Grammar of the Pictish Symbol Stones" in LACUS Forum #27 (2001), pp. 217-26.
* Henderson, Isabel, The Picts (1967).
* Lee, R., Jonathan, Ph. y Ziman, P.; "Pictish symbols revealed as written language through applications of Shannon entropy", en *Proceedings of The Royal Society*, abril de 2010.
* Lockwood, W.B., Languages of The British Isles, Past And Present, 1975, André Deutsch, ISBN 0-233-96666-8.
* Nicolaisen, W.F.H., *Scottish Place-Names.* John Donald, Edinburgh, 2001. ISBN 0-85976-556-3.
* Okasha, E.; "The Non-Ogam Inscriptions of Pictland" in Cambridge Medieval Celtic Studies #9 (1985), pp. 43-69.
* Price, Glanville, "Pictish" in Glanville Price (ed.), *Languages in Britain & Ireland.* Blackwell, Oxford, 2000. ISBN 0-631-21581-6.
* Wainwright, F.T. (editor), The Problem of the Picts (1955). ISBN 0-906664-07-1.
Kornwalana linguo

La **Kornwalana linguo** esas Britonika linguo, parolata en Kornwal. Ol havas 80% simileso kun la Bretoniana ed 75% kun la Walsana, parolata en la sama insulo.

## Historio
Du mil yari ante nun, la habitanti en Britania, exter norda Skotia, parolis en simila varianti di Kelta linguo. Cirkume 9ma yarcento, la linguo en sud-westa Britania, en Kornwal, divenis distingata de la Walsana linguo. La frua stando di la Kornwalana linguo ne esas bone konocata, ma dum 15ma yarcento ol esis retretinta avan la Angla linguo; en la westo on parolis nur Kornwalana, ma esta Kornwal esis bilingua. Existis kelka Kornwalana literaturo: oli precipue konsistis ek religiala teatraji, qui docis naraci ek la Biblo. Nula Kornwalana tradukuro di la Biblo existis.

La Kornwalana linguo konsideresis kom linguo di la basa klasi. Kande imprimita libri apareskis, on produktis nula libri en la Kornwalana. En 1547, dum la regno di Edward la 6ma, impero publikigesis ke esez nur Angla oficii en kirki en Kornwal. Lo efektigis rebeleso da Korwalani qui refuzis la nova oficii. La rebeli vinkesis, e la evento probable hastigis la desaparo di la linguo. Cirkume 1600, nur poka personi en la extrema westo di la peninsulo konocis nulo de la Angla linguo.

Esis ula eruditi qui parkomprenis lore ke la linguo balde extingesos, e li studiis ol ed olua skarsa literaturo. Parti de la Biblo tradukesis, ed en 1707 aparis gramatiko-libro. Tamen ca atenco esis tro tarda por rivivigar la linguo. En 1777 mortis **Dolly Pentreath**, qua segun legendo esis la lasta indijeno qua parolis Kornwalana. Pose, la linguo esis konocata nur segunquante kelka personi rimemoris vorti e frazi de sua genitori.

Tamen la linguo esis nultempe tote obliviata; esis kelka entuziasminti dum la 19ma yarcento qui studiis la skribita linguo; ol ankore duras studiesar e parolesar da kelki.

## Referi
Se e nur se

↔
⇔
≡
Logikala simboliriprezentanta *se e nur se*

En logiko ed en faki de matematiko e filozofio, **se e nur se** esas bikondicionala logikala konektivo* inter aserti.
Anaheim

**Anaheim** esas urbo en Kalifornia. Fondita en 1857 da Germana familii, ol esas la sideyo de l'unesma Disney-lando, inaugurita en Usa en 1955.

## Fratala urbi
* Mito, 
* Vitoria-Gasteiz,
Três Pontas

**Três Pontas** esas urbo en la stato Minas Gerais, en Brazilia. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. Lua tota surfaco esas 689,4 km².

Ol distas 290 km sude de la chefurbo dil stato, Belo Horizonte.

## Referi
Chittagong

**Chittagong** esas la 2ma maxim populoza urbo di Bangladesh, dop Dhaka. Segun la demografiala kontado di 2011, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 168,07 km².

## Geografio

La reliefo di Chittagong esas partale kolinoza. La mezavalora altitudo dil urbo esas 29 metri e lua maxim alta punto esas la kolino *Batali Hill*, jacanta 85,3 metri di altitudo metri super la marala nivelo.

La fluvio Karnaphuli fluas sude del urbo. Chittangong havas multa lagi, kreita dum l'epoko dil guverno Mughal. En 1924, Angla injeniori de lokala ferovoyo kreis l'artificala lago Foy (*Foy's Lake*), por furnisar aquo a la rezidanti di kolonio kreita dal ferovoyala kompanio. Nun, la lago esas amuzo-loko ed atraktivo por turisti.

La klimato di Chittangong esas tropikala kun influo de la musono (*Am* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La maxim varma monato esas mayo, kun mezavalora temperaturo di 28,6°C. La mezavalora temperaturo en januaro, la maxim kolda monato, esas 19,8°C. L'urbo esas vundebla a la forta cikloni de la nordo dil Indiana oceano. En aprilo 1991, violentoza ciklono frapis Bangladesh e produktis plu kam 138 mil morti en la regiono, e plu kam 10 milion plusa homi senhema. 

La pluvoza sezono iras de la duimo di aprilo til oktobro. La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 2889,7 mm, e la maxim pluvoza monato esas junio, kun mezavalore 591,3 mm.

## Referi
Sistemo di klasifikuro Anatomiala, Terapiala e Kemiala

La **Sistemo di Klasifikuro Anatomiala Terapiala Kemiala** (kodexo ATC) uzesas por klasifikar drogi. Ol kontrolesas dal Centro Kunlaborema pri Statistiki e Metodologio di Medikamenti de la  Mondal Organizuro pri Saneso, ed editesis unesmafoye en 1976.

## Klasifiko
* 1ma nivelo: l'unesma nivelo di kodexo fondas su sur la litero di grupo anatomiala (esas 14 precipua niveli).

* 2ma nivelo: precipua grupo terapiala. (du karakteri numerala).
* 3ma nivelo: subgrupo terapiala/farmacologiala. (uno karaktero alfabetala).
* 4ma nivelo: subgrupo kemiala/terapiala/farmacologiala. (uno karaktero alfabetala).
* 5ma nivelo: subgrupo por la substanco kemiala. (du karakteri numerala)

## Omnadia dozo
ATC sistemo anke inkluzas definita omnadia dozi per multa drogi. To esas mezuro di drogo konsumo establisata sur kustumala omnadia dozo por donita drogo. Segun la defino, DDD esas supozita mez-valoro manteno dozo per dio por drogo uzata per lua precipua indikajo en adulti.

## Extera ligilo
* Kunlaboranta Centro por Drogo Statistiko Metodologio
Kumbriana linguo

**Kumbriana linguo** esas Kelta linguo apartenanta el Britonika grupo e parolita en  nordo-westo di Anglia, ube parolesis ek la sudo di Skotia dil Granda Manchester, c.e. en regiono nomesita kom *Yr Hen Ogledd* (L'Anciena Nordo) dal Walsani.
La du kulturi

**La du kulturi** esas la nomo di nuntempala kulturala temo qua derivas ek la titulo dil influanta konfero da C.P. Snow, pronuncita en 1959. Lua tezo esas ke "l'intelektala vivo di tota westala civilizuro" dividesis en du kulturi - la cienci e la klasika studii pri homala cienci - e to esas importanta obstaklo por solvar la mondala problemi.

## Referi
Anna de Bretonia

**Anna** (n. ye la 26ma di januaro 1477 en Nantes til la 9ma di januaro 1514) esis dukino di Bretonia.

Anna esis l'unika filiino di duko François la 2ma qua posvivis infanteso. Dum ca periodo eventis la *Guerre Folle*, milito en qua diversa feudala nobeli, inkluzite la duko di Bretonia, esforcis rezistar la rejo di Francia. Bretonia vinkesis en 1488, e François la 2ma mustis aceptar kontrato qua diminutis ilua povo, e qua stipulis ke la mariajeso di ilua filiino mustis aprobesar dal rejulo di Francia. En 1491 Anna mariajesis a Charles la 8ma, rejo di Francia.  Lia sis filii esis naske-mortinta. Pos la morto en 1498 di Charles, Anna mariajesis ad ilua sucedanto, rejo Louis la 12ma. Li havis un filiino, Claude de Francia.

Elua funero en 1514 duris dum 14 dii. To esis inspirajo por futura rejala funeri di Francia.
Shaquille O'Neal

**Shaquille Rashaun O'Neal** (n. ye la 6ma di marto 1972) esas Usana ex-basketbalisto e kantistulo di rap.
Laetitia Casta

**Laetitia Marie Laure Casta** (n. ye la 11ma di mayo 1978) esas Franca manekino, cinem-aktoro e filmifisto.
Josie Maran

**Johanna Selhorst "Josie" Maran** (n. ye la 8ma di mayo 1978) esas Usana manekino, aktorino ed entraprezistino. El komencis laborar evinta 17 yari por manekino-kompanio *Elite*.
Kobe Bryant

**Kobe Bean Bryant** (n. ye la 23ma di agosto 1978 – 26ma di januaro 2020) esas Usana basketbalisto. Nune ilu ludas por *Los Angeles Lakers*.
Zinédine Zidane

**Zinedine Yazid Zidane** (n. ye la 23ma di junio 1972) esas Franciana ex-futbalisto qua ludis por Franca futbalo-esquado. Ilu anke esis futbalisto e pose entrenisto di Hispana futbalo-esquado *Real Madrid C.F.*.
Egiptiana hieroglifi

**Egiptiana hieroglifi** esis l'antiqua skribosistemo uzita da l'anciena Egiptiani qua kombinis lolografala ed alfabetala elementi. L'Egiptiani uzis kursiva hieroglifi por religiala literaturo sur papiro e ligno. Min formala varii di la skripto, nomizita hieratiko e demotiko, teknikale ne esas hieroglifi.

## Etimologio
La vorto *hieroglifo* venas ek la Greka radiki *ἱερός * (sakra) e γλύφειν  (grabar).

## Historio
La maxim tarda datizita Egiptiana hieroglifi qui esas konocata, enskribesis dum la 4ma yarcento en la templo di Isis, ye Philae en suda Egiptia. La dato enskribita, qua korespondas a 24ma di agosto 394, esis la nasko-dio di Osiris, yaro 110 (di Dioclecianus). La enskriburo relatas ula rejala dekreto; apud la hieroglifi, domajita figuro di rejulo kun krono esas grabita. Ca templo di Isis esis sur l'insulo Filae; kun altra strukturi sur l'insulo, ol esis transpozata en la yari 1960ma a plu alta tereno sur vicina insulo, kande l'Aswan-barilo, por regular aquo-fluo, esis kreata.

## Extera ligilo
* Jim Loy:  ''Vortaro di Egiptiana hieroglifi''
Natalie Imbruglia

**Natalie Jane Imbruglia** (n. ye la 4ma di februaro 1975) esas Australiana kantistino, cinem-aktorino e manekinino.
Semiotiko

**Semiotiko**, anke nomizita **semiotikala studii**, ed inkluzante la Saussureana semiotiko, esas la studio di la signi, la signala procedi (semiosis), indikado, nomizado, simileso, analogio, metaforo, simbolismo, signifikado e komuniko. Semiotiko relatas tre proxime la fako di linguistiko, qua sualatere studias la strukturo e signifiko di linguo plu exakte. Tamen, diferante de linguistiko, semiotiko studias anke nelinguala signosistemi.

Semiotiko ofte subividesas en tri faki:
# Semantiko: la relato inter signi e kozi a qui li referas, lia indikarii o lia signifiko.
# Sintaxo: relato inter signi en formala strukturi.
# Pragmatiko: relato inter signi e la efektiguri a la homi, qui uzas li.
Coritiba Foot Ball Club

**Coritiba Foot Ball Club** (konocata anke kom **Coritiba**, **Coxa** o **Verdão**) esas Braziliana futbalo-klubo, kun sideyo en urbo Curitiba. Ol fondesis ye la 12ma di oktobro 1909 ed esas la maxim anciena futbalo-klubo dil stato Paraná. Ol nun konkursas en tale nomizita championkonkurso *Brasileirão Série A*. En novembro 1932 lua stadio, nomizita *Major Antônio Couto Pereira*, qua nun havas kapaceso por  spektanti. La klubo anke havas departmenti por Usana Futbalo e Salono-Futbalo.

## Direktantaro di la klubo
* Direktero: Rogério Portugal Bacellar
* Entrenisto: Gustavo Morínigo

## Coritiba 2015

## Kelka famoza futbalisti de la klubo dum lua historio
* **10's**: Frederico "Fritz" Essenfelder – Maxambomba
* **20's**: Ninho – Pizzatto – Staco
* **30's**: Pizzattinho – Emílio – Rei
* **40's**: Neno – Merlin – Tonico – Breyer
* **50's**: Miltinho – Duílio – Fedato – Lanzoninho
* **60's**: Krüger – Nico – Bequinha – Oberdan – Cláudio – Nilo – Dirceu – Paulo Vecchio
* **70's**: Jairo – Tião Abatiá – Hidalgo – Aladim – Pedro Rocha – Zé Roberto – Paquito – Hermes – Pescuma – Dreyer – Duílio
* **80's**: Rafael – Dida – Luís Antônio Fernandes, "Tostão" – Reinaldo Felisbino, "Lela" – André – Índio – Toby – Heraldo – Almir – Marildo – Chicão – Ademir Alcântara- Milton- Vavá
* **90's**: Alex – Pachequinho – Ronaldo Lobisomem – Reginaldo Nascimento – Cléber – Basílio – Auri – Paulo Sérgio – Brandão – Claudiomiro
* **00's**: Keirrison – Tcheco – Rafinha – Adriano – Emerson- Edson Bastos – Leandro Donizete – Rafinha.

## La stadii dil klubo

* **Hipódromo de Guabirotuba** (1910 til 1932)
* **Major Antônio Couto Pereira** (1932 til nun)

## Precipua trofei
* **Championkonkurso Braziliana**:
:: 1985
* **Championkonkurso di Paraná**:
:: 1916, 1927, 1931, 1933, 1935, 1939, 1941, 1942, 1946, 1947, 1951, 1952, 1954, 1956, 1957, 1959, 1960, 1968, 1969, 1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1976, 1978, 1979, 1986, 1989, 1999, 2003, 2004, 2008, 2010, 2011, 2012
* **Torneio do Povo**:
:: 1973

## Extera ligilo
* oficala ret-situo di Coritiba F.C
Klasika mekaniko

**Newtonala mekaniko** esas fako di fiziko. Depos l'aparo di la teorii da Albert Einstein, ol ofte nominesas **klasika mekaniko**.

## Klasifikuro
Newtonala mekaniko esas kustumala partigata en domeni segun la vidpunto adoptata:
* Dividuro segun la propraji studiata :
** Cinematiko: studio di movado ultre di sua kauzo (nocioni movado, trajektorio, rapideso, acelerado),
** Statiko: studio di korpi ad equilibro (nemovanta od en movado rekta uniforma en galileala refero, nocioni di forci, di momenti),
** Dinamiko: studio di kauzi di movado (relati inter la cinematiko e la forci e momenti, nociono di cinematika energio, mekaniko).
*** Ondatra mekaniko: studio di mekanika ondi ;
* dividuro segun l'objekto studiata :
** Mekaniko di punto,
* Mekaniko di solido nedeformebla e deformebla,
* Mekaniko di medii kontinua,
* Rezistivo di materii, mekaniko di solido deformebla,
** Mekaniko di fluidi.
Distingas tale la cinematiko di punto di la cinematiko di solido.
Ekosistemo

**Ekosistemo** esas sencese interrelatanta ensemblo de biocenozo e biotopo. Ol povas esar definita anke kom la biologika cirkumo en lua reto di interdependanti permizinta la manteno e developo di vivo.
Ciencala komunitato

**Ciencala komunitato** esas grupo di ciencisti ed altra distingita personi de diversa arei, di quin lia verki havas por temo cienci e/o inquestado segun ciencala metodi. Kelkafoye ta frazo cirkumskribesas a certtena ciencala domeno, exemple komunitato di astrofizikisti, por astrofiziko. Tale nomizita "sociologio di la cienci" studias ta komunitati, quale li agas, e quale li insertesas en la socio.

Segun William A. Kornfeld e Carl Hewitt, la "ciencala komunitati" posibligas l'expozo di idei e la debato inter ciencisti qui laboras en la sama temo, od en simila o diferanta temi. Por ca du autori, l'existo di "ciencala komunitati" esas esencala por developo di la cienci.

Tamen, la frazo "ciencala komunitato" povas judikesar kom obsoleta, pro posibligar ke ula ciencisto referas sua propra kolegi por legitimigar sua konkluzi pri sua propra inquesto. On anke ne povas egardar la frazo "ciencala komunitato" tro literale; fakte la sequanta problemi eventas:
* *ciencala komunitato* ne esas ula komunitato institucita, nam ol ne havas legala reprezentero, o viceparolanto oficala;
* *ciencala komunitato* ne esas grupo di personi qui povas rikonocesar juste, e ne povesas "etiketizar" quin esas lia membri, e quin ne esas: videz, exemple la problemo pri pseudocienci;
* *ciencala komunitato* ne esas uniono di personi. En la sama ciencala fako, inkluzite pri exakta cienci, multa diferanta opinioni povas kunexistar.

L'exakta signifiko di la frazo *ciencala komunitato* esas tam konfuza kam olta di la frazo *internaciona komunitato*.

## Referi
Enrique Iglesias

**Enrique Miguel Iglesias Preysler** (n. ye la 8ma di mayo 1975) esas Hispaniana kantisto, kompozisto e cinem-aktoro. Nune ilu habitas Miami, Florida, Usa.
Maori-linguo

**Maoriana** (*Te Reo Māori*; pronuncita [ˈmaːɔɾi, tɛ ˈɾɛɔ ˈmaːɔɾi]), esas la linguo dil Maori, aborijena populo de Nova-Zelando. Ol havas oficala stando che Nova-Zelando.

Linguisti klasifikas ol kom l'Estala Polineziana linguo, relate la Tahitiana ed altra lingui; kelke min proxime al Havayiana; e plu fora al Westala Polineziana linguaro, inkluzinta la Samoana, la Tokelauna e la Tongana.
Rinovigebla energio

**Rinovigebla energio** esas energio qua venas de fonti neexhaustiva, exemple sunolumo, vento, pluvo, marei, ondi e ter-varmesal energio. Cirkume 16% ek l'energio konsumata en la mondo venas de rinovigebla fonti, kun 10% di omna energio de tradicionala biomaso, precipue uzata por varmigo, e 3.4% de hidroelektro. Nova rinovegebli (mikra hidro, moderna biomaso, vento, sunala, geotermala, e biofueli) kalkulata por altra 3% ed esas kreskanta tre rapide. La parto di rinovegebli en elektro produkto esas proxim 19%, kun 16% di elektro venanta de hidroelektro e 3% di nova rinovegebli.
Sterling Morrison

**Holmes Sterling Morrison, Jr.** (29 di agosto 1942 – 30 di agosto 1995) esas Usana muzikisto e kompozisto. Il fondis muzikala grupo The Velvet Underground kun Lou Reed e John Cale.

## Referi
Adolfo Pérez Esquivel

**Adolfo Pérez Esquivel** (n. 26 di novembro 1931) esas Arjentiniana skultisto e pacifisto. Ilu recevis la Nobel-premio pri paco en 1980.
Edmond Halley

**Edmond Halley** (8 di novembro 1656 til 25 di januaro 1742; en la Juliala kalendario 29 di oktobro–14 di januaro) esis Angliana astronomo, geofiziko, matematikisto, meteorologiisto e fizikisto. Il esas nun konocata de la kometo a qua esas nomizita segun lua nomo, Kometo di Halley.

Il havis intereso pri matematiko ye fruo evo, e de 1673 il studiis ye la Universitato di Oxford. En 1675 il divenis helpanto di la unesma Rejala Astronomo John Flamsteed, e sucedis il en ta ofico en 1720.

En 1705 Edmond Halley, pos konsidero di astronomiala observi di la antea du yarcenti, konstatis ke ula sama kometo aparis ye periodo di 75 o 76 yari. Ca kometo ye 66 esis videbla de januaro til aprilo di ta yaro, ed ol havis perceptebla kaudo. Ol esis mencionata da Cassius Dio (Romana konsulo e historiisto, 150–235) e Suetonius Tranquillus (Romana historiisto, 69–122). Li skribis ke, dum la vivo di la imperiestro Vespasianus, kometo aparis dum longa tempo; la Romana populo pensis ke la aparo esas auguro di la morto di Vespasianus.
Libera savo

**Libera savo** esas epistemologiala tendenco qua studias historiala origino e valoro di savo konsideranta ol kom publika bonajo qua beneficas la kolektivuro generale e permesas egala developado.
Fito Páez

**Rodolfo "Fito" Páez Ávalos** (n. ye la 13ma di marto 1963) esas Arjentiniana kantisto, kompozisto e muzikisto di rock.
Motoro di extera kombusto

**Extera kombusto motoro** esas kaloro mashino ube (internala) laboranta fluido kalorizesas por kombusto en extera fonto, tra la muro di motoro o kaloro kambiilo. La fluidi lore, per dilanta ed aganta sur la mekanismo di motoro, produktas movado e uzebla laboro. La fluido esas lore koldata, kompresata e riuzata (klozita ciclo), o (min ordinare) deskargata, e kolda fluido injektata (aperta ciclo aero motoro).
Reakto-motoro

**Reakto-motoro** esas motoro qua transformas kemiala energio di la kombustivo en cinetika energio di la kombusto per l'ejekto di reakto-maso, konforme la triesma lego di Newton pri movo di dinamiko. Ta lego pri movo maxim ofte explikesas tale: "Kande korpo 1 exercas forco sur altra korpo (korpo 2), korpo 2 exercas la sama quanto de forco, en opozanta sinso, sur korpo 1. Por omna forco di ago esas egala forco di kontre-ago, ma en opozita sinso". Exempli inkluzas ambe sprico mashini e fuzea motori, e plu neordinara variaji tale Hall efekto pulsi, iono vehi e propulso per nukleala pulso.
Daniel Defoe

**Daniel Defoe** (n. inter 1659 e 1661 - m. cirkume la 24ma di aprilo 1731) esis Angla skriptisto, jurnalisto e spionisto, qua esas konocata maxim bone pro lua romano *Robinson Crusoe*.

La romano *Robinson Crusoe* da Daniel Defoe aparis en 1719. La romano inspiris Alexander Selkirk (originale de Skotia), qua vivis preske quar yari sur insuleto en Pacifiko proxim Chili. Ilu salvesis da Britaniana korsaro-navo ye la 2ma di februaro 1709. Selkirk komencis rezidar sur l'insulo en oktobro 1704 kande il opinionis, ke la navo en qua il servas esas en mala stando. Il esperis ke plusa membri di la navani livus la navo kun il, tamen kande la navo departis, il esis sola. Malgre lua expektado, balda salvo ne venis. Il transvivis per manjar moluski e kapri, ed il facis vesti de kaprofeli.
Atahualpa Yupanqui

**Atahualpa Yupanqui**, pseudonimo di **Héctor Roberto Chavero Aranburu**, n. ye la 31ma di januaro 1908 til la 23ma di mayo 1992, esis Arjentiniana muzikisto, kompozisto, kantisto e skriptisto. Ol agnoskesis kom la maxim importanta folklorala muzikisto di la lando.

Lua surnomo *Atahualpa* originis en 1913, kande ilu facis laboro skolala pri Atahualpa, la lasta suvereno dil imperio Inkao. Ilu pose adjuntis *Yupanqui* a lua surnomo, signifikanta "lu qua venis de fora por dicar ulo".
Aeroplano-motoro

**Aeroplano-motoro** esas la kompozanto di propulsado sistemo por aeroplano qua produktas mekanikala povo. Aeroplano-motoro esas preske sempre sive lejera pistono motori o gaso turbini.
Fuzeo-motoro

**Fuzeo-motoro**, o simple "fuzeo", esas sprico-mashino (qua uzas nur amasigata propuls-maso por produktar sua alta-rapida propulso-sprico. Fuzeo-motori esas reakto-mashino e produktas pulso segun triesma lego di Newton. Pro ke ne bezonesas extera materio por produktar sua sprico, fuzeo-mashini povas esar uzata por kosmala navo-propulsajo, tam terala uzo, kam kosmonavi. Multa fuzeo-motori esas interna kombusto-mashini, quankam nekombustanta formi existas anke. Fuzeo-motori di tala grupo havas la maxim alta eskapo-rapidesi, esas ofte la maxim lejera, ma esas anke la minim efikiva di omna sorti di fuzeo-mashini.
Propulso per nukleala pulso

La **Propulso per nukleala pulso** od propulso per extera pulsata plasmo, esas teoriala metodo pri propulsado por spaconavi qua uzus nukleara explosi por pulso. Esas unesma developita da projekto Orion per DARPA, pos sugesto da Stanislaw Ulam en 1947. Plu nova designi qua uzas inerciala inkluzo fuzo esis la bazolineo por multa pos-Orion designi, inkluzite la projeti *Daedalus* e *Longshot*.
Liquido-propulsajo

**Liquida propulsajo** o **liquido fuzeo** esas fuzeo mashino qua uzas en liquida formo. Liquidi esas dezirinda pro lua sate alta denseso permisas la volumo di propulsajo kuvego esar relate basa, ed esas posibla uzar lejera pumpili por injektar la propulsajo de kuvegi aden la motori, qua signifikas ke la propulsaji povas esar konservata sub basa presado. To permisas l'uzo di poka maso propulsajo kuvegi, posibliganta alta maso ratio por la fuzeo.
Sprico mashino

**Sprico-mashino** esas reakto motoro qua descharjas rapida movo sprico qua alimentas pulso per sprico propulso segun legi di movado di Newton. Ta larja defino di sprico mashini inkluzas turbin-sprico-motori, turboventizili, fuzei, kompresosprici, e pulso sprici. Generale, maxim multi sprico mashini esas interna kombusto motori ma nekombusta formi anke existas.
Kompresosprico

**Kompresosprico**, kelkafoye referita kom furnelotubo sprico, esas formo di aerobia sprico mashino uzanta adavana movado di motoro por kompresar eniranta aero, sen rotaca kompresilo. Kompresosprici ne povas produktar pulso kande aero ne movas, tale ne povas movar aeroplano de komplete haltigita. Kompresosprici do bezonas kelka altra propulso-sistemo por acelerar la vehilo ad rapideso ube la kompresosprico komencas produktar pulso. Kompresosprici laboras maxim eficiente a supersonala rapideso proxim Mach 3. Ta tipo di motoro povas funcionar til rapidesi di Mach 6.
Damião de Góis

**Damião de Góis** (n. ye la 2ma di februaro 1502 til la 30ma di januaro 1574) esis importanta Portugalana filozofo.
Fritz Kreisler

**Friedrich (Fritz) Kreisler** (2 di februaro 1875 en Wien til 29 di januaro 1962 en New York) esis Austriana violinisto e kompozisto.

La patro Kreisler esis eminenta mediko. Friedrich divenis studento di violino ye la Konservatorio di Wien evante sep yari, e ye dek yari il studiis ye la Konservatorio di Paris. 

Pos koncerto-turo en Usa en 1889 Fritz provizore abandonis muziko. Ilu studiis medicino ed arto, ed esis oficiro en la armeo di Austria. Il retrovenis a la violino en 1899, donante koncerto en Berlin. Pro koncerto-turi en Usa dum 1901–1903 ilu ganis ilua famo. Ilua stilo di pleado esis distingiva pro ilua dolca tono e vigoroza exekutado.
Dermatologio

**Dermatologio** esas fako di medicino, qua traktas la pelo e la dermo, e lia morbi. Dermatologio esas specaleso qua havas ambe medicinala e kirurgiala faki. Dermatologiisto kuracas pelala morbi en la maxim larja sinso. Lu traktas anke la kosmetikala problemi di la pelo, kaniopelo, hararo ed ungli.
Paulo César Carpegiani

**Paulo César Carpegiani** (n. ye la 7ma di februaro 1949) esas Braziliana ex-futbalisto, qua ludis por *Sport Club Internacional* e por *Clube de Regatas do Flamengo*. Il anke verkis kom entrenisto por diversa futbalo-squadi.
Regioni di Francia

Depos la 1ma di januaro 2016, Francia subdividesas en 18 regioni, di qui 13 jacas en la nomizita "Metropolala Francia" (di qui 12 en la kontinento plus l'insulo Korsika), to esas, en Europa, du en Afrika e tri en Amerika. Singla ek la 13 metropolala regioni subdividesas en 2 til 13 departmenti, dum ke singla transmara regioni konsistas ek 1 departmento. La nuna koncepto pri "regiono" adoptesis unesmafoye en 1982. En 2016 la regioni diminutesis de 27 til 18.

## La regioni di Francia depos 2016
Pulso sprico mashino

**Pulso sprico mashino** esas tipo di sprico motoro en qua kombusto eventas en pulsi. Pulso sprico mashini povas esar konstruktata kun poka o ne movanta parti, ed esar kapabla funcionar statikale.

Pulso sprico mashini esas lejera formo di sprico propulsajo, ma maxim-multa-kaze havas febla kompreso ratio, e do donas basa specifika impulso.

Remarkinda lineo di serchado di pulso sprico mashini inkluzas la pulso detono motoro qua inkluzas detonado en la mashino, e qua povas potenciale donar alta kompreso e bona efikiveso.

## Referi
Fuad Quliyev

**Fuad Khalil oglu Guliyev**, injenioro e politikisto n. ye la 6ma di julio 1941, esis chefministro di Azerbaijan de 1994 til 1996.
Surət Hüseynov

**Suret Davud oglu Huseynov**, militisto (kolonelo) n. ye la 12ma di februaro 1959, esis chefministro di Azerbaijan de 1993 til 1994.
Ayaz Mutalibov

**Ayaz Niyazi oglu Mutallibov**, politikisto n. ye la 12ma di mayo 1938 til la 27ma di marto 2022, esis l'unesma prezidanto di Azerbaijan. Ilu guvernis de 1991 til 1992.
Kaloro mashino

En termodinamiko, **kaloro mashino** esas sistemo qua exekutas la konvertado di kaloro o termala energio a mekanikala laboro. Facas lo per produktanta laboranta subtanco de alta temperaturala stando a basa temperaturo stando. Kaloro "stando" produktas termala energio qua adportas la laboranta substanco ad alta temperaturala stando. La laboranta substanco produktas laboro en la "laboranta korpo" di la motoro dum ke transferanta kaloro a plu kolda "disipanto" til atingas basa temperaturala stando. Dum ta proceso kelka di termala energio esas konvertita en laboro per explotanta la propraji di laboranta substanco. La laboranta substanco povas esas ula sistemo kun ne zero kaloro kapableso, ma esas maxim-multa-kaze gaso o liquido.
Donald Pleasence

**Donald Henry Pleasence** (n. ye la 5ma di oktobro 1919 til la 2ma di februaro 1995) esis cinem-aktoro.
Brno

**Brno** esas la 2ma maxim grand urbo di Chekia, e la maxim granda de Moravia. La supra korti di Chekia havas sideyi en ta urbo.

Ol fondesis cirkum la yaro 1000.
Bizanco

**Bizanco**, l'Est-Romana Imperio, esis l'esta parto di Roman imperio, qua restis pos la krulo di la westa parto en la kinesma yarcento.

La nomo *Bizanco* inventesis dum renesanco de la antea nomo di Konstantinoplo, *Byzantion*. On uzis la nomo *Bizanco* en west-Europa, pro ke on volis emfazar ke la esta parto prezervis la Kristana kredo, kulturo e la "Grekieso" di la socio. Tale on esforcis diferesar de la antiqua Roma. Quankam la civitani nomizis su ipsa kom Romani til la fino di Bizanco. Latina esis la linguo dil administranti til sepesma yarcento, kande la Grekiana, la linguo di la majoritato, divenis la linguo dil imperio.
Zeno (imperiestro)

**Zeno** (Latine: *Flavius Zeno Augustus*, Greka: Ζήνων) (cirkume 425 til 491), originale *Tarasis*, esis imperiestro di Bizanco de 474 til 475 ed itere de 476 til 491. Ye la 9ma di februaro 474 en Konstantinoplo, Zeno deklaresis kom imperiestro di Roman imperio. Ilu regnis kun sua filiulo Leo la 2ma, qua mortis pos kelka monati; pose Zeno esis l'unika imperiestro. 

Zeno venis de Isauria, montoza regiono di Anatolia, egardita kom barbara regiono da kelki. To ulagrade detrimentis ilua kariero. Il esis chefo di Isauriana trupo, qua esis selektata da la Roman imperiestro cirkume 465, komplementale ad existanta imperiala trupi de Germania. Il prenis la Greka nomo Zeno qua semblis plu apta inter Romana oficiri. Ilu mariajesis kun filiino dil imperiestro Leo la 1ma. Pro komploto, il mustis fugar de Konstantinoplo en 475. En la falo di rivalo Basiliscus, Zeno itere divenis imperiestro en 476, e duris en l'ofico til sua morto en 491. Dum ilua regno il esis multe okupata pri militi kontre Ostrogoti. En 486 l'Ostrogota chefo Theodorik la Granda, asaltinte Konstantinoplo, paktis kun Zeno. Zeno pose konsilis ke Theodorikus irez a Roma por militar kontre Flavius Odoacer, qua regnis ibe.
Uniono Progreso e Demokratio

**Uniono, Progreso e Demokratio** (Hispaniana: *Unión, Progreso y Democracia*) esas Hispaniana politikala partiso kun paralamentala reprezento.

## Politikala ideologio
Ideologike, UPyD ne definas su kom dextro o sinistro. Kom ol dicas en olua Funfacionala Manifesto:

UPyD definas su kom pregesista partiso, ultre altra ideologiakala etiketi. La partiso povas facar parto di qua nomesis transversaleso: partiso qua volas inkluzar koncepti edidei di amba politikal axi. Segun dicis lua viceparolantino Rosa Díez, la formacuro esas "progresista e transversala", "havas personi di sinistra e iberali", asekurinta ke por elu "la centro esas nihilo".
Kompreso proporciono

La **kompreso proporciono** en motori di interna od extera kombusto esas valoro qua reprezentas la proporciono di volumo di sua kombusto chambro de sua maxim larja kapaceso di sua min larja kontenajo. Esas fundamentala speciguro por multa ordinara kombusto mashini.

En pistono motoro esas la proporciono inter la volumo di la cilindri e kombusto chambro kande la pistono esas a la baso di lua stroko, e la volumo di kombusto chambro kande la pistono esas a la somito di sua stroko.
Fabio Grosso

**Fabio Grosso** (n. ye la 28ma di novembro 1977) esas Italiana futbalisto qua ludis por Italiana squado dum la Mondala Kupo di Futbalo en 2006.
Cléo Pires

**Cléo Pires Ayrosa Galvão**, konocata com **Cléo Pires** (n. ye la 2ma di oktobro 1982) esas Braziliana televizion-aktoro.
Manuel Esquivel

**Manuel Esquivel**, fizikisto e politikisto n. ye la 2ma di mayo 1940 til la 10ma di februaro 2022, esis chefministro di Belize du foyi: de 1984 til 1989 e de 1993 til 1998.
Kaloro kambiilo

**Kaloro kambiilo** esas equipuro o parto de equipuro konstruktata por eficienta kalora konvekto de un loko ad altro. La loki povas dividesar per solida muro, tale li nulatempe mixas, o povas esar en direta kontakto. Ol esas larje uzata en spacala varmigo, frigorizo, aero kondicinanta, povanta mashinaro, kemiala mashinaro, petrokemiala mashinaro, petrolo refineyi, naturala gaso operaco, e purigo di kloakajo. La klasika exemplo di kaloro kambiilo esas trovata en motori di interna kombusto, en qui cirkulanta fluido konocata kom mashino desvarmigo fluas tra radiatoro volvaji ed aero fluidi pos la volvaji, qua frigorizas desvarmigo e varmigas l'enigata aero.
Emersanta teknologii

En la historio di teknologio, **emersanta teknologii** esas nuntempal avanci e novigo en diversa faki di la teknologio. Diversa konverganta teknologii aparis, e la developo di multa sistemi teknologiala konvergis vers simila skopi. La konvergo povas referar a antee separita teknologii, exemple voco-transmiso (e telefoniala traiti), datumo-transmiso (e produktiveso aplikaji) e video-transmiso, qui nun partoprenas moyeni ed interagas l'unu l'altru, kreanta nova efekti.

Emersanta teknologii esas teknikala noviguri qui reprezentas progresiva developado interfaka por konkurencal avantajo; konverganta teknologii reprezentas antee distinta feldi qui komencis konvergar vers ula sama skopi ed interagar. Tamen, l'opiniono di la grado di efekto, statuto ed ekonomikala viviveso di multa emersanta e konverganta teknologii varias.

## Historio
Dum yarcenti, noviganto metodi e nova teknologii developesis e aparis. Kelk ek ca teknologii dubesas teoriala serchado, altra komercala serchado e developo.

Teknologiala developo inkluzas disruptiva teknologii. Exemplo pri l'antea esis l'uzo di DVD por remplasar l'antea optikala teknologio CD. Kontree, disruptiva teknologii esas lo kande nova metodo remplasas l'antea teknologio e facas lo abundanta, exemple la remplaso di kaleshi per automobili.

Emersanta teknologio ordinare indikas signifikanta teknologiala developi qui enduktas nova teritorio en kelka signifikiva voyo en ta feldo. exempli pri kuracanta emersanta teknologii inkluzas informatikala teknologio, nanoteknologio, bioteknologio, konocala cienco, robotiko ed artifical inteligenteso.

## Debato pri emersanta teknologii
Multa skribisti, inkluzite informatikisto Bill Joy, identifikis faki di teknologii qui lu judikas esencala a futuro di la homaro. Joy avertas ke la teknologio povas uzesar dal eliti por bonajo o malajo. Lu povas uzar lo quale "bona pastori" por la cetera homaro, o decidas ke omnu esas superflua ed incitas por maso extingo di to superflua per teknologio. Advokati di avantaji di teknologikala chanjo kustume vidas emersanta e konverganta teknologii kom oferanta espero por la plubonigo di homala stando. Tamen, kritikeri di la riski pri teknologiala chanjo, e mem kelka defenseri, exemple transhumanista filozofo Nick Bostrom, avertas ke kelka di ta teknologii kontenas danjeri, forsan mem kontributus a l'extingo di homaro ipsa: c.e. kelka di to povas envolvar existencala riski. Multa etikala debato centri pri distributiva yusteso en atribuanta aceso a salutara formi di teknologio. Kelka pensanti, exemple ambientala etikisto Bill McKibben, opozas la duranta developado di avancinta teknologii parte por timar ke lia profiti porcionigesos neegale, parte pro ke to povas facar plu mala la stando di la povreso. Kontree, l'inventisto Ray Kurzweil esas inter tekno-utopianti qua kredas ke emersanta e konverganta teknologii povos ed eliminos povreso ed abolisos sufrado.
Tillman Thomas

**Tillman Joseph Thomas** (n. 13 di junio 1945) advokato e politikisto, esas nuna chefministro di Grenada. Il asumis povo en 9 di julio 2008.
Specifika impulso

**Specifika impulso** esas formo por deskriptar l'efikiveso di fuzei e sprico motori. Ol reprezentas la forco relate a la quanto di propulso* uzata per tempo-unajo. Se la "quanto" di propulso donesas en termini di maso (en kilogrami), do la specifika impulso havas unaji di rapideso. Se donesas en termini di pezo, lore specifika impuso havas unaji di tempo. La konverso konstanto inter la du versioni di specifika impulsi esas g.* La plu alta la specifika impulso, la min alta la propulso fluo rapideso besonata por donata pulso, ed en la kazo di fuseo la min propulso esas bezonata por donata delta-v la Tsiolkovsky fuseo equaciono.
Keith Claudius Mitchell

**Keith Claudius Mitchell** (n. ye la 12ma di novembro 1946) matematikisto, profesoro di universitato e politikisto, esas la chefministro di Grenada depos la 20ma di februaro 2013. Il anke esis chefministro di la lando de 1995 til 2008.
Termala energio

**Termala energio** esas la parto di tota potenciala energio e cinetika energio di objekto o specimeno di materio qua rezultas en la sistemo temperaturo. Ta quanteso povas esar nefacila por determinar o mem sensenca ecepte se la sistemo atingabis sua temperaturo nur tra koldigo, e ne esas submisita a laborar kontributo o produktado, od altra procedi qui modifikas l'energio. L'interna energio di ula sistemo, ank ofte nominata termodinamikala energio, inkluzas altra formi di energio en termodinamikala sistemo ultre la termala energio, exemple formi di potencala energio qui ne modifikas la temperaturo, exemple la kemiala energio konservata en molekulala strukturo ed elektrala figuro, intermolekulala interagi asociita kun fazo chanji qua ne influo temperaturo (c.e., latenta energio), e la nukleala binduro energio qua ligas la sub-atomala partikuli di la materio.
Ioannes la 5ma Palaiologos

**Ioannes la 5ma Palaiologos** (Greke: **Ιωάννης Ε' Παλαιολόγος**, *Iōannēs V Palaiologos*), (18ma di junio 1332 til la 16ma di februaro 1391) esis imperiestro di Bizanco.

La longa regno di Ioannes la 5ma Palaiologos komencis en 1341, evante non yari. Il esis destronizita 1376-79 e dum kelka monati en 1390. Frue en la regno esis interna milito, pro rivaleso inter du regenti di la yuna imperiestro. L'Otoman imperio minacis Bizanco dum la regno di Ioannes, ed ilua imperio esis multe diminutita. Vicina urbo Adrianopolis prenesis da le Otoman en 1369. Ioannes mustis agnoskar ke il esas vasalo di la Otoman imperio. En 1390 il fortifikis l'Ora Pordo (la precipua ceremoniala enireyo) di Konstantinoplo, tamen Bayezid la 1ma di le Otoman imperis ke ol esez desfortifikata. Ioannes facis to. Ilu mortis balde pose, forsan pro la humiligo, ye la 16ma di februaro 1391 en Konstantinoplo.
Troilus de Mesgouez

**Troilus de Mesgouez**, markezo de la Roche de Mesgouez, (m. 1606) esis vicerejo di Francia de 1598 til 1606 en nord Amerika, en la nuna Kanada.

La Roche entraprezabis komercala voyaji a le Terre-Neuves (nuntempa Nov-Lando): nesucesoze en 1578, kande lua navo kaptesis da Angla navi, e sucesoze en 1583. Granda expediciono en 1584 abortis pro naufrajo di la precipua navo di la floto. Ye la 16ma di februaro 1597 rejo Henri la 4ma di Francia donis a Troilus de Mesgouez la autoritato por facar expediciono a nordal Amerika. 

En la expediciono grantita en 1597, du navi voyajis vers Amerika en 1598. La Roche establisis depozeyo sur insulo quan il nomizis *Isle de Bourbon* (nuntempe *Sable Island*, 175 km sud-este de Nova Skotia). Pose il komercis ye la peskeyi di Nov-Lando. Tamen pro tempesto la navi mustis retroirar a Francia sen vizitar la nova depozeyo. Pro ne-reguloza provizado, la depozeyo sur la Isle de Bourbon abandonesis pos kelka yari.
Tutanhamon

**Tutanhamon** (o *Tutenkhamun, Tutenkhamen*) ("Rejo Tut") esis faraono di antiqua Egiptia, qua regnis kurte de 1336 aK til 1327 aK.

La tombeyo di Tutanhamon deskovresis dum arkeologiala exkavadi financale sustenata da George Herbert e facita da arkeologiisto Howard Carter.

Ye la 16ma di februaro 1923 la sepulto-chambro di Tutanhamon oficale apertesis, koram plura distingita gasti. Unesmafoye pos plu kam tri mil yari, la sarkofago di Tutankhamon esis videbla. L' Egiptiisto Howard Carter deskovrabis gradi duktanta a la sepulteyo, ye la 26ma di novembro 1922. Balde ilu trovis plura chambri di la tombo. Ne quale altra tombi, la kontenajo ne esis furtita en antiqua epoko. L'avanchambro kontenis multa objekti, inkluzanta la elementi di quar chari. La nura ornizita chambro esis la sepultochambro, en qua pikturi montris la rejo kun diversa dei. Quar orizita ligna santuarii cirkondis la sarkofago. Interne di la granita sarkofago esis tri sarki di diminutanta grandeso, e l'internala sarko esis ora e kontenis la kadavro di la rejulo.
Nicki Minaj

**Onika Tanya "Nicki" Maraj** (n. ye la 8ma di decembro 1982) esas Trinidadana kantistino e kompozistino.
Leandro Barbosa

**Leandro Mateus Barbosa** (n. 28 di novembro 1982) esas Braziliana basketbalisto. Nune ilu ludas por Boston Celtics.
Kalora pumpilo e frigorizo cikli

Termodinamikala **kalora pumpilo o frigorizo cikli** esas la koncepta e matematikala modeli por kalora pumpili e frigorizili. Kalora pumpilo esas mashino od aparato qua diplasas kaloro de uno loko (la 'fonto') ye basa temperaturo ad altra loko (la 'disipanto' o 'kalora disipanto') ye plu alta temperaturo uzanta mekanikala laboro od alta-temperaturo kaloro fonto. Do kalora pumpilo povas esar koncepto di "kaloro" se l'objektalo esas varmigar la kalora disipanto (tale kande varmigo l'interna di hemo dum kolda dio), o "frigorizilo" se l'objektalo esas koldigar la kaloro fonto (kam en l'ordinara operaco di glacilo*). En sive kazo, l'operanta principi esas identa. Kaloro esas movanta de kolda placo a varmo placo.
Ciencisto

**Ciencisto** indikas persono di qua la mestiero konsistas ek facar serchado. Esas nefacila di bona cernar la mestiero di ciencisto tante la domeni di serchado esas diversa ed implikas importanta diferi en la pratikado di ta mestiero. Tale, dum longatempe, ciencisto ne esas vidita kam mestiero, ma simpla qualifikanta. La manu-libro di Frascati, edidita dal OKED, definas **ciencisto** quale to: "Specalisto qua laboras kun la koncepto o la kreado di konoci, di produkturi, di procedi, di metodi e di sistemi nova ed a la jerado di projekti koncernita".
Laboranta fluido

**Laboranta fluidi** esas presurisata* gaso o liquido qua impulsas mashino. Exempli inkluzas vaporo en vaporomashino, aero en varmiga aero-motoro ed hidraulika fluidi en hidraulika motoro o hidraulika cilindro. Plu ordinare, en termodinamikala sistemo, la laboranta fluido esas liquido o gaso qua absorbas o transmisas energio.
Luigi Einaudi

**Luigi Einaudi** (24 di marto 1874 til 30 di oktobro 1961) ekonomikisto e politikisto esis prezidanto di Italia de 1948 til 1955.
Coolidge

**Coolidge** povas signifikar:

;personi
* Calvin Coolidge
* Rita Coolidge

;loki
* Coolidge, Arizona
* Coolidge, Georgia
* Coolidge, Kansas
Joseph Cook

**Joseph Cook** (7 di decembro 1860 til 30 di julio 1947) esis la 6ma chefministro di Australia de 1913 til 1914.
Mo Yan

**Mo Yan**, pseudonimo di **Guan Moye** (n. ye la 17ma di februaro 1955) esas Chiniana skriptisto, qua recevis la Nobel-premio pri literaturo en 2012.

Lua pseudonimo *Mo Yan* signifikas "Ne parolez!" en la Chiniana.

Ilua maxim konocata verki esas "La Reda Sekal-agro" e "Rani", amba libri deskriptas doloroz epizodi en la Chiniana historio, quale la Kulturala Revoluciono e la politiko di un infanto.
Borut Pahor

**Borut Pahor** (n. 2 di novembro 1963) esas nuna prezidanto di Slovenia, depos 22 di decembro 2012. Il anke esis chefministro di lando de 2008 til 2012.
Jean-Claude Van Damme

**Jean-Claude Van Damme** (n. **Jean-Claude Camille François Van Varenberg** ye 18 di oktobro 1960) esas Belga cinem-aktoro.
Listo pri prezidanti di Kazakstan

La prezidanto esas la chefo di stato di Kazakstan. L'ofico establisesis ye la 24ma di aprilo 1990, un yaro ante la fino di Sovietia. Nursultan Nazarbayev guvernis la lando de ca dato til la 19ma di marto 2019, kande ilu renuncis. Ye la sequanta dio, Qasım-Jomart Toqayev, qua antee esis chefministro de la lando de 1999 til 2002, asumis la povo.

Nula ek la prezidantala elekti en Kazakstan judikesis kom libera, segun Westala observinti.

## Videz anke
* Chefministri di Kazakstan
Julia Gillard

**Julia Eileen Gillard** (n. 29 di septembro 1961), politikistino, esas nuna chefministro di Australia. El asumis povo en 24 di junio 2010.
Kevin Ayers

**Kevin Ayers** (16ma di agosto 1944 til la 18ma di februaro 2013) esis Britaniana muzikisto, qua fondis la bando Soft Machine, ed anke pleis kun John Cale, Mike Oldfield, Elton John, ed altra muzikisti.

## Albumi
* *Joy of a Toy* (1969)
* *Shooting at the Moon* (1970)
* *Whatevershebringswesing* (1971)
* *Bananamour* (1973)
* *The Confessions of Dr. Dream and Other Stories* (1974)
* *Sweet Deceiver* (1975)
* *Yes We Have No Mañanas (So Get Your Mañanas Today)* (1976)
* *Rainbow Takeaway* (1978)
* *That's What You Get Babe* (1980)
* *Diamond Jack and the Queen of Pain* (1983)
* *Deià...Vu* (1984)
* *As Close As You Think* (1986)
* *Falling Up* (1988)
* *Still Life with Guitar* (1992)
* *The Unfairground* (2007)

## Referi
Hagia Sofia (Konstantinoplo)

**Hagia Sofia** ("Santa Sajeso") esis granda kirko en Konstantinoplo. Ol transformesis a moskeo, kande Otoman-Turkiani konquestis l'urbo. Nun ol funcionas kom muzeo. L'antea kirko judikesas kom un ek l'ecelanta exempleri di la Bizantala arkitekturo.

Ye la 23ma di februaro 532 en Konstantinoplo lora imperiestro Justinianus la 1ma decidis rikonstruktar Hagia Sofia, la precipua kirko dil imperio, origine konsakrita en 360. Ol destruktesis, kun granda parti de la urbo, en januaro ca yaro, en incendii dum grava tumulto. La nova kirko esis plu granda kam la antea kirko. Justinianus ipsa selektis l'arkitekti. Materio di alta qualeso por la edifico venis de diversa parti di la imperio. En ta tempo, la nova kirko, kun injenioze desegnita kupolo, esis egardata kom importanta arkitekturala verko. Justinianus inauguris la nova basiliko en 537, ma la mosaiki en la kirko ne esis kompleta dum ilua vivo.

Ye la 7ma di mayo 558, dum tertremo en Konstantinoplo, la kupolo di Hagia Sofia krulis. La kirko ja esis kelke domajita pro tertremi en 553 e 557. La imperiestro, Justinianus la 1ma, imperis rikonstruktado; la arkitekto Isidorus ridesegnis la kupolo ed utiligis plu lejera materii. La rikonstruktado esis kompleta en 562, e la kirko esis ridedikata ye la 23ma di decembro di ta yaro.

L'edifico ankore stacas: ol divenis moskeo de 1453, ed en 1931 ol divenis muzeo.
Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais

**Pierre-Augustin Caron de Beaumarchais** (1732 til 1799) esis Franciano, qua havis tre multa roli du lua vivo: il esis i.a. muzikisto, spionero, armo-vendisto, revolucionero, dramatisto.

Ye la 23ma di februaro 1775 en Paris la dramato *Le Barbier de Séville* da Pierre Beaumarchais esis unesmafoye pleata. La teatrajo balde divenis sucesoza. La kariero di Beaumarchais kom dramatisto komencis tarde en ilua eventoza vivo ed ilua unesma dramato aparis en 1767. En 1764 il pasis dek monati en Hispania, precipue pro komercala aferi. Dum la sejorno il aquiris idei por dramatala karakteri. Ilua tri dramati *Le Barbier de Séville*, *Le Mariage de Figaro* e *La Mère coupable* inkluzas la karaktero Figaro, qua esas bon-humora e helpema, ma anke bitrigita e cinika. Plura operi esis kreata de *Le Barbier de Séville*; la maxim sucesoza esis la opero da Gioachino Rossini, di 1816.
Sylvia Kristel

**Sylvia Maria Kristel** (1952 til 2012) esis Nederlandan cinem-aktorino, notinda por la filmo "Emmanuelle".
Giovanni Giolitti

**Giovanni Giolitti** (1842 til 1928) esis Italiana politikisto qua divenis chefministro di Italia kin foyi: de 1892 til 1893, de 1903 til 1905, de 1906 til 1909, de 1911 til 1914, e de 1920 til 1921.
Benedetto Cairoli

**Benedetto Cairoli** (1825 til 1889) politikisto, esis chefministro di Italia du foyi: de marto til decembro 1878, e de 1879 til 1881.
Navinchandra Ramgoolam

**Navinchandra Ramgoolam**, (n. 14ma di julio 1947) mediko e politikisto, okupis du foyi l'ofico di chefministro di Maurico: de 1995 til 2000, e de 2005 til 2014.

## Referi
William Lyon Mackenzie King

**William Lyon Mackenzie King** (1874 til 1950) advokato, profesoro, jurnalisto e politikisto esis chefministro di Kanada tri foyi: de 1921 til 28 di junio 1926, de 25 di septembro 1926 til 1930, e de 1935 til 1948.
Disparati di la Frati

**Disparati di la frati. Listo de 454 homonimi e paronimi en Ido ed Esperanto** esas libreto publikigita da Gonçalo Neves en 2002 ye l'Editerio Sudo en qua il kompilis 454 diferenta vorti di la du lingui.

## Extera ligili
* Disparati di la Frati