open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Eleazar López Contreras

**José Eleazar López Contreras**, militisto e politikisto n. ye la 5ma di mayo 1883 til la 2ma di januaro 1973 esis prezidanto di Venezuela de 1935 til 1941.
Pierre Laval

**Pierre Jean Marie Laval**, advokato e politikisto n. ye la 28ma di junio 1883 til la 15ma di oktobro 1945 esis trifoye chefministro di Francia: de 1931 til 1932, de 1935 til 1936, e sub la rejimo di Vichy, de 1942 til 1944. Kande la rejimo di Vichy faliis, ilu fugis a Naziista Germania ed instalis "guverno-en-exilo" en Sigmaringen.

En mayo 1945, Usana trupi kaptis Sigmaringen e sendis omna kunlaborinti dil rejimo di Vichy a Francia. Pos finir la duesma mondomilito, Laval judiciesis kom trahizanto e kondamnesis a mortopuniso per fusilago. Ilu fusilagesis ye la 16ma di oktobro 1945.
Domingo Caycedo

**Domingo de Caycedo y Sanz de Santamaría**, militisto e politikisto n. ye la 4ma di agosto 1783 til la 1ma di julio 1843 esis dufoye prezidanto di Granda Kolumbia: de mayo til junio 1830, e de mayo til novembro 1831. Ilu luktis, ensemble kun Simón Bolívar, por la nedependo di lua lando.
Nightwish

Nightwish esas Finlandana heavy metal grupo. Ol formacesis en 1996, e komence konsistis ek Tuomas Holopainen (kompozisto e klavaristo), gitaristo Emppu Vuorinen e kantistino Tarja Turunen.

## Membri
### Nun
* Floor Jansen
* Troy Donockley
* Emppu Vuorinen
* Tuomas Holopainen
* Jukka Koskinen
* Kai Hahto
### Antea
* Tarja Turunen (1996–2005)
* Sami Vänskä (1998–2001)
* Anette Olzon (2007–2012)
* Jukka Nevalainen (1997–2014)
* Marko Hietala (2002–2021)

## Verki
* Angels Fall First (1997)
* Oceanborn (1998)
* Wishmaster (2000)
* Century Child (2002)
* Once (2004)
* Dark Passion Play (2007)
* Imaginaerum (2011)
* Endless Forms Most Beautiful (2015)
* Human. :II: Nature. (2020)
* Yesterwynde (2024)
Eppo Doeve

**Joseph Ferdinand "Eppo" Doeve** (n. ye la 2ma di julio 1907 til la 11ma di junio 1981) esis Nederlandana piktisto e kartunisto.
Momiji Nishiya

**Momiji Nishiya**o en la Japoniana linguo 西矢 椛, (n. ye la 30ma di agosto 2007 en Osaka) esas Japoniana planko-sketado-sportistino. El ganis orea medalio en planko-sketado en la modaleso street por mulieri dum l'Olimpiala Ludi en Tokyo. Dum la vinko en la Olimpiala Ludi Momiji Nishiya evis erste 13 yari ed el esis la maxim yuna sportisto qua ganis orea medalio en la historio di la Olimpiala Ludi.
Frances Hardinge

**Frances Hardinge** (n. ye 1973 en Brighton) esas Britaniana skriptistino. Elu skribas tre sucesoze romani por yuna homi. Frances Hardinge ganiis diversa premii por sua libri. El habitas en Oxford.

La romani e rakonti da Frances Hardinge havas ofte elementi di fantazio.

## Bibliografio
### Romani
* 2005 Fly by Night
* 2007 Verdigris Deep (en USA: Well Witched)
* 2009 Gullstruck Island (en USA: The Lost Conspiracy)
* 2011 Twilight Robbery (en USA Fly Trap): Durigo di *Fly by Night*
* 2012 A Face Like Glass
* 2014 Cuckoo Song 
* 2015 The Lie Tree
* 2017 A Skinful of Shadows
* 2019 Deeplight

### Rakonti
* 2001 *Shining Man*. En: The Dream Zone.
* 2002 *Communion*. En: Wordplay Vol. 1.
* 2002 *Captive Audience*. En: Piffle Issue 7.
* 2003 *Bengal Rose*. En: Scribble No. 20, 2003.
* 2005 *Black Grass*. En: All Hallows, 2005.
* 2006 *Halfway House*. En: Alchemy, 2006.
* 2007 *Behind The Mirror*. Serialised in First News, 2007.
Rebeca Andrade

**Rebeca Rodrigues Andrade** (n. ye la 8ma di mayo 1999 en Guarulhos) esas Braziliana gimnastikino qua ganis l'arjento-medalio en 2021 en l'Olimpiala Ludi en Tokyo, 2020 pri artala gimnastiko individuala por mulieri. To esis la unesma medalio en la historio por Brazilia che Olimpiala Ludi en la gimnastiko por mulieri. El ganis mem la oro-medalio en la konkurso di saltado en l'Olimpiala Ludi en Tokyo, 2020 

Rebeca Andrade partoprenis en l'Olimpiala Ludi en Rio de Janeiro, 2016 e ganis ye la yaro 2021 en la Tot-Amerika Ludi en la gimnastiko. Elu komencis praktikar gimnastiko evanta 4 yari.
Killection

**Killection** esas la albumo liberigesis da la heavy metal grubo Lordi. 

## Treki
# "Radio SCG 10" - 1:23
# "Horror for Hire" - 3:22
# "Shake the Baby Silent" - 3:36
# "Like a Bee to the Honey" - 4:13
# "Apollyon" - 5:11
# "SCG10 The Last Hour" - 1:31
# "Blow My Fuse" - 3:31
# "I Dug a Hole in the Yard for You" - 4:11
# "Zombimbo" - 4:53
# "Up to No Good" - 3:58
# "SCG10 Demonic Semitones" - 1:20
# "Cutterfly" - 4:20
# "Evil" - 4:34
# "Scream Demon" - 4:38
# "SCG10 I Am Here" - 1:51

## Pleisti
* Mr. Lordi
* Amen
* Hiisi
* Mana
* Hella
* Michael Monroe
Sexorcism

**Sexorcism** esas la albumo liberigesis da la heavy metal grubo Lordi. 

## Treki
# Sexorcism – 6.52 
# Your Tongue’s Got the Cat – 4.45
# Romeo Ate Juliet – 4.21
# Naked in My Cellar – 4.45
# The Beast is Yet to Cum – 4.50
# Polterchrist – 5.23 
# SCG9: The Documented Phenomenon – 1.14 
# Slashion Model Girls – 5.25 
# Rimskin Assassin – 4.50 
# Hell Has Room (No Vacancy in Heaven) – 5.02
# Hot & Satanned – 4.33
# Sodomesticated Animal – 4.23
# Haunting Season – 6.15

## Pleisti
* Mr. Lordi
* Amen
* Ox
* Mana
* Hella
Monstereophonic – Theaterror vs. Demonarchy

**Monstereophonic – Theaterror vs. Demonarchy** esas la albumo liberigesis da la heavy metal grubo Lordi. 

## Treki
# SCG8: One Message Waiting – 1.10
# Let’s Go Slaughter He-Man (I Wanna Be the Beast-Man in the Masters of the Universe) – 4.30
# Hug You Hardcore – 3.40 
# Down with the Devil – 4.29
# Mary is Dead – 4.37
# Sick Flick – 4.00
# None for One – 4.15 
# SCG VIII: Opening Scene – 1.22
# Demonarchy – 6.01 
# The Unholy Gathering – 5.09
# Heaven Sent Hell on Earth – 5.43
# And the Zombie Says – 6.43
# Break of Dawn – 5.47
# The Night the Monsters Died – 7.13

## Pleisti
* Mr. Lordi
* Amen
* Ox
* Mana
* Hella
Scare Force One

**Scare Force One** esas la albumo liberigesis da la heavy metal grubo Lordi. 

## Treki
# SCG7: Arm Your Doors and Cross Check – 1.35
# Scare Force One – 4.58 
# How To Slice a Whore – 2.47
# Hell Sent In the Clowns – 4.20
# House of Ghosts – 4.12
# Monster Is My Name – 3.34 
# Cadaver Lover – 3.51 
# Amen's Lament to Ra II – 1.10
# Nailed by the Hammer of Frankenstein – 3.20 
# The United Rocking Dead – 5.46
# She's a Demon – 5.37
# Hella's Kitchen – 1.10 
# Sir, Mr. Presideath, Sir! (+ETA) – 5.44

## Pleisti
* Mr. Lordi
* Amen
* Ox
* Mana
* Hella
* Tracy Lipp
* Katja Auvinen
* Riita Hyyppä
* Laura Ruohomäki
To Beast or Not To Beast

**To Beast Or Not To Beast** esas la albumo liberigesis da la heavy metal grubo Lordi. 

## Treki
# We're Not Bad for the Kids (We're Worse) – 3,23
# I Luv Ugly – 3,48
# The Riff – 3,45
# Something Wicked This Way Comes – 4,58
# I'm the Best – 3,15
# Horrifiction – 3,29
# Happy New Fear – 4,46
# Schizo Doll – 4,34
# Candy for the Cannibal – 4,43
# Sincerely with Love – 3,14
# SCG6: Otus' Butcher Clinic – 3,24
# Hulking Dynamo – 3,30

## Pleisti
* Mr. Lordi
* Amen
* Ox
* Mana
* Hella
* Otus
* Michael Wagener
* Mark Slaughter
* Tracy Lipp
Scarchives Vol. 1

**Scarchives Vol. 1** esas la albumo liberigesis da la heavy metal grubo Lordi. 

## Treki
### CD
# Playing the Devil (Bend Over and Pray the Lord) – 4.10
# Cyberundertaker – 4.35
# Steamroller – 4.42
# Almost Human (Kiss-cover) – 3.14
# Idol – 5.12
# Paint in Blood – 3.48
# Death Suits You Fine – 3.55
# I Am the Leviathan – 3.26
# Take Me to Your Leader – 4.25
# Monstermotorhellmachine – 5.13
# The Dead Are the Family – 3.35
# White Lightning Moonshine – 5.07
# With Love and Sledgehammer – 3.59
# Get Heavy – 3.00
# Hulking Dynamo – 3.03

### DVD
# Getting Ready
# Scarctic Circle Gathering
# Get Heavy
# Hellbender Turbulence
# Devil Is a Loser
# Dynamite Tonite
# Icon of Dominance
# Enary Solo
# Biomechanic Man
# Monster Monster
# Not the Nicest Guy
# Last Kiss Goodbye
# Rock the Hell Outta You
# Would You Love a Monsterman?

## Pleisti
### CD
* Mr. Lordi
* Amen
* G-Stealer
* Enary
* Magnum
* Kita
* Jussi Rovanperä

### DVD
* Mr. Lordi
* Amen
* Enary
* Kalma
* Kita
Babez for Breakfast

**Babez for Breakfast** esas la albumo publikigadis  da la heavy metal grupo Lordi ye la yaro 2010.

## Treki
# SCG5: It's a Boy! - 1:21
# Babez for Breakfast - 3:30
# This Is Heavy Metal - 3:01
# Rock Police - 3:58
# Discoevil - 3:49
# Call Off the Wedding - 3:31
# I Am Bigger Than You - 3:04
# ZombieRawkMachine - 3:42
# Midnite Lover - 3:21
# Give Your Life for Rock and Roll - 3:54
# Nonstop Nite - 3:56
# Amen's Lament to Ra - 0:32
# Loud and Loaded - 3:15
# Granny's Gone Crazy - 3:56
# Devil's Lullaby - 3:43

## Pleisti
* Mr. Lordi
* Amen
* OX
* Kita
* Awa
Michael Somare

**Michael Thomas Somare**, policisto, docisto e politikisto n. ye la 9ma di aprilo 1936 til la 26ma di februaro 2021 esis quarfoye chefministro di Papua-Nova-Guinea.

Il esis l'unesma chefministro di la lando pos la nedependo, en 1975.
Eugène Mangalaza

**Eugène Régis Mangalaza**, profesoro di universitato e politikisto n. ye la 13ma di julio 1950, esis chefministro di Madagaskar de la 10ma di oktobro til la 18ma di decembro 2009.
Nina Derwael

**Nina Derwael** (n. ye la 26ma di marto 2000 en Sint-Truiden) esas Belgiana gimnastikino qua ganis la oro-medalio en 2021 en l'Olimpiala Ludi en Tokyo, 2020 pri artala gimnastiko en la instrumento ne-egala stangi. 

Nina Derwael partoprenis en l'Olimpiala Ludi en Rio de Janeiro, 2016. Ye la yaro 2017 en la mondala konkurso di gimnastiko en Montreal Nina Derwael ganis la bronzo-medalio en la konkurso di ne-egala stangi. Ye la yaro 2018 en la mondala konkurso di gimnastiko en Doha Nina Derwael ganis la oro-medalio en la konkurso di ne-egala stangi ed anke ye la yaro 2019 en la mondala konkurso di gimnastiko en Stuttgart.

Nina Derwael kreis sua propra gimnastikala elemento en la exerco di ne-egalo stangi qua portas nun sua nomo. Nina Derwael esas aktiva por la gimnastiko klubo * Sta Paraat Hasselt* en Belgia. El havas alteso di 168 centimetri.
Kurt Linde

**Kurt Linde** (14ma di februaro 1907 til la 14ma di mayo 1997) esis Germana Idisto. Dum sua yuneso Kurt Linde esis aktiva organizero en la Deutscher Arbeiter-Ido-Bund (Ido-Uniono di Germana Laboristi).

Ante la yaro 1933 il editis lernolibro por laboristi. Samtempe il anke docis Ido a pueri dum la skol-vakanci. Dum nationalsocialista regno il protektis Ido-literaturo kontre bruligo. Pos la Duesma mondomilito ultre Ido-kursi, il editis e redaktis la Ido-revuo Amiko per sua propra moyeni, anke financala

Kurt Linde esis vice-prezidanto di la Uniono por la Linguo Internaciona Ido.

Kelkafoye lu organizis internaciona Ido-Konferi en la westo di Berlin. 

## Referi
Elina Svitolina

**Elina Svitolina** (Ukrainiane skribita *Еліна Михайлівна Світоліна*, n. ye la 12 di septembro 1994 en Odesa) esas Ukrainana tenisistino qua ganis ye la Olimpiala Ludi en Tokyo, 2020 la bronza medalio.

Elina Svitolina komencis ludar teniso en la evo di kin yari e depos la yaro 2010 el esas profesionala tenisistino. Depos la yaro 2012 Elina Svitolona ludas por la esquado di Ukraina en teniso. Til la agosto 2021 Elina Svitolina ganis 15 turniri dil WTA. Elua maxim bona rango en la mondala rang-listo di tenisistini esis la rango 3. 

Depos la 16ma di julio 2021 Elina Svitolina esas mariajata kun la Franciana tenisisto Gaël Monfils. 

## Extera ligili
* Profilo di Elina Svitolina che la WTA-teniso asociuro].
Ku Klux Klan

**Ku Klux Klan**, abreviita **KKK**, esas Usana odio-grupo de extrema dextra, konocata por promocar violentoza agadi e defensar idei pri rasismo, stranjerodio, antisemidismo, ed anke homofobio, antikomunismo e repulso a katolikismo ed a islamo. Kreita dum la 19ma yarcento, nemediate pos Usana interna milito, ol grupigas diversa asociuri kun strukturo sekreta. Kelkafoye ol praktikas terorismo, violento ed agadi por timidigo, exemple la brulo di kruci.

L'unesma asociuro qua uzis la nomo *Ku Klux Klan* establisesis dum la fino di 1865, por veterani del Usana interna milito, qua probis rezistar kontre tale nomizita "rikonstrukto", to esis, la transformo di Usana socio pos finir la sklaveso. L'organizuro rapide adoptis violento probante atingar lia skopi. Tamen, eventis reakti, e balde la richa eliti Usana komencis judikar ke l'existo di la Klan uzesis pretexto por l'interveno di federala trupi en sudala stati. Sen suporto, l'unesma Klan extingesis per akto signatita da Republikana prezidanto Ulysses S. Grant.
Mónica Puig

**Monica Puig Marchán** (n. ye la 27ma di septembro 1993) esas Portorikana profesionala tenisisto. El ganis l'unesma ora Olimpiala medalio de la historio por Porto-Riko dum l'Olimpiala Ludi en Rio de Janeiro, 2016, por teniso por mulieri, modaleso por singla konkursanto.
Sigareto

**Sigareto** esas un ek la maxim populara formi por konsumar tabako. Ol konsistas ek pikita folii di tabako envolvita per papero en formo di cilindro. Ordinare ol anke havas filtrilo por diminutar domaji a la saneso dil fumanto.

Hispana monako Bartolomé de las Casas, en ilua libro "Historio di Indii" (Hispane: *Historia de las Indias*) definis sigareti kom o «kelka sika folii, envolvita per altra folii, semblanta petardi... Li inflamesas per un latero, e sugesas per l'altru... por introduktar ca fumo en la pulmoni por narkotigar lia korpi, e do li ebriigas su». James la 1ma di Anglia proskriptis lua konsumo, pro esar «repugniva a flarado, desagreabla a vidado, danjeroza por cerebro e nociva a pulmoni».

Nun, ultre ordinara sigareti facita de papero, ank existas tale nomizita "elektronala sigareto", qua emisas vaporo vice fumo. La vaporo ordinare kontenas propilenoglikolo, glicerino, nikotino, inter altra substanci. Kelk ek ca substanci anke povas stimular l'aparo di kancero.

## Referi
Tropiko di Kaprikorno

**Tropiko di Kaprikorno** esas un ek la precipua linei di latitudo qua markizas mapi di la Tero. Ol esas paralelo jacanta 23°26'22" sude del Equatoro.
Bruno Fratus

**Bruno Giuseppe Fratus** (n. ye la 30ma di junio 1989) esas Braziliana natisto qua ganis bronza medalio pri 50-metra natado libera-stilo por viri, dum l'Olimpiala Ludi en Tokyo. Il anke ganis 5 ora medalii dum Tot-Amerika Ludi, di qui du en Guadalajara, Mexikia (4x100 metri libera stilo e 4x100 metri variata stili), 1 en Toronto, Kanada, e 2 en Lima, Peru.
Haltmaagiyn Battulga

**Haltmaagiyn Battulga** (n. ye la 3ma di marto 1963) esas ex-konkurencanto pri sambo, mondala championo pri sambo (kategorio ad 52 kg) en Kiyiv (1983) e duopla arjent-medaliisto di championesi dil mondo en Saint-Jean-de-Luz (1986) (kategorio ad 52 kg) e Moskva (1990) (kategorio ad 57 kg), prezidanto di Mongolia de 2017 til 2021.
Evelien Bosmans

**Evelien Bosmnans** (n. ye 9ma di novembro 1989 en Mol) esas Belgiana cinem-aktorino e televizion-aktorino. Elu studiis en Maastricht (Nederlando) al akademio dil teatro.

Depos la yaro 2010 Evelien Bosmans laboras kom cinem-aktorino e televizion-aktorino. Elu pleis en multa cinemo-filmi e filmi e serii de televiziono. Ye la yaro 2014 elu pleis en la Belgiana hororo-filmo Welp la rolo di *Jasmijn*.
Des-hastar

**Des-hastar**, anke konocata kom "Lenta Vivo", esas koncioze selektar destenso. Des-hastar esas reakto ye okupeso, tenso, preso laboral edc. Se on selektar des-hastar, lore on selektas exemple min multe laborar o minigar sua labor-preso, posible per helpo di terapio. La vorto 'des-hastar' intencesas kom kontreajo di la verbo ‘hastar, to quon homi facas en la diala vivo.

La pioniro ed iniciinto di ca kultural e gastronomiala movemento en 1986 esis Carlo Petrini, naskinta ye la 22ma di junio 1949 en Piemont, Italia. Ilu fondis e duktas la Lenta Nutrivo-movemento depos 1989. Kom membro dil olima komunistala “Unesala partiso di la Proletario” (Italiane: *Partito di Unità Proletaria*, PdUP 1972-1984), il ankore hodie esas ligit a la Partiso Demokratiala (Italiane: Partito Democratico, o PD). Il esas Italiana jurnalisto, sociologo e koquartala recensisto, ed en ta rolo ligit a la Lenta Nutrivo-movemento.
Rafael Paasio

**Kustaa Rafael Paasio**, chefo di jurnalo e politikisto n. ye la 6ma di junio 1903 til la 17ma di marto 1980, esis chefministro di Finlando dufoye: de 1966 til 1968, e de la 23ma di februaro til la 4ma di septembro 1972.
Ignacio Comonfort

**José Ignacio Gregorio Comonfort de los Ríos**, militisto e politikisto n. ye la 12ma di marto 1812 til la 13ma di novembro 1863 esis prezidanto di Mexikia de la 11ma di decembro 1855 til la 21ma di januaro 1858.

## Referi
Gloria Swanson

**Gloria Josephine May Swanson** (n. ye la 27ma di marto 1899 til la 4ma di aprilo 1983) esis Usana cinem-aktorino. El famozesis dum la yari 1920a per elua roli en multa silencanta filmi.
Rafael Filiberto Bonnelly

**Rafael Filiberto Bonnelly Fondeur**, advokato, diplomacisto e politikisto n. ye la 22ma di agosto 1904 til la 28ma di decembro 1979 esis prezidanto di Dominikana Republiko de 1962 til 1963.
Ľudovít Fulla

**Ľudovít Fulla** (n. ye la 27ma di februaro 1902 til la 21ma di aprilo 1980) esis Slovakiana piktisto, grafik-artisto e docisto pri arto.
Petko Karavelov

**Petko Stoichev Karavelov**, docisto e politikisto n. ye la 24ma di marto 1843 til la 24ma di januaro 1903 esis quarfoye chefministro di Bulgaria.
Turkviziono-Konkurso di Kansono

La **Turkviziono-Konkurso di Kansono** (TKK) (Angliana: **Turkvision Song Contest**; Turka: **Türkvizyon Şarkı Yarışması**) On ofte surnomizas ica konkurso per la simpla vorto "Turkviziono".
## Reguli

## Landi
*Albania
*Azerbaijan
*Bielorusia
*Bosnia e Herzegovina
*Bulgaria
*Gagauzia
*Germania
*Irak
*Iran
*Kazakstan
*Kirgizistan
*Kosovo
*Moldova
*Moskva
*Polonia
*Rumania
*Serbia
*Siria
*Turka republiko di Norda Chipro
*Turkia
*Turkmenistan
*Ukraina
*Uzbekistan

Landi qui ulafoye partoprenis, ma retretis
*Austria
*Belgia
*Grekia
*Hungaria
*Latvia
*Nederlando
*Rusia
*Suedia
*Tajikistan

Landi qui nulafoye partoprenis, ma povas partoprenar

*Abkhazia
*Afganistan
*Hispania
*Karakalpakistan
*Kroatia
*Norda Makedonia
*Montenegro
*Portugal
*Slovakia
*Slovenia
## Vinkinti
### Listo pri la vikinti
{| class="wikitable"
!Yaro
!Hosta lando
!Hosta urbo
!Kantinto/i
!Kansono
!Traduko ad Ido
!Lando
|-
|**[[2013]]**
|
|Eskişehir
|Farid Hasanov
|*Yaşa*
|
|
|-
|**[[2014]]**
|  (Tatarstan)
|Kazan
|Zhanar Dugalova
|*Izin kórem*
|
|
|-
|**[[2015]]**
|
|Istanbul
|Lys Assia
|*Refrain*
|Refreno
|
|-
|**[[1957]]**
|
|Frankfurt
|Corry Brokken
|*Net als toen*
|Justa simila lore
|
### Listo di la vinkinta landi

## Lingui
*Azerbaijana
*Gagauza
*Nogai
*Shor
*Tatara
*Tatara di Siberia
*Turkiana
*Turkmena
*Tuva
*Yakuta
## Extera ligili
https://web.archive.org/web/20151101020544/http://turkvizyon.tv/ - la oficala retosituo
Jokero (filmo)

***Jokero*** esas Usana psikologiala dramatajo de 2019 rejisita da Todd Phillips. La filmo esas fondita ye la sam-nomizita maligno en la desegnita rakonti pri Batman. La chefa roli esas pleata da Joaquin Phoenix, Robert De Niro, Zazie Beetz, Frances Conroy e Brett Cullen.

*Jokero* esis premiizita per l'Ora Leono ye la Film-Festo di Venezia, la premio por la maxim bona filmo. Pleisto di la chefa rolo, Joaquin Phoenix, kronizesis per l’Ora Globo, Bafta-premio ed Oskar por la maxim bon aktoro. La filmo anke recevis Oskar por la maxim bona film-muziko.

Rezumo:

"Arthur Fleck dezir-esanta stacanta komediisto qua sufras multa mentala maladaji, inkluzanta un qua igas lu ridar nekontroleble kande il esas nevroza, ed ofte duktas lu a mala situesi. La mentala saneso di Arthur efektigas ke preske omna homi di la socio refuzas e desestimas lu, mem se omna to quon il volas esas esar aceptata da altri. Pos esir asomata brutale, ne plu havar ilua medikamenti, la vivo di Arthur komencas nebridageble spirale irar adinfre aden deluzioni, violenteso, ed anarkio til ke il transformas al infama Klauno-princo di Krimino di Gotham."
Cinematografuro

**Cinematografuro** o **filmo** esas serio de intersequanta senmov imaji. Pro la rapideso per qua l'imaji intersequas e la pos-efekto di singla imajo sur la retino, semblas quale se oli facas kontinu e fluanta movo. Ofte anke esas sono. La produkto varias de mikra ago a granda projeto por facar longa filmo por mondovasta montro en cinemi.

Cinematograf-arto esas la toto de la produkto, la tot industrio qua relatas la produkto de filmo, inkluzante aktori, cinemi, film-festi, edc.
Olimpiala Ludi en Los Angeles, 2028

L**'Olimpiala Ludi en Los Angeles, 2028**, o la **34ma Olimpiala Ludi** esos plura-sporta konkurso qua eventos de la 21ma di julio til la 6ma di agosto 2028 che l'urbo Los Angeles, Kalifornia, Usa.  Ol esos la 4ma Somerala Olimpiala Ludi qua eventos en Usa - le antea esis Saint Louis, Los Angeles, Los Angeles, e Atlanta - e la 3ma foyo en la propra urbo Los Angeles.
Rafael Reyes Prieto

**Rafael Reyes Prieto**, militisto e politikisto n. ye la 5ma di decembro 1849 til la 18ma di februaro 1921, esis prezidanto di Kolumbia de 1904 til 1909.
Dumitru Braghiș

**Dumitru Braghiș**, politikisto e diplomacisto n. ye la 28ma di decembro 1957 esis chefministro di Moldova de 1999 til 2001.
Berengarismo

**Berengarismo** es olda sekto di Kristanismo, ol esis fondita de Berengar di Tours, quo rezistis la doktrino dil transubstantiatio. La Katolika eklezio deklaris Berengarismo kom herezia. 

En 1160 esis 800.000 Berengaristi.

Berengarismo forsan influis Protestantismo, ma ca ne es certa.

## Videz anke
Husiti

Protestantismo

Waldensini
Novatianismo

**Novatianismo** esis frua Kristiana sekto, fondita de Novatian, qua ne aceptis Lapsi (Kristani qui esis baptita e divenis pagana) itere en l'Eklezio. La katolika eklezio deklaris Novatianismo kom herezio

Kelka protestanti argumentas ke Novatian instruktis Sola Fide.
Nigra pesto

**Nigra pesto** esis pandemio di bubonala pesto qua eventis en Eurazia de 1346 til 1353. Ol esis la maxim mortigiva pandemio enrejistrita dum homala historio, e mortigis de 75 til 200 milion homi en Eurazia ed en la nordo di Afrika. On kalkulas ke ol mortigis de 30% til 60% de la habitantaro Europana.

Bubonala pesto igesas da bakterio *Yersinia pestis*, qua transmisesas al homo da pulci, qui havas kom hosto ul animalo, maxim ofte rato. Lua origino esas debatebla: ol originis sive en central, sive en estal Azia, ma ol aparis definitive en Krimea, en 1347. De Krimea, ol probable transportesis per pulci qui habitis rati, abundanta en Genovana navi qui transportis sklavi e voyajis tra Mediteraneo ad Afrika, Proxim Oriento e la cetera Europa tra Konstantinoplo, Sicilia ed Italiana peninsulo. Existas evidentesi ke ultre tra pulci, lua transmiso ank eventis tra kontato de persono a persono, per aerosoli ekpulsita dum tusado, kande la bakterio *Yersinia pestis* produktas pulmonito.
Antonio de La Gándara

**Antonio de La Gándara** (n. ye la 16ma di decembro 1861 til la 30ma di junio 1917) esis Franca piktisto.

## Referi
Victor Marijnen

**Victor Gerard Marie "Vic" Marijnen**, yuristo, ekonomikisto e politikisto n. ye la 21ma di februaro 1917 til la 5ma di aprilo 1975, esis chefministro di Nederlando de 1963 til 1965.
Kalmar-uniono

**Kalmar-uniono** esis personal uniono di monarkii de nordal Europa paktita en Kalmar, Suedia, qua duris de 1397 til 1537. Singla monarko regnis sur la nuna Norvegia, Suedia (inkluzite granda parto di la nuna Finlando), Dania ed olima kolonii Norvegiana - Islando, Grenlando, Faero, e l'insuli Orkney e Shetland.
Titu Maiorescu

**Titu Liviu Maiorescu**, literaturala kritikisto e politikisto n. ye la 15ma di februaro 1840 til la 18ma di junio 1917, esis chefministro di Rumania de 1912 til 1913.
Dashiell Hammett

**Samuel Dashiell Hammett** (n. ye la 27ma di mayo 1894 til la 10ma di januaro 1961) esis Usana skriptisto.
La xerca per Pahoa

***La xerca per Pahoa*** esas l'unesma novelo originala skribita en Lingua Franca Nova. Ol skribesis da Vicente Costalago. Ol publikigesis en mayo 2020 che Interreto e pose en mayo 2021 kom libro.

## Intrigo
La texto naracas li voyajo facita da Joan por trovar la espado Pahoa, qua havas magiala povi. Nur la vera heredanto dil trono de Lincuo povas uzar ol.

## Extera ligilo
* Libro
El Ayune

**El Ayune** od esas la maxim granda urbo dil disputata teritorio Ocidentala Sahara, kun habitantaro 217.732 en 2014.  L'urbo administresas *de facto* da Maroko.

On kredas ke la moderna urbo fondesis dal hispana kapitano Antonio de Oro en 1938.  En 1940 Hispania selektis ol kom la chefurbo di Hispana Sahara.

El Ayune esas la chefurbo dil regiono El Ayune-Sakia El Hamra administrata da Maroko.

L'urbo dividesas dal sika rivero Saguia el-Hamra.  Ye la suda latero esas l'anciena urbo, konstruktita da hispana koloniani.  Katedralo de ta epoko esas ankore aktiva; olua sacerdoti servas ica urbo e Dakhla sude.

*El Ayune* od *El Aaiún* esas rispektive la Franca e Hispana transliterizuri dil Araba nomo *Layun*, qua signifikas "la fonti", refere l'oazisi qui furnisas l'urbo per aquo.
Hery Rajaonarimampianina

**Hery Martial Rajaonarimampianina Rakotoarimanana**, kontisto e politikisto n. ye la 6ma di novembro 1958, esis prezidanto di Madagaskar de 2014 til 2018.
Álvaro Figueroa y Torres

**Álvaro Figueroa y Torres Mendieta, 1ma komto de Romanones**, entraprezisto e politikisto n. ye la 15ma di agosto 1863 til la 11ma di septembro 1950 esis trifoye chefministro di Hispania.
Konfero di Yalta

La **konfero di Yalta**, anke konocata kom **konfero di Krimea**, kodexo-nomo **Argonaut**, eventis de la 4ma til la 11ma di februaro 1945 che palaci Livadia, Yusupov e Vorontsov, lokizita proxim urbo Yalta, en Krimea, Soviet-Uniono. Ibe, lora chefi di guvernerio Franklin Delano Roosevelt de Usa, Iosif Stalin de Soviet-Uniono, e Winston Churchill del Unionita Rejio diskutis quale riorganizar Germania e la cetera Europa pos la duesma mondomilito.

La skopo di la konfero esis diskutar quale establisar paco pos la milito qua grantis kolektiva sekureso, ed anke quale grantar su-determino a populi de Europa liberigita, e riestablisar la nedependo di la landi. Kande la konfero eventis, Westala Federiti ja liberigabis Francia e Belgia, samatempe kam Sovietiana trupi distis nur 65 kilometri de Berlin, e Germani ja expulsabis de Polonia, Rumania e Bulgaria. La centrala questiono ja ne esis se Naziista Germania vinkesus, ma kande.

Singla ek la tri Povi havis sua propra agendo. Exemple, Roosevelt deziris Sovietiana suporto en la milito kontre Japonia che Pacifiko, nome suporto ad ideo pri invado di Japonia, nome Sovietian invado di Mandjuria, ed anke la futura partopreno di Sovietia en l'Unionita Nacioni. Churchill deziris libera elekti e demokrata guverni en central ed estal Europa. Altralatere, Stalin deziris "sfero di politikal influo" por Sovietia. Polonia esis "honoro-punto" por lu, nam ca lando uzesis dum la historio kom "koridoro" por trupi qui iris atakar Rusia. Stalin deklaris ke ilu deziris "forta, libera e nedependanta Polonia". Konseque, Stalin afirmis ke la demandi di Polona guvernerio-en-exilo ne esis negociebla, e ke Sovietia mantenus la teritorio Poloniana quin li anexis en 1939, e kompense Polonia recevus teritorii ad spensaji de Germana teritorio.
Dakhla

**Dakhla** (od **Ad-Dakhla**, Hispane: **Dajla** o **Villa Cisneros**) esas urbo en la disputata teritorio Westala Sahara, nuntempe okupata da Maroko.

Ol esas la chefurbo dil administrala regiono di Maroko Dakhla-Oued Ed-Dahab.

Ol havas habitantaro 106.277 e jacas sur streta peninsulo dil Atlantika litoro, la Peninsulo Río de Oro, cirkume 550 km sude de Laayoune.
Manuel García Prieto

**Manuel García Prieto, 1ma marquezo de Alhucemas**, yuristo e politikisto n. ye la 5ma di novembro 1859 til la 8ma di marto 1938, esis quarfoye chefministro di Hispania, inter 1917 e 1923.
Octavio Lepage

**Octavio Lepage Barreto**, n. ye la 24ma di novembro 1923 til la 6ma di januaro 2017, esis advokato e deputato Venezuelano. Il esis prezidanto di Venezuela provizore, de la 21ma di mayo til la 5ma di junio 1993, pos la revoko di Carlos Andrés Pérez dal kongreso.

Lepage Barreto fondis partiso *Acción Democrática*, ed esis ministro pri Internal Aferi dum la guvernisteso di Jaime Lusinchi.
Imperio Mali

L**'imperio Mali** (Mandinke *Manden Kurufaba*) esis imperio qua existis en central Afrika de cirkume 1235 til 1670. Ol fondesis da Sundiata Keita, e divenis konocata pro la richeso di lua chefi, nome Mansa Musa (Musa Keita).

En l'imperio parolesis Mandinka lingui, e dum lua epoko di maxima prospereso ol esis la maxim vasta imperio di westal Afrika, ed exercis profunda influo en la kulturo di la regiono, per dissemo di lua linguo, lagaro e kustumi.
Financal ekonomiko

**Financal ekonomiko** esas fako del Ekonomiko qua studias l'interrelato di varianti quale preci, interesto-procento, e la distributo di financala resursi en la merkato di kapitali. Ol uzas tale nomizita financala matematiko por kalkular interesto-procenti e krear decido-modeli pri quale ula "racionala kolokero" kolokus lua richeso, esanta la bazo di tale nomizita mikroekonomiko.
Edermünde

.
**Edermünde** esas komono en Hesia, Germania. Edermünde esas situita en la nordo di federala stato Hesia sude de Kassel ed apartenas a distrikto Kassel e subdistrikto Schwalm-Eder. Ol jacas al boko di fluvio Fulda. Segun statistiki de 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 25,83 km².

La komono konsistas ek la parti Besse, Grifte, Haldorf e Holzhausen. Komono Edermünde formacesis per la unionigo di la komoni Besse, Grifte, Haldorf e Holzhausen ye la yaro 1971 per reformo di administrado en Hessen.

## Edermünde ed Ido
Germana Idisto Dieter Schmidtchen habitas Edermünde. La yarchefkunveni di Germana Ido-Societo eventis en la yari 2013, 2017 e 2021 en la komono Edermünde en Grifte.
Sola fide

***Sola fide*** (ide: sola fido) es kristiana ideo en Protestantismo, ke deo salvas homi, se homo nur kredas. *Sola fide* divenis populara pro l'idei da Martin Luther, ma ol existis ante.
Ludwig Bemelmans

**Ludwig Bemelmans** (n. ye la 27ma di aprilo 1898 til la 1ma di oktobro 1962) esis Austrian-Usana skriptisto ed ilustristo di libri por pueri.
Imperio Mughal

L**'imperio Mughal**, **Mogul** o **Moghul** esis moderna imperio en sudal Azia, qua iris de la bordi de la baseno dil fluvio Indus weste, nordal Afganistan nord-weste, Kashmir norde, l'alta tereni de la nuna Assam e Bangladesh este, til l'alte tereni de la planajo Deccan, sude. On dicas ke ol fondesis da Babur, militala chefo qua devenis de la nuna Uzbekistan, qua uzis musketi e kanoni del Otoman imperio kom milital equipuro, e superiora strategio e kavalrio por vinkar la sultano di Delhi Ibrahim Lodhi, en la batalio di Panipat. L'imperio dissolvesis dal Britaniani, qui formacis Britaniaja Raj pos la sedicio dil Sepoy.
Pleistoceno

**Pleistoceno**, anke nomata **Glacio-epoko** esis geologial epoko qua iris de 2,58 milion yari ante nun til 17 mil yari ante nun, kovranta la maxim recenta glacial epoko. Segun establisis l'Internaciona Uniono pri Geologiala Cienci (Angle *International Union of Geological Sciences*, abreviita IUGS) en 2009, la fino di Pleistoceno koincidas kun la fino di glacio-epoko e la fino di paleolitiko, quale definita da arkeologio.

Dum l'antea epoko, nomizita plioceno, Nord-Amerika e Sud-Amerika unionesis per l'istmo di Panama, do l'animalaro de Nord-Amerika povis migrar adsude, ed inverse. De 2,58 milion yari ante nun til 800 mil yari ante nun, primitiva homi aparis en Afrika e ed expansis omna-parte di Afrika ed Eurazia.
Juan Antonio Pezet

**Juan Antonio Pezet y Rodríguez de la Piedra**, militisto (generalo) e politikisto n. ye la 11ma di julio 1809 til la 24ma di marto 1879, esis prezidanto di Peru de 1863 til 1865.
Nguyễn Phú Trọng

**Nguyễn Phú Trọng**  esis prezidanto di Vietnam de la 23ma di oktobro 2018 til la 5ma di aprilo 2021.
Phoui Sananikone

**Phoui Sananikone**  esis chefministro di Laos dufoye: de februaro 1950 til oktobro 1951, e de agosto 1958 til decembro 1959.
Chau Sen Cocsal Chhum

**Chau Sen Cocsal Chhum**  esis chefministro di Kambodja de la 6ma di agosto til la 6ma di oktobro 1962.
Chimediyn Saihanbileg

**Chimediyn Saihanbileg**  esis chefministro di Mongolia de la 21ma di novembro 2014 til la 7ma di julio 2016.
Phan Văn Khải

**Phan Văn Khải**, politikisto  esis chefministro di Vietnam de la 24ma di septembro 1997 til la 27ma di junio 2006.
Lancashire

**Lancashire** esas un ek la 47 ceremoniala komtii di Anglia. Segun statistiki de 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 3079 km². Lua limiti kreesis per lego de 1972, votita en 1974.

Lancashire esis importanta ekonomiala centro dum la 19ma yarcento. La maxim importanta ekonomial agadi esis exploto di karbono, produktado di texuro, nome kotono, e pesko. La doki de Preston, olim importanta por l'ekonomio, nun ne uzesas komercale.

## Historio

La regiono habitesis da le Briganti mem dum l'epoko di Romana dominaco. Urbi Manchester, Lancaster, Ribchester, Burrow, Elslack e Castleshaw developesis cirkum Romana fuorti. Romani abandonis la regiono en 410, e dum la sequanta yarcenti la nordo di la regiono probable apartenis a Britona rejio Rheged. Cirkume la duimo dil 8ma yarcento, la regiono enkorpigesis ad Anglosaxona rejio Northumbria, de la nordo di fluvio Ribble til rejio Mercia. Amba regioni divenis parto di Anglia dum la 10ma yarcento.

La komtio establisesis en 1182, e lua limiti esis Cumberland, Westmorland, Yorkshire e Cheshire. Quale altra nordala komtii, la regiono subisis inkursi da Skoti, exemple en 1138 - kande ol anexesis a Skotia dum kurta periodo - ed en 1322, kande rejulo Robert the Bruce avancis sude til urbo Chorley.
Gentocido

**Gentocido** (de "gento" = familio o grupo di familii qui havas komuna origino, la samarasani; ed "ocido" = mortigo violentoza) esas agado facata kun skopo eliminar komplete o partale ula raso, etnio, nacionaneso o religiala grupo. L'equivalanta vorto en l'Angla (*genocide*) kun la sama signifiko kam en Ido, kreesis en 1944 dal Polona yuristo Raphael Lemkin, qua skribis la libro *Axis Rule in Occupied Europe*. Segun Lemkin, gentocido "Ne necese signifikas la quika destrukto di ula naciono, ecepte kande ol facesas per masiva mortigo di omna membri di ula naciono. Plu exakte, ol signifikas koordinata projeto di diferanta agadi kun skopo destruktar la bazala fundamenti de la vivo di nacionala grupi, kun skopo nihiligar la propra grupi".

Segun Usana sociologo Michael Mann, gentocido esas la maxim extrema formo di intergrupala violento, e la maxim violentoza agado di "rasala purigado". Por Mann, l'impakti di gentocidi dum la 20ma yarcento esis devastanta, sive pro la quanto di mortinti - ilu kalkulis la quanto di mortinti en plu kam 70 milion individui -, sive pro la kruelegeso dil agadi.

Exempli pri gentocidi eventinta dum la 20ma yarcento:
* gentocido di Armeni, en 1915 (2,1 milion personi afektita, di qui 600 mil til 1,8 milion mortis)
* Holokausto, de 1941 til 1945 (6 milion Judi, e cirkume 5 milion plusa homi - homeosexuali, Cigani, ed altra grupi - mortigesis)
* Voliniana masakro (1943-1944) ed etniala purgo en Estala Galicia (1944) da Ukrainana nacionalisti de UPA kun grandega partopreno di civila habitantaro
* gentocido di Kambodja dal Reda Kmer, 1975 til 1979 (1,5 til 3 milion morti)
* gentocido di Ruanda, de aprilo til junio 1994 (de 500 mil til 1 milion Tuci mortigita)

## Referi
Militisto

**Militisto** esas la vorto por nomizar ula individuo (viro o muliero) qua apartenas al armeo, mar-armeo od aer-armeo di ula naciono. Lua fundamentala, ma ne exkluziva tasko esas defensar la suvereneso e teritorial integreso di la lando a qua lu apartenas, mem uzanta armi se bezonata.

Ula militisto de ula armeo havas ula rango. Se lu ne esas permananta membro del armeo, e kunvokesis nur por ula milito, lu nominesas rekrutito o konskriptito. Ula armizita individuo qua apartenas a nepermananta o neregulala armeo ne nomizesas "militisto", sive "paramilitisto".
Swakopmund

**Swakopmund**

**Swakopmund** (Germane: *Ekflueyo di la Swakop*) esas urbo an la litoro di westala Namibia, 352 km weste del chefurbo di Namibia, Windhoek. Ol esas la chefurbo dil distrikto administrala Erongo.

L'urbo havas 44.725 habitanti e kovras 196 kilometroquadrati de tereno. L'urbo situesas en la Dezerto Namib ed esas la quaresma maxim granda populo-centro en Namibia.

Swakopmund esas plajo-vakanceyo ed exemplo di germana kolonial arkitekturo. Ol fondesis en 1892 kom la chefa portuo en Germana Sudwest-Afrika. Dum la yari 1970a, germana influi restis evidenta, inkluze germana strado-nomi, germana diala jurnalo, e la Germana linguo parolesis da kelka rezidanti.
Fluvio Loire

**Loire** (pronuncez 'Luar') esas fluvio de Europa, longa de 1006 km, qua naskas an Massif Central e debushas an Oceano Atlantiko, en Saint-Nazaire, Loire-regiono.

On kredas ke lua valo habitesis dal Homo Neanderthalensis dum meza paleolitiko, de 90 mil til 40 mil yari ante nun, e dal Homo sapiens de cirkume 30 mil yari ante nun.
Papo Paschalis la 2ma

**Paschalis la 2ma** (n. **Rainerus Rainerius** c. 1050 til la 21ma di januaro 1118) esis la 160ma papo dil katolik-eklezio.
Sanjaagiyn Bayar

**Sanjaagiyn Bayar**, advokato, jurnalisto e politikisto n. ye la 4ma di marto 1956, esis chefministro di Mongolia de 2007 til 2009.
Rinchinnyamin Amarjargal

**Rinchinnyamin Amarjargal**, ekonomikisto, profesoro e politikisto n. ye la 2ma di februaro 1961, esis chefministro di Mongolia de 1999 til 2000. Il esas la chefo di Demokrata partiso di Mongolia (*Ardchilsan Nam*).
Helsingborg

**Helsingborg** esas urbo en Suedia. Segun statistiki dil yaro 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 38,41 km².
Carlos Humberto Romero

**Carlos Humberto Romero Mena**, militisto e politikisto n. ye la 29ma di februaro 1924 til la 27ma di februaro 2017, esis prezidanto di Salvador de la 1ma di julio 1977 til esar revokita per stato-stroko ye la 15ma di oktobro 1979.
Interna milito di Salvador

Tale nomizita **interna milito di Salvador** esis interna milito eventinta en Salvador, lando de Central Amerika, en qua l'armeo Salvadorana (Hispane: *Fuerzas Armadas de El Salvador* - FAES) konfrontis gerileri de la Fronto *Farabundo Martí* por la Nacionala Liberigo (FMLN). Nulatempe eventis oficala milito-deklaro, tamen ofte judikesas ke ol eventis de 1979 til 1992, malgre ke la lando subisis sociala e politikala krizo dum tota yari 1970a.

L'oficala quanto di viktimi de ca milito esis 75&nbsp;000 morti e plusa 15 000 homi desaparinta. La milito finis kande signatesis paco-pakti di Chapultepec, qua posibligis la desmobilizo di rebeli e lua enkorpigo a politikala vivo di la lando.
Tamen, Salvador ja subisabis interna milito ante, de 1826 til 1829, kande ol esis parto de la  Federala Republiko di Central Amerika.
## Referi
Paco-pakti di Chapultepec

Tale nomizita **paco-pakti di Chapultepec** esis serio di pakti signatita che kastelo Chapultepec, en Mexikia, ye la 16ma di januaro 1992, qua finis l'interna milito di Salvador. La pakti establisis paco inter la guvernerio di Salvador e tale nomizita Fronto Farabundo Martí por la Nacionala Liberigo - FMLN. Reprezentanti de la guvernerio, rebeli de FMLN e reprezenteri de politikala partisi negociis la pakto sub tutelo de katolik-eklezio e del Unionita Nacioni. La mediaco facesis da Peruana diplomacisto Álvaro de Soto, qua reprezentis l'Unionita Nacioni.

La pakto havis 9 chapitri, qui kovris 5 fundamentala temi:
* modifiko en l'Armei Salvadorana, e desmobilizo di FMLN
* extingo la Nacionala Guardo, remplasita da la Nacionala Policistaro
* modifiko en la judiciala povo, e defenso di homala yuri
* modifiko en l'elektala sistemo
* adopto di ekonomiala e sociala politiki

L'obedio a la termi dil pakto facesis sub tutelo da specala misiono del Unionita Nacioni. Non-monata pafo-ceso adoptesis ye la 1ma di februaro 1992, e nulatempe violacesis.
Seyni Kountché

**Seyni Kountché**, militisto e politikisto n. ye la 1ma di julio 1931 til la 10ma di novembro 1987, esis chefo di stato di Nijer de la 17ma di aprilo 1974 til lua morto, ye la 10ma di novembro 1987. Il esis la militala chefo qua komandis stato-stroko, qua revokis Hamani Diori, l'unesma prezidanto di la lando.
New Haven, Connecticut

**New Haven** esas urbo en la stato Connecticut, Usa. Segun statistiki dil yaro 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 52,15 km².

## Geografio

La reliefo di New Haven esas preske tote plana, kun du bazalta kolini trairata per tuneli, nomizita *East Rock* e *West Rock*. La mezavalora altitudo dil urbo esas 18 metri, e lua maxim alta punto jacas an la kulmino di *West Rock*, 210 metri metri super la marala nivelo.

La klimato dil urbo esas temperema (*Cfa* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La mezavalora temperaturo en januaro (vintro) esas -0,8°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en julio (somero) esas 23,3°C. Cirkume 70 dii po yaro, la temperaturi superiras 27°C dum la maxim varma hori de la dio, e mem povas atingar 35°C dum epoki di granda ondi di kaloro.

La pluvoza sezono iras de  til . La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 1061 mm, e ne existas sika sezono. Olim, l'urbo frapesis da tropikala sturmi, inkluzite uragano, surnomizita *Long Island Express*, en 1938.
Thiago Galhardo do Nascimento Rocha

**Thiago Galhardo do Nascimento Rocha** (n. ye la 20ma di julio 1989) esas Braziliana futbalisto. Ilu komencis lua karielo en Braziliana futbalo-klubo *Bangu Atlético Clube* en 2010, e de 2021 til nun ilu ludas por *RC Celta de Vigo*, en Hispania.
Provinco Sichuan

**Povinco Sichuan** (pinyune **Sìchuān**) esas senlitora subdividuro de Popul-Republiko Chinia. Segun statistiki de 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km².

## Historio
La regiono ne apartenis a Chinian imperio dum l'epoko di dinastii Xia (1989 aK – 1558 aK) e Shang (1556 aK – 1046 aK). La regiono esis bersilo por civilizuri lokala qui aparis adminime dum la 15ma yarcento aK, e koincidis kun le Shang en nordala Chinia. Existas kelka mitala mencioni pri heroi, qui ligas Sichuan a civilizuri de la nordo di Flava fluvio, tamen historiala mencioni aparis erste pos l'anexo di la regiono a stato Qin, en 316 aK.

## Geografio

## Ekonomio

## Referi
Ella Ballentine

**Ella Ballentine** (n. ye la 18ma di julio 2001) esas Kanadan cinem-aktorino e televizion-aktorino. Elu laboris depos la yaro 2011 kom aktorino.

Elua unesma granda rolo esis ye la yaro 2016 kande Ella Ballentine pleis la chef-rolo en la filmo di televiziono Anne de Green Gables. Elu pleis en multa filmi di cinemo e di televiziono.
Emma Verlinden

**Emma Verlinden** (n. ye 14 di februaro 2000 en Mechelen) esas Belgiana film-aktoro e televizion-aktoro.

Elua unesma filmo esas la aventuro-filmo por yuni Labyrinthus en qua Emma Verlinden pleis la chefa rolo dil puerino Nola qua kaptesis en ludo di komputoro. Elu pleis anke en diversa serii e filmi de televiziono.

Kom infanto Emma Verlinden aktis e kantis en muzikalo por infanti quale Annie. La matro-linguo di Emma Verlinden esas la nederlandana.

Emma Verlinden formacas kun sua fratulo Warre Verlinden la komedio-dueto *Warremma*.

## Filmografio
### Filmi de cinemo e televiziono
* 2014 Labyrinthus *Nola* (Chefa rolo)
* 2014 Vriendinnen* Carine
* 2015 [[Kat-okulo (televizion-serio|Kattenoog]]* Robin (Chefa rolo)
* 2017  Maverick *Emma* (Chefa rolo)
* 2018 Gent-West* *Nina Pieraerts* (Chefa rolo)
* 2019 -nu *Undercover Polly Lemmens

### Muzikalo
* 2010 Oliver! 
* 2013 Annie *July*
Bethesda, Maryland

**Bethesda** esas urbal areo an la stato Maryland, Usa, vicina a Washington DC, parto de la komtio Montgomery. Malgre populoza, ol ne esas urbo ed apartenas a nula urbo. Segun statistiki dil yaro 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 34,2 km².
Mator linguo

**Mator** es mortinta samoyeda linguo parolita en sud-Siberia. Mator havis influo ek Mongola, Turka linguaro ed Tungusa linguaro. Mator forsan anke havis mikra influo ek Indo-Europana lingui.

Mator mortis en la 19ma yarcento.
Novatian

**Novatian** o **Novacian** esis teologiisto, sacerdoto ed erudito. Novatian naskis en la yaro 200 ed mortis en 258. Ilu judikesas kom antipapo dal katolik-eklezio.

Novatian skribis en la Latina linguo ed il esis populara teologiisto. Novatian kredis, ke kande kristano livas la religio, la eklezio ne povas aceptar lu itere.
Lasa

**Lasa**, pinyine **Lāsà** (angle *Lhasa*; tibetane ལྷ་ས་ / lha sa) esas chefurbo e urbala prefektio dil regiono autonoma Xīzàng en Popul-Republiko Chinia. Segun statistiki dil yaro 2020, ol havis kom prefektio  habitanti. Lua tota surfaco kom urbo esas 53 km², e kom prefektio –  km², kovranta montoza tereni kun poka habitanti.

Prefektio urbala Lāsà kontenas 3 distrikti urbala (Chéngguān, Duīlóngdéqìng e Dázī) e 7 komoni vilajala (Línzhōu, Dāngxióng, Nímù, Qūshuǐ, Duīlóngdéqìng, Dázī e Mòzhúgōngkǎ). 

Pri habitantaro la maxim multa esas distrikto Chengguan, ma statistiki esas erore raportita pro ne nombrizar nelegala enmigranti e chiniana garnizoni. Segun li (2000) Tibetani esas majoritato (81,6 %), ma segun exilita guvero di Tibet fakte en urbo Lāsà Tibetani esas minoritato.
Panagis Tsaldaris

**Panagis Tsaldaris**, anke **Panagiotis Tsaldaris**, advokato e politikisto n. ye la 5ma di marto 1868 til la 17ma di mayo 1936, esis chefministro di Grekia de 1932 til 1935.
Gerd von Rundstedt

**Karl Rudolf Gerd von Rundstedt** esis Germana naziista marshalo dum la duesma mondomilito.

Naskinta en Prusiana familio kun longa militala tradiciono, Von Rundstedt eniris l'armeo en 1892. Dum l'unesma mondomilito ilu servis kom parto del armeala burokrataro. Dum la sequanta yari ilu duris lua militala kariero ed atingis la rango di kolonelo.

Dum la duesma mondomilito, ilu itere kunvokesis por komandar Sudal Armeo-Grupo dum l'invado di Polonia. Ilu komandis l'Armeo-Grupo A dum la batalio di Francia. Ilu promocesis a marshalo en 1940. Dum l'invado di Soviet-Uniono, ilu komandis Sudal Armeo-Grupo, qua siejis Kiyiv. Ilu revokesis de la komando pos permisar l'evakuo di Rostov en decembro 1941, ma itere kunvokesis en 1942, por esar chef-komandanto en la westo.

Ilu itere revokesis de komando pos la vinkeso en Normandia en julio 1944, ma en septembro sam yaro il itere kunvokesis por esar chef-komandanto en westala fronto, e restis ibe til ke Hitler revokis lu en marto 1945.

Von Rundstedt savis pri diversa komploti por mortigar Hitler, tamen ilu decidis partoprenar nulo. Kande la milito finis, ilu akuzesis pro milito-krimini, ma ne judiciesis pro lua evo e mala saneso-stando. Ilu liberigesis de karcero en 1949, e mortis en 1953.
Santa Barbara (Kalifornia)

**Santa Barbara** esas urbo en la samnoma komtio dil stato Kalifornia, en Usa. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 108,78 km², di qui 58,27 km² kovresas per aquo.

Ultre turismo, l'urbo havas diversa ekonomio inkluzanta granda sektoro di servadi, eduko, teknologio, saneso, financi, agrokultivo, industrio e publika servadi. En 2004, servadi reprezentis 35% de lokala employi.

## Referi
Roberto Suazo Córdova

**Roberto Suazo Córdova**, mediko e politikisto n. ye la 17ma di marto 1927 til la 22ma di decembro 2018, esis prezidanto di Honduras de la de la 27ma di januaro 1982 til la 27ma di januaro 1986.
Sangoulé Lamizana

**Aboubakar Sangoulé Lamizana**  esis prezidanto di Burkina Faso de la de la 3ma di januaro 1966 til la 25ma di novembro 1980.
Fluvio Gambia

**Gambia** esas importanta fluvio en westal Afrika, qua naskas an platajo *Fouta Djallon* en Guinea e debushas an Atlantiko, pos parkurar 1120 kilometri, esanta navigebla til cirkume la duimo di lua extenso.

La fluvio esas multe asociata a la stato Gambia, la maxim mikra stato che kontinental Afrika. Til la yaro 2020, nur 1 ponto, nomizita Ponto Senegambia, unionas lua du rivi en Gambia.
José Batlle y Ordóñez

**José Pablo Torcuato Batlle y Ordóñez**, n. ye la 21ma di mayo 1856 til la 20ma di oktobro 1929, esis prezidanto di Uruguay dufoye: de la 1ma di marto 1903 til la 1ma di marto 1907, e de la 1ma di marto 1911 til la 1ma di marto 1915.
Enrique Peralta Azurdia

**Alfredo Enrique Peralta Azurdia**  esis prezidanto di Guatemala de la 31ma di marto 1963 til la 1ma di julio 1966.
Dimitrios Rallis

**Dimitrios Rallis**, politikisto, advokato e profesoro n. 1844 til la 5ma di agosto 1921, esis chefministro di Grekia 5-foye.
Clement di Roma

Clement di Roma esis eklezia patro, Il skribis un libro (Epistolo di Clement ad Roma) ed il forsan anke savis la apostoli. 

Clement di Roma mortis en la yaro 99.

En la pasinta tempo esis Epistolo di Clement ad Roma 2, ma nun ol es regardata kom falsa.
Stanisław Lem

**Stanisław Lem** (n. 12ma di septembro 1921, m. 27ma di marto 2006) esis Polona skriptisto.

Il naskis en Lwów, Polonia (nuntempa Lviv en Ukraina). Ilua unesma romano di cienco-fiktivajo, *Człowiek z Marsa* ("La homo de Marso") aparis kom serio en 1946. Ilua produktiveso kreskis pos 1956, kande libereso di parolado kreskis en Polonia; de 1956 til 1968 il skriptis dek-e sep libri. Ilua skriburi esis verki di cienco-fiktivajo ed esayi pri cienco e kulturo. La romano *Solaris* (1961), pri ciencisti qui esforcas komprenar inteligenta oceano en stranjera planeto, esis la fonto di filmi en 1972 e 2002.