Latina linguo

La **Latina** esis linguo originale parolata en Lazio ed anciena Roma. Quankam nun multi judikas ol kom mortinta linguo, kelka eruditi e kleriki kristana ankore povas parolar ol fluante. La Latina esas linguo tre flexionoza, havanta tri genri, sep kazi, quar konjugi, sis tempi, sis personi, tri modi, du voci, du aspekti e du nombri.

Ol esas la oficala linguo di Vatikano. La katolika eklezio uzas ol kom oficala liturgiala linguo, quankam de pos Duesma Vatikana Koncilo on darfas uzar anke altra lingui. La Latina uzesas por en la ciencalo nomizado di animali e planti, en la yurala domeno, por redaktar la *Corpus Inscriptionum Latinarum* ed en artikli en ciencala revui publikigita totale o partale en ica linguo. Lua studio, same kam olta dil klasika Greka, esas parto dil nomizita Klasika Studii, ed cirkume til la yari 60-ma dil 20-ma yarcento ol esis preske nekareebla en literaturala studii. Latinal alfabeto, derivita ek la Greka, esas la maxim uzata en la tota mondo.

## Latina skribata e Latina parolata

La klasika Latina skribesis dum quar yar-centi : La unesma ante Kristo, e la unesma, duesma e triesma pos Kristo.

Pose ol skribesis plu proxime de la linguo vere parolata dum ta tempo.  

Kande Cicero o Caesar skribis *populus* e *populum*, advere on dicis *populu*.  

Dum la triesma yarcento pos Kristo, nekonoco skribis la *Appendix probi* quan ni povas tradukar "Repertorio di lo korekta".  

En la komenco skribesas :  

Dicez X   Ne dicez Y  

Pose esas kolumni de vorti.  

Yen kelka exempli :    

*auris*   *oricla*  (la duesma formo es proxima al Franca *oreille*, de qua venas nia «orelo»)  

*olim*      *oli*   (anciena vorto, qua permanas en Ido)  

*idem*     *ide*  («samo», «sama»)

*vinea*    *vinia* («viteyo»)

(la duesma formo es proxima al Hispana *viña*, Portugalana *vinha* e Franca *vigne*)

*frigida*           *fricda*  («kolda»: Arverniana *fréida* /friyda/, Hispana *fría*)

*masculus*     *masclus*  («maskula»)

*calida*            *calda*   («varma»: Italiana: *calda*)

*vetulus*          *vetlus*  («olda»: Arverniana: *vèi*, Kataluniana *vell*)

*viridis*             *virdis*   («verda», Arverniana *vîrd*)

*mensa*            *mesa*

(Hispana, Portugalana *mesa*)

*pavor*            *paor*   (formo en la linguo *d'oc* mez-epokala; nun *paour* en Limousin)

*auctor*          *autor*   («produktero», «fonderp», «inventero»)

*persica*         *pessica*  («persiko»: *Walona *pexhî*)

(la formo korekta restis plu ofte : *persec* en la linguo *d'oc*, *piersica* en Rumaniana)

Ma Franca *pêche* venas dil unesma formo)

*solis*               *soliculus*   («suno»)

(*soliculus* ne esas eroro ma diminutivo afecionala)

(del duesma formo venas la Franca *soleil*, la *Rumancha *sulegl* e la formi *d'oc* *souguilh*, *saurelh*, *soulelh*...)

*equus*            *caballus*  («kavalo»)

(*caballus* venas del Galla *caballos* = labor-kavalo: ye la fino dil imperio, multa legionani esis ya Galli)

*capus*                *testa*   («kapo»: la linguo *d'oc* konservis la du vorti)

(*testa* esis fera poto. Probable la vorto venis de ironial expresuri quala «Tu dicas stultaji, tu havas truo en poto»)

Quankam la Latina esas nun multe min uzata e mem multe min konocata kam antee, tamen la Latina expresuri uzata en moderna lingui, precipue Europana, pri multa faki, quaze mantenas ol latente vivanta en la singla-dia vivo di pasable multa homi. exemple: *[[Errare humanum est|errare humanum est]]* («erorar es homal»), *[[Es modus in rebus|es modus in rebus]]* («esas mezuro en [omna] kozi»), *[[E pluribus unum|e pluribus unum]]* («de pluri, un unika»)*, [[Exempli gratia|exempli gratia]]* («exemple»), *[[In partibus infidelium|in partibus infidelium]]* («en la landi dil nefideli»), *[[Ipsis verbis|ipsis verbis]]* («per la sama vorti»), *[[Ne varietur|ne varietur]]* («por ke [nulo] chanjez»), *[[Res nullius|res nullius]]* («kozo di nulu»).