open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Christian la 4ma di Dania

**Christian la 4ma** (n. ye la 1ma di julio 1534 til la 4ma di aprilo 1588) esis rejulo di Dania-Norvegia e duko di Schleswig-Holstein de la 4ma di aprilo 1588 til lua morto.

Naskinta en kastelo Haderslevhus, Dania, il esis filiulo di Frederik la 2ma e Sophie de Mecklenburg-Güstrow. Ilu decendis, tra lua matro, de la rejulo Hans di Dania, do il esis l'unesma decendanto de Hans qua asumis la povo pos la revoko di Christian la 2ma di Dania.

Membro de la dinastio Oldenburg, ilu asumis la trono lor evante 19 yari. Ilu judikesas la maxim populara ed ambicoza rejulo di Dania. La Milito di triadek yari eventis dum lua regno. Ilu rikonstruktis Oslo e baptis l'urbo *Christiania* homaje su propra. Ta nomo uzesis til 1925.
Skien

**Skien** esas urbo en Norvegia. Segun la demografiala kontado di 2018, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 779 km².
Juazeiro do Norte

**Juazeiro do Norte** esas urbo en la stato Ceará, Brazilia. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 248 km².

Ol esas importanta pilgrimala cento por devocozi di Braziliana sacerdoto Cícero Romão Batista, *padre Cícero*, judikata lokale kom santo.

## Referi
Harald Hårdråde

**Harald Hårdråde** esis Norvegiana rejulo, naskinta en la yaro 1015. Ilu esis filiulo de Sigurd Syr ed Åsta Gudbrandsdatter. Harald Hårdråde esis rejulo de Norvegia inter 1045-1066. Ilu mortigesis en la batalio an Stamford Bridge en Anglia, ye la 25ma di septembro 1066.
Perugia

**Perugia** esas urbo en la regiono Umbria, Italia. Segun statistiki dil yaro 2018, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 449 km².
Supra Komitato dil Unionita Nacioni pri Refujanti

La **Supra Komitato dil Unionita Nacioni pri Refujanti**, Angle **Office of the United Nations High Commissioner for Refugees**, abreviuro **UNHCR**, France **Haut Commissariat des Nations unies pour les réfugiés** esas programo kreita dal Unionita Nacioni kun skopo protekar la refujinti, la personi koaktita a fugar de lia regioni, e la personi senpatria, e helpar lia spontana ridukto en lia patrii, lia asimilo en lokala komunitati, o lia riestabliso en altra lando.

UNHCR kreesis pos la fino di la duesma mondomilito, ye la 14ma di decembro 1950, e komencis funcionar ye la 1ma di januaro 1951. Lua internaciona sideyo jacas en Genève, Suisia, ed ol havas plu kam 250 kontori en altra landi. Ol dufoye premiizesis per la Nobel-premio pri paco: en 1954 ed itere en 1981.
Sevenums

Sevenum esas dialekto, qua esas kreola linguo, konsistanta de Limburgish, Norda Limburgish e Brabantian. Kelka grupi de dialekti existas.
Luddisti

La Luddisti (Angle: "Luddites") esis radikala grupo de angla texisti dum la 19ma yarcento qui destruktis texo-mashini kom formo de protesto. 

La grupo protestis kontre uzo di mashini ye maniero "doloza e trompiva" por cirkumirar normala laboro-praktiki.  La Luddisti timis, korekte, ke lia tempo pasata pri lernar la habilesi di lia mestiero disipesos pro ke mashini remplasos lia rolo en la industrio. 

Esas miskompreno ke la Luddisti protestis kontre la mashini ipsa kom esforco haltigar la progreso di teknologio.  Dum la yari, tamen, la termino signifikeskis ulu qua opozas industrialigo, automatigo, komputorigo, o nova teknologii generale.  La Luddisto-movado komencis en Nottingham, Anglia e kulminis per tot-regiona revolto qua duris de 1811 til 1816.  Fabrikeriestri komencis pafar protesteri e fine la movado supresesis per militala forteso. 

Malgre ke l'origino dil nomo 'Luddite' esas necerta, la movado supozite nomizesis pro Ned Ludd, aprentiso qua raportite frakasis du  texo-mashini en 1779 e lua nomo simbolizis la mashino-destrukteri.  Ned Ludd, tamen, esis tote fiktiva ed uzita por shokar la guvernerio.  La nomo evolucionis aden l'imaginala Generalo Ludd o Rejo Ludd, qua, same kam Robin Hood, reputite lojis en Sherwood-Foresto.
Elohim-City

Elohim-City (Elohim-urbo), anke konocata kom Elohim City Inc. ed Elohim Village, esas privata komuneso en komtio Adair, Oklahoma, an la frontiero kun Arkansas. 

La rurala retreteyo fondesis en 1973 da Robert G. Millar (16 agosto 1925-28 mayo 2001), kanadana enmigranto, olima Menonisto ed un ek la maxim importanta dukteri dil usana "Christian Identity"-movado, teologio trovebla che diversa dextrana extremista grupi. 

La komuneso ganis nacional atenco pro lua alegita konekti kun membri di "The Order" dum la 1980a yari, e kun la kondamnita atakinto di Oklahoma-urbo, Timothy McVeigh dum la 1990a yari. 

La inkluzajo konsistas ek cirkume dozeno de strukturi, inter oli movebla hemi; altri esas modernista kupolo-domi. La centro di aktiveso esas la kirko-komuneso-centro, ube rezidanti kunvenas por horo-longa kunsidi omnamatine. 

Robert G. Millar mortis ye 28 mayo 2001. Depos lua morto, lua filiulo, John Millar, esas la chefo di Elohim City.
Hendrik-Ido-Ambacht

**Hendrik-Ido-Ambacht** (habitanti: 30.341 en 2017) esas urbo e municipo en westala Nederlando.

Ol situesas sur la insulo IJsselmonde, e havas frontieri kun Zwijndrecht, Ridderkerk, e la rivero Noord (kun Alblasserdam e Papendrecht transe).

La domeno dil municipo kovras areo de 11,90 km2, de qua 1,23 km2 esas aquo. La municipo kontenas nula altra populo-centri.

Til 1855, l'urbo konocesis kom 'Hendrik-Ido-Schildmanskinderen-Ambacht en de Oostendam'.

Lore ol fuzesis kun Sandelingen-Ambacht ed olua plena nomo dum periodo raportite esis Hendrik-Ido-Oostendam-Schildmanskinderen-Groot-en-Klein-Sandelingen-Ambacht. Ico esis tatempe la maxim longa nomo di irga urbo en Nederlando.
Andy Strassmeir

**Andreas Carl "Andy" Strassmeir** (n. 17ma di mayo 1959 en West-Germania) esas germano ed olima chefo di sekureso por la blanka-separistala komuneso, Elohim-City en Oklahoma.

Il ganis atenco pro lua alegita konekto kun la bomb-atako en Oklahoma-urbo en 1995 e divenis importanta persono en konspiro-teorii pri ol. 

Strassmeir venis de germana familio konocata pro lua dextrana nacionalista simpatii. Il esas la filiulo di Günter Straßmeir, la Stabo-Chefo dil germana Kancelero Helmut Kohl. Lua avulo esis anke kun-fondinto di la Nazi-Partiso

Strassmeir studiis che la milital universitato en Hamburg, e pose servis en la germana armeo en 1979. Lua militala servo duris entote  dum kin yari. 

En 1991, Kirk Lyons introduktis Andreas Strassmeir ad Elohim City, blanka-separistala komuneso en Oklahoma. Un yaro pose, Strassmeir translojis adibe e divenis la chefo di sekureso ed armo-instrukto.

Dum ta tempo, il amikeskis kun Michael William Brescia, membro dil Ariana Republikana Armeo. La du viri kunlojis en chambro ibe. 

Dum ke el laboris kom sekreta informanto por la ATF, rezidanto di Elohim City, Carol Howe informis la ATF pri Andreas Strassmeir, ke il freque parolis pri "explozigar federal edifici" ed uzar "direta agado kontre la usana guvernerio". Tatempe, Carol Howe ne savis pri ilua plena nomo, e simple konocis ilu kom "Andy la Germano".

La relato inter Strassmeir e Timothy McVeigh esas neklara, tamen on savas ke Andreas Strassmeir e Timothy McVeigh unesme interrenkontris che fusilo-expozo en Tulsa, Oklahoma en 1993. 

Robert Millar quik ekpulsis Andreas Strassmeir ek Elohim City kande il saveskis ke la FBI exploris Strassmeir pro posibla ligi kun McVeigh e la bombardo. 

Noti de FBI-exploro di 1997 asertas ke, ultempe pos la bombardo, CIA-pilotisto Dave Halloway transportis Andreas Strassmeir ek Usa. Dum ke ta raporto asertas ke Strassmeir aviacis a Berlin, multi spekulas ke il vicee aviacis a Mexikia.
Komtio Tiranë

**Komtio Tiranë** esas un ek la 12 komtii de Albania. Ol kreesis ye la 31ma di julio 2000. Ol konsitas ek la metropolala regiono di Tirane, havanta entote  habitanti en 2018.
In partibus infidelium

*In partibus infidelium* (ofte abreviita kom *in partibus* o mem nur *i.p.i.*) esas Latina dicajo uzita en la Katolik Eklezio e vortope signifikanta «en la parti dil nefideli», t.e. «en la mondo-parti (landi, regioni, edc) okupata dal nefideli (t.e. nekristani)». Ica expresuro, ordinare uzata kom adjektivo, indikis ke la koncernata diocezo od episkopala sideyo situesis en regioni ube Kristanismo desaparabis konseque de invadi dal *Saraseni (Mohamedani). Sen esar oficale supresita, la diocezo ne plus existis kom lokala Kristana *komunitato.

La dicajo obsoleskis: per sua letro *In suprema*, ye la 10ma di junio 1882, papo Leo la 13ma decidis ke ica diocezi in *partibus infidelium* de lore nomesos tituliera sideyi.

Figurale, e mem jokoze, la expresuro kelkafoye uzesas por qualifikar ulu qua trovesas en loko reale, expekteble od imagineble desfavoroza, pro la prezenteso di reala o supozata enemiki, adversi, antagonisti, edc. Yen, exemple, komento pri Ido-seminaro en KCE (*Kultura Centro Esperantista*), en La-Chaux-de-Fonds, Suisia, 1981:

## Noti e referi
Mark Evan Cerny

**Mark Evan Cerny** (n. 24ma agosto 1964 en Burbank, Kalifornia) esas usana desegnisto di video-ludili, programizisto, produktisto e komerco-exekutivo.

Kreskinta en la Bayo-Areo di San Francisco, Cerny obtenis grado de la College Preparatory School ed asistis la Universitato di Kalifornia en Berkeley.

Kom prezidento di Cerny Games, firmo quan il fondis en 1998, il agas kom konsultanto en la video-ludo-industrio. En 2004, il recevis la Dumviva Atingo-Premio del International Game Developers Association. Dum la meza 2010-a yari, Cerny servis kom la chef-arkitekto e produktisto di la Sony-mashini PlayStation 4 e PlayStation Vita. 

Cerny, fanatiko di komputoro*-programizo ed arkado-ludili, komencis en la ludo-industrio evinta 17 yari kande il engajesis da Atari en 1982. Dum ta frua yari di profesionala ludo-developo, esquadi esis mikra e singla membro responsis pri plu larja ensemblo de roli kam hodie. 

Lua unesma granda suceso esis *Marble Madness* por qua il, evinta 18 yari, agis kom desegnisto e kun-programizisto. Il plu tarde laboris kun Sega en Japonia ed Usa, ube il prilaboris diversa ludi por la mashini Master System e Genesis, maxim notinde *Sonic the Hedgehog 2*. Cerny esis la vice-prezidanto e pose prezidanto di Universal Interactive Studios. 

Il laboris kun la firmi Naughty Dog (pri la serii *Crash Bandicoot* e *Jak and Daxter* e l'unesma *Uncharted*-ludo), Insomniac Games (pri la serii *Spyro the Dragon*, *Ratchet & Clank* e *Resistance*), e Sony.

Per sua experienco di le " dos and don'ts" (bona e mala idei) en la ludo-industrio il developis "doco-metodo" por ludo-developo. Lua metodo preferas libera-forma, pre-produkta fazo qua exploras la sucesiveso dil ideo, ante plena developo. Exemple, il rekomendas ke se l'unesma "nivelo" ne ecitas luderi, l'ideo devas eskartesar ante plusa esforci. 

Ye 20ma februaro 2013, che la globala revel-evento dil PlayStation 4, Mark Cerny revelesis kom la chef-arkitekto di ta mashino. Il montris filmo di sua propra ludo ' Knack' quan il developis por la mashino. Ye 21ma septembro 2013 Cerny revelesis kom la chef-arkitekto dil PlayStation Vita.
Afrobeat

**Afrobeat** (pron.: *afrobit*) esas muziko-jenro qua karakterizesas da kombino di elementi de West-Afrikana muzikala stili quala fuji-muziko e "highlife", kun influi de usana *funk* e jazo, enfokigante plan-kantata voci, komplexa intersekanta ritmi, e perkuto. 

La termino inventesis dal nigeriana multa-instrumentalisto e bandestro Fela Kuti, qua esis pioniro e popularigero di la jenro, tam en - kam exter Nigeria. Ol parte naskis ek probo distingar la muziko da Fela Kuti de la "soul"-muziko di usana artisti quala James Brown. 

"Afrobeat" venas de Ghanana "highlife" dum la frua 1960a yari. Ol pose developesis en la sudala parto di Nigeria dum la tarda 1960a yari, da Fela Kuti, qua experimentis per diversa muziko di ta tempo. Kuti anke chanjis la nomo di lua grupo ad Africa '70. La bando mantenis kin-yara "rezidanteso" che Afrika Shrine de 1970 til 1975 dum ke "afrobeat" prosperis che nigeriana yuni. 

Malgre ke la termino "Afrobeat" inventesis tam frue kam 1968, pos voyajo ad Usa, Kuti ne vere facis muziko en la kategorio Afrobeat. La nomo “Afrobeat” montras la signifiko di "groove" che la muziko, kontraste "Afrofunk". 

Multa jazo-muzikisti atraktesis ad "Afrobeat". De Roy Ayers dum la 1970a yari a Randy Weston dum la 1990a yari, esis kunlabori qui rezultis en albumi quala Africa: 'Centre of the World' da Roy Ayers, editita dal kompanio Polydor en 1981. En 1994 Branford Marsalis, l'usana jazo-saxofonisto, inkluzis cherpaji ("samples") de "Beast of No Nation" da Fela en sua albumo *Buckshot LeFonque*. La nova generaciono de "DJ"-i e muzikisti di la 2000a yari, qui ameskis la materio da Kuti ed altra rara edituri, facis kompiluri e rimixuri di ta edituri, tale ri-introduktante la jenro a nova generacioni de askoltanti e fanatiki di "afropop" e "groove". 

"Afrobeat" anke profunde influis importanta tatempa produktisti e muzikisti quala Brian Eno e David Byrne, qui citas Fela Kuti kom esencala influo. Amba viri laboris pri l'aklamita albumo di 1980 'Remain In Light' da Talking Heads, qua duktis poliritma "Afrobeat"-influi a Westala muziko.
Hage Geingob

**Hage Gottfried Geingob**, politikisto, n. ye la 3ma di agosto 1941, esas la nuna prezidanto di Namibia. Ante il esis dufoye chefministro di la lando: de 1990 til 2002, e de 2012 til 2015.
La libro di la junglo

**La libro di la junglo** (Angle: *The Jungle Book*) esas novelo dal skriptisto Rudyard Kipling. Ol publikigesis unesme en 1894, en Angla linguo. Protagonisto di la romano esas Mowgli.
Ne varietur

*Ne varietur* esas Latina expresuro vortope signifikanta «por ke [nulo] chanjez» e tradicionale uzata en judiciala dokumenti, ensemble kun parafo, por preventar chanji dil texto. On uzas la sama expresuro por klasifikar la definitiva edituro di irga texto o dokumento, ne nur yurala.

## Noti e referi
Ultima ratio

*Ultima ratio* (vortope, «lasta raciono») esas Latina expresuro ofte uzata en yuro-cienco ed signifikanta «lasta rekurso». On dicas ke la kriminala legaro esas *ultima ratio*, t.e. ke ol esas la lasta rekurso o la lasta instrumento uzota dal stato en kazi punisala pro konduti punisenda, nam on rekursas ad ol nur kande ne esas posibla aplikar altra sorto di legaro, quala, exemple, la civila, laboral, administral, edc.
Latina expresuri uzata en moderna lingui

Yen exempli pri expresuri en Latina linguo uzata en moderna lingui.

* e pluribus unum
* erga omnes
* errare humanum est
* est modus in rebus
* ex nunc
* ex officio
* ex tunc
* exempli gratia
* in partibus infidelium
* ipsis verbis
* laudator temporis acti
* ne varietur
* pecunia non olet
* res nullius
* ultima ratio
Euroviziono-Konkurso di Kansono 2017

La 62ma **[[Euroviziono-Konkurso di Kansono]]** (EKK) eventis en Kiyiv, Ukraina, pro la vinko da Jamala en la Konkurso 2016 kun la kansono *1944*. Duesmafoye ca lando aceptis la Konkurso, pos 2005. La mifinali eventis ye la 9ma e 11ma di mayo 2017, e la finalo ye la 13ma di mayo 2017. Partoprenis 42 landi sub la slogano *Celebrate Diversity* (Ide: Celebrez diverseso).

Vinkis Portugal per la kansono *Amar pelos dois* (Amorar por du) kantita da Salvador Sobral e qua kolektis 758 punti. Ca vinko esis la unesma di la lando en la Konkurso.

Sequis Bulgaria ye la duesma plaso (615 punti), Moldova ye la triesma (374 punti), Belgia ye la quaresma e Suedia ye la kinesma.
Laudator temporis acti

*Laudator temporis acti* esas Latina expresuro vortope signifikanta «laudero dil tempo pasinta». Per ol la Latina poeto Horatius qualifikis la oldo (*[[Ars poetica]]*, 173). La expresuro ofte aplikesas por qualifikar nostalgiero qua konstante parolas laudeme pri lo pasinta e blameme pri lo prezenta, quale se la prezenta generaciono esus "plu mala" kam la generacioni pasinta e, precipue, kam lua propra generaciono.

## Noti e referi
Ibidem

*ibidem* (od, abrevie, *ibid.*) esas Latina vorto signifikanta «en la sama loko» e ofte uzata en bibliografiala noti e referi por indikar ke la koncernata citajo trovesas en la sama verko, chapitro o pagino kam la jus preiranta citajo.
Euroviziono-Konkurso di Kansono 2015

La 60ma **[[Euroviziono-Konkurso di Kansono]]** (EKK) eventis en Wien, Austria, pro la vinko da Conchita Wurst en la Konkurso 2014 kun la kansono *Rise Like a Phoenix*. Duesmafoye ca lando aceptis la Konkurso, pos 1966. La mifinali eventis ye la 19ma e 21ma di mayo 2015, e la finalo ye la 23ma di mayo 2015. Partoprenis 40 landi sub la slogano *Building Bridges* (Ide: Konstruktadas ponti).

Vinkis Suedia per la kansono *Heroes* kantita da Måns Zelmerlöw e qua kolektis 365 punti. Ca vinko esis la sisesma di la lando en la Konkurso.

Sequis Rusia ye la duesma plaso (303 punti), Italia ye la triesma (292 punti), Belgia ye la quaresma e Australia ye la kinesma.
Ex nunc

***Ex nunc*** esas Latina expresuro signifikanta «de nun». Ol uzesas en yuro-cienco por indikar ke ula kontrato, lego o decido judiciala efikeskas erste de kande ol kreesas, havante nula efekti retroagiva, t.e. ol afektas nur agi produktata pos lua kreeso e nultempe agi antea. Ca expresuro esas opozata ad *[[ex tunc]]*.
Ex tunc

***Ex tunc*** esas Latina expresuro signifikanta «de lore», o «de la komenco». Ol uzesas en yuro-cienco por indikar ke l'efekti di ula kontrato, lego o decido judiciala efikeskas anke koncerne agi produktata ante lua kreeso. Ca expresuro esas opozata ad *[[ex nunc]]*.

Kande judiciala povo nuligas ago, kontrato o mem (kaze di la konstitucala korti en kelka landi) ula lego e deklaras ke l'efekti di la nuligo esas *ex tunc*, to equivalas dicar ke l'ago, la kontrato o la lego esas komplete nevalida de sua origino e produktis nula efekti de lore. Altralatere, kande aprobesas nova lego qua amnestias o deskriminaligas ula ago, l'efekti dil amnestio o deskriminaligo ordinare afektas *ex tunc* omni qui deklaresis kulpinti segun l'antea lego revokita.

## Referi
Erga omnes

***Erga omnes*** esas Latina expresuro signifikanta «vers omni» o «koncerne omni». Ol uzesas en yuro-cienco por indikar ke l'efekti di ula ago o lego afektos omna membri di ula societo, organizuro o la tota socio.

Kontre ke la legifala agadi (legi, dekreti) ordinare produktas efekti *erga omnes*, la judiciala decidi produktas efekti nur *[[inter partes]]*, to esas, ol afektas nur la partopreninti di ula proceso.

## Referi
Euroviziono-Konkurso di Kansono 2016

La 61ma **[[Euroviziono-Konkurso di Kansono]]** (EKK) eventis en Stockholm, Suedia, pro la vinko da Måns Zelmerlöw en la Konkurso 2015 kun la kansono *Heroes*. Sisesmafoye ca lando aceptis la Konkurso, pos 2013. La mifinali eventis ye la 10ma e 12ma di mayo 2016, e la finalo ye la 14ma di mayo 2016. Partoprenis 42 landi sub la slogano *Come Together* (Ide: Venez kuna).

Vinkis Ukraina per la kansono *1944* kantita da Jamala e qua kolektis 534 punti. Ca vinko esis la duesma di la lando en la Konkurso.

Sequis Australia ye la duesma plaso (511 punti), Rusia ye la triesma (491 punti), Bulgaria ye la quaresma e Suedia ye la kinesma.
Yuro

**Yuro** esas sistemo di reguli qui es kreita ed exekutebla da social o guvernal institucuri por regilar konduti, ed olua preciza defino es afero di debati dum longa stando.

La termino olqua signifiko dependas de aspekto:
* objektale – toteso di yuri ed obligesi por objekti yurala  
* subjektale – yuro por ulo, ex. yuro por vivar, yuro por laborar e c.
Res nullius

***Res nullius*** esas Latina expresuro signifikanta «kozo sen proprietanto» o «kozo di nulu». To signifikas ke ta kozo ne apartenas ad irga homo e ne esas privata proprietajo. Ordinare en multa landi, l'objekti abandonita da lia proprietanti (*res derelictae*, exemple hundo o kato abandonita en parko) e la kozi di la naturo qui ne havas proprietanto, exemple l'aero, folii o stoni sur la sulo, edc., judikesas kom exempli pri *res nullius*.

Oportas dicernar *res nullius* de *res publicae*. La kozi legale definita kom *res publicae* ne havas specala proprietanto, tamen li apartenas al tota socio od a la stato, exemple stradi, publika parki, publika skoli, edc., e nulu povas proprigar li a su. Altralatere, ulu povas proprigar a su kozi qui esas *res nullius*, exemple adoptar stradala hundo.
Ipsis verbis

*Ipsis verbis* esas Latina expresuro vortope signifikanta «per la sama vorti». Ol ofte aplikesas por avertar la lektanti od askoltanti ke la vorti sequanta esas dicita o skribita da altru, quan la autoro citas, precipue (ma nen nur) kande lo dicita o dicita povas semblar stranja, eroroza, ne-expektebla od astoniva, quale se la autoro dezirus avertar: «Atencez, ne me skribis o dicis ico»   

## Noti e referi
Franz von Suppé

**Franz von Suppé** (n. 18 di aprilo 1819, m. 21 di mayo 1895) esis Austriana kompozisto.

Il naskis en Spalato (nuntempa Split) en Dalmatia; ilua patro esis stat-oficisto di la Austriana Imperio. Dum yuneso il recevis muzikala edukeso en Zara (nuntempa Zadar), e pose en Cremona. Il iris a Wien ube il direktis orkestri di opero-teatri; il anke kompozis por la teatri. Dum la vivo il produktis cirkume 30 lejera operi, ed anke multa plusa teatraji. Il nuntempe esas konocata nur pro uverturi di kelka operi, inkluzante *Dichter und Bauer* (Poeto e Rurano) e *Leichte Kavallerie* (Lejera Kavalrio).
Quixadá

**Quixadá** esas urbo en la stato Ceará, Brazilia. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 2019,8 km².
Andoni Zubizarreta

**Andoni Zubizarreta Urreta** (n. ye la 23ma di oktobro 1961) esas Hispana ex-futbalisto. Ilu ludis por diversa futbalo-klubi e por la nacionala futbalo-esquado di Hispania de 1985 til 1998.
Jasmin St. Claire

**Jasmin St. Claire** (n. ye la 23ma di oktobro 1972) esas Usana ex-cinem-aktorino di pornografiala cinematografuri, ed anke profesionala luktistino.
Trindade e Martim Vaz

**Trindade e Martim Vaz** esas arkipelago apartenanta a Brazilia, jacanta 1167 km este de lua litoro. Havanta entote 10,4 km², ol konsistas ek du precipua insuli, Trindade (9,2 km²) e Martim Vaz (0,3 km²), e mikra rokoza insuleti. La du precipua insuli distas per 48 km l'una de l'altra.

L'insuli ne havas nativa o permananta habitantaro. Braziliana mar-armeo mantenas en Trindade garnizono kun cirkume 36 maristi, qui remplasesas freque, e kelkafoye ciencisti vizitas l'arkipelago por studii. La maxim sekura formo por arivar en l'insuli esas tra helikoptero, nam existas submara roki qui povas produktar naufraji.

Insulo Martim Vaz deskovresis en 1501 dal navigisto João da Nova. Dum la sequanta yaro, Portugalana navigisto Estêvão da Gama vizitis la vicina insulo, e baptis ol Trindade.
Pumpuang Duangjan

**Pumpuang Duangjan**, n. **Ranpueng Jit-harn** ye la 4ma di agosto 1961 til la 13ma di junio 1992, esis Tailandana kantistino. Elua maxim konocata kansono esas *Nak Rong Ban Nok*.
Laurence Fishburne

**Laurence John Fishburne III** (n. ye la 30ma di julio 1961) esas Usana cinem-aktoro. Ilu ganis tri *Tony*-premii e tri *Emmy*-premii dum ilua kariero. Il esas maxim konocata por lua rolo kom Morpheus, en la filmo-serio *Matrix* (1999 til 2003). Il anke laboris en la cinematografuro *Apocalypse Now* (1979).
Vinicius de Moraes

**Marcus Vinícius de Moraes** (n. ye la 19ma di oktobro 1913 til la 9ma di julio 1980) esis Braziliana poeto, dramatifisto, kompozisto, kantisto, jurnalisto e diplomacisto. Surnomizita Portugalane *O Poetinha* ("la poeteto") ilu kompozis multa kansoni de bossa nova ensemble kun Tom Jobim, exemple la notora *Garota de Ipanema* ("Yunino de Ipanema"), e Toquinho, exemple *Onde Anda Você* ("ube esas vu").
Beth Carvalho

**Beth Carvalho** (n. **Elizabeth Santos Leal de Carvalho** ye la 5ma di mayo 1946 til la 30ma di aprilo 2019) esis Braziliana kantistino e kompozistino di samba.

## Referi
Roberto Burle Marx

**Roberto Burle Marx** (n. ye la 4ma di agosto 1909 til la 4ma di junio 1994) esis Brazilian arkitekto ed artisto.
Kumasi

**Kumasi** esas la 2ma maxim populoza urbo di Ghana. Segun statistiki dil yaro 2013, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 254 km².
Sekondi-Takoradi

**Sekondi-Takoradi** esas urbo en Ghana. Segun statistiki dil yaro 2012, ol havis  habitanti. Ol esas importanta portuala e turistala urbo pro lua plaji.
Iguatu

**Iguatu** esas urbo en la stato Ceará, Brazilia. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 1029 km².

## Referi
Rachel de Queiroz

**Rachel de Queiroz** (n. ye la 17ma di novembro 1910 til la 4ma di novembro 2003) esis Braziliana skriptistino di romani ed anke dramatifistino. El esis l'unesma muliero qua membreskis l'Akademio Braziliana pri Literaturo, en 1977.
Akademio Braziliana pri Literaturo

L**'Akademio Braziliana pri Literaturo** (Portugalane *Academia Brasileira de Letras*) esas literaturala institucuro fondita che urbo Rio de Janeiro ye la 20ma di julio 1897 dal skriptisti Machado de Assis, Lúcio de Mendonça, Inglês de Sousa, Olavo Bilac, Afonso Celso, Graça Aranha, Sílvio Romero, Medeiros e Albuquerque, Joaquim Nabuco, Teixeira de Melo, Visconde de Taunay e Ruy Barbosa. Ol konsistas ek 40 perpetua membri (pro to, surnomizita *nemortiva*) e plusa 20 socii stranjera.

Lua skopo esas "sorgar" la Portugalana linguo e la literaturo di Brazilia. Ol judikesas kom la maxim prestijoza literaturala akademio di Brazilia. Pro lua prestijo e teknikala qualeso, ol havas supera autoritato pri la normi di la linguo Portugalana skribita en Brazilia, mem sen existar oficala institucuro o lego qua donas ca autoritato a lu. Ol publikigas periodale l'Ortografiala Vortaro di la Portugalana Linguo (*Vocabulário Ortográfico da Língua Portuguesa*). Se ula vorto ne esas inkluzata che la *Vortaro* ol judikesas kom "neexistanta" o "nekorekta" segun la normi di Braziliana Portugalana.

## Referi
São Gonçalo do Amarante

**São Gonçalo do Amarante** esas urbo en la stato Rio Grande do Norte, Brazilia. Segun statistiki dil yaro 2017, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 249,12 km².
Ha*Ash

**Ha*Ash** esas pop country bando de esta Lake Charles, Louisiana, Usa. Formacita en 2002 da kantisto Ashley Grace & Hanna Nicole.

## Muzikisti
Kantisto, Gitaristo : Ashley Grace Pérez Mosa

Kantisto, Gitaristo : Hanna Nicole Pérez Mosa

## Verki
2003: Ha*Ash

2005: Mundos Opuestos

2008: Habitación Doble

2011: A tiempo

2014: Primera fila: Hecho realidad

2017: 30 de febrero
French River, Ontario

**French River**, anke konocata kom  **Rivière-des-Français**, esas municipo en la Kanadana provinco Ontario, en la distrikto Sudbury. Segun la demografiala kontado di 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 735,48 km².

La municipo formacesis en 1999, per kunfuzo dil urbi Cosby, Mason e Martland e cirkondanta parti de la Neorganizita Distrikto di North Sudbury. Ol nomizesis pro la French-rivero (Rivière des Français) olqua trafluas la municipo. 

La frontieri dil municipo kompozesas ek Autovoyo 69 weste (la domeni *French River Trading Post* e *French River Inn* anke inkluzesas interne dil municipala frontiero), West Arm norde an Autovoyo 535, la fino di Wolseley Bay-Strado este, e la komuneso Monetville nordeste. 

Kun la municipi St. Charles, Killarney, e Markstay-Warren, ol esas parto de la regiono konocata kom Sudbury East.
Münster

**Münster** esas urbo en la germaniana stato Nordrheno-Vestfalia. La habitantaro esas plu multa kam 270.000 homi. La urbo-centro esas mez-epokala. Münster havas 48.500 studenti, la urbo esas granda skol-urbo. Münster divenis urbo en la yaro 1170. En la urbo-domo de Münster konkluzis la triadek-yaro milito en 1648.
Oklahoma bombardi

La bomb-atako en Oklahoma-Urbo esis interna teroristala kamiono-bombardo kontre la federala Alfred P. Murrah-Edifico en central Oklahoma-urbo, Oklahoma, Usa ye la 19ma di aprilo 1995. 

Exekutita da Timothy McVeigh e Terry Nichols, l'atako eventis ye 9:02 am ed ocidis adminime 168 homi, vundis plu kam 680 altri, e destruktis un-triimo del edifico. 

L'explozo destruktis o domajis 324 altra edifici en radiuso de 16 bloki, frakasis vitro en 258 proxima edifici, e destruktis o brulis 86 automobili, e produktis evaluita $652 milion de domajo. 

Til l'ataki di la 11ma di septembro 2001, la bombardo di Oklahoma-Urbo esis la maxim mortigiva teroristal atako en la historio di Usa, e restas la maxim mortigiv ago di interna terorismo en la historio di Usa. 

90 minuti pos l’explozo, McVeigh haltigesis dal Oklahoma-policano Charlie Hanger pro duktar sen licenco-plako ed arestesis pro kontre-lega armo-posedo. Evidentajo rapide ligis McVeigh e Nichols al atako; Nichols arestesis, e pos dii, amba akuzesis. Michael e Lori Fortier identifikesis kom komplici.

McVeigh, veterano dil Gulfo-Milito e simpatianto dil usana milico-movado, detonigis Ryder-kamiono plena de explozivi avan l’edifico. Lua kun-konspiranto, Nichols, helpis pri la preparo dil bombo. 

Motivizita da lua desprizo dil usana federala guvernerio e nefelica pro olua trakto dil eventi ye Ruby Ridge en 1992 e la Waco-siejo en 1993, McVeigh tempizis sua atako por koincidar kun la duesma aniversario dil mortigiva fairo qua finigis l’asiejo che la Branch Davidian-kirko en Waco, Texas. 

L'akuziti procesesis e kondamnesis en 1997. McVeigh mortigesis per mort-injekto ye la 11ma di junio 2001, e Nichols kondamnesis a vivo en karcero en 2004. Michael e Lori Fortier atestis kontre McVeigh e Nichols.
Ex officio

***Ex officio*** esas Latina expresuro signifikanta «segun (ke) l'ofico (imperas lo)» o «segun (ke) l'ofico (o la lego obligas lo)». La expresuro uzesas en du diferanta situacioni, koncernanta ago o koncernanta ofico, ambe ordinare aplikata a publika aganti segun la legaro di singla lando. La duesma exemplo povas aplikesar anke a privata institucuri.

## Ago ''ex officio''
On parolas pri ago *ex officio* kande la publika aganto povas o mustas facar ulo por esar la "reprezentanto dil Stato" en ula situaciono, o facar ulo mem sen ke la partoprenanti en ula proceso solicitez lo, ma segun ke la legaro di la lando establisas lo. Exemple: publika aganto povas korektigar *ex officio*, t.e. sen bezonar solicito de la koncernata persono od entraprezo, informi pri ula persono od entraprezo en publika kadastro; o kande doganal oficisto konfiskas kontrabandata produkturi e komunikas al kontrabandisto ke lu esas arestata, segun ke lua ofico imperas lo. La expresuro *ex officio* uzesas kun ta signifiko exemple en Brazilia.

Ordinare, segun establiso dal konstituco di Brazilia, la judiciala povo mustas grantar yuri individuala, kolektala e sociala e mediacas konflikti inter civitani, organizuri e la Stato. Segun la nuna Kodexo pri Civila Proceso di la lando (Lego 13105, publikigita en la yaro 2015), kelkafoye la judiciisti povas decidar *ex officio* en litijo, to esas, sen bezonar peticiono de ula parto o de la du. Exemple, segun establiso dal artiklo 81ma di ta lego, kaze ke deskovresas ke un de la parti agas per *[[mala fides]]* en proceso, la judiciisto povas *ex officio* obligar lu pagar amendo ne min granda kam 1% e ne plu granda kam 10% de la afero disputata, indemnizar l'altra parto, pagar l'advokato di l'altru ed omna kusti di la proceso.

## Ofico okupata ''ex officio''
On parolas pri ofico okupata *ex officio* kande individuo okupas ula ofico konseque nur de ke lu ja okupas altra. Exemple, la prezidanto di Francia esas anke kunprinco di Andora *ex officio*; e la viceprezidanto di Usa esas anke, *ex officio,* prezidanto dil Usana Senato.

Povas existar anke membri *ex officio* en privata institucuri, exemple la statuto di ula organizuro ne vizanta profito povas determinar ke lua chef-administristo esas anke membro *ex officio* di lua Administro-Komitato. Ecepte ke la statuto establisas lo kontrea, la yuri di ula membro *ex officio* esas exakte la sama kam olti dil cetera membri.

## Referi
Paleolitiko

**Paleolitiko** esas la maxim anciena parto de la petroepoko. La petroepoko kustumale dividesas en tri diversa segmenti: paleolitiko, mezolitiko e neolitiko. Paleolitiko extensas su de 2,5 milioni yari ante nun a 10000 yari a K. Paleolitiko esas la parto de la petro-epoko kande la homi nutris su ipsa de chasado, peskado e kolektado de beri, nuci, e manjebla radiki. La tempo kande la unesma homi lernis agrokultivo esas la fino de paleolitiko.
Mala fides

***Mala fides*** esas Latina expresuro signifikanta «mala intenco». Ol uzesas por dicar ke ula persono agas intence trompar o nocar altru, od intence trompar su propra. L'ideo pri uzar *mala fides* kontre altru multafoye asociesas kun l'ideo pri dolo, quo esas l'intenco pri kriminar e la korespondanta agado kriminoza. *Mala fides* esas la volunto pri trompar, e povas existar mem se nula agado kriminoza praktikesas.

On parolas pri *mala fides* en proceso kande ulu (un ek la parti de ula proceso, o triesma persono) agas intence, kun maleso, por interferar en la rezulto di ula proceso. Exemplo pri agado *mala fides* de triesma persono: advokato qua mentias pri la motivo pro quo lua kliento ne aparis en ula audienco.

Kande mala intenco deskovresas en judiciala proceso, la judiciisto povas o mustas aplikar puniso kontre la parto qua agis *mala fides*, segun determinata en la legaro di singla lando. Freque la gradizo di la puniso varias segun la tipo di proceso (se kriminala proceso, civila proceso, se esas proceso en qua la Stato esas parto, edc).

Konceptajo pri *mala fides* (France *«mauvaise foi»*) ank existas en la filozofio, nome en Existencialismo. Ta konceptajo uzesis unesmafoye da Jean-Paul Sartre en lua libro *L’être et le néant*, publikigita en 1943, por deskriptar la fenomeno per qua homo negas a su propra ke lu esas absolute libera e ke lu povas selektar omno. Segun Sartre, l'absoluta libereso e la sento pri kompleta solitareso dum la decidi produktas intensa angoro en la homala mento. Pro to, homo mentias a su propra pri ta libereso, e dicas ke lu mankas libera tempo, o ke lu subisas sociala presi, edc, por celar de lua mento ke lu esas libera por decidar. Sartre nomizis *mala fides* (*«mauvaise foi»*) ta mentii kreata da homala mento por trompar su propra.

## Referi

## Extera ligili (en la )
* Inacreditável Exemplo de Litigância de Má-Fé
* A ma-fé na analítica existencial Satriana - diserto en la Federala Universitato di Bahia - UFBA
* texto di  ''L’être et le néant'' tradukita a la Portugalana.
Katedralo Notre-Dame di Paris

La **katedralo Notre-Dame di Paris** (o *Nia Siniorino di Paris*) esas la katedralo dil arkidiocezo di Paris, qua stacas sur la insulo Cité an la fluvio Seine. Ol esas un ek la maxim granda katedrali en la westala mondo. Ol esas un ek la maxim simbolal edifici di Paris. Ol aceptas cirkume 14 milion homi singlayare e tale esas la maxim vizitata monumento en Francia ed en Europa.

Notre-Dame di Paris ligesas a multa eventi di la historio di Francia. Ol esis rejala kirko dum Mezepoko, aceptis la santa krono en 1239, la kronizo di Napoléon la 1ma en 1804, la funeri di plura prezidanti di la republiko (Adolphe Thiers, Sadi Carnot, Paul Doumer, Charles de Gaulle, Georges Pompidou, François Mitterrand e Jacques Chirac) e plura ceremonii exemple lor la liberigo di Paris en 1944 e lor la atenti di Paris en 2015.

Ye la 15ma di aprilo 2019 grava incendio destruktis la flecho, preske la tota tekto, la karpenturo e plura vulti di la navo, koreyo e transepto.

La 7ma di decembro 2024 la restaurita katedralo riapertesis per granda spektakloza ceremonio asistata da internaciona politikisti e statestri.
Listo pri monarki di Tonga

Segun la konstituco di Tonga, la rejulo esas chefo di stato di la lando. Yen la listo pri monarki di Tonga, de 1845 til nun.

## Dinastio Tupou

## Videz anke
* Listo pri chefa ministri di Tonga
Ourinhos

**Ourinhos** esas urbo en la stato Sao Paulo, Brazilia. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 296,2 km².

Ol jacas apud rivero Paranapanema.
Georges Méliès

**Marie-Georges-Jean Méliès** (8ma di decembro 1861 til la 21ma di januaro 1938) esis Franca filmifisto ed iluzionisto.
Italo Svevo

**Italo Svevo**, pseudonimo di **Aron Ettore Schmitz** (19ma di decembro 1861 til la 13ma di septembro 1928) esis Italiana juda skriptisto naskinta en Trieste, lor parto de l'Austrian imperio.
Teletubbies

***Teletubbies*** esas Britaniana televizionala puerala serio kreita da Anne Wood e Andrew Davenport, qua brodkastesas depos 1997 en plu kam 120 landi, ed en 45 diferanta idiomi.

## Rezumo

## Teknikal informi
* Originala titulo: *Teletubbies*
* Kreinti: Anne Wood, Andrew Davenport
* Originala lando: Unionita Rejio
* Originala linguo: Angla
* Formato: 
* Jenro: Puerala serio
* Duro: 25 minuti (orginala serio), 15 minuti (revival serio)
* Nombro de epizodi: 425 (7 sezoni)
* Yaro di unesma brodkasto: 1997-2001 (orginala serio), 2015-2016 (revival serio)

## Referi

## Extera ligili
* Oficala Facebook pagino
* Oficala Twitter pagino
* Oficala YouTube channel
* ''Teletubbies'' on CBeebies
* ''Teletubbies'' on NickJr.com
* ''Teletubbies'' on Nickelodeon Press
* Teletubbies - L'IMDb ligilo (en Angla)
Liv e Maddie

**Liv e Maddie** (Angle **Liv and Maddie**) esas Usan situeso-komedio kreita da John D. Beck e Ron Hart por Disney Channel, qua brodkastesas depos 19ma di julio 2013 til la 24ma di marto 2017. La serio esis produktita da *It's a Laugh Productions*.

## Rezumo
La serio rakontas pri amikeso de jemeli fratini nomita *Liv* e *Maddie*, de la familio *Rooney*. Lia genitori esas *Pete* e *Karen*.

## Teknikal informi
* Originala titulo: *Liv and Maddie*
* Kreinti: John D. Beck, Ron Hart
* Originala lando: Usa
* Originala linguo: Angla
* Formato: koloroza — 720p (HDTV) — 5.1 surround sound
* Jenro: Situeso-komedio
* Duro: 22-25 minuti
* Nombro de epizodi: 80 (4 sezoni)
* Yaro di unesma brodkasto: 2013-2017

## Extera ligili
* Liv and Maddie - L'IMDb ligilo (en Angla)
Bibi Andersson

**Bibi Andersson** (n. **Berit Elisabeth Andersson** ye la 11ma di novembro 1935 til la 14ma di aprilo 2019) esis Sueda cinem-aktorino.
Charles Berlitz

**Charles Frambach Berlitz** (n. ye la 23ma di novembro 1914 til la 18ma di decembro 2003) esis Usana linguistikisto, docisto di idiomi e skriptisto pri paranormala fenomeni.
Débora Arango

**Débora Arango Pérez** (n. ye la 11 di decembro 1907 til la 4 di decembro 2005) esis Kolumbiana piktistino.
Jessica Ennis-Hill

**Jessica Ennis-Hill** (n. ye la 28 di januaro 1986) esas Britaniana ex-atletino. El ganis du Olimpiala medalii pri heptatlo por mulieri: ora en London-2012, ed arjenta en Rio de Janeiro-2016.
Yulia Igorevna Stepanova

**Yulia Igorevna Stepanova**, ante mariajo **Rusanova** (n. ye la 3ma di julio 1986) esas Rusa atletino specaligita pri 800-metra kurado.

En 2013, el recevis 2-yara suspenseso de l'internaciona konkursi pro l'uzo di substanci interdiktita. Ye la sequanta yaro, el ed elua spozulo Vitali Stepanov decidis revelar detali pri l'uzo di dopado* da Rusa esquadi.

## Referi
Ola Toivonen

**Nils Ola Toivonen** (n. ye la 3 di julio 1986) esas Sueda futbalisto. Ilu nune ludas por *Melbourne Victory*, ed ank esis parto di Sueda esquado dum la konkursi UEFA Euro-2012 e la Mondala Kupo di Futbalo-2018 en Rusia.
Ecatepec de Morelos

**Ecatepec de Morelos** esas urbo en Mexikia. Segun statistiki dil yaro 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 186,9 km².
Arthur Ashkin

**Arthur Ashkin** (n. ye la 2ma di septembro 1922 til la 21ma di septembro 2020) esis Usana fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 2018.

## Referi
Donna Strickland

**Donna Theo Strickland** (n. ye la 27ma di mayo 1959) esas Kanadana fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri medicino o fiziologio en 2018.
Gérard Mourou

**Gérard Albert Mourou** (n. ye la 22ma di junio 1944) esas Franca fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri medicino o fiziologio en 2018.
Val Kilmer

**Val Edward Kilmer** (n. ye la 31 di decembro 1959) esis Usana cinem-aktoro. Ilu komencis laborar en komedii *Top Secret!* (1984) e *Real Genius* (1985), ed ank en l'ago-filmo *Top Gun* (1986).

Ilu divenis famoza kande ilu interpretis Jim Morrison en la filmo *The Doors* (1991), produktita da Oliver Stone. En 1995 ilu remplasis Michael Keaton ed interpretis la personajo *[[Batman]]* en la samnoma filmo.

Val Kilmer mortis pro pulmonito.
Tasuku Honjo

**Tasuku Honjo** (n. ye la 27ma di januaro 1942) esas Japoniana mediko qua recevis la Nobel-premio pri medicino o fiziologio en 2018.
Andy Summers

**Andy Summers** (n. **Andrew James Somers** ye la 31ma di decembro 1942) esas Britaniana muzikisto e kompozisto, ex-membro de la rock-bando The Police.

**Frua vivo**

Andrew James Summers naskis en Poulton-le-Fylde, Lancashire.  Dum ke il esis puero, lua familio translojis a Bournemouth en Dorset, Anglia.  Pos plura yari de piano-lecioni, il komencis lernar plear la gitaro.  Ye frua evo il pleis jazo-gitaro. Kom adolecanto il asistis koncerto da Thelonious Monk e Dizzy Gillespie en London qua forte impresis lu.  Evinte dekesis il pleis en lokala klubi, ed evinte dekenon il translojis a London kun sua amiko Zoot Money por formacar Zoot Money's Big Roll Band.

**The Police**

Summers atingis internaciona famo kom la gitaristo di The Police, bando quan il adheris en 1977, fine remplasinte la originala gitaristo Henry Padovani.  Emersinta de la punk-ceno di London, The Police ganis internaciona famo per multa sucesoza kansoni, inkluzinte "Message in a Bottle", "Roxanne", "Don't Stand So Close to Me", "Every Breath You Take", ed "Every Little Thing She Does is Magic".  Dum lua tempo kun la bando, Summers dufoye ganis Grammy-premio pro "Best Rock Instrumental Performance", unesme en 1979 pro "Reggatta de Blanc" (skribita kun Stewart Copeland e Sting) ed en 1980 pro "Behind My Camel".
Rita Lee

**Rita Lee Jones de Carvalho**, n. ye la 31ma di decembro 1947 til la 8ma di mayo 2023 esis Braziliana kantistino, muzikistino, kompozistino, ed anke skriptistino ed aktorino. El vendis plu kam 55 milion kopiuri de lua kansoni, esinta un ek la maxim sucesoza muzikal artisti Braziliana. El esis un ek la fondinti di rock-bando "Os Mutantes", ma anke enrejistris kansoni en altra stili, exemple bossa nova, disco e MPB.

El esis un ek la maxim influinta mulieri Braziliana dum la yari 1970a e komenco dil 1980a. Elua kansoni mixis revendiki pri kondutala liberigo sexuala por mulieri kun acida ironio. Exempli pri elua maxim konocata e populara kansoni: *Ovelha Negra* (1975), *Baila Comigo*, *Mania de Você*, e *Lança Perfume (la tri de 1980), *Amor e Sexo'' (2003).
Laurie Anderson

**Laura Phillips "Laurie" Anderson** (n. ye la 5ma di junio 1947) esas Usana muzikisto, kantisto, kompozisto e cinematografisto.
Evaristo Carvalho

**Evaristo do Espírito Santo Carvalho**, politikisto n. ye la 22ma di oktobro 1942 til la 28ma di mayo 2022, esis prezidanto di San-Tome e Principe de 2016 til 2021. Ante, il esis chefministro di la lando du foyi: en 1994, e de 2001 til 2002.
Manuel Pinto da Costa

**Manuel Pinto da Costa**, ekonomikisto e politikisto n. ye la 5ma di agosto 1937, esis prezidanto di San-Tome e Principe de 2011 til 2016.
Pedro la 2ma di Brazilia

**Pedro la 2ma** (n. ye la 2ma di decembro 1825 til la 5ma di decembro 1891) esis imperiestro di Brazilia de la 7ma di aprilo 1831 til la 15ma di novembro 1889.

Naskinta en Rio de Janeiro, il esis filiulo del imperiestro Pedro la 1ma di Brazilia e Maria Leopoldine de Austria. Ilua matro mortis kande il evis 1 yaro. Kande lua patro renuncis la krono di Brazilia, ilu livis Pedro, lor evinta 5 yari, en Rio de Janeiro, sorgata da José Bonifácio de Andrada e Silva, qua esis sua preceptoro til la deklaro di sua majoreso, kande il evis 14 yari.

Pedro la 2ma studiis multe dum sua infanteso ed yuneso kom preparo por asumar la trono. Ilu prizis muziko e cienci, e divenis amiko di Richard Wagner, Louis Pasteur, Henry Wadsworth Longfellow, inter altri, ed admiresis da Charles Darwin, Victor Hugo e Friedrich Nietzsche. Dum sua regno, Brazilia esis vinkinto en tri internaciona konflikti: la milito kontra Oribe e Rosas, la milito kontra Atanasio Cruz Aguirre, e la milito di Paraguay.

En 1888, dum voyajo a Europa por kuraco di sua saneso, sua filiino, princino Isabel, subskribis lego qua abolisis sklavigo en Brazilia.

Depos sua revoko, Pedro la 2ma nek permisis armizita reakto kontra sua revoko de la povo, nek probo pri restauro di la monarkio per milito. La destronizita imperiestro pasigis la lasta du yari di sua vivo exilita en Europa.

Kelka yardeki pos sua morto, sua reputeso restauresis, e sua restaji transportesis a Brazilia por sepulto.
Geordie

"Geordie" (pronuncez: *joodi*) esas nomo por persono de la regiono Tyneside di Nordest-Anglia, e la linguo parolata da olua habitanti.  La termino anke uzesas por referar irgu de Nordest-Anglia.

"Geordie" esas pluduro e developuro di la linguo parolita dal Anglo-Saxona koloniani, unesme uzita dal anciena Britoni por kombatar la Pikta invadanti pos la fino dil Romana regno en Britania dum la 5ma yarcento. 

L'Anciena Angli, Saxoni e Juti qui arivis, divenis influiva politikale e kulturale super l'indijena Britoni per posa migro de tribuala hemlandi alonge la Norda-Marala litoro di Europa.  L'Anglo-Saxona rejii qui emersis dum la Tenebroz Epoko parolis grandaparte interkomprenebla varianti dil Ancien Angla, singla variinta kelke segun fonologio, morfologio, sintaxo e lexiko. 

En nordal Anglia e la Skota frontieri, lore dominacita dal rejio di Northumbria, developesis distinta Northumbriana dialekto dil Ancien Angla.  Pose irlandana enmigranti influis Geordie-fonologio de la frua 19ma yarcento.

La vorto "Geordie" povas anke referar suportero dil futbalo-klubo Newcastle United.  La glaso 'Geordie Schooner' tradicionale uzesis por servar la lokala biro-sorto Newcastle Brown Ale.

La dialekto ed identeso di Geordie precipue asociesas kun la laboristala klasi. Segun jurnalo-inquesto di 2008, la Geordie-acento esas la "maxim atraktiv en Anglia".
Ananda Samarakoon

**Ananda Samarakoon** (n. Egodahage George Wilfred Alwis Samarakoon ye la 13ma di januaro 1911 til la 5ma di aprilo 1962)  esis Sri-Lankana kompozisto. Ilu kompozis la nacionala himno di Sri-Lanka, *Sri Lanka Matha*.
Marisa Monte

**Marisa de Azevedo Monte** (n. ye la 1ma di julio 1967) esas Braziliana kantistino. El ja vendis plu kam 10 milion kopiuri de lua muziki, e ganis multa premii internaciona ed ank en Brazilia.
Paul Haslinger

**Paul Haslinger** (n. ye la 11ma di decembro 1962) esas Austriana kompozisto. Ilu partoprenis Germana rock-grupo Tangerine Dream de 1985 til 1990.
Franz Grillparzer

**Franz Seraphicus Grillparzer** (n. ye la 15ma di januaro 1791 til la 21ma di januaro 1872) esas Austriana skriptisto. Ilu divenis famoza pro lua dramati. Ilu anke skribis funerala diskurso koncerne la morto di Ludwig van Beethoven.
Hermenegildo Anglada Camarasa

**Hermenegildo Anglada Camarasa** (n. ye la 11ma di septembro 1871 til la 7ma di julio 1959) esas Hispaniana piktisto. Ilu ganis internaciona notoreso kom reprezentanto dil modernismo Kataluniana.
Henry Archibald Lawson

**Henry Archibald Hertzberg Lawson** (n. ye la 17ma di junio 1867 til la 2ma di septembro 1922) esas Australiana skriptisto. Pri ilu, freque dicesas ke il esis "la maxim importanta skriptisto di rakonti" de Australia.
Victor Sjöström

**Victor David Sjöström** (n. ye la 20ma di septembro 1879 til la 3ma di januaro 1960) esis Sueda pionira filmifisto ed aktoro, del epoko di muta cinemo.
Luís Alves de Lima e Silva

**Luís Alves de Lima e Silva, duko de Caxias** (n. ye la 25ma di agosto 1803 til la 7ma di mayo 1880) esis Braziliana militisto e politikisto. En 1823 ilu luktis kontre Portugal en la milito pri nedependo di Brazilia, e pose helpis supresar revolti dum la periodo di regenteso. De 1865 til 1870, ja kom marshalo, il esis un ek la komandinti di Brazilian armeo dum la milito di Paraguay. Pro lua loyaleso al imperiestro, ilu recevis la nobela tituli "barono", "komto", "markezo" e fine "duko", l'unika persono qua recevis ta nobela titulo dum la regno di Pedro la 2ma di Brazilia.
Aveiro

**Aveiro** esas urbo en Portugal. Segun la demografiala kontado di 2011, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 197,58 km². Ol esas importanta portuo ed industriala urbo.
Euroviziono-Konkurso di Kansono 2019

La 64ma **[[Euroviziono-Konkurso di Kansono]]** (EKK) eventis en Tel Aviv, Israel, pro la vinko da Netta en la Konkurso 2018 kun la kansono *Toy*. Triesmafoye ca lando aceptis la Konkurso, pos 1979 e 1999. La mifinali eventis ye la 14ma e 16ma di mayo 2019, e la finalo ye la 18ma di mayo 2019. Partoprenis 41 landi sub la slogano *Dare to Dream* (Ide: Audacez revar).

Vinkis Nederlando per la kansono *Arcade* (Arkado) kantita da Duncan Laurence e qua kolektis 570 punti. Ca vinko esis la kinesma di la lando en la Konkurso (la precedanta evas de 1975).

Sequis Italia ye la duesma plaso (472 punti), Rusia ye la triesma (370 punti), Suisia ye la quaresma ed Suedia ye la kinesma.

## Tabelo di voti

### Unesma mifinalo

### Duesma mifinalo

### Finalo
Győr

**Győr** esas urbo en Hungaria. Segun statistiki dil yaro 2018, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 174,62 km².