open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Joseph Pitton de Tournefort

**Joseph Pitton de Tournefort** (1656 til 1708) esis Franca botanikisto famoza por definar unesmafoye la koncepto di genero en planti. Inter 1700 e 1702 ilu voyajis tra Greka insuli e vizitis Konstantinoplo, la rivi di Nigra maro ed iris til Gruzia ed Armenia, kolektis planti e facis observadi. La deskripti de ta voyajo publikigesis pos lua morto en la libro *Relation d'un voyage du Levant*.
Maskarono

**Maskarono** esas figuro di fantazio, altareliefa, o basreliefa, per qua onu ornas entablamenti, klozo-petri.
Mastico

**Mastico** esas nomo di substanci diversa, kompozuro, mi-solida, quin onu uzas por stopar trui, fenduri, junturi, e qui hardeskas segun ke tempo fluas.
Marshalo

**Marshalo** esas :
* oficiro generala qua preiris l'armei por preparar la voyo e lo necesa por la kampo.
* oficiro generala di qua la grado korespondis ad olta di brigado-generalo.
* oficiro generala qua qua esis super la generali.
Listo pri prezidanti di Azerbaijan

La prezidanto esas la chefo di stato di Azerbaijan. Segun la konstituco, lu elektesas dal populo por 5-yara periodo, e povas rielektesar plu kam 1 foyo. Yen la listo pri prezidanti di Azerbaijan de 1991, kande la lando nedependanteskis, til nun.

## Prezidanti di la Republiko di Azerbaijan (1991 til nun)

## Videz anke
* Chefministri di Azerbaijan
* Azerbaijan
Muhammad Boudiaf

**Muhammad Boudiaf** (1919 til 1992) esis la prezidanto di Aljeria de la 11ma di januaro til la 29ma di junio 1992, kande il asasinesis.
Matadoro

**Matadoro** esas (precipue en Hispania) la viro qua, en la taurokombati, havas kom tasko ocidar l'animalo per espadostroko.
Korvo di Nova-Kaledonia

**Korvo di Nova Kaledonia** (*Corvus moneduloides*) esas un speco di korvo qua existas en Nova-Kaledonia e vicina insuli en Pacifiko. Ta speco di korvo esas kapabla di fabrikar mikra instrumenti por kaptar nutrivi.
Matraco

**Matraco** esas longa kuseno, polsterizita, plenigita ye lano, buro, krino, e.c., quan onu extensas sur lito e sur qua onu su kushas.
Kreola linguo

La **kreola linguo** o **kreolo** esas linguo qua developabis su de kreolo, qua signifikas linguo qua formabas su de la mixo di du o plura lingui, havante lua propra gramatiko. Kande kreolo divenas la linguo matrala dil habitanti di ula komuneso, on povas parolar pri kreola linguo. La vorto "kreola" devenas de la Portugalana linguo (*crioulo*, de *criar*) e signifikas "krear" o "levar".

La vorto "kreolo" referas su al komuneso nova qua formacis su kun la kolonii en Latin-Amerika, komuneso qua kreesis per la mixuro di Portugalani kun lokala habitanti.

La Portugalani e la Hispani uzabis ica vorto por distingar la habitanti de Europana origino naskinta en la kolonii de la nobeli qua venabis de la matrala patrio.

La nomo "kreola linguo" havabis signifiko negativa - populo di basa yuro o di poka valoro - signifiko qua pasabas kom judicio sur la kreola lingui, konsiderita kom lingui di basa fermento o dialekti sen valoro. En la recenta yari, la linguistikisti komencis a evaluar la kreola lingui dil vidpunto diferanta. La kreola lingui videsas kom lingui vera e justa, kun lia historio e literaturo.

## Exempli
* Haitiana kreolo
* Kreolo di Santa Lucia
* Papiamento
Kreolo

* kreola linguo
* membro di la populo di origino Europana ma qua naskitesis en la kolonii de la nobeli qua venabis de la matra patrio en la preter.
Alcibíades Arosemena

**Alcibíades Arosemena Quinzada**, politikistulo (1883 til 1958) esis prezidanto di Panama de 1951 til 1952.
Arnulfo Arias Madrid

**Arnulfo Arias Madrid**, mediko, skriptisto e politikistulo (1901 til 1988) esis trifoye prezidanto di Panama: de 1940 til 1941, de 1949 til 1951, e de la 1ma til la 11ma di oktobro 1968. En 1941, ilu promulgis nova konstituco qua unesmafoye darfis mulieri votar en Panama.
Artur Schnabel

**Artur Schnabel** (1882 til 1951) esis Austriana-Poloniana klasika pianisto. Il esas konsiderata un di maxim importanta pianisti de 20ma yarcento, ed ecelanta interpretisto di Beethoven e Schubert.
Matutino

**Matutino** esas parto unesma dil oficio, qua dicesis en la kloko unesma pos nokto-mezo - e dicesas nun (ecepte en ula monakeyi) en la vigilio.
Naoko Takahashi

**Naoko Takahashi** (n. 1972) esas Japoniana atletino qua ganis ora-medalio pos vinkir la maratono en l'Olimpiala Ludi en Sydney, 2000.
Listo pri monarki di Dania

Yen listo pri monarki di Dania depos la 8ma yarcento.

### Reji de la [[8ma yarcento|8ma]] til la [[10ma yarcento]]
* Ongendus (Angantyr): c. 710

* Sigfred: yari 780ma-yari 790ma

* Gudfred: 804-810

* Hemming: 810-811/812

* Sigurd Hring ek Anulo: c. 812

* Harald Klak e lua fratuli Ragnfrid e Hemming Halfdansson: 812-813

* Filiuli di Gudfred: 814-yari 820ma
** Erik la 1ma di Dania: (814) 827-854

* Erik la 2ma di Dania (Erik Barn): yari 850ma - yari 860ma

* Reji dum fino di la 9ma yarcento
** Bagsecg: c.yari 860ma-871
** Halfdan Ragnarsson: 871-877
** Sigfred: c. 873-891
** Godfrid, duko di Frizia: c. yari 880ma

* Helge: yari 890ma

* La "Sueda dinastio": Komenco di la 10ma yarcento
** Olav la Sueda
** Gnupa la 1ma
** Sigtrygg

* Knud la 1ma di Dania: yari 930ma

### Reji dum [[Vikingo|vikinga]] epoko e [[Mezepoko]]

### Dinastio Oldenburg

### dinastio Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg

## Videz anke
* Listo pri chefministri di Dania
Christian la 10ma di Dania

**Christian 10ma di Dania** (*Christian Carl Frederik Albert Alexander Vilhelm*, 1870 til 1947) esis rejulo di Dania de 1912 til lua morto ye la 20ma di aprilo 1947.
17ma yarcento

Segun Gregoriala kalendario, la **17ma yarcento** inkluzas yari de la 1ma di januaro 1601 til la 31ma di decembro 1700. Ol esis la lasta yarcento de Modern-epoko, e kulturale ol dominacesis dal stilo baroko, sive en l'arkitekturo, sive en la pikto, sive en la muziko, sive en la literaturo.

Che Mohamedana mondo, l'imperii Otomana, Mughal e Safavid divenis plu povoza. L'arkitekturo, l'arto e la kulturo dil imperio Mughal atingas lua zenito. On kredas ke dum la regno di Aurangzeb, l'imperio havis la maxim granda ekonomio de la mondo, e superiris olta di westal Europa.

Dum la 17ma yarcento eventis, inter altri:
### [[Mondo]]
*L'Europani fondas kolonii omnaloke en jus-deskovrita landi. Kolonialismo gradope naskas.

### [[Europa]]
* Rusia stabileskas pos anarkio e komencas expansar su adeste til Pacifiko, ed adsude til Nigra maro.
* La klimato koldeskas tale, ke on parolas pri mikra epoko glaciala. Ol komencabis dum la 15ma yarcento e duros til la 19ma yarcento. Dum la yari 1600 til 1603 cereali ne kreskas en Finlando. Tala ank eventis dum la yari 1633, 1664, 1671, 1688 e 1695 til 1697.

### [[Afrika]]
* En norda latero dil fluvio Zambezi, la stato Kalonga richeskas pro l'ivoro-komerco.
* Le Hausa dominacas la komercala voyi a Sahara.
* Granda-Zimbabwe esas suplantita da lokala chefurbi di Transvaal, Botswana e Zimbabwe.

### [[Oceania]]
* ChePasko-insulo konstruktesas *tupa*-turmi.

### [[Azia]]
* Japonia izolesas su de Europani.

## Unesma duimo dil yarcento
Dum l'unesma duimo dil 17ma yarcento eventis, inter altri:
### [[Mondo]]
* Anglia, Nederlando, Dania e Francia kontestas Portugalana monopolo en spico-komerco e fondas sua propra Estal Indiana komercala societi.

### [[Azia]]
* Abbas la 1ma novigas Persia e konquestas plus areo.

### [[Europa]]
* Milito di Triadek Yari en central Europa tempestas de 1618 til 1648.

## Duesma duimo dil yarcento
Dum la duesma duimo dil 17ma yarcento eventis, inter altri:
### [[Europa]]
* Anglia esas kurte republiko (o militala diktatoreso).
* Suedia divenas granda povo en nordal Europa.
* Francia divenas granda povo en westal Europa.
3ma yarmilo aK

La **3ma yarmilo aK** komencis en 3000 aK e finis en 2001 aK.
----
De 3000 aK til 2501 aK (30ma yarcento aK til la 26ma yarcento aK) eventis, inter altri:
*3000 aK Kriti divenas signifikanta komerco-centro.
*2800 aK Indo-europani kavalkas ad Europa de esto.
*2600 aK homo atingas insulo Bismarck en Oceania (videz: Koloniigo di Oceania).
*2600 aK en Mohenjo-daro e Harappa, apud fluvio Indus, developesas importanta kulturo.

----
De la 25ma yarcento aK til la 21ma yarcento aK (2500 aK til 2001 aK) eventis, inter altri:

* 2136 aK - Sunal eklipso mencionesas unesmafoye en Chiniana dokumento.
* 2070 aK - Yu la Granda divenas l'unesma imperiestro di Chinia.
15ma yarcento aK

La **15ma yarcento aK** esis yarcento qua komencis en 1500 aK e finis en 1401 aK. Dum la 15ma yarcento aK eventis, inter altri:

*1500 aK – La Foinikiani kreas komercala povo sur Mediteraneo
*1457 aK – En la historio di Egiptia, la batalio di Megido eventis
*1450 aK – La Minoana kulturo en Kriti perisas pro volkano-erupto
14ma yarcento aK

Dum la 14ma yarcento aK (1400 aK til 1301 aK) eventis, inter altri:

* 1363 aK - Asiria florifas unesmafoye.
* 1336 aK - Faraono Tutankhamon regneskas Egiptia.
* 1327 aK - Faraono Tutankhamon mortas.
13ma yarcento aK

La **13ma yarcento aK** esis yarcento qua komencis ye l'unesma dio dil yaro 1300 aK e finis ye la lasta dio dil yaro 1201 aK. Dum la 13ma yarcento aK eventis, inter altri:

* En Egiptia, Ramses la 2ma divenis faraono en 1279 aK. Ilu mortis en 1213 aK.
12ma yarcento aK

La **12ma yarcento aK** esis yarcento qua komencis ye l'unesma dio dil yaro 1200 aK e finis ye la lasta dio dil yaro 1101 aK. Dum la 13ma yarcento aK eventis, inter altri:

* 1200 aK – L' Olmeki kreas unesma alta kulturo en Central-Amerika.
16ma yarcento

La **16ma yarcento** komencis ye la 1ma di januaro 1501 e finis ye la 31ma di decembro 1600. Dum ta yarcento l'Europa facis granda exploro-voyaji en Amerika, Azia ed Oceania. En 1513, Vasco Núñez de Balboa deskovras l'Oceano Pacifiko e nomizas ol "Maro dil sudo".

### [[Europa]]
* Vilnius en Lituania divenas maxim importanta centro di humanismo e kulturo en estal Europa.

### [[Afrika]]
* Westal Afrikana imperio Songhai expansas, precipue dum regno di Askia Mohammed Turré.
* Westal Afrikana Hausa-stati kreskas per komerco.

## Eventi del unesma duimo dil yarcento
### [[Europa]]
* Protestantismo naskas de disidentadi di la Katolik-eklezio.
* Militi en Italia.

### [[Azia]]
* En Japonia lokala militisto-guberniestri divenas rejeti, le *daimyo*. Tale komencas la granda epoko di le *samurai*.
* Nova religio, Sikhiismo naskas en India. Lua fondinto ed unesma guruo Nanak dicas, ke deo esas uniko. Segun Sikhiismo, kasto-klasi esas vana.

### [[Afrika]]
* Komerco di sklavi komencas. On transportas sklavi de Afrika ad Amerika.

### [[Amerika]]
* 1519 til 1521 - Hispani konquestas l'imperio Azteka.
* 1532 til 1533 - Hispani konquestas imperio Inkao.
* Franci komencas explorar Kanada.

## Eventi de la duesma duimo dil yarcento
### [[Europa]]
* Depos 1560 til fino dil yarcento en Francia eventas religiala militi.
* En 1569 kreesas la Komunitato Polona-Lituana.
* En 1571, Tartari de Krimea kaptas, spolias e brulas Moskva.

### [[Afrika]]
* En central Afrika, stato Kanem Bornu florifas. Ol unionas su kun Otomani ed aquiras pulvero-fusili, milital edukado ed Araba kamelo-korpi.
11ma yarcento aK

La **11ma yarcento aK** esis yarcento qua komencis ye l'unesma dio dil yaro 1100 aK e finis ye la lasta dio dil yaro 1001 aK. Dum la 11ma yarcento aK eventis inter altri:

* De 1600 til 1000 aK, homo koloniigas Mikronezia, Melanezia e westal Polinezia
10ma yarcento aK

historio > yarcento > 9ma yarcento aK \leftrightarrow 11ma yarcento aK

Kursiva yaro ne inheras a ca yarcento:


900a yari aK:*900 aK*
901 aK902 aK903 aK904 aK 905 aK906 aK907 aK908 aK 909 aK

910a yari aK:910 aK 
911 aK912 aK913 aK914 aK 915 aK916 aK917 aK918 aK 919 aK

920a yari aK:920 aK
921 aK 922 aK923 aK924 aK 925 aK 926 aK927 aK928 aK 929 aK

930a yari aK:930 aK
931 aK 932 aK933 aK934 aK 935 aK 936 aK937 aK938 aK 939 aK

940a yari aK:940 aK
941 aK 942 aK943 aK944 aK 945 aK 946 aK947 aK948 aK 949 aK

950a yari aK:950 aK
951 aK 952 aK953 aK954 aK 955 aK 956 aK957 aK958 aK 959 aK

960a yari aK: 960 aK
961 aK 962 aK963 aK964 aK 965 aK 966 aK967 aK968 aK 969 aK

970a yari aK: 970 aK
971 aK 972 aK973 aK974 aK 975 aK 976 aK977 aK978 aK 979 aK

980a yari aK: 980 aK
981 aK 982 aK983 aK984 aK 985 aK 986 aK987 aK988 aK 989 aK

990a yari aK: 990 aK
991 aK 992 aK993 aK994 aK 995 aK 996 aK997 aK998 aK 999 aK

1000a yari aK:1000 aK
9ma yarcento aK

La **9ma yarcento aK** komencis ye l'unesma dio dil yaro 900 aK e finis ye la lasta dio dil yaro 801 aK. Dum ta yarcento eventis multa importanta chanji en Europana ed Aziana civilizuri.
7ma yarcento aK

La **7ma yarcento aK** komencis ye la unesma dio dil yaro 700 aK e finis ye la lasta dio dil yaro 601 aK. Dum la 7ma yarcento aK eventis, inter altri:
6ma yarcento aK

Dum la **6ma yarcento aK** eventis inter altri:
* c. 500 aK homo koloniigas esta Polinezia (lektez pluse: Koloniigo di Oceania).
5ma yarcento aK

La **5ma yarcento aK** komencis ye l'unesma dio del yaro 500 aK e finis ye la lasta dio dil yaro 401 aK. Dum ca yarcento eventis, inter altri:

## [[Europa]]
* Ca epoko divenis la klasik-epoko di anciena Grekia.

## [[Azia]]
* Pataliputra divenis la chef-urbo dil imperio Magadha, en la nuna India. Pose, ol divenis chef-urbo di diversa rejii Indiana, dum cirkume 1000 yari.
4ma yarcento aK

La **4ma yarcento aK** komencis ye l'unesma dio di 400 aK e finis ye la lasta dil di 301 aK. Dum ca epoko eventis, inter altri:
1ma yarcento aK

La **1ma yarcento aK** komencis ye l'unesma dio dil yaro 100 aK e finis ye la lasta dio dil yaro 1 aK. La kalendarii Juliala e Gregoriala ne havas "yaro 0".

Dum ca yarcento, omna nedependanta rejii vicina a Mediteraneo dominacesis dal Romani, e divenis direte guvernita da Romana guberniestri. Tamen, Romana republiko subisis diversa interna militi, qui destruktis lua strukturo e stimulis l'aparo di la centraligita guverno: Romana imperio.

En estal Azia, la dinastio Han komencis dekadar, e la korto Chiniana esis en kaosala situaciono dum la fino di ca yarcento.
John Phillip Key

**John Phillip Key**,entraprezestro e politikistulo naskinta ye la 9ma di agosto 1961, esis chefministro di Nova-Zelando de 2008 til 2016.
1ma yarcento

L**'1ma yarcento** komencis ye la yaro 1 e finis ye la yaro 100, segun Juliala kalendario. Ol ordinare skribesas anke kom 1ma yarcento AD (de *Anno Domini*) por distingar del 1ma yarcento aK.

Dum ca epoko, vasta extensi de Europa, Azia e nordal Afrika gradope dominacesis da Romana imperio. Notinda esis la konquesto di Britania da Romani dum la yaro 43. Dum ca yarcento anke aparis Kristanismo en Judea, kun posa expanso tra Romana imperio.

En Chinia, dinastio Han duris esar dominacanta, malgre 14-yara interupto da dinastio Xin.
2ma yarcento

La **2ma yarcento** esas la periodo inter la yari 101 e 200 segun Juliala kalendario. Ol judikesas kom parto de la klasikal epoko di la Historio.

Dum la komenco dil yarcento, Romana imperio atingis lua maxima expanso, sub l'imperiestro Traianus. Tamen, pos lua morto, ol cesis expansar e komencis nur defendar lua frontieri til finir lua historio. Dum ca yarcento regnis la surnomizita *5 Bona Imperiestri*: Nerva, Traianus, Hadrianus, Antoninus Pius e Marcus Aurelius. Dum ta epoko, eventis l'expulso di Judi de Ierusalem, sub impero da Hadrianus, pos la revolto di Bar Kokhba, de 132 til 135. Dum la lasta quarimo dil yarcento, finis l'epoko di paco e prospereso surnomizita Pax Romana.

La dinastio Han de Chinia expansis lua influo tra central Azia dum l'unesma duimo dil yarcento. Tamen, dum lua duesma duimo, korupto e rebelesi kreskis en la imperio, qua komencis dekadar. Cirkume la yaro 105, l'eunuko Cai Lun inventis papero.

## Referi
3ma yarcento

La **3ma yarcento** esis la periodo qua komencis en la yaro 201 e finis en la yaro 300 pos Kristo.

Dum ta yarcento, Romana imperio subisis krizo, konocita kom "Militistala Krizo" od "Imperiala Krizo". L'imperio preske krulis pro kombinita presi de invadi di lua teritorio, interna milito, pandemio (posible influenzo o variolo) e depreso ekonomikala. La krizo komencis kande l'imperiestro Severus Alexander asasinesis da lua soldati en 235, e duris dum cirkume 50 yari. Ol finis kande Aurelianus restauris l'uniono dil imperio.

Samatempe en Chinia la dinastio Han finis en 220, e komencis l'epoko dil Tri Rejii (de 220 til 280), kande existis la rejii Wei (魏), Shu (蜀), e Wu (吳). Korea anke dividabis en tri rejii. En India, l'imperio Gupta remplasis l'imperio Kushan.

En Amerika, komencas la nomizita "klasika epoko" di Teotihuacán.
4ma yarcento

La **4ma yarcento** komencis ye la 1ma di januaro 301 e finis ye la 31ma di decembro 400. Dum la 4ma yarcento eventis, inter altri:

## Europa
Konstantinus la 1ma divenas l'unesma Romana imperiestro konvertita a Kristanismo, la yaro 316. En 330 ilu transferis la chef-urbo dil imperio de Roma a Konstantinoplo.

* En Roma, katolik-eklezio komencas festar la 25ma di decembro kom la nasko-dio di Iesu.
3ma yarcento aK

La **3ma yarcento aK** komencis dum l'unesma dio dil yaro 300 aK e finis ye la lasta dio dil yaro 201 aK. Ol apartenas a tale dicita "Klasika antiqueso".

Dum ca yarcento eventis, inter altri:
## [[Afrika]]
* 285 aK - La faro di Alexandria, en Egiptia, kompleteskas.
2ma yarcento aK

La **2ma yarcento aK** komencis ye l'unesma dio dil yaro 200 aK e finis ye la lasta dio dil yaro 101 aK. Ol esas parto de tale dicita "klasika Antiqueso".

Dum ca epoko, Romana republiko duris lua expanso en westala Mediteraneo, e mantenis kampanio en Iberia.

## Eventi
* Leono divenas extingita en la lasta regiono di Europa, Grekia.
5ma yarcento

La **5ma yarcento** komencis ye la 1ma di januaro 401 e finis ye la 31ma di decembro 500. Dum la 5ma yarcento eventis, inter altri:

## Europa

* 4ma di septembro 476 - Romulus Augustulus, uzurpanto di la trono de Romana imperio, revokesas da Flavius Odoacer en Ravenna. Ca dato pose uzesos dal historiisti por markizar la komenco di Mezepoko.
* Julius Nepos legale divenas la lasta imperiestro dil Westala Romana imperio. Ilu guvernos Dalmatia (Balkani), Maroko e la nord-westo di Gallia til lua morto en 480, ma havas nula povo en Italia.
Mario Echandi Jiménez

**Mario Echandi Jiménez** (1915 til 2011) diplomacisto e politikistulo, esis prezidanto di Kosta Rika de 1958 til 1962.
6ma yarcento

La **6ma yarcento** komencis la yaro 501 e finis la yaro 600. Dum la 6ma yarcento eventis, inter altri:

## [[Europa]]
7ma yarcento

La **7ma yarcento** iras de la yaro 601 til la yaro 700. Dum la 7ma yarcento eventis, inter altri:

## [[Europa]]
* Slavi iras til l'areo di la nuna Montenegro.
8ma yarcento

La **8ma yarcento** esis l'epoko inter la yari 701 e 800 segun la Juliala kalendario. Dum ta epoko, la nordala rivo di Afrika, Iberia ed India divenis kontrolita da Mohamedana Arabi.
11ma yarcento

La **11ma yarcento** inkluzas la yari inter 1001 e 1100. Ol esas l'unesma yarcento de la duesma yarmilo.

En la historio di Europa ta yarcento esas parto de Mezepoko.

Dum ta epoko eventis subita dekado dil Bizancana imperio, e samatempe la kresko di Normanda dominaco en Europa.

## 1001 til 1050
### [[Europa]]

* 1018 - Bizancana imperio konquestas l'unesma Bulgara imperio.
* La vikingo-epoko gradope finas.
* Vikingi-mercenarii laboras en Bizanco kom sateliti di cezaro en palaco.
* Kristanismo expansas dum unesma yardeki di 11ma yarcento ad Islando, kande generala kunveno (*althing*) permisas lo.
* Rejo di Suedia, Olof Skötkonung, baptesas a Kristanismo en 1008, ma paganal templo en Uppsala perseveras til la fino dil yarcento kom la maxim forta centro por l'anciena kredo. Konverteri iras de Anglia, Germania ed anke de Bizanco.
* En Finlando la mortinti sepultesas segun Kristana manieri ma anciena kredo esas sempre forta.
* Roma, Firenze e Venezia divenas civiti en Italia.

### [[Azia]]
* 1049 - Dum la dinastio Song, Chiniani konstruktas la Fera Pagodo di Kaifeng.
* Chiniani inventas pulvero.

### [[Oceania]]
* Polineziani navigas e trovas nova insuli. Maori lojeskas en Nova-Zelando.

### [[Afrika]]
* Arabi e Persiani expansas ad esta rivo di Afrika. Li fondis la urbi Mombasa, Mogadishu e Sofala. Li transportas oro, ivoro e sklavi ad India ed Arabia.
* Populi Bantui fondas multa rejii en sud Afrika.
* West-Afrikana stati Takrur e Gao richeskas per oro-komerco.
* En la nuna Zimbabwe prosperas importanta kulturo.
* La dinastio di Fatimidi administras nord Afrika. Tempope lua povo extensas de Tunizia a Siria e Mekka. Kalifo al-Hakim persekutas Kopto-Kristani e devastas la kirko dil Santa Tombo en Jerusalem.
* En Etiopia Kristana kirki esas hakita en roko.

## 1051 til 1100
### [[Europa]]
* 1061 til 1091 - Normandi konquestas Sicilia, en Mediteraneo.

* 1066 - Pos la batalio di Hastings la duko di Normandia, William la Konquestero, konquestas Anglia.
* 1088 - L'universitato di Bologna establisesas.
* 1091 - Normandi prenas kontrolo di Malta.
* 1095 - Papo Urbanus la 2ma kunvokas l'unesma krucomilito.

### [[Azia]]
* 1073 - Seljuka Turki kaptas Ankara de Bizancana imperio. Ye la sequanta yaro li kaptas  Ierusalem.

### [[Afrika]]
* 1076 - Almoravidi atakas l'imperio Ghana e spolias lua chef-urbo, Koumbi Saleh.
* En Nigeria florifas la kulturo dil populo Yoruba.
* En westal Sahara, Berber-nomadi konverteskas ad Islamo e divenas suportanti di extrema sekto di Almoravidi. Li konquestas e submisas diversa populi de westal Afrika, qui konvertas su ad Islamo.

### [[Nord-Amerika]]
* Le Anasazi, ancestri dil indijeni *Pueblo*, konstruktas mult-etajala lojeyi komunala en rokala konkavuyi, che la nuna Mesa Verde, Chaco Canyon e Canyon de Chelly.

## Kelk importanta personi
* William la Konquestero (c. 1028 til 1087) duko di Normandia e rejulo di Anglia.
* Papo Urbanus la 2ma (c. 1042 til 1099) qua komencis l'unesma krucomilito.
Konstantinoplo

**Konstantinoplo** esas l'anciena nomo dil urbo Istanbul, en Turkia. Ol nomesis pri imperiestro Konstantinus la 1ma. L' urbo obtenis la nuna nomo pos unesma mondomilito.

## Historio

Ye la 18ma di januaro 532 en Konstantinoplo, grava tumulto (la *Nika-tumulto*) esis finigata. La tumulto komencis ye 13 di januaro en la hipodromo ube charo-konkursi eventis; la spektanti, qui kustumale esis di du opozanta grupi, cafoye unigite opozis la imperiestro Iustinianus, maledikante il pro alta imposti ed altra rankori; li omna klamis "Nika!" ("Vinko!") Retretinte de la hipodromo aden sua palaco, Iustinianus konsideris fugo, ma ilua spozino Theodora deskonsilis il. Dum kelka dii, granda parto di Konstantinoplo destruktesis. Trupi di Justinianus supresis la tumulto; cirkume 30 mil personi mortis. Justinianus pose duris kom imperiestro til morto en 565, evante 82 yari; dum ta periodo ilu direktis la rikonstruktado dil urbo, inkluzante la katedralo Hagia Sofia.

Ye la 5ma di mayo 553 apertesis la duesma Koncilo di Konstantinoplo, qua duris til la 2ma di junio, kunvokita da imperiestro Justinianus 1ma. La prezidanto di la kunveno esis Eutychius, patriarko di Konstantinoplo; la partoprenanta episkopi esis grandaparte de la esto. La kunveno esas konocata da plura eklezii kom la Kinesma Ekumenika Koncilo.

Ye la 26ma di oktobro 740, grava ter-tremo eventis ye la esta Mediteraneo, ed esis multa destrukturo di urbi en Grekia ed en Egiptia. En Konstantinoplo, la muri di la urbo esis domajata e multa de la precipua strukturi krulis; statuo di Constantinus 1ma, ye un de la pordegi di Konstantinoplo, falis. La populo di la urbo supozis ke la tertremo esis puniso pro lia peki. La kirko Hagia Sofia esis domajata; la strukturo pose esis reparata, e la arki suportanta la kupolo esis extensata aden barelo-vulti.

Ye la 5ma di oktobro 869, la quaresma Koncilo di Konstantinoplo komencis; ol duris til la 28ma di februaro 870. Ol kunvokesis da Bizancana imperiestro Basileios la 1ma di Bizanco e Papo Adrianus la 2ma. Asistanti inkluzis 102 episkopi, tri papala legati e quar patriarki. La koncilo kunvenis en dek kunsidi, e disdonis 27 kanoni. La koncilo riafirmis la decidi di la 2ma Koncilo di Nicaea, di 787, suportante ikoni e santa imaji; to sequis la interdikto di ikoni da Bizancana imperiestro Konstantinus la 5ma (qua regnis de 741 til 775).
12ma yarcento

La **12ma yarcento** komprenas la yari inter 1101 e 1200. Ol esas la duesma yarcento de la duesma yarmilo.

En la historio di Europa ta yarcento esas parto di Mezepoko.

Dum ta yarcento eventis inter altri:

## Dum l'unesma duimo
### [[Europa]]
* En Skandinavia la povo di Dani expansas a nordal Baltika Maro. Li notas anciena koncilo por navigisti, quale on povas navigar alonge rivo di Suedia, Alando e Finlando til rivo di Estonia o tra Ladoga til Novgorod.
* En Francia la klostro di Bernhard Clairvaux divenas maxim signifikanta en Europa.

### [[Azia]]
* En Kambodja, Angkor divenas un ek la maxim granda urbi di mondo. Ibe vivas plu kam duima miliono homi.
* Chiniani ludas per multakolorala karti.

### [[Afrika]]/[[Azia]]
* Inter Kairo e Baghdad funcionas reguloza posto-kontakto per kolombi.

### [[Afrika]]
* Rejio di Ghana dekadas.
* En centra Afrika naskas Katanga-stato.

### [[Nord-Amerika]]
* Hohokam-populo en nuna Arizona komencas konstruktar choseo-kolini.

### [[Central Amerika]]
* Maya-kulturo rezurektas en Yukatan kun helpo di Tolteki. Chosei konstruktesas e komerco kreskas. Anke literaturo rinaskas.

### [[Sud-Amerika]]
* En nord-westa rivo di Peru, en Chan Chan, florifas Chimu-kulturo.
* Populo Inkao forteskas en Peru.

### [[Oceania]]
* La socio formacas en Havayi.
* Polineziani enmigras a Pitkern.
* Unesma statui erektesas che Pasko-insulo. 

## dum la duesma duimo
### [[Europa]]
* Chiniana invento, busolo, venas ad Europa.

### [[Oceania]]
* Maori translojas en nordal parti di Sudal Insulo (Nova Zelando), precipue en Wairau Bari.
13ma yarcento

La **13ma yarcento** komencis ye la 1ma di januaro 1201 e finis ye la 31ma di decembro 1300. Dum la 13ma yarcento eventis inter altri:
## Dum tota yarcento
### [[Europa]]
* Papala inquiziciono kombatas kontre hereziani, precipue kontre l'Albigensi e la Katarani.
* Per krucomiliti Europani saveskas pri nova planti, exemple saraceno, rizo, pipro, citrono, abrikoto. Anke pleo-karti, nova stofi e mobli esas konoceskita. Europani inventas magneto-busolo.
### [[Azia]]
*L'imperio Mongola konquestas preske tota Azia ed invadas anke en estal Europa. Periodo di Meza-Mongola komencas.

## Dum l'unesma duimo
### [[Afrika]]
*En Etiopia cezaro Lalibela konstruktigas kirki en roko.

### [[Nord-Amerika]]
*Lojeyi e ronda kivai(?) esas konstruktita en nuna Cliff Canyon e Fewkes Canyon, en Kolorado.
Ivo Andrić

**Ivo Andrić** (1892 til 1975) esis Yugoslaviana (Serbiana) skriptisto qua recevis Nobel-premio pri literaturo en 1961.
21ma yarcento

La **21ma yarcento** esas la nuna yarcento, segun la Gregoriala kalendario. Ol komencis ye la 1ma di januaro 2001 e finos ye la 31ma di decembro 2100.

Dum l'unesma yari di ta yarcento la nomizita globaligo expansis. Pri la klimato, l'efekti di tale nomizita globala varmigo divenabas plu intensa.

Dum ca yarcento, la telekomuniki expansesis, nome smartfoni: dum la fino di la 20ma yarcento nur mikra procento de la habitantaro di Tero havis smartfoni; en 2023 preske 67% de la habitantaro havis smartfoni, la maxim multa ek li konektita ad interreto. Tale nomizita artifical inteligenteso developesis multe rapide dum la komenco dil yarmilo: ye la 30ma di novembro 2022 lansesis ChatGPT, l'unesma "genitiva artifical inteligenteso", qua povas krear texti simile a la kreita da homi, uzanta granda linguala modeli (Angle: *large language models*, abreviuro LLM). Ye la 10ma di agosto 2023 lansesis DALL-E 3, artifical inteligenteso qua povas krear imaji de informi e detali mashinoskribita en komputeri. Kelka specalisti suciis pri remplaso di homala inteligenteso, plajiado di idei, texti ed imaji, e kreo e dissemo di misinformi.

Dum la komenco dil yari 2020a eventis pandemio di respirala viruso KOVID-19, qua produktis milion di mortinti en tota mondo.

## Referi
9ma yarcento

Segun la juliala kalendario, la **9ma yarcento** komencis la yaro 801 e finis ye la yaro 900.

## [[Europa]]
Dum la 9ma yarcento, Anglia, Irlando e Skotia invadesis multafoye da Vikingi. Kelkafoye, l'invaderi establisis permananta kolonieti, exemple en Dublin, fondita en 841. En 844, li unesmafoye invadis Iberia, ed inter la yari 850 e 875 li arivis unesmafoye en Islando.

En 814, Karolus la Granda mortis en Aachen. Ilua imperio dividesis en tri parti. Anke dum la 9ma yarcento en Europa eventis la konverto di Bulgari e Serbi a Kristanismo.

## [[Arabia]]
Araba matematikisto Al-Khwarizmi kreis l'algebro.

## [[Afrika]]
* Kristana rejio en Nubia prosperas.

## Oceania
* Homo (le Maori) de Polinezia koloniigas Nova-Zelando (lektez pluse: Koloniigo di Oceania).
10ma yarcento

La **10ma yarcento** inkluzas la yari inter 901 e 1000, segun la Juliala kalendario. Ol esis la lasta yarcento del unesma yarmilo.

En Chinia, la dinastio Song establisesis. Mohamedana kulturo atingis l'apogeo, e lua kulturo prosperis nome en Al-Andalus, sub la kalifio Kordoba. Ank esis l'apogeo dil imperii Bizancana e Bulgara.

Dum ca yarcento, eventis modifiko en la klimato, qua duris de cirkume 950 til cirkume 1250. La temperaturo en nordal Atlantiko augmentis, posible pro sunal aktiveso, diminuto di volkanal aktiveso, o modifiki en marala fluo. Glacio diminutis en kelka regioni di Grenlando e Nord-Amerika. Kande Erik Thorvaldsson, konocata kom "Erik la Reda" deskovris granda insulo weste de Islando, ilu nomizis ol "Grenlando", nam ilu trovis verda vejetantaro an lua rivo.

## Eventi
### [[Europa]]
* Vikingi fondas kolonieti norde de Francia.
* 927: Anglia unionesas kom rejio.
* 965: Kiyiva Rus atakas Hazara Kaganio.

### [[Afrika]]
* c. 909: Kalifio Fatimid fondesas en la nordo di Aljeria.
* c. 948: Rejio Nri aparas an estala rivo di la nuna Nigeria.
* c. 980: Kalifio Fatimid fondas l'universitato Al-Azhar, en Kairo.
22ma yarcento

La **22ma yarcento** esos la sequanta yarcento, la 2ma yarcento de la 3ma yarmilo segun gregoriala kalendario. Ol komencos ye la 1ma di januaro 2101 e finos ye la 31ma di decembro 2200.
Mecho

**Mecho** esas kordono, bendo, asembluro de kotono e kanabo, cirkumata de sebo e de vaxo, por facar kandeli, bujii, ceri, o -imbibite ye oleo, petrolo, e.c. - por brular en lampo.
Mediano

**Mediano** esas lineo rekta qua dividas aden du parti interagala, omna kordi, paralela ye un direciono. - rekto qua juntas la somito di triangulo a la mezo di la lateri opozita.
Megaterio

**Megaterio** o "terala bradipo" esas nomo di granda fosila mamifero de la klaso "sendenti". Megaterii existis de Plioceno til Pleistoceno epoki, e desaparis cirkum 5,3 milion yari ante nun.

Megaterii esis membri di la biologiala rango *Pilosa* same kam la existanta bradipi e mirmekofagi.
Melanismo

**Melanismo** esas stando di la pelo qua, loke o totakorpe, aquiras koloro brunatra o nigratra, kun intensesogrado variiva, ma (omnakaze) ne precize inkluzita.
Mazurko

**Mazurko** esas danso segun mezuro tri-tempa, plu lenta kam valso, ed en qua la tempo triesma esas plufortigita.
Meliso

**Meliso** esas planto aromata, ek la familio "labiozi", di qua la folii uzesas por la faco di aquo alkoholizita e stomako-medikamenta.
Melodramo

**Melodramo** esas :
* dramato, akompanata da muziko.
* dramato populara, qua probas emocigar per l'extremeso di la cirkonstanci e l'exajero di sentimenti.
Memorando

**Memorando** esas diplomacala noto en qua memorigesas to quo eventis pri ta o ca afero; noto destinita memorigar ulo.
Waldstätte

***Waldstätte*** (literale, "foresto-kolonio") esabis depos la 14ma yarcento termino qua signifikis la boskoza teritorii dil Alpala baz-kolini di Centrala Suisia.

*Drei Waldstätten* o tri foresto-kantoni ensemble referas la fondinta kantoni dil Anciena Suisa Kunfederuro di 1291, Uri, Schwyz ed Unterwalden, omna tri situita an Lago di Quar Kantoni, germane nomizita Vierwaldstättersee "lago dil quar foresto-kantoni", referante la tri kantoni jus nomita, e la kantono Lucerne, la unesma kantono qua adheris la kunfederuro (1332).

## Videz anke
*Historio di Suisia
*Federala Charto di 1291
*Eidgenossenschaft
*Talschaft
Juan Francisco de Vidal

**Juan Francisco de Vidal La Hoz** (1800 til 1863) militestro, esis prezidanto di Peru de 1842 til 1843.
Memorialo

**Memorialo** esas registro, libro, en qua esas konsignita la kozi historiala quin onu volas memoror.

Kelkafoyi, kande liceo studento mortis, la memoriali esas lokizata en la formo di stipendio, adjudikor a alta plenanta studenti en futura yari.
Menhiro

**Menhiro** esas nomo di la granda bloki de petro, erektigita izole, quin onu opinionis havar origino Keltala, ma qui aspektas evar de epoko mem plu antiqua.

La produkto di menhiri e prefero di Obelix en la desegnita rakonto Astérix esas anakronismo.
Menajerio

**Menajerio** esas animali skarsa, stranja, remarkinda, ye qui konsistas la kolektajo di parko zoologiala.
Meningito

**Meningito** esas akuta o kronika inflamuro di membrani qui kovras cerebro e myelo, ensemble nomizita meningi. Ordinara simptomi esas febro, intensa kapodoloro, vomo e rigideso di kolo. Min freque, fotofobio. Altra simptomi inkluzas desordino od alterado di koncio, nauzeo e deskapabligeso pri tolerar alta bruisi.

La kauzo di meningito povas esar viruso, bakterio, fungo o paraziti. Altra kauzi neinfektiva povas esar kancero, kronik inflamala morbo e certena drogi.

## Referi
Menisko

*Videz anke [[Menisko (anatomio)]]* 

**Menisko** esas parto supra di la kolono de liquido, kontenata en tubo kapilara, konvexa o konkava (segun la naturo di la liquido).
Mento

**Mento** esas l'ensemblo di konociva kapablesi, qua kontenas procedi quale apercepto, pensado, koncienco, memoro, imaginado, edc. Kelk ek ca kapablesi esas exkluziva del homo, kontre ke altri partigesas kun altra vivanta enti. La "mento", to esas, ca ensemblo di kapablesi e procedi, esas diferanta de "mentala standi", exemple deziro, la sento di doloro, o de la kredaji, qui esas tipi od exempli di ca procedi.

Segun Sigmund Freud, existas 3 niveli en homala mento: la nivelo di procedi koncianta, la nivelo di procedi prekoncianta, e la nivelo di procedi nekoncianta. La zono koncianta enkorpigas racionoza procedi e la parto de la mento atenta a la mondo; la zono prekoncianta enkorpigas procedi qui ne sempre venas a la koncio, tamen li povas venar; e la zono nekoncianta havas sua propra "linguo" e ne esas acesebla a la koncio, ma povas manifestar su nedirete, o per simboli.

## Referi
Mentorerio

**Mentorerio** esas patroneso, influeso, guidado o duktado donata da mentoro qua es specalisto (konsultita eventuale per la judiciala autoritato). Ol es relato mastro-studento.

## Referi
Ian Khama

**Seretse Khama Ian Khama**, militestro e politikistulo n. ye la 27ma di februaro 1953, esis prezidanto di Botswana de 2008 til 2018.
André Gide

**André Paul Guillaume Gide** (1869 til 1951) esis Franca skriptisto qua recevis la Nobel-premio pri literaturo en 1947.
Sophia de Mello Breyner Andresen

**Sophia de Mello Breyner Andresen** (n. en 1919 til 2004) esis Portugalana skriptisto e poetino. El ganis diversa premii por elua verki, kom la Camões-premio en 1999.

## Noti e referi
Frank Sinatra

**Frank Sinatra** (n. kom *Francis Albert Sinatra* ye la 12ma di decembro 1915 – m. ye la 14ma di mayo 1998) esis Usana cinem-aktoro, produktisto e kantisto.

Ilu komencis lua sucesoza muzikala kariero pos signatar kontrato kun Columbia Records en 1943. Lua unesma albumo, *The Voice of Frank Sinatra*, lansesis en 1946. En 1953 ilu ganis Oscar-premio por lua partopreno en la cinematografuro *From Here to Eternity*.

## Referi
Saint-John Perse

**Saint-John Perse**, ante **Saint-Leger Leger**, n. **Alexis Leger** ye la 31ma di mayo 1887 til la 20ma di septembro 1975, esis Franca skriptisto qua recevis Nobel-premio pri literaturo en 1960.
Menueto

**Menueto** esas 
* danso olima, segun mezuro tri-tempa, kun mikra pazi, di karaktero grava, en qua l'akompanantulo e la siorino evolucionas, interreverencante ed intersalutante.
* muziko-peco, ordinare segun mezuro 3/4, qua sequas l'"adagio", l'andante di sonato, di simfonio.
Papo Alexander la 3ma

**Alexander la 3ma** (n. **Rolando** od **Orlando** di **Siena** en 1100 o 1105, m. 1181) esis papo di Katolik-eklezio de 1159 til 1181. Dum sua papeso ilu lansis la bazala petro di la katedralo Notre-Dame di Paris (*Notre Dame de Paris*). Il anke agnoskis Portugal kom rejio nedependanta de Hispania.
Kara

**Kara** (카라) esas muzikala grupo de Sud-Korea formacita da Park Gyuri, Han Seungyeon, Nicole, Goo Hara, e Kang Jiyoung.

## Albumi
* 2007: *the First Bloooooming*
* 2008: *Rock U* 
* 2008: *Pretty Girl*
* 2009: *Honey*
* 2009: *Revolution*
* 2010: *Lupin*
* 2011: *Girl's Talk*
* 2011: *Step*
* 2011: *Super Girl*
* 2012: *Girls Forever*
* 2013: *Fantastic Girls*
* 2013: *Full Bloom*
* 2015: *Girl's Story*
Talavera la Real

**Talavera la Real** esas municipo en la provinco Badajoz, Extremadura, Hispania. Segun statistiki de 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 61,5 km².
Café con leche

**Café con leche** (Hispana: "kafeo kun lakto") esas hispana kafeo-drinkajo. Simila kam la franca café au lait e la italiana caffelatte, café con leche esas kafeo-drinkajo qua konsistas ek forta kafeo (kelkafoye espresso) mixita kun eskaldita lakto ye proporciono di cirkume 1:1. Sukro o pincedo de salo adjuntesas segun gusto.

La drinkajo esas extreme frequa en Hispania ed en multa Latin-Amerikana landi e komunesi cirkum la mondo. En la Kubana quarteri di Tampa e Miami (Florida, Usa), exemple, café con leche esas lokala dejuneto-drinkajo.

## Videz anke
Wiener Melange
Aceuchal

Aceuchal esas municipo situita en la provinco Badajoz, Extremadura, Hispania.

Segun la kontado di 2006 (INE), la municipo havas habitantaro de 5518 homi.
Meristemo

**Meristemo** esas tisuo yuna, di qua la celuli, parietizeskanta, interpresas tre forte ed havas la formo di poliedro.
Merkato

**Merkato** en ekonomio esas:
* publika loko ube eventas la transakti komercala, ube vendesas la vari nutrala, e.c.
* (ekonomiko) stando di ofro e demando en loko eventas la transakti komercala.
* la komercistaro di urbo.
Meso

**Meso** esas sakrifiko di la korpo e sango di Iesu, ofrata a Deo semble di pano e vino, por reprezentar e durar la sakrifiko di la kruco, ed aplikar a ni la frukti.
Meridiano

**Meridiano** esas granda imaginala cirklo trasita sur teroglobo o cielovulto, pasanta tra la poli, la zeniti e la nadiro.
Aires Bonifácio Ali

**Aires Bonifácio Baptista Ali**, politikisto n. ye la 6ma di decembro 1955, esis chefa ministro di Mozambik de 2010 til 2012.
Metatarso

**Metatarso** esas unionuro de la kin osti paralela ye qua konsistas la parto di pedo qua esas inter tarso e fingri.
Metodologio

**Metodologio** esas ta parto di logiko qua studias "a posteriori" la metodi di sorti diversa di konoci, di savi, e plu partikulare la metodi di cienci diversa.
Metopo

**Metopo** esas interspaco quadrata, maxim-multa-kaze ornita per skulturi - qua esas inter triglifi di friso dorika.
Metro

**Metro** esas l'internaciona unajo por mezurar longeso. Depos 1983, metro reprezentas la longeso qua la lumo voyajas dum 1/ di sekundo en la vakuo. Historiale olu reprezentis 1/10.000.000 - ima parto di la quarimo di la meridiano terglobala.
Metronomo

**Metronomo** esas instrumento, uzata por indikar la rapideso-gradi diversa di la movimento muzikala, per pendulo qua skandas plu o min rapide segun ke onu plualtigas o minaltigas pezajo movebla sur la stangeto gradizita.
Metilo

**Metilo** esas radiko monovalenta CH3., termino unesma di la serio de la radiki di la karbidi grasoza saturita, e qua derivesas de metil-alkoholo per supreso di oxihidrido.
Metropolito

**Metropolito** esas granda oficiero di eklezio ortodoxa, di qua la rango hierarkiala esas inter patriarko ed arkiepiskopi.
Metropolo

**Metropolo** esas 
* Urbo, stato, konsiderata kompare a la kolonii qui naskis de lu.
* (epoki antiqua) Urbo chefala di provinco.
* (historio religiala) Urbo qua havas rezideyo arkiepiskopala.
Mezereono

**Mezereono** esas arbusto ek la genero "dafnei", qua kreskas sur la monti arboroza e boskoza, di Francia e di la centrala regioni di Europa.
Mezodermo

**Mezodermo** esas :
* (embriologio) strato qua aparas, dum la su-developo prima, inter la du folieti di ektodermo ed endodermo.
* (botaniko) parto di kortico, inter la strato korkatra e l'envelopilo herbatra.
Mezotinto

**Mezotinto** esas graburo por qua onu preparas, unesme, la grano sur la tota planko, til obtenar nigro perfekta, ed ube, pos dekalquir la desegnuro sur la kupro-plako, onu aplastas plu o min multe la grano per skrapilo por la loki klara, la minuanci, la mi-ombri.
Alconchel

**Alconchel** esas municipo en la provinco Badajoz, Extremadura, Hispania. Segun statistiki de 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 294,9 km².

## Extera ligilo
*Oficala retsituo
Mielo

**Mielo** esas substanco siropatra, sukroza quan l'abeli elaboras ek la materii quin li rekoliis en la flori, e quin li igas ekfluar aden l'alveoli di lia abeluyo por la nutro di su e di la larvi.
Baterno

**Baterno** esas municipo jacanta an la provinco Badajoz, Extremadura, Hispania. Segun statistiki de 2016, ol havis 310 habitanti. Lua tota surfaco esas 62,1 km².
Mikao

**Mikao** esas silikato aluminoza, kun metal-brilo, quan onu povas separar facile ad lami diafana, per klivo.
Mikroskopo

**Mikroskopo** esas instrumento optikala, ek lansi dispozita tale ke li igas la mikra objekti semblar plu grosa kam se regardata per okulo nuda.

L'unesma mikroskopi esis kreita da Antoni van Leeuwenhoek dum 17ma yarcento.
Mikorizo

**Mikorizo** esas fungo quan onu renkontras generale asociita kun radiki di vejetanti (nome la radiki di la vejetanti montala: kastanieri, avelanieri, fagi, morusieri, monto-pini, e.c.)
Sporangio

**Sporangio** esas quaza sako mikra, qua kontenas la spori, che la kriptogami.

**Mikrosporangio** esas organo, che algi diversa e kriptogami vaskuloza, en qua produktesas la mikrospori.
Francisco da Veiga Beirão

**Francisco António da Veiga Beirão** (1841 til 1916) advokato e politikistulo, esis chefministro di Portugal de 1909 til 1910.
Venceslau de Sousa Pereira de Lima

**Venceslau de Sousa Pereira de Lima** (1858 til 1919) geologo e politikistulo esis chefministro di Portugal de la 14ma di mayo til la 22ma di decembro 1909.
Kurt Waldheim

**Kurt Josef Waldheim** (1918 til 2007) advokato e diplomacisto, esis prezidanto di Austria de 1986 til 1992. Il ante esis chef-sekretario dil Unionita Nacioni, de 1972 til 1981.
Burguillos del Cerro

**Burguillos del Cerro** esas municipo en la provinco Badajoz, Extremadura, Hispania. Segun statistiki de 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 187,5 km².
Listo pri chefministri di Portugal

La chefministro esas la chefo di guvernerio di Portugal. L'ofico kreesis dum la monarkiala periodo e duris dum tota republiko til nun. Yen la listo pri chefministri di Portugal de 1834 til nun.

### Chefministri dum la Portugalana monarkio (1834 til 1910)

## Unesma republiko

## Duesma Republiko - Nacionala Diktatoreso ed ''Estado Novo'' (Nova Stato)

## Triesma republiko (1974 til nun)

## Videz anke
* Prezidanti di Portugal
* Monarki di Portugal
Chu Lai aeroportuo

**Chu Lai aeroportuo** (IATA: VCL, ICAO: sen) jacas cirkum Chu Lai, nordala centrala litoro en Vietnam, proxim maxim bela plaji.
Aeroportuo Ca Mau

**Aeroportuo Cà Mau** (**IATA**: CAH, **ICAO**: VVCM) esas mikra aeroportuo che provinco Ca Mau, an la sudo di Vietnam, proxim maxim bela plaji. Ol nun uzesas dal kompanio *Vietnam Air Services Company* (VASCO) qua havas flugi til aeroportuo Tan Son Nhat, en Ho-Chi-Minh-urbo.

Ol konstruktesis dal Franci.
Milano (homonimo)

**Milano** esas :
* Milano esas maxim granda urbo di Nord-Italia e chef-urbo di Italiana regiono di Lombardia.
* Ucelo esas rapt-ucelo jornala, di qua la kaudo esas oblonga e forkatra, ye flugo rapida.
Milbo

**Milbo** (Latina ciencala nomo: *Acarus siro*) esas akaro preske mikroskopala qua pestizas e kontaminas enmagazina cereala grani e farino. On uzas milbi kom pulvero aplikata sur la surfaco di certena fromaji (exemple, la Franca “mimolette”).

Li truifas e fasonas la krusto dil fromajo, qua tale povas “respirar” ed obtenar sua partikulara saporo ed aromo.
Milico

**Milico** esas guardo nacionala, od institucuro analoga ; trupo de soldati civitana, en la landi qui ne havas armeo permanenta.
Kim Campbell

**Avril Phaedra Douglas Campbell**, plu konocata kom **Kim Campbell** (n. 10 di marto 1947) advokatino e politikistino, esis chefministro di Kanada de 25 di junio til 4 di novembro 1993.
Militarismo

**Militarismo** esas la kredo o deziro di ula guvernerio o populo ke ula naciono mustas mantenar forta militala kapableso ed uzar ol atakeme, por expansar l'intereti o valori de ca naciono. Ol povas anke signifikar la gloriizo di militisti, e dil ideali pri mantenar profesionala klaso, e la "prepondero dil armeala forci en l'administro od en la politiki dil stato".

Militarismo esis importanta elemento en l'ideologii expansista ed imperalista di multa nacioni dum la historio, exemple en Asirian imperio, en Sparta, en Prusia, en Otoman imperio, ed altri.
Mineralogio

**Mineralogio** esas ta parto di la natur-historio qua traktas la minerali, la korpi ne-organika tala qualan kande on renkontras li en tero o sur la surfaco di olca.
Ministro

**Ministro** esas viro (o muliero) a qua la povo leg-aplikanta konfid.is un ek la taski precipua di la guverno. membro di guvernerio komisita dil administrerio di granda publika servado.
Miniumo

**Miniumo** esas :
* deutoxido di plumbo, substanco farba, reda. 2PbO·PbO2
* farbo oleoza, facita ek miniumo, uzata kom strato-unesma lor l'induto di fero.
Fuentes de León

**Fuentes de León** esas municipo en la provinco Badajoz, Extremadura, Hispania. Segun statistiki de 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 109,9 km².
Ca Mau

**Ca Mau** esas municipo en la provinco Ca Mau, an la delto dil fluvio Mekong, en Vietnam. Ol havis  habitanti en 2018, ed areo de 250,3 km².

Ca Mau aeroportuo (IATA: CAH, ICAO: VVCM) jacas cirkum Ca Mau
Da Nang

**Da Nang**, anke skribita **Đà Nẵng** e **Danang**, esas municipo en la provinco samnoma, en Vietnam. Segun demografiala kontado di 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 1285,4 km². Ol esas la 5ma maxim populoza urbo di Vietnam.

L'aeroportuo internaciona Da Nang (IATA: DAD, ICAO: VVDN) jacas cirkum ol.
Chaudhry Shujaat Hussain

**Chaudhry Shujaat Hussain**, politikistulo n. ye la 27ma di januaro 1940, esis chefministro di Pakistan de la 30ma di junio til la 20ma di agosto 2004.

## Referi
Zafarullah Khan Jamali

**Zafarullah Khan Jamali**, historiisto e politikistulo n. ye la 1ma di januaro 1944 til la 2ma di decembro 2020, esis chefministro di Pakistan de 2002 til 2004.

## Referi
Mioceno

**Mioceno** esas un ek la quar granda faki di l'ero terciara (olta qua sucedas la strati oligorena, e sur qua jacas la strati pliocena).
Minuskulo

**Minuskulo** esas mikra litero (o tipo), kompare a mayuskulo, e ye qua konsistas la maxim multa literi di la vorti skribita.
Miozoto

**Miozoto** esas planto di qua la floro esas ciel-blua, rozea, e quan, en landi diversa di Europa, onu nomizas poezioze "ne-obliviez-me".
Mirajo

**Mirajo** esas optik-ilusiono - refrakto qua, en la landi di qui l'atmosfero esas varmega, igas vidar kom proxima l'imaji di objekti tre fora.
Sophie Ellis-Bextor

**Sophie Michelle Ellis-Bextor** (n. ye la 10ma di aprilo 1979) esas Angliana kantistino, kompozistino e manekinino. Dum elua kariero, el lansis 6 ateliero-albumi. Un ek elua maxim konocata kansoni esas *Murder on The Dancefloor*.
Black Sabbath

**Black Sabbath** esis muzikala grupo di heavy metal de Unionita Rejio kreita en l'urbo Birmingham en 1968. Ozzy Osbourne, Tony Iommi, Geezer Butler e Bill Ward esas l'ultima membri dil grupo, ma altra artisti, exemple Ronnie James Dio, anke partoprenis en la bando dum lua historio.

## Verki
* *Black Sabbath* (1970)
* *Paranoid* (1970)
* *Master of Reality* (1971)
* *Vol. 4* (1972)
* *Sabbath Bloody Sabbath* (1973)
* *Sabotage* (1975)
* *Technical Ecstasy* (1976)
* *Never Say Die!* (1978)
* *Heaven and Hell* (1980)
* *Mob Rules* (1981)
* *Born Again* (1983)
* *Seventh Star* (1986)
* *The Eternal Idol* (1987)
* *Headless Cross* (1989)
* *Tyr* (1990)
* *Dehumanizer* (1992)
* *Cross Purposes* (1994)
* *Forbidden* (1995)
* *13* (2013)

## Referi
Ingrid Bergman

**Ingrid Bergman** (1915 til 1982) esis Sueda cinem-aktorino, konocata por partoprenir en filmi quale *Casablanca* (1942), *For Whom the Bell Tolls*, *Anastasia* ed altri.

El mariajesis kun Italiana filmifisto Roberto Rossellini de 1950 til 1957. La paro el havis 3 filii, inkluzite Italian-Usana aktorino Isabella Rossellini.
Phu Cat aeroportuo

**Ca Mau aeroportuo** (IATA: PCA, ICAO: VVPC) jacas cirkum Quy Nhon, nordala e centrala litoro en Vietnam, proxime a maxim bela plaji.
Karl la 10ma Gustaf

**Karl la 10ma Gustaf**, n. ye la 8ma di novembro 1622 til la 4ma di novembro 1660, esis rejulo di Suedia de 1654 til lua morto.