open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
GM Daewoo

**GM Korea** (Koreane: 한국지엠|한국지엠) esas la komercala fako kreita por produktar automobili e simila produkturi kreita da General Motors (**GM**) en Sud-Korea. Ol establisesis en 2002.

## Modela Linapo
* Brougham
* Chairman (Rinomizita Ssangyong Chairman)
* Damas/Labo
* Espero (1995 - 1997)
* Gentra (2006 - Nun)
* Maepsy (Rinomizita Opel Kadett)
* Istana (Rinomizita Ssangyong Istana)
* Kalos (2002 - Nun)
* Korando (Rinomizita Ssangyong Korando)
* Lacetti (2004 - Nun)
* Lanos (1997 - 2002)
* Leganza (1997 - 2002)
* LeMans
* Magnus
* Matiz
* Musso (Rinomizita Ssangyong Musso)
* Nexia
* Nubira
* Prince
* Rezzo (Anke konocita en Europa kom Tacuma)
* Royale Prince (Rinomizita Opel Rekord)
* Royale Salon (Rinomizita Holden Commodore)
* Statesman (Rinomizita Holden Statesman)
* Super Salon
* Tico (Rinomizita Suzuki Alto)
* Tosca
* Winstorm (Anke konocita en Europa kom Chevrolet Captiva)
* Elf (Rinomizita Isuzu Elf)
* Daewoo 8 to 18-ton truck (Rinomizita Isuzu NPR)
* Daewoo Chasedae Truck
* Daewoo BM090
* Daewoo BS090
* Daewoo BF101/105
* Daewoo BS105/106
* Daewoo BV101
* Daewoo BV113
* Daewoo BH113
* Daewoo BH115
* Daewoo BH115E
* Daewoo BH116
* Daewoo BH117
* Daewoo BH120(H)

### Konceptajo-automobili
* Daewoo No.1 (1995)
* Daewoo No.2 (1995)
* Daewoo Mya (1996)
* Daewoo Tacuma (1997)
* Daewoo Joyster (1997)
* Daewoo Shiraz (1998)
* Daewoo Mirae (1999)
* Daewoo DMS-1 (1999)
* Daewoo Musiro (2000)
* Daewoo Vada (2001)
* Daewoo Flex (2001)
* Daewoo Scope (2003)
* Chevrolet S3X (2004)
* Chevrolet M3X (2004)
* Chevrolet T2X (2005)

## Videz anke
*Tata Daewoo Commercial Vehicle
*Daewoo Bus
*Hyundai Motor Company
*Kia Motors
*SsangYong Motor Company
*Renault Samsung Motors

## Extera ligili
* GM Daewoo
* GM Daewoo English
* GM Daewoo Truck
* GM Daewoo Bus
* GM Daewoo Shopping Mall
* GM Autoworld
* General Motors
* Chevrolet Aveo
* Matiz Japan
* Pontiac Matiz
* Holden Statesman
* Chevrolet Japan Optra
* Daewoo used parts online
* Daewoo Motor Vietnam
* Daewoo Motor Romania
Salvador Allende

**Salvador Guillermo Allende Gossens**, mediko (1908 til 1973), esis prezidanto di Chili de 1970 til 1973. Ye la 11ma di septembro 1973 lua guvernerio subisis stato-stroko komandita dal generalo Augusto Pinochet.

Il esis politikisto depos la 1930-yardeko, kande il esis prezidanto di la Socialista Partiso di Chili. En 1938 il divenis Ministro di Saneso en la guvernado di Pedro Aguirre Cerda. Pos plura esforci divenar prezidanto, il sucesis pos la elekto di 1970; ye 24 di oktobro 1970, La Kongreso di Chili selektis il kom prezidanto. En septembro 1973 il esis forpulsata de l'ofico en militala stroko.
Luiz Inácio Lula da Silva

**Luiz Inácio Lula da Silva**, sindikatano e politikisto n. ye la 27ma di oktobro 1945, esas la nuna prezidanto di Brazilia. Il ante esis prezidanto de 2003 til 2010, pos rielektesir en 2006. Il esis un ek la fondinti dil partiso *Partido dos Trabalhadores*, en 1980.
Kompanii di Sud-Korea

* Anycall
* Cyon
* GM Daewoo
* Hyundai Kia Automotive Group
* Hyundai Motor Company
* Kia Motors
* Proto Motors
* Renault Samsung Motors
* SsangYong Motor Company
Alejandro Toledo

**Alejandro Celestino Toledo Manrique** (n. 1946) ekonomikisto, esis prezidanto di Peru de 2001 til 2006.
Komunismo

**Komunismo** esas politikala filozofio qua intencas konstruktar socio sen klasi e sen stato, kun komuna proprieto di produkto-moyeni, libera aceso a konsumo-vari, ed ceso di salariala laboro e privata proprieto di produkto-moyeni ed imobli.

En teorio, kreita da Germana filozofi Karl Marx e Friedrich Engels dum la 19ma yarcento, la koncepto pri proletariaro-diktatoreso referas a socialista stato ube proletariaro (la klaso di industriala laboristi) kontrolus la politikala povo. La vorto "diktatoreso" esas kontroversa, e ne referas ad klasika ideo di *dictatura* de Romana Imperio, ube un persono o mikra klaso kontrolas la stato, ma al ideo kreita da Marx ube ula sociala klaso kontrolus la guvernerio, segun demokratiala sistemo.

Altra konceptajo kreita da Marx esis konflikto di klasi, qua signifikas la tensi ed antagonismi qui existas en socio pro konflikti di interesti inter la diferanta sociala klasi. Unlatere, kapitalisti qua kontrolas produktado-moyeni, pagas minima salarii e deziras augmentar lia profiti; altralatere proletariaro qua recevas basa salarii e kompras vari produktata en l'entraprezi di kapitalisti po alta preci. En lua libro "Komunista manifesto" de 1848 Marx ed Engels lansis ta konceptajo, e propozis l'ideo pri revoluciono duktita dal laboristi por destruktar kapitalismo.

Komunismo esis l'oficiala ekonomikala principo di Sovietia, ed ankore esas di Popul-Republiko Chinia, Kuba, Vietnam, Nepal, e Nord-Korea.

## Referi
Tata Daewoo Commercial Vehicle

**Tata Daewoo Commercial Vehicle** (**TDCV**) esas la nomo por automobili e simila produkturi kreita da Tata Motors en Sud-Korea. Ol establisesis en 2004 da GM Daewoo.

## Historii di la kamioni Linapo
;Linapo videz anke GM Daewoo
*GMK/Chevrolet/Isuzu Truck (GM Korea Motor Company, 1971) 
*SMC Truck (Saehan Motor Company, 1976) 
*Elf (Saehan Motor Company, 1976) 
*Daewoo Truck (Daewoo Motor Company, 1983) 
*Elf New Model (Daewoo Motor Company, 1986) 
*Daewoo Truck New Model (Daewoo Motor Company, 1986) 
*Daewoo Truck Super New Model (Daewoo Motor Company, 1993) 
*Daewoo Chasedae Truck (Daewoo Motor Company, 1995) 
*Daewoo Novus Truck (Tata Daewoo, 2004)

## Videz anke
*GM Daewoo
*Daewoo Bus
*Tata Motors

## Extera ligili
*Tata Daewoo Commercial Vehicle
Hyundai Motor Group

**Hyundai Kia Automotive Group** esas la nomo por Kompanii da **Hyundai Motor Group** en Sud-Korea. Ol divesta ye 2001 da Hyundai.
## Busineso
*Hyundai Motor Company(Drive your way)
*Kia Motors(The Power to Surprise)
*Hyundai Mobis
*Kefico
*Dymos
*Hyundai Powertech
*Wia
*Bontech
*Wisco
*Hyundai Enercell
*Hyundai Oil Bank
*Eco Energy
*Hyundai INI Steel 
*Hyundai Hysco
*BNG Steel
*ROTEM
*NGV
*GLOVIS
*Auto Ever
*e-HD.com
*Hyundai Capital
*Hyundai Card
*Hyundai Marine & Fire Insurance
*AMCO
*Jeju Dynasty
*Kia Tigers Baseball team
*Mobis Automons Basketball Team
*Hyundai Capital Handball Team
*Hyundai Motors Football Team
## Videz anke
*Hyundai
*Hyundai Motor Company
*Kia Motors
## Extera ligili
*Hyundai Motor Company (HMC)
Ekonomio di Grekia

Grekia esas developita lando, e la bazo di lua ekonomio esas servadi (cirkume 80%) ed industrio (16%), kontre ke agrokultivo reprezentis cirkume 4% de la TNP en 2017. La lando havis la 55ma maxim granda ekonomio de la mondo. Lua maxim multa internaciona komerco (exportaci e importaci) eventas kun altra landi del Europana Uniono. Lua TNP po persono esas 2/3 de la mezavaloro inter l'altra membri di EU.

Turismo reprezentas 15% de Greka TNP, e la publika sektoro preske 40%. La lando exportacas nutrivi, tabako, kemiala e metala produkturi, produkturi ek petrolo, stofi, e vestaro. En 2013, la lando esis la maxim granda exterlanda kolokanto en Albania, la 3ma maxim granda exterlanda kolokanto en Bulgaria, un ek la 3 maxim granda kolokanti en Rumania e Serbia, e la maxim granda komercala konsorto ed exterlanda kolokanto en Norda Makedonia.

Inter 2000 e 2004 Greka ekonomio kreskis mezavalore 4% omnayare pro granda publika spenso kun l'organizo dil Olimpiala Ludi en Athina. La lando recevis ekonomiala helpo de UE, qua reprezentas cirkume 3,3% de lua TNP. Publika debo, inflaciono e chomeso superiras la mezavaloro dil altra membri di UE. En 2009 e sequanta yari la lando subisis grava problemi pro l'internaciona ekonomiala krizo. En 2010 lua TNP diminutis per 4,5%. De 2009 til 2016 ol diminutis 46%, e de 2010 til 2016 la TNP per persono diminutis 51,4%. En 2017, la lando durigis kreskar modeste, 1.5%. En 2018 ol kreskis 2.1%, ed en 2019 ol krskis 2.3%. En 2020, l'epidemio di [[KOVID-19] afektis serioze l'ekonomio Greka, qua diminutis per 9%. Tamen, l'ekonomio rekuperis su ye la sequanta yaro e kreskis 8.7% en 2021, 5.7% en 2022, 2.3% en 2023 e 2.3% en 2024.

## Referi
Marcel Barbeau

**Marcel Barbeau**  (18ma di februaro 1925 en Montréal til la 2ma di januaro 2016) esis piktisto influita da Paul-Émile Borduas.

## Extera ligilo
* oficala situo
Hazardo

**Hazardo** uzesas en ordinara konverso por expresar aparanta manko, se ne kozi, adminime konoco pri kozi. On parolas pri hazardo:

* kande on ritrovas su en neprevidita situaciono,
* kande on ne savas to qua iras pasar,
* kande on ne bon-deziras enirar en kauzesi-detalo.

Du necertesi esas ...
Daewoo Bus

**Daewoo Bus Corporation** esas la brancho kreita da GM Daewoo por fabrikar autobusi en Sud-Korea. Ol establisesis en 2002.

## Modeli
*BX212H/S 
*BH120F 
*BH119 
*BH117H 
*BH116 
*BH115E 
*BF116 
*BH090 
*BS120CN (CNG Otomobil) 
*BV120MA 
*BC211M 
*BS116 
*BS090

## Historii di Bus Linapo
;Linapo videz anke GM Daewoo

### Shinjin Motor (1955~1971)
*Shinjin Micro Bus (1962)
*Shinjin Light Bus (1965)
*Pioneer (1965)
*FB100LK (1966)
*B-FB-50 (1966)
*DB102L (1968)
*DHB400C (1970)
*DAB (1970)
*RC420TP (1971)
### GM Korea Motor Company (1972~1976)
*DB105LC (1972)
*BD50DL (1973)
*BLD24 (1973)
*BD098 (1976)
*BD101 (1976)
*BU100/110 (1976)
### Saehan Motor Company (1976~1983)
*BU120 (1976)
*BL064 (1977)
*BF101 (1977)
*BR101 (1980)
*BH120 (1981)
*BV113 (1982)
*BF105 (1982)
### Daewoo Motor Company (Next 1, 1983~1994)
*BV101 (1983)
*BH115H (1984)
*BH120H (1985)
*BS105 (1986)
*BU113 (1986)
*BF120 (1987)
*BS106 (1991)
*BH120F (1994)
*BH113 (1994)
### Daewoo Heavy Industry (1994~1999)
*BH117H (1995)
*BM090 (1996)
*BH116 (1997)
*BH115E (1998)
### Daewoo Motor Company (Next 2, 1999~2002)
*BF106 (2001)
*BH090 (2001)
*BS090 (2002)
*BV120MA (2002)
*BS120CN (2002)
### Daewoo Bus (2002~)
*BH119 (2003)
*BX212H/S (2004)
*BC211M (2005)
## Videz anke
*GM Daewoo
*Tata Daewoo Commercial Vehicle
## Extera ligili
*Daewoo Bus Korea
*Daewoo Bus Japonia
Sao Paulo

**Sao Paulo** povas signifikar:
* Sao Paulo (stato) stato en Brazilia
* Sao Paulo (urbo), chef-urbo di Sao Paulo (stato)
* São Paulo Futebol Clube, klubo di futbalo en l'urbo di Sao Paulo
Martin Lavallée

**Martin Lavallée** divenis Esperantisto ye 1987, Idisto ye 1997, e hodie progresigas Interlingua. Esas membro di ortodoxa Bahaa Kredo.

Il esas kanadano e habitas la france-parolanto provinco Kebekia.

## Extera ligili
* Reto-pagino
Antiqua Grekia

**Antiqua Grekia** esas periodo en la historio di Grekia qua duris dum cirkume 3000 yari. Ca periodo judikesas kom importanta en la historio di la homaro pro lua influo en la filozofio e la kulturo di westal Europa.
Geografio di Turkmenistan

Turkmenistan havas frontieri kun Kazakstan nord-weste, Uzbekistan norde e nord-este, Afganistan sud-este, ed Iran sud-weste. Weste jacas Kaspia maro. La totala areo di Turkmenistan amontas a  km², di qui plu kam 80% konsistas ek la dezerto Karakum. Existas bosketi en l'alta zoni este e sude de lando. Turkmenistan esas la 52ma maxim vasta lando del mondo.

Granda parto di lua tereni esas basa, kun basa montaro an la frontiero kun Iran ed alta tereni an la frontiero kun Uzbekistan (la montaro Köýtendag).  La monto Aýrybaba, jacanta en Köýtendag e havanta  metri di altitudo, esas lua maxim alta punto. Existas depresi en tereni del dezerto Karakum.

La precipua fluvii esas Amu Daria, Atrak e Murgab. La lando ne havas oceanala litoro, tamen Kaspia unionesas per kanalo kun Nigra maro. Turkmenistan havas  km di litoro en Kaspia.

## Klimato
Turkmenistan havas kolda e sika kontinentala klimato, influita dal dezerto. La yarala pluvo-quanto varias mezavalore de 300 mm en Kopet Dag til 80 mm nord-weste. La chef-urbo Ashgabat, proxim la frontiero kun Iran, recevas mezavalore 225 mm omnayare. Vintri esas kolda e sika, e la pluvi falas precipue de januaro til mayo.

## Maro Aral
Turkmenistan ambe kontributas por e subisas l'efekti de la desaparo dil maro Aral. Pro l'ecesiva irigaco, l'agrokultivo Turkmenistanana kontributas por la desaparo dil "maro", qua duras sikeskar. Altralatere, la desaparo dil maro plumaleskas ambe la produktiveso dil ekonomio pro la salinigo di la suli, e la saneso dil habitantaro pro l'augmento di la koncentro di bakterii che aqui, qui augmentas la kazi di diareo e hepatito.

## Naturala resursi
Petrolo, naturala gaso, karbono, sulfo e salo.

## Precipua urbi
Historio di Chinia

**[[Chinia]]** esas un ek la nasko-loki di diversa kulturi homala. Ol havas tre longa historio. Yen periodi dil historio di Chinia segun Chiniana historiisti:

## Pre-historio
* c. 600.000 aK til c. 7000 aK: paleolitika periodo.
* c. 7000 aK—1600 aK: neolitika periodo.

## Monarkio
* c. 1600 aK—1100 aK: Shang-dinastio.
* c. 1600 aK—1400 aK: Zhengzhou kom chefurbo.
* c. 1400 aK—1027 aK: Anyang kom chefurbo.
* 1027 aK—770 aK: Westa Zhou.
* 770 aK—475 aK: Periodo di printempo e autuno.
* 475 aK—221 aK: Periodo di kombatanta stati.
* 221 aK—207 aK: Qin-dinastio.
* 206 aK—220 pK: Han-dinastio.
* 206 aK—24 pK: Westa Han.
* 25 pK—220 pK: Esta Han.
* 220—265: Periodo di tri rejii.
* 265—316: Westa Jin-dinastio.
* 317—420: Esta Jin-dinastio.
* 420—589: Suda dinastii.
* 386—581: Norda dinastii.
* 581—618: Sui-dinastio.
* 618—906: Tang-dinastio.
* 907—960: Periodo di kin dinastii.
* 960—1279: Song-dinastio.
* 916—1125: Liao-dinastio.
* 1115—1234: Jin-dinastio.
* 1279—1368: dinastio Yuan.
* 1368—1644: dinastio Ming.
* 1644—1912: dinastio Qing.

## Republiko
* 1912 - 1945: Republiko Chinia proklamesis, e Sun Yat-sen indikesis prezidanto ye la 12ma di marto 1912.
* 1945 - 1949: Interna milito.
* 1949 til nun : Popul-Republiko Chinia.

## Referi
* Korotayev A., Malkov A., Khaltourina D. *Introduction to Social Macrodynamics: Secular Cycles and Millennial Trends.* Moscow: URSS, 2006. ISBN 5-484-00559-0 http://urss.ru/cgi-bin/db.pl?lang=en&blang=en&page=Book&list=14&id=37484 (Chapter 2: Historical Population Dynamics in China).
Kongo (homonimo)

En Afrika, du stati ed un fluvio havas la nomo *Kongo*:
* Demokratial Republiko Kongo - (Chef-urbo: Kinshasa)
* Republiko Kongo - (Chef-urbo: Brazzaville)
* Kongofluvio, fluvio qua dividas la du stati.
Sverre de Norvegia

**Sverre Sigurdsson** (*Sverrir Sigurðarson*) (c. 1145/1151 – 9 di marto 1202) esis rejo di Norvegia de 1184 til 1202. Lu mariajis Margareta Eriksdotter, la filiino dil Suediana rejo Erik la Santo, e kune li naskigis la filiino Kristina Sverresdotter.

Multa homi pensas ke lu esas un ek la maxim importanta chefi en la historio di Norvegia. Lu divenis la chefo dil rebel-grupo la Birkeneiner-i, dum lia kombato kontre Rejo Magnus Erlingsson. Pos la desvinko di Magnus a la Batalio di Fimreite ye 1184, Sverre divenis la sola rejo di Norvegia. Diferi kun la Kirko, tamen, duktis a lua exkomuniko ye 1194. Altra civila milito komencis kontre la kirko-suportita Bagler-i, qua duris pos la morto di Sverre ye 1202.
 
## Extera ligili
* Oslo's coin cabinet – Pekunio emisita da Sverre
* The Saga of King Sverri of Norway – Traduko en la Angla de 1899
* Sverris saga in English translation - altra traduko en la Angla
Kontrato di Versailles

* La Kontrato Versailles (1783) finis la koloniala disputo inter Hispania, Unionita Rejio e Francia
* La Kontrato di Versailles (1919) signatesis pos finir l'Unesma mondomilito.
Listo pri prezidanti di Brazilia

En Brazilia la prezidanto di la republiko esas la chefo di stato ed anke la chefo di guvernerio. Pos modifiko aprobita en 1998 che la konstituco di 1988, la prezidanto elektesas dal populo por 4-yara periodo, e povas rielektesar unfoye por la sequanta periodo.

Yen la **listo di prezidanti di [[Brazilia]]** depos la 15ma di novembro 1889, kande la republiko proklamesis.

**Noto:** Tancredo Neves (2) elektesis da la Nacionala Kongreso en 1985, ma mortis ante guvernar.

¹ impedita di guvernar, pro stato-stroko en 1930.
² mortis ante guvernar
³ revokita de la povo
Balona expediciono al Arktiko di 1897

La **Balona expediciono al Arktiko di 1897 da S. A. Andrée** esis sensucesa probo pri irar a la Norda Polo en qua omna tri expedicion-membri mortis. S.&nbsp;A.&nbsp;Andrée (1854&ndash;97), l'unesma balonisto de Suedia, propozis voyajo per hidrogeno-balono de Svalbard a Rusia o Kanada, qua irus, kun fortuno, sur la Norda Polo dum la mezo di la voyajo. La ideo recevesis kun entusmiasmo nacionala en Suedia, norda lando qua esis dop la altri en la konkurenco a la Norda Polo.

Andrée ignoris multa signi pri la danjeroza aspekto di lua projeto. Por sekura voyajo bezonesis efikiva sistemo por tornar la balono, ma fakte existis multa signi ke la kordo-tekniko por tornar la balono quan ilu inventabis esis ne-efikiva. Tamen, lu riskis la fato di la expediciono a la kordi. Plu male, la polala balono *Eagle* sendesis direte a Svalbard de la fabrikisto en Paris sen investigar lua sekureso; kande mezuri montris ke ol likis plu multe kam pensita, Andrée refuzis egardar la fakto. La maxim multa moderna studenti judikas ke l'ecesiva optimismo di Andrée, lua kredo en la povo di teknologio, e lua ignoro di la povo di naturo esis la precipua kauzi qui igis la morto di ilu e lua du akompaninti Nils Strindberg (1872 &ndash; 97) e Knut Frænkel (1870&ndash;97).

Pos ke Andrée, Strindberg, e Frænkel komencis la voyajo de Svalbard en julio 1897, la balono rapide perdis hidrogeno e falegis sur la mar-glacio pos nur du dii. La exploristi ne vundesis ma havis desfacila voyajo sude tra la chanjanta glacio. Sen sat multa vestaji e preparaji, e shokigita per la desfacileso di la lando, li ne retrovenis. Kande la Arktikala vintro venis a li, la grupo divenis exhaustata en la Kvitøya (blanka insulo) insulo e mortis ibe. Dum 33 yari la fato di la expediciono duris kom un ek la ne-solvita kozi en la Arktiko. La deskovro acidentala  en 1930 di la lasta kampo di la expediciono divenis granda novajo en Suedia, kande la mortinta viri lamentesis ed idoligesis. La morto di la tri pensesis en multa manieri en Suedia, ed en multa verki pos la deskovro Andrée aparis de nacionala heroo, a mala viro qua sakrifikis sua akompaninti por ambicio.

## Extera ligili
* Andrzej M. Kobos "Orłem" do bieguna, fotografuri pri la expediciono (en la Polona)
Ekonomio di Kiribati

Kiribati konsistas ek 33 mikr atoli qui havas poka naturala resursi. Ol esas un ek la maxim povra landi de la mondo. Lua ekonomio dependas multe de agrokultivala produkturi e de peskado. L'exploto di fosfato finis en 1979, poke pos la nedependo. La lando uzas Australiana dolaro (abreviuro A$) kom monetaro, e dependas multe de extera sokurso financala: inter la landi qui donacas, la maxim importanta en 2009 esis Australia (A$ 11 milioni), Japonia (A$ 2 milioni), Nova-Zelando (A$ 6,6 milioni), Taiwan (A$ 10,6 milioni) ed altra donaceri, qui furnisis entote A$ 16,2 milioni. Inter l'internaciona organizuri, la maxim importanta en 2009 esis l'Europana Uniono (A$ 9 milioni), la Programo por Developo dil Unionita Nacioni (A$ 3,7 milioni) e la Mondal Organizuro pri Saneso (A$ 100 mil).

La lando havas poka substrukturo, lua laborala klaso esas poke specaligata, ed ol distas multe de la precipua merkati. L'esforci pri kombatar korupto falias, e la jerado di lua fiskala sistemo esas poke efikiva. Turismo reprezentas plua kam 20% de Totala nacionala produkturo.

## Referi
Ekonomio di Chili

La forta ekonomio di merkato di Chili mantenas forta extera komerco, e havas tradicionala reputo pri havar solida financala institucuri. L'exportaci di vari reprezentas cirkume 1/3 de lua TNP. La lando esas la precipua produktero ed exportacero di kupro de la mondo, qua reprezentas preske 30% del exportaci. En 2019, la lando anke esis la maxim granda produktero di iodo e renio de la mondo, la 2ma maxim granda produktero di litio e molibdo, la 6ma maxim granda produktero di arjento, la 7ma maxim granda produktero di salo, e l'8ma maxim granda produktero di potaso. Altra produkturi por exportaco esas frukti, produkturi de pesko, papero e celuloso, kemiala produkturi, e vino.

De 2003 til 2013, lua TNP kreskis mezavalore 5% omnayare, malgre l'internaciona financala krizo di 2009. En 2017 la lando kreskis nur 1,4%, pro dimuniteso dil internaciona preci di kupro.

Turismo en Chili kreskis multe e konstante dum pasinta yardeki. La precipua enireyi por turisti esas l'aeroportuo internaciona *Arturo Merino Benítez* che metropolala regiono di Santiago, e la frontierala paseyo *Paso de los Libertadores*. La peizaji di la lando varias de dezerto norde til glacieri sude. La maxim multa atraktivi vizitebla jacas en arei protektita. Chili havas 32 protektita parki, 48 naturala rezerveyi, e 15 naturala monumenti.

## Referi
Proto Motors

**Proto Motors** esas la nomo por sportal automobili e simila produkturi kreita en Sud-Korea. Ol establisesis en 1997.

## Modeli
* RT-X (1998)
* PS-II (2000)
* Spirra (2002 til nun)
* Kia Grand Carnival Limousine (2006 til nun).

## Videz anke
* Hyundai Motor Company
* Kia Motors
* GM Daewoo
* SsangYong Motor Company
* Renault Samsung Motors

## Extera ligili
* oficala situo di Proto Motors
Usana kampaniala financo-skandalo di 1996

**Usana kampaniala financo-skandalo di 1996**, savita anke kom **Chinagate**, referas ad esforci alegata da Popul-Republiko Chinia pro influar domestika politiki en Usa ante e dum Administrerio di Clinton, e la furnisado di kapitalo di l'administrerio ipsa.

Malgre ke questioni pri la kapital-furnisadi di Demokratiala Partiso di Usa venis unesme en oktobro 1996, l'alegata parto di Chinia en l'afero unesme ganis populal atenco pos artiklo da Bob Woodward e Brian Duffy de **Washington Post** qua dicis ke l'investigado dil Departmento pri Judicial Aferi di Usa deskovrabis evidentajo ke agenti de Chinia probis furnisar kontributi de exterlandana fonti a la Demokratiala Nacionala Komitato (DNC o *Democratic National Congress* en Angla) ante la prezidantal elektado di 1996 en Usa. La jurnalisti skribis ke informi montris ke l'Ambasaderio di Chinia en Washington, D.C. uzesis por kunlabori por kontrubuti a DNC kontre Usana legi qui interdiktis ne-Usana personi donar pekuniala kontributi ad Usana politikisti e politikala partisi. La guvernerio di Chinia negis l'alegaji.

Segun raporto di Usana Senato, ante 1995, Chinia uzis diplomaco por sua intereso en Usa. Li ulatempe renkontris kun administranti en la Blanka Domo. En ta renkontri li ofte uzis sua granda merkato por negociar kun la guvernerio di Usa.

Samatempe, Usana kompanii anke volis konvinkar la guvernerio pri sua relato kun Chinia. Dum la 1990a yari, jurnali raportis ke kelka kompanii di Usa volis konvinkar la guvernerio por plubonigo di legi pri komerco kun Chinia. Pro ke la ekonomio di Chinia kreesis nova laboro en Usa, li volis ke la guvernerio protektez la relato kun Chinia.

Eventuale dekesep personi kondamnesis pro fraudo o pro donir pekunio de Azia a la elekti di Usa. Kelka kondamni venis kontre amiki e politikala selektati di Bill Clinton ed Al Gore.

## Extera ligili
* 1997 (U.S. Senate) Special Investigation in Connection with 1996 Federal Election Campaigns: Final Report (PDF) Lasta raporto pri la elektala kampanii di 1996
Bill Clinton

**William Jefferson "Bill" Clinton**, (naskinta **William Jefferson Blythe III** ye 19 di agosto 1946) esis la 42ma prezidanto di Usa, de 1993 til 2001. Clinton esis anke la guvernisto di Arkansas kinfoye. Sua spozino, Hillary Clinton, nun esas ministro di extera aferi.
The Washington Post

**The Washington Post** esas la maxim granda ed anciena jurnalo en Washington D.C., chef-urbo di Usa. Fondita en 1877, ol famozeskis dum la yari 1970a, dum tale nomizita skandalo di Watergate, deskovrita per inquesti da jurnalisti Bob Woodward e Carl Bernstein. En septembro 2004, lua mezavalora diala nombro di lektanti esis  semanale, e  sundie.
Tel Aviv

**Tel Aviv** esas urbo en Israel fondita en 1909. Ol havas  habitanti. La habitantaro di lua metropolala regiono, nomata Gush Dan, esas cirkume 3.5 milion personi. Gush Dan esas la maxim granda metropolo en Israel.

La municipo di Tel Aviv inkluzas l'urbo Yafo (Jaffa), ed oficale nomesas Tel Aviv-Yafo. Multa personi konsideras Yafo separata urbo.

Israel deklaris Jerusalem lua chef-urbo. Tamen, la maxim multa landi havas lia ambasadeyi en Tel Aviv.
Petah Tikva

**Petah Tikva** (Hebrea linguo: פתח תקווה) esas urbo en Israel.

## Historio
Petah Tikva fondesis da kolonisti di Jerusalem en 1878. La Barono Edmond James de Rothschild e pioniri de la unesma aliya (Juda enmigranti vers Israel) helpis sustenar la vilajo til maxim multa Juda enmigranti transformis Petah Tikva aden urbo.

La populo di Petah Tikva en 2005 esis 176,200.

## Extera ligili
* Oficala situo en la Hebrea e la Angla
Lech Kaczyński

**Lech Aleksander Kaczyński** (18 di junio 1949 til 10 di aprilo 2010) advokato e politikistulo esis prezidanto di Polonia de 2005 til lua morto. Il mortis da aeroplano acidento ye 10 di aprilo 2010.
Evo Morales

**Juan Evo Morales Ayma**, agrokultivisto e sindikatano n. ye la 26ma di oktobro 1959, esis prezidanto di Bolivia de 2006 til la 10ma di novembro 2019, kande il renuncis.
Loto-sistemo di Suedia

La **loto-sistemo** di Suedia (Suede: *indelningsverket*) esis sistemo uzata en Suedia por havar armeo exercita omnatempe. Ica sistemo divenis uzata cirkum 1640, e remplasesis dum la frua 20ma yarcento per la konskripto-sistemo di la Armizita Trupi di Suedia. Du diferanta loto-sistemo esabis uzata en Suedia; oli esas la **frua loto-sistemo** (*äldre indelningsverket*) e la **nova loto-sistemo** (*yngre indelningsverket*), la duesma ofte nomizita simple *la loto-sistemo*. La soldati qui esas parto di ita sistemi esis savata kom *apartamento soldati* (*indelta soldater*) pro sua mikra apartamenti o domi donita a li.

Komence, "loto-sistemo" esis nur nomo por la sistemo uzata por pagar oficiri, ma pos referis a la tota organizado kreita por furnisar soldati a l'armeo, konocita kom *det ständiga knekthållet* ("la permananta hemanaro dil soldato").

## Kreado
Pos l'unigo di Suedia en 1523, l'infantrio del Armeo di Suedia formacesis da soltati konskriptita ed inskribita mercenarii, qui venis nur dum militi. Kande militi ne existis li esis dispersita pro la l'alta kusto.

## Referi
;Libri
* Braunstein, Christian (2003). *Sveriges arméförband under 1900-talet.* Stockholm: Statens Försvarshistoriska Museer. ISBN 91-971584-4-5
* Nelsson, Bertil (1993). *Från Brunkeberg till Nordanvind: 500 år med svenskt infanteri.* Stockholm: Probus. ISBN 91-87184-23-0

;Retala
* Högman, Hans (2001). Militaria - Svensk militärhistoria.
* Martinsson, Örjan (2002). Tacticus.nu. 
* Persson, Mats (1998). The Allotment System. 

## Extera ligili
* "Indelningsverket" - The Allotment System -  ye la situo di Rolf Ström
* Indelningsverket - The Allotment System -  ye la situo di Mats Persson
* The Allotment System - ye la situo di Hans Högman
Nuestro Himno

"**Nuestro Himno**" (nia himno) esas Hispana traduko di **[[La Stelizita Banero]]**, la nacionala himno di Usa. La traduko venis dum kontroverso pri enmigri en Usa.

## Historio

La ideo por traduko venis de la Britiana muziko-aferisto Am Kidron por montrar sua suporto ad enmigranti en Usa. Kidron dicis ke la kanto esos en la albumo *Somos Americanos* po $10, e ek ta monato un doloro esos donata e la *National Capital Immigration Coalition*, grupo por suportar enmigranti bazite en Washington, D.C..

## Lirikajo
askoltar (de la New York Times)
:*¿Amenece, lo veis?, a la luz de la aurora? 
:*Lo que tanto aclamamos la noche al caer? 
:*Sus estrellas sus franjas flotaban ayer,
:*En el fiero combate, en señal de victoria,
:*Fulgor de lucha, al paso de la libertad, 
:*Por la noche decían: "¡Se va defendiendo!" 
:*¡Oh decid! ¿Despliega aún su hermosura estrellada,
:*Sobre tierra de libres, la bandera sagrada?

:*Sus estrellas, sus franjas, la libertad, somos iguales 
:*Somos hermanos, es nuestro himno. 
:*En el fiero combate, en señal de victoria,
:*Fulgor de lucha... (Mi gente, ¡sigue luchando!) 
:*...al paso de la libertad (¡Ya es tiempo de romper las cadenas!) 
:*Por la noche decían: "¡Se va defendiendo!" 
:*¡Oh decid! ¿Despliega aún su hermosura estrellada, 
:*Sobre tierra de libres, la bandera sagrada?
Auckland

**Auckland** esas la maxim granda urbo de Nova-Zelando, kun preske 1,3 milion habitanti en la metropola areo. Olu jacas norde de Norda Insulo.

La regiono di Auckland okupesis dal populo maori en 1350. Britaniani fondis la urbo ye la 18ma di septembro 1840.
Chung Mong Koo

**Chung Mong Koo** (정몽구, n. ye la 19ma di marto 1938 en Seoul) es la chefo di la Hyundai Motor-Grupo. Lu atendis Hanyang Universitato e gradizesis en 1967. En 1999, ilu divenis chefo di Hyundai, sucedante sua patro e fondinto Chung Ju Yung. En 2000 ilu ganis multa atenco kande lu defiis sua patro qua volis ke lu abandonez sua stando. En 2004 ilu aparis en BusinessWeek kom un ek la maxim alta diretanti por 2004.

En 2006 il e sua familio persequesis da la Seoul Suprema Publika Persequisto-Oficeyo qua investigis pri sustraktado di 100 biliono won ($106 milion USD). Malgre sua interdikto di voyajo, Chung ekiris Sud-Korea en aprilo 2006. Ye la 28ma di aprilo 2006 lu arestesis e nun esas en karcero.

Hyundai Vice prezidanto e CEO, Kim Dong-jin nun esas la chefo di la kompanio.

## Extera ligili
* Pri Chung Mong Koo en Naver en la Koreana
Álvaro Uribe Vélez

**Álvaro Uribe Vélez**, advokato e politikistulo n. ye la 4ma di julio 1952, esis prezidanto di Kolumbia de 2002 til 2010. Il esis senatano ed anke guverniestro di Antiokia-provinco.
Alfredo Palacio

**Luis Alfredo Palacio González Hureira**, mediko (specalisto en kordio) e politikistulo n. 1939, esis prezidanto di Equador de 2005 til 2007. Il asumis la povo pos la renunco di Lucio Gutiérrez.
Guayaquil

**Guayaquil** esas la maxim populoza urbo di Equador. En 2014  personi habitis ibe. Lua tota surfaco esas 344,5 km². Kune l'urbi Samborondón e Durán, ol formacas metropolala regiono qua havas plu kam 3 milion habitanti.

Fondita definitive en 1547, Guayaquil nun esas importanta financala, politikala, kulturala ed amuzala centro di la lando. Lua portuo esas un ek la maxim importanta de Equador che Pacifiko: cirkume 70% del exportaci e 83% del importaci facesas tra ol. L'urbo havas multa universitati e fakultati, di qui l'Universitato di Guayaquil esas la maxim importanta.

## Historio
Francisco Pizarro fondis l'urbo unesmafoye en 1534, kun la nomo *Ciudad de los Reyes*. Tamen, ol destruktesis. Sebastián de Benalcázar fondis l'urbo itere sam yaro, ma ol anke destruktesis. Oficale, l'urbo judikesas kom fondita ye la 25ma di julio 1538, da Francisco de Orellana. En 1600 ol havis cirkume  habitanti ed en 1700 ol havis plu kam  habitanti.

Ye la 9ma di oktobro 1820 l'urbo deklaris nedependo de Hispanian imperio, ed esis l'unesma urbo di Equador libera de Hispana dominaco.

## Geografio

La reliefo di Guayaquil esas grandaparte plana, kun kelka kolini, exemple Santa Rosa, Cerro del Carmen, San Eduardo e Cerro Azul. L'urbo jacas an l'estuario dil fluvio Guayas, qua recevas aqui de la fluvii Daule e Babahoyo norde del urbo.

Lua klimato esas varma, por jacar proxim l'Equatoro, ma kun influi de la kolda marofluo di Humboldt. Ol klasifikesas kom tropikalo de savano (*Aw* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La temperaturi varias poke dum la yaro: la mezavalora temperaturo en julio - la maxim kolda monato - esas 25°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en aprilo - la maxim varma monato - esas 27,8°C.

La pluvoza sezono iras de januaro til aprilo. La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 1273,2 mm, e la maxim pluvoza monato esas februaro, kun mezavalore 332 mm.
Haifa

**Haifa** esas urbo en Israel. Segun statistiki dil yaro 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 63,7 km². La metropolala regiono di Haifa esas la 3ma maxim populoza di Israel, e havas plu kam 900 mil habitanti. L'urbo ank esas importanta portuo che Mediteraneo.

La maxim multa habitanti di Haifa esas Judi, tamen ol havas granda quanto di Arabi.

Haifa esas la centro di Bahaa Religio.
Avigdor Liberman

**Avigdor Liberman** (naskis 5 di julio 1958 en Moldova) esas Israelana politikisto. Ilu esas la chefo di la partiso Israel Beitenu.
Ichak Rabin

**Ichak Rabin** (1ma di marto 1922 til la 4ma di novembro 1995) esis Israelana generalo e politikisto.

Rabin esis chefministro di Israel de 1974 til 1977, e de 1992 til la 4ma di novembro 1995. Ilu pafesis da Igal Amir en demonstrado por paco e mortis en hospitalo. Ilu sucedesis da Shimon Peres.

En 1994 ilu kunpremiizesis per la Nobel-premio pri paco kun Yaser Arafat e Shimon Peres.
Granda Usana Boikoto

**La Granda Usana Boikoto** (*El Gran Paro Americano* en la Hispana), esas nacionala boikoto e striko kontre skoli e kompanii planizita por 1 di mayo, 2006. La dato esis planizata por esar dum la sama dio kam la *May Day* festi. La homi organizante la dio volas ke suportanti ne komprez, vendez, laborez, ed irez a skolo por montrar la impakto di laboro di enmigranti, partikulare lo ne-legala. Do, la dio nomesas anke **A Day Without an Immigrant** (dio sen enmigranto). Anke, la **Nothing Gringo Boycott** (Nulo Usana Boikoto) esas planizita en altra Hispana landi, inkluzante Mexico ed altri en Centrala Amerika.

## Videz anke
*"Nuestro Himno"

## Extera ligili
*Listo pri eventi - Angla
*Informajo pri planizita movado - Angla
Defens-armeo di Israel

La **Defens-armeo di Israel** (Hebree: *צבא הגנה לישראל*; pronuncita *Cva HaHagana LeIsrael*) esas l'armeo di Israel. Ol fondesis en 1948 pos la kreo di Israel. Hagana esis olua preiranto.

Olu havas 3 faki e multa korpi. Kombato-korpi esas:
*Militnavala fako o Israela mar-armeo
**Militnavala korpo
*Aerotrupa fako
**Aerotrupa korpo
*Terotrupa fako
**Infantriala korpo
**Armara korpo
**Artilriala korpo
**Jenio
George Maxwell Richards

**George Maxwell Richards** (1931 til 2018) kemial injenioro e politikistulo, esis prezidanto di Trinidad e Tobago de 2003 til 2013.
Lago Chew Valley

La **lago Chew Valley** esas granda rezervuyo en Chew Valley, Somerset, Anglia, e la maxim granda artificala lago en sud-west Anglia kun areo di 1,200 agri (4.9&nbsp;km&sup2;). La lago, formacita ye la frua 1950a yari e apertita da Elizabeth la 2ma en 1956, provizas la maxim multa parto di drinkebla aquo por la urbo di Bristol e la areo proxima, e prenas sua aquo de la kolini Mendip. Ulo ek la aquo en la lago uzesas por mantenar la fluo en la rivero Chew.

Ante eventir l'inundado por formacar la lago, arkeologiala inquesti facesis, e montris ke homi habitabis dum ke Nova Petr-epoko ed inkluzis Anciena Romana objekti. La lago esas anke importanta loko por animali ed esas Site of Special Scientific Interest (SSSI, *situo di specala ciencala intereso*) e Special Protection Area (SPA, *specala protektita areo*). Ol esas centro por vidar uceli kun plu kam 260 specii, e kelka ne-normala vidaji. La planti ed animali en la areo kreas multa habiteyi ed inkluzas kelka ek la min generala planti ed insekti.

Uzado restriktata di la lago permisesas de la proprietanti Bristol Water.

## Loko
La lago Chew Valley jacas en la valo Chew Valley en la norda parto di la Mendip Kolini, kun prati e foresti ed esas proxima a la vilaji di Chew Stroke, Chew Magna e Bishop Sutton. Kande ica artificala lago facesis dum la 1950a yari, la 1,200&nbsp;agri (4.9&nbsp;km&sup2;) inundesis kun 20,000,000&nbsp;m&sup3; di aquo de la Mendip kolini, kun areo di 14,000&nbsp;agri (57&nbsp;km&sup2;). Chew esas relative neprofunda, kun mezavalora profundeso di 4&nbsp;m e maxima profundeso di nur 11&nbsp;m. Aden la lago eniras kelka mikra riveri, ed aquo de la lago fluas aden la rivero Chew por 27&nbsp;km ante enirar a la rivero Avon, qua fluas aden la maro. La maxim profunda loko di la lago esas proxima a la digo e turmo. *Denny Insulo*, qua esas sur la surfaco dum la yaro, esas forestizita e donas lojeyo ad animali qui lojas ibe.

## Extera ligili
* BBC- fotografuri e video di Chew Valley Lago
* Informajo pro Chew Valley Lake & Tea Shop de Bristol Water
* BANES Informajo pri la Chew Valley Explorer Bus Service
* Chew Valley ret-situo
Norvegiana linguo

**Norvegiana** esas Germanala linguo parolata en Norvegia.

## Bibliografio
*Olav T. Beito, *Nynorsk grammatikk. Lyd- og ordlære,* Det Norske Samlaget, Oslo 1986, ISBN 82-521-2801-7
*Jan Terje Faarlund, Svein Lie, Kjell Ivar Vannebo, *Norsk referansegrammatikk,* Universitetsforlaget, Oslo 1997, 2002 (3rd edition), ISBN 82-00-22569-0 (Bokmål and Nynorsk)
*Rolf Theil Endresen, Hanne Gram Simonsen, Andreas Sveen, *Innføring i lingvistikk* (2002), ISBN 82-00-45273-5
*Arne Torp, Lars S. Vikør (1993), *Hovuddrag i norsk språkhistorie (3.utgåve)*, Gyldendal Norsk Forlag AS 2003
Nicanor Duarte Frutos

**Nicanor Duarte Frutos**, jurnalisto, advokato, profesoro e politikisto n. 1956, esis prezidanto di Paraguay de 2003 til 2008.
Abdullah la 2ma di Jordania

**Abdullah la 2ma bin al-Hussein** (n. ye la 30ma di januaro 1962) esas la nuna rejulo di Jordania. Il asumis povo ye la 7ma di februaro 1999 pos la morto di lua patro, rejulo Hussein.
José Eduardo dos Santos

**José Eduardo dos Santos**, injenioro e politikistulo n. ye la 28ma di agosto 1942 til la 8ma di julio 2022, esis prezidanto di Angola dum 38 yari, de 1979 til 2017.
Deodoro da Fonseca

**Manoel Deodoro da Fonseca** (1827 til 1892) militestro (marshalo) esis l'unesma prezidanto di Brazilia, e guvernis lando de 1889 til 1991.

Naskinta en Alagoas en familio di militisti, Deodoro anke facis militarala kariero, e kombatis la revolto Praieira en 1848. Il anke luktis en la Milito di Paraguay (1864 til 1870) e obtenis la grado di kapitano.

Kande ilu guvernis Rio Grande do Sul, ilu proximeskis de republikana intelektozi quale Benjamin Constant e Ruy Barbosa. Il anke esis favorebla a la fino di sklaveso. Il atingis la grado di marshalo en 1887.

Il proklamis Braziliana republiko ye la 15ma di novembro 1889.
Fradique de Menezes

**Fradique Bandeira Melo de Menezes**, komercisto e politikisto n. ye la 21ma di marto 1942 en San-Tome, esis du foyi prezidanto di San-Tome e Principe.
Saint-Dié-des-Vosges

**Saint-Dié-des-Vosges** esas urbo en la regiono Granda Esto, en Francia. Segun statistiki de 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 46,15 km².

Ol jacas meze la kolini di monti Vosges, distanta 80 km sud-este de Nancy ed 80 km sud-weste de Strasbourg. Ol ridesegnesis e rikonstruktesis preske komplete segun stilo Franca pos granda incendio en 1757. Importanta parto dil urbo destruktesis en novembro 1944, dum la duesma mondomilito, e rikonstruktesis imitanta greso. Nun ol gastigas l'Instituto Universitatala pri Teknologio (France: *Institut universitaire de technologie*), kun kursi pri elektroniko, robotiko, informatiko e komunikado.

## Referi
Moshe Katsav

**Moshe Katsav**, politikisto n. ye la 5ma di decembro 1945, esis prezidanto di Israel de 2000 til 2007.
Mathieu Kérékou

**Mathieu Kérékou**, militestro e politikistulo (1933 til 2015) esis dufoye prezidanto di Benin: de 1972 til 1991 (Popul-Republiko Benin), e de 1996 til 2006.
Laurent Gbagbo

**Laurent Koudou Gbagbo**, profesoro di universitato e politikisto n. ye la  31ma di mayo 1945, esis prezidanto di Ivora Rivo de 2000 til 2010.
Yahya Jammeh

**Yahya Abdul-Aziz Jemus Junkung Jammeh** (n. ye la 25 di mayo 1965) militestro, esis prezidanto di Gambia de 1994 - kande asumis la povo pos stato-stroko - til 2017.
Siete Partidas

La **Siete Partidas** (sep artikli), plu simple **Partidas** esas korpo skribita dum la regno di Alfonso la 10ma (1252 til 1284), kun skopo obtenar certa legala unigo dil rejio. Lua unesma nomo esis **Libro de las Leyes** (Libro dil legi), e dum la 16ma yarcento ol recevis lua nuna nomo, por la secioni en qua ol dividesas.

Ica verko judikesas kom la legaro maxim importanta di Hispania en sua historio, esanta la maxim ampligita e granda korpo legala en Iberoamerika til la 19ma yarcento. On dicis anke ke ol esas enciklopedio humanistala, pro sua traktado di problemi filozofiala, etikala e teologiala (de Greka-Latina vidopunto).

## Pri la verko
### Redaktado

Segun un ek la maxim frua kodexi di la *Partidas*, oli skribesis inter la 26ma di junio 1256 e la 28ma di agosto 1265 da komiso formacita ek la precipua yuristi de ta epoko, sub la personala tutelo da Alfonso la 10ma. Altra posibla periodi kande li skribesis esis 1254 til 1261; 1256 til 1263 e 1251 til 1265. Irgakaze, la maxim multa inquestisti estimas ke li ne kompleteskis ante 1265.

Segun tradicionala teorio, defensita da Francisco Martínez Marina e Antonio Solalinde, *Siete Partidas* redaktesis da komiso di yuristi, e l'interveno dil rejo Alfonso la 10ma esis limitizita ad indikar la finaleso dil texto e materii traktita.

Dum la 18ma yarcento, Andrés Marcos Burriel (patro Burriel) konjektis ke la verko skribesis exklusive dal rejo. Ica posibleso nuntempe esas preske eskartata.

Malgre to, pro la existo di altra texti atribuata ad Alfonso la 10ma (*Setenario*, *Fuero Real* e Espéculo), ke esis plugrandigita dum la sama periodo (1254 til 1256) montras importanta koincidi inter ol e *Partidas*, e la impreso di la verki uzata dum ta tampo, kreis importanta debato ciencala pri la verki di Alfonso, sen konkluziva rezulti nulatempe, kun la skopo determinar l'extenso, relato e skopo di singla ek li.

Ica intereso komencis precipue kun questiono pri l'autoreso di la *Siete Partidas* en l'artiklo "El Libro de las Leyes" (la Libro di Legi) da Alfonso el Sabio. La "Espéculo a las Partidas" (1951-1952) da Alfonso García-Gallo sequesis da altra posa verki.

Garcia-Gallo postulis ke *Partidas* ne skribesis da Alfonso la 10ma, o ke ol ne kompleteskis dum sua regno, nam ol skribesis erste dum la 14ma yarcento, plu multa yari pos 1284, kande la rejo mortis, e ke ol esus re-elaborado di Espéculo. Lu fondis sua poziciono en la precipua referi di *Partidas*, to esas, altra texti qua mencionis li, qui venis de 14ma yarcento, ed en qua la saveso en Iberika peninsulo, di la materii o fonti pri la *Partidas*, esus de plu tarda dato di lo skribita en la kodexo.

Irgakaze, multi duras kredar ke Alfonso la 10ma fakte skribis la "Siete Partidas", od adminime lua versiono originala.

## Extera ligili
* *La Siete Partidas de la Rejo Don Alfonso X El Sabio*, publikigita en 1807. Libro I, II e III (PDF) - 
* Monografio pri La Siete Partidas di Alfonso X el Sabio - 
* ''Legifala verki di Alfonso X, el Sabio'' - 
* ''Itere pri la dato di la Setenario'' (PDF)
Martín Torrijos Espino

**Martín Erasto Torrijos Espino** (n. ye la 18ma di julio 1963) politikisto e komercisto esis prezidanto di Panama de 2004 til 2009.
Porter J. Goss

**Porter Johnston Goss** (n. ye la 26ma di novembro 1938) esas Usana politikisto ed antea diretinto di la CIA (Central Intelligence Agency, o Central Agenterio pri Informo). CIA-laboristo en Latin-Amerika dum la Kolda milito, il esis membro dil Usana Republikala Partiso de 1989 til lu divenis chefo di la agenterio..

Goss demisionis su kom la diretero di CIA ye la 5ma di mayo 2006 subite kun anunco kun la prezidanto George W. Bush en la Ovala Oficeyo http://www.breitbart.com/news/2006/05/05/D8HDP7AG2.html. Esas pensata nun ke la Vice-direktero di la Nacionala Informo, Gen. Michael Hayden, forsan esus lua sucedanto.

## Noti

## Extera ligili
* Biografio
* Oficala ret-situo de la Blanka Domo
Rzeszów

**Rzeszów** esas chef-urbo di la provinco Subkarpati en, Polonia. Segun statistiki dil yaro 2018, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 120,4 km².

Jacanta an la du rivi dil rivero Wisłok, ol distas 295 km sude de Warszawa.

L'urbo esas samatempe un ek la 25 distrikti di provinco Subkarpati e chefurbo di distrikto Rzeszów (tamen ne apartenas ad ol).

## Referi
Tran Duc Luong

**Tran Duc Luong**, geologiisto e politikisto n. ye la 5ma di mayo 1937, esis prezidanto di Vietnam de 1997 til 2006.
Abdelaziz Bouteflika

**Abdelaziz Bouteflika** (n. ye la 2ma di marto 1937 til la 17ma di septembro 2021) esis prezidanto di Aljeria dum preske 20 yari. Il asumis povo en 1999 e guvernis til la 2ma di aprilo 2019, kande ilu renuncis pos intensa populala protesti.

## Referi
Ahmet Necdet Sezer

**Ahmet Necdet Sezer** (n. ye la 13ma di septembro 1941) judiciero, esis prezidanto di Turkia de 2000 til 2007.
Phishing

**Phishing**, angla vorto qua cirkume signifikas kaptar fisho per angelo, esas anke nova metodo uzanta da la interretala kriminanti por furtar la paso-vorti di la despreventita uzanti. Ya la pasovorti devas esar sekreta, ed do mal-intencanta uzanto povus agar grava domajo se kaptas ula pasovorto.

La sistemo esas tre simpla. Dum la navigado tra la interreto, la uzanto povus duktesar a falsa ret-pagino simila ad, exemple, la ret-pagino di sua banko. Ibe, fenestro solicitos lua personala datumi por enirar, quale kustumo. Ma ica datumi ne iros al banko, ma oli arivos ad la ret-adreso di ruzoza furtisto qua vakuigos nia konti sendubite.

Evitor ica problemo esas facila. Kustumale ica sistemo uzas la e-posto. Ni recevas sendajo kun ligilo a la chef-pagino dil banko, qua supozinde rekomendas enirar por facar ula necesa bankala operaco. Ma ya ica sendajo ne arivos de nia banko nek la ligilo quan ol kontenas reale duktas a la autentika chef-pagino. Do, por evitor ica sorto di ruzaji, singla aceso a la banko devus agesar nur per la autentika ret-adreso quan la banko prokuris ad olu. Se on pensas ke prokuris ula pasovorto a furtisto per ica sistemo, quik enirez en la autentika ret-pagino di sua banko e chanjez la pasovorto. Forsan la furtisto ankore ne recevis la anciena pasovorto.

Altra konsili:
La banko nultempe solicitos ad ulu telefonale od per e-posto ula informo quale pasovorti od sekreta nombri. Se vu recevas ica sorto di sendaji, ne fidez li. Se vu havas dubiti pri ula komunikajo, voluntez konsultar pri ol direte en vua banko.

## Extera ligili
* Anti-Phishing Working Group - Novaji pri phishing.
* Phishing Scams - Multa exempli di phishing.
Horst Köhler

**Horst Köhler**, ekonomikisto e politikisto n. ye la 22ma di februaro 1943 til la 1ma di februaro 2025, esis prezidanto di Germania de 2004 til 2010. Ante, il esis Generala Direktisto dil Internaciona Monetala Fonduro de 2000 til 2004.

Horst Köhler naskis en rurana familio en Skierbieszów, Polonia, lor okupita da Naziista Germania. Lua gepatri esis Germani de Besarabia, ed arivis en Polonia en 1942. Kande Germana trupi abandonis Polonia, ilua familio fugis a Markkleeberg-Zöbigker, loko proxim Leipzig, Saxonia. En aprilo 1953, kande la frontiero inter Est-Germania e West-Germania ankore esis apertita, la familio translojis su a West-Germania. Erste en 1957, pos vivir en diversa refujeyi, la familio translojis su a Ludwigsburg, urbeto proxim Stuttgart, Badenia-Wurtemberg.

De 1965 til 1969 Köhler studiis ekonomiko e politiko en Tübingen, ed obtenis diplomo en ekonomiko. Depos 1969, Köhler esis mariajita kun Eva Köhler. Li havis du infanti, la filiulo *Jochen* e la filiino *Ulrike*.

Ante lua elekto kom prezidanto, Köhler esis profesoro pri ekonomiko, e laboris en banki. Il esis prezidanto dil Europana Banko por Rikonstrukto e Developo de 1998 til 2000, e dil Internaciona Monetala Fonduro de 2000 til 2004. Il elektesis prezidanto di Germania ye la 23ma di mayo 2004 ed asumis ye la 30ma di julio sam yaro. Ilu rielektesis en 2009, ma renoncis ye la sequanta yaro pro kontroversi pri sua komenti pri la partopreno di Germana trupi en la milito di Afganistan.

Ilu demisionis ye la 31ma di mayo 2010 pro la kritiko pri sua opininio pri uzado di Federala Armeo di Germania en la milito en Afganistan. En 2017 ilu sendesis ad Ocidental Sahara kom reprezentanto dil Unionita Nacioni. En 2019 il abandonis ca misiono pro saneso-motivi.