open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Três Lagoas

**Três Lagoas** esas la triesma maxim populoza urbo de la stato Mato Grosso do Sul. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km².

L'edukado di bovaro esas la precipua ekonomial agado dil municipo. Industrio e turismo anke esas importanta.

## Referi
Publius Papinius Statius

**Publius Papinius Statius** (n. ye 40, m. ye 96) esis Romana skriptisto, autoro di epikajo *[[Tebaida (verko di Statius)|Tebaida]]*.
Fluvio Tago

La **fluvio Tago** (Hispane: *río Tajo*, Portugalana: * rio Tejo*) esas la maxim longa fluvio di Iberia, peninsulo qua trairas de l'esto al westo.
Vila Velha

**Vila Velha** esas la duesma maxim populoza urbo di Braziliana stato Espírito Santo. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 210 km². Ol distas 7,2 km de Vitória, la chef-urbo del stato.

Fondita dal Portugalano Vasco Fernandes Coutinho ye la 23ma di mayo 1535, ol esas la maxim anciena urbo del stato, ed un ek la maxim anciena urbi de Brazilia. To esas l'origino dil nomo: *Vila Velha* signifikas "Anciena Vilajo".

## Referi
Carcharodon carcharias

**Carcharodon carcharias**, **blanka sharko**, o **granda blanka sharko** esas speco di sharko qua povas trovesar en omna oceani di la mondo.
Fotografala filmo

**Filmo** esas tre dina plastika membrano, kovrita sur un de la lateri kun gelatino-emulsajo qua kontenas mikroskopala lumo-sentiva arjento-halogenida kristali. La larjeso ed altra karakterizivi di la kristali efektigas la sentivo, kontrasto e rezolveso di la filmo.

## Etimologio
La vorto "filmo" devenis de l'Angliana vorto *film* (Mez-Angliana: *filme*, Ancien Angliana: *filmen*), qua origine signifikis «membrano, pelo», quale Germana vorto: *fell*; «pelo, furo».

Komence, la filmi esis ortokromatika, to esis, kaptis nur la kolori verda e blua, e havis nur un emulso-strato di arjento-halogenido. Pose, developesis filmi qui kaptis omna kolori. La kolora filmi havis adminime tri strati, singla ek li kaptis la kolori verda, blua e reda. Plu recenta filmi, exemple *Kodacolor II* havis 12 emulso-strati.
Francesco Cossiga

**Francesco Maurizio Cossiga** (1928 til 2010), esis Italiana politikisto. Membro de la partiso *Democrazia Cristiana*, il esis chefministro di Italia de 1979 til 1980, e pose la 8ma prezidanto di Italia, de 1985 til 1992.
Elizabeth Barrett Browning

**Elizabeth Barrett Browning** (1806 til 1861) esis Britaniana skriptisto, del epoko "Viktoriana". En 1845 el mariajesis kun la poeto Robert Browning. El komencis skripitar evanta 11 yari.
Kastelo di Gormaz

**Kastelo di Gormaz** esas fortreso konstruktita dal Mohamedani che vilajo Gormaz, provinco Soria. Lua konstrukto komencis dum la 9ma yarcento, dum l'epoko dil kalifio di Kordoba, sur la restaji di olima kastelo kristana o mohamedana. Ca fortreso konquestesis dal kristani en 912, e pose rikonquestesis dal Mohamedani, dum kalifeso di Al-Haken la 2ma, qua augmentis ol de 955 til 966.
Kastelo di Caracena

La **kastelo di Caracena** esas mezepokala fortreso jacanta che samnoma vilajo, an la provinco Soria. Ol ja mencionesis en texto de la yaro 1136. Ol uzesis dum la konflikti inter Katolika Reji (Isabel la 1ma di Kastilia e Fernando la 2ma di Aragon) kontre lora siniorulo di la vilajo, Juan de Tovar. Ilua lora proprietanto, Francisco de Tovar, koaktesis demolisar ol.

La kastelo rikonstruktesis en 1491, sub impero da Alfonso Carrillo de Acuña, nevulo di lora arkiepiskopo di Toledo. La rikonstrukto-tekniki lor uzita havis kom skopo protektar ol de ataki per artilrio, e por permisar l'uzo di artilrio kontre extera invaderi.
Angus Deaton

**Angus Stewart Deaton** (n. ye la 19ma di oktobro 1945) esas Skotian-Usan ekonomikisto qua ganis la Nobel-premio pri ekonomiko en 2015.
Nacionala biblioteko

**Nacionala biblioteko** esas biblioteko establisita dal guverno di ula lando por servar kom precipua depozeyo di informo por la lando.
Rejio Asturia

**Asturia** (Latine: *Regnum Asturorum*) esis l'unesma Kristana politikala ento stabilisita en Iberia pos la falo dil Vizigota rejio di Toledo pose la desaparo dil rejulo Rodrigo en la batalio di Guadalete e Mohamedana invado di Iberia. En lua unesma yardeki, la teritoriala extenso dil Rejio Asturia limitesis al teritorii di Kantabriana kornico e lu apuda komarki. Postee, l'Asturiana reji komencis granda expanso, ed dum la komenco dil 10ma yarcento ol atingis la fluvio Durio.
Spania

**Spania** esis provinco di Bizancana Imperio inter la 6ma e 7ma yarcenti. La provinco, la maxim westala dil Imperio dum lua historio, formacesis pro militala kampanii di Justinianus 1ma la Granda pro lua eforci por restaurar la Westala Romana Imperio. Lua teritorio inkluzis la sud-esto di Iberia prenita al Visigota Rejio, qua formacis parto di Vandala Rejio. L'urbo di Septem (nune Ceuta, quankam anke esis parto dil Visigota Rejio, inkluzesis en la provinco di Mauretania Secunda.
Racion-epoko en Hispania

L'idei de Racion-epoko (Hispane *Ilustración*) arivis en Hispania dum la 18ma yarcento kun la nova dinastio Bourbon, pos la morto di la lasta Habsburga imperiestro, Carlos la 2ma di Hispania en 1700. La periodo di reformo ed "instruktita despotismo" de la 18ma yarcento dum la regno Bourbona enfokigis la centraligo e modernigo di Hispana guverno, ed anke plubonigo di substrukturi. Ol komencis kun Carlos la 3ma di Hispania e lua ministro José Moñino, 1ma komto de Floridablanca. La krono Hispana adoptis serio di reformi politikala ed ekonomiala, qua konocesas kom "Bourbona reformo", kun skopo facar transmara imperio plu prosperoza por la profito di Hispania.
Visigota Rejio

La **Visigota Rejio** esis politikala ento stabilisita dal Visigoti pos lua kolonigo di parto di aktuala Francia ed Iberia, dum epoko di Germana invadi, qua dum granda parto di Alta Mezepoko, okupante teritorii di Gallia, Gallaecia e Hispania, en lua plura etapi.
Érico Veríssimo

**Érico Lopes Veríssimo** (n. ye la 17ma di decembro 1905 til 28ma di novembro 1975) esis Braziliana skriptisto. Lia maxim konocita romani esas la trilogio *O Tempo e o Vento* ("la tempo e la vento"). Lia verki tradukesis a Germana, Angla, Hispana, ed altra lingui.
Fluvio Minio

La **Fluvio Minio** (Hispaniane e Galisiana: *Miño*, Portugalana: *Minho*) esas Europana fluvio lokizita en nordo-esto di Iberia, qua fluas preske totale tra Galisia, quankam la finala intervalo formacas la frontiero inter Hispania e Portugal ante desembokar en l'Atlantiko. Lua longeso esas di 350 km e lua baseno okupas  km².
Hispania Romana

La frazo **Hispania Romana** nominas la teritorii di Iberia qui okupabis dum Romana dominaco, ed anke l'epoko di la historio di Hispania inter la yari 218 aK (dato dil Romana desembarko en Ampurias) e la komenco dil 5ma yarcento (kande la Vizigoti invadis Iberia e remplasis l'autoritato Romana). Dum ca periodo di sep yarcenti, ambe la politikal organizado e la habitantaro di Hispania modifikesis, e la kulturo e kustumi Romana divenis dominacanta.

Fakte, pos la periodo di konquesti, Hispania devenis importanta parto de Romana imperio, furnisanta granda quanto di prima materii e laboro-povo, esanta dum yarcenti un ek la maxim stabila provinci di Roma, e bersilo di kelka guberniestri dil imperio. Quale en altra parti di la Romana imperio, la socio dividesis inter libera homi e sklavi. La libera homi povis votar ed esar proprieteri di tereni. Altralatere, sklavi havis nula yuro ed esis proprieti de libera homi.

La procedo di similigo dil vivomaniero di di la kulturo Romana dal submisita populi konocesas kom "Romanigo".

## La konquesto Romana
La konquesto Romana en Iberia komencis kun strategiala invado di la regiono por ruptar la provizuro-linei dil Kartagana generalo Anibal, dum la 3ma yarcento aK. Tamen, tardeskis preske du yarcenti por ke Romani povus konquestar preske tota peninsulo, precipue pro la rezisti di populi qui habitis regioni doplanda: Kelt-Iberi, Luzitani, Asturi, edc.. La populi qui vivis ibe ante l'arivo di la Romani desaparis preske komplete pos kruelega militi.

Romani modifikis l'ekonomio, la substrukturo, la legaro e l'arto di Iberia. Anke la lingui parolata en la peninsulo - Hispana, Portugalana, Kataluniana, Asturiana, Galisiana - originis de la Latina linguo parolita dal Romani. Romani okupis e ribaptis kelka urbi qui existis ante lia arivo, exemple *Olissipo* (nune Lisboa), e fondis importanta urbi, exemple *Portus* e *Cale* (nune Porto e Vila Nova de Gaia en Portugal), *Iulia Traducta* (nune Algeciras en Hispania).
Fluvio Durio

La **Fluvio Durio** (Hispane: *rio Duero*, Portugalane: *Douro*), eas la maxim granda fluvio dil nord-westo di Iberia. Ol naskas en Fuentes del Duero, en la monto *Pico Urbión* (Duruelo de la Sierra, Soria) a  di altitudo e debushas an l'Atlantiko, en la estuario di Porto (Portugal).
Duesma imperio Haitiana

La **Duesma imperio Haitiana** proklamesis en 1849 da Haitiana senato, qua nomizis lora prezidanto Faustin Soulouque kom Imperiestro Faustin la 1ma.
Alzaciana linguo

**Alzaciana** (Alzaciane: *Elsässerditsch*) esas Germana linguo, o dialekto de Germanala grupo. Alzanciana parolesas precipue en Alzacia, Francia.

## Ortografio

### Alfabeto
Alzaciana uzas la Latina alfabeto, kun entote 32 literi (11 vokali e 21 konsonanti):

* Notez ke *C*, *Q*, *X*, e *Y* nur aparas en cherpo-vorti.

### Konsonantala digrami
Alzaciana havas 4 konsonantala digrami:

### Vokalala digrami
Alzaciana anke havas 2 vokalala digrami:

## Exemplo
Yen Patro nia (Unser Vàdder) en Ido e Alzaciana:

Komparez a Germana e Franciana:

## Extera ligili
Franca koloniigo di Ameriki

**Franca koloniigo di Ameriki** komencis dum la 16ma yarcento e kontinus dum la sequanta yarcenti. Francia establisis koloniala imperio en westala misfero. Francia fondis kolonieti en granda parto di Nord-Amerika, en multa Karibiana insuli, e kolonieti en Sud-Amerika. La maxim multa kolonii developesis por exportacar produkti quale fisho, sukro e furi.

Dum lua koloniigo Franci establisis fortui e kolonieti qui pose developis en urbi quale Quebec e Montreal en Kanada; Detroit, Green Bay, Saint Louis, Cape Girardeau, Mobile, Biloxi, Baton Rouge e New Orleans en Usa; Port-au-Prince, Cap-Haïtien (fondita kun la nomo Cap-Français) en Haiti, Cayenne en Franca Guyana; e São Luís (fondita kun la nomo Saint-Louis de Maragnan) en Brazilia.

Franci, komandita da Nicolas Durand de Villegaignon, probis fondar kolonieto en nuna Rio de Janeiro, nomizita *France Antarctique*, en mikra insulo en la bayo di Guanabara nune nomizita Insulo di Villegaignon. Li ekpulsesis da Portugalana trupi komandita da Estácio de Sá, ye la 20ma di januaro 1567.
Skaniana dialekto

**Skaniana dialekto** (o *skånska* en Suediana) esas Sud-Suediana dialektaro parolesas en Skania (o *Skåne* en Suediana).

## Diferi
Yen listo di diferi komparas ad Ordinara Suediana e Daniana.
Germán Riesco

**Germán Riesco Errázuriz**, advokato e politikisto n. ye la 28ma di mayo 1854 til la 8ma di decembro 1916, esis la prezidanto di Chili de 1901 til 1906.
Andy Gibb

**Andrew Roy "Andy" Gibb** (n. la 5ma di marto 1958 til la 10ma di marto 1988) esis Angliana kantisto. Ilu esis fratulo di Robin, Maurice e Barry Gibb, qui fondis muzikala grupo Bee Gees.
Ahmadou Ahidjo

**Ahmadou Babatoura Ahidjo** (n. ye la 24ma di agosto 1924 til la 30ma di novembro 1989) esis l'unesma prezidanto di Kamerun. Ilu guvernis la lando de 1960 til 1982.
Johann Nepomuk Hummel

**Johann Nepomuk Hummel** (n. ye la 14ma di novembro 1778 til la 17ma di oktobro 1837) esis Austriana kompozisto e pianisto.

Il naskis en Pressburg (nuntempe Bratislava en Slovakia). En lua yuneso, dum du yari ilu rezidis en Wien kun Wolfgang Amadeus Mozart, qua prizis ilua muzikala habileso, ed unesmafoye aparis evante non yari en koncerto di Mozart. Dum ilua kariero ilu rezidis en Eisenstadt (kom koncert-maestro di Princo Esterházy), Stuttgart e Weimar. Ilu kompozis multa verki por piano, inkluzite ok piano-koncerto-peci.
Apollo 12

**Apollo 12** esis lansata ye 14 di novembro 1969 vers la luno, portante tri homi. La misiono esis la duesma en qua homi arivis sur la luno. Charles "Pete" Conrad ed Alan L. Bean arivis ye 19 di novembro ye la projetita loko di la surfaco, sur *Oceanus Procellarum* e proxim la kosmosondilo Surveyor 3, qua jacabis ibe depos aprilo 1967.

Dum la tempo ye la surfaco, Conrad e Bean marchis a Surveyor 3 e prenis parti de la sondilo por analizo ye Tero. Li anke kolektis roki ed erektis aparati qui transmisus sismala ed altra mezuri a Tero. Conrad, Bean e Richard F. Gordon, qua restis en orbito cirkum la luno dum ca exkursi, arivis ye Tero ye 24 di novembro.
Robert Browning

**Robert Browning** (1812 til 1889) esis Britaniana skriptisto. En 1845 el mariajis la poeto Elizabeth Barrett Browning.

## Referi
Michael Keaton

**Michael Keaton** (n. **Michael John Douglas** ye la 5ma di septembro 1951) esas Usana cinem-aktoro. Dum ilua kariero ilu recevis diversa importanta roli e ganis diversa premii, inkluzite un Premio *Emmy*. Ilu interpretis Batman / Bruce Wayne en la cinematografuri *Batman* (1989) e *Batman Returns* (1992).
Mait Metsanurk

**Mait Metsanurk** (n. **Eduard Hubel** ye la 19ma di novembro 1879 til la 21ma di agosto 1957) esis Estoniana skriptisto.
Ilija Trojanow

**Ilija Trojanow** (n. la 23ma di agosto 1965) esas Bulgara skriptisto, qua vivas en Germania e skribas en Germana linguo.
James Van Allen

**James Alfred Van Allen** (n. la 7ma di septembro 1914 til la 9ma di agosto 2006) esis Usana astrofizikisto. Ilu deskovris la zono di radiaco di alta energio cirkum la Tero, qua recevas lia nomo.
Wifredo Lam

**Wifredo Óscar de la Concepción Lam y Castilla** (n. la 8ma di decembro 1902 til la 11ma di septembro 1982) esis Kubana modernista piktisto.
11785 Migaic

**11785 Migaic** esas poke konocata asteroido de la asteroido-zono, deskovrita ye la 2ma di januaro 1973 da la Rusa astronomo Nikolay Stepanovich Chernykh ek la Krimeana astrofizikala observatorio di Nauchnyj, (en Sovietia, nun en Rusia).

Olua nomo aludas al Moskva Stata Universitato pri Geodezio e Kartografio, (Ruse: Московский государственный университет геодезии и картографии); priore: Moskva Instituto pri Geodezio, Aerala Fotografado e Kartografio (la Rusiana: Московский институт инженеров геодезии, аэрофотосъёмки и картографии aŭ "Миигаик"), la sola edukala instituto en Rusia qua formacas specalisti pri geodezio, geodinamiko, astronomio, kosmala geodezio e la faco di optikala e elektronikala equipuri.
The Love Unlimited Orchestra

**The Love Unlimited Orchestra**, kreita dal muzikisto e kompozisto Barry White, esis orkestro kun 40 muzikisti qui pleis por Berry White propre, e por femina trio nomizita Love Unlimited. La trio formacesis dal fratini Glodean James (pose spozino di Barry White) e Linda James, e lua kuzino Diane Taylor (qua mortis per kancero en 1985).

L'unesma suceso di la bando esis "Walking in the Rain with the One I Love", de 1972, ma lua maxim granda suceso lansesis la sequanta yaro: "Love's Theme".

Du pasinta membri de la orkestro obtenis granda suceso en sola karieri: Ray Parker Jr. e Kenny G.. Ja Ernie Watts anke verkis kun Paul Anka, Marvin Gaye, Gilberto Gil, ed altri.

## Diskografio
### Albumi di ateliero
* Rhapsody in White (1974)
* Together Brothers (1974)
* White Gold (1974)
* Music Maestro Please (1975)
* My Sweet Summer Suite (1976)
* My Musical Bouquet (1978)
* Super Movie Themes: Just a Little Bit Different (1979)
* Let 'Em Dance (1981)
* Welcome Aboard (1981)
* Rise (1983)

### Singli
* "Love's Theme" (1973)
* "Rhapsody in White" (1974)
* "Theme from Together Brothers" (1974)
* "Baby Blues" (1974)
* "Satin Soul" (1975)
* "Forever in Love" (1975)
* "Midnight Groove" (1975)
* "My Sweet Summer Suite" (1976)
* "Brazilian Love Song" (1976)
* "Theme from King Kong (Part 1)" (1977)
* "Hey Look at Me, I'm in Love" (1978)
* "Theme from Shaft" (1979)
* "Young America"	(1980)
* "I Wanna Boogie and Woogie with You" (1980)
* "Vieni Qua Bella Mi" (1981)
* "Lift Your Voice and Say (United We Can Live in Peace Today)" (1981)
* "Welcome Aboard" (1981)
* "Night Life in the City" (1982)
* "Do It to the Music... Please" (1983)
* "My Laboratory (Is Ready for You)" (1983)
Ferenc Puskás

**Ferenc Puskás** (n. ye la 2ma di aprilo 1927 til la 17ma di novembro 2006) esis Hungara futbalisto e pose futbalo-entrenisto.

En 1952, kom membro di Hungara esquado, ilu ganis ora medalio pri futbalo dum l'Olimpiala Ludi en Helsinki.
The Everly Brothers

**The Everly Brothers** esis muzikala dueto formacita dal fratuli Phil e Don Everly en 1957. Li mixis la muziko country kun rock.
Carl Sagan

**Carl Edward Sagan** (n. la 9ma di novembro 1934 til la 20ma di decembro 1996) esis Usan astronomo ed astrofizikisto.
José Ortega y Gasset

**José Ortega y Gasset** (n. ye la 9ma di mayo 1883 til la 18ma di oktobro 1955) esis Hispana filozofo.
Claudius Colas

**Claudius Colas** (29ma di novembro 1884 en Saint-Huruge til la 11ma di septembro 1914 apud Marne) esis Franca Esperantisto quo kreis la linguo Adjuvilo en 1910, por semar konflikto en la nova linguo Ido. Ilu fondis la *Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista* ank en 1910. Ilu mortis dum l'unesma dii del unesma mondomilito.

## Referi
Vietnamana literaturo

**Vietnamana literaturo** esas literaturo, sive parolata sive skribata, kreita larje per Vietnamana skriptisti, malgre kelka Vietnamani publikigas en la Franca o l'Angla, nome en Australia ed Usa. Multa specalisti konsideras ol parto di Vietnamana nacionala tradiciono.

Dum mili di yari ante la 11ma yarcento, Vietnam dominacesis da Chinia, e pro to multa skribita verki dum ta epoko skribesis en klasika Chiniana. La skribo-sistemo *Chữ Nôm*, kreita cirkume la 10ma yarcento, permisis skriptar en la Vietnamana tra l'uzo di modifikita Chiniana signi.

Quankam konsiderita inferiora a Chiniana literaturo, la literaturo Vietnamana gradope divenis prestijoza. Ol prosperis dum la 18ma yarcento kun multa remarkinda skriptisti e poeti, qui skribis dum kurta tempo lia verki en *chữ nôm*, kande ol divenis l'oficala skribomaniero. La skribo *quốc ngữ* - qua uzas la latinal alfabeto modifikata - kreesis dum la 17ma yarcento. Ol gradope difuzesis exter la misionala grupi til la frua 20ma yarcento, kande Franca kolonial administrantaro imperis lua uzo en Franca Indochinia. Pos la duimo dil 20ma yarcento, preske omna vietnamana literaturo skribesas en *quốc ngữ*.
Mariner 4

**Mariner 4** esis kosmosondilo di Usa qua preterpasis la planeto Marso.

Ol lansesis ye 28 di novembro 1964. Ol atingis maxim proxima disto de Marso, 9846 km, ye 15 julio 1965. Ol portis diversa instrumenti por mezurar magnetala feldo, kosmala polvo ed altraji. Ol prenis fotografuri di la surfaco di Marso, la unesma fotografuri recevita de kosmosondilo en fora spaco, qui montris sen-viva planeto kun krateri, quale la luno. Posa misioni a Marso montris ke la anciena regiono fotografita da Mariner 4 esis ne tipala di la planeto.
Alkoholoza drinkaji

**Alkohola drinkajo** esas drinkajo quo kontenas signifika quanti dil psikoaktiva drogo etanolo, dikarba tipo di alkoholo. Etanolo povas efektigar korpala dependo e mania misuzo.

En multa kulturi e religii alkohola drinkaji duktas importanta rolo. Maxima landi regular alkoholo per yuri por la drink-evo (ma ex-e Makau ne havas tala yuri), vendo, kontenajo ed uzo.
Papo Nikolaus la 3ma

**Nikolaus la 3ma**, n. **Giovanni Gaetano Orsini** c. 1225 til la 22ma di agosto 1280, esis la 188ma papo dil katolik-eklezio.
Khadga Prasad Oli

**Khadga Prasad Sharma Oli**, politikisto n. ye la 22ma di februaro 1952, esis dufoye chefministro di Nepal: de 2015 til 2016, e de 2018 til 2021.
Sushil Koirala

**Sushil Koirala** (n. ye la 12ma di agosto 1939 til la 9ma di februaro 2016) esis chefministro di Nepal de 2014 til 2015.
Horala zono

**Horala zono** esas regiono qua sequas uniforma tempo por legala, komercala e sociala skopi. Horala zoni ofte sequas la fontieri; ma kelka landi esas tro granda por nur uzar un zono. Do, landi kom Kanada, Usa e Rusia havas multa diferanta zoni, ma lore la zoni ofte sequas la stato/komtio-bordi.

Maxim multa zoni kompensas Universala tempo koordinata (UTC) per tota horo/i, ma olu existas poka zoni qua kompensesas per nur 30 o 45 minuti (exemple Ordinara tempo di Newfoundland esas UTC -03:30, Ordinara tempo di Nepal esas +05:45, ed Ordinara tempo di India esas +05:30).

Olu existas entote 24 tempo zoni.

## Referi
Richard Pryor

**Richard Franklin Lennox Thomas Pryor** (n. ye la 1ma di decembro 1940 til la 10ma di decembro 2005) esis Usana  komediisto e cinem-aktoro. Ilu laboris en diversa cinematografuri e televiziono-spektakli pri humuro, exemple *[[Saturday Night Live]]* e *The Richard Pryor Show*.
Stretajo di Hormuz

La **stretajo di Hormuz** (Perse تنگه هرمز *Tangeh-ye Hormoz*) esas stretajo qua ligas la gulfo di Oman a la Persiana Gulfo, inter Iran e l'Unionita Araba Emirii. Ol esas longa de 167 kilometri e larja de nur 39 kilometri an lua maxim streta punto. Ol nomizesis segun Iranana insulo Hormuz.

Cirkume 1/3 ek tota naturala gaso e 25% ek tota petrolo konsumata en la mondo trairas la stretajo. Pro to, ol esas un ek la maxim importanta strategiala punti por internaciona komerco de la mondo.

En mapo pri Otoman imperio publikigita en 1606 da Jodocus Hondius, la stretajo nomizesis *Basora fretum* (stretajo di Basra).

## Referi
Nam quốc sơn hà

**Nam quốc sơn hà** (*Monti e Riveri di Sudala Lando*) esas famoza poemo  Vietnamana de la 10ma yarcento. Surnomizita "Unesma deklaro pri nedependo di Vietnam", ol afirmas la suvereneso di guvernanti di Vietnam super lua landi. Lua exakta autoro esas ankore debatebla. Ta poemo lektesis laute unesmafoye en Vietnam en 981, lor la regno di  Lê Đại Hành. La skopo di la lektado esis stimular la mentaleso di trupi, ante e dum batalio kontre l'unesma invado da Chiniana dinastio Song.

Skribita en formo di oraklo, la poemo esas un ek la maxim konocata literaturala verki Vietnamana. Ol divenis emblema himno en frua nedependo militi, recitita da Thường Kiệt sur Nhu Nguyet rivero defensajolineo por la sama moraleso suporto efekto dum la duesma Song invado en 1076. Dum recenta tempi, ta sama poemo esis ofte recitita por montrar kontre-Chiniana sentimenti en la Vietnamana civitani kande Chinia komencis explotar petrolo en marala regioni historiale apartenanta a Vietnam.

## Referi
Araba maro

L**'Araba Maro** esas regiono norde del Indiana Oceano, inter l'Araba Peninsulo ed India. Ol konektesas al Gulfo di Oman.

India, Pakistan, Somalia e la Maldivi havas marbordi qui tushas l'Araba maro.
Tigris

**Tigris** esas la maxim estal ek la du maxim importanta fluvii de Irak. Ol esas longa de 1900 kilometri, e naskas an lago Hazar, en sudala Turkia, ye altitudo di 1150 metri. Ol debushas an Shatt al-Arab, fluvio longa de cirkume 200 kilometri, jacanta an la frontiero inter Irak ed Iran.

Tigris esis multe importanta por la civilizuri Mezopotamiana.
Eufrati

**Eufrati** es la maxim westa ek la du precipua riveri de Irak. Ol originas en esta Turkia e trafluas Siria. La rivero esis tre importanta por la civilizuri Mezopotamiana.
Margaret Heafield Hamilton

**Margaret Elaine Heafield Hamilton** (n. ye la 17ma di agosto 1936)  Usan informatikisto, tre konocata por elua laboro por NASA. El esis direktero dil *Software Engineering Division* dil *MIT Instrumentation Laboratory*, qua developis en-nava flugprogramaro por la Apollo-spacoprogramo. En un del krizala momenti dil misiono Apollo 11, la laboro di elua esquado preventis aborturo di lunarivo.
Alga herbo

**Alga herbo** od **algo**, anke nomizata **fuko**, esas vorto por ula speci di makroskopa mara algi (altrasence).

En l'Ido, on nomizas l'algo lavita da la ondi "**[[fuko]]**".

## Taksonomio
L'algi esas polifiletika grupo, oli povas esi ek la familii di reda, bruna o verda algi.

Ula bluverda algi qua kreas tufi esas nomizata "alga herbi" pro olua semblo. "Algo" en ica senco e "fuko" ne esas tre preciza vorti.

## Uzo
Algi esas kultivata e forejifata ulutile.

### Nutrajo
On uzas alga herbi kom nutrajo en diversa civilazuri.

En Japonia multi manjas algi kom folii di *nori* cirkum *sushi*. Por la simila *gimbap* en Korea algi esas uzata kom *gim*-folii.

En Wals on manjas *laverbread* farita ek reda alga folii.

*Dolce* esas drinkajo ek algo, lakto, vanilo, muskado e cinamo  en norda Belize.
Metrokubo

La **metrokubo** esas la SI-mezur-unajo por volumino. Ol esas la kubiko dil metro.

Tre simila al metrokubo esas la stero.
Gemo

**Gemo** o **precoza stono** esas materio qua multa homi judikas kom precoza. Ofte oli esas kristaltra minerali, tamen lapislazulo anke judikesas kom gemo pro ke ol ne esas kristalo.
Khâm định Việt sử Thông giám cương mục

**Khâm định Việt sử Thông giám cương mục** (*欽定越史通鑑綱目* imperiale bonordinita notizita texto komplete reflektanta la historio di Viet, 1871) esas Chinia-linguo historio di Vietnam komisita da imperiestro Tự Đức.
UVB-76

**UVB-76** anke savata kom **"The Buzzer"** en Angliana (*La zumero*), esas ondeta radio-staciono brodkastanta sur la frequenco 4625 kHz. Olu brodkastesas kurta, monotona zumo-tono, ed iritas 25 toni per minuto, 24 hori per dio. Ye rare foyi, la zumado interruptesas e voco-transmiso en Rusiana eventas. L'unesma raporto di staciono sur ica frequenco eventis ye 1982. La staciono emisesas de Rusia, ma nulu konocas da qua.

## Loko
Unesme la staciono emiseas proxime a l'urbo di Povarovo, Rusia (propozita en militala edifici), ma pose chanjis loko unfoye; nune emisesas proxim a l'urbo di Santa Peterburg.

## Videz anke
* The Pip
* The Squeaky Wheel
David Carradine

**David Carradine** (n. **John Arthur Carradine** ye la 8ma di decembro 1936 til la 3ma di junio 2009) esis Usana cinem-aktoro. Ilu divenis maxim konocata pro ilua partopreno en la televiziono-serio pri kombat-arto *Kung Fu*. Il ank esis muzikisto e pleis piano, gitaro e fluto.
Kim Basinger

**Kimila Ann "Kim" Basinger** (n. ye la 8ma di decembro 1953) esas Usana cinem-aktorino ed ex-manekinino. El recevis multa premii por elua labori en cinemo e televiziono, inkluzite Oscar-premio, Ora Globo, BAFTA-premio pri maxim bona suport-aktorino por elua partopreno en la cinematografuro *L.A. Confidential* (1997).
William Cecil Campbell

**William Cecil Campbell** (n. ye la 28ma di junio 1930) esas Nord-Irlandana biologiisto qua recevis la Nobel-premio pri medicino o fiziologio en 2015.
Priyanka Chopra

**Priyanka Chopra** (n. ye la 18ma di julio 1982) esas Indiana cinem-aktorino e manekinino. El esas un ek la maxim bone pagita Indian aktorini, e recevis multa premii pri elua partopreno en cinematografuri. En 2000, el elektesis Belino dil Mondo.
The Supremes

**The Supremes** esis muzikala grupo fondita en 1959 e la precipua artisti del ateliero Motown. Dum la yari 1960ma la grupo esis preske tam populara en Usa kam The Beatles.

Lua quar fondinta membri (Diana Ross, Mary Wilson, Florence Ballard, Betty McGlown) komence formacis la grupo "The Primettes" en Detroit. En 1960 Barbara Martin remplasis McGlown, e la grupo signatis kontrato kun Motown sub nova nomo, The Supremes. Martin abandonis la grupo en 1962, e la grupo divenis un trio.

La grupo lansis multa sucesi di soul quale "Where Did Our Love Go", "Stop! In The Name of Love",  "You Keep Me Hangin' On", "Love Is Here and Now You're Gone", ed altri. En 1967 la grupo rinomizesis "Diana Ross and The Supremes".

## Albumi di ateliero
* *Meet The Supremes* (1962)
* *Where Did Our Love Go* (1964)
* *A Bit of Liverpool* (1964)
* *The Supremes Sing Country, Western and Pop* (1965)
* *We Remember Sam Cooke* (1965)
* *More Hits by The Supremes* (1965)
* *Merry Christmas* (1965)
* *I Hear a Symphony* (1966)
* *The Supremes A' Go-Go* (1966)
* *The Supremes Sing Holland–Dozier–Holland* (1967)
* *The Supremes Sing Rodgers & Hart* (1967)
* *Reflections* (1968)
* *Diana Ross & the Supremes Sing and Perform "Funny Girl"* (1968)
* *Diana Ross & the Supremes Join The Temptations* (1968)
* *Love Child* (1968)
* *Let the Sunshine In* (1969)
* *Together* (1969)
* *Cream of the Crop* (1969)
* *Right On* (1970)
* *The Magnificent 7* (1970)
* *New Ways but Love Stays* (1970)
* *The Return of the Magnificent Seven* (1971)
* *Touch* (1971)
* *Dynamite* (1971)
* *Floy Joy* (1972)
* *The Supremes* (1972) produktita da Jimmy Webb
* *The Supremes* (1975)
* *High Energy* (1976)
* *Mary, Scherrie & Susaye* (1976)
Tamil linguo

**Tamil** (தமிழ், tamiḻ) esas un ek la maxim parolata lingui di India. Ol esas un ek l'oficala lingui di India ed ol uzas Tamil-alfabeto.

## Extera ligili
* Exemplo pri texto che *language-museum*, kun Angla traduko
* Exemplo pri texto en Promotora Española de Lingüística 
* Linguala mapo di India
* Sercho-rezulto che Rosetta Project
Nefidi

Segun la Libro di Mormon la **nefidi** esis un de quar populi (inkluzanta la lamanidi, jaredidi e mulekidi) qui koloniigis anciena Amerika.  Li decendis de Nefi, la filiulo di la profeto Lehi, qua foriris Jerusalem segun la impero di Deo en la yaro 600 a.K. e voyajis kun sua familio a la westala misfero, arivanta en Amerika cirkum 589 a.K.

Uli mormona eruditi kredas ke la ancestri di la nefidi lojeskis ulaloke en Central-Amerika.

La existo di la nefidi generale ne esas aceptata da arkeologi e historiisti qua ne esas mormoni.
Ariano Suassuna

**Ariano Vilar Suassuna** (n. la 16ma di junio 1927 til la 23ma di julio 2014) esis Braziliana poeto, esayisto e dramatifisto.
Kiefer Sutherland

**Kiefer William Frederick Dempsey George Rufus Sutherland** (n. ye la 21ma di decembro 1966) esas Kanadana cinem-aktoro naskinta en Anglia. Ilu ganis un Premio Emmy ed un Ora Globo, por lia rolo kom *Jack Bauer* en la televiziono-serio *24*.
Leon Battista Alberti

**Leon Battista Alberti** (1404 til 1472) esis Italiana arkitekto, matematikisto, skriptisto e filozofo.
Samuel L. Jackson

**Samuel Leroy Jackson** (n. ye la 21ma di decembro 1948) esas Usana aktoro e produktisto di filmi. La famo di Jackson komencis en la yari nondek di la pasinta yarcento. Il pleis en multa populara filmi, inter qui BonaKerli, Junglo-febro e Violentoza Nemortemo. La maxim multa homi konocas lu kom *Jules Winnfield* en Paplo-Romano (1994), Jackie Brown, La Negociero, Neruptebla, Vitro, Engajo-reguli, Shafto (2000) Chanjanta Voyi, Ocidez Bill, Django Deskatenagita e L'Odioza Ok.
Fluvio Nijer

**Nijer** esas la precipua fluvio di Westal Afrika. Ol naskas en Guinea, trairanta Mali, Nijer, Benin e Nigeria, ube formacas delto ante debushar an la gulfo di Guinea. Ol esas longa di 4184 kilometri, esanta la 13ma maxim longa fluvio del mondo e la 3ma maxim longa de Afrika, dop Nilo e Kongo. Lua baseno havas  km², esanta la 11ma maxim granda del mondo e la 4ma maxim granda de Afrika (dop Nilo, Kongo e la baseno del lago Chad).

Nijer transportas poka sedimenti, nam granda parto ek lua enfluanti fluas tra anciena rokoza suli, qui furnisas poka slamo. Quale Nilo ed altra fluvii, Nijer omnayare produktas inundadi, qui komencas en septembro e iras til mayo, kulminanta en novembro.
Nimrod (komputero)

**Nimrod** esis specala projeto-komputero qua pleis la ludi di Nim, desegnis e konstruktis da Ferranti e montranta ye la Expozo di cienco dum la 1951 Festivalo di Britain.  Pos, kande la Festivalo finis, la komputero montresis en Berlin. Pro olua historiala importo, famoza Germaniana politikisti asistesis inkluzite Konrad Adenauer, la Federala kancelero di la Federala Republiko di Germania (FRG) e Ludwig Erhard, la Federala ministro por Ekonomikal aferi.

Olu esis l'unesma dijitala komputero exkluzive desegnesis plear videoludo, quankam olua vera intenco esis ilustrar la principi di la (lore romano) dijitala komputero por la publiko. Plu mikra kopiuro di Nimrod konstruktabis por la Computerspielemuseum Berlin.

## Referi

## Extera ligili
* La Nimro-komputero
Telugu linguo

**Telugu** (తెలుగు, telugu) esas un dil maxim parolata lingui di India. Ol esas un dil oficala lingui di India ed ol uzas la Telugu alfabeto.
Dravidana linguaro

**Dravidana linguaro** esas anciena linguaro di India, Sri Lanka, Pakistan, Nepal, Bangladesh, Malaizia e Singapur. Maxim parolata lingui di Dravidana linguaro esas Tamil, Telugu, Malayala e Kannada.
Lemmy Kilmister

**Ian Fraser "Lemmy" Kilmister** (n. en 1945 til 2015) esis britaniana muzikistulo, kantisto e kompozistulo, fondinto di la heavy metal grupo Motörhead. Il anke partoprenis en la bando Hawkwind.
Salman Khan

**Abdul Rashid Salim Salman Khan**, maxim konocata kom **Salman Khan** (n. ye la 27ma di decembro 1965) esas Indiana cinem-aktoro e filmifisto.

## Noti
Luna 1

**Luna 1** esis l'unesma kosmosondilo qua eskapis de la gravitado di la Tero.

Ca kosmosondilo de Sovietia lansesis ye la 2ma di januaro 1959. La skopo esis ke ol frapus la luno. Tamen, pro eroro pri kalkulado di la kombusto-duro dum la lanso, ol faliis facar to. (To facesis plu tarde da Luna 2.) Pos 34-hora flugado, ol preterpasis la luno ye disto 6.000 km. Ol portis diversa mezurili por mezurar radiaco, magnetala feldo ed altri. Nuntempe olua orbito, cirkum la suno, jacas inter la Tero e Marso.
Fluvio Ebro

**Ebro** esas la maxim voluminoza fluvio di Hispania, e la 2ma maxim voluminoza de Iberia, dop Durio. Ol ank esas la duesma maxim longa de la peninsulo, dop Tago. Lua nomo devenas de *Hiber* (*Hiberus flumen*), toponimo* kun origino en la Greka Ἴβηρ (Íber) signifikanta "fluviala rivo". Fakte Greki establisis su proxim la boko di Ebro.
Etimologiala sofismo

L**'etimologiala sofismo** es sofismo qua enduktas deduktar la signifiko de vorto pro sua etimologio od una etimologiala signifiko.

## Exempli
# Por la Romani, "decimacar" signifikis "ocidar unu ek dek", nome dek procento. Pro to on nur povas uzi ito tale.
# Bustrofedono konsistar ek βοῦς ("bovo") e στροφή ‎("turno" or "turnado"), en plugar. Do ol vere signifikas "plugado per bovo".
George Herbert Mead

**George Herbert Mead** (n. ye la 27ma di februaro 1863 til la 26ma di aprilo 1931) esis Usana filozofo, sociologo e psikologo. Ilu judikesas kom un ek la fondinti di sociala psikologio.
Pingu

**Pingu** esas Britaniana e Suisiana *stop motion* animita puerala televiziono-serio kreita da Otmar Gutmann e produktita de 1990 til 2000 por Suisiana televiziono da Trickfilmstudio e The Pygos Group. La serio rakontas pri antropomorfa pinguini qui habitas che la Suda polo. La precipua rolo esas la filiulo di la familio, Pingu.

## Roli
* **Pingu** esas la precipua rolo di la serio, kustume ludema, kurioza pinguinulo. Ilu esas tre volema e tendencema atenar mala humoro kelkafoye; kande ilu ecitesas o iracesas o atencesas, ilu krias lauta, e lore ilu kirar, lua beko transformar aden megafonatra formo.
* **Pinga** esas fratino di Pingu, qua unesme aparis en l'epizodo "La Nova Arivanto". Elu similesas imperiestro-pinguinino, sama kam altra infanti/infanteti en la serio.
* **Mama** e **Papa** esas genitori di Pingu e Pinga; lia vera nomi nulatempe revelesis. Papa esas letroportisto qua fumis pipo en la frua epizodi, ma cesis pose. Ilu havas motorizo-glitoveturo por livrar postajo, kelkafoye kun la helpo de Pingu. Mama esas dom-mastrino qua pasas maxim multa de elua tempo koquadas e netigadas. Mama kelkafoye helpesas da Pingu e Pinga, ed elu donas omnatempe embraco a li kande li lernis de erori.
Chorbat valo

**Chorbat valo** (Urdue *وادی چھوربٹ‎*) esas valo en Kaplu, Pakistan. La valo cirkondesas per la Karakoram montaro e la Shyok rivero.

La Siachen glaciero proximesas.
Gemi di Pakistan

La **gemi di Pakistan** inkluzas rubino, smeraldo, aquamarino, topazo e peridoto. Oli minesas en la montokateni di nordala ed ocidentala Pakistan, Himalaya, Hindu Kush e Karakoram, en omna qua la antea gemi minadesas.

Merkati por gemi es en Peshawar e Quetta, ed en Islamabad kelkafoye. Olim esis grava merkati en Karachi, ma finesis pro la milito inter Sovietia ed Afganistan.
Animalaro di Pakistan

L**'animalaro di Pakistan** reflektas sua diversa ekosistemi e klimati.

La nacionala animalo di Pakistan esas la markoro e l'animalo di nacionala heredajo esas la unco. La nacionala ucelo es la chukaro.

Granda animali en Pakistan es l'Aziala nigra urso, la dromedaro, l'Indiana rinocero, la Himalayala bruna urso, l'Indiana kobro, l'Indiana wolfo, l'Euraziala linco, l'Indiana krokodilo, la strioza hieno, la gavialo e l'Indiana leopardo.
Fidji Warriors

**Fidji Warriors** esas Fidjiana rugby esquado.

Ol partoprenas en la World Rugby Pacific Challenge, kontre Samoa A, Tonga A, e Pampas XV di Argentina.
Nimr Baqr an-Nimr

**Nimr Baqr an-Nimr** (Arabe: نمر باقر النمر‎ Nimr Bāqr an-Nimr; mortis 2ma di januaro 2016) esis Saudi-Arabiana shiala sheiko, imamo ed ayatolo. La guvernerio di Saudi-Arabia mortigis il en 2016, iganta ampla internacionala kondamni, particulare da shiala landi. Nimr an-Nimr laboris en Al-Awamiya en ash-Sharqiya, la estala provinco havante shiala plumulto. Il suportis elekti kun konsilantaro di Islamala yuristi e senviolenta rezisto kontre la Saudiana monarkio.

Nimr an-Nimr arestesis en 2004 e 2006. La Saudi-Arabiana guvernerio itere arestis il en 2009. Il pose partoprenis en la protesti di 2011 e 2012 ed ankore unfoye arestesis en 2012. La Specaligita Kriminala Korto (specaligita en kondamni suspektita teroristi e human-yureri) komdamnis il a mortopuniso en oktobro 2014. Segun la Saudi-Arabiani en la guvernerio il esis teroristo.
To Anacreon in Heaven

**"To Anacreon in Heaven"** es Angliana drinkokansono qua uzesis da la *Anacreontic Society* en London. Konseque ol anke nomesas **"The Anacreontic Song"**.

Pose la melodio uzesabos por la Usana himno.
Prezidantala republiko

**Prezidantala republiko** esas republikala sistemo di guvernerio, en qua l'exekutiva povo e la legifantaro esas separata e la prezidanto esas ambe chefo di guvernerio e chefo di stato. L'una fako di la povo ne kontrolesas da l'altru; li havas nedependanta legitimeso politikala. Kompreneble, la chefeso di guvernerio ne esas heredebla, e kustumale ol modifikesas per elekti. Ca formo di guvernerio enkorpigas robusta separo di povi, ma riskas kompleta halto politikale.

## Prezidantala republiki
Yen exempli pri prezidantala republiki:
* Usa
* Brazilia
* Mexikia
* Arjentinia
* Chili
* Peru
* Sudan
* Sud-Sudan
* Kazakstan
* Bielorusia
* Chipro
Jean-Pierre Blanchard

**Jean-Pierre [François]] Blanchard** (n. ye la 4ma di julio 1753 til la 7 di marto 1809) esis Franca inventinto e pioniro di flugado en aerostato (balono plenigita da gaso).

La unesma flugo per balono portanta homi eventabis en 1783; Blanchard unesmafoye acensis en balono en 1784 en Paris, ed il pose demonstris balono-flugado en plura landi en Europa, ante voyajante ad Usa por plusa demonstradi.

La unesma flugo per balono en Amerika eventis ye la 9ma di januaro 1793. Blanchard lansis balono en Philadelphia, Pensilvania, ed ilua flugo finis en Deptford, Nova-Jersey. George Washington, lor la prezidanto di Usa, spektis l'evento.
Exegetiko

L**'exegetiko** esas la cienco di komprenar ed expozar texti. Ica cienco probas rikonstruktar l'originale intencata signifiko di texti e textopeci. On uzas la historiala linguistiko por komprenar la samtempala kuntexta senco di vorti e la historio por komprenar la texto ek la samtempala kuntexto.
Indiana volfo

L**'Indiana volfo** (ciencale: *Canis lupus pallipes*) esas sub-speco dil griza volfo qua vivas de Israel ad India. Ol es plu mikra kam la Euraziala volfo.

Ol vivas en volfari di 6 til 8 volfi. Rare ululas.
Georgi Konstantinovich Jukov

**Georgi Konstantinovich Jukov** (n. ye la 1ma di decembro 1896 til la 18ma di junio 1974) esis Sovietiana militisto, qua komandis Sovietiana trupi en la batalii di Khalhin Gol (1939), Leningrad (1941), Moskva (1941-42), ed altri. Ilu judikesis kom heroo di Sovietia.
Léon Bourgeois

**Léon Victor Auguste Bourgeois** (n. ye la 21ma di mayo 1851 til la 29ma di septembro 1925) esis Franca advokato, diplomacisto e politikisto. Ilu esis chefministro di Francia de novembro 1895 til aprilo 1896. Ilu helpis krear la Ligo di la nacioni en 1920, e ta yaro ilu ganis la Nobel-premio pri paco.
Alfonso García Robles

**José Alfonso Eufemio Nicolás de Jesús García Robles** (n. la 20ma di marto 1911 til la 2ma di septembro 1991) esis Mexikiana diplomacisto e politikisto. Ilu kunpremiizesis per la Nobel-premio pri paco en 1982 kun Alva Myrdal.

## Referi
Europana refujintala kontroverso

L**'Europana refujinala kontroverso** koncernas l'eniro di granda nombri de refujinti de Siria, Eritrea, Afganistan ed Irak aden Europana Uniono depos la duimo di 2014, quankam la nombro ja augmentabis depos 2012. Segun Eurostat, la statistikoficejo dil Europana Uniono, esis  unesma demandanti por azilo en tota 2014 (proxime 0,1% dil tota habitantaro dil Europana Uniono) e segun l'International Organisation for Migration esis plu kam miliono di refujinti en tota 2015 (proxime 0,2% dil tota habitantaro dil Europana Uniono). La situeso produktis kontroverso pri la danjero por refujinti, la kusto de agregar li, lia motivizi e lia bonveno. Segun uli, precipue dil politikala dextranaro, li esus simpatika ad Daesh. Uli nomizis la situeso "krizo", ma segun altri, quale Patrick Kingsley, ica nomo esas neapta komparita ad Libano.

Humanale, 3072 refujinti mortis o desaparis en 2014 segun l'International Organization for Migration ed ol aproximas ke 3692 refujinti mortis dum 2015.

Ula Europana guvernerii opozas l'eniro di refujinti, quale Victor Orbán di Hungaria ed Andrzej Duda di Polonia, ma altra guvernerii bonvenigas li e tempale suspensas komplexa prociduri dil Dublin III regularo por ula grupi di refujinti, quale Stefan Löfven di Suedia ed Angela Merkel di Germania.

## Citaji
Urso-tormento

**Urso-tormento** esis historiala sangoza sporto en qua katenizit urso forsesis kombatir kontre un o plu hundi.

*L'Urso-tormento* esas tradicionala sporto en multa landi. Hodie la sporto lerje regardesas quale kruela. Ol ja evantas publike en Pakistan e Sudal Karolina. Ursotormento esis tre populara en Anglia til la 19-esma yarcento.

Puritani opozis ursotormento en Anglia dum la 16-esma e 17-esma yarcenti pro ke (i)li opozis publika amuzo.
Mary Wollstonecraft

**Mary Wollstonecraft** (pron.: *meri-wolstonkraft*; n. la 27ma di aprilo 1759 til la 10ma di septembro 1797) esis Angla filozofo e skriptisto.

Skribis "A Vindication of the Rights of Woman" (1792) (*Apologio por Yuri di Muliero*), en qua el luktis kontre yural e psikologiala povo di viri e forte kritikis Jean-Jacques Rousseau, la filozofo di la racion-epoko, pro ilua opiniono pri mulieri e yuri di mulieri.

Segun Wollstonecraft ne existas mulierala naturo, ol esas la produkturo di elia ekonomiala dependanteso.
Fortreso

**Fortreso** esas aparta edifico fortifikita qua konstruktesas por defensadar e lojigar e protektar garnizono. Olu ordinare ne funcionas quale la domo di monarko od aristocrato, desquale la kastelo. On kelkafoya nomas la fortifikita edifico habitata da vulgara popolo qui uzas ol por protektado anke fortreso.
Kimchi

**Kimchi** (Hangule: 김치, Koreana pronuncado: [kimtɕʰi]), o **gimchi** esas tradicionala Koreana fermentacala disheto facita ek legumi e diversa aromati. Tradicionale, olu preparesis en bokali e konservesis kolde sub la tero dum la somero-monati e diskonjelesis dum la vintro-monati. Olu existas centi diferanta recepti kun kaulo, rafaneto, shaloto e kukombro.
Allen Toussaint

**Allen Toussaint** (/ˈtuːsɑːnt/; n. la 14ma di januaro 1938 til la 10ma di novembro 2015)) esis Usana muzikisto, kompozisto e muzikala produktisto  influinta en la R&B de New Orleans de la yari 1950ma til finar la yarcento, deskriptita kom "un ek la maxim importanta personi dope la [suceso di] populala muziko." Multa muziki kompozita da Toussaint, exemple "Java", "Mother-in-Law", "I Like It Like That", "Fortune Teller", "Ride Your Pony", "Get Out of My Life, Woman", "Working in the Coal Mine", "Everything I Do Gonna Be Funky", "Here Come the Girls", "Yes We Can Can", "Play Something Sweet", e "Southern Nights" enrejistris da altra muzikisti. Ilu anke esis la produktisto di la muziko "Lady Marmalade", da Labelle.

## Referi
Peter Frampton

**Peter Kenneth Frampton** (n. la 22ma di aprilo 1950) esas Britaniana muzikisto, kantisto e kompozisto di rock.
Andreea Bănică

**Andreea Bănică** (n. la 21ma di junio 1978) esas Rumana kantistino kantistino di pop, disco e House, ed anke dansistino.
Jack London

**John Griffith "Jack" London** (n. ye la 12ma di januaro 1876 til la 22ma di novembro 1916) esis Usana skriptisto. Inter altri, ilu skriptis: *La voko de savaja naturo* e *[[Blanka hoko]]*.
Alan Rickman

**Alan Sidney Patrick Rickman** (n. ye la 21ma di februaro 1946 til la 14ma di januaro 2016) esis Britaniana cinem-aktoro. Lia maxim notora rolo esas "Severus Snape" di la filmo-serio *[[Harry Potter (filmo-serio)|Harry Potter]]*.

## Filmografio
* *Die Hard* (1988)
* *Quigley Down Under* (1990)
* *Robin Hood: Prince of Thieves* (1991)
* *Close my Eyes* (1992)
* *Bob Roberts* (1992)
* *An Awfully Big Adventure* (1995)
* *Sense and Sensibility* (1995)
* *The Winter Guest* (1997)
* *Dogma* (1999)
* *Galaxy Quest* (1999)
* *[[Harry Potter and the Philosopher's Stone]]* (2001)
* *[[Harry Potter and the Chamber of Secrets]]* (2002)
* *Love Actually* (2003)
* *[[Harry Potter and the Prisoner of Azkaban]]* (2004)
* *[[Harry Potter and the Goblet of Fire]]* (2005)
* *[[The Hitchhiker's Guide to the Galaxy]]* (2005) (voco)
* *Perfume: The Story of a Murderer* (2007)
* *Nobel Son* (2007)
* *[[Harry Potter and the Order of the Phoenix]]* (2007)
* *[[Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street]]* (2007)
* *[[Harry Potter and the Half-Blood Prince]]* (2009)
* *Alice in Wonderland* (2010) (voco)
* *[[Harry Potter and the Deathly Hallows: Part I]]* (2010)
* *[[Harry Potter and the Deathly Hallows: Part II]]* (2011)
* *The Butler* (2013)
* *[[CBGB (filmo)|CBGB]]* (2013)
* *A Promise* (2013)
* *A Little Chaos* (2014)
* *Eye in the Sky* (2015)
* *Alice Through the Looking Glass* (2016) (voco)
Léo Delibes

**Léo Delibes** (n. ye la 21ma di februaro 1836 til la 16ma di januaro 1891) esis Franca kompozisto.

Il esas famoza pro ilua baleti ed operi. Il naskis en Saint-Germain-du-Val en 1836, e studiis ye la Konservatorio di Paris de 1847; pos diversa kompozuri por teatro, ilua unesma notinda verko esis la baleto *Coppélia*, di 1870. Ilua baleto *[[Sylvia (baleto)|Sylvia]]* aparis en 1875. Il kompozis multa operi, di diversa stili; la maxim notinda esas *Lakmé* di 1883, fondita sur romano da Pierre Loti.
Ludwig Boltzmann

**Ludwig Boltzmann** (n. la 20ma di septembro 1844 til la 5ma di septembro 1906) esis Austriana fizikisto.
Rói R. Patursson

**Rói Reynagarð Patursson** (n. ye la 21ma di septembro 1947) esas Faerana skriptisto qua ganis la Premio pri Literaturo de Nordala Konsilantaro.
Westa-Semida lingui

La westa-Semida lingui esas grupo di Semida lingui qua uzas la sufixkonjugo por la perfekto o preterito, grava linguala novigo. Ol inkluzas la suda-Semida lingui, quale l'Amhara linguo, ed la centrala-Semida lingui, quale l'Arabiana ed la Hebrea linguo.
Elie Wiesel

**Eliezer "Elie" Wiesel** (n. ye la 30ma di septembro 1928 til la 2ma di julio 2016) esis juda skriptisto e politikal aktivisto naskinta en Rumania. Ilu skriptis 57 libri, inkluzite *Night*, pri lua vivo kom karcerano en la koncentreyi di Auschwitz, Buna, e Buchenwald. En 1986 ilu ganis la Nobel-premio pri paco pro konsideresir "sendito por la homaro".

## Referi
Sheilla Castro

**Sheilla Tavares de Castro** (n. ye la 1ma di julio 1983) esas Braziliana ex-volebalistino. El helpis Braziliana esquado ganar du ora medalii pri volebalo, en l'Olimpiala Ludi di Beijing 2008, e London 2012. El cesis ludar profesionale en 2021.
Thaísa Menezes

**Thaísa Daher de Menezes** (n. ye la 15ma di mayo 1987) esas Braziliana volebalistino. Kun Braziliana esquado, el ganis du ora medalii por volebalo en l'Olimpiala Ludi: en Beijing 2008 ed en London 2012.

El esas la maxim alta volebalistino de Braziliana esquado, kun 1.96 metri. Nune el pleas profesionale por la esquado *Osasco Voleibol Clube*.
Kenia Carcaces

**Kenia Carcaces Opón** (n. ye la 22ma di januaro 1986) esas Kubana volebalistino. Kom membro di Kubana volebalo-esquado, el ganis ora medalio dum Tot-Amerika Ludi di 2007 en Rio de Janeiro, ed arjenta medalio en 2011, dum Tot-Amerika Ludi en Guadalajara, Mexikia. Inter altra klubi, el ludis por Braziliana esquado *Osasco Voleibol Clube*, de 2014 til 2016. Depos 2023 el ludas por Greka klubo Panathinaikos A.O..
The Godfather

**The Godfather** esas trilogio di filmi skribita e direktita da Francis Ford Coppola, inspirita per la klasika novelo da Mario Puzo, *The Godfather* de 1972.

## Extera ligili
* oficala situo
* IMDB
* AllMovie
Michel Tournier

**Michel Tournier** ( (Paris, 19ma di decembro 1924 – Choisel, 18ma di januaro 2016) esis Franca skriptisto, esayisto e novelisto.

**Maxim konocata libri:**
* La rejo di alni (1970)
* Venerdio o la sovaja vivo (1971)