open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
OUN-B

**OUN-B** o **Bandera-ani** esis fraciono di Organizuro di Ukrainana Nacionalisti (OUN), e pose nedependanta organizuro, fondita ye la junio 1940 en Kraków.

La nomo devenis de lua guidero – Stepan Bandera.

*OUN-B* inspiris e duktis per UPA gentocido en Volinia e Galicia. Viktimi (sume cirkum 100 mil) esis Polona habitantaro civila – precipue mulieri e infanti.

En OUN esis konflikto inter yuna membri enlandana (quale Bandera e Kliachkivskiy) e guidero exterlandana Andriy Melnik, qua baze havis diferant atitudo kam Hitler-ani: Bandera-ani pensis pri kunlaboro kun Germaniana naziisti kom voyo a nedependanta lando, e Melnik-ani – kom strategiala federuro kontre Soviet-Uniono.

En aprilo 1940 Organizuro di Ukrainana Nacionalisti fendis en du fracioni: OUN-B (Bandera-ani) e OUN-M (Melnik-ani).
Etniala purgo en Estala Galicia

**Etniala purgo en Estala Galicia** esis gentocido, qua realigesis en 1944 da Ukrainana nacionalist de UPA (duktita da OUN-B) kun aktiva e ofta suporto di civila habitantaro Ukrainana. Viktimi (20-70 mil) esis precipue Poloni – chefe mulieri e pueri.

Ye agosto 1943 dum III konvento di OUN-B delegataro de Volinia propozis repeto di Voliniana masakro en Galicia.

Sucesi Red-Armeo aceleresis bestialeso di Ukrainani. Atakadi esis tre ofta e brutala. Exemple en vilajo Huta Pieniacka Ukrainani brulis kom viva 600-1500 Poloni civila.
Princio Bulgaria

**Princio Bulgaria** o **Knyazio Bulgaria** esis Bulgara lando (knyazio) dependanta de Otoman imperio, e existanta en yari 1878-1908.
Cario Bulgaria

**Cario Bulgaria** (ank *Triesma Cario Bulgaria* o *Rejio Bulgaria*) esis Bulgara lando nedependanta fondita ye 1908 e existanta til 1946.
Instituto por Studio di Milito

L**'Instituto por Studio di Milito** (ISM) (Angle: *Institute for the Study of War* od *ISW*) esas Usan ideiferio pri defenso e stranjera politiko. L'ISM exploras ed analizas longafrista militala konflikti qui anke havas internacion impakto.
Keith Haring

**Keith Haring** (pron.: *kit-hering*; Reading, Pensilvania, 4ma di mayo 1958 – Nova-York, 16ma di februaro 1990) esis Usan artisto.

L'arto quan kreis Keith Haring kelkafoye nomesas poparto, ma anke la termini grafitio* e modern arto uzesas. Ilua *kartun*-atra pikturi e desegnuri koncernas sida, drogi ed Aparteso.

Kategorio :Usana SIDA-aktivisti
Lodomeria

**Lodomeria** esas historiala regiono en Estal Europa en hodiala Ukraina, teritoriala equivalo di westala Volinia.
Stoßtrupp Adolf Hitler

**Stoßtrupp Adolf Hitler** (Idale *asaltala detachmento*) esis organizuro fondita en 1923 por protektar Adolf Hitler (guidero di Naziista Partiso).

Pos Bireyala stato-stroko en München *Stoßtrupp Adolf Hitler* dissolvesis.
Politik-milico

**Politik-milico** esas grupo uzitanta violento, ofte simil-militala, suportita da organizuro politikala.
Pego Woody

**Pego Woody** o **Piko Pego**? – mankas fonto (Angle **Woody Woodpecker**; IFA *ˈwʊdi ˈwʊdˌpɛkɚ*) esas Usana fiktiva kartunala personego kreita da Walter Lantz e Ben Hardaway por Walter Lantz Productions e Universal Animation Studios, e distributita da Universal Pictures.

Il aparis unesme ye la 25ma di novembro 1940 en *[[Knock Knock (filmo de 1940)|Knock Knock]]*.

La voco e famoza mokanta rido di Pego Woody de origino facesis da Mel Blanc, e la maxim granda karakterajo di Woody esas ilua foleso.
Stato-stroko di Hitler

**Stato-stroko di Hitler**, **Bireyala stato-stroko** o **Stato-stroko en München** esis nesucesa atento di stato-stroko en Weimar-Republiko da Adolf Hitler e Erich Ludendorff, organizita nokte ye 8-9ma di novembro 1923 en München per detachmenti di Stoßtrupp Adolf Hitler.

Pos la stato-stroko Naziista Partiso (NSDAP) e *Stoßtrupp Adolf Hitler* dissolvesis, e Hitler enternesis.
Nokto di longa tranchili

**Nokto di longa tranchili** esis operaco en nazista movado di SS organizita nokte 29-30ma di junio 1934, qua skopo esis kapto e mortigo antagonisti di Adolf Hitler.

La purigo koncernis precipue estraro di SA. On mortigis 85 personi kun guidero di lo Ernst Röhm.
Sturmabteilung

**Sturmabteilung** (abreviurale **SA**; Idale *asaltala detachmenti di NSDAP*) esis politik-milici fondita ye 1920] en Weimar-Republiko por protektar naziista asembli, e pose li divenis militala Germaniana organizuro subordinita a Naziista Partiso (NSDAP), chefa terorilo partisala kontre altra politik-milici e altra partis-suporteri. Li nomesis *Bruna kamizi*.

Pos Nokto di longa tranchili (1934) *SA* perdis sua graveso a SS.

L'organizuro dissolvesis en 1945.
Schutzstaffel

**Schutzstaffel** (abreviurale **SS**; Idale *detachmento di protektado*) esis simil-militala naziista organizuro subordinita a Naziista Partiso (NSDAP), en 1947 konsiderita kom kriminala.

*SS* fondesis ye 4ma di aprilo 1925 e komence lo subordinesis a SA, ma sua graveso ganis pos Nokto di longa tranchili (1934), kande la detachmenti mortigis estraro di SA.
Internacionala tribunalo armeala

**Internacionala tribunalo armeala** esis organo autoritato kortala fondita ye 1945 da Francia, Usa, Unionita Rejio e Soviet-Uniono por adjudikar krimineri militala de Naziista Germania dum duesma mondomilito, defensita pri: krimini militala, krimini kontre paco e krimini kontre homaro. lua sideyo esis Nürnberg.

Lo konferis ye la 20ma di novembro 1945 til 1ma di oktobro 1946.
Waffen-SS

**Waffen-SS** esis armeala detachmenti di Germaniana organizuro simil militala SS, nedependinta de Wehrmacht e polico. Internacionala tribunalo armeala konsideris lo kom kriminala.

*Waffen-SS* fondesis ye mayo 1940 e dissolvesis en 1945.
ODESSA

**ODESSA** (abreviuro de Germana **O***rganisation* **d***er* **e***hemaligen* **SS**-**A***ngehörigen*; Idale *Organizuro di ex-membri di [[SS]]*) esis fondita ante fino di duesma mondomilito sekreta organizuro konspirala, qua skopo esis helpo pri eskapado e sekura vivo posmiltala por nazista krimineri.

Agenti di l'ODESSA organizis por nazisti voyo (nomata *voyo di klostri*) duktita a Vatikano, ube katolika monaki subordinita a Austriana episkopo Alois Hudal (oficala suportero di naziisti) helpis pri ganado falsa dokumenti e eskapado di ili inter altri a: Europana landi, Arjentinia, Brazilia, Chili e landi di Mez-Oriento. Talamaniere eskapis: Adolf Eichmann, Josef Mengele, Franz Stangl, Klaus Barbie, Erich Priebke, e ank centi kunlaboristi inter altri de Latvia e precipue de Ukraina – membri di OUN-B di Stepan Bandera e di UPA, responsita por Voliniana masakro e etniala purgo en Estala Galicia (sume cirkum 100 mil viktimi, precipue mulieri e infani).
Pac-konfero en Paris (1919-1920)

**Pac-konfero en Paris** esis pacala konfero organizita en Paris pos la fino di unesma mondomilito ye la 18ma di januaro 1919 til 21ma di januaro 1920.

En la konfero partoprenis 37 landi, sen perdita flanki: Germana imperio, Austria-Hungaria, Otoman imperio e Cario Bulgaria. On invitis nek RSS Rusia nek blanki (kom ex-Rusa imperio).

Austria e Hungaria signatis rezulti dil konfero aparte.
Wehrmacht

**Wehrmacht** esis omna armeala detachmenti di Nazista Germania exkluzante de Waffen-SS. Internacionala tribunalo armeala konsideris lo kom kriminala.

*Wehrmacht* fondesis ye 16ma di marto 1935 (violacinte kontrato di Versailles) e dissolvesis ye 20ma di septembro 1945.
Konstantin Fyodorovich Bogayevski

**Konstantin Fyodorovich Bogayevski** (n. ye la 24ma di januaro 1872 til la 17ma di februaro 1943) esis Rusa piktisto.
Python

**Python** (Idale *pitono*) es programifo-linguo altanivela kreita ye 1991.

Segun datumi (di TIOBE) de marto 2023 lo esis maxim ofte uzita en 21ma yarcento.
BCPL

**BCPL** (abreviuro de Angla *Basic Combined Programming Language*) esis programifo-linguo kreita da Martin Richards ye 1967 bazinte ye linguo CPL.

Lo esis precedero di B, e hodie es ne uzadita.
CPL (programifo-linguo)

**CPL** (abreviuro de Angla *Combined Programming Language*) esis programifo-linguo kreita ye le 1960 e fasonadis en 1963.

Lo esis precedero di BCPL, e hodie es ne uzadita.
Java (programifo-linguo)

**Java** es objektala programifo-linguo kreita ye 1995 bazinte ye Smalltalk e C++.

Segun datumi (di TIOBE) de marto 2023 lo esis sur **3**ma plaso (pos python e C) en listo di maxim ofte uzita programifo-linguo en 21ma yarcento.
C++

**C++** es programifo-linguo kreita da Bjarne Stroustrup ye 1983 kom expanso di linguo C.

Bazinte ye lo on kreis linguo Java.

Segun datumi (di TIOBE) de marto 2023 lo esis sur **4**ma plaso (pos python, C e Java) en listo di maxim ofte uzita programifo-lingui en 21ma yarcento.
C Sharp (programifo-linguo)

**C Sharp**, **C♯** o **C#** es programifo-linguo kreita da Anders Hejlsberg (Microsoft) en yari 1998-2001 kom expanso di lingui C e C++.

Segun datumi (di TIOBE) de marto 2023 lo esis sur **5**ma plaso (pos Python, C, Java e C++) en listo di maxim ofte uzita programifo-lingui en 21ma yarcento.
C (programifo-linguo)

**C** es imperativala programifo-linguo procedurala kreita ye 1972 (kom sucedanto di B).

Segun datumi (di TIOBE) de marto 2023 lo esis sur 2ma plaso (pos python) en listo di maxim ofte uzita programifo-linguo en 21ma yarcento.
B (programifo-linguo)

**B** esis programifo-linguo kreita da Ken Thompson e Dennis Ritchie ye 1969 bazinte ye linguo BCPL.

Lo esis precedero di C, e hodie es ne uzadita.
BASIC

**BASIC** (abreviuro de Angla *Beginner's All-purpose Symbolic Instruction Code*) esis altanivela programifo-linguo kreita ye 1964 bazinte ye Fortran e ALGOL 60.

BASIC havas en super 200 konocata versioni. Maxim frua versioni dil programifo-linguo esis destrukturala, pose – procedurala, e versioni hodiala es ja objekt-orientizita.
ALGOL 60

**ALGOL 60** (abreviuro de Angla *Algorithmic Language 1960*) esis altanivela programifo-linguo kreita ye 1960 kom sucedanto di ALGOL 58.

Bazinte di lo on kreis linguo BASIC.
ALGOL 58

**ALGOL 58** o **IAL** (abreviuro de Angla *Algorithmic Language 1958*) esis altanivela programifo-linguo kreita ye 1958.

Lo esis precedero di ALGOL 60.
ALGOL 68

**ALGOL 68** (abreviuro de Angla *Algorithmic Language 1968*) esis programifo-linguo kreita ye 1968.

Lo esis sucedero di ALGOL 60.
Visual Basic (klasika)

**Visual Basic** (*vidala [[BASIC]]*) es altanivela programifo-linguo kreita da Microsoft ye 1991 bazinte ye BASIC.

Segun datumi (di TIOBE) de marto 2023 lo esis sur **6**ma plaso (pos Python, C, Java, C++ e C#) en listo di maxim ofte uzita programifo-lingui en 21ma yarcento.
COBOL

**COBOL** (abreviuro de Angla *common business-oriented language*) es programifo-linguo kreita de 1959 bazinte ye FLOW-MATIC.

Lo dedikitesis por komeracala uzado.
FLOW-MATIC

**FLOW-MATIC** o **B-0** (abreviuro de Angla *Business Language version 0*) es programifo-linguo kreita en yari 1955-1959.

Lo dedikitesis por komeracala uzado – quale COBOL, quan *FLOW-MATIC* esis precedero.
Pascal (programifo-linguo)

**Pascal** (abreviuro de Angla *Business Language version 0*) es programifo-linguo kreita da Niklaus Wirth en yari 1970 bazinte ye ALGOL 60.
Object Pascal

**Object Pascal** es objektala programifo-linguo kom expanso di Pascal kreita da Apple Inc. kun kunlaboreri Larry Tesler e Niklaus Wirth.
PL/I

**PL/I** o **PL/1** (de abreviuro Angla *Programming Language One*) es programifo-linguo kreita da IBM en 1964.
Lisp (programifo-linguo)

**Lisp** o **LISP** (de abreviuro Angla *list processing*) es familio di programifo-lingui kreita ye 1963.

Lo esis duesma (pos Fortran maxim olda programifo-linguo ankore uzata.
JavaScript

**JavaScript** o **JS** es skriptala e multparadigmala programifo-linguo (imperativa, funcionala e objektala) kreita da Brendan Eich (*Netscape Communications*).

Segun datumi (di TIOBE) de marto 2023 lo esis sur **7**ma plaso (pos Python, C, Java, C++, C# e Visual Basic) en listo di maxim ofte uzita programifo-lingui en 21ma yarcento.
ALGOL

**ALGOL** (abreviuro de Angla *Algorithmic Language*) es familio di programifo-lingui kreita de 1958. 

Tri maxim grava versioni es: ALGOL 58, ALGOL 60 e ALGOL 68.

La lingui havis forta influo por la altra quale: BCPL/B/C, Pascal, Simula e PL/I.
Zidovudino

**Zidovudino** (**ZDV**), anke konocata kom **azidotimidino** (**AZT**), esas antiretrovirala medikamento uzata por preventar e traktar HIV e SIDA.

Zidovudino esas sur la listo di MOS di ''esencala medikamenti''.
Lua (programifo-linguo)

**Lua** es kurtaskribala programifo-linguo kreita da Braziliani Roberto Ierusalimschy, Waldemar Celes e Luiz Henrique de Figueiredo ye 1993.

Lo uzesas kom nedependanta linguo od en formo di kurtaskribajo por funkcionala extensado di programi (inter altri di Wikipedio).

## Exempli
### Unesma programo

```lua
print("Saluto Mondo!")
```

Rezulto:

: `Saluto Mondo!`

### Komando if

```lua
varieblo = 15 --varieblo deklarita por l'exemplo

if ( varieblo == 15 ) then
    print( "stando satisfacesas" )
else
    print( "stando ne satisfacesas" )
end
```

Rezulto:

: `stando satisfacesas`

### Bazala slingo – for

```lua
for i = 1, 10 do
   print( tostring( i ) ) --Funciono tostring( ) chanjas valoro di "i" por tipo "string"
end
```

Rezulto:

: `1 2 3 4 5 6 7 8 9 10`

### Bazala interakto kun uzero

```lua
print( "Saluto, quale tu nomesas?\n" ) --\n signifikas "nova lineo"
nomo = io.read( ) --Funciono io.read( ) vartas til uzero enskribos ulo, e pose retrocedos co
print( "Saluto, " .. nomo .. "." ) --Operacilo ".." juntas 2 datumi di tipo di "string"
```

Rezulto:
: `Saluto, quale tu nomesas?`
: [Hike on vartas ye l'enskribo dil nomo]
: `Saluto,` [nomo].

### Simpla uzo di funciono

```lua
function funciono(parametro1, parametro2) --Lineo, qua deklaras funciono

   return parametro1 * parametro2 --Klefala vorto "return" igas retrocedo di valoro per funciono

end

print(tostring(funciono(10,5))) --Expozo di rezulto (50)
```

Rezulto:

: `50`
F Sharp (programifo-linguo)

**F#** (nur pro teknikala problemi pri skribo lo nomesis *F Sharp*) es funcionala programifo-linguo kreita ye licenco MIT (licenco X11) da Microsoft Research en 2005.

Lo uzesas kom nedependanta linguo od en formo di kurtaskribajo por funkcionala extensado di programi (inter altri di Wikipedio).

## Exempli
### Unesma programo

```fsharp
printfn "Saluto, Mondo!"
```


### Postulo [[HTTP]]

```fsharp
open System.Net
let httpGet (url : string) =
  use wc = new WebClient()
  wc.DownloadString(url)

httpGet "https://io.wikipedia.org/wiki/F_Sharp_(programifo-linguo)"
```


### Ociere valorita [[Sequo di Fibonacci]]

```fsharp
/// Sequo di Fibonacci de triesma vorto
let fibonacciSeq = Seq.unfold (fun (x, y) -> Some(x + y, (y, x + y))) (0, 1)

/// Listo kontenata kin unesma elementi dil sequo
let firstFive = Seq.take 5 fibonacciSeq |> Seq.toList
// val it : int list = [1; 2; 3; 5; 8]

/// nonesma elemento dil sequo
let ninth = Seq.item 8 fibonacciSeq
// val it : int = 55

/// Funciono kalkulata mezavaloro di unesma "n" elementi dil sequo
let seqAverage seq n =
  Seq.take n seq
  |> Seq.map float
  |> Seq.average

/// Funciono kalkulata mezavaloro di unesma "n" elementi dil sequo di Fibonacci uzata "auto-currying"
let fibonacciAverage = seqAverage fibonacciSeq

fibonacciAverage 10
// val it : float = 23.1
```
Tot-Terala Texajo

**World Wide Web** (WWW), anke **Tot-Terala Texajo** (**TTT**) o **Web** es hipertextala interretala sistemo informala fondata ye publike acesebla normi di IETF e W3C. Jermo dil hodiala sistemo kreis Tim Berners-Lee ye la 12ma di marto 1989.

Berners-Lee bazis ye nepublikita projeto ENQUIRE, quan ank esis autoro.

*WWW* es servo interretala, ma ofte es erare identifikita kom tota interreto.
ENQUIRE

**ENQUIRE** es nepublikita projeto hipertextala kreta da Tim Berners-Lee cirkum 1980, precedanto di TTT di la sama autoro.

Nomo di lo divenis del libro *Enquire Within Upon Everything*, quan Berners-Lee legis en sua yuna yari.
WorldWideWeb

**WorldWideWeb** (pose **Nexus**) esis unesma interretnavigilo di TTT da Tim Berners-Lee aganta kom programo grafikala.

Lo funcionis en yari 1990-1994.
World Wide Web Consortium

**World Wide Web Consortium** (W3C) es asociuro pri normi di skribado e sendado di retopagini kreita da Tim Berners-Lee ye la 1ma di oktobro 1994.

*W3C* es asociuro di cirkum 400 organizuri, e lua rekomendi ne havas legala povo.
Interret-adreso

**Interret-adreso** es sistemo informatikala, qua lasas komunikar per retala amas-komunikili quale adreso di: retoposto, retopagino o interretala protokolo.
Retopagino

**Retopagino** o **pagino di [[TTT]]** es kolekto bon-ordina di juntanta elementi per navigo e ligili, prezentata per interretnavigilo sub interret-adreso.
Interretnavigilo

**Interretnavigilo** es programo komputerala por kolektar e montrar retopagini (de serveri di WWW), e ank plear multimediala dosieri.

Segun datumi de januaro 2023 por surtabla komputeri maxim populara interretnavigili en la mondo es: Google Chrome ( 66.39%), Microsoft Edge (11.09%), Safari (9.33%), Mozilla Firefox (6.87%), Opera (3.42%) e 360 Secure Browser (0.92%).
HTTP

**Hipertextala Tranferoprotokolo** o simple **HTTP** (abreviuro de Angla **''H**yper**t**ext **T**ransfer **P**rotocol'') es protokolo kreita da Tim Berners-Lee por komunikar inter kliento (exemple interretnavigilo) e servero di WWW (kontenanta inter altri retopagini).
Servero di WWW

**Servero di WWW**, **servero di [[TTT]]** o ** servero di [[HTTP]]** es programo por servo di postuli di protokolo HTTP pri TTT. Kun la serveri juntis interretnavigili (klienti e legili di retopagini).

Segun datumi de aprilo 2023 maxim populara serveri WWW/HTTP es nginx (26,23%) e Apache HTTP Server (20,68%).
Internacinala Telekomunik-Uniono

**Internacinala Telekomunik-Uniono** (ITU) (de Angla *International Telecommunication Union*) es maxim olda globala organizuro internacionala di UN por normalizar e regular telekomunikado e radiokumunikado. Lo fondesis ye 17ma di mayo 1865 en Paris. Bazeyo dil organizuro es Genève.
ITU-T

**ITU-T** (de Angla *International Telecommunication Union – Telecommunication Standardization Sector*; pli frue *CCITT*) es sektoro di normalizo por telekomunikado di ITU.
E-posto

**Retoposto** od **e-posto** es servo interretala por sendado di mesaji textala o multimediala nomata kom retoletri.
Komputerala reto

**Komputerala reto** esas kolekturo de juntata komputeri ed altra inventuri kun la programi uzata en oli.
Modelo OSI

**Modelo OSI** es normo definita da ISO e ITU-T deskriptanta strukturo di komunikado en komputerala reto.
Komunikala protokolo

**Komunikala protokolo** es kolekto di reguli pri atomata komunikado inter inventaji e manipulado pri prenata datumi.
TCP/IP

**TCP/IP** (de Angla *Transmission Control Protocol/Internet Protocol*) es modelo di stratala strukturo di protokoli komunikala, nuntempe di interretala protokolo.
Interretala protokolo

**Interretala protokolo** (IP) es komunikala protokolo di retala strato di modelo OSI (di strato interretala en modelo TCP/IP) uzata en interreto.
Retroviruso

**Retroviruso**, anke indikesas kom **retrovirusido** e **singla-kordona RNA-retroviruso** (*skRNA-RT-viruso*), esas viruso qua stokizas heredala materialo en formo di RNA. Dum infekto di hosto la genetala kodexo registragit en la virusala RNA esas kopiat a DNA. La nomo selektesis pro ke to esas inversigo di la normala procedo, dum qua la DNA-ordino esas chanjat a RNA-ordino. Retrovirusi formacas Grupo VI en la klasifiko di Baltimore.
Portebla komputero

**Portebla komputero o portebla komputilo** es personala komputero projetita por facila portado e uzado en diferenta loki.
Google Chrome

**Google Chrome** es interretnavigilo kreita da Google ye 2008. Unesme la navigili esis nur por sistemo Microsoft Windows, ma pose aparis versioni por Linux, macOS, iOS e Android.
Ribonukleik acido

**Ribonukleik-acido**, ofte abreviata kom **RNA**, esas biologiala makromolekulo qua esas esencala por la reguligo di celulala procedi en omna konocata vivo-formi. Segun kemiala strukturo RNA tre similesas a DNA, e same kam DNA esas konstruktita de longa kateno de nukleotidi. Pro to RNA e DNA ambe apartenas a la nukleik-acidi.
Riboflavino

**Riboflavino**, anke nomesas vitamino B2, esas necesa vitamino por homi. Esas nutranto aquo-disolvebla qua esas importanta por la homala saneso. Ol esas importanta por la konstrukto di ko-enzimi, quale riboflavino-5'-fosfato e flavino-adenino-dinukleotido. Ca ligi pleas importanta rolo en la metabolismo, celul-respiro e normala kresko e developo.
Nausicaa Marbe

**Nausicaa Marbe** (Bukarest, 11ma di agosto 1963) esas Nederlandana skriptisto, kolumno e jurnalisto de origino Rumaniana. El esas la filio di kompozisto/pianisto Myriam Marbe (1931-1997) e skriptisto Aristide Poulopol (1928-1989), da qui el sendesis a Nederlando ye evo 18, ok yari ante la Rumaniana Revoluciono.

## <small>Verki</small>
* Mândraga, 1998
* Kader, Lulu, Mozes en ik, 2001
* Moldavische kokkin, 2010
* Smeergeld, romano, 2014 (premio di Diamanta Kuglo) 2015
* Wachten op het Westen, 2022
Start Łódź (futbalo)

**SKS Start Łódź** esas futbalala klubo de Polonia fondita ye 1953.

Segun datumi de junio 2023 lo ludis en 7ma nivelo di ligo Poloniana.

## Sucesi dil klubo
* 12 sezoni en 2ma-nivela ligo

## Sportovesti dil esquado

## Referi
Surtabla komputero

**Surtabla komputero**, **stacionara komputero** o (abreviure de Angla) **desktop** es personala komputero projetita por regulara uzado en stacionara eyo, maxim-multa-kaze sur tablo.
Rumaniana Revoluciono

La **Rumaniana Revoluciono** esis turno qua finigis en 1989 44 yari de komunistala dominaco en Rumania.

Rumania esas l'unika lando di est-Europa ube l'aboliso di komunismo eventis per violento. Plu kam 1100 homi mortis en decembro 1989, ma cirkulas altra nombri. Ante la 22ma di decembro ja 162 homi ocidesis: 73 en Timisoara, 48 en Bukarest, e 41 altraloke en Rumania. L'armeo konstis 260 mortinti e 545 vunditi, la *[[Securitate]]* 65 mortinti e 73 vunditi.
Christine de Rivoyre

**Christine Berthe Claude Denis de Rivoyre** (Tarbes, 29ma di novembro 1921 – Paris, 3ma di januaro 2019) esis Franca (cenaro-)skriptisto e jurnalisto.

## Konocata verki
* *La Mandarine* (1957)
* *Les Sultans* (1964)
* *Boy* (1974)
Softwaro di apertita fonto

**Softwaro di apertita fonto** o (abeviuro de Angla *open-source software*) **OSS** esas komputerala programaro publikigita sub licenco, en qua l'autoroyuro donas ad uzeri yuri por uzado, studiado, chanjado e distributado kun lua fonto por ula persono e por ula skopo.
Softwaro pri libera ed apertita fonto

**Softwaro pri libera ed apertita fonto** o **FOSS** (abreviuro de Angla **''F**ree and **O**pen-**s**ource **s**oftware'') es grupo di softwaro publikigita sub licenci libera softwaro ed apertita fonto.
Mozilla Firefox

**Mozilla Firefox** o **Firefox** es libera ed publika interretnavigilo kreita da Mozilla Foundation ye 2004. La navigilo skribesis por omna grava sistemi: Microsoft Windows, Linux, macOS, iOS e Android.
Galapagi

**Galapagi**, (en la Hispana: *Islas Galápagos*, oficale *Archipiélago de Colón*) esas Equadoral arkipelago, ye amba lateri dil equatoro, sur la *dorso di Galapagi* inter la Nazka-plako e la Kokos-plako en la Pacifiko. Plu kam duima di la surfaco esas de la maxim grand insulo Isabela, ube, tamen, habitas min multe kam 10% di la populo. 

Pro olua izoleso la plantaro ed animalaro esas unika por ca insuli, exemple la giganta tortugo di Galapagi, qua povas atingar evo de 300 yari, la mariguano e l'albatroso di Galapagi (Lat.: *Phoebastria Irrorata*, referante olua ondoforma plumaro). La plantaro ed animalaro funcionis kom bazo por la teorio pri evoluciono di Darwin, qua en 1835 ibe sejornis dum kin semani.
Gulfo di Akaba

La **Gulfo di Akaba**  (Arabiane: خليج العقبة, Hebree: מפרץ אילת, *Mifratz Elat*, Gulfo di Elat) esas bayo di Jordania ed Israel qua ekiras a la Reda Maro. La gulfo nomesas segun la Jordaniana portuo Akaba an la nord-esto di la gulfo. Ol esas la maxim granda urbo an la Gulfo di Akaba, kun habitantaro de 108.000 (2009), sequata da Elat kun 48.000 habitanti (2009).
Elat

**Elat** (en la Hebrea: אילת) esas urbo en l'extrema sudo di Israel kun plu kam 50.000 habitanti. Inter Europan e Rusiana turisti la mar-balneyo esas konocata kom populara destino por aquo-sporto e vintrala suno.
Gulfo di Biskaya

**Gulfo di Biskaya** (en la Hispana: *Golfo de Vizcaya*, en la Franca: *Golfe de Gascogne*, en l'Ocitana: *Golf de Gasconha*, en la Baska: *Bizkaiko Golkoa*) esas nomo por bayo en l'Atlantiko inter Francia e Hispania, famacha pro l'ofta malega vetero. Ol nomesas segun la Hispana provinco Biskaya.

La maxim importanta portui an la Gulfo di Biskaya esas en Francia: Lorient, Bordeaux, Bayonne; ed en Hispania: Pasaia, San Sebastian, Bilbao e Santander.
Gaza

**Gaza** (en l'Araba: غزة) o **Gaza-urbo**, esas la maxim important urbo en la Gaza-strio. Gaza resortas sub la su-guverno di la Palestinan Autoritato, ma depos 2007 guvernesas da Hamas.

Til 2024 Gaza kontis 700 000 habitanti, ma majoritato fugis pos la teral atako da Israel.
Joni Mitchell

**Joni Mitchell**, naskinta kom **Roberta Joan Anderson** (Fort Macleod, 7ma di novembro 1943), esas Kanadana kantisto/kanson-skriptisto. Ultre to el okupas pri fotografio, poezio e pikto.

Mitchell havis suceso kun interaltre "Big Yellow taxi" (kansono pri ambientala problemi), "The circle game", "Chelsea morning" e "Both sides now". Multa texti koncernis emocal experienci o kritiko pri socio. El desprizis konsumemeso, militemeso en Usa ed exploteso di la Triesma Mondo ("Dog eat Dog" en 1985, en qua el plendis pri famino en Etiopia, esis elua maxim politikale engajita disko.
Vir-expliko

**Vir-expliko** esas literala tradukuro dil Angla neologismo "*mainsplaining*", qua signifikas 'l'expliko (da viro) per tono nedegnant o patral a muliero'. Maxim ofte sen esar demandat explikar.

La termino kreesis pro l'esayo "Men Explain Things to Me - Facts Didn't Get in Their Way" (*viri explikas kozi a me - fakti ne jenis li*) da Rebecca Solnit, publikigita sur l'interretala pagino TomsDispatch en 2008. L'esayo koncernas viri qui nedemandite e sen savo, nedegnante explikas kozi a mulieri.
Gamb-eskarto

**Gamb-eskarto** o specifike **virala gamb-eskarto** esas pejorativa termino referant a la kustumo da viri sidar gamb-eskartante en publika transportilo, ube ofte plusa spaco uzesas kam destinita por un stulo o sidilo.
Feng shvey

"**Feng shvey**" (en simpla Chiniana: 风水; tradicionala Chiniana: 風水, signifiko: vento ed aquo) esas la plu kam 3000 yari anciena filozofio qua docas quale la cirkumajo povas influar la feliceso. *"Feng shvey"* konsideresas kom pseudo-cienco.
Richard Serra

**Richard Serra** (San Francisco, 2ma di novembro 1938 til la 26ma di marto 2024) esis Usana skultisto e videoartisto. Ilu judikesas kom minimisto, (Minimal Arto e Peizaj-arto). Ilu fameskis per sua monumentala skulturi ek stalo e precipue kortenstalo.
Kortenstalo

**Kortenstalo**, (la vort-elemento *korten* esas kompozita de *korodespruva* e *tensoforteso*), esas metalaloyo, konsistante de fero a qua juntesis kupro, fosfo, siliko, nikelo e kromo. La forteso esas komparebla a ta di altra stalaloyi, quale rustespruva stalo, la valoro di kalkulo esas cirkume 355 N/mm². Kortenstalo esas veterespruva stalo e la bruna rustea koloro ofte esas tipal extera karakterajo.
Dio di programero

**Dio di programero** es internacionala festo en 256ma dio di omna yaro (de 256 = 2^8) do ye la 12ma o 13ma di septembro.

En Rusia la festo es oficala del 11ma di septembro 2009 – per dekreto da prezidanto Dmitri Medvedev.
Kristo Yavachef

**Kristo Vladimirov Yavachef** (Bulgariane: Христо Владимиров Явашев) (Gabrovo, 13ma di junio 1935 – New York, 31ma di mayo 2020) o kurte **Kristo**, esis Bulgarian-Usan arkitekto, skultisto, instalaj-artisto, piktisto e desegnisto. Il precipue esas famoza pro ilua efemer artaji envelopita ('envelop-arto'), olqui existis pro streta kunlaboro kun ilua spozino Jeanne-Claude Denat.

Famoza verki esas "Running Fence" (1976, fenco extensanta 37 kilometri longe) en Kalifornia, Usa, ed "Wrapped Reichtag" (1995, envelopita parlamental edifico Reichtag) en Berlin, Germania.
Traktado di datumi

**Traktado di datumi** es transformado di kontenajo e formo di adportodatumi per metodi di sistemala operaci a rezulti – produkturodatumi.
Sistemo informatikala

**Sistemo informatikala** es inventuro o grupo di inventaji juntinta reciproke, de qui un o pli, sugun programo, exekutas automatale traktado di datumi.

Ol es komputerala parto di informala sistemo.
Dio di l'administero

**Dio di l'administero** (o **SAAD** de Angla *System Administrator Appreciation Day*) es internacionala festo eventanta en lasta venerdio di julio honore di komputerala administeri.
Programifisto

**Programifisto**, **programifero**, **programifero komputerala**, **[[Mol-varo|mol-varala]] developero** o simple **kodexero** es persono skribata programi komputerala en programifo-linguo.

Programifisti havas sua festo ye la 13ma di septembro di omna yaro (o ye la 12ma di septembro en bisextila yaro).
Gaza-strio

**Gaza-strio** (en l'Arabiana: *Kita` Gaza* - قطاع غزة, en la Hebrea: *Retzu'at 'Aza* - רצועת עזה ), tale nomesas pro l'urbo Gaza sud-weste de Israel. Gaza-strio kun Cisjordania esas parto di Palestina, nun nomizite Palestinana teritorii. La regiono konquestesis da Israel en 1967 dum la Sis-dia milito e kom konsequantajo di la paco-konkordo transdonesis a la Palestinan Autoritato qua depos 1994 guvernas la regiono, precipue habitata da Palestinani.

Gaza-strio havas surfaco de cirkume 360 km² e havas frontiero kun Israel, Egiptia e la Mediteraneo. Olua maxim important urbi esas Gaza, Rafa, Abasan, Kan Yunis e Dayr al Bala. La litoro longesas cirkume 40 km, la frontiero kun Egiptia cirkume 12 km e la frontiero kun Israel longesas cirkume 59 km.
Fontokodexo

**Fontokodexo** es detaloza komandi di komputerala programo deskribata per programifo-linguo operaci, qua bezonas exekutar komputero por kolektita o recevita datumi. La fontokodexo es rezulto di laboro di programifisto, e precipue es skribita en textala formo klara.

Ante l'exekuto la fontokodexo mustas tradukar per tradukilo (kompililo o asemblilo) a rezultokodexo (mashinokodexo o bicokokodexo) – kom nura formo di programo posibla por exektar per procedilo. Altra metodo di exekuto es uzado di interpretilo o specala kompililo JIT, qua lasas por quika exekuto per: kompilado dil fonto kondexo a bicokokodexo, e pose virtuala mashino kompilis lo a mashinokodexo.

## Exempli di "Saluto, mondo!"

### [[Python]]

```python
print("Saluto, mondo!\n")
```


### [[C (programifo-linguo)|C]]

```c
#include <stdio.h>

int main(int argc, char *argv[]) {
   printf("Saluto, mondo!\n");
   return 0;
}
```


### [[C++]]

```cpp
#include <iostream>
using namespace std;
int main() {
    cout << "Saluto, mondo!" << endl;
    return 0;
}
```


### [[C Sharp|C#]]

```c#
using System;

public class Main {

    public static void Main() { 
        Console.WriteLine("Saluto, mondo!");
    }

}
```


### [[D (programifo-linguo)|D]]


```d
import std.stdio;

int main(char[][] args) {
    writefln("Saluto, mondo!");
    return 0;
}
```


### [[F Sharp (programifo-linguo)|F#]]

```fsharp
System.Console.WriteLine("Saluto, mondo!");
```


### [[Java (programifo-linguo)|Java]]

```java
public class Main {

    public static void main(String[] args) {
        System.out.println("Saluto, mondo!");
    }

}
```


### [[PHP]]

```php
<?php
    echo "Saluto, mondo!";
?>
```
Virtuala mashino

**Virtuala mashino** es generala nomo por startala environmento di komputerala programi.

La mashino kontrolas omna voki pri komputerala metalajari o funcionanta sistemo di startita programo e ipse suportas li. L'exekutita programo pensas ke agas ye la reala metalajaro, fakte specala mol-varo trompas lo.
Startala environmento

**Startala environmento** es subsistemo exekutala, qua existas en komputero, ube programo kreisas, ma ank en komputeri, ube la programo bezonis exekutar.
Deslibera programaro

**Deslibera programaro** es programaro sub restrikti koncernata uzado, kopiado e modifikado, distributado (precipue en formo binaro), sen fontokodexo.
Unix

**Unix**, **Unix Time-Sharing System** o **UNIX** (malgre ke lo ne es abreviuro) es funcionanta sistemo kreita en 1969 da Bell Labs (Dennis Ritchie e Ken Thompson). Sistemi uzata hodie bazinta ye l'Unix es: Linux, BSD e macOS.
Tradukilo (informatiko)

**Tradukilo** es specala komputerala programo, qua tradukis fontokodexo skribita per programifo-linguo a formo di rezultokodexo.

Tradukilo povas dividar a du grupi:
* kompilili, qua tradukas de programifo-lingui alt-nivela
* asemblili, qua tradukas de programifo-lingui simbola (basa-nivela)

La kompilili tradukas fontokodexi a rezultokodexo (mashinokodexo o bicokokodexo), qua pose skribesis kom dosiero pronta por exekutar da komputero – altre kam interpretili, qui analizas fragmenti di fontokodexo e quik exekutas li.
Golan-altaji

**Golan-altaji**, **Golan-planajo** o simple **Golan** esas kolinoza teritorio inter la sudo di Libano e la sudo di Siria. La teritorio resortisas sub la Siriana gubernerio Kuneytra. Arkeologiala exkavaji montras habiteso di la teritorio depos (adminime) la Neolitiko. La civitani sur la Golan-altaji konsistas de Druzi, alavita araba minoritato e sunia Turkomani; la majoritato konsideras su Siriane e havas Siriana pasporto.

Pro ke de ca teritorio on povas vidar trans granda parto di Israel, l'Israelani konquestis ed okupas l'altaji depos 1967 e komencis establisar kolonii en 1970. L'altaji havas granda strategial importanteso. En 1981 legifabis la *Lego pri Golan-altaji*. Segun l'Internaciona Yuro l'anexo esas nelegal. Unionita Nacioni kondamnis per diversa rezolvuri, inter qui rezolvuro 497 di la Sekureso-konsilistaro, l'Israelana konquesto, okupo ed anexo. Til hodie insistesas retrakto armeala de la teritorio e negocii kun vicino Siria. Siria postulas rihavar la Golan-altaji apartenant ad olua teritorio, sustenata da diversa rezolvuri di UN.
Procedil-komandaro

**Procedil-komandaro** es listo di bazala komandi, quin procedilo povas exekutar. Lo es bezonata por programifisti uzanta procedilo direte (precipue de nivelo di asemblilo), e ank por kreanti di kompilili, eroroserchili e altra programili operacanta ye nivelo di mashinokodexo.
Mashinokodexo

**Mashinokodexo** es pakaro di procedil-komandaro, en qua skribata programo es kom nombri binara esanta equivalaji di komandi kun sua argumenti.
Rezultokodexo

**Rezultokodexo** es kodexo kreita da tradukilo rezulte di konversado di fontokodexo.

La rezultokodexo povas esar kom: mashinokodexo, bicokokodexo, linguo di virtuala mashino e (kom kodexo nedireta) programifo-linguo.
Eroroserchilo

**Eroroserchilo** o **cimoserchilo** es komputerala programo uzata por dinamikala analizado di fontokodexi. La skopo di lo es serchado ed identifikado di posibla erori (cimi).
Asemblilo

**Asemblilo** es komputerala programo uzata por tradukado di programo en asemblolinguo a mashinokodexo. Kom tradukilo lo es l'equivalo di kompililo por alt-nivela fontokodexi.
Kompililo

**Kompililo** es komputerala programo uzata por automata tradukado di fontokodexo a rezultokodexo (precipue mashinokodexo).
Bicokokodexo

**Bicokokodexo** es nomo por reprezentado di kodexo nedireta uzata da virtuala mashini e kelka kompilili. Lo es formo inter fontokodexo e mashinokodexo.

## Exempli
### [[Python]]

```python
>>> import dis
>>> dis.dis('print("Saluto, mondo!")')
  1           0 LOAD_NAME                0 (print)
              2 LOAD_CONST               0 ('Saluto, mondo!')
              4 CALL_FUNCTION            1
              6 RETURN_VALUE
```


### [[Perl]]

Fontokodexo en Perl:

```perl
sub hello
{
    print "Saluto, ", $_[0], "\n"
}
$x = "mondo!";
hello($x)
```


Kompililo di Perl produktis bicokokodexo por chefa funciono:
 OP     (0x815e2b0) enter
 COP    (0x8168838) nextstate
 SVOP   (0x81c9e20) const [5] PV (0x8165508) "world!"
 PADOP  (0x8168950) gvsv  GV (0x814ccd4) *x
 BINOP  (0x8168810) sassign
 COP    (0x81688b8) nextstate
 OP     (0x815e270) pushmark
 PADOP  (0x81697f8) gvsv  GV (0x814ccd4) *x
 PADOP  (0x8168d80) gv  GV (0x814cce0) *hello
 UNOP   (0x815e290) entersub [4]
 LISTOP (0x8150990) leave [1]

e por proceduro saluto:
 COP    (0x8150958) nextstate
 OP     (0x81508a8) pushmark
 SVOP   (0x8150998) const [3] PV (0x81654f8) "Hello, "
 PADOP  (0x8168a00) aelemfast  GV (0x814cbc0) *_
 SVOP   (0x8150900) const [4] PV (0x816551c) "\n"
 LISTOP (0x8168a58) print
 UNOP   (0x81687b0) leavesub [1]

### [[Java (programifo-linguo)|Java]]

Fontokodexo en Java:

```java
outer:
for (int i = 2; i < 1000; i++) {
    for (int j = 2; j < i; j++) {
        if (i % j == 0)
            continue outer;
    }
    System.out.println (i);
}
```

Kompililo di Java produktis sequanta bicokokodexo:

  0:   iconst_2
  1:   istore_1
  2:   iload_1
  3:   sipush  1000
  6:   if_icmpge       44
  9:   iconst_2
  10:  istore_2
  11:  iload_2
  12:  iload_1
  13:  if_icmpge       31
  16:  iload_1
  17:  iload_2
  18:  irem
  19:  ifne    25
  22:  goto    38
  25:  iinc    2, 1
  28:  goto    11
  31:  getstatic       #84; //Field java/lang/System.out:Ljava/io/PrintStream;
  34:  iload_1
  35:  invokevirtual   #85; //Method java/io/PrintStream.println:(I)V
  38:  iinc    1, 1
  41:  goto    2
  44:  return
Operacokodexo

**Operacokodexo** es nombro kom fragmento di komando donanta por exekutar a procedilo (qua informis pri operaco por exekuto). Omna komando di asemblolinguo quale *add* o *sub* havas sua numero.
Mnemoniko (informatiko)

**Mnemoniko** en asemblolinguo es kelkliterala kodexovorto, qua signifikas konkret agado por procedilo.

Exempli di mnemoniki es: *ADD*, *SUB*, *MUL* e *DIV*.
Asemblolinguo

**Asemblolinguo** es familio di programifo-lingui basa-nivela, en qua generale un komando di fontokodexo referas a un komando di procedilo. L'asemblolingui kreesis bazinte ye mashinokodexo di procedilo per kambiado di operacokodexi po mnemoniki.

Programi en asemblolinguo tradukesis per asemblilo.

## Exempli
Mnemoniki (komandi) di asemblolinguo *x86-64 (x64)*:

```asm
mov rax, 02h
mov rcx, rax
mov var1, rcx
push rax
pop var2
mov rbx, offset var3
mov byte ptr [rbx + 1], "a"
```
Skriptala programifo-linguo

**Skriptala linguo** es programifo-linguo uzata por kontrolar programi per skripti (programeti, qui exekutas Interpretilo).
Interpretilo

**Interpretilo** es komputerala programo exekutanta altra programi. Lo es grava elemento di multa parti di fasonado en skriptala lingui.
Arboro (matematiko)

**Arboro** es grafiko nedirektita, qua es kontreciklikala e konsequanta, do tala, ke de omna suprajo on povas atingar l'altra (konsequanteso) e nur unvoye (kontreciklikeso, on mankas posibleso irar slinge).

## Exempli di arbori matematikala

Arkivo:Tree graph.svg
Arkivo:Star network 7.png


Arkivo:Complete bipartite graph K3,1.svg
Arkivo:Complete graph K2.svg
Grafiko (matematiko)

**Grafiko** es bazala objekto en grafikoteorio, strukturo matematikala uzata por montrar e explorar relati inter objekti. Unvorte la grafiko es kolekto di vertici juntanta per bordi.
Grafikoteorio

**Grafikoteorio** es brancho di matematiko pri explorado di grafiki.

## [[Sep ponti di Königsberg]]

Maxim olda uzo di grafiki es problemo di ponti en chefurbo di Prusia deskriptita da Leonhard Euler en 1736.


 →
 →
Abstrakta sintax-arboro

**Abstrakta sintax-arboro** es arboro etiketizata, rezulto di sintax-analizado di frazo (vorto) segun definita gramatiko.
Sintax-analizilo

**Sintax-analizilo** es komputerala programo, qua analizas sintaxo di adportodatumi por definar lia strukturo gramatikala relate a ja definita gramatiko formala.

Rezulto di laboro dil sintax-analizilo es maxim ofte abstrakta sintax-arboro.
Kompundo

**Kompundo** en linguistiko esas vorto kompozita de adminime du parti (radiki o derivaji), en Ido ofte juntanta per interfixo "-".
Nigra Rutenia

**Nigra Rutenia** o **Nigra Rus** es historiala regiono en teritorio di hodiala Bielorusia.

Precipua urbi dil regiono esis: Navahrudak, Vawkavisk, Slonim, Babruisk, Mazir, Svislach, Niasvij e Baranavichi.

Segun Slava logiko di kolori "nigra" signifikis "sudala".
Reda Rutenia

**Reda Rutenia** o **Reda Rus** es historiala regiono en teritorio di nord-westala Ukraina, en sud-estala Polonia e tre parte en sud-westala Bielorusia.

Precipua urbi dil regiono esis: Halich, Terebolia, Kolomiya, Belz, Lviv, Rzeszów, Chełm, Przemyśl, Zamość, Sanok.

Segun Slava logiko di kolori "reda" signifikis "westala".
Zaporijjia (regiono)

**Zaporijjia** es historiala e geografiala regiono en teritorio di Ukraina. Centr-urbi di regiono es Dnipro e Zaporijjia, e altra precipua urbi es: Kriviy Rih, Kamyanske e Kropivnickiy.
Yedisan

**Yedisan** es historiala e geografiala regiono apud Nigra maro en teritorii di Moldova/Transdnistria e Ukraina. Centr-urbi di regiono es Odesa e Ochakiv, e altra precipua urbi es: Mikolayiv, Herson e Tiraspol.
Bukovina

**Bukovina** es historiala e geografiala regiono en teritorii di Rumania (*[[sudala Bukovina]]* – chef-urbo Suceava) e Ukraina (*[[nordala Bukovina]]* – chef-urbo Chernivci).
Podolia

**Podolia** es historiala e geografiala regiono en teritorii di Ukraina (provinco Hmelnickiy e provinco Vinnicya) e Moldova. Chef-urbo dil regiono es Kamyanec-Podilskiy, e precupua loki es Hmelnickiy e Vinnicya.
Blanka Rutenia

**Blanka Rutenia** o **Blanka Rus** es historiala regiono en teritorio di hodiala Bielorusia e parte en Rusia.

Precipua urbi dil regiono esis: Minsk, Mahiliow, Viciebsk, Mscislaw, Polack e Smolensk.

Segun Slava logiko di kolori "blanka" signifikis "nordala", e *Blanka Rus* donis nomo por hiodiala Bielorusia (Idale *Blanka Rusia*).
Kronikisto Nestor

**Kronikisto Nestor** o **Nestor de Kiyiv** (n. cirkum 1050 till c. 1114) esis kronikero e monako di orodoxala klostro en Kiyiv.

Il es autoro di, skribita ye 1113, historio di Rus de 9ma yarcento til la dek-duesma sub nomo *Novelo di pasinta yari*. La novelo es deskripto di multa historial eventi koncerninta fondo di landi quale: arivo di Rurik a Rus, Knyazio di Novgorod, Kiyiva Rus e komenci di Polonia.

Ilua kroniko publikesis unesma kom imprimuro en 1767.
Knyazio di Novgorod

**Knyazio di Novgorod**, **Novgorodana Rus**, **Novgorodia** o **Feudala republiko di Novgorod** es maxim olda west-Slava lando existinta en yari c. 860-1478, fondita probable da Rurik ye cirkum 862. La fondo konsideresas kom komenco di historio di Rus. Secedero e parento di Rurik knyazo Oleg la Saja ye c. 882 juntis Kiyiva Rus a *Novgorodia*, ma balde chef-urbo portesis de Veliki Novgorod a Kiyiv. Pos falo di *Kiyiva Rus* (pos morto di Yaroslav la Saja) *Novgorodia* rinaskis kom *feudala republiko di Novgorod*. En 1478 la republiko juntesis a Granda knyazio Moskva.
Rus

**Rus** o **Rutenia** es regiono etnokulturala en Estal Europa e historiala nomo di est-Slava arei.

Fondita ye 882 Kiyiva Rus esis bazo por formacar un naciono Rusana. Falo dil lando pos morto di Yaroslav la Saja (1059) frenis la proceso e donis komenco por altra (exter la Rusa) nacioni: Bielorusi e Ukrainani.
Fabrizio Lora

**Fabrizio Lora Saavedra** (n. ye la 30ma di agosto 2005) esas Peruana futbalisto, qua nun ludas por Peruana futbalo-esquado e por Peruana klubo *Sporting Cristal*.
Glenda Jackson

**Glenda May Jackson** (Birkenhead, 9ma di mayo 1936 – Blackheath (London), 15ma di junio 2023) esis Britanian aktoro e politikisto.

Jackson profesionale debutis en 1957 per *Doctor in the House* da Ted Willis, komunista skriptisto di teatraji. Elua rolo de erotika, rebela e libera muliero konkordis bone l'epoko di  *Svinganta Sisadeko*. 
En 1970 el ganis la premio Oskar pro elua aktorago en filmigo di *Women in Love*, romano da D.H. Lawrence. Tri yari pose el itere ganis la premio Oskar pro elua rolo en ''rom-komo'' *A Touch of Clas*s. Tipale por la rebela karaktero ed instinti egalesala di Jackson esis la refuzo asistar la ceremonio di premiodono. 

Per l'ambicio ‘Ni devas engajar ni por la povri, senhemi, chomanti, febli e maladi', Glenda Jackson kom reprezentanto social-demokrat eniris en 1992 la Basa Domo di Britania. Pos kin yari la famoz aktoro recevis alt ofico en la ministerio di Trafiko, ube el responsis la publika transporto di la chefurbo.
Premio Oskar

La **premio Oskar**, oficale la *Premio dil Akademio*, esas importanta premio en Usa, donata dal Akademio pri Arto e Cienco di Movant Imaji. Yarale dum la printempo la premio esas donat a 24 kategorii en la Dolby Teatro en Hollywood.
Greenwich, London

**Greenwich** (pron.: *grinich*) esas historial urbo e quartero di la britaniana chefurbo London, jacante en la sudesto di la metropolo Granda London an la sudala rivo di la Tamiso. La quartero, existante de distrikti Greenwich West e Peninsulo, kontas ckme. 30.000 habitanti. Greenwich posedas la stelobservatorio konstruktit en 1675, la prima meridiano tra-iras ol. Hodie la stelobservatorio esas muzeo.
Granda Lagi

La **Granda Lagi** esas grupo de kin lagi de dolc aquo en la nordo di Usa, sur o che la frontiero di Usa e Kanada. De west- ad esto: Supra Lago, Lago Michigan, lago Huron, lago Erie ed lago Ontario. Lago Michigan jacas tote en Usa, l'altra quar lagi anke sur teritorio di Kanada. La tota surfaco di la lagi esas 244.106 km². Inter lago Erie e lago Ontario esas difero de alteso de 100 metri, pro to existas la katarakto di Niagara.
D (programifo-linguo)

**D** es multaparadigmala programifo-linguo permisanta krear objektala, imperativala e generala programaro. Lo kreesis da Walter Bright ye 2007 kom sucedero objektala di linguo C). 

*D* havas multa traiti existanta en C++, ma kontre di lo la linguo es konciliebla kun sua precedero *C* nur ye binara nivelo, e lua sintaxo plu similesis lingvi Java, C# e Eiffel.

Segun datumi de 15ma di decembro 2022 aktuala versiono di linguo *D* esis *2.101.1*.
Eiffel (programifo-linguo)

**Eiffel** es objektala programifo-linguo kun statikala tipi kreita da Bertrand Meyer ye 1986 kom sucedero objektala di linguo C). 

Segun datumi de 31ma di mayo 2022 aktuala versiono di linguo *Eiffel* esis *22.05*.

## Exemplo

```eiffel
class SALUTO_MONDO

creation make

feature
   make is
      local
      do
         std_output.put_string("Saluto, mondo")
         std_output.put_new_line
      end
end
```
Granda Planaji

La **Granda Planaji** (Angle: *Great Plains*) esas l'enorma regiono de herbaro di Nord-Amerika, cirkume inter la Misisipi e la Rokoza Monti. Til 1870 ol nomesis sur la mapi Usana: Grand Amerikana Dezerto. Pro l'invento di la stala plugilo e pik-filo kom fenco la regiono povis esar kultivata. Hodie on ibe trovas grandega farmeyi e edukado, talanomizita "ranches".
Rokoza Monti

La **Rokoza Monti** esas montaro de roki e trovesas inter la Granda Planaji ye l'esto e serio de baseni e basaji ye la westo di Nord-Amerika, extensanta su trans disto de plu kam 3000 kilometri de Alaska til Mexikia. La montaro formacas la Kontinentala Divido di Amerika, l'aquo-divido inter la riveri qui ekfluas ye l'una latero en la Pacifiko e l'Arktik Oceano e l'altra latero en l'Atlantiko.

La maxim alta somito esas ta di Monto Elbert en Kolorado ye 4401 metri super marala nivelo. La maxim spektakloza parto esas la Granda Ravinego.
Haskell (programifo-linguo)

**Haskell** es funcionala programifo-linguo nomita honore di Usana matemitikisto Haskell Curry ye 1990.

Segun datumi de 2023 aktuala versiono di linguo *Haskell* esis *Haskell 2010*.

## Saluto, mondo!

```haskell
module Main (main) where

main :: IO ()
main = putStrLn "Hello, World!"
```
Zig (programifo-linguo)

**Zig** es multaparadigmala programifo-linguo permisanta krear funcionala, procedurala, imperativala e konkuranta programaro. Lo kreesis da Andrew Kelley ye 2016. 

Segun datumi de 19ma di januaro 2023 aktuala versiono di linguo *Zig* esis *0.10.1*.

## Saluto, mondo!

```zig
const std = @import("std");

pub fn main() !void {
    const stdout = std.io.getStdOut().writer();
    try stdout.print("Saluto, {s}!\n", .{"mondo"});
}
```
Ada (programifo-linguo)

**Ada** es multaparadigmala programifo-linguo permisanta krear strukturala, procedurala, imperativala, konkuranta e generala programaro. Lo kreesis ye 1980, e nomesis honore di Ada Lovelace.

La linguo inspiresis ye linguo Pascal.

Segun datumi de junio 2023 aktuala versiono dil linguo esis *Ada 2012 TC1*.

## Saluto, mondo!

```ada
with Ada.Text_IO;
procedure Hello is
begin
   Ada.Text_IO.Put_Line ("Saluto, mondo!");
end Hello;
```
Ruby (programifo-linguo)

**Ruby** es interpretata programifo-linguo objektala kreita da Yukihiro Matsumoto ye 1995.

Segun datumi de 30ma di marto 2023 aktuala versiono dil linguo esis *3.2.2*.

## Saluto, mondo!

```ruby
10.times {
  puts "Saluto, mondo!"
}
10.times do
  puts "Saluto, mondo!"
end
```