open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Santa Fe, Nova-Mexikia

**Santa Fe** esas chef-urbo di Usana stato Nova-Mexikia, ed anke sideyo dil komtio Santa Fe. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. Lua tota surfaco esas 135,57 km², equivalanta a 52,34 mi², de qui nur 0,29 km² (0,11 mi²) kovresas per aquo. Santa Fe distas 3018 km de Washington DC.

Santa Fe fondesis en 1607, dal Hispano Juan Martinez de Montoya. Ol divenis provincala chefurbo em 1610. En 1824, ol divenis chef-urbo di Mexikiana teritorio *Santa Fe de Nuevo Mexico*. En 1846, Usa deklaris milito kontre Mexikia, e konquestis la teritorio de Nova-Mexikia en 1848.

Nun ol judikesas kom importanta artala centro, pro la granda quanto di galerii pri arto en ol. Ol havas anke importanta muzei, historiala edifici ed importanta fakultati, exemple kampuso di *St. John's College*, establisita ibe en 1964, e l'Instituto pri Arto di Usana Aborijeni (Angle: *Institute of American Indian Arts*), establisita en 1962.

## Referi
Elias Lönnrot

**Elias Lönnrot**, n. ye la 9ma di aprilo 1802 til la 19ma di marto 1884, esis Fina filologiisto e kolektisto di tradicionala Fina oralpoemo. Lu konocesas bone pro kompozar Kalevala, la Fina nacional epikalpoemo.

Lu studiis medicino en l' Akademio di Turku. Misfortunoze la yaro ke lu adjuntis su esis la yaro di Grand Incendio en Turku, qua brulis miurbo e l' universitato. Lönnrot (e la majoritato di la resto dil universitato) diplasesis vers Helsinki, ube lu gradizis su ye 1832. Lu laboris kom distriktal doktoro di Kajaani (en nord-esta Finlando) dum la famino en la distrikto. La famino eventigis la renunco di la precedanta doktoro, quo permisis lu obtenar tala pozeso, malgre ke lu esis doktoro tro yuna.

Multa sequanta yari di kultivo-falio rezultis en grandega perdi di homi ed animali; Lönnrot skribis letri a la statal departmenti, demandante ne medikamenti, quale irga mediko generale facus, ma nur repasto. Lu esis lore l' unika doktoro por habitantaro de cirkum 4000 homi en lua distrikto, ube on ne afordis trovar doktori, ed ube on nek afordis komprar chera medikamenti de mem rara farmacii. On do koaktesis fidar a kuraceri vilajal per lokale disponebla remedii.

Lua vera pasiono jacis en lua matrala Fina linguo. Lu skribeskis pri l' antiqua Fina en 1827 e kolekteskis folklor-rakonti de la tatempa rurani.

Dum lua kariero kom mediko, Lönnrot voyajis multafoye tra la ruri di Finlando, Laponia, e la proxima parti di Rusa Karelia por suportar lua kolektant esforci. Co produktis kolektaji di libri: *Kantele* 1829-1831 (*kantele* esas Finlandana tradicional instrumento); *[[Kalevala]]* 1835-1836 (forsan Lando di Heroi; bonege konocis kom la «anciena» *Kalevala*); *Kanteletar* 1840 (la *Kantele* Dameto); *Sananlaskuja* 1842 (Proverbi); expansata duesma edituro di Kalevala, 1849 (la «nova» *Kalevala*); e *Finsk-Svenskt lexikon* 1866-1880 (Fina-Sueda Vortaro). 

Lönnrot rikonocesas pro lua parto en la prezervado di Fina oral-tradicioni per sua laboro por Fina Literaturo en sua katedro di l' universitato di Helsinki. Lu mortis la 19 di marto ye 1884 en Sammatti, en Uusimaa-provinco.

Botanikisti lun rimemorigas pro skribir l' unesma *Flora Fennica* – *Suomen Kasvisto* en Fina ye 1860; lore ol esis famoza tra Skandinavia, pro esir inter l' unesma ciencala texti en komuna-linguo. La duesma expansata versiono, kun-autoresis per Thiodolf Sælan, publikigesis en 1866.  La *Flora Fennica* esus komparative nesignifikanta se ne esus pro la fakto ke Lönnrot, ultre versi por la Kalevala, anke kolektis uzi di planti en lua voyaji. Lua *Flora Fennica* inkluzas multa notaji pri plant-uzi inter deskriptaji di flori e folii.

Fina grafik-artisto Erik Bruun uzis Lönnrot kom sua motivo por bilieto di 500 marki en sua bilieto kolektaji.
Émile Zola

**Émile Zola** (1840 til 1902) esis Franca skriptisto, importanta en naturalismo. En 1898 ilu defensis Alfred Dreyfus kande publikigis la texto “J’accuse” ("me akuzas").

### Verki
* *La Confession de Claude* (1865) 
* *Thérèse Raquin* (1867) 
* *Madeleine Férat* (1868) 
* *Le Roman Experimental* (1880) 
* *Les Rougon-Macquart*
** *La Fortune des Rougon* (1871) 
** *La Curée* (1871-72) 
** *Le Ventre de Paris* (1873) 
** *La Conquête de Plassans* (1874) 
** *La Faute de l'Abbé Mouret* (1875) 
** *Son Excellence Eugène Rougon* (1876) 
** *L'Assommoir* (1877) 
** *Une Page d'amour* (1878) 
** *Nana* (1880) 
** *Pot-Bouille* (1882) 
** *Au Bonheur des Dames* (1883) 
** *La Joie de vivre* (1884) 
** *Germinal* (1885) 
** *L'Œuvre* (1886) 
** *La Terre* (1887) 
** *Le Rêve* (1888) 
** *La Bête humaine* (1890) 
** *L'Argent* (1891) 
** *La Débâcle* (1892) 
** *Le Docteur Pascal* (1893) 
* *Les Trois Villes*
** *Lourdes* (1894) 
** *Rome* (1896) 
** *Paris* (1898) 
* *Les Quatre Evangiles 
** *Fécondité* (1899) 
** *Travail* (1901) 
** *Vérité* (1903, publikigo posmorta) 
** *Justice'' (nekompleta)
Max Ernst

**Max Ernst** (n. ye la 2ma di aprilo 1891 til la 1ma di aprilo 1976) esis Germana piktisto e skultisto dil movadi Dadaista e Surealista.
Marvin Gaye

**Marvin Gaye** (naskis **Marvin Pentz Gay, Jr.** en 1939 til 1984) esis Usana kantisto e kompozisto di soul, ed anke muzikala produktisto.
Doris Day

**Doris Day** (naskinta **Doris Mary Ann von Kappelhoff** ye la 3ma di aprilo 1922, mortinta ye la 13ma di mayo 2019 esis Usana cinem-aktorino, nome en muzikala filmi.

## Referi
Eddie Murphy

**Eddie Murphy** (n. **Edward Regan Murphy** ye la 3ma di aprilo 1961) esas Usana cinem-aktoro, note di komedii.
Kurt Weill

**Kurt Weill** (1900 til 1950) esis Germana kompozisto, note per Bertolt Brecht.

Ye la 31ma di agosto 1928, eventis en Berlin la unesma pleado di *Die Dreigroschenoper*, da Weill e dramatisto Bertold Brecht. Ol fondesis sur la balado-opero *The Beggar's Opera* di 1728, da Angla skribisto John Gay, olqua esis satiro di Italiana operi, la karakteri esante furtisti e debochistini. *Die Dreigroschenoper* utiligis la sama karakteri e simila rakonto, qua eventas en London en la 19ma yarcento. La muziko da Weill, por mikra orkestro, esis influata da jazo-muziko.

La opero, pos iniciala povra recevado, balde esis sucesoza. La kansono *Die Moritat von Mackie Messer*, qua ye la komenco di la opero introduktas la karaktero Macheath, deskriptante ilua violentemeso, esis tradukata aden la Angla en Usana produkturo di la opero di 1954; kom *Mack the Knife*; ca versiono di la kansono divenis populara.

En 1933 il fugis de Naziista Germania. De 1935 ilu rezidis en Usa. Ilu studiis populara muzikala dramati en Usa, e kompozis muziko por plura verki, kun notinda skriptisti, inkluzite Ira Gershwin. Ilua maxim famoza kansono de ca periodo esas *September Song*, de la muzikala dramato *Knickerbocker Holiday*, di 1938.

Ye la 9ma di januaro 1947 en New York, ilua opero *Street Scene* esis unesmafoye pleata. Ol esas la maxim bone konocata de ilua muzikala dramati skribita en Usa. La rakonto di la opero skribesis da Elmer Rice, fondita sur ilua dramato di la sama titulo: ol deskriptas la tensita vivi di plura vicina familii, en povra parto di New York en varmega vetero.
Anthony Perkins

**Anthony Perkins**, n. ye la 4ma di aprilo 1932 til la 12ma di septembro 1992, esis Usana cinem-aktoro, cinemo-direktisto e kantisto. Il esas maxim konocata pro lua rolo kom Norman Bates, en la suspenso-filmo *Psycho*, direktita da Alfred Hitchcock.

Dum ilua artala kariero, ilu lansis 3 longe-pleebla diski pri pop-muziko, e kelka izolita kansoni.
St. Petersburg (homonomio)

**Sant Peter(s)burg** povas esar:

* St. Peterburg - la duesma urbo en Rusia
* St. Petersburg, Florida - Usana urbo.
Muddy Waters

**Muddy Waters** (naskinta **McKinley Morganfield** ye la 4ma di aprilo 1915 til la 30ma di aprilo 1983) esis Usana muzikisto di jazo, blues, rock e altra stili. Muzikisti quale Angus Young (chefo di la rock-bando AC/DC), Chuck Berry ed altri, recevis lua muzikala influo.
Maria la 2ma di Portugal

**Maria la 2ma di Portugal** (n. *Maria da Glória Joana Carlota Leopoldina da Cruz Francisca Xavier de Paula Isidora Micaela Gabriela Rafaela Luisa Gonzaga de Bragança e Áustria* ye la 4ma di aprilo 1819 til la 15ma di novembro 1853) esis rejulo di Portugal de la 2ma di mayo 1826 til la 23ma di junio 1828, e pose de la 26ma di mayo 1834 til la 15ma di novembro 1853.
Martin Luther King

**Martin Luther King** (1929 til 1968), pastoro baptista Usana, qua esis aktivisto di la movado pri homala yuro di Afrikanidi, recevis la Nobel-premio pri paco en 1964. Ilu praktikis en sua aktivismo la senviolento, inspirata da Mohandas Gandhi, quankam l'opinioni di King pri senviolento evolvis dum sua aktiveso.

King iniciale sucesis ganar suporto ne nur di afrikana Usani, ma anke kaukaziana Usani. Ma pos kelka importanta legala vinki, kande il plu enfokigis sistemala ed ekonomiala rasismo en anke la norda Usa, blanka moderemi komencis abandonar lua kampanii e King tre despopulareskis pos 1965. King asasinesis ye la 4ma di aprilo 1968 da James Earl Ray, blanka rasisto simpatiante kun Rodesia. Pro l'ocido la politikala klimato plus deterioris, tumulti eventante en multa parti di Usa. Hodie la triesma lundio di januaro esas *Martin Luther King Day* en Usa.

Il esis socialisto, qua anke esforcis ameliorar la stando di povri per sua *Poor People's Campaign* (Kampanio di Povri) kurte ante sua ocido. Ilu anke opozis la Vietnam-milito. La FBI inquestis pri lua vivo ed esforcis extorsar il.
Allen Ginsberg

**Allen Ginsberg** (1926 til 1997) esis Usana poeto de la *[[Generaciono Beat]]*, quale la skriptisti Jack Kerouac, William S. Burroughs, Neal Cassady e Gregory Corso.
Saul Bellow

**Saul Bellow** (naskinta **Solomon Bellows** ye la 10ma di junio 1915 til la5ma di aprilo 2005) esis Usana skriptisto qua recevis la Nobel-premio pri literaturo en 1976.
Bjarne Riis

**Bjarne Lykkegård Riis** (naskinta ye la 3ma di aprilo 1964) esis Dana sportisto (biciklisto). Ilu vinkis la konkurso *[[Turo di Francia]]* la yaro 1996.
Gene Pitney

**Gene Pitney** (1940 til 2006) esis Usana kantisto, muzikisto e kompozisto di rock.

### Kelka muziki
* "(I Wanna) Love My Life Away" 
* "Every Breath I Take" 
* "Town Without Pity" [often misprinted on Continental covers as "Down"] 
* "Hello Mary Lou" 
* "(The Man Who Shot) Liberty Valance" 
* "Only Love Can Break a Heart" 
* "If I Didn't Have a Dime (To Play The Jukebox)" 
* "Half Heaven - Half Heartache" 
* "Mecca" 
* "Tower Tall" 
* "True Love Never Runs Smooth" 
* "Twenty Four Hours from Tulsa" - #3 Australia 
* "That Girl Belongs to Yesterday" 
* "It Hurts to Be in Love" 
* "Lips Were Redder on You" 
* "I'm Gonna Be Strong" 
* "I Must Be Seeing Things" 
* "Last Chance to Turn Around" 
* "Looking Through the Eyes of Love" 
* "Princess in Rags" 
* "Backstage (I'm Lonely)" 
* "Nobody Needs Your Love" 
* "Just One Smile" 
* "Something's Gotten Hold of My Heart" 
* "She's a Heartbreaker" 
* "Yours Until Tomorrow" 
* "24 Sycamore" 
* "Stop! in the Name of Love"
Cardiff

**Cardiff** (Walsane *Caerdydd*) esas chef-urbo e maxim populoza urbo di Wals, e la 11ma maxim grand urbo dil Unionita Rejio. Segun la demografiala kontado di 2011 ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 140 km². Ol esas la kulturala centro di Wals, e la Nacional Asemblitaro di Wals jacas ibe.

## Referi
Agnetha Fältskog

**Agnetha Åse Fältskog** (n. ye la 5ma di aprilo 1950) esas Suediana kantistino e kansonifistino, qua es maxim konocata kom membro di pop-grupo ABBA.
Graham Greene

**Graham Greene** (1904 til 1991) esis Britanian skriptisto di noveli e por teatro, e literaturo-kritikisto.
Peter Tosh

**Peter Tosh** (naskis **Winston Hubert McIntosh** en 1944 til 1987) esis notora Jamaikana muzikisto e kantisto. Kun Bob Marley, il esis un ek la pioniri di reggae.

### Verki
* *Legalize It* (1976) 
* *Equal Rights* (1977) 
* *Bush Doctor* (1978) 
* *Island Zorro* (1979) 
* *Mystic Man* (1979) 
* *Wanted Dread And Alive* (1981) 
* *Mama Africa* (1983) 
* *Captured Live* (1984) 
* *No Nuclear War* (1987)
Joseph Conrad

**Joseph Conrad** (naskis **Józef Teodor Konrad Korzeniowski**, 1857 til 1924) esis notora Poloniana e Britaniana novelisto.
Francis Ford Coppola

**Francis Ford Coppola** (naskinta ye la 7ma di aprilo 1939) esas Usana cinematografisto, cenaristo e produktisto, konocita pro la 3 filmi *[[The Godfather]]* e la filmo *[[Apocalypse Now]]*.
Jean-Paul Belmondo

**Jean-Paul Belmondo** (9 di aprilo 1933 til 6 di septembro 2021) esis Franca cinem-aktoro, komence asociita kun cinematografala movado surnomizita *La Nouvelle Vague*, pose diveninta un ek la maxim importanta cinem-aktori Franca. Inter lua maxim konocata cinematografuri esas *À bout de souffle* (1960), *L'Homme de Rio* (1964), *Pierrot le Fou* (1965), *Borsalino* (1970), *Le Professionnel* (1981) e *L'as des as* (1982).
Sade Adu

**Sade Adu** (naskinta **Helen Folasade Adu** ye la 16ma di januaro 1959 en Ibadan, Nigeria) esas Britaniana kantistino di jazz e pop.
Tennessee

**Tennessee** esas Usana stato. Lua vicina stati esas Kentucky e Virginia norde, Nordal Karolina este, Georgia, Alabama e Mississippi sude, ed Arkansas e Missouri weste. Ol esas la 36ma maxim vasta stato di Usa, e la 15ma maxim populoza.

Lua chef-urbo esas Nashville, qua esas centro di la maxim vasta metropolala regiono dil stato.

## Historio

L'unesma  vivis en Tennessee cirkume  yari ante nun. Kande Hispani Hernando de Soto arivis a la regiono en 1540, ol habitesis da aborijeni Cherokee, Creek e Chickasaw. Tristán de Luna y Arellano e Juan Pardo exploris la regiono rispektive en 1559 e 1567. En 1682, René-Robert Cavelier, sinioro de La Salle, konstruktis fuorto Fort Prudhomme weste de la regiono. Dum la yari 1750a e 1760a, chasisti veninta de Virginia exploris multa arei estala e centrala di Tennessee. Li konstruktis fuorto Fort Loudoun en 1756. Balde komencis konflikti kun indijeni, e pos la milito kontre Franci ed indijeni, en 1763 Britaniani lansis rejala proklamo qua proskriptis koloniigo weste de Apalachi, en esforco por preventar konflikti kontre indijeni.

En 1775, Richard Henderson negociis serio di kontrati kun le Cherokee, por vendar tereni apud rivero Watauga. Anke signatesis pakto qua permisis lu negociar teritorii por Kolonio Transylvania, qua inkluzis arei norde de rivero Cumberland. Le Chickamauga, grupo de Cherokee populo komandita da Tiranta Kanoo (Angle: *Dragging Canoe*) qua ne aceptis la kreo di Kolonio Transylvania, atakis fuorto Watauga en 1776. Avizi da Nancy Ward, kuzino de Tiranta Kanoo, sparis la vivo di multa koloniigisti.

Tri komtii de distrikto Washington separesis de Nordal Karolina en 1784, e formacis tale nomizita "stato Franklin". Li probis enirar l'Uniono, sensucese, e la komtii, lor 8, itere aceptis esar parto di Nordal Karolina, qua en 1790 cedis ta areo al Uniono, qua organizis la Sud-westala Teritorio ye la 26ma di mayo ta yaro. Lego stipulis ke la regiono povus demandar admiso kom stato kande lua habitantaro atingis 60 mil personi. En junio 1795 eventis demografiala kontado qua trovis  habitanti, inkluzite  sklavi. Dum konvenciono, selektesis la nomo Tennessee por la regiono, qua divenis Usana stato ye la 1ma di junio 1796.

Dum l'Usana interna milito importanta kombati eventis en Tennessee, exemple batalio di Stones River.

### Geografio

La maxim alta monto dil stato esas Clingmans Dome, kun 2025 metri di altitudo.

La precipua aquofluo dil stato esas fluvio Mississippi, qua formacas naturala frontiero kun Missouri ed Arkansas. Altra importanta aquoflui esas riveri Tennessee, Cumberland, Clinch, e Duck.

### Ekonomio
Tennessee produktas stofo, kotono, bovi ed elektral energio. La stato havas plu kam  farmeyi, di qui 59% edukas bovaro.

### Referi
Carl Perkins

**Carl Lee Perkins** (1932 til 1998) esis Usana pioniro di rock and roll, kun stilo *[[rockabilly]]*.

Naskinta en Tennessee, ilu esis l'skriptisto di *Blue Suede Shoes*, enrejistrita kun granda suceso da Elvis Presley.
Joaquim Manuel de Macedo

**Joaquim Manuel de Macedo** (1820 til 1882) esis skriptisto de Braziliana Romantika literaturo, dum la 19ma yarcento.

### Libri
*"A Moreninha" (1844)
*"O Moço Loiro" (1845)
*"Os Dois Amores" (1848)
*"Rosa" (1849)
*"O Forasteiro" (1855)
*"Rio do Quarto" (1869)
*"A Luneta Mágica" (1869)
*"As Mulheres de Mantilha" (1870-1871).
Bahía Blanca

**Bahía Blanca** (pronuncez *Baia Blanka*) esas importanta portuala urbo en Arjentinia, jacanta sude de la provinco Buenos Aires, apud bayo samnoma. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. Lua tota surfaco esas 130 km².

Bahía Blanca divenis un ek la maxim importanta centri komercala, kulturala, edukala e sportala di la lando fore Buenos Aires, havanta muzei, parki e prezervata edifici, ed ank esas koncentro-punto por transporti e telekomuniki. Tri importanta universitati havas kampusi ibe: *Universidad Nacional del Sur*, *Universidad Tecnológica Nacional*, ed *Universidad Provincial del Sudoeste*.

## Geografio

La reliefo di Bahía Blanca esas plana proxim la portuo, ma cirkondata da kolini qui superiras 70 metri di altitudo ad nord-este. La mezavalora altitudo dil urbo esas 20 metri super la marala nivelo.

La klimato dil urbo esas humida subtropikala (*Cfa* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La mezavalora temperaturo en januaro (somero) esas 23,6°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en julio (vintro) esas 7,6°C.

La pluvoza sezono iras de oktobro til marto. La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 640 mm, e la maxim pluvoza monato esas marto, kun mezavalore 70,6 mm. La mezavalora atmosferala humideso esas 68%. La venti ordinare esas moderema, kun mezavalora rapideso di 23 km/h. Dum somero, li ordinare ventas de norde o de nord-weste, kontre ke dum vintro ordinare ventas de sude.

En severa vintri, temperaturi povas falar til -12°C, qual eventis en 1988. Tamen, la sento por la homi equivalas olta di -20°C. Dum pasinta epoki, indijeni nomizis la bayo *Huecuvú Mapú*, signifikante "lando di la Maligno", pro la forco di la venti, la manko di pluvi e la severa koldeso dum la vintro.

## Referi
Herbie Hancock

**Herbert Jeffrey ~Herbie Hancock** (n. ye la 12ma di aprilo 1940) esas Usana jazo-muzikisto, kun elementi di funk e soul.
Georg Lukács

**Georg Lukács** (naskis **Löwinger György Bernát** ye la 13ma di aprilo 1885 til la 4ma di junio 1971) esis Hungara marxista-filozofo e kritikisto di literaturo.
Hindi-linguo

**Hindi** esas Indo-Europana linguo parolata da cirkume 800 milioni personi en tota mondo. Ol esas un di multa oficala lingui di India. Kun la Angliana, ol esas oficala linguo di Indiana guvernerio. Ol esas la duesma linguo dil mondo en parolata-quanto.

Ol esas skribita kun Devanagari alfabeto.
Nashville (Tennessee)

**Nashville** esas chef-urbo e maxim populoza urbo di Usana stato Tennessee. Segun statistiki de 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 1362,2 km².

L'urbo nomizesis homaje generalo Francis Nash, de kontinental Armeo dum la milito pri nedependo di Usa. L'urbo fondesis en 1779, kande olua teritorio apartenis a Nordal Karolina. L'urbo kreskis rapide pro sua strategiala lokizo kom portuo che rivero Cumberland, e dum la 19ma yarcento, kom ferovoyala koncentro-punto. Kom parto di Tennesee Nashville separis su, e en 1862 ol esis l'unesma chef-urbo di la Kunfederuro kaptita dal Uniono. Pos finir la milito, l'urbo gradope rekuperis su e divenis importanta centro komercala ed industriala.

Nashville surnomizesis l'"urbo di la muziko" (*Music City*) nam ol esas importanta centro por muzikal industrio, nome stilo *[[country]]*. Ol ank esas sideyo di importanta universitati, exemple Universitato *Tennessee State* e *Vanderbilt University*.

## Geografio

Nashville jacas ube komencas kolinoza regiono konocata kom *Highland Rim*. Sua reliefo esas kolinoza, kun altitudi varianta de 117 metri sur marala nivelo proxim rivero Cumberland, til 354 metri sur la marala nivelo che rezerveyo *Radnor Lake State Natural Area*. Lua mezavalora altitudo esas 169 metri super la marala nivelo.

La klimato dil urbo esas humida subtropikala (*Cfa* segun la klimatala klasifikuro da Köppen), kun varma e humida someri e koldeta vintri, tipala de la sudo di Usa. La mezavalora temperaturo en julio (somero) esas 27,1 °C, kontre ke la mezavalora temperaturo en januaro (vintro) esas 4,2 °C. La maxim kolda temperaturo enrejistrita en la urbo esis −27 °C, ye la 21ma di januaro 1985, kontre ke la maxim varma temperaturo enrejistrita esis 43 °C, ye la 29ma di junio 2012.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 1283 mm, e la maxim pluvoza monato esas mayo, kun mezavalore 128 mm.

## Referi
Nashville

Nashville povas esar:

* Nashville, Tennessee (chef-urbo di stato)
* Nashville, Arkansas
* Nashville, Georgia
* Nashville, Illinois
* Nashville, Kansas
* Nashville, Norda-Karolina
* Nashville, Ohio
* Nashville (1975), filmo direktita da Robert Altman
Albaniana linguo

**Albaniana linguo** esas Indo-Europana linguo qua apartenas a samnoma grupo. Ol parolesas da plu kam 6 milion personi, precipue en Albania, Kosovo e vicina regioni en Grekia, en mikra regioni di Italia, e da lua diasporo en Usa ed Australia. En 1854 Germaniana filologisto Franz Bopp provis ke ol apartenas ad Indo-Europana linguaro.

## Dialekti
Ol havas 2 precipua dialekti: *Geg* e *Tosk*. Altri esas: *Arberesh*, *Arvanitika* e *Cham*.

## Pronunco
Albaniani transliterizas stranjera vorti en lia propra maniero, uzante Latinal alfabeto. Konseque l'Anglalingua nomo *Josh McDowell* transliterizesas kom *Xhosh Mekdauëll*.
Armeniana linguo

L**'Armeniana linguo** esas Indo-Europana linguo ke esas parolata suda di Kaukazia (sud-esta Europa), en Armenia e Nagorno-Karabakh, da aproxime 7 milion personi. Ol havas parenteso da Frigiana e Grekiana lingui.

Ol esas skribita da Armeniana alfabeto.
Carson City

**Carson City** esas chef-urbo di Usana stato Nevada. Ol esas la 6ma maxim populoza urbo dil stato. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. Lua tota surfaco esas 406,94 km².

L'urbo originis de halto-punto por migranti irinta a Kalifornia, ma pose ol divenis urbo. Ol esas chef-urbo di Nevada depos 1864.

## Referi
Steve Irwin

**Stephen Robert "Steve" Irwin** (n. ye la 22ma di februaro 1962 til la 4ma di septembro 2006) esis Australian prizentisto di televiziono e proprietinto di la zoo* di Queensland.

Il mortis dum quando ilu cinematografis sub-aquo. Venenoza rayo ponardis lu tra sua kordio.
Universitato di Duke

**Universitato di Duke** esas privata universitato en Durham, Nordal Karolina, Usa.

Multa edifici havas gotika arkitekturo.
Hartford, Connecticut

**Hartford** esas la chef-urbo di Usana stato Connecticut, e sideyo di la komtio Hartford. Segun la demografiala kontado di 2020 ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. Lua tota surfaco esas 46,76 km², equivalanta a 18,05 mi², di qui 45,01 km² (17,38 mi²) esas lando, e la cetera esas aquo.

Hartford fondesis en 1635, ed esas un ek la maxim anciena urbi de Usa. Ibe jacas la maxim anciena muzeo (*Wadsworth Atheneum*) e la maxim anciena publika parko de Usa, *Bushnell Park*. Ol esis un ek la maxim richa urbi de Usa poke pos l'interna milito di Usa, ma nun ol esas un ek la maxim povra de la lando, nam 3 ek 10 familii vivas sub la povreso-lineo.

## Historio

Diversa Algonquiana populi vivis en la regiono di la nuna Hartford, exemple le Podunk - qui habitis precipue este del fluvio Connecticut -, le Poquonock - norde e weste de Hartford -, le Massakoe en Simsbury, le Tunxi en West Hartford e Farmington, le Wangunk sude, e le Saukiog en Hartford propre.

En 1610, Nederlandan explorero Adriaen Block vizitis la regiono. En 1633, Jacob Van Curler kompris l'areo vicina a Fort Hoop del indijeni Pequop. Puritani de Anglia komencis arivar ibe en 1636. Li kreis kolonieto nomizita Newtown, pose ribaptita Hartford memorigante Hertford, Anglia, urbo ube naskis Thomas Hooker, un ek l'Angla koloniigisti. En 1662, rejulo Charles la 2ma di Anglia grantis tale nomizita "Fundamentala Imperi di Connecticut", legaro qua kreis la kolonio di Connecticut separita de la kolonio di la Bayo di Massachusetts.

## Geografio

La reliefo di Hartford esas kelke plana, jacanta apud la westala rivo dil fluvio Connecticut. An l'opoza rivo jacas urbo East Hartford. Lua mezavalora altitudo esas 9 metri sur la marala nivelo.

La klimato di Hartford esas esas humida subtropikala (*Cfa* segun la klimatala klasifikuro da Köppen), an la limito kun humida kontinentala klimato (*Dfa* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La varma sezono iras de mayo til oktobro, esanta junio, julio ed agosto la maxim varma monati, kun mezavalora temperaturi superiranta 20°C. De novembro til aprilo la temperaturi varias de koldeta a kolda. Januaro e februaro esas la maxim kolda monati, kun mezavalora temperaturi infre 0°C (mezavalore -2,7°C en januaro, e -1,7°C en februaro). 

La mezavalora yarala pluvo-quanto dil urbo esas 1200 milimetri. Omnayare falas 131 centimetri di nivo en la urbo, nome de decembro til marto, e plu rare de novembro til aprilo. Tropikala tempesti e plu rare uragani anke frapas la urbo. Dum lua historio, du uragani efektigis serioza domaji: en 1938, ed en 2011.

## Referi
Lansing, Michigan

**Lansing** esas la chef-urbo dil Usana stato Michigan. Segun la demografiala kontado di 2010, ol havis  habitanti. Entote ol havas 95 km².
Providence, Rhode Island

**Providence** esas chef-urbo dil Usana stato Rhode Island. Segun la demografiala kontado di 2010, ol havis  habitanti. Lua surfaco esas 54 km².
Vigdís Finnbogadóttir

**Vigdís Finnbogadóttir**, profesorino di universitato, direktistino di teatro e politikistino n. ye la 15ma di aprilo 1930, esis prezidanto di Islando de 1980 til 1996 (rielektita 3 foyi). Il esis l'unesma muliero prezidanto di la lando.
Shania Twain

**Shania Twain** (naskinta **Eilleen Regina Edwards** ye la 28ma di agosto 1965) esas Kanadana kantistino di country e pop.
Luther Vandross

**Luther Ronzoni Vandross** (1951-2005) esis Usana kantisto di soul, r&b, pop, *dance music* e *New Jack Swing*. Ilu recevis 8 Grammy-Premii dum lua vivo.
Ben Gazzara

**Ben Gazzara** (naskinta **Biagio Anthony Gazzara** ye la 28ma di agosto [1930] til la [3ma di februaro 2012) esas Usana cinem- e televizion-aktoro.

Ilu studiis kun Erwin Piscator, dicipulo de Bertolt Brecht. La precipua filmi en ke ilu verkis produktesis dum la yari 1980ma, da John Cassavetes.
Greka linguo

**Greka linguo** (en moderna Greka: ελληνικά [eliniˈka], elliniká) esas nedependanta brancho dil Indo-Europana linguaro, kun origino en Grekia ed altra regioni apud Mediteraneo e Nigra maro. Ol uzabas de l'Antiqueso, e lua moderna formo parolesas da cirkume 15 milioni personi, precipue en Grekia, Chipro, mikra regioni di Italia, Albania, Gruzia e Turkia. Ol skribesas per la Grek alfabeto.

Greka literaturo existas depos la 3ma yarmilo aK. La linguo parolabas en Balkani de cirkume 2.000 aK. La moderna Greka linguo esas sintetika linguo.
Celia Cruz

**Celia Cruz** (n. **Úrsula Hilaria Celia Caridad Cruz Alfonso** (21ma di oktobro 1925 til la 16ma di julio] 2003) esis Kubana kantisto di salsa qua vivis en Usa depos 1960.
Joan Miró

**Joan Miró** (n. ye la 20ma di aprilo 1893 til la 25ma di decembro 1983) esis Kataluniana piktisto e skultisto dil 20ma yarcento.

Joan Miró naskis en Barcelona. Ilua patro esis juvelisto e posh-horlojisto. Kom puero, Joan havis nula skolala habileso, ma il havis intereso pri piktado. Employita en 1910 kom kontisto di lokala apoteko, il sufris nervala krulo, e il pose devotigis su ad arto. Il asistis lecioni di la *[[Cercle Artistic de Sant Lluc]]* en Barcelona. Il ne esis senkurajigata pro la nesuceso di expozo-evento di sua verki en 1918. Il translojis a Paris; balde pos arivo il renkontris Pablo Picasso, qua kurajigis il. Miró, vivante en povreso, renkontris plura artisti, inkluzanta kelka de la sureala movado. Il komencis krear sureala pikturi, inspirata per halucini efektigata da hungro. Ilua pikturi esis inkluzata en expozi di verki di sureala piktisti. Tale il komencis establisar sua reputeso.
Palma de Mallorca

**Palma de Mallorca** esas chef-urbo dil insulo Mayorka ed anke dil Autonoma Regiono Baleari, en Hispania. Segun statistiki de 2023, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 208,63 km². Ol esas la 8ma maxim populoza urbo di Hispania e la maxim populoza di Baleari.

L'urbo fondesis en 123 aK da Romana konsulo Quintus Caecilius Metellus Balearicus. Dum lua historio ol okupesis da Vandali e da Arabi en 903. Pose, ye la 31ma di decembro 1229, ol konquestesis da Jaime la 1ma di Aragon. Dum la 20ma yarcento ol divenis importanta turistala destino, nome pos la yari 1960a e 1970a. Lua universitato *Universidad de las Islas Baleares*, UIB) fondesis en 1978.

Palma de Mallorca havas du linei di metroo* kun entote 15,55 kilometri e 16 stacioni.

## Sporto
Futbalo-klubo RCD Mallorca esas la maxim konocata sporto-esquado dil urbo. La klubo ludas en la maxim alta futbalo-ligo di Hispana.
Bram Stoker

**Abraham "Bram" Stoker** (1847 til 1912) esis Skota skriptisto. Ilu esis autoro di la famoza libro *Drakulo*.
Carlos Chagas

**Carlos Justiniano Ribeiro Chagas** (1879 til 1934) esis Braziliana ciencisto e mediko, qua deskovris *[[Trypanosoma cruzi]]*, mikr-organismo qua produktas la morbo di Chagas.
Cristiano Ronaldo

**Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro** (naskinta ye la 5ma di februaro 1985 en Funchal, Madeira, Portugal) esas Portugalana futbalisto qua depos 2023 ludas por Al-Nassr en Saudi-Arabia. Ante en sua kariero lu ludis por Sporting Lisboa en sua naskolando, Manchester United en Anglia, Real Madrid en Hispania e Juventus en Italia.

Kun sua rivalo Lionel Messi, il judikesas kom un ek la maxim importanta futbalisti de la 21ma yarcento, e mem un ek la maxim importanta futbalisti de la historio. En 2020, ilu premiizesis kom "la ludisto dil yarcento" da premio-organizuro *Globe Soccer Awards*.

## Referi

## Extera ligili
* uefa
Tito Puente

**Tito Puente** (n. **Ernesto Antonio Puente Jr.** ye la 20ma di aprilo 1923 til la 31ma di mayo 2000) esis Usana (filiulo di Porto-Rikani) muzikisto di jazo, mambo, salsa e cha-cha-cha. En 1992 Ilu verkis kun la kantistino Kubana Celia Cruz en la filmo *Los Reyes del Mambo Cantan Canciones de Amor*.
Bavaria

**Bavaria**, oficale **Libera Stato Bavaria**, esas la maxim vasta stato di Germania, jacanta sude de la lando. Lua surfaco totala,  km², reprezentas 1/5 de olta di Germania. Ol havas frontieri kun Chekia este, Austria sud-este e sude, Suisia sud-weste, e kun la stati Badenia-Wurtemberg weste, Hesia nord-weste, Turingia norde, e Saxonia nord-este. München, lua chef-urbo, esas la maxim grand urbo de la stato e la 3ma maxim grand urbo de Germania segun habitantaro.

**Bazala fakti pri Bavaria.**
## Historio
L'unesma populo konocata qua habitis la regiono esis la Kelti de la kulturo *La Tène*. Romani okupis la regiono ante l'Ero Kristana, e fondis kolonii quale *Raetia* e *Noricum*. La centro di Romana administrado esis *Castra Regina*, nun Regensburg.

Dum la 5ma yarcento, Romani en *Noricum* e *Raetia*, sude de Danubio, subisis kreskanta preso de populi qui habitis norde de Danubio, komence Suebi. Franki konquestis la regiono dum la 6ma yarcento. De cirkume 554 til 788, dinastio Agilolfing guvernis dukio Bavaria, til ke duko Tassilo la 3ma revokesis da Karolus la Granda.

Dum la komenco dil 19ma yarcento, la regiono divenis parto di tale nomizita Rhenana kunfederuro. En 1806, Maximilian la 1ma Joseph kronizesis rejulo di Bavaria, kun kelk autonomio. Ilu mantenis fideleso a Napoléon Bonaparte til la batalio di Leipzig en 1813, kande ilu decidis firmar la pakto di Ried, qua grantis integreso di lua rejio, kambie abandonar Napoléon. Dum la Kongreso di Wien, Maximilian la 1ma mustis cedar Salzburg ed altra teritorii ad Austrian imperio, kambie mantenar westala Palatenio. Maximilian opozis forte l'unigo di Germania, e lua insisto pri mantenar la suvereneso kontributis por krear tale nomizita Germana kunfederuro.

Til 1918 Bavaria restis rejio kun kelk autonomio. Pos finir l'unesma mondomilito la heredinti di olima dinastio Wittelsbach abandonis la povo; Ye 6ma di aprilo 1919 en München, la Soviet-Republiko di Bavaria deklaresis. To sequis periodo di anarkio en la stato depos la asasino en februaro 1919 di Kurt Eisner, ministro-prezidanto di Bavaria de novembro 1918. La prezidanto di la Soviet-Republiko esis dramatisto Ernst Toller, qua selektis des-apta personi kom membri di la guvernerio. Ye 12ma di aprilo, Komunista partiso Bavariana, duktita da Eugen Leviné, prenis la povo. La republiko vinkesis ye la 3ma di mayo, da armeo di Johannes Hoffmann, chefo en Bamberg di rivala guvernerio en Bavaria.

Bavaria esis la loko ube naskis naziismo. En 1923, Adolf Hitler povis organizar stato-stroko en München. En ca regiono organizesis granda kongresi e paradi di Naziista partiso. München, granda centro industriala, subisis severa bombardi dum la duesma mondomilito, e pos finir la milito ol okupesis da Usani.

## Geografio

## Ekonomio

## Referi
Haile Selassie

**Haile Selassie la 1ma** (1892-1975) esis imperiestro di Etiopia de 1930 til 1974.

Tafari Makonnen Woldemikael, regento di Etiopia depos 1916, kronizesis ye la 2ma di novembro 1930 kom imperiestro Haile Selassie ("Povo di la Triuneso"). Ilu naskis en 1892, ed il esis heredinto de la dinastio qua decendis de rejulo Salomon e de la rejino di Sheba. En 1916, pos la destronizo di Iyasu la 5ma, Zawditu, onklino de Iyasu, divenis imperiestrino di Etiopia, e Tafari divenis regento, kom Ras Tafari (Princo Tafari). Il divenis imperiestro en 1930, pos la morto di Zawditu. Ilu destronizesis da la armeo di Etiopia en 1974, ed enkarcerigesis en la Granda Palaco. Ilu mortis en 1975.
Cantinflas

**Cantinflas** (naskinta **Mario Moreno Reyes** en 1911 til 1993) esis Mexikiana cinem- e teatr-aktoro di komedii.
Anthony Quinn

**Anthony Quinn** (n. **Antonio Rudolfo Oaxaca Quinn** ye la 21ma di aprilo 1915 til la 3ma di junio 2001) esis Usana cinem-aktoro naskinta en Mexikia. Ilu esis amiko di Usan arkitekto Frank Lloyd Wright.
Iggy Pop

**Iggy Pop** (naskis **James Newell Osterberg, Jr.** ye la 21ma di aprilo 1947) esas Usana kantisto di rock, stilo punk.

Il komencis lua kariero en skolala bandi. Ilu developis lua artistala nomo, *Iggy*, de un ek ta bandi, *The Iguanas*..
Charles Mingus

**Charles Mingus** (1922 til 1979) esis Usana kompozisto e muzikisto di jazo, ed anke aktivisto pri homala yuri.
Roy Orbison

**Roy Kelton Orbison** (1936 til 1988) esis Usana kompozisto, kantisto e muzikisto di rock and roll. Lua maxim famoza muziko esas *Oh, Pretty Woman*.
Narada Michael Walden

**Narada Michael Walden** (naskis *Michael Walden* en 1952) esas Usana kompozisto, kantisto, muzikala-produktisto e tamburisto di *[[R&B]]*, *[[funk]]* e *[[disco]]*.
Linda Lovelace

**Linda Lovelace** (naskis **Linda Susan Boreman** ye la 10ma di januaro 1949 til la 22ma di aprilo 2002) esis Usana pornografio-stelo, konocita por la filmo *Deep Throat* (1972).
Paulette Goddard

**Paulette Goddard**, naskita **Pauline Marion Levy** (1910 til 1990) esis Usana cinem-aktorino.

Pos mariajar milioniero Edgar James, el enmenajis en Hollywood. El komencis partoprenar en kelka filmi, ed en 1936 el verkis kun Charlie Chaplin en la filmo *Modern Times* (Moderna Tempi). Divorcita de James en 1931 el mariajis Chaplin ye 1936 e partoprenis en lia sucesoza filmo *The Great Dictator* ("la granda diktatoro") en 1940. Separita de Chaplin en 1942, el mariajis aktoro Burgess Meredith en 1944.

### Filmi
* *Berth Marks* (1929)* (kurta aparo) 
* *The Locked Door* (1929) 
* *City Streets* (1931) 
* *The Girl Habit* (1931) 
* *Hollywood on Parade* (1932)* (kurta aparo) 
* *The Mouthpiece* (1932) 
* *Show Business* (1932)* (kurta aparo) 
* *Young Ironsides* (1932)* (kurta aparo) 
* *Pack Up Your Troubles* (1932) 
* *Girl Grief* (1932)* (kurta aparo) 
* *The Kid from Spain* (1932) 
* *Roman Scandals* (1933) 
* *Kid Millions* (1934) 
* *Modern Times* (1936) 
* *The Bohemian Girl* (1936) 
* *The Young in Heart* (1938) 
* *Dramatic School* (1938) 
* *The Women* (1939) 
* *The Cat and the Canary* (1939) 
* *The Ghost Breakers* (1940) 
* *The Great Dictator* (1940) 
* *North West Mounted Police* (1940) 
* *Second Chorus* (1940) 
* *Pot o' Gold* (1941) 
* *Hold Back the Dawn* (1941) 
* *Nothing But the Truth* (1941) 
* *The Lady Has Plans* (1942) 
* *Reap the Wild Wind* (1942) 
* *The Forest Rangers* (1942) 
* *Star Spangled Rhythm* (1942) 
* *The Crystal Ball* (1943) 
* *So Proudly We Hail!* (1943) 
* *Standing Room Only* (1944) 
* *I Love a Soldier* (1944) 
* *Duffy's Tavern* (1945)* (Cameo) 
* *Kitty* (1945) 
* *The Diary of a Chambermaid* (1946)* (anke produktisto) 
* *Suddenly, It's Spring* (1947) 
* *Variety Girl* (1947)* (Cameo) 
* *Unconquered* (1947) 
* *An Ideal Husband* (1947) 
* *On Our Merry Way* (1948) 
* *Hazard* (1948) 
* *Bride of Vengeance* (1949) 
* *A Yank Comes Back* (1949)* (kurta aparo) 
* *Anna Lucasta* (1949) 
* *The Torch* (1950)* (anke asociita produktisto) 
* *Babes in Bagdad* (1952) 
* *Vice Squad* (1953) 
* *Sins of Jezebel* (1953) 
* *Paris Model* (1953) 
* *Charge of the Lancers* (1954) 
* *A Stranger Came Home aka The Unholy Four* (USA)* (1954) 
* *Time of Indifference'' (1964)
Charlie Chaplin

**Charlie Chaplin** (naskita **Charles Spencer Chaplin, Jr.** (1889 til 1977) esis burleska Angliana aktoro di cinemo ed anke filmifisto.

Lua precipua rolo note en muta cinemo es vaganto, mizeroza e fripona, kontresocia ed obstinanta, revoltanta e sentimentala.

## Vivo
Chaplin komencis kariero kom filmo-aktoro en decembro 1913, ye la Keystone-studieyo di Mack Sennett en Kalifornia. Ilu deskovresis da la Keystone-studieyo dum turo di Usa kun la komedio-kompanio di Britaniana teatrala direktisto Fred Karno.

En lua duesma filmo por Sennett, Chaplin aparis kom mendikanto, kun la male fitanta pantalono e mikra chapelo per qui ilu divenis famoza. En ca filmo, *Kid Auto Races at Venice*, la mendikanto esas spektanto qua obstruktas altra spektanti ye konkurso-evento.

Il balde komencis direktar la filmi en qui il aparis. Il livis la studieyo di Sennett pos un yaro; il povis postular alta pago pro sua populareso. 

Ye 5 di februaro 1919, Chaplin, Douglas Fairbanks, Mary Pickford e D. W. Griffith fondis la filmo-kompanio "United Artists". La skopo esis ke aktori povus plu bone direktar sua interesi, vice dependar de komercala studieyi, qui regulizis salarii di aktori e facis kreiva decidi. Dum ke l'industrio pri filmi evolucionis en sequanta yari, "United Artists" adaptis su.

### ''The Kid''
Ye 21 di januaro 1921, ilua filmo *The Kid* unesmafoye videsis. Ol esis ilua unesma filmo di plena longeso (68 minuti). La filmo esis sucesoza, e nuntempe esas egardata kom un ek la maxim notinda de la ero di muta cinematografuri. *The Kid* kombinas dramato e komedio; Chaplin pleas vaganto, ja vidita en ilua antea filmi, qua adoptas yunulo, pleata da Jackie Coogan, lor evante sis yari. Coogan pose divenis notinda puero-aktoro en filmi.
Robert Oppenheimer

**Julius Robert Oppenheimer** (pron.: *openhaymer*) (1904 til 1967) esis Usana fizikisto, konsiderita *la patro dil [[atomobombo]]*.

La destrukto dil urbo Nagasaki e Hiroshima per atom-bombi  shokis Oppenheimer. Pos la milito il luktis por kontroligo di nukleal energio e kontre la konkurso di nukleal armi.
Michael Moore

**Michael Francis Moore** (n. ye la 23ma di aprilo 1954) esas Usana cinem-aktoro, dokumento-cinematografisto, cenaristo, produktisto, skriptisto e politikal aktivisto.

Ilu konocesas pro sua kritikala vidopunto pri globaligo, la granda entraprezi, l'armizita violentado, l'invado di Irak e la politiko di George W. Bush.
Max Planck

**Max Karl Ernst Ludwig Planck** (1858 til 1947) esis Germaniana fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 1918.
Ginger Rogers

**Ginger Rogers** (naskinta **Virginia Katherine McMath** ye la 16ma di julio 1911 til la 25ma di aprilo 1995) esis Usana cinem-aktorino e dansistino. El recevis la Oscar-premio pro la filmo *Kitty Foyle* en 1940.
Desmond Dekker

**Desmond Dekker** (naskis **Desmond Adolphus Dacres** en 1941 til 2006) esis Jamaikana kantisto di ska e reggae.
Frits Zernike

**Frederik "Frits" Zernike** (1888 til 1966) esis Nederlandana fizikisto, qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 1953.
Sérgio Buarque de Holanda

**Sérgio Buarque de Holanda** (1902 til 1982) esis importanta Braziliana historiisto, literaturo-kritikisto, jurnalisto, e membro di *[[Brazilian Akademio pri Literaturo]]* (en Portugalana: *Academia Brasileira de Letras*). Ilu esis patro di Braziliana kantisto Chico Buarque de Holanda.
Alejo Carpentier

**Alejo Carpentier y Valmont** (1904 til 1980) esis notora Kubana skriptisto (novelisto), jurnalisto e muziko-perquizitiso qua influis Latin Amerikana literaturo dil 20ma yarcento. Ilu esis amiko di Franciana surealista skriptisti, quale André Breton, Jacques Prevert ed altri.

Naskinta en Suisia ye la 26ma di decembro 1904, lia familio enmenajis a Kuba poka tempo depos. Ilu studiis en Francia e volvis a Kuba, por studiar Afro-Kubana kulturo.
Shirley MacLaine

**Shirley MacLaine** (naskinta **Shirley MacLean Beaty** ye la 24ma di aprilo 1934) esas Usana cinem-aktoro.
Yorkshire

**Yorkshire**, olim nomizita **Komtio York** esis historiala komtio di Anglia, lor la maxim vasta komtio di Unionita Rejio. Ol subdividesis, e parto ek lua anciena teritorio nun apartenas ad altra komtii, nome Nord-Yorkshire, Sud-Yorkshire, West-Yorkshire ed East Riding of Yorkshire. Tamen, dum ca geografiala modifikuri, Yorkshire duris agnoskesar kom geografiala e kulturala regiono, ed ol duras havar granda identeso regionala.

Lua nomo originis dil urbo York, tamen lua maxim populoza urbo esis Leeds.
Kalkuta

**Kalkuta** (en Bengali, **কলকাতা**, **Kolkata**; til 2001 **Calcutta**) esas chef-urbo di Indiana stato Westal Bengal. Segun la demografiala kontado di 2011, ol havis  habitanti. Lua metropolala region havis  habitanti ye la sam yaro.

Kolkata esas la precipua komercala, kulturala ed edukala centro di estal India, e lua portuo esas la maxim anciena de la lando. Ol esis chef-urbo di Britaniana India til 1911, kande Nova-Delhi remplasis ol. L'arkitekturo dil urbo havas importanta historiala monumenti, exemple Memorialo Victoria, la ponto Howrah e la hotelo Grand Hotel.

## Geografio
Kalkuta distas cirkume 75 km weste de la frontiero kun Bangladesh e 154 km norde de gulfo di Bengal. Lua reliefo esas plana, jacanta an la sinistra rivo di fluvio Hooghly. Lua altitudo varias de 1,5 til 9 metri super la marala nivelo.

Lua sulo havas aluvionala origino. La sedimenti formacas tabulo ek argilo, gravio e sablo.

La klimato dil urbo esas tropikala influata da musono (*Aw* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La mezavalora yarala temperaturo esas 26,8 °C. En januaro, la maxim kolda monato, temperaturi varias de 12 °C til 23 °C.

La mezavalora yarala pluvo-quanto dil urbo esas 1813,3 mm. Someri esas varma e humida, e la maxim pluvoza monato esas agosto, kun mezavalore 372,1 mm. La sika sezono iras de novembro til aprilo, kande pluvas min kam 40 mm omnamonate. Kalkuta jacas en zono kun granda risko por eventar tropikala cikloni.

## Fratala urbi
* Long Beach, Kalifornia, 
* Dallas, Texas, 
* Jersey City, Nova-Jersey, 
* Dhaka, 
* Odesa, 
* Napoli, 
* Thesaloniki, 
* Incheon, 
* Kunming, 

## Referi
Lincoln

;Persono:
* Abraham Lincoln, prezidanto di Usa, asasinita en 1865

;Loki ed urbi en Usa:
* Lincoln, Alabama
* Lincoln, Arkansas
* Lincoln, Kalifornia
* Lincoln, Illinois
* Lincoln, Iowa
* Lincoln, Maine
* Lincoln, Massachusetts
* Lincoln, Nebraska, chef-urbo di Nebraska
* Lincoln, Nova-York
* Lincoln, Nordal Dakota
* Lincoln, Pensilvania
* Lincoln City, Indiana
* Lincoln City, Oregon
* Lincoln Center, Kansas

;Urbo en Anglia:
* Lincoln, Lincolnshire, l'unesma loko qua recevis la nomo *Lincoln*.

;Komtii en Usa (entote 23, exemple)
* komtio Lincoln, Arkansas
* komtio Lincoln, Georgia
* komtio Lincoln, Idaho
* komtio Lincoln, Kansas
* komtio Lincoln, Kentucky
* komtio Lincoln, Maine
* komtio Lincoln, Minnesota
* komtio Lincoln, Mississippi
* komtio Lincoln, Missouri
* komtio Komtio, Oklahoma
* komtio Lincoln, Oregon
* komtio Lincoln, Tennessee
* komtio Lincoln, Washington
Bradford

La nomo Bradford povas esar:

Urbi en Usa:
* Bradford, Iowa
* Bradford, Tennessee

Urbi en Anglia:
* Bradford, Anglia
Ernst Ruska

**Ernst August Friedrich Ruska** (1906 til 1988) esis Germaniana fizikisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri fiziko en 1986, kun Gerd Binnig e Heinrich Rohrer.

Ruska naskis en Heidelberg. Ilu studiis en la Teknikala Universitato di München de 1925 til 1927, e konstruktis l'unesma elektronikala mikroskopo en 1933.
Heidelberg

**Heidelberg** esas importanta historiala urbo di Germana stato Badenia-Wurtemberg. Segun statistiki de 2006, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 108,83 km².

Heidelberg havas famoza universitato fondita en 1836, ed esas importanta destino por turisti pro lua romantika peizaji, nome lua kastelo e l'anciena centro dil urbo.

## Extera ligili
* Bertha Benz Memorial Route (Mannheim-Heidelberg-Pforzheim)
Sheena Easton

**Sheena Easton** (n. **Sheena Shirley Orr** ye la 27ma di aprilo 1959) esas Skota pop-kantisto qua vivas en Usa.

### Verki
* *Take My Time* (1981)
* *Sheena Easton* (1981) 
* *You Could Have Been With Me* (1981) #33 Unionita Rejio, #47 Usa
* *Madness, Money & Music* (1982) #44 Unionita Rejio, #85 Usa
* *Best Kept Secret* (1983) #99 Unionita Rejio, #33 Usa, #32 Kanada 
* *Todo Me Recuerda a Ti* (1984) - kantata en la Hispana
* *A Private Heaven* (1984) #15 Usa #36 Kanada 
* *Do You* (1985) #40 Usa 
* *No Sound But A Heart* (1987) 
* *The Lover In Me* (1988) #30 Unionita Rejio, #44 Usa 
* *What Comes Naturally* (1991) #90 Usa
* *No Strings* (1993) 
* *My Cherie* (1995) 
* *Freedom* (1997) 
* *Home* (1999) 
* *Fabulous* (2001)
Kenneth Kaunda

**Kenneth David Kaunda**, docisto e politikisto n. ye la 28ma di aprilo 1924 til la 17ma di junio 2021, esis l'unesma prezidanto di Zambia, de 1964 til 1991.
Listo pri prezidanti di Zambia

La prezidanto esas chefo di stato ed anke chefo di guvernerio di Zambia. Nun, lu elektesas dal populo por 5-yara periodo, e povas rielektesar unfoye por la sequanta periodo.

Yen listo pri prezidanti di Zambia de 1964 til nun. L'unesmo esis Kenneth Kaunda, qua guvernis til 1991.

## Prezidanti
Lincolnshire

**Lincolnshire** esas ceremoniala komtio di Anglia, jacanta este de la lando, an regiono nomizita Yorkshire and the Humber. Olua chef-urbo esas Lincoln. Ol kovras entote  km² e havis  habitanti en 2022. Ol esas la 2ma maxim vasta komtio di Anglia, e granda parto di lua surfaco esas rurala.

## Historio
Ante l'arivo di Romani, la regiono habitesis da kelta tribuo konocata kom Korieltauvi. Lia idiomo posible esis prekursora di la moderna linguo Walsana.

## Geografio
António de Oliveira Salazar

**António de Oliveira Salazar** (1889 til 1970) profesoro di Ekonomio e politikistulo, esis diktadoro di Portugal de 1932 til 1968.
Frederick Chiluba

**FFrederick Jacob Titus Chiluba** (30ma di aprilo 1943 til la 18ma di junio 2011) sindikatano e politikisto, esis prezidanto di Zambia de 1991 til 2002.
Levy Mwanawasa

**Levy Mwanawasa**, advokato e politikistulo n. ye la 3ma di septembro 1948 til la 19ma di agosto 2008, esis prezidanto di Zambia de 2002 til 2008. Ilu mortis ye la 19ma di agosto 2008 en Clamart, urbo proxim Paris, Francia.

Dum ilua guvernisteso, ilu komencis kampanio por kombatar korupto.
Antero de Quental

**Antero Tarquínio de Quental** (1842 til 1891) judikesas kom la maxim importanta Portugalana poeto de la 19ma yarcento.
Penélope Cruz

**Penélope Cruz Sánchez** (n. 1974) esas Hispanianacinem- e televizion-aktorino. Elua maxim konocita filmo esas *Jamón, Jamón* (1992).
Henri Poincaré

**Jules Henri Poincaré** (1854 til 1912) esis Franciana fizikisto, matematikisto e filozofo di cienci.

Filiulo di profesoro en l'Universitato di Nancy, es primara kuzo di la politikisto e prezidanto di Francia Raymond Poincaré.

Poincaré-konjekto

Il realigabar verki maxim importanta en optiko ed en kalkulo. Sua avani pri N korpi problemo facas lu fondanto di kaoso-teorio ; es anke precipua prekursoro di teorio di relativeso.
Jerry Seinfeld

**Jerome "Jerry" Seinfeld** (naskinta ye la 29ma di aprilo 1954) esas Usana televizion-aktoro e komediisto.
Jean Cocteau

**Jean Maurice Eugène Clément Cocteau** (1889 til 1963) esas Franca poeto, artisto talentoza en desegn-arto.

## Citaji

## extera ligili

* oficala situo
* situo