Jorge Luis Borges

**Jorge Francisco Isidoro Luis Borges Acevedo** ( audio) (1899 til 1986) esis Arjentiniana skriptisto qua judikesas kom un ek la maxim importanta skriptisti de la 20ma yarcento. Konocata pro lua fantastika rakonti e fiktivajo-esayi, Borges esis anke poeto, kritikisto, tradukisto e literaturisto. Frequa temi esis labirinti, infinito e simetrika. Kune *Adolfo Bioy Casares*, ambe publikigis sub la komuna pseudonimi *H. Bustos Domecq* e *B. Suárez Lynch*.

## Vivo
Borges naskis en Buenos Aires, Arjentinia. Lua patro, Jorge Guillermo Borges Haslam, esis advokato e psikologio-profesoro, qua anke posedis literatur-aspirajo («lu probis divenar skiptisto e faliis en l'intenco», Borges unfoye dicis: «Lu kompozis kelka tre bona soneti»). Lua matro, Leonor Acevedo Suárez, venis de anciena familio Uruguayana. Lua patro decendis de Hispani, Portugalani, e mi-Angli, e lua matro de Hispani e posible de Portugalani. Ambe parolis la Hispana e l'Angla, e de maxim frua infanteso Borges esis fakte bilinguala. On dicis ke lu lektis Shakespeare en l'Angla evanta 12 yari. Lu kreskis en la olim-distanta e ne tre prosperoza vicineso di quartero Palermo, en larja domo kun extensa biblioteko Angla-linguala.

Lua patro koaktesis frue retretar de legal-profesiono pro la sama vido-falio quan afliktos lua filio, ed en 1914 la familio diplasis a Genève, ube lua patro kuracesis da Genève-okul-specalisto, dum ke Borges e sua fratrino Norah (naskinta en 1902) vartis por skolo. Hike Borges lernis Franca linguo, pri olqua, segun semblo, lu havis inicial desfacilaji, e studiis ipse la Germana. Lu recevis diplomo de *Collège de Genève* en 1918.

Pos finir l'Unesma mondomilito, lua familio pasis tri yari en Lugano, Barcelona, Mallorca, Sevilla, e Madrid. En Hispania, Borges membreskis l'avangarda literatur-movado *Ultraista*. Lua unesma poemo, «Himno a la Maro» skriptita en la Walt-Whitman-stilo, publikigesis en la revuo *Grecia*. Ibe lu konocis famoza skriptisti en la Hispana, exemple Rafael Cansinos Assens e Ramón Gómez de la Serna.

### Komenco di kariero kom skriptisto
En 1921, Borges retroiris kun sua familio a Buenos Aires, ube lu importacis la doktrino "Ultraismo", e lansis sua kariero kom skriptisto, publikiganta poemi ed esayi en literatur-jurnali. L'unesma kolekturo di poemi Borges esis *Fervor de Buenos Aires*, publikigita en 1923. Lu kontributis al avangarda revuo *Martín Fierro*, e kunfondis jurnali *Prisma* (1921-1922, distributita amase gluanta kopiuri an la muri di Buenos Aires) e *Proa* (1922-1926). De l'unesma numero, lu esis frequa kontributanto di revuo *Sur*, fondita en 1931 da Victoria Ocampo, olqua divenis la maxim importanta Arjentiniana jurnalo pri literaturo. Ocampo ipsa prizentis Borges ad Adolfo Bioy Casares, qua divenis frequa kunlaborinto di Borges ed Ocampo-bofrato, ed altra importanta nomo di Arjentiniana literaturo.

En 1933 Borges nominesis kom editero di la literatur-suplemento en la jurnalo *Crítica*, ube aparis la peci pose publikigita en «Universal Historio di la Malfamo». Ca peci jacas ula-maniere inter ne-fiktivaj-esayi e fiktivajo-rakonti, uzante fiktivajal tekniki por kontar esencale vera historii, e literatur-falsigi, pri olqui lu klamis esir tradukadi di fragmenti di famoza ma skarse lektita verki. Dum la sequanta yari, lu servis kom literatur-konsilero por la publikigo-firmo Emecé Editores e skriptis semane kolumni por El Hogar, olqua aparis de 1936 til 1939.

Komencante en 1937, Borges-amiki trovis lu laborante en la Nativitato-nokto di 1938, Borges sufras grava kapo-vundo en acidento; dum la kuraco pri ta vundo, lu preske mortis di septicemio (Lua rakonti di 1944 «La Sudo» inspiresis en ica evento). Dum la rekupero del acidento, lu skripteskis en la stilo qua lun divenigis famoza, e lua unesma rakonti-kolektado, La bifurkanta-voyi-gardeno aparis ye 1941. La libro inkluzis *El Sur*, peco qua inkorporis kelk autobiografial elementi, notinde l'acidento, e olqua Borges pose nomis «forsan mea meliora rakonto» Malgre ke ordinare ol bone recevesis, «La bifurkanta-voyi-gardeno» faliis por ganar la literatur-premii, multi en lua cirklo olun expektis. *Ocampo* dedikis granda porciono di la julio-1941-temo di *Sur* en «Desagravio por *Borges»*; nombroza remarkinda skriptisti e kritikisti de Arjentinia ed alonge la Hispanian-parolanta mondumo kontributis per skripturi por la projeto.

### Matureso
Privacita pri lua ofico, lua vido diminuteskis pro glaukomo, e nekapabla por entratenar su ipsa kom skriptisto, Borges komencis nova kariero kom publik-konferisto. Malgre certena politik-persequeso, lu esis suficante sucesoza, e divenis progresive publik-figuro, nominesis kom Prezidanto dil Arjentiniana Skriptisto-societo (1950-1953) e kom Profesoro dil Angla ed Amerikan-Literaturo (1950-1955) en l'Arjentinian Asociuro pri l'Angla Kulturo. Lua rakonto *Emma Zunz* konvertesis en filmo (sub la nomo «Dii di odio») ye 1954 da Arjentiniana direktisto Leopoldo Torre Nilsson. Cirkume ica epoko, Borges anke skribis cinemo-verki.

En 1955, e pos l'inicio di *Ocampo*, la nov anti-*Peron*ista militar-regno lun nominis kom Nacional-Bibliotekestro. Dum ica epoko lu divenis parblinda, quale un ek lua maxim konocata precedanto, *Paul Groussac* (por qua Borges skriptis epitafo). Nek la koincido nek l'ironio eskapis de Borges e lu komentis pri oli en lua verko «Borges en la Hotelo *Beaux*», 1969:

*Nadie rebaje lágrima o reproche*

*esta declaración de la maestría*

*de Dios, que con magnífica ironía*

*me dio la vez los libros y la noche.*

 
Nulu varsez lakrimo o reprochez
 
ica deklarado
 
pri la maestreso di Deo 

qua, kun magnifik ironio, 

a me donis amba la libri
 
e la nokto. 

La sequanta yaro lu recevis la Nacional Premio pri Literaturo e la unesma di multi honor-doktoresi, ita dil Universitato di *Cuyo*. De 1956 til 1970, Borges anke esis literatur-profesoro en l'Universitato di *Buenos Aires*, dum ke freque mantenis tempal pozesi en altr universitati.

Nekapabla por lektar e skribar (lu nultempe lernis la *Braille*-sistemo), lu sekundis su en lua matro, kun qua lu sempre esabis personale proxima, ed elqua laboreskis por lu kom lua personal sekretario.

### Internacion agnosko
Lua internaciona famo venis de la frua yari 1960a. En 1961, lu recevis la *Formentor*-premio, olquan lu partoprenis kun *[[Samuel Beckett]]*. Dum ke *Beckett* esis bone konocata e respektata en l'Anglaparolanta mondo, Borges en ica tempo duris nekonocita e netradukita, Anglaparolanti divenis kurioza pri qua esis la persono qua partoprenabis la premio. L'Italiana guvernerio nominis lu *Commendatore*; e la Texas-Universitato en *Austin* selektis lu por un yaro en la *Tinker*-katedro. Ca duktis a lua unesma konfero-turo en Usa. L'unesma tradukuri di lua verko aden l'Angla aparis en 1962, kun konfero-turi en Europa ed iti di la regiono Andiana di Sudamerika dum la sequanta yari. En 1965, la Rejino Elizabeth la 2ma di Unionita Rejio institucis lu Britanial-Imperio-Oficiro. En 1980 lu premiizesis kun la Premio mondal *Cino Del Duka* e nombroz' altra honori akumulesis super la yari, tala quala la Franca-honor-legiono ye 1983, la *premio Cervantes*, ed inkluzite la Premio Specala Edgar Allan Poe por Misterio-Skriptisti di Usa, «por distinginda kontributajo a la misterio-jenro». 

En 1967, Borges komencis kin-yaral periodo di kunlaborado kun l'Usana tradukisto *Norman Thomas di Giovanni*. Pro to, lu divenis plu konocata en l'Anglaparolanta mondo. Lu anke duris publikigar libri, exemple «L'Imaginal-enti-libro» (1967, ensemble kun *Margarita Guerrero*). Lu anke konferis multe. Diversa konferi antologiizesis en tomi, exemple *Siete Noches*, e non esayi Dante-atra.

Malgre konkursir adminime de la posa 1960-yardeko, Borges nule adjudikesis kun la *[[Nobel-premio|Nobel]]*-literatur-premio. Specale en la posa 1980-yardeko, kande Borges certe oldeskis e maladeskis, la manko por lun grantar la premio divenis manifestat omisajo. On spekulis ke Borges judikesis nekonvenanta por recevar la premio pro lua tacata apogo di, o repugneso a kondamnar, la militistal-diktatoreso qua instalesabis en Arjentinia, Chili, Uruguay ed altraloke. Malgre ca politikal posturo repulsis de lua su-deskriptajo kom «anarka-pacifista» ol koaktis Borges ad unionar su a la distinginda bando di Nobel-literatur-premio ne-gananti, grupo qua inkluzas, inter altri, a: *Graham Greene, James Joyce, Vladimir Nabokov, Leo Tolstoy* ed *Alfonso Reyes* (Borges dicis pri *Reyes*: «la maxim-bona prozo-skriptisto en la Hispana di irgatempo»). Lu tamen recevis la Ierusalem Premio ye 1971, adjudikajo por skriptisti qui traktas temi pri homo-libereso e pri la socio.

### Posa personal vivo
Kande l'exilo di Juan Domingo Perón finis e lu ri-elektesis prezidanto en 1973, Borges nemediate demisionis kom direktisto di Nacionala Biblioteko.

Borges koaktesis unesmafoye pri mariajar en 1967 da lua matro, elqua super 90 yari evanta e previdante elua propra morto, deziris trovar ulu qua suciis lua blinda filio. Talmaniere el e lua fratino Norah aranjis por Borges mariajo kun la recenta vidvino *Elsa Astete Millán*. On dicas ke Borges nule perfektigis la mariajo. Lu e lua spozo dormis en singla dormo-chambri e la mariajo duris dum min kam 3 yari. Pos la legala separo, Borges retroiris che lua matro, kun qua lu vivis til elua morto, evanta 99 yari. Pose lu vivis sola en la mikr apartamento quan lu dividis kun el e sucesis da lua menajisto di multa yardeki.

Pos 1975, lua-matro-morto-yaro, Borges komencis serio di extensal viziti a landi tra la totmondo, qua duris til lua morto-tempo. Lu ofte akompanesis en ta voyaji da helpanto, *María Kodama*, Arjentinianino kun Japonian e German ancestri.

Jorge Luis Borges mortis pro hepato-kancero en *Genève* e sepultesis en la *Cimetière des Rois (Plainpalais)*, ube por konsterno di lua intima tot-vivo-amiki, Adolfo Bioy Kasares, lu mariajesis *in extremis* kun *María Kodama*. El anke obtenis l'absoluta lua-verki-diretado, quo, segun on kalkulas, produktas yar-rento di multa milion dolari. *Kodama* denuncesis da la prestijoza Franc editero *Gallimard* e da reput' intelektemi, tala quala *Beatriz Sarlo*, elqua deklaris ke *Kodama* esis obstaklo por la serioza lekturo di Borges-verki.

## Verko
Ultre lua rakonti qui lun famozigis, Borges anke skribis poezio, esayi, multa cinemo-verki, e konsiderinda literatur-kritiko-tomi, prologi e recensi, editis nombroz' antologii, ed esis distinginda tradukisto de l'Angla, l'Anglosaxona, la Franca, la Norvegiana e la Germana literaturo aden la Hispana. Lua blindeso (qua, lua-patratre, aparis dum l'adulteso) forte influis lua posa skripturi. Superega inter lua intelekt-interesi esis l'elementi di mitologio, matematiko, teologio, filozofio, e, kom personal integro di ci, lua sentado di la literaturo kom amuzo: singla diciplini kelkafoye traktesis kom skriptist-ludili ed altrafoye traktesis tre serioze.

Borges vivis dum la maxim granda parto di 20ma yarcento, do radikizitesis en la modernist-periodo di kulturo e literaturo, partikulare en la simbolismo. Lua fiktivajo es profunde lernita, e sempre kurta. Kom lua samtempa Vladimir Nabokov e la kelke plu olda *[[James Joyce]]*, lu kombinis intereso en lua nask-lando kun plu ampl' interesi. Lu anke partoprenis lia multa-linguismo e lia ludemeso pri linguo, ma dum ke *Nabokov* e *Joyce* tendencis, dum lia-vivi-avanco, pokope vers plu vasta verki, Borges restis miniaturisto. Anke inverse a *Joyce* e *Nabokov*, sua verko divenis distanta de qua lu referis kom «la baroko», dum ke olia diplasis a co: la posa skriptur-stilo di Borges esis multe plu transparent e naturalista kam lua frua stilo.

Multa di lua maxim popular rakonti koncernas la naturo dil tempo, infinito, speguli, labirinti, realeso, ed identeso. Multa rakonti fokigas pri fantastika temi, tala quala: biblioteko kontenanta singla posibla 410-pagino-texto («La Biblioteko di Babel»); viro qua nul experienco oblivias («Funes, la Memorioza»); artifakto per qua l'uzanto povas vidar la toteso dil universo («L'Alef»); e sekundo qua duras yaro, donit' a paf-mortiganta viro por finar lua novelo («La Sekreta Miraklo»). Borges anke kontis relative realista rakonti di Sudamerik-vivo, rakonti di gaucho-i, vulgaruli, strad-lukteri, soldati, detektivi e historial figuri. Lu mixis realeso kun fantazio e fakti kun fiktivajo. En nombroz'okazioni, specale en lua frua kariero, ca mixi kelkatempe tra-iris la lineo aden la feldo di informacho o falsuro.

Lua abundanta nefiktivajo inkluzas sagaca recensi di filmi e libri, kurta biografii, e plu longa filozofial meditadi pri temi tala quala la naturo dil dialogo, linguo, e pensado, e la relato inter li. Lua fiktivajo anke exploras multa di la temi qui trovesas en lua fiktivajo. Esayi quale «La Historio di la Tango» o lua skripturi pri l'epik-poemo «*Martín Fierro*» exploras kun precizigo Arjentinia-temi, tala quala l'Arjentinian identeso e la di varioza Arjentiniana subkulturi. Lua intereso en fantazio, filozofio, e l'arto di traduko evidentigesas en artikli tala quala «La Tradukisti di La Mil-ed-un Nokti», dum ke «L'Imaginal-enti-libro» par-reserchesis en la legendo-kreaturi-bestiario, en la prefaco di qua Borges skriptis, «Existis sorto di ocioza plezuro en neutil e extraordinar eruditeso». Lua intereso en fantazio partoprenesis da Adolfo Bioy Casares, kun qua Borges kun-autoris multa rakonti-kolektadi inter 1942 e 1967, ulafoye sub diferanta pseudonimi.

Borges kompozis poezio tra lua vivo. Kande lua vido dekadis (ol iris e venis pro la lukto inter l'avancant'evo e l'avancado en okul-kirurgio), lu progresive fokigis su en skriptar poezio, pro ke lu povis enmemorigar tot-verko en la procedo. Lua poemi kontenas la sam ampla rango di interesi kam lua fiktivajo, apud questioni qui emersas de lua kritik-verki e tradukuri, e de lua maxim personal meditado. Ica interes-ampleso povas trovesar en lua fiktivajo, nefiktivajo, e poemi. Exemple, lua intereso en filozofial idealismo reflektesis en la fiktiva mondo di Tlön en «Tlön, Uqbar ed Orbis Tertius», en lua esayo «Nova Refuto dil Tempo», ed en lua poemo «La Kozi». Same, komuna filo traversis lua rakonto «Cirkla Ruini» e lua poemo «La Golemo».

Ultre lua propra original verko, Borges esis remarkinda kom tradukisto aden la Hispana. Lu tradukis la rakonto «La Felica Princo» da Oscar Wilde aden la Hispana kande lu evis dek yari, forsan frua indico di lua literaturala talento. Vers la fino di lua vivo lu produktis la Hispana versiono di la Proze *Eðða*. Borges anke tradukis (dum ke samtempe subtile transformis) la verki di, inter altri, *[[Edgar Allan Poe]], [[Franz Kafka]], [[Hermann Hesse]], [[Rudyard Kipling]], [[Herman Melville]], [[André Gide]], [[William Faulkner]], [[Walt Whitman]], [[Virginia Woolf]], [[Thomas Browne|Sir Thomas Browne]], e [[Gilbert Keith Chesterton]]*. En nombroz' esayi e konferi, Borges taxis la traduk-arto ed artikizis lua propra viziono di traduko. Borges sustenis la viziono pri ke traduko povus plubonigar l'originalo, e ke alternativ' e potenciale kontre-diciva tradukuri di la sama verko povas esar egale valida, e pluse ke l'originalo o ke literatur-traduko povas esar nefidinda kun l'original verko.

Borges anke employis du multe neuzal literatur-formi: la literatur-falsuro e la recenso di imaginal verko. Amba konstitucas formi di moderna pseudo-epigrafio.

Lua plubone konocata literatur-falsur-kolekto venas de lua frua verko kom tradukisto e literatur-kritikisto kun reguloza kolumno en l'Arjentiniana revuo *El Hogar*. Kune publikigar nombroza legitima tradukuri, lu anke publikigis original-verki en Emanuel Swedenborg-atra o Libro-di-Mil-ed-un-Nokti-atra stilo, disimulante li quale tradukuri di kozi quin lu trovabis en lua lekturo. Multa di qui asemblesis en «Universal Historio di la Malfamo». 

Lu prolongigis ca modelo di literatur-falsuro en multa punti dum lua 
kariero, exemple glitanti tri kurta false atribuita peci aden lua altre legitim e suciema reserchit' antologio «*El matrero*».

Kelkafoye, konfrontita kun ideo por verko qua bordizis lo konceptuala, Borges preferis, vice sequar obvia-maniere l'ideo, skriptar peci qui satisfacis la koncepto por kompozar recenso di ne-existanta verko, skriptante quale se la verko ja kreatesabis da ul'altra persono. La maxim famoza exemplo di co esis «*Pierre Menard*, skriptisto da la *Quijote*», qua imaginas 20ma-yarcental Franculo qua tante submersas lu ipsa en la mondo di la 16ma-yarcenta Hispania ke lu povas sideskar e krear larja porciono di *Miguel-de-Cervantes-Don-Quijote* literale, ne per memorizir *Cervantes*-verko, ma kom «original»-verko di lua propra intelekto. 
Borges-«recenso» di la fiktiva *Menard*-verko efektive diskutas la resonandi quin *Don Quijote* kolektabas tra la yarcenti ek ke ol skriptesis, latere di apertite debatar quante plu-richa Menard-verko esis kam literale identa Cervantes-verko.

Dum ke Borges esis certe la maxim granda populariganto di l'imaginar-verko-recenso, ol ne esis lua propra invento. Es probabla ke lu unesme trovabus l'ideo de «*Sartor Resartus*» da *[[Thomas Carlyle]]*, libro-longe recenso 
pri ne-existanta German-transcendentalist-filozofial verki e biografio pri olia egale ne-existant'autori. Ic'Arto di Versaro, registragas Borges dicanta ke ye 1916 en *Genève* lu «deskovris, e aplastesis da, *Thomas Carlyle*. Me lektis «*Sartor Resartus*», e me povas retrovokar multa di lua pagini; me enmemorigas li» en la introdukto a lua unesma publikigita tomo di fiktivajo, «La Bifurkanta-voyi-gardeno», Borges remarkas ke «Laboroza e povriganta foleso esus kompozar vasta libri en kinacenta pagini ensemblita pri idei qui povas perfekte rakontesar parolale en kin minuti. La maxim bona maniero por evitar lo esus pretendar ke ta libri ja existas, e prizentar rezumuri, komentaji pri li». Do lu citas amba «*Sartor Resartus*» e «La Yust'Azilo» da *Samuel Butler*, remarkinte ke, tamen, «ta verki sufras sub la imperfekteso pro ke li ipsa es libri, e ne tote min tautologial kam l'altri. Por plu racionema, plu ne-apta, e plu indolenta homo, me selektabas skriptita noti pri imaginal libri». 
 
### L'''internacionismo'' di Borges
La verki di Borges mantenis universal perspektivo qua reflektis la multa-rasal Arjentinia. Lu expozesis frua-evante a la vasta mond-literatur-kolekto di lua patro, ed experincis long-voyajal vivo: yunevante lu vizitis la frontieral pampas ube la limiti di Arjentinia, Uruguay e Brazilia nebulizas, e vivis e studiis en Suisia e Hispania; mezevante lu voyajis tra Arjentinia kom konferisto ed internacione kom vizitanta profesoro; e lu duris voyajar tra la mondo kande lu divenis plu-olda, finante lua vivo en *Genève* ube lu frequentis sekondar-skolo (lu nultempe eniris ad universitato). Tranante influi di multa tempi e loki, la verki di Borges mankas nacionalismo e rasismo.

Borges familiareskis kun la literaturo de Arjentiniana, Hispaniana, Usana, Angla, Franca, Germana, Italiana, Islandana, Anglo-Saxona ed Old-Norvergiana fonti. Lu anke lektis multa tradukuri di Proxim-Oriental e For-Oriental verki. L'universalismo qua lun interesigis en mondal literaturo —ed interesanta por la lektanti dil mondo— reflektis posturo ke ne-esis konciliebla kun l'extrema nacionalismo di *Perón*-guvernerio. Ke la guvernerio mixus su kun la Borges-employo nutris lua skeptikismo pri la rejimo (lu etiketizis lu ipsa kom *Spencer*-anarkiisto en la kuverto di «*Atlas*»). Kande extrem' Arjentiniana nacionalisti —simpatianta kun le *Nazi*— asertis ke Borges esis Juda —kun la sugesto ke lua Arjentinian' identeso esis nesuficanta— Borges replikis en «Me Juda», ube lu indikis ke lu esus fiera pri esar Juda, ma expozis lua vera Kristana genealogio (kune remarkar ke irga «pura Kastiliano» probable havas Judi en lua ancestri ante yarmilo).

### Multa-kultur-influi en Borges-verki
L'Arjentinia di Borges esas plur-rasala lando, e *Buenos Aires*, la chefurbo, kosmopolita urbo. Fakte, to esis plu vera dum la relative prosperoza epoko dil infanteso e yuneso di Borges kam esas nun. Lor l'Arjentiniana nedependo en 1816, lua habitantaro esas preponderante kreola —personi di Hispanian ancestri, malgre ke ol povas havar mikra mixo di altra ancestri—. L'Arjentiniana nacional identeso diversigis, formacinte dum periodo di yardeko pos formala nedependo. Dum ta periodo substancal enmigro venis de Italia, Hispania, Francia, Germania, Rusia, Siria e Libano (lore parti dil Otomana Imperio), l'Unionita Rejio, Austria-Hungaria, Portugal, Polonia, Suisia, Yugoslavia, Usa, Belgia, Dania, Nederlando, Suedia e Chinia, kun l'Italiani e Hispaniani formacante la maxim grand' enfluado. La diverseso di kun-existanta kulturi vivante karakteriziv' Arjentiniana vivo-stilo enuncesis specale en «Sis Problemi por *Don Isidoro Parodi*», kun-autoris kun *Adolfo Bioy Casares*, ed en la sennoma multi-rasal urbo qua es l'encenigo por «La morto e la kompaso», olqua povas esar o ne esar *Buenos Aires*. La skripto di Borges anke trempesas da influi ed instruktesis da eruditeso di Kristan, Budan, Islaman, e Juda fidi — inkluzite chefa religioza figuri, hereziani, e mistiki.

### Borges kom specalisto en la historio, kulturo e literaturo di Arjentinia
Se Borges ofte fokigis pri universal temi, lu anke kompozis substancal literatur-korpo pri temi de Arjentiniana folkloro, historio, ed ordinar' aferi. Unesma Borges-libro, la poezio-kolekto «Fervoro pri Buenos Aires», aparis ye 1923. Konsiderante la par-atenco di Borges pri omn' Arjentiniana kozi —extensante de Arjentiniana kulturo («Tango-historio», «Enskriburo sur Kaval-furgoni»), folkloro («*Juan Muraña*», «La nokto di la Donaji»), literaturo («L'Arjentiniana Skriptisto e la Tradiciono», «*Almafuerte*»; «*Evaristo Carriego*») ed ordinar' aferi («La Monstro-festo», «Hastez, hastez» «La *Mountebank*», «Pedro Salvadores»)— es vere ironioza ke ultra-nacionalisti dubabus pri lua Arjentinian identeso.

Borges-intereso en Arjentiniana temi reflektas partale l'inspiro di lua familio-arboro. Borges havis Angla patral-avino qua, cirkum 1870, mariajis su kun la kreolo *Francisco Borges*, viro kun militistal autoritato e historial rolo en la civil-militi en to quo es nun Arjentinia ed Uruguay. Stimulita da fiereso a lua familio-heredajo, Borges ofte uzis ta civil-militi kom encenigo en fiktivajo e quaze-fiktivajo (exemple «La vivo di *Tadeo Isidoro Cruz*», «La mortinta viro», «*Avelino Arredondo*») ultre poezii («Generalo *Quiroga* vehas a lua morto en veturo»). La matral pre-preavo di Borges esis altra militista heroo, quan Borges nemortivigis en la poemo «Pagino por celebrar Kolonelo *Suárez*, *Víctor* en *Junín*».

### Borges, ''Martín Fierro'', e tradiciono
Dum 1920-yardeko Borges kontributis a l'avanguardal publikaji *Martín Fierro*, nomizita talmaniere pro la maxim importanta 19-yarcento-verko en l'Arjentiniana literaturo, *[[Martín Fierro]]*, *gaucho*-atra poemo da *José Hernández*, publikigit' en du parti ye 1872 e ye 1880. Iniciale, apud altra yuna skriptisti di lua generaciono, Borges jokis kun la fiktiva *Martín Fierro* kom la simbolo di la karakteriziv' Arjentiniana sajeso, ne ligata al Europana valori. Kande Borges matureskis, lu venis a plu nuancita posturo vers la poemo. Hernández-central-karaktero, *Martín Fierro*, es *gaucho*, libera, povra, pampas-habitanta, qua rekrutesas nelegale por servar en frontier-fuorto por defensar kontre l'indijeni; lu fine desertis, e divenis gaucho matrero, Arjentinian equivalanto ad Usana forwest-proskriptito. Borges-1953-libro di esayi pri la poemo, «*Martín Fierro*», separas lua grand admirado por l'estetikal vertui di la verko de lua kelka mixit' opiniono pri la moral vertui di olua protagonisto. Lu uzas l'okaziono por tirar la nazi dil arki-nacionalist' interpreteri di la poemo, ma desprizas ti (tala quala *Eleuterio Tiscornia*) quin lu vidas kom febla por komprenar lua esencal Arjentinian karaktero.

En «L'Arjentiniana Skriptisto e la Tradiciono», Borges celebras quale *Hernández* expresas ta karaktero en la decidigiva ceno en qua *Martín Fierro* ed *El Moreno* konkursas pri kansoni improvizar pri universal temi tala quala tempo, nokto, e la maro. La ceno klare reflektas la real-mondo-gaucho-tradiciono di paya-i —improvizita muzikal dialogi pri filozofial temi— kom diferanta ek la tipo di slango qua *Hernández* uzas en la chefa korpo di *Martín Fierro*. Borges apuntas ke konseque, *Hernández* sendube konocis la difero inter real gaucho-tradiciono por kompozar poezii pri universal temi, kontre la gaucho-atra maniero inter *Buenos Aires* literaturisti. Borges duras negar la posibleso ke Arjentiniana literaturo povus distingar ol ipsa per agar aludo a «lokal koloro», nek ol bezonus restar vera a la heredajo di la Hispania-literaturo, nek definar ol ipsa kom refuzo a la literaturo di olua kolonial fonderi, nek sequar en la nacionalista dubo pri la valideso di lua Arjentinian' identeso. Lua skripturi es evidente plu influita da kelka literaturi kam altri, reflektante partale la partikular kontentajo di lua patro-biblioteko, e la partikular popul-kompozuro di Arjentinia dum lua vivo-tempo. Lua verko-exameno revelas plu grand' influi de Europa ed Usa fonti kam Azia-Pacifiko od Afrika.

Poka referi ad Afrikani aparas en lua verko; la rara mencioni inkluzas partikular inventario pri la sklavo-trado-pos-efekti en «La timinda redemtanto Lazarus Morel» e nombroza simpatial referi ad Afrikan-decendanti ocidita da la fiktiva proskriptito *Martín Fierro*. La fonti indijena-Amerikana esas povre reprezentata, pro la preske extermino di ta populi e kulturi en ca regiono di Sudamerika. La rara mencioni inkluzas kaptita Azteka sacerdoto, *Tzinakán*, en «La Deo-skriburo» e Amerik-indijeni qui kaptas Arjentiniani en «Rakonto di la Militisto e la Kaptito» e «La Kaptito». 

«La *gaucho*-atra» havas, tamen, vasta prezenteso tra lua verko. *Gaucho*-i es sang-mixita (Hispanian ed indijena) e sempre asociatesabis kun la barbara, indijena e nedocil elementi di Arjentinia-kulturo.

Kontraste a lua eruditeso en Kristanal, Juda, Budal ed Islamal fonti, Borges-vidpunto dil Hinduism e la Hindi semblas formacesir per regardadar tra la simpatial lenso di la *Rudyard [[Kipling]]*-verki, exemple en «Aproximesko ad *al-Mu'taşim*».

### Internaciona temi en Borges
• Arjentinia: Biografo di Evaristo Carriego; meritinda lektanto di Leopoldo Lugones, «Almafuerte», «Tango-historio», «Nia povr' individualismo», «Enskriburi en kaval-furgono», «Monstro-festo», «La Sudo», «La Mountebank»
 
• Chinia: «La bifurkanta-voyi-gardeno», «La Vidvino Ching, Piratino» 

• Chekia: Praha kom encenigo por «La Sekreta Miraklo»; forte influita da Franz Kafka 

• Francia: influita da Leon Bloy, Victor Hugo, Charles Baudelaire, Stephane Mallarmé, Paul Verlaine, Arthur Rimbaud, Paul Valéry; admiranta di/esayi pri Guillaume Apollinaire; tradukisto di André Gide. 

• Germania: Specal afineso kun Heinrich Heine, influita da Kurd Laßwitz; meritinda lektanto di Fritz Mauthner, Arthur Schopenhauer; «Deutsches Requiem», «German-literaturo dum la Bach-epoko» 

• India: encenigo por «La viro en la solio», «Trista tigri» e «La Aproximesko ad al-Mu'taşim» 

• Iran (Persia): «La maskita tintisto Hakim de Merv»; «La simurgh e l'aglo» fondata sur Farīd od-dīn ‘Aţţār; «L'enigmato di Edward Fitzgerald» qua apogis lua maxim famoza verko en Omar Khayyām 

• Irlanda: Influita da *John Scotus Erigena, Jonathan Swift, George Bernard Shaw*, subjektiv' idealista metafizikisto *George Berkeley* qua esis anke Irlandana episkopo; tradukis *Oscar Wilde* aden la Hispana; recensi pri *James Joyce*; encenigo di «L'espado-formo» e «Temo di la Trahizero e la Heroo». 

• Italia: Borges havis specal afineso pri La Divina Komedio da Dante, la subjekt di Non Dante-atr' Esayi 

• Japonia: «La nepolita ceremonialo-maestro Kotsukē no Sukē»

• Mexikia: «La Deo-skriburo» 

• Hispania: Borges freque referas a *Don Quijote* e a la skriptisto *Francisco de Quevedo y Villegas*. Encenigo por «L**Averroes''-sercho» 

• Portugal: dispersita referi ad ''Eçá de Queiroz''. 

• Unionita Rejio: Extensa studio pri Angla/Anglo-saxona literaturo; influita da ''Samuel Butler, G.K. Chesterton, Thomas de Quincey, David Hume, Rudyard Kipling, Herbert Spencer, Robert Louis Stevenson, Thomas Carlyle''; «Omn' e nihilo», «''Shakespeare''-memoro» 

• Usa: tradukisto di ''William Faulkner'' aden la Hispana; specal afineso pri ''Walt Whitman'', influita da/esayi pri ''Edgar Allan Poe'' e ''Nathaniel Hawtorne; Mark Twain''-inspirita «La timinda redemtanto ''Lazarus Morel''»; multa film-recensi exemple: ''Citizen Kane'' («Aplastanta Filmo»); 

• Skandinavia: encenigo por «Undr» e «Tri Versioni di Iudas»; konferi pri Norvegiana Saga-i; lernis Olda Norvergiana 

• Uruguay: historial fiktivajo «''Avelino Arredondo''»

== Religioza temi en Borges ==

• Budismo: «Temo di la Mendikero e la Rejo», konfero pri Budismo en Sep Nokti 

• Kristanismo: Influita da ''John Scotus Erigena''; «L'Enigmati-spegulo» partale fondata sur ''Léon-Bloy''-idei; «Historio dil Eterneso», «Tri Versioni di Iudas», «La sekto di le triadek», «La Teologi», «L'evangelio di Markus», «La mortanta teologii», frua verko ''Emanuel-Swedenborg''-atra.

• Gnostikismo: «Defenso di la ne-vera Basilides»

• [[Islamo]]: «Aproximesko ad ''al-Mu'taşim''», «L**Averroes*-sercho», «La maskita tintisto *Hakim* de Merv», «La statui-chambro»; «La simurgh e l'aglo» fondata sur *Farīd od-dīn ‘Aţţār*; «L'enigmato di *Edward Fitzgerald*» qua inspiris lua maxim famoza verko en *Omar Khayyām*; forte influita da/studiita multa tradukuri di La-mil-ed-un-nokti 

• [[Judaismo]]: «La Morto e la Busolo», «La Golem», «Defenso di la *Qabala*»; konferi pri *Qabala* e pri *Shamuel Agnon* 

• [[Paganismo]]: «La domo di Asterion», «Le nemortiva» 

• [[Zoroastrismo]]: «Cirkla ruini» 

• Fiktiva: la herezio-chefi di Uqbar en «Tlön, Uqbar ed Orbis Tertius», «La Sekto di la Fenix»

== Dicipuli ==
Malgre ke Borges ne havis direta dicipuli —pro ke ol supozus estetiko e skolo previdebla de olqui lu ipsa deskredis— exitas autori qui, segun lia kritikista, recevabas lua influo direte. La cirkonstanco ke li konocabas Borges personale e lektabas lua verko Hispane, povas influir en la verki da *Josyanne Sauvigneau, Daniel Herrendorf, Carlos Fuentes* ed *Umberto Eco*.

== Citaji ==

• «La tero quan ni habitas es eroro, nekompetenta parodio. Speguli e patreso es abomininda pro ke oli olun multiplikas ed afirmas» (dogmato di la fiktiva religio en «La maskita tintisto Hakim de Merv», Parto di ca citajo anke atribuesas a Uqbar-herezio-chefo en «Tlön, Uqbar ed Orbis Tertius»: «Speguli e kopulaco es abomininda pro ke oli multiplikas la homi-nombro».) 

• «Demokratio: es superstico tro propagita, misuzo di la statistiko»

• «Vivo e morto mankabas a mea vivo. Pro ta povreso, mea laboroza amoro por ita detali» 

• «La central fakto di mea vivo esabas la vorti-existo e la posibleso di texar ta vorti aden poezio». 

• «Me ne skriptas por selektita minoritato, qua signifikas nihilo a me, nek por ta flatita Platonal ento konocita kom “La Masi”. Me deskredas pri amba abstrakteso, tante kara a la demagogi. Me skriptas por me ipsa e por mea amiki, e me skriptas por faciligar la tempo-paso.” (Prefaco de La Sablo-libro)

• «Qui argumentas ke l'arto ne devas propagar doktrini, referas a doktrini kontrea a lia»

• «La bon' amikeso rezistas la nefrequeso»

• «Arjentinia ed Unionita Rejio semblas du kalvi luktante pro pektilo, l'insuli devus donacesar a Bolivia por ke ol havas ekiro a la maro». (pri [[Falklandi]])

• «On dicas ke la Franca linguo es tante perfekta ke ne bezonas skriptisti. Altralatere, on dicas ke la Hispana linguo es linguo tante desesperanta pri olua propra febleso ke bezonas produktar singlatempe Góngora, Quevedo e Cervantes»

== Trivialaji ==

Borges asertis ke lu aquiris lua eruditeso lektante singladie pagini del *Encyclopædia Britannica*.

Anke remarkesas ke Borges inspiris *Gene Wolfe* por krear la rolo dil maestro Ultan, blinda bibliotekisto, en lua verko «La Libro di la Nova Suno». Kelka yari pose *Umberto Eco* inspirat en Borges kreis la figuro di la blinda bibliotekisto *Jorge de Burgos* en lua novelo «La Nomo di la Rosa».

== Libri ==
=== Kolektadi ===
• *Inquisiciones* (1925). Exkluzita da Borges ipsa de lua Plena Verkaro
• *Discusión* (1932)
• *Poemas* (1943)
• *Ficciones* (1944)
• *El Aleph* (1949)
• *El hacedor* (1960)
• *El informe de Brodie* (1970)
• *El oro de los tigres* (1972)
• *El libro de arena* (1975)
• *Libro de sueños* (1976)
• *Nueva antología personal* (1980)

=== Rakonti ===
• *«Tlön, Uqbar, Orbis Tertius»* (1940). Inkluzata en *Ficciones* 
• *«La biblioteca de Babel»* (1941). Inkluzata en *Ficciones* 
• *«El Zahir»* (1949). Inkluzata en *El Aleph* 
• *«El libro de arena»* (1975). Inkluzata en *El libro de arena *

=== Altra verki ===
• *Fervor de Buenos Aires* 1923
• *Luna de enfrente* 1925
• *Cuaderno San Martín* 1929
• *Evaristo Carriego* 1930 
• *Historia universal de la infamia* 1935 
• *Historia de la eternidad* 1936
• *Otras inquisiciones* 1952
• *El otro, el mismo* 1964 
• *Para las seis cuerdas 1965 
• *Elogio de la sombra* 1969 
• *La rosa profunda* 1975 
• *La moneda de hierro* 1976 
• *Historia de la noche* 1977 
• *Siete noches* 1980
• *La cifra* 1981
• *Nueve ensayos dantescos* 1982
• *La memoria de Shakespeare* 1983
• *Atlas* 1984
• *Los conjurados* 1985

### Verki exkluziva da Borges:
• *Inquisiciones* (1925) 
• *El tamaño de mi esperanza* 1926 
• *El idioma de los argentinos* 1928

## Extera ligilo
* Internetaleph Jorge Luis Borges