Duesma milito Chiniana-Japoniana

La **duesma milito Chiniana-Japoniana** esis militala konflikto eventinta precipue inter Republiko Chinia e Japonian imperio de la 7ma di julio 1937 til la 2ma di septembro 1945. Ordinare, on judikas la komenco di ta milito kom l'incidento sur Ponto *Marco Polo* en 1937, kande konfronto inter trupi Japoniana e Chiniana transformesis en granda invado. Nun, kelka fonti de Popul-Republiko Chinia judikas ke la milito komencis kun Japonian invado en Mandjuria, eventinta en 1931. La duesma milito Chiniana-Japoniana esis la maxim longa milito eventinta en Azia dum la 20ma yarcento. Ol produktis la maxim multa quanto di mortinti di tale nomizita "Milito sur Pacifiko": La quanto di civili Chiniana mortinta kalkulesas inter 10 e 25 milioni, e samatempe plu kam 4 milion militisti Chiniani e Japoniani desaparis o mortis pro la violento di la milito, pro hungro, od altra kauzi. Kelka historiisti surnomizis ca milito la "Holokausto Aziana".

La milito rezultis del imperialismo Japoniana komencinta yardeki ante, kun skopo expansar sua politikal e milital influo ed asekurar aceso a fonti di prima materii, nutrivi e laboro-povo. L'epoko pos l'unesma mondomilito portis kreskanta preso a Japoniana politiko. Sinistrana politikisti demandis adopto di universala votado e plusa yuri por laboristi. La kresko di produktado di texuri en Chiniana fabrikerii afektis Japoniana produktado pro konkurenco, e l'ekonomiala krizego di 1929 diminutis multe l'exportaci. La sumo di ca faktori stimulis militistala nacionalismo, qua kulminis kun acenso a la povo di grupo kun ideologio militistala. Hideki Tōjō esis la precipua reprezentero di ca grupo, ed apartenis a tale nomizita "Asociuro por Asisto al Imperiala Rejimo" (*Taisei Yokusankai*) sub dekreto dal imperiestro Hirohito. En 1931, l'incidento di Mukden esis pretexto por Japonian invado en Mandjuria. Chiniani vinkesis, e Japoniani kreis marioneto-stato nomizita Manchukuo. Multa historiisti mencionas 1931 kom la komenco di la milito. Ca opiniono adoptesis dal guvernerio di Popul-Republiko Chinia. De 1931 til 1937 duris eventar frontieral incidenti.

Pos l'incidento sur ponto *Marco Polo*, Japoniani obtenis rapida ed importanta vinki en 1937, e kaptis Beijing, Shanghai, e lora chef-urbo di Chinia, Nanjing, e masakris lua habitanti. Pos falio pri haltigar l'expanso Japoniana en Wuhan, Chiniana guvernerio transferesis a Chungking, en kontinentala Chinia. Pos la pakto Chiniana-Sovietiana di 1937, l'armeo nacionalista e l'aer-armeo Chiniana recevis importanta suplei por rezistar Japonian ataki. En 1939, pos vinki Chiniana en Changsha e Guǎngxī Zhuàngzú, e l'expanso di komuniko-linei di Japonian imperio a regioni doplanda, l'avanci en la bataliagro esis poka por amba flanki. Pro gerilera ataki e saboti, Japoniani nesucesis vinkar komunista Chiniani en provinco Shānxī. Tamen, li sucesis vinkar en Guǎngxī Zhuàngzú e povis okupar Nanning, la lasta portual aceso a Shunkin, centro di la kombati.

Malgre ke Japonian imperio kontrolis granda urbi, ol ne havis suficanta laboro-povo por kontrolar la vasta ruro Chiniana. En novembro 1939, Chiniana nacionalisti lansis granda atako dum la vintro di 1939-1940, ed en agosto 1940 komunisti lansis granda kontreatako en centrala Chinia. Usa suportis Chinia tra kreskanta boikoti kontre Japonian imperio, qui kulminis kun l'interupto di exportaci di stalo e petrolo a Japonian imperio en junio 1941.

En decembro 1941, Japonia atakis Pearl Harbor e deklaris milito kontre Usa. Altralatere, Usa deklaris  milito kontre japonia, ed augmentis lua suporto a Chinia. En 1944, Japonian imperio komencis invado, nomizita "operaco Ichi-Go", e sucesis konquestar Henan e Changsha. Tamen, Chiniani ne kapitulacis.

En 1945, l'armeo Chiniana durigis avancar en Burma, e ligis komplete India (Britanian Raj) a Chinia. Samatempe, Chinia lansis importanta kontreataki en la sudo di Chinia e rikaptis Westala Hunan e Guǎngxī Zhuàngzú. Japonian imperio fine kapitulacis ye la 2ma di septembro 1945. Chinia rekuperis tota teritorii olim okupita da Japonian imperio.

## Referi