open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Kotlin (programifo-linguo)

**Kotlin** es multaparadigmala programifo-linguo permisanta krear objektala, strukturala, funcionala, imperativala, konkuranta e generala programaro. Lo kreesis ye 2011 por kunlaboro kun Java.

Segun datumi de 25ma di aprilo 2023 aktuala versiono dil linguo esis *1.8.21*.

## Saluto, mondo!

```kotlin
fun main() {
    val scope = "mondo"
    println("Saluto, $scope!")
}

fun main(args: Array<String>) {
    for (arg in args)
        println(arg)
}
```
Mi-sfero

**Mi-sfero**,  **misfero** o **mi-globo**, esas divido di la tero dal equatoro en nordal e sudal misfero. Sur la muro dil olima stelobservatorio en Greenwich esas indiko por divido di la tero en estal e westala misfero, ma pro ke talamaniere Britania jacis sur du misferi, on komencigis la westala misfero ye 20° longitudo.
Cimo (informatiko)

**Cimo** o simple **eroro** en informatiko es eroro koncernanta mol-varo, qua povas aparar dum developo di programaro.
Domenospecgiva programifo-linguo

**Domenospecgiva programifo-linguo** o **DSL** (de Angla *domain-specific language*) es programifo-linguo por konstruktado di programaro en specgiva domeno (kontre a GPL, qua uzesis por konstruktar en vasta sorti dil arei programala).

## Exempli di DSL
Generalskopala programifo-linguo

**Generalskopala programifo-linguo** o **GPL** (de Angla *general-purpose programming language*) es programifo-linguo por konstruktado di programaro en vasta sorti di domeni (kontre a DSL, qua uzesis por konstruktar nur interne specgiva areo).

## Exempli di GPL
Formala kalkulado

**Formala kalkulado** o **formala operaco** en matematikala logiko es e kalkulado, qua es sistematikala, ma sen rigoroza justifiko.
Predikato (matematikala logiko)

**Predikato** en matematikala logiko esas simbolo, qua reprezentas traito o relato; atrubuto di propoziciono.
Relato (filozofio)

**Relati** en filozofio es moyeno en omna aferi asociita si mem. En mult aspekti ol similesas a proprajo – amba es elementi distingata.

En filozofio (specale en metafiziko) teorii di relati introduktesas kustume a enumero di repetidi reciproka propraji di kozi.
Proprajo (filozofio)

**Proprajo** karakterizas objekto. En mult aspekti li similesas a relato – amba es elementi distingata kozi.
Hipostatikal abstraktajo

**Hipostatikal abstraktajo** o **subjektal abstraktajo** en matematikala logiko es formala operaco, qua transformas predikati a relati.
Abstraktigala strukturo

**Abstraktigala strukturo** es abstraktajo, qua povas esar Euklidana spaco, reguloza strukturo o hipostatikal abstraktajo, qua es definita logike per matematikala teoremi e reguli.
Formala sistemo

**Formala sistemo** es abstraktigala strukturo uzata por inferar teoremi de axiomi segun specifika reguli. Ti reguli es *logikala kalkulo* dil sistemo.
Objekto (filozofio)

**Objekto** es termino en filozofio uzata kom la kontrea por subjekto. *Subjekto* es l'observero, e *l'objekto* – kozo observata.
Modelo di komputado

**Modelo di komputado** en informatiko (specale en teorio di komputebleso) es model, qua deskriptas quale produkturo di matematikala funciono komputesas de adportajo.
Komputebla funciono

**Komputebla funciono** es bazal objekto dil exploro en teorio di komputebleso. Komputebla funcioni es formuligita analogajo dil intuicala nociono di algoritmi – funciono es komputebla se existas algoritmo, qua povas exekutar lo, do kande komputado dil adportajo di funciono povas donar adequata rezulto kom produkturo.
Naturala nombro

**Naturala nombro** en matematiko es un ek pozitiva integri (1, 2, 3, 4, 5 ...), kelkafoye inkluzite nombro *[[Zero|0]]*.
Teorio di komputado

**Teorio di komputado** en matematikala logiko e informatiko es brancho, qua traktas problemi, qui povas solvar baze di modelo di komputado uzante algoritmo.
Flava Fluvio

La **Flava Rivero** (en simpligita Chininana: 黄河; tradicionala Chiniana: 黃河; pinyina: *Huánghéla*) o *Huang-ho*, esas rivero en Chinia qua komencas en la Bayan-har-montaro (provinco di Chinghai) e fluas vers la gulfo di Bohay en l'esto. Ol esas la maxim longa rivero di Chinia pos la Yangcekiang, apartenas a la maxim longa riveri di la mondo e havas longeso de cirkume 5464 kilometri. La chiniana basa teritorio en est-Chinia grandaparte formaceskis pro la Flava Rivero. 

Depos la komenco di la chiniana registrago di historio ck-e 1500 - la rivero tante multe inundis - ke lo duktis la farmisti a revolto pro desespero.
Grado di Turing

**Grado di Turing** (honore di Alan Turing) o **grado di nesolvebleso** di kolekto di naturala nombri en informatiko e matematikala logiko mezuras nivelo di algoritmala nesolvebleso dil kolekto.
Teorio di komputebleso

**Teorio di komputebleso** o **teorio di rekurso** es brancho di matematikala logiko, informatiko e teorio di komputado, qua es rezulto di exploro of komputebla funcioni e gradi di Turing.
Komputebleso

**Komputebleso** es kapableso por solvar problemo per efektigiva maniero. Lo es decidiva topiko pri teorio di komputebleso interne matematikala logiko e pri teorio di komputado interne informatiko.
Kabo Horn

**Kabo Horn** (Hispane: *Cabo de Hornos*) o plu rare **Horn-kabo**, esas avanmontaro an la sudala punto di Hornos-insulo (Chili). Ol trovesas nur 2 kilometri norde de la 56ma latitudo suda, ed ofte konsideresas kom la maxim sudala pinto di Sud-Amerika.

Marala flui e tempesti tre danjerigas la navigo cirkum la kabo. En 1578 Kabo Horn deskovresis da Drake ed en 1616 preternavigesis da Schouten en Le Maire, e nomesis segun la nask-urbo di Schouten: Hoorn.
Karpati

**Karpati** (en la Cheka, Polonian e Slovaka: *Karpaty*, l'Ukrainana: Карпати (*Karpati*), la Rumaniana: *Carpați*, la Germana: *Karpaten*, la Serbiana: *Karpati*, la Hungarian: *Kárpátok*) esas mi-cirkla montaro kun longeso de cirkume 1500 kilometri e larjeso de 100 til 350 kilometri - en mez- ed est-Europa qua extensas su de Chekia e Slovakia, trans Polonia ed Ukraina a Rumania. La mi-cirklo komencas en la nordo che la Danubio cirkume che Bratislava, en la sudo la montaro finas che la *[[Fera Pordego]]* sur la frontiero di Serbia e Rumania. En la centro di la cirklo jacas la Panoniana planajo.
Generaligo

**Generaligo** es formo di abstraktajo, per qua komuna traiti di specifika kazi formuligesis kom generala koncepti o postuli.
Abstraktajo (informatiko)

**Abstraktajo** en injeniorarto di programaro e informatiko signifikas:
* Procedo di foriro o generaligo di fizikala, spacala e tempala detali od atributi en exploro do objekti o sistemi por enfokigar atenco pri plu grava detali. Lo es simila a procedo di generaligo.
* Kreado dil abstraktigala koncept-objekti per reflektar traiti o atributi di diversa neabstrakta objekti o sistemi dil exploro – rezulto di procedo dil abstraktajo.
Kasba

"**Kasba**" o "**kasaba**" (en l'Araba: قَـصَـبَـة, *kaṣaba*, literale: 'fortifikuro) esas defensebla parto di la "medina" (ancien urbo-centro) en urbo di nord-Afrikana landi. L'edifico karakterizas su per alta muri. Preske singla kolonieto en Maroko od Aljeria havas olua propra "kasba". Olime oli uzesis kom lojeyo por la vilajestro, ma hodie oli servas kom turistal atraktajo.
Kurili

**Kurili** (en la Rusa: Курильские Острова; *Kurilskie ostrova*; en la Japoniana: 千島列島 *Chishima retō*, "Arkipelago de Mil Insuli" o クリル列島 *Kuriru retō* "Kurilarkipelago") esas insularo inter Hokaido e la peninsulo Kamchatka. La habitanti vivas per pesko. Kurili qui esis Rusa, depos la 18ma yarcento interkambiesis kun Japonia por Sakalin, insulo norde de Hokaido. 

L'insuli apartenas a la Rusa provinco Sakalino, ma olua proprieteso esas disputata da Japonia. Pos la Duesma Milito Mondal oli - per atako - divenis teritorio di Soviet-Uniono; ma pro ke Soviet-Uniono pro nekonocata motivi ne signatis la Traktato di San Francisko, Japonia revendikas la sudal insuli. Depos ta epoko la Kurili esis problemo en la relato di amba landi.
Nomoligado

**Nomoligado** en programifo-lingui es asignado dil enti (datumi o kodexi) kun identigili.

La nomoligado povas esar kom statikala (frua) e dinamikala (posa/virtuala). Ank existas mediacanta nomoligado nomata *pos-statikala*.

## Exemplo di statikala nomoligado en [[C++]]

```java
public void foo(java.util.List<String> list) {
    list.add("bar");
}
```


## Exemplo di pos-statikala nomoligado en [[PHP]]

```php
class A
{
    public static $word = "hello";
    public static function hello() { print self::$word; }
}

class B extends A
{
    public static $word = "bye";
}

B::hello();
```
Abstraktigala mashino

**Abstraktigala mashino** en informatiko es teoriala modelo, qua permisas por detalala e preciza analizo pri funcionado di komputerala sistemo.

Lo es simila a matematikala funciono, qua recevas adportajo e kreas produkturo segun predefinita reguli.
Mashino di Turing

**Mashino di Turing** es matematikala modelo di komputado deskriptata l'abstraktigala mashino, qua manipulas simboli sur stripo di rubando segun tablo di reguli. Malgre simpleso dil modelo, lo es kapabla realigar komputerala algoritmo.

Lo inventesis ye 1936 da Alan Turing. Il ipsa nomis sua mashino *a-mashino* (de *automata mashino*), e unesme nomon *mashino di Turing* uzis Alonzo Church.
Lambda-kalkulo

**Lambda-kalkulo** o **λ-kalkulo** es formala sistemo en matematikala logiko por expresar komputebleso bazanta ye funcionado di abstraktajo e apliko uzante nomoligado di variebli e substituco (precipue polimonii).

Lo es universala modelo di komputado, qua povas uzar por simular mashino di Turing.
Moengo

**Moengo** (pron. *Mungo*) esas urbeto en la Marowijne-distrikto, en l'esto di Surinam, an la rivero Cottica ed atingebla por navi. En 2012 la regiono Moengo, a qua apartenas la sam-noma urbeto, havis 10.834 habitanti. De 1932 til 1945 Moengo esis la chefurbo di la distrikto Marowijne, dum ke ante e pos ta periode Albina esis la chefurbo di la distrikto.

L'urbeto jacas en la centro di regiono di bauxito, qua dum la jorno esas extraktata. Moengo fondesis en 1919 da la Bauxit-kompanio di Surinam, sur la plaso ube esis vilajeto di cimaroni*.
Montekarlo

**Montekarlo** o **Monte Karlo** esas l'olima chefurbo di Monako, ma depos 1957 ol esas un de la dek quarteri dil urbostato Monako. Ol esas un de la maxim multe vizitata turistala loki di la mondo, imposto-refujeyo por richi, famoza pro olua kazini, plaji e famozi.
Magrebo

**Magrebo** o **Magrib** (en l'Arabiana: المغرب *al-Maġrib*; la Berbera: ⵜⴰⵎⴰⵣⵖⴰ *Tamazga*) esas indiko por Nord-Afrika, weste de Egiptia. Strikte Maroko, Aljeria, Tunizia, Mauritania e Libia apartenas a la "magreb". Olime dum l'islamana dominaco anke Hispania e Portugal konsideresis "magreb"-landi. La landi Maroko, Aljeria, Tunizia, Libia e Mauritania formacas (ne-aktiva) politikal uneso, l'Uniono di la Magreb.

En l'Arabiana *Al-Magrib* anke uzesas por nur la lando Maroko.

La literala signifiko dil Arabiana vorto *magrib* esas la plaso di sunkusho o la westo.
Funciono apliko

**Funciono apliko** en matematiko es ago di aplikado di funciono de *kolekto X* a *kolekto Y* asignas a omna elemento di *X* exakte un l'elemento di *Y*. La kolekto *X* nomesas ensemblo dil funciono, e la kolekto *Y* – arivey-ensemblo dil funciono.
Monto Santa Helena

**Monto Santa Helena** (en l'Angla: *Mount Saint Helens*, en ) esas volkano alta de 2550 metri an la montaro Kaskadi, en la nord-westo di stato Washington (Usa). La volkano dormis dum 123 yari, tamen subite eruptis kelkafoye en 1980, dum qua deki de homi mortis e la somito di la monto krulis. Ante l'erupti, la somito esis 2950 metri alta.
Nov Anglia

**Nov Anglia** (en l'Angla: *New England*) o **Nov-Anglia** esas regiono en la nord-esto di Usa existanta de la stati Konektikut, Maine, Masachusec, Nova Hampshire, Rhode Islando e Vermont.
Katarakto di Niagara

La **katarakto di Niagara** (en l'Angla: *Niagara Falls*, en la Franca: *Chutes du Niagara*) esas grupo de aquofali qui apartenas a la maxim grand e konocata katarakti di la mondo. La katarakto existas de tri parti: L'aquofalo di *Huf-fero*, l*'Amerikan aquofalo* e l'aquofalo di la *Velo di Fiancitino*. Oli jacas sur la frontiero di Usa e Kanada, inter l'angle sam-noma urbi Niagara Falls en Usa (provinco Nova York) e la Niagara Falls en Kanada (provinco Ontario). L'urbi interligesas per la *Ponto di Cielarko*, ponto trans la rivero Niagara, advale de la katarakto.
Nova-Guinea

**Nova-Guinea** o **Nova Guinea** esas la maxim grand insulo di la mondo, pos Grenlando e jacas norde de Australia en la Pacifiko. Ol apartenas a la kontinento di Oceania. La westala parto divenis Indonezia en 1963 pos esir Nederlandana teritorio (Nederlandana Nova-Guinea). L'estala parto esas nedependant e nomesas Papua-Nova Guinea.
Racionala nombro

**Racionala nombro** es nombro, quan povas enuncar kom divido di du integri, en qua dividanto ne esas zero.
Quadraturo di cirklo

**Quadraturo di cirklo** es matematikala problemo, qua koncernas a konstruktado di quadrato, di qua areo egalas areo di specifika cirklo, nur per uzado kompaso e linealo.

En 1882 Ferdinand von Lindemann pruvis, ke nombro π ne es l'algebrala, do quadraturo di cirklo – ne posibla.
Algebrala nombro

**Algebrala nombro** es nombro de kolekto di racionala nombri en reala nombraro, qua es radiko di polinomio, di qui faktori es racionala.

Kolekto dil algebrala nombri nomesas feldo.

Exemplo di ca nombro es \sqrt{2} = 1,414...

En 1882 Ferdinand von Lindemann pruvis, ke nombro π ne es l'algebrala, do quadraturo di cirklo – ne posibla.
Imaginar unajo

**Imaginar unajo** es specifikita komplexa nombro, quan quadrato es -1, do lo es l'exemplo di imaginara nombro.

Simbolo *i* proponesis da Leonhard Euler en 1777, e de 1801 propagesis da Carl Friedrich Gauss.

Existas du solvi di equaciono i^2=-1 (do i = \sqrt{-1}) e ofte vice ke *i* uzesas \sqrt{-1}.
Imaginara nombro

**Imaginara nombro** es specifikita komplexa nombro, quan quadrato donas reala nombro negativa. Specal exemplo dil imaginara nombro es imaginar unajo (i = \sqrt{-1}).
Nombro di Euler

**e** o **nombro di [[Leonhard Euler|Euler]]** es matematikala konstanto uzata en multa domeni di matematiko e fiziko. Lua valoro es proxime 2,718281828459.
Nombral axo

**Nombral axo** es reprezantado di kolekti di nombri en formo di lineo kun indikita punti (minime 0 e 1), e ank kun direciono.
Teorio di nombri

**Teorio di nombri** es domeno di matematiko exploranta traiti di kelk tipi di nombri. Komence lo analizis nur naturala e racionala nombri, pose extensinte ye altra rela nombri, specale ye l'algebrala.

Kune geometrio lo es maxim alta domeno matematikala e lo nomesis *rejino di matematiko*.
Komplexa plano

**Komplexa plano**, **plano di [[Carl Friedrich Gauss|Gauss]]** o **plano di [[Jean-Robert Argand|Argand]]** es geometriala modelo di feldo di komplexa nombri \mathbb{C}. La plano por nombri komplexa es analoga quale nombral axo por nombri reala.
Neracionala nombro

**Neracionala nombro** es nombro, quan ne povas enuncar kom divido di du integri, en qua dividanto ne esas zero.

Exempli di ca nombri es \sqrt{2}, \sqrt{99992} e π.
Komplexa nombro

**Komplexa nombro** es nombro kom elemento dil extenso di reala nombri yel imaginar unajo *i*, do radiko di polinomio *<math>x^2+1</math>*.

La komplexa nombri extensas koncepto di nombral axo un-dimensionala a du-dimensionala komplexa plano.
Trancendanta nombro

**Trancendanta nombro** es reala nombro o generale komplexa nombro, qua ne es l'algebrala. Generaligeso dil trancendanta nombro es algebral elemento.

Existado di transcendanta nombri pruvis Joseph Liouville en 1844.

Maxim konocata transcendanta nombri es konstanti matematikala *[[Nombro di Euler|e]]* e *[[Pi|π]]*.
Intervalo (matematiko)

**Intervalo** en matematiko es kolekto di reala nombri, qui kontenas omna reala nombri situesata inter ula nombri dil kolekto.

## Exempli
* 0 ≤ x ≤ 1 – ene kolekto es 0, 1 e omna nombri inter ili
* 0 < x < 1 – ene kolekto es omna nombri inter 0 e 1, ma sen ili
Komunikala kanalo

**Komunikala kanalo** es konekto lasanta por komuniko inter du partoprenanti (sendanto e recevanto) kambianta informi.
Entraprezo

**Entraprezo** o **aferal entraprezo** es unajo ekonomiala, qua kreis produkturi o okupas pri servado. Skopo dil entraprezi es atingado di profiti per laboro por klienti.
Reala nombro

**Reala nombro** en matematiko es nombro, quan povas uzar por mezurar kontinua un-dimensionala grandeso, exemple: disto, tempo-durado o temperaturo.

La reala nombri kontenas du grupi di nombraro:
* racionala nombri, exemple integro -5 e fraciono \tfrac{4}{3}
* neracionala nombri
** algebrala nombri, exemple \sqrt 2 = 1,414...
** trancendanta nombri, exemple π = 3,1415...
Algebral elemento

**Algebral elemento** es generaligeso di nociono *[[algebrala nombro]]* por extensado di ula feldi. L'algebrala nombri es elementi algebrala di feldo di komplexa nombri super feldo di nombri racionala.
Financala yaro

**Financala yaro** o **taxala yaro** es periodo di bilanco financala dum 12 monati, tamen ne sempre komenco dil yaro es yel 1ma di januaro: en Unionita Rejio unesma dio dil taxala yaro es 6ma di aprilo, e en Usa – 1ma di oktobro.
Bilancala dio

**Bilancala dio** es lasta dio en taxala yaro, por qua on preparas financala raportajo, tamen ne sempre fino dil yaro es yel 31ma di decembro: en Unionita Rejio lasta dio dil taxala yaro es 5ma di aprilo, e en Usa – 30ma di septembro.
Financala raportajo

**Financala raportajo** es ordinita prizentado di financala situo e rezulti di agado dil entraprezi. La raportajo koncernas financala yaro e lo preparesis por bilancala dio.
Raportado (ekonomio)

**Raportado** o **raportado financala** es domeno dil kontado, quan skopo es preparado di informo pri stando di ekonomial agado dil entraprezi per la moyeno di financala raportaji en formo di datumi, por recevanti externala.
Kalkulado di kusti

**Kalkulado di kusti** o **kalkulado di preci** es parto dil kontado e es proceso di kolektado di informi pri procesi ekonomiala (livrado, produktado, vendado, administrado) en entraprezo, e pose grupifado e interpretado por donar a deciduli informi pri detala situeso.
Spenso (ekonomio)

**Spenso** en ekonomio signifikas spensar pekunio en diversa formi: per pagado konstante o nekonstante de bankokonto.
Produktadomoyeni

**Produktadomoyeni** en ekonomio es objekti materiala por proceso di produktado: kozi di laboro (materii, materii kruda, mimaterii) e moyeni di laboro (inter altri: fabrikerii, mashini, utensili).
Mibicoko

**Mibicoko** es un de bazala unaji dil informo, duimo dil bicoko. Nuntempe maxim ofte uzata es ok-bicala bicoko (okteto), do la mibicoko egalas 4 bici. Omna mibicoko povas havar un de 16 valori segun suba tablo:

:

Mibicoki es uzita ofte en elektronikala ili (quale kalkulili e mezurili), e ank en kontado (specale registragado) e bankokomercado. To es pro uzado di kodexo BCD, qua lasas – uzante 4 bici – konservar un cifro (de 6 til 16 bici es neuzata).
Monti di Draki

La **Monti di Draki** (en l'Afrikansa: *Drakensberge*) esas montaro en Sudafrika, qua atingas 3482 metri de alteso ed esas la maxim alta monti di la lando. En Soto-linguo la montaro nomesas *Maloti* ed en Zulu-linguo *uKalamba*, to quo signifikas 'barili de lanci'. La Monti di Draki esas l'estala parto di la Grand Eskarpajo, di qua anke la Namibian Eskarpajo esas parto.
Peninsulo Peloponeso

**Peloponeso** (Greke: Πελοπόννησος, *Pelopónnèsos*) esas la maxim granda peninsulo di Grekia, e jacas sude di la Greka kontinento. Ol separesas da la Gulfo di Korinto e la Gulfo di Sarono e ligesas per l'istmo di Korinto. Ic istmo esas sekata da la kanalo di Korinto. La surfaco esas cirkume 21.37 km². En 2011 la nombro de habitanti esis 1.155.019.
Polara cirklo

La **polara cirkli** esas specala cirkli di latitudo cirkume ye 66°34' o 66,56° NL e SL. Oli esas imaginata linei ye du triimi disto del equatoro til la poli. En la regiono de la polara cirklo til la polo, un foyo po yaro la suno ne levas su dum 24 hori e pos duima yaro dum 24 hori ne kushas su.
Ponto di Einstein-Rosen

**Ponto di Einstein-Rosen**, plu bone konocata kom **'verm-truo**'  e plu rare kom **'kosmo-tempala min-galerio**, esas hipotezala posibleso por plu rapide kam lumo voyajar en kosmo-tempo.

En la normala kosmo on ne povas voyajar plu rapide kam la lumo, ma segun la teorio di verm-truo existas plu kurt itinerario en l'universo. Per ca kurta 'voyo' esas posibla voyajar plu rapide de un punto en kosmo kam cirkum-voyajar per la normala 'voyo', mem se to eventus per rapideso di lumo.
Sergei Kujugetovich Shoigu

**Sergei Kujugetovich Shoigu** (Ruse: *Сергей Кужугетович Шойгу*) (Chadan, 21ma di mayo 1955) esas Rusa generalo e depos la 6ma di novembro 2012 ministro di defenso di la Rusa Federuro.
Valeri Vasilyevich Gerasimov

**Valeri Vasilyevich Gerasimov** (Ruse: *Валерий Васильевич Герасимов*) (Kazan, 8ma di septembro 1955) esis Rusa generalo e hodie stabestro dil Armizita Trupi Rusa.
Wagner-grupo

**Wagner-grupo** o **Grupo Wagner** (Ruse *Группа Вагнера* / *Gruppa Vagnera*) esas privat armeala firmo relatant ad inform-kontoro di Rusia.

Nomo devenas de kompozisto Richard Wagner e samatempe pseudonimo di chefo dil firmo – Dmitri Utkin (mortis en 2023), ed ol fondesis en 2014.

La Wagner-grupo ofertis servii di sua mercenarii en multa loki en la mondo, ube situaciono politikala ne esis stabila, precipue en Afrika e Proxim Oriento, i.a. la grupo defensis Sirian oleodukti kontre Islamala Stato.

La grupo agis legale pro ne preciza punto en internaciona legaro segun qua on ne savas ka laboranto teknikalka che armeal aparati esas ja mercenario.

Influo di Kremlin (Rusa Ministerio di Defenso) al Wagnerani duktanta dal entraprezisto Yevgeni Prigojin finigis ye la 23-24ma di junio 2023, kande eventis rebelajo dil grupo kontre Rusian armeo pro ataki l'armo al grupo. Wagnerani konquestis Rostov-na-Donu ed iris a Moskva. Paco-negocianto divenis prezidanto di Bielorusia – Aliaxandr Lukashenka.
Meteora

**Meteora** (en la Greka: Μετέωρα) esas remarkinda rok-monti en centrala Grekia sur l'alta pilastri di qui konstruktesis fru-oriental-ortodoxa monakeyi. La rok-monti obtenis olia specifik e desfacile domtebla exterajo pro la yarcenti-longa vent- ed aquo-erodo (ulafoye la Tesaliana planajo esis maro).
Dementeso

**Dementeso** esas kolektala nomo por morbi karakterizita da kombini de plur-foya perturbi di mentala povo (interaltre la memoro), humori e konduto. Dementeso eventas maxim ofte che klinikala sindromi qui efektigesas da cerebrala morbi.
KartaliDistrikto Nevel

**Tryohgorni** (1955-1967 – *Zlatoust-20*, 1967-1993 – *Zlatoust-36*) esas urbo klozita an rivero Yuryuzan en westala Rusia (sudal Ural). Ol jacas en provinco Chelyabinsk e esas un ek lua distrikti. Segun statistiki dil yaro 2020, ol havis  habitanti. Entote ol havas 162,49 km² e distas cirkume 1315 kilometri este de Moskva.

Tryohgorni esas un ek loki qua havas stando di *urbo klozita* e ye yari di Sovietia ne existis sur mapi. La loko esis sekretita pro produktado di atomala bombi. RDS-4 "Tatyana" de fabrikerio en Tryohgorni esis testita unesmafoye 23ma di augusto 1953 en pafeyo "Semipalatinsk" (en Kazakstan, 130 km de urbo Semei qua ad 2007 esis nomizita Semipalatinsk). La bomba esis jetita per aeroplano Il-28.

## Referi
Turmo Ještěd

**Turmo Ještěd**, proxim Liberec en Chekia, esas konatra televiziono-transmisanto, restoreyo e hotelo sur la somito di Monto Ještěd.

Konkurso por desegnar nova strukturo sur la monto eventis en 1963, pos la destruktado pro fairo di la antea ligna kabani. Konstruktado di la sucesoza desegnuro da Karel Hubáček duris dum plura yari; esis teknikala desfacilaji pro la severa klimato ye la somito di Monto Ještěd. En mayo 1971 la transmisanto komencis funcionar, e pos la equipado di la hotelo e restoreyo, la turmo apertesis en 1973.

En 2006 ol oficale divenis nacionala kulturala monumento.
Traumato di flogo-stroko

**Traumato di flogo-stroko**, kurte **flogo-stroko**, esas lezo di la nuko e/o dorso pro acidento od altra subit evento, pro qua la kapo forte movesas adavane ed addope. La movo komparesas a la movo di flogilo dum flogo.
Rentgen-radio

**Rentgen-radio**, anke: **X-radii**, nomesas segun olua deskovrinto Wilhelm Conrad Röntgen, esas elektro-magnetala radio. trovesant en l'elektromagnetala spektro inter ultreviolea lumo e gama-radio. 

## <small>Apliko</small>
Rentgen-radio esas important apliko en medicino, ube l'utileso por la kuracato esas plu granda kam la poka risko di radio-domajo. Imajo (radiografuro) existas pro ke la radio dependanta del energio tra-iras la mola tisuo ma baresas da la harda kalcioza tisuo. Exemple, tale l'osto baras multa radii kontre ke kartilago min multe o nule baras radio. Skeleto facile povas esar montrata per rentgen-radio.

En la tekniko rentgen-radio esas uzata por - exemple - kontrolar erori en welduri.

Anke en la prevento di krimino e terorismo rentgen-radio esas uzata. Bagajo en aeroportui esas rentgen-radiografata, same kam viziti ad sentiv eventi e saloni ube saki e valizi esas rentgen-radiografata.
Marco Misciagna

**Marco Misciagna** (n. ye la 5ma di februaro 1984 en Bari) esas Italiana violinisto e viulisto. En 2018, ilu recevis medalio del Ukrainana chefministro dum memorigo-ceremonio pri la 150ma aniversario dil Opero di Kiiv.
Chantal Akerman

**Chantal Anne Akerman** (Bruxel, 6ma di junio 1950 – Paris, 5ma di oktobro 2015) esis Belga rejisisto, aktoro, produktisto e kompozisto qua lojis en Paris.

Elua verkaro havis grand influo ye feminista cinematografisti e la cinematografo dil avan-gardo generale.

En 2022 elua filmo *Jeanne Dielman* selektesis kom maxim bona filmo ulafoye, segun kritikisti.

## <small>Verki</small>
* Jeanne Dielman, 23 quai du Commerce, 1080 Bruxelles (1975)
* Je, tu, il, elle (1974)
* News from Home (1977)
* Les rendez-vous d’Anna (1978)
* Golden Eighties (1986)
* D’est (1993)
* La captive (2000)
* No Home Movie (2015)
Potlach

"**Potlach**"  esas kunveno inter tribui di indijeni en Nord-Amerika, dum qua tribuestri donas chera donacaji a la rivalo, tale obligante li a organizar simila kunveno. Se la rivala tribuo ne esas kapabla facar to, li perdos importanteso. Fakte, "potlach" esis sorto di milito, ma plu-multe milito di richeso kam milito di sango.

La vorto venas de la Nuchanult-linguo: *patlach*, donacar ceremoniala donacajo dum "potlach".
Historiala regiono

**Historiala regiono** es areo, qua kontenas subarei ligita kun si per komuna (ofte multayarcenta) historio, kelkafoye per ekonomio. Situeso di la historiala regioni maxim-multa-kaze ne es identa kun nuntempa frontieri dil arei administrala.

Maxim grava faktori pril historiala regioni es: etniala, politikala i religiala.
Moldova (historiala regiono)

**Moldova** es historiala regiono en Estal Europa, nuntempe en kelk landi: Rumania, Moldova (inkluze Transdnistria) e Ukraina.

La historiala Moldova ligesis kun lua historiala parti:
* Bukovina (nordale)
* Besarabia (estale – inter riveri Prut e Dnister)
* Budjak (westale – inter Besarabia e Nigra Maro)

Maxim grava urbo dil regiono es Chișinău.
Oltenia

**Oltenia** o **Mikra [[Valakia|Valahia]]** es historiala regiono en Estal Europa, westala parto di Valahia. Lo situesas en sudala Rumania – inter fluvio Danubio sude e weste, rivero Olt este e montaro Karpati norde).

Precipua urbo e historiala urbestro dil Oltenia es Craiova.
Budjak

**Budjak** (Rumane *Bugeac*) es historiala regiono en Estal Europa, un ek parti di historiala Moldova. Lo situesas inter Besarabia e Nigra Maro – nuntempe en Ukraina e sudala Moldova (inkluze Transdnistria).
Rodesia

**Rodesia** esis ne-agnoskata stato en sudal Afrika, samavalora segun teritorio kam la hodiala Zimbabwe. La chefurbo esis Salisbury, qua rinomizesis Harare en 1982.
Fluvio Plata

La Río de la Plata (Fluvio de Arjento), esas l'estuario formata per la fluo dil rivero Uruguay e

l'rivero Paraná ye Punta Gorda. Ol enfluas en la Atlantiko. Dependante de la geografo, la Río de la Plata povas esar konsiderata kam fluvio, estuario, gulfo, o divido dil maro.

Se ol povas esar konsiderata fluvio, do ol esas la maxim fluvio en la mondo, qua havas maxima larjeso di 220 kilometri (od 140 milii).

La fluvio havas longo di cirkum 290 kilometri ed ol expansas 2 kilometri de olua fonto til olua boko. Ol esas parto dil bordo inter Arjentinia ed Uruguay. La nomo Río de la Plata esas anke uzata por aludar l'populo alonge l'estuario, precipue l'precipua portua urbi di Buenos Aires e Montevideo, ube Rioplatense hispana linguo esas parolata e tango kulturo esis developita. La rivi dil fluvio esas la maxim densa habitita arei di Uruguay ed Arjentinia.
Regiono di Ruhr

La **regiono di Ruhr** (en la Germana: *Ruhrgebiet*), anke konocata per la nomi: *regiono Ruhr, Ruhr-areo, valo di la Ruhr, Ruhr-regiono*, ed anke *Ruhrpot* edc., esas regiono en la stato Nordrheno-Vestfalia en westala Germania alonge l'axo Düsseldorf-Essen-Dortmund kun habitantaro de cirkume 5,3 milion dividit en 11 grand urbi e 42 vilaji, qui kunkreskis. La regiono esas un de la maxim granda regioni di industrio di la mondo. L'acenso e florifo di la regiono di Ruhr fondesis sur granda quantesi de karbo en la sulo. La nomo referas a la rivero Ruhr.
Alta Teri

L**'Alta Teri** (en la Skota-Gaelana linguo: *A'Ghaidhealtachd*, en la Skota: *Hielans*; en l'Angla: *Scottish Highlands*) esas la montoza regiono en la westo di Skotia, parto di Britania, konocata pro olua sovaja nespoliita beleso. Remarkind elementi di la kulturo di Alta Teri esas la vesti ("kilt"), wiskio e kornamuzo. La sistemo di klani esas abolisita. Dum specal eventi ca kulturelementi esas videbla.
Banat (historiala regiono)

**Banat** es historiala regiono en sud-estala Europa. Lo situesas inter fluvio Danubio, rivero Tisa e lua enfluo Mureș e sudala Karpati.

Nuntempe la Banat es en frontieri di tri landi:
* Rumania (18 700 km²)
* Serbia (9 000 km²)
* Hungaria (300 km²)

Precipua urbo e samatempe urbestro dil Banat es Timișoara.
Dobrudja

**Dobrudja** es historiala regiono en estala Europa – inter Nigra Maro e lasta parto di fluvio Danubio avan lua ekflueyo. Nuntempe la Dobrudja es en frontieri di du landi:
* Bulgaria (Sudala Dobrudja) – 7 692 km²
* Rumania (Nordala Dobrudja) – 15 570 km²

Precipua urbi dil Dobrudja es Rumaniana Constanța e Bulgariana Dobrich.
Sudala Dobrudja

**Sudala Dobrudja** es historiala regiono en estala Europa – parto di historiala Dobrudja en Bulgaria.

Lua surfaco es 7 692 km², e precipua urbo – Dobrich.
Maramureș

**Maramureș** es historiala regiono en estala Europa – alonge rivero Tisa en nordala Rumania e sud-westala Ukraina. La regiono ofte konsideresas kom parto di Transilvania.

Precipua urbi dil Maramureș es Rumaniana: Satu Mare, Baia Mare, Vișeu de Sus e Baia Sprie.
Westala Moldova

**Westala Moldova** o **Rumaniana Moldova** es historiala regiono en estal e central Europa (parto di historiala Moldova), nuntempe en frontieri di Rumania.

Maxim grava urbi dil regiono es: Iași, Galați, Bacău e Botoșani.
Muntenia

**Muntenia** o **Granda Valahia** es historiala regiono en Rumania, estala marto di Valahia. Lo situesas inter fluvio Danubio sude ed este, rivero Olt weste e montaro Karpati.

Lo havas komuna frontieri kun: Oltenia, Moldova, Transilvania e Dobrudja.

Historiala urbestro dil Muntenia es Târgoviște, e maxim precipua urbo – București.
Crișana

**Crișana** es historiala regiono en westala Rumania e estala Hungaria, kelkafoye konsiderata kom parto di Transilvania. Lo situesas inter fluvio Danubio sude ed este, rivero Olt weste e montaro Karpati.

Maxim precipua urbi es: Oradea, Arad, Debrecen e Békéscsaba.
Sudala Bukovina

**Sudala Bukovina** o **Rumaniana Bukovina** es parto di historiala regiono Bukovina, qua pos duesma mondomilito divenis parto di nordala Rumania. Frontieri dil regiono es simila quale distrikto Suceava.

Maxim precipua urbi es: Suceava, Gura Humorului, Gura Humorului, Rădăuți, Siret, Solca e Vatra Dornei.
Nordala Bukovina

**Nordala Bukovina** es parto di historiala regiono Bukovina, qua pos duesma mondomilito divenis parto di RSS Ukraina, e pos 1991 – di Ukraina.

Maxim precipua urbo dil regiono es Chernivci.
Sekleria

**Sekleria** es historiala regiono en nuntempa Rumania, sud-estala parto di historiala Transilvania. Precipua habitantaro dil regiono es Sekleri uzanta Hungara linguo.

Maxim precipua urbi dil Sekleria es: Braşov, Miercurea-Ciuc, Odorheiu Secuiesc, Târgu Mureș e Sfântu Gheorghe.
Sekleri

**Sekleri** es etniala grupo lojanta en estala parto di Transilvania nomata kom Sekleria – en nuntempa Rumania.

Sekleri uzas Hungara linguo, e ilua deveno es ankore explorata. Ili konsideresas da kelk grupi di exploreri kom descenderi di: Huni, Avari, Gepidi, Kabari, Vlahi, Pechenegi o Kumani. Pli granda grupi di ciencisti opinionas ke Sekleri havis sua Turka radiki.
Insuli Shetland

**Insuli Shetland** o **Shetland-insuli**  (en Skota-Gaelana linguo: *Sealtainn*, en l'Angla e Skota: *Shetland* o *Shetland Islands*, Norn-linguo: *Hjaltland*, ancien Angla: *Zetland*, en Faerana: *Hetland*) esas Skotian insularo inter la Nord-maro e l'Atlantiko. La teritorio esas tote 1468 km², la chefurbo esas Lerwick e l'insularo havas 22.920 habitanti (2019). La populo vivas per pesko e muton-eduko.

Shetland-insuli anke esas konocata pro la poneo di Shetland.
Soweto

**Soweto**, abreviuro dil Angla *southwest township* (sudwestala loj-loko), en l'Afrikansa *lokassie*,  esas povra quartero  (1.271.628 habitanti en 2011) an la bordo di Johannesburg en la republiko di Sudafrika, destinita por ne-blanka populo dum Aparteso, ofte koaktata vivar ibe.
Stretajo di Magalhaes

La **Stretajo di Magalhaes** trovesas inter la sud-amerikana kontinento e Tero di Fairo e deskovresis en 1520 da Fernão de Magalhães. La stretajo longesas 500 kilometri e ongesas 4 til 31 kilometri.
Tero di Fairo

**Tero di Fairo** (en la Hispana: *Tierra del Fuego*), anke **Fairo-Tero** e plu rare **Fairolando**, esas arkipelago qua dividesas inter Chili ed Arjentinia. La maxim grand insulo nomesas Grand Insulo di Tero di Fairo. En Arjentinia esas provinco *Tierra del Fuego*.
Sudan (regiono)

**Sudan** (en l'Araba: بلاد السودان *bilad as-sudan*; "lando di la nigri") esas regiono en Afrika inter Sahara e la baseno di Kongo e l'Atlantiko til la montoza tereno di Etiopia.

La regiono partigesis da koloniala potenti Francia (Franca Sudan) ed Britania kun Egiptia (Anglo-Egiptiana Sudan). Pose la regiono dividesis da plura landi di qui nur l'Anglo-Egiptiana parto donis nomo a la lando Sudan.
Fluvio Tiber

La **fluvio Tiber** (de la Latina: *Tiberis*, en l'Italiana: *Tevere*) esas la triesma maxim longa rivero di Italia pos Po ed Adige. La Tiber esas en la mezo di Italia e fluas tra Roma, e debushas en la maro Tireno.
Insulo Timor

**Timor** esas insulo este de Indonezia ed apartenas a la mikra Sunda-insuli. L'estala parto olime esis Portugalana kolonio, ma anexesis da Indonezia en 1975, to quo instigis Fretilin, movemento di libereso, luktar por nedependanteso di Estal Timor, olquan ol obtenis en 2002.

La westala parto apartenas ad Indonezia, la provinco Estala Nusa Tenggara.
Oguzi

**Oguzi** es tradicionala nomo di etniala grupo di Turka populi existinta inter 8ma e 12ma yarcento, de qua devenas nuntempa Turkmeni e Turki.
Seldjukidi

**Seldjukidi** es dinastio regninta en westala Azia inter 11ma e 14ma yarcento. La dinastio devenas de Seldjuk – guidero en armeo di Oguzi. Il e ilua suporteri – pos konflikto kontre Turkmeni (lore tale on komencis nomi Oguzi) – en 985 dejuntis. En 1055 ili ganis Bagdad, e lora quidero – nepotulo di Seldjuk divenis sultano, quo komencis existo di Seldjukida imperio. La imperio esis ne centraligita uniono di landi e regioni regninta da membro dil dinastio.

En 1072 Seldjukidi ganis Ierusalem, quo esis komenco di krucomiliti.
Versailles

**Versailles** (pron.: *versaye*) esas franca komono ck. 20 kilometri de la centro di Paris ed apartenant al aglomerajo Paris. Versailles esas la chefurbo e prefekturo di la departmento Yvelines. En 2020 la komono havis 83.583 habitanti.

Centrale en Versailles esas la palaco, ulafoye rezideyo di la franca reji. En la galerio di speguli eventis l'exklamo di la German Imperio en 1871, e la Kontrato di Versailles signatesis en 1919 en la palaco.
Vesuvio

**Vesuvio**, **volkano Vesuvio** o **monto Vesuvio** esas l'unika aktiva volkano sur la kontinento di Europa, sud-weste de Napoli en Italia. La Vesuvio existas de larja ringo-volkano qua kontenas plu yuna volkano, la vera Vesuvio (1277 mtr.). Ol semblas kreesir dum violentoz erupto en 79 p.K. dum qua Herkulano e Pompeyi kovresis per lavao e cindro. L'unika restanta testi di ta evento esas la du letri skribita da Plinius la Yuna a historiisto Tacitus.

Pose la Vesuvio eruptis plura foye, la maxim recenta foyo esis en 1944. La Vesuvio konsideresas un de la maxim danjeroza volkani di la mondo pro la milioni de homi qui lojas sat proxime por esar frapata da erupto.
Turka populi

**Turka populi** es familio di etniala grupi kun komuna deveno e kulturo, qui uzas Turka lingui. Ili lojas granda arei de Anatolia tra Kaukazia, Central Azia e sudala Siberia (preska identa strio quale Euraziana stepo) til Chukotka e multa izolita teritorii en Estal Europa, Proxim Oriento e Chinia.

Fonto dil populi esis ye duimo di 6ma yarcento en Altai. Ilua expanso efektigis kreado multa landi, ma fakte nur Otoman imperio existis til 20ma yarcento (plu kam 700 yari).

## Landi e regioni dil Turki
Nuntempe existas ses nacionala landi Turka:
* Azerbaijan – habitantaro: 9,1 mln (90,6 % di Azeri)
* Kazakstan – 15,4 mln (63,1 % di Kazaki)
* Kirgizistan – 5,4 mln (69 % di Kirgizi)
* Turkmenistan – 5,2 mln (72 % di Turkmeni)
* Turkia – 79,7 mln (65 % di Turki)
* Uzbekistan – 27,6 mln (80 % di Uzbeki)
Ank fakte lando, ma ne agnoskata internacionale:
* Nordala Chipro – 0,3 mln (99,6 % di Turki)
En Rusiana Federuro existas kelk autonoma republiki Turk-populala:
* Republiko Altai – 0,2 mln (30 % di Altaiki)
* Republiko Bashkortostan – 4 mln (29,8 % di Bashkiri)
* Republiko Kabardino-Balkaria – 0,9 mln (12,7 % di Balkari)
* Republiko Karachai-Cherkesia – 0,5 mln (41 % di Karachayani)
* Republiko Yakutia – 0,9 mln (49,9 % di Yakuti)
* Republiko Tatarstan – 3,8 mln (52,9 % di Tatari)
* Republiko Tuva – 0,3 mln (77 % di Tuvani)
* Republiko Chakasia – 0,5 mln (12,1 % di Chakasi)
* Republiko Chuvashia – 1,3 mln (67,7 % di Chuvashi)
* Republiko Dagestan – 3 mln (12,9 % di Kumiki)
Altra regioni Turk-populala es:
* Regiono autonoma Xīnjiāng Wéiwú’ěr en Chinia – 21,3 mln (45 % di Uiguri)
* Gagauzia en Moldova – 0,2 mln (82 % di Gagauzi)
* Karakalpakstan en Uzbekistan – 1,6 % (32,1 % di Karakalpaki)
Altra arei Turk-populala lojis ank en: Iran, Irak, Bulgaria, Grekia, Norda Makedonia, Tajikistan, Afganistan e westala Mongolia.

Iranana Azeri – lojanta precipue en sudala Azerbaijan e en granda urbi di Iran konsideresas maxim granda Turka populo sen propra lando o autonoma regiono

## Religii di Turka populi
* Shamanismo – unesma religio dil Turk-populi (6ma yarcento) uzata nuntempe da Siberiana populi: Altaiki e Chakasi, e ank parte da Yakuti
* Sunnismo – fraciono di islamo, qua es religio por majoritato di Turka populi quale: Turki, Bashkiri, Tatari, Karachayani, Kazaki, Kumiki, Kirgizi, Balkari, Nogayani, Krimea Tatari, Turkmeni, Uiguri e Uzbeki
* Shiismo – fraciono di islamo, qua es religio precipue por Turka populi quale: Azeri, Kashkayani, Horasanani e altra populi en Iran
* neortodoxala shiismo konsiderato da shiisti kom heretismo: Alevi
* Ortodoxismo – kristanisti meze Turk populi es Gagauzi e Chuvashi.
* Judaismo, ma en chanjita versiono – Karaimi
* Budismo Tibetana – Tuvani e Uiguri
* Bahaismo e altra min granda religii
Kumani

**Polovci** o **Kumani** es etniala grupo Altaika devananta de stepi di Kazakstan e sudala Siberia, apud supera fluo di rivero Irtish. Ili havas la sama origino quale Seldjukidi.

Etimologio di Sloviana nomo *Polovci* ligesis a koloro di pelo dil tribuo: pala. Fakte nomo *Kumani* koncernis nur a westala *Polovci*, ma historiisti preferas uzar jus *Kumani* por omna fracioni di Polovci. 

*Kumani* razis sua kapi portinte nur du harotresi. Ili portis kurta kaftani.

En 1068 *Kumani* atakis Kiyiva Rus, e en 1089 dum ilua expanso a westo stopis László la 1ma di Hungaria.

Komence di 12ma yarcento knyazo Kiyiva Vladimir 2ma Monomah efektigis rilokaco di *Kumani* a stepi en nordala Kaukazia, e en 13ma yarcento Mongola imperio dispersis ili. Lore *Kumani* lojanta en stepi vendesis kom sklavi. Exemple tale on vendis a Egiptia Polovco Baibars, qua pose divenis sultano e un ek maxim grava persono en sultanio di Mamluki. La sultanio klemesis nur da Otoman imperio komence di 16ma yarcento.
Pompeyi

**Pompeyi** (Latine: *Pompeii*, en l'Italiana: *Pompei*) esis antiqua-romana provincal urbo kun ck. 20.000 habitanti qua existis de la 7ma yarcento a.K. til l'unesma yarcento p.K. Oski, Samnidi, Greki, Etruski e Romani lasis lia traci. Pompeyi qua frapesis da ter-tremo en 62 p.K., ed en 79 p.K. kovresis per cindro konseque erupto di Vesuvio. Pro to ol divenis un de la maxim bone konservita Roman urbi, quankam l'exkavi kun-iras erodo e poluteso.
Aryani

**Aryani** o **Indo-Iranani** es olima termino pri Indo-Iranana fraciono di Indo-Europani, qua ye 3ma i 2ma milcento a.K. lojis en Central Azia, e pose en Afganistan, Iran e India.

Termino *[[Aryana raso]]* uzesis da Germaniana naziisti.
Aryana raso

**Aryana raso** esis termino uzita da naziisti Germaniana en sua falsa koncepto di rasi ligita kun populi uzita Indo-Iranana lingui kun expanso por populi uzita Indo-Europana linguaro.

La termino devenis de Aryani – populo de nuntempa Iran.
Nordia

**Nordia** es termino ligita kun Skandinavia, ma pli larja, nam kontenas ank landi quale Islando e Finlando, e ank teritorii autonoma quale: Grenlando, Faero e Alando.

## Standardi di landi e regioni nordala

Flag of Denmark.svg|Dania.
Flag of Sweden.svg|Suedia.
Flag of Finland.svg|Finlando.
Flag_of_Iceland.svg|Islando.
Flag_of_Norway.svg|Norvegia.
Flag_of_the_Faroe_Islands.svg|Faero.
Flag_of_Åland.svg|Alando
Flag of Greenland.svg|Grenlando
Sami flag.svg|Laponia

Ank Estonia aspiras esar membro di Nordia:

Flag of Estonia.svg|Standardo oficala...
Estonia-nordic-cross-flag-2.svg|e Nordiala.
Raso di dominaceri

**Raso di dominaceri** esis ideologio uzita da naziisti Germaniana kom konfirmo ke Germana populi es reprezenteri di perfekta e pura blanka populo.

Bazo por Germaniana teorio pri superioreso kreis Arthur de Gobineau konsiderata kom kreero di teorio di rasismo. Il opinionar ke mixado di rasi kondutos a falo di civilizo.

Naziista ideologio konsideris Nordiala raso kom nura *pura*, nam ne mixita. Nam ne omna traiti di Germani esis identa kun raso Nordiala, do Hitlerani komencis uzar termino *[[Aryana raso]]*, e pose jus *raso di dominaceri*.
Blanka populo

**Blanka populo** es un ek la grupi di antropologiala divido di homi. Ordinare ca klasifikuro uzesas por individui kun Europana ancestri.

Segun teorii propozita unesme da Georges Cuvier en 1812, antropologiala traiti di blanka populo esas, inter altri:
* Pelo hela
* Okuli ofte hela
* Hari ofte hela
* Nazo streta e saliita
* Forta kresko di hari sur korpo 
* Granda altajo
* poka quanto di melanino sur pelo.
Baltia

**Baltia** es termino ligita kun tri landi situetita apud Baltika Maro: Lituania, Latvia, Estonia e Rusia (provinco Kaliningrad).

## Standardi di landi Baltiana

Flag of Estonia.svg|Estonia
Flag of Latvia.svg|Latvia
Flag of Lithuania.svg|Lituania
Flag of Kaliningrad Oblast.svg|provinco Kaliningrad (Rusia)
Indo-Europani

**Indo-Europani** es nomo di grupi di populi uzanta Indo-Europana linguaro. Olim omna Indo-Europani nomesis kom *[[Aryani]]*, quan naziisti uzadis en sua propagando pri rasala superioreso di Germani – nuntempe la termino uzesas nur por Indo-Iranana populi.

*Indo-Europani* es nur termino linguistikala, nam la populi fakte ne havas komuna kulturo od un komuna religio.
Slesvig

**Slesvig** es regiono di sudala Jutlando situetita cirkum 30 km norde e 40 km sude de frontiero Dania – Germania.
Germanala populi

**Germanala populi** es fraciono di Indo-Europani lojanta en nordala e centro-nordala Europa, norde de Kelti. Ili uzas Germanala lingui.

Fonto dil populi es nuntempa Dania, sudala Skandinavia e Slesvig.

Nuntempa Germani, Nederlandani e Angli apartenas a grupo di Germanala populi westala, habitantaro di Skandinavia – dil nordala, e estala populi germanala – quale Vandali, Burgundi, Goti e Lugii – fuzesis kun altra nacioni.
Suebi

**Suebi** esis uniono di Germanala tribui fondita da Ariovist koncerne di ilua expediciono a Galia.

Segun datumi de 5ma yarcento sub nomo *Suebi* esis: Quadi, Markomani e Alemani.

Ili fondis Sueba Rejio (410-585) en nuntempa Galisia (Iberia), e vinkesis da Visigoti ye 585.
Lusitania

**Lusitania** es antiqua provinco di Romana imperio en Iberia (hodiala Portugal sude de fluvio Durio e sud-westala Hispania).

Nomo di regiono devenas de Lusitani – Indo-Europana populo uzita linguo Lusitana e lojinta en westala Iberia.

Urbestro di *Lusitania* esis Emerita Augusta.
Lusitani

**Lusitani** es antiqua Indo-Europana populo uzita linguo Lusitana e lojinta en westala Iberia – en Romana provinco imperiala Lusitania.

Maxim konocata reprezentero dil populo esis guidero Viriato (180-139 a.K.).
Viriato

**Viriato** o **Viriatus** (n. 180 a.K. – m. 139 a.K) esis Lusitana guidero defensinta sua tribuo kontre expanso di Romana imperio.

Il es nacionala heroo en Hispania e Portugal. Historiisti indikas ilua granda patriotismo, ma ank ilua nobeleso. Dum milito kontre Romani il kaptis per trapo l'armeokorpo guidita da Quintus Fabius Maximus Servilianus. En tala cirkonstanco *Viriato* decidis ridonir libereso ad ili. *Servilianus* konsideris ta konduto kom honorega e donis suvereneso a Lusitani, e a *Viriato* – titulo *Amiko di Romani*. Tamen Romana senato efacis ta decidi, e balde koruptita da konsulo Quintus Servilius Caepio tri Lusitana diplomati mortigis *Viriato*.
Bastetani

**Bastetani** o **Bastuli** es antiqua Indo-Europana populo uzita linguo Ibera e lojinta en sud-estala Iberia – en Romana provinco imperiala Bastetania.

Urbestro di Bastuli esis *Basti* (hodiala Baza en Hispana provinco Granada).
Bastetania

**Bastetania** o **Bastulia** es antiqua regiono en sud-estala Hispania.

Nomo di regiono devenas de Bastetani (Bastuli) – Indo-Europana populo uzita linguo Ibera e lojinta en sud-estala Iberia.

Urbestro di Bastulia esis *Basti* (hodiala Baza en provinco Granada).
Kontestani

**Kontestani** es antiqua Indo-Europana populo (ante Romana) uzinta linguo Ibera e lojinta en sud-estala Iberia.
Lacetani

**Lacetani** es antiqua Indo-Europana populo (ante Romana) uzinta Ibera linguo e lojinta en nord-estala Iberia.
Vaskoni

**Vaskoni** es antiqua Indo-Europana populo (ante Romana) uzinta precedero di Baskiana linguo (ank Aquitana linguo) e lojinta en nordala Iberia.

Unesma dokumento pri *Vaskoni* skribis Titus Livius.
Karpetani

**Karpetani** es antiqua Kelta Indo-Europana populo (ante Romana) uzinta Kelta linguo, e lojinta en centrala Iberia.
Vardulia

**Vardulia** o **Bardulia** es antiqua regiono en nordala Hispania).

Nomo dil regiono devenas de Varduli – Indo-Europana populo.
Varduli

**Varduli** es antiqua Indo-Europana populo (ante Romana), e lojinta en nordala Iberia (Vardulia).

On debatas ka *Varduli* esis Aquitani (relatita kun Vaskoni) o Kelti (relatita kun Kantabri e Keltiberi).
Galleki

**Galleki** es antiqua grupo di Indo-Europana populi Kelta uzinta Kelta linguo, e lojinta en nord-westala Iberia (Gallekia).
Gallekia

**Gallekia** esis antiqua provinco Romana en nord-westala Hispania, proxime Galisia, nordala Portugal, Asturia e provinco León e Sueba Rejio.

Nomo di regiono devenas de Galleki – Indo-Europana populo di Kelti.
Sueba Rejio

**Sueba Rejio** esis nomo di organizuro statala fondita da uniono di tribui Germanala en nuntempa Hispania e Portugal, pli frue apartinta a Romana imperio. La rejio di Suebi esis un ek l'unesma, qui fakte
desjuntis de l'imperio. To eventis en 410 kom etniala rejio sur arei di Hispaniana Galisia e nordala Lusitania. Fine di 6ma yarcento la rejio cesis existar konquestinte da Visigoti e anexesis ye 585 a Visigota Rejio.
Bastarni

**Bastarni** es antiqua (probable Kelta) Indo-Europana populo (ante Romana), e lojinta origine en peninsulo Jutlando (hodiala Dania e Germania).

Antiqua autori moncionis pri *Bastarni* ja ye 3ma yarcento a.K., tamen on debatas ka ili esis Kelti (segun Diodorus, Polibios e Titus Livius) o Germanala populi (segun Tacitus).

De peninsulo Jutlando *Bastarni* migris ad-sud-este tra hodiala Kuyavia, Mazovia e Podlakia e cirkum 230 p.K. populizis en hodiala Moldova inter riveri Prut e Dnister. Fine di 1ma yarcento a.K. e ye 1ma e 2ma yarcento p.K. ili batalis kontre Romana imperio. Ye 3ma yarcento *Bastarni* movesis a Trakia. Fine di 4ma yarcento la populo vinkesis da Flavius Stiliko.