open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Unter den Linden

**Unter den Linden** ("sub la tilii") esas bulvardo en la centrala Mitte-distrikto di Berlin, la chefurbo di Germania.

Iranta de la Berlin-Palaco a la Brandenburg-Pordego, ol nomizesas pro la tilii alonge la pedireyo meze e la du larja autovoyi.  L'avenuo ligas plura vidindaji, edifici e monumenti di Berlin.

### '''Geografio'''
Unter den Linden iras este-weste del rejala palaco *Stadtschloss* ye Lustgarten-parko, ube la Palaco di la Republiko olim stacis, til Pariser Platz e la Brandenburg-Pordego.  Este la bulvardo transiras la rivero Spree ye Berlin-Katedralo e duras kom *Karl-Liebknecht-Straße*.  La adwesta durigo dop la Brandenburg-Pordego esas *Straße des 17. Juni*.  Granda norda-suda stradi qui transiras Unter den Linden esas Friedrichstraße e Wilhelmstrasse.

### '''Historio'''
Unter den Linden, situita ye la sino dil historiala parto di Berlin, developesis de kavalovoyeto establisita en la 16ma yarcento.  Ol remplasesis per bulvardo de tilii plantacita en 1647, del urbo-palaco til la urbo-pordego.  Dum ke la westala parto dil bulvardo retenis sua karaktero, l'areo cirkum nuna Bebelplatz integrigesis aden Berlin pos la Triadek-Yara Milito, videbla til hodie nam esas nula arbori.

En la 19ma yarcento, dum ke Berlin kreskis ed expansesis adweste, Unter den Linden divenis la maxim bone konocata e grandioza strado en Berlin.  En 1851 la famoza kavalkala statuo di Rejo Frederik II di Prusia erektesis en la centrala strio, desegnita da Christian Daniel Rauch.  Johann Strauss III kompozis la valso "Unter den Linden" en 1900.  Dum konstrukto di la Nord-Süd-Tunelo por la S-Bahn di Berlin en 1934-35, la maxim multa tilii abatesis, e dum la lasta dii dil Duesma Mondo-Milito la restinta arbori destruktesis od abatesis.  La hodiala tilii riplantacesis dum la 1950a yari.

### '''Turismo'''
Depos la riuniono di Germania en 1990 apertesis en Unter den Linden diversa kafeerii e restorerii e multa bela butiki.  Anke organizesas multa eventi en libera aero.  Cirkum la libro-echopi che Humboldt-Universitato e la biblioteko *Staatsbibliothek* esas ofte esamo de turisti e studenti.

Kelka edifici en Unter den Linden esas:
* Rusa ambasadeyo
* Statuo di Frederik la Granda
* Altes Palais
* Alte Bibliothek
* Humboldt-Universitato
* Berliner Staatsoper
* Staatsbibliothek
* Neue Wache
* Zeughaus
* Hotel Adlon
Ido-konfero 2011

Internaciona Ido-konfero 2011 eventis de 17ma til 21ma agosto 2011 en la yunulara albergo tre proxima al l'urbo Echternach, Luxemburgia.

Echternach situesas ye la frontiero di Luxemburgia e Germania. Ye la konfero partoprenis 24 idisti de 11 landi e de 3 kontinenti.  La landi esis: Luxemburgia, Germania, Japonia, Chinia (Hongkong), Suedia, Hispania, Italia, Francia, Belgia, Nederlando ed Eritrea (Afrika).

## Extera ligilo
* http://www.ido.li/index.php/ULI/IR2011
Ido-konfero 2008

L'Internaciona Ido-konfero 2008 eventis dum la tempo inter la 22ma til la 26ma di agosto 2008 en la Silvio-Gesell-Asembleyo en Wuppertal-Neviges, Germania.

Adminime 18 idisti de kin landi partoprenis la konfero. Specala gasti esis la filiino di Andreas Juste e la Belgiana Idisto Jacques Bol.

## Extera ligilo
* http://www.idolinguo.de/index.php/DIG/JHV2008Ido
Ido-konfero 2009

La internaciona Ido-konfero 2009 eventis en Rīga, chefurbo di Latvia, inter la 16ma di julio 2009 (arivo) e la 18ma di julio 2009 (komuna departo a Tallinn) ed inter la 18ma di julio 2009 (arivo) e la 22ma di julio 2009 (departo) en Tallinn, chefurbo di Estonia.

Partoprenis adminime 14 idisti de sep landi.

## Extera ligilo
* http://www.ido.li/index.php/ULI/Tallin2009
Ido-konfero 1922

Internaciona Ido-konfero eventis ye la 5ma e 6ma di agosto 1922 en Dessau, Germania.  Segun la jurnalo Mondo partoprenis cirkume 240 Idisti ek 14 nacioni.

La kongreso eventis en la *Populo-Domo Tivoli* quan Heinrich Pëus kompris por la Socialdemokrata Partiso di Germania ye la yaro 1910.

## Referi
Cam Clarke

**Cameron Arthur "Cam" Clarke** (n. ye la 6ma di novembro 1957) esas Usana voc-aktoro, qua laboris en multa anunci ed animo-serii por televiziono. Ilu kreis la "voci" di Leonardo e Rocksteady en l'animo-serio por televiziono *Teenage Mutant Ninja Turtles* (1987).
Ido-konfero 2012

La internaciona Ido-konfero 2012 eventis inter la 23ma e la 29 di julio 2012 en Dessau, Germania.  Asistis adminime 12 idisti.

La Ido-renkontro en Dessau eventis okazione di la 150esma naskodio di Heinrich Peus, qua esis importanta Idisto dum la yari 1920ma e 1930ma.

La granda Peus-gala-festo esis tre sucesoza. Asistis plu kam 100 personi en la famoza *Bauhaus* di Dessau.

## Extera ligilo
* http://www.ido.li/index.php/ULI/Dessau2012
Sedicio sur la Bounty

**Sedicio sur la ''Bounty*** esis sedicio qua eventis sur la navo dil [[Britania|britana]] Rejala Mararmeo *HMS Bounty* en la suda [[Oceano Pacifiko|Pacifiko]] ye 28ma aprilo 1789.

Duktita da Lietnanto [[Fletcher Christian]], deskontenta kruani sizis la navo de la kapitano, Lietnanto [[William Bligh]], ed abandonis il ed 18 altri en la [[shalupo]].  La sedicianti pose habiteskis sur [[Tahiti]] o [[Pitkern|Pitcairn-Insulo]].  Bligh intertempe voyajis plu kam 3500 marala milii (6500 km) en la shalupo por atingar [[Anglia]], e komencis procesar kontre la sedicianti.

Bounty departis de Anglia en 1787 por misiono kolektar e transportar [[artokarpo]]-planti de Tahiti a [[West-India]].  Kin-monata pauzo sur Tahiti, dum qua multa kruani lojis sur la insulo e relatis kun indijena [[Polinezia|polineziani]], nocis la diciplino.  Relati inter Bligh e lua kruo plumaleskis pos ke il aplikis plu severa punisi, kritiko ed abuzo, Christian esis aparta skopo.   Pos livar Tahiti, e tri semani sur maro, Christian ed altri ekpulsis Bligh de la navo.  Duadek-e-kin kruani restis, inkluzinta fideli, ed altri por qui esis nula spaco en la shalupo.

Bligh atingis Anglia en aprilo 1790, kande la *Admiralty* sendis navo *HMS Pandora* por arestar la sediciinti.  Dek-e-quar kaptesis en Tahiti ed enkarcerigesis sur *Pandora*, qua lore serchis sen suceso la bando di Christian qua celis su sur Pitcairn-Insulo.  Dum retrovoyajar vers Anglia, *Pandora* strandis sur la [[Granda Koralio-barilo]], e perdis 31 kruani e 4 karcerani de la *Bounty''.  La 10 transvivinta karcerani atingis Anglia en junio 1792 e judiciesis avan militala tribunalo; 4 absolvesis, 3 pardonesis, e 3 pendesis.

La bando di Christian restis nedeskovrita sur Pitcairn til 1808, kande nur un sediciinto, John Adams, ankore vivis.  Preske omna altri (inkluzanta Christian) interocidabis pro diversa konflikti.  La sola transvivinti di ta konflikti esis Adams e Ned Young, qui depose mortabis pro astmo en 1800.  On ne procesis kontre Adams.

Decendanti di la sediciinti e lia Tahitiana konsorti habitas sur Pitcairn ankore hodie.  La generale aceptata opiniono pri Bligh kom aroganta monstro, e Christian kom tragediala viktimo di cirkonstanci, quale en famoza filmi pri la eventi, kontestesas da moderna historiisti, qui piktas plu pozitiva imajo di Bligh, e plu negativa di Christian.
Ido-konfero 2015

La internaciona Ido-konfero 2015 eventis inter 24ma e 31ma di agosto 2015 en Berlin, la chefurbo di Germania.

Partoprenis cirkume 14 idisti de diversa landi.

## Extera ligilo
* http://www.ido.li/index.php/ULI/IR2015
Ido-konfero 2016

La internaciona Ido-konfero 2016 eventis inter 18ma e 21ma di agosto 2016 en Valencia, Hispania.

Partoprenis 10 idisti de 7 landi.

## Extera ligilo
* http://idorenkontrovalencia2016.blogspot.co.uk
Ido-konfero 2013

La **Internaciona [[Ido]]-konfero 2013** eventis inter 8ma e 12ma agosto 2013 en Ouroux-en-Morvan, Francia.  Partoprenis sep idisti de quar landi.

## Extera ligilo
* http://www.ido.li/index.php/ULI/Ouroux2013
Ido-konfero 2017

La internaciona Ido-konfero eventis inter 31ma agosto e 5ma septembro 2017 en České Budějovice, Chekia.  Partoprenis ok idisti ek kin landi.

La partopreninti salutis anke du gasti de Chekia e de Suisia, amba esas adheranti di Interlingue.

## Extera ligilo
* http://www.ido.li/index.php/ULI/Idorenkontro2017
Ido-konfero 1985

La internaciona Ido-konfero 1985 eventis inter 3ma e 8ma agosto 1985 en Antwerpen, Flandria, Belgia.

Idisti de plura landi asemblis su che la *Internationaal Zeemanshuis* en Antwerpen.
Ido-konfero 1989

La internaciona Ido-konfero 1989 eventis inter 1ma e 6ma julio 1989 en Thalwil, proxim Zürich, Suisia.  Asistis adminime 18 idisti ek diversa landi.
Ido-konfero 1983

La internaciona Ido-konfero 1983 eventis inter 30ma julio e 4ma agosto 1983 en York, Anglia, Britania.

Idisti de Anglia, Belgia, Francia, Suisia e Wals asemblis su che *Derwent College*, Universitato di York.
Ido-konfero 1935

La internaciona Ido-konfero 1935 eventis inter 11ma e 16ma agosto 1935 en Fredericia, Dania.

Asistis la konfero adminime 40 idisti ek non landi.
Ido-konfero 1981

La internaciona Ido-konfero 1981 eventis inter 29ma agosto e 3ma septembro 1981 en Jongny/Vevey, Suisia.
Franko CFA di Central Afrika

**Franko CFA di Central Afrika** esas la valuto di sis nedependanta landi en Afrika: Kamerun, Centrafrika, Chad, Republiko Kongo, Gabon ed Equatorala Guinea. Ol emisesas dal Banko di la Stati di Central Afrika, kun sideyo en Yaounde, Kamerun.

Lua origino esis l'anciena Franko CFA kreita da Francia por lua kolonii en Afrika.
John de Lancie

**John de Lancie** (n. kom *John Sherwood de Lancie, Jr.* ye la 20ma di marto 1948) esas Usana cinem- e televizion-aktoro, cinematografisto, cenaristo, produktisto e komediisto.

Ilu interpretis *Q* en la televiziono-serio *Star Trek*, de 1987 til nun, komence en la serio *Star Trek: The Next Generation*.
João la 5ma di Portugal

**João la 5ma** (n. ye la 22ma di oktobro 1689 til la 31ma di julio 1750) esis rejulo di Portugal ed Algarvo de la 9ma di decembro 1706 til la 31ma di julio 1750.

Naskinta en la palaco Ribeira, en Lisboa, il esis filio dil rejulo Pedro la 2ma di Portugal e di la rejino Maria Sophia de Neuburg. Dum lua regno, Portugal recevis granda quanto di oro extraktita de Brazilia. João preske exhaustis ta richesi per spensi en ambicioza arkitekturala verki, exemple la palaco di Mafra, jacante 28 km de Lisboa.
Pedro la 2ma di Portugal

**Pedro la 2ma** (n. ye la 26ma di aprilo 1648 til la 9ma di decembro 1706) esis rejulo di Portugal de la 12ma di septembro 1683 til lua morto.

Naskinta en la palaco Ribeira, en Lisboa, il esis la 5ma filio dil rejulo João la 4ma di Portugal e la 3ma filio di la rejino Luisa María Francisca de Gusmán y Sandoval, e fratulo dil rejo Afonso la 6ma, qua mortis en 1683. Pedro heredis la trono ed anke mariajis la vidvo de lua fratulo, rejino Maria Francisca de Nemours.

Dum lua regno, signatesis la Pakto di Lisboa, qua finis la milito kontre Hispania pri la riestabliso di Portugalana suvereneso.
Shahid Khaqan Abbasi

**Shahid Khaqan Abbasi** (n. ye la 27ma di decembro 1958) esis chefministro di Pakistan de 2017 til 2018.
Marcelo Rebelo de Sousa

**Marcelo Nuno Duarte Rebelo de Sousa**, advokato e jurnalisto (n. ye la 12ma di decembro 1948) esas la nuna prezidanto di la republiko di Portugal.
Léopold la 2ma di Belgia

**Léopold la 2ma** (n. ye la 9ma di aprilo 1835 til la 17ma di decembro 1909) esis rejulo di Belgia de la 17ma di decembro 1865 til lua morto.

Naskinta en Bruxel, Belgia, il esis filio dil rejulo Léopold la 1ma di Belgia e la rejino Louise-Marie de Orléans. Dum lua regno, ilu divenis la sola proprietero dil Libera Stato di Kongo, nune Demokratial Republiko Kongo. Dum la Konfero di Berlin de 1884 til 1885, l'Europana povi agnoskis la regiono kom lua privata proprietajo.
Harald la 5ma di Norvegia

**Harald la 5ma** (n. ye la 21ma di februaro 1937) esas rejulo di Norvegia de la 17ma di januaro 1991 til nun.

Naskinta en Skaugum, Akershus, Norvegia, il esis l'unika filiulo dil rejulo Olav la 5ma e la rejino Märtha Sofia de Suedia. Kande Naziista Germania okupis Norvegia en 1940 la rejala familio iris al exilo. Ilu vivis parto de lua infanteso en Suedia ed Usa. En 1945 ilu retroiris a Norvegia, e studiis en l'universitato di Oslo, en la Milital Akademio di Norvegia e pose en la fakultato Balliol, del universitato di Oxford.

En 1957, pos la morto di lua avulo, Haakon la 7ma, Harald divenis kronala princo. Entuziasmoza sportisto, ilu reprezentis Norvegia dum l'Olimpiala Ludi di 1964, 1968 e 1972 en la konkursi por seglobateli. Pose ilu divenis patrono di la Federuro Internaciona pri Sporta Navigado.
El Greco

**El Greco** (n. **Doménikos Theotokópoulos** en 1541 til la 7ma di aprilo 1614) esis Hispaniana piktisto de la Renesanco di origino greka.
Dirk Jan de Geer

**Dirk Jan de Geer** (n. ye la 14ma di decembro 1870 til la 28ma di novembro 1960) advokato e politikisto, esis chefministro di Nederlando du foyi: de 1926 til 1929, e de 1939 til 1940. Ilu pose deshonorizesis pro ke ilu propozis la signato di paco-pakto kun Naziista Germania en 1940.
Michael Rosbash

**Michael Morris Rosbash** (n. ye la 7ma di marto 1944) esas Usana genetikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 2017.
Jacques Dubochet

**Jacques Dubochet** (n. ye la 8ma di junio 1942) esas Suisa biofizikisto qua recevis la Nobel-premio pri kemio en 2017.
Joachim Frank

**Joachim Frank** (n. ye la 12ma di septembro 1940) esas Usana biofizikisto naskinta en Germania, qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri kemio en 2017 ensemble kun Richard Henderson e Jacques Dubochet, pro lia developo di kriogenala* mikroskopio.
Robert Guillaume

**Robert Guillaume** (n. **Robert Peter Williams** ye la 30ma di novembro 1927 til la 24ma di oktobro 2017) esis Usana cinem- e televizion-aktoro e kantisto, maxim konocata pro lua interpreto di Benson DuBois en la televiziono-serii *[[Soap]]* e *Benson*.
Richard Henderson

**Richard Henderson** (n. ye la 19ma di julio 1945) esas Britaniana molekulala biologiisto qua recevis la Nobel-premio pri kemio en 2017.
Kip Thorne

**Kip Stephen Thorne** (n. ye la 1ma di junio 1940) esas Usana fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 2017.
Rainer Weiss

**Rainer "Rai" Weiss** (n. ye la 29ma di septembro 1932) esas German-Usana fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 2017, pro lua deskovro di la gravitala ondi.
Gustav Kirchhoff

**Gustav Robert Kirchhoff** (n. ye la 12ma di marto 1824 til la 17ma di oktobro 1887) esis Germana fizikisto qua developis studii pri elektrala cirkuiti e spektroskopio.
Paul Revere

**Paul Revere** (pr. c. *Rivir*; 21ma di decembro 1734 - 10ma di mayo 1818) esis usana arjentisto, grabisto, frua industrialisto, e Patrioto en l'Usana Revoluciono.

Il esas konocata pro lua **noktomezo-kavalko** por alarmar la koloniala milico en aprilo 1775 pri la proximesko di britana soldati ante la batalii di Lexington e Concord; la kavalko dramatigesis en la poemo da Henry Wadsworth Longfellow, "*Paul Revere's Ride*" (1861).

Ye evo 41, Revere esis prosperoza, establisita ed eminenta arjentisto en Boston. Il helpabis organizar informo- ed alarmo-sistemo por surveyar la britana armeo. Revere pose servis en la Massachusetts-milico, ma lua servo finis pos la Penobscot-Expediciono, un ek la maxim dizastroza kampanii dil Usana Revolucionala Milito, pri qua il absolvesis.

Pos la milito, Revere retroiris al arjentisto-komerco. Il uzis la profiti de sua sucesoza komerco por financizar sua laboro pri fero-giso, giso di bronza kloshi e kanoni, e forjo di kupra bolti e klovegi. En 1800 il divenis la unesma usano qua sucesoze rulis kupro aden folii por uzo kom futero en milito-navi.

### '''Frua vivo'''

Revere naskis en la *North End* di Boston ye 21ma decembro 1734, segun la Anciena kalendario lore uzita, od 1ma januaro 1735, en la moderna kalendario. Lua patro, franca Hugenoto qua naskis kom Apollos Rivoire, venis a Boston evinta 13 ed esis aprentiso dil arjentisto John Coney. Kande il mariajesis kun Deborah Hitchborn, membro di establisita Boston-familio qua proprietis mikra warfo, en 1729, Rivoire ja angligabis sua nomo a Paul Revere. Lia filiulo, Paul Revere, esis la triesma de 12 filii e fine la maxim olda transvivinta filiulo. Revere kreskis che la Hitchborn-familio, e ne lernis la linguo di lua patro. Evinta 13 il livis skolo e divenis aprentiso di sua patro.

La arjentisto-komerco furnisis a lu konekti kun diversa parti de la socio di Boston, to quo servis lu bone kande il divenis aktiva en la Usana Revoluciono. Koncerne religio, quankam lua patro asistis Puritana oficii, Revere atraktesis al Eklezio di Anglia. Revere komencis asistar la oficii dil politikala e provokiva Jonathan Mayhew che la West Church. Lua patro ne aprobis, e rezulte patro e filiulo interbatis unfoye. Revere cedis e retrovenis al eklezio di lua patro, ma il ya amikeskis kun Mayhew, e retroiris a la West Church dum la tarda 1760a yari.

La patro di Revere mortis en 1754, kande Paul esis legale tro yuna esar mastro dil arjenterio dil familio. En februaro 1756, dum la Franca ed Indijena Milito (la Nord-Amerikana teatro dil Sep-Yara Milito), il adheris la provincal armeo. Il forsan decidis agar to pro la febla ekonomio, nam armeo-servo ofris reguloza salario. Komisita kom duesma lietnanto en provincal artilrio-regimento, il pasis la somero che Fort William Henry an Lago George en Nova-York, dum faliinta projeto pri kaptar Fort St. Frédéric. Il ne restis longe en l'armeo, ma retrovenis a Boston e jereskis la arjenterio sua-nome. Ye 4ma agosto 1757, il mariajesis kun Sarah Orne (1736-1773); lia unesma filio naskis ok monati pose. Il e Sarah genitis ok filii, ma du mortis yune, e nur un, Mary, transvivis sua patro.
Jan Asselijn

**Jan Asselijn** (Dieppe, c. 1610 - Amsterdam, c. 1ma oktobro 1652) esis nederlandana piktisto e desegnisto di la Nederlandana Ora Epoko qua apartenis la Holandana Skolo.

Il esis la plu olda fratulo di Thomas Asselijn, dramatisto.

### '''Biografio'''
Asselijn naskis en Dieppe a franca Huguenot-familio kom *Jean Asselin*.  Il docesis da Esaias van de Velde (1587-1630), ed ecelis aparte en peizaji ed animalo-pikto, ma lua historiala verki e batalio-pikturi anke admiresis.  il voyajis en Francia ed Italia, e muldis sua stilo segun Bamboccio (Pieter van Laer), altra membro di le *[[Bentvueghels]]*.

Nicolaes de Helt Stockade ed Asselijn mariajesis kun du fratini en Lyon en 1645, amba esis filiini di Houwaart Koorman di Antwerpen.  Segun Houbraken, il audis ta naraco de Abraham Genoels, qua suafoye audis ol de Laurens Frank, artisto qua lojis che le Koorman kun Artus Quellinus en Lyon tatempe.  Lia mariaji adportis Asselijn e Helt Stockade retro a Nederlando pos lia voyaji.  Asselijn havis velkinta manuo e mikra staturo, pro to il havis la nomo en Francia *petit Jean Hollandois*, e la nomo *Krabbetje* (pinceto) che le *Bentvueghels*.

Il semble amikeskis kun Rembrandt.  En la aquafortajo quan Rembrandt facis di lu, Asselijn semble stacas avan tresto.  Lua manui ne montresas.  Frederick de Moucheron, altra italianatra peizajo-piktisto, esis lua studento.

Il esis un ek la unesma nederlandana piktisti qui enduktis fresha e klara maniero di peizajo-pikto segun la stilo di Claude Lorraine, e lua exemplo quik imitesis da altra artisti.  Lua pikturi alte estimesis en Amsterdam, e plura de li esas en la muzei di ta urbo.  Duadek-e-quar, piktita en Italia, esis grabita.

Un ek lua pikturi, *[[De bedreigde zwaan]]* (la minacata cigno), qua montras cigno qua atakeme defensas sua nesto, divenis simbolo di nederlandana nacionala rezisto, ma on ne savas kad Asselijn intencis lo.  Partikulare, ol interpretesis kom imajo di Johan de Witt.  Plura enskriburi adjuntesis da posa proprietanti dil pikturo, inluzanta "Holland" sur un ek la ovi, ed "Enemiko di la stato" apud la hundo qua minacas la nesto.  Ula parti del pikturo esas min realista kam la cigno, quala la base-pendanta nubi, la hundo e la plat-aspektanta ovi.  La pikturo devenas de la yari 1640ma.  Ol egardesas kom la maxim famoza verko da Asselijn ed esis la unesma aquirajo di la Rijksmuseum en Amsterdam.
Charlotte Augusta de Wals

Princino **Charlotte Augusta di Wals** (n. ye la 7ma di januaro 1796 til la 6ma di novembro 1817) esis l'unika filio di George la 4ma di Unionita Rejio, qua esis Princulo di Wals dum elua vivo-tempo.

El mortis evante 21 yari, pos parturar mortinta filiulo. Charlotte esabis la unika legitima nepoto di George la 3ma; urjis ke la ne-mariajita filiuli di George la 3ma trovez spozini. Kurte pose eventis ke Princo Edward esis mariajata, ed ilua filiino Victoria, plu tarde Rejino, naskis en 1819.
Béla la 2ma di Hungaria

**Béla la 2ma** (n. c. 1109 til la 13ma di februaro 1141) esis rejulo di Hungaria de la 1ma di marto 1131 til lua morto.

Naskinta inter 1108 e 1110 en la komtio Tolna, Hungaria, il esis filio dil duko Álmos - la yuna fratulo dil rejulo Kálmán - e la rejino Predslava de Kiyiv. Béla e lua patro Álmos blindigesis dal rejulo Kálmán. Do, kande Béla asumis la trono, ilu mustis guvernar kun la helpo de lua spozino Helena, ed elua fratulo Beloš.
Joseph la 1ma, Santa Romana imperiestro

**Joseph la 1ma** (n. ye la 26ma di julio 1678 til la 17ma di aprilo 1711) esis imperiestro di Santa Romana Imperio de la 5ma di mayo 1705 til lua morto. Naskinta en Wien, Austria, il esis la maxim olda filio di Leopold la 1ma e lua 3ma spozino, Eleonor Magdalene de Neuburg. Joseph kronizesis rejulo di Hungaria evante 9 yari, en 1687, e rejulo di Germania evante 12 yari, en 1690.
Motorobiciklo

**motorobiciklo** esas vehilo kun du o tri roti impulsata da motoro di interna kombusto. La forco dil motoro transmisesas a la dopa roto. Kelka modeli di motorobicikli developesis por specifika skopi, exemple la modeli por tota-tereni, la modeli kun mikra motori qui konsumas poka fuelo uzata en densa urbala zoni, la rapida modeli por sportala konkursi, edc.

En 1868, Usano Sylvester Howard Roper patentizis l'unesma velocipedo qua uzis vapor-motoro, e povas konsideresar l'unesma motorobiciklo. En 1885, Wilhelm Maybach e Gottlieb Daimler developis l'unesma motorobiciklo kun 4 ligna roti, qua povis atingar 18 km/h. En 1902 inventesis tale-nomizita *scooter*, motorobiciklo kun mikra roti en qua la motoro esas celata en lua korpo, e havas metala kovrilo avane, por protektar la gambi dil uzero.
Carlos la 4ma di Hispania

**Carlos la 4ma** (n. ye la 11ma di novembro 1748 til la 20ma di januaro 1819) esis rejulo di Hispania de la 14ma di decembro 1788 til lua morto.

Naskinta en palaco Portici, Napoli, il esis la 2ma filiulo di Carlos la 3ma e lua spozino Maria Amalia de Saxonia. Kande komencis regnar, Carlos la 4ma duris mantenar kom chefa ministro José Moñino, komto de Floridablanca, qua esabis chefa ministro dum la regno di lua patro. Floridablanca e la rejino Maria Luisa kontrolis l'aferi del stato, dum ke Carlos preferis chasado. En 1792 Carlos la 4ma ekpulsis la komto de Floridablanca de la povo e komence selektis Pedro Pablo Abarca de Bolea, Komto de Aranda, kom chefministro. Pose ilu selektis Manuel de Godoy.
Calista Flockhart

**Calista Kay Flockhart** (n. ye la 11ma di novembro 1964) esas Usana televizion- e cinem-aktorino, maxim konocata pro elua roli en la televizion-serii *Ally McBeal* (1997–2002) e *Brothers & Sisters* (2006–2011). El anke partoprenis en cinematografuri, exemple *The Birdcage* (1996), *A Midsummer Night's Dream* (1999) e *Things You Can Tell Just by Looking at Her* (2000).
Oskar la 2ma di Suedia

**Oskar la 2ma** (n. ye la 21ma di januaro 1829 til la 8ma di decembro 1907) esis rejulo di Suedia de la 18ma di septembro 1872 til lua morto.

Naskinta en palaco Stockholm, Stockholm, Suedia, il esis la 3ma filio di Oskar la 1ma e Joséphine de Leuchtenberg. Ilu eniris la mar-armeo evante 11 yari, e divenis lietnanto en 1845. Pose ilu studiis matematiko che l'universitato di Uppsala. Ye la 18ma di septembro 1872 ilu divenis rejulo di Suedia ed anke di Norvegia til 1905, kande l'uniono inter la du landi dissolvesis e Norvegiana parlamento (*Storting*) detronizis ilu.
Arrigo Barnabé

**Arrigo Barnabé** (n. ye la 14ma di septembro 1951) esas Braziliana kompozisto e kantisto di MPB ed aktoro. Ilu mixas influi de erudita muziko kun rock e satirala liriki.

## Diskografio
*1980 - *Clara Crocodilo*
*1984 - *Tubarões Voadores*
*1986 - *Cidade Oculta* (muziko por la samnoma filmo)
*1987 - *Suspeito*
*1992 - *Façanhas*
*1997 - *Ed Mort* (muziko por la samnoma filmo)
*1998 - *Gigante Negão*
*1999 - *A Saga de Clara Crocodilo*
*2004 - *Coletânea 25 Anos de Clara Crocodilo* (inkluzas: *Clara Crocodilo*, *Tubarões Voadores*, *Gigante Negão*, *A Saga de Clara Crocodilo* e *Uma Suíte a Quatro Mãos*)
*2004 - *Missa In Memoriam Arthur Bispo do Rosário*
*2007 - *Missa In Memoriam Itamar Assumpção*
Zeughaus

La **Zeughaus** (olima Arsenalo) en Berlin, Germania esas la maxim anciena strukturo en la strado Unter den Linden.

Ol konstruktesis dal Elektoro Frederik 1ma di Prusia inter 1695 e 1730 en la baroka stilo, uzota kom artilrio-arsenalo por estalo di kanoni de Brandenburg e Prusia.

La unesma konstrukto-mastro esis Johann Arnold Nering.  Pos lua morto en 1695, il sequesis da Martin Grünberg, lore Andreas Schlüter e fine Jean de Bodt.  Andreas Schlüter desegnis la klozostoni super la rond-arka fenestri forme di kapi di giganti.  Georg Friedrich Hitzig (1811-1881) konstruktis la monumentala eskalero al supra etajo dil norda latero, ed anke tekto super la korto.

La edifico konvertesis a militala muzeo en 1875.

En marto 1943, Rudolf von Gersdorff probis, ma faliis asasinar per suicido-bombardo Adolf Hitler, dum la aperto di expozo en ta muzeo.

Inter 1949-65 la Zeughaus restauresis pos grava milito-domajo, la internajo tote ridesegnesis.  En 1952, la guvernerio dil Germana Demokrata Republiko apertis la Muzeo di Germana Historio (*Museum für Deutsche Geschichte*) en la Zeughaus, qua prizentis la historio di Germania, aparte dum la moderna epoko, de komunista vidpunto.

Hodie, la Zeughaus esas la situo dil *Deutsches Historisches Museum* (Germana Historiala Muzeo).
Ido en Francia

La internaciona linguo Ido naskis dum la yaro 1907 en Paris, Francia. La historio di ica linguo rilatesas multe ad ca lando, esinte lua precipua kreinti Louis de Beaufront e Louis Couturat.

## Internaciona Ido-konferi od Ido-renkontri qui eventis en Francia
* Internaciona Idokonfero, de la 13ma til la 20ma di julio 2014 en Paris (Francia)
* Internaciona Idorenkontro, de la 8ma til la 12ma di agosto 2013 en Ouroux (Francia)
* Internaciona Ido-renkontro en 2007 en Paris, homaje la 100ma Ido-aniversario
* Internaciona Ido-renkontro 2005 en Toulouse (raporto)/ (fotogalerio)
* Internaciona Ido-renkontreto 2004 en Bagnoles de l'Orne (Francia) (fotogalerio)

## Idisti
* Jean Martignon
* Louis de Beaufront
* Louis Couturat
* Jules Vignes
* Georges Moureaux
* Léopold Leau
* Robert Pontnau
Ido en Germania

## Historio
* Societo: Germana Ido-Societo

## Internaciona Ido-konferi od Ido-renkontri qui eventis en Germana
* Internaciona Ido-renkontro - eventis de la 24ma til 31ma di agosto 2015 en Berlin.
* Internaciona Idokonfero - eventis de la 23ma til la 29ma di julio 2012 en Dessau.
* Europana Ido-renkontro - eventis de la 19ma e 24ma di agosto 2010 en Tübingen.
* Internaciona Ido-renkontro - eventis de la 22ma til la 26ma di agosto 2008 en Wuppertal-Neviges.
* Internaciona Ido-renkontro 2006 - eventis en Berlin.
* Internaciona Ido-konfero 2003 - eventis en la Wilhelm-Ostwald - Memoreyo en Großbothen.
* Internaciona Ido-konfero 2001 - eventis en Nürnberg.

## Idisti
* Wilhelm Ostwald
* dro. Detlef Groth - Prezidanto dil Germana Ido-Societo.
* Rudolf Gensch - Vice-prezidanto dil Germana Ido-Societo.
* Eberhard Scholz - Sekretario dil Germana Ido-Societo.
* Dieter Schmidtchen - Kasero dil Germana Ido-Societo.
* Wilhelm Heinrich Pëus
* Günter Anton
* Wolfgang Quies
* Alfred Neussner
* Friedrich Porzenheim
* Thomas Schmidt
Ido-konfero 1937

La internaciona Ido-konfero di 1937 eventis de 11ma til 14ma agosto 1937 en Paris, Francia.

La konfereyo esis la Salono dil Arti e Mestieri, Avenue d'Iena.  Asistis la konfero cirkume 30 idisti ek 12 landi (Francia, Anglia, Nederlando, Hispania, Dania, Italia, Suedia, Chekoslovakia, Hungaria, Luxemburgia, Suisia e Germania).
Ido-konfero 1933

La internaciona Ido-konfero di 1933 eventis de 29ma julio til 1ma agosto 1933 en Mondorf, Luxemburgia.

La kongreso havis specala valoro pro tri eventi:
# Du radio-diskurseti en Ido, franca e germana. Per emisar Ido per la maxim forta radio-staciono en Luxemburgia, on ne nur donis praktikala exemplo di Ido ad omna askoltanti, ma anke propagis Ido en tota Europa.
# La duesma evento di alta importo esis la ecelanta prediko en Ido, anuncata en franca e germana lor la meso en Mondorf pri la temo: Karitato ed Ido.
# La triesma evento esis la tre bona reprezento di "*La Fantomo*" da Dicks (D'Mumm Se's) dal Ido-grupo ek Esch-Alz.
Ido-konfero 1931

La internaciona Ido-konfero di 1931 eventis de 18ma til 20ma julio 1931 en Lauenberg (apud Elbe), Germania.
Vladimír Mečiar

**Vladimír Meciar**, politikisto n. ye la 26ma di junio 1942, esis chefministro di Slovakia tri foyi: de 1990 til 1991, de 1992 til marto 1994, e de decembro 1994 til 1998.
Fluvio Kongo

**Kongo** esas la 2ma maxim longa fluvio de Afrika dop Nilo, e la 2ma maxim granda del mondo segun volumino di aquo lansata aden l'oceano, dop Amazon. Ol ank esas la maxim profunda fluvio de la mondo, kun profundesi mezurita di 219,5 metri. Inkluzite rivero Lualaba, la sistemo Kongo-Lualaba-Chambeshi havas entote 4700 kilometri, esanta la 9ma maxim longa fluvio de la mondo.

An la Kongo-fluvio la misionario David Livingstone e jurnalisto Henry Stanley interrenkontris. Ta lasta enuncis la famoza historiala vorti: 'Doktoro Livingstone, me supozas.'
Petrus la 3ma di Rusia

**Petrus la 3ma** (n. ye la 21ma di februaro 1728 til la 17ma di julio 1762 - Juliale: 6ma di julio) esis imperiestro di Rusa imperio de la 5ma di januaro 1762 til lua morto, 6 monati pose.

Naskinta Karl Peter Ulrich en Kiel, il esis filiulo di Karl Friedrich, duko de Holstein-Gottorp, e di la granda-dukino Anna Petrovna Romanova, de Rusa imperio. Ilu poke parolis la Rusa linguo e lua politiko, favorebla a Prusia, divenis multe despopulara. Ilu revokesis de povo e posible asasinesis, konseque de konspiro da lua spozino, Sophie Friederike Auguste von Anhalt-Zerbst-Dornburg, qua pose divenis l'imperiestrino Yekaterina la 2ma di Rusia, surnomizita Yekaterina la Granda.
Ferdinando Galiani

**Ferdinando Galiani** (n. ye la 2ma di decembro 1728 til la 30ma di oktobro 1787) esis Italian ekonomikisto de Racion-epoko.
Casimiro José de Abreu

**Casimiro José Marques de Abreu** (n. ye la 4ma di januaro 1839 til la 18ma di oktobro 1860) esis Braziliana poeto de Romantikismo.
Fred Lipsius

**Fred Lipsius**, n. ye la 19ma di novembro 1943, esas Usana saxofonisto e klarinetisto. Il esis la saxofonisto di la rock-bando Blood, Sweat & Tears. Nun il esas docisto pri muziko dil Universitato Berklee, en Boston.

## Referi
Kuskuso

**Kuskuso** (araba: كُسْكُس‎ *kuskus *; Berbera: ⵙⵉⴽⵙⵓ *seksu*) esas tre populara disho en Nord-Afrika.

Kuskuso facesas per netenue triturita ''durum''-frumento (semolo).  Ek la tale facata pasto formacesas buleti en rotacanta cilindro, qui senaquigesas.  Oli esas obtenebla en diversa grandesi.  E la pasto-buleti ipsa e la dishi facata per oli, nomesas *kuskuso*.

Kuskuso esas populara disho en la Nord-Afrikana koquarti di Maroko, Aljeria, Tunizia, Mauritania e Libia, ed anke en Sicilia.

### '''Nomo'''
La originala nomo forsan devenas del araba vorto *Kaskasa*, "pistar til mikra", o Berbera *Seksu*, "bone rulita", "bone formacita", o "ronda".

Multa diferanta nomi e pronunci por kuskuso existas cirkum la mondo.  Kuskuso esas *kuskus* o *kuuskuus* en Britania, ma nur la lasta en Usa.  Ol kelkafoye pronuncesas *kuskusi* (كسكسي) en araba, e konocesas en Maroko kom *seksu,* *kesksu* (طعام); en Aljeria kom *seksu* o *ṭa`ām* (طعام, literale "manjajo") ; en Tunizia e Libia *kosksi* o *kuseksi*, en Egiptia *kuskusi* (كسكسي), Sicilia *cuscusu,* e *keskes* en Tuarega.

### '''Geografio'''
Kuskuso multe manjesas en Nord-Afrika, precipue en arei norde de la Sahara.  Kam plu proxim la Proxima Oriento, tam min ofte kuskuso manjesas.  Anke en Sicilia kuskuso manjesas.

Kuskuso esas anciena disho.  La unesma skribita refero trovesas en la 13ma-yarcenta Andaluziana koquolibro *Kitāb al-ṭabīkh fī al-Maghrib wa’l-Āndalus*.  Ibe on referis famoza recepto de Marrakesh, *alcuzcuz fitīyānī*.

En la landi di Nord-Afrika kuskuso egardesas kom nacionala disho, quale rizo-dishi en aziana landi, e terpomo-dishi en westala landi.   En westala koquarto kuskuso, kom parto del internaciona koquarto, populareskis depos la 1990a yari.

Kuskuso manjesas da marokani tradicionale ye venerdio.  Venerdio esas dio qua che islamani havas specala rango kom dio di kunveno dil komuneso.   Kuskuso do anke havas importanta kulturala signifiko.

### '''Preparo'''
La facila e rapida maniero facar kuskuso, esas koquar ol en aquo kun planto-oleo e salo.  Tradicionale ol facesas en du-parta kuskus-kasrolo.  Ibe la kukuso ed ofte anke legumi vaporizesas.  Ico esas tempivora tasko, ma la rezulto esas bona.

Kuskuso-dishi preparesas per diversa ingredienti, la difero jacas precipue en la quanto e sorti de legumi.  En Tunizia la disho ofte preparesas plu spicoze per *[[harissa]]*.  En Libia on uzas anke fisho e kreveti kom ingrediento en kuskuso-dishi.  On anke facas dolca kuskuso per lakto.

Kuskuso-salado facesas per pozar kuskuso en mixuro de kolda aquo, vinagro ed oliv-oleo, e lasar repozar dum kelka hori.  On povas adjuntar irgo por igar ol plu saporoza.  En Genève, Suisia exemple *'couscous fruits de mer*' esas tre populara.

Kuskuso manjesas tradicionale per la fingri, ma nuntempe on generale uzas kultelaro pro ke lo esas plu facila.
Eric Carr

**Eric Carr**, naskinta **Paul Charles Caravello** (12ma di julio 1950 til la 24ma di novembro 1991) esis Usana tamburisto de la bando KISS.
Al Jolson

**Al Jolson** (n. **Asa Yoelson** ye la 26ma di mayo 1886 til la 23ma di oktobro 1950) esis Usana cinem-aktoro, kantisto e komediisto. Dum l'epoko di lua maxima suceso, ilu nomizesis "la maxim granda amuzero de la mondo".

De origino Juda, Asa Yoelson naskis en Srednik, Rusa imperio, esante la 5ma filiulo de Rubin Yoelson (1858 – 1945) e Nechama "Naomi" Cantor (1858 – 1895). En 1891 la familio enmigris vers Usa. Ilu komencis kantar en cirko la yaro 1902, e pose laboris en kom mimisto teatro, ube ilu komencis piktar lua facio nigra.

Dum lua kariero, ilu divenis amiko de multa negra kantisti e muzikisti di jazo, e luktis kontre la diskriminaco rasala en la mondo dil spektakli. En 1927 ilu partoprenis en l'unesma muzikala filmo de la historio: *The Jazz Singer* ("La kantisto di jazo").
Francis Younghusband

**Francis Edward Younghusband** (n. ye la 31ma di mayo 1863 til la 31ma di julio 1942) esis Britaniana militisto ed explorero. Ilu divenis konocata pro lua voyaji tra central ed estal Azia, nome l'expediciono Britaniana a Tibet di 1904.
Arthur Balfour

**Arthur James Balfour** (n. ye la 25 di julio 1848 til la 19ma di marto 1930) esis la chefministro dil Unionita Rejio de 1902 til 1905. Ilu divenis famoza pro la nomizita "Deklaro di Balfour" en qua ilu suportis la kreado di Juda stato en Palestina, skribita en letro ye la 2ma di novembro 1917, kande ilu esis Sekretario pri Extera Aferi dil Unionita Rejio. La letro pose inkluzesis en la traktato di Sèvres, pri la paco inter l'Otoman imperio e la Federiti dil Unesma mondomilito.
Vapornavo

**Vapornavo** esas navo qua uzas vaporomashino por lua propulso. Por transmisar la forco di propulsado, la maxim anciena modeli uzis paletoroti, qui instalesis sive dope la navo sive lua latero. Modeli plu moderna uzis un o plura helici por transmisar la forco.

## Historio
Franca Denis Papin ed Angla Thomas Newcomen esis l'unesma inventisti qui probis adaptar vaporomashini por propulsar navi. Papin probis krear vaporomashino qua povus transmisar forco a paletoroti, sensucese. En 1783 la markezo Claude-François-Dorothée de Jouffroy sucesis akomodar Newcomen-vaporomashino a batelo, qua navigis dum 15 minuti an la rivero Saône. Pro mankir pekunio, ilu ne konstruktis altra modelo.
Barry Clark Barish

**Barry Clark Barish** (n. ye la 27ma di januaro 1936) esas Usana fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 2017.
Einar Már Guðmundsson

**Einar Már Guðmundsson** (n. ye la 18ma di septembro 1954) esas Islandana skriptisto qua recevis la Premio pri Literaturo de la Nordala Konsilantaro en 1995.
Kokoso-insuli

La **Teritorio dil Insuli Cocos** od **Insuli Keeling** esas teritorio che l'Indiana Oceano qua apartenas ad Australia. Ol konsistas ek du atoli kun 27 insuleti jacante meze de la disto inter Sri-Lanka ed Australia. Lua habitantaro - cirkume 600 personi - havas Malaya origino, praktikas islamo e parolas dialekto de Malaya origino. Entote ol havas surfaco di 14 km².

L'administro dil teritorio transferesis ad Australia en 1955.
Göran Sonnevi

**Göran Sonnevi** (n. la 3ma di oktobro 1939) esas Sueda skriptisto qua ganis la Premio pri Literaturo de la Nordala Konsilantaro en 2006.
Shahab Hosseini

**Shahab Hosseini** (Perse شهاب حسینی; n. kom *Seyed Shahabedin Hosseini Tonekaboni* ye la 3ma di februaro 1974) esas Iranana cinem- e televizion-aktoro, cinematografisto, cenaristo e produktisto.

## Referi
Peyman Moaadi

**Peyman Moaadi** (n. ye la 9ma di julio 1970) esas Iranana cinem- e televizion-aktoro, cinematografisto, cenaristo e filmo-produktisto.
Staatkundig Gereformeerde Partij

La **Staatkundig Gereformeerde Partij** (kurte **SGP**) esas tre mikra partiso di tre ortodoxa e konservema protestanti en Nederlando. La partiso esas dextra pri l'ekonomio ed esas sociale la maxim konservista partiso en la lando. Olua skopo esas institucar teokratio sur bazo di Biblo. Ol volas exemple instalar mortopuniso, interdiktar violaco di la sabato ye sundio ed abrogar la yuro di mariajo por homosexuala dui.

Ol fondesis ye 1918 esante la maxim anciena partiso en Nederlando. Depos sua fondo lu nulatempe ganis plu kam 3 membri en la Tweede Kamer. Til 2013 la partiso ne permisis mulieri kom reprezenteri, ma eli nun permisesas pro proceso.

La chefo di partiso esas nun Kees van der Staaij.
Wanna One

**Wanna One** (워너원) esas muzikala grupo de Sud-Korea formacita da Kang Daniel, Park Ji-hoon, Lee Dae-hwi, Kim Jae-hwan, Ong Seong-wu, Park Woo-jin, Lai Kuan-lin, Yoon Ji-sung, Hwang Min-hyun, Bae Jin-young, e Ha Sung-woon

## Albumi
* 2017: *1X1=1 (To Be One)*
Pomigliano d'Arco

Pomigliano d'Arco esas municipo en la Metropolala Urbo di Napoli en Italia, situita norde de monto Vesuvio.

La urbo esas hemo di plura automobilo-fabrikerii (olima fabrikerio Alfa Romeo Alfasud, nun proprietata da Fiat) e la aeronautikala firmo Alenia Aeronautica.  Ol esas anke hemo di Elasis, la resercho-centro di Fiat en sudala Italia.

La habinantaro esis 40.519 en 2001.

### '''Historio'''
Dum la Duesma Mondo-Milito, Pomigliano esis la loko di granda militala aeroportuo, ed atakesis plurafoye dal Usana Aer-Armeo.  La aeroportuo pose uzesis da la RAF e la *USAAF Twelfth Air Force* dum la italiana kampanio e konocesis kom *RAF Pomigliano* e *Pomigliano Airfield*.

### '''Geografio'''
La municipo jacas ye cirkume 36 metri super la maronivelo.

Pomigliano d'Arco havas frontiero kun la sequanta municipi: Acerra, Casalnuovo di Napoli, Castello di Cisterna, Sant'Anastasiae e Somma Vesuviana.
James George Frazer

**James George Frazer** (n. ye la 1ma di januaro 1854 til la 7ma di mayo 1941) esis Britanian antropologo qua studiis mitologio e religii. Ilua precipua libro, *The Golden Bough* ("l'Ora Brancho") dokumentizas la similesi inter diversa magiala e religiala kredaji en tota mondo.
Gottlob Frege

**Friedrich Ludwig Gottlob Frege** (n. ye la 8ma di novembro 1848 til la 26ma di julio 1925) esis Germana matematikisto, filozofo e logikisto.
René Cassin

**René Samuel Cassin** (n. ye la 5ma di oktobro 1887 til la 20ma di februaro 1976) esis Franca judiciisto e profesoro pri yuro.

Ilu elaboris la bazala texto di la Universala deklaro pri homala yuri qua adoptesis dal General Asemblajo dil Unionita Nacioni ye la 10ma di decembro 1948. Pro to ilu recevis la Nobel-premio pri paco en 1968.
Carlos la 3ma di Hispania

**Carlos la 3ma** (n. ye la 20ma di januaro 1716 til la 14ma di decembro 1788) esis rejulo di Hispania de la 10ma di agosto 1759 til lua morto. Ante, il esis rejulo di Napoli e Sicilia, ma abdikis la du por lua filiulo Ferdinando.

Naskinta en Madrid, Hispania, il esis filio di Felipe la 5ma di Hispania e la rejino Elisabetta Farnese. Ilu heredis la trono di Hispania pos la morto di lua fratulo Fernando la 6ma, qua ne havis heredinti.
Per Petterson

**Per Petterson** (n. ye la 18ma di julio 1952) esas Norvegiana skriptisto qua ganis la Premio pri Literaturo de la Nordala Konsilantaro en 2009.
Bauxito

**Bauxito** esas la maxim abundanta erco di aluminio existanta en la Tero. Ol konsistas precipue ek hidroxido di aluminio (Al(OH)3), kun mikra quanti di dioxido di titanio (TiO2) od ilmenito (FeTiO3 o FeO.TiO2). Ol deskovresis en 1821 dal Franca geologo Pierre Berthier proxim vilajo Les Baux-de-Provence, en Provenco. Homajante la vilajo, en 1861 geologo Henri Sainte-Claire Deville nomizis la mineralo "bauxito".

En 2009, Australia esis la maxim granda produktero mondala di bauxito. La produktado Australiana reprezentis 1/3 ek la mondala. Altra importanta produkteri esas Popul-Republiko Chinia, Brazilia, India e Guinea. Malgre la demando pri aluminio por la industrii kreskabas multe, la kresko di lua ricikligo permisabas diminutar l'uzo di energio por lua produktado e diminutar la bezoni pri troexplotar l'existanta jaceyi di bauxito.

## Referi
Fukuoka

**Fukuoka** esas la maxim populoza urbo dil insulo Kyushu, en Japonia. Segun statistiki de 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 340,03 km². Ol distas 214 km del urbo Busan, en Sud-Korea.
Vltava

La **Vltava** (germana: *Moldau*) esas la maxim longa fluvio en Chekia.

Ol fluas adsudeste alonge la Bohemiana Foresto, e lore adnorde trans Bohemia, tra Český Krumlov, České Budějovice e Praha, e fine kunfluas kun la Elbe en Mělník.

Ol ofte referesas kom la "Nacionala rivero di Chekia".

### '''Nomo'''
On kredas ke la Cheka nomo *Vltava* e la germana nomo *Moldau* devenas del anciena germanala vorti *wilt ahwa *("sovaja aquo"; komparez Latina *aqua*).  En *[[Annales Fuldenses]]* (872) ol nomesas *Fuldaha*; de 1113 ol atestesas kom *Wultha*.  En *[[Chronica Boemorum]]* (1125) ol atestesas unesmafoye en sua Bohemiana formo kom *Wlitaua*.

### '''Voyo'''
La fluvio Vltava esas 430 kilometri longa e drenas areo de c. 28.090 km2, plu kam duimo de Bohemia e cirkume triimo de la tota teritorio di Chekia.  Dum ke ol fluas tra Praha, ol subfluas 18 ponti (inkl. la famoza Ponto Karolus) e kovras 31 kilometri en la urbo.  Aquo de la rivero uzesis por drinko til 1912, kande la Aquo-Turmo Vinohrady cesis pumpo-operaci.  Ol esas, tamen, la fonto di drink-aquo kaze di falii/repari di la aquo-provizo de la fonti Želivka e Kárané.

Plura digi konstruktesis an ol dum la 1950a yari.  La Orlík-Digo suportas la maxim granda rezervuyo an la Vltava segun volumino, e la Lipno-Digo en la Bohemiana Foresto (Cheka: Šumava) retenas la maxim granda rezervuyo segun areo.  Norde de Praha la Štěchovice-Rezervuyo konstruktesis sur la situo di *[[Svatojánské proudy]]*.  La fluvio anke havas multa sluzi qui helpas moderar olua fluo de 1172 metri alta ye lua fonto proxim la frontiero kun Germania, a 155 metri ye la ekflueyo en Mělník.

La alteso-difero de fonto ad ekflueyo esas c. 1016 metri e la maxim granda rivereto ye la fonto nomesas Černý Potok (o *Teplá Vltava*).  La Vltava ipsa komencas ye kunflueyo di du rivereti, la Varma Vltava (*Teplá Vltava*), qua esas plu longa, e la Kolda Vltava (*Studená Vltava*), kun fonto en Bavaria.  Alonge sua voyo, Vltava recevas multa enfluanta rivereti, le maxim granda esas Otava e Berounka de sinstre, e Lužnice e Sázava de dextre.  Olua segmento cirkum Český Krumlov (de Vyšší Brod a Boršov nad Vltavou) esas tre populara destino por aquo-turismo.

### '''En kulturo e cienco'''
Un ek la maxim bone konocata verki di klasika muziko da Cheka kompozisto esas *Vltava* da Bedřich Smetana.  Ol esas de la Romantika epoko di klasika muziko ed esas muzikala reprezento di la voyo dil fluvio tra Bohemia.

Minora planeto *[[2123 Vltava]]* deskovrita en 1973 dal Sovieta astronomo Nikolai Stepanovich Chernykh nomizesis pro la fluvio.
Faizon Love

**Langston Faizon Santisima** (n. ye la 4ma di junio 1968) esas Kuban-Usana komediisto e cinem-aktoro. Il esas maxim konocata pro sua roli en la cinematografuri *The Meteor Man*, *Don't Be a Menace*, *Friday*, *B*A*P*S*, *Elf*, *The Replacements*, *Made* e *Couples Retreat*.
Suéter

**Suéter** esis muzikala bando di rock kreita en Buenos Aires, Arjentinia, en junio 1981, ed extingita en decembro 2007.

Lua precipua muzikala stilo esis *[[New Wave]]*, ma anke kompozis *[[reggae]]*, *[[pop]]*, edc.

## Diskografio
### Albumi di atelier
* *Suéter: La reserva moral de Occidente* (1982)
* *Lluvia de gallinas* (1984)
* *20 caras bonitas* (1985)
* *Misión Ciudadano* (1987)
* *Suéter 5* (1995)

### Kompilo-albumi
* *Suéter Completo* (1988)
* *Elefantes en el techo* (1997)

## Referi
John Hurt

**John Vincent Hurt** (n. ye la 22ma di januaro 1940 til la 25ma di januaro 2017) esis Britaniana cinem-aktoro. Ilu ganis BAFTA-premio pri Maxim Bon Aktoro en Suportinta Rolo por la filmo *Midnight Express* en 1978.
Goldie Hawn

**Goldie Jeanne Hawn** (n. ye la 21ma di novembro 1945) esas Usana cinem-aktorino, dansistino e kantistino. El fameskis kande el partoprenis televizionala komedio *Rowan & Martin's Laugh-In*, de 1968 til 1970. El partoprenis diversa cinematografuri, ed en 1980 el nominesis por Oscar-premio pri maxim bon aktorino pro elua precipua rolo en la cinematografuro *Private Benjamin*.
Robert Wilhelm Bunsen

**Robert Wilhelm Bunsen** (n.ye  la 31ma di marto 1811 til la 16ma di agosto 1899) esis Germana kemiisto qua deskovris la metali cesio e rubidio. Ilu anke esis pioniro di la fotokemio e kreis la nomizita brulilo Bunsen, qua uzesas en laboratorii til nun.
Victor Borge

**Victor Borge** (n. **Børge Rosenbaum** ye la 3ma di januaro 1909 til la 23ma di decembro 2000) esis Dana-Usana komediisto e pianisti, qua populareskis multe en radii e televizioni de Nord-Amerika ed Europa. Ilu surnomizesis *Klauno-princo di Dania*, e *La Granda Dano*.
Moses Mendelssohn

**Moses Mendelssohn** (n. ye la 6ma di septembro 1729 til la 4ma di januaro 1786) esis Germana juda filozofo, e granda defensero di yuri por la judi. Il esis avo di la muzikisti Felix Mendelssohn e Fanny Mendelssohn.
Zack de la Rocha

**Zacharias Manuel "Zack" de la Rocha** (n. ye la 12ma di januaro 1970) esas Usana muzikisto, kantisto e kompozisto de la bando Rage Against the Machine.
Avatar (filmo)

**Avatar** esas filmo cienco-fiktiva da la direktisto James Cameron qua editesis en 2009, kun steli Sam Worthington, Zoe Saldana, Stephen Lang, Michelle Rodriguez, e Sigourney Weaver.
Lil Jon

**Jonathan Smith** (n. ye la 27ma di januaro 1971) o **Lil Jon** esas rap-muzikisto e disk-jokeo de Atlanta, Georgia, Usa.

Il esis membro dil grupo *Lil Jon & The East Side Boyz*, quan il formacis en 1997, e li editis plura albumi til 2004.

Il editis solo-albumo en 2010 titulizita *[[Crunk Rock]].*

## Extera ligilo
Lil Pump

**Gazzy Garcia**, n. ye la 17ma di agosto 2000, maxim konocata per sua artala nomo **Lil Pump** esas rap-muzikisto de Miami, Florida, Usa.

## Referi
Disk-jokeo

**Disk-jokeo** o simple **DJ** esas la persono qua mixas la soni de du o plura muziki pleanta, ordinare por asistantaro en dansoklubi o por brodkasto.

Komence, ta frazo uzesis por la persono qua mixis muziki enrejistrita en pleebla muzikala diski, ma nune le *DJ* anke povas mixar muziki enrejistrita en kaseti, CD, od enrejistrita per komputeri. Li anke povas kopiar mikra porcioni (nomizita *sample* en l'Angla) de naraci di filmi, de ritmala bati, de sonal efekti, de diskursi famoza o de altra muziki, por mixar kun altra muziki e krear versioni plue "dansebla". Li anke povas uzar nur la instrumentala versioni de kelka konocata muziki e deklamar ritmala poemi (Angle: *rap*) segun la ritmo de la muziko.

Existas diversa tipi di DJ, exemple le DJ qui laboras en radiostacioni; le DJ qui laboras precipue en noktala klubi; le DJ qui kreas hip-hop muziki; o le DJ qui laboras en precipue en granda areni, stadii, placi o parki por granda asistantaro, o dum granda muzikala festivali. Famoza exempli pri ta lasta tipo esas Tiësto, Avicii, Fatboy Slim, Deadmau5, Armin van Buuren, ed altri.
Jeff Bridges

**Jeffrey Leon Bridges** (n. ye la 4ma di decembro 1949) esas Usana cinem-aktoro. Ilu ganis Oscar-premio pri maxim bon aktoro en 2009, por lua rolo en la cinematografuro *Crazy Heart*. Il anke ganis du Ora Globi: en 2009 por *Crazy Heart*, ed en 2019, por lua profesionala kariero. Il ank esas muzikisto, fotografisto, agrokultivisto e politikal aktivisto.