open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Beaufort-skalo

La **Beaufort-skalo** (o **skalo di Beaufort**) esas sistemo por klasifikar la rapideso di vento. La skalo kompilesis en 1805 dal Irlandano Francis Beaufort.
Nikolai Anatolyevich Kovalyov

**Nikolai Anatolyevich Kovalyov** (n. ye la 28ma di oktobro 1986) esas Rusiana skermistulo (pri sabro), ganisto dil bronzea medalio dum Olimpiala Ludi en London (2012).
Luc-Olivier Merson

**Luc-Olivier Merson** (n. ye la 21ma di mayo 1846 til la 13ma di novembro 1920) esis Franca akademiala piktisto ed ilustristo. Ilu kreis anke postostampi.
Valeri Vladimirovich Zaharevich

**Valeri Vladimirovich Zaharevich** (n. ye la 14ma di septembro 1967) esas Rusiana skermistulo (pri espado), ganisto dil bronzea medalio dum Olimpiala Ludi en Barcelona (1992) e la arjentea dum Olimpiala Ludi en Atlanta (1996).
Adelina Rustemovna Zagidullina

**Adelina Rustemovna Zagidullina** (n. ye la 13ma di januaro 1993) esas Rusiana ex-skermistino (pri flereto), ganisto dil orea medalio dum Olimpiala Ludi en Tokyo (2020).
Hans Zimmer

**Hans Florian Zimmer** (n. ye la 12ma di septembro 1957) esas Germana muzikala produktisto e kompozisto, nome por cinemematografio. Ilu ganis du premii Oskar e quar premii ''Grammy''. La muzikajo quan ilu kompozis por la cinematografuro *The Lion King*, premiizesis en 1995 per premio Oskar, Grammy-premio, e Premio Ora Globo (*Golden Globe*).
Sfero-fulmino

**Sfero-fulmino, sfer-fulmino o sfera fulmino**, esas rar e ciencala, ankore ne klare explikebla fenomeno dum qua existas klare lumizanta sferoid objekto kun diametri qui povas variar de kelka centimetri a kelka metri. Kelkafoye ol esas observata proxim fulmin-stroko e lore dum plura sekundi esas videbla. Sfer-fulmino ofte aparas dum forta sturmo, ma anke esas konocata kelka kazi dum qua sfer-fulmino aparis dum klara vetero.
Teplic-efekto

La **teplic-efekto** esas la procedo dum qua varmeso-radiado di planetala surfaco esas absorbata da atmosferala teplico-gasi e seque emisat ad omna direcioni. Pro ke parto esas retro-sendat a la ter-surfaco, la temperaturo surfacal augmentas. L'atmosfero esas selekteme transparanta: ol permisas la videbla lumo di la suno preske komplete. Sen teplic-efekto, do pure l'efekto di sun-lumo ed terala varmeso, la temperaturo surfacala sur Tero esus mezavalore -18° segun Celsio, ma fakte ol esas +15°. L’efekto nomizesas segun la teplico, en qua vitra o plastika tekturo baras la radiado de varmeso e tale augmentigas la temperaturo en la teplico.

Homal agado, quale senforestigo e kombusto di fosila fueli efektigas la kresko di teplico-gasi sur tero, pro quo la teplic-efekto esas plufortigata. To duktas a varmesko di la Tero.
Rafael Orozco Maestre

**Rafael José Orozco Maestre** (n. ye la 24ma di marto 1954 til la 11ma di junio 1992) esis  Kolumbiana kantisto, kompozisto e muzikisto di Vallenato.


|Rafael Orozco, 1986


## Extera ligili

* Biography 
* Discogs 
* Rafael Orozco
Oxana Ivanovna Yermakova

**Oxana Ivanovna Yermakova** (n. ye la 16ma di aprilo 1973) esas Sovietiana, Estoniana, Rusiana skermistino (pri espado). Ad 1998 el ludis por Estonia, pose por Rusia por qua el esis ganisto di du l'orea medalio olimpiala: Sydney 2000 e Athina 2004.
Yana Karapetovna Yegoryan

**Yana Karapetovna Yegoryan** (n. ye la 20ma di decembro 1993) esas Rusiana skermistino (pri sabro), ganisto dil orea medalio dum Olimpiala Ludi en Rio de Janeiro (2016).

Ad 6 yaro di sua vivo el lojis en Yerevan, pose Yana vivis en Himki (proxim Moskva), ube kom 10-yara komencis aprentiseso dil skermo.
Alexei Vladimirovich Dyachenko

**Alexei Vladimirovich Dyachenko** (n. ye la 11ma di novembro 1978) esas Rusiana skermistulo (pri sabro), ganisto dil bronzea medalio dum Olimpiala Ludi en Athina (2004).
Inna Vasilyevna Deriglazova

**Inna Vasilyevna Deriglazova** (n. ye la 10ma di marto 1990) esas Rusiana skermistino (pri flereto), quaropla medaliistino olimpiala: du medalii arjentea (London 2012 e Tokyo 2020) e du orea (Rio de Janeiro 2016 e Tokyo 2020).
Nikita Yuryevich Glazkov

**Nikita Yuryevich Glazkov** (n. ye la 16ma di aprilo 1992) esas Rusiana skermistulo (pri espado), ganisto dil arjentea medalio dum Olimpiala Ludi en Tokyo (2020).
Kamilla Yusufovna Gafurzyanova

**Kamilla Yusufovna Gafurzyanova** (n. ye la 18ma di mayo 1988) esas Rusiana skermistino (pri flereto), ganisto dil arjentea medalio dum London 2012)).
Renal Ramilevich Ganeyev

**Renal Ramilevich Ganeyev** (n. ye la 13ma di januaro 1985) esas Rusiana skermistulo (pri flereto), ganisto dil bronzea medalio dum Athina 2004).
Artur Surenovich Aivazyan

**Artur Surenovich Aivazyan** (n. ye la 14ma di januaro 1973) esas Sovietiana, Ukrainana e Rusiana sporta pafistulo, ganisto di orea medalio dum Olimpiala Ludi en Běijīng (2008).

En yari 1985-1990 esis en esquado di RSS Armenia, e en yari 1990-2014 en Ukrainana esquado (esis soldato en Simferopol en Krimea). De 2014 il ludis por Rusia.
Autonoma Republiko Socialista Sovietiana Nord-Osetia-Alania

**Autonoma Republiko Socialista Sovietiana Nord-Osetia-Alania** esis republiko di Soviet-Uniono existinta de 5ma di decembro 1936 til 9ma di novembro 1993. Chef-urbo dil republiko esis Ordjonikidze.

Kreo dil republiko esis parto di projeto di korenizo.

En marto 1944 pro kunlaborado kun nazisti  Checheni e Ingushi esis diplasita a Kazakstan e Kirgizistan, e ARSS Chechenia-Ingushia ne plus existis. Pro to parto di la regiono igis parto di ARSS Nord-Osetia-Alania. De 1957, pos morto di Stalin, on permisis ad Checheni e Ingushi rivenar e on rikreis ARSS Chechenia-Ingushia, tamen kun (desgranda) chanji surfacala, quo esas kauzo di konflikto inter Ingushiani e Osetiani.

Pos faligo di Soviet-Uniono la republiko anuncis deklaro pri autonomio, ed ye la 9ma di novembro 1993, Osetiani decidis chanjir nomo ad republiko Nord-Osetia-Alania.
Yevgeni Vasilyevich Aleinikov

**Yevgeni Vasilyevich Aleinikov** (n. ye la 29ma di mayo 1967) esas Sovietiana e Rusiana sporta pafistulo, ganisto di bronzea medalio dum Olimpiala Ludi en Sydney (2000).
Ter-krusto

La **ter-krusto** o **krusto teral** esas la maxim extere strato di la ferma tero, qua konsistas de rokaji kun relative basa denseso e riche de siliko (SiO2). La krusto konstitucas la maxim supra parto di la litosfero, la frajila extera parto di la tero. La maxim multa rokaji e sedimenti ye la surfaco apartenas a la krusto. La mez-nombra kompozo de la tero tre varias. Ol esas komparebla, dependanta de la loko, kun rokaji quale granodiorito, gabbro e bazalto.

La dikeso di la krusto sub l'oceani mez-nombre esas nur 5 a 6 kilometri, sub la kontintenti, dependanta del asisto di monti, 50 a 60 kilometri.
Alexei Alexandrovich Alipov

**Alexei Alexandrovich Alipov** (n. ye la 7ma di agosto 1975) esas Rusiana sporta pafistulo, ganisto dil orea medalio dum Olimpiala Ludi en Athina (2004) e dil bronzea dum Olimpiala Ludi en Běijīng (2008).
Sergei Gennadyevich Alifirenko

**Sergei Gennadyevich Alifirenko** (n. ye la 21ma di januaro 1959) esas Sovietiana (Armeniana) e Rusiana sporta pafistulo, ganisto dil orea medalio dum Olimpiala Ludi en Sydney (2000) e dil bronzea dum Olimpiala Ludi en Athina (2004).
Alexandr Alexandrovich Blinov

**Alexandr Alexandrovich Blinov** (n. ye la 20ma di agosto 1981) esas Rusiana sporta pafistulo, ganisto dil arjentea medalio dum Olimpiala Ludi en Athina (2004).
Pavel Ivanovich Voiloshnikov

**Pavel Ivanovich Voiloshnikov** (n. ye la 10ma di januaro 1879 til 19ma di novembro 1938) esis Rusiana e Sovietiana sporta pafistulo, ganisto dil arjentea medalio dum Olimpiala Ludi en Stockholm (1912). Il esis Rusa oficiro Kazaka.
Jens Ferdinand Willumsen

**Jens Ferdinand Willumsen** (n. ye la 7ma di septembro 1863 til la 4ma di aprilo 1958) esis Dana piktisto, skultisto, arkitekto e fotografisto. Ilu divenis asociita kun artala movadi simbolismo ed expresionismo.
Abstraktismo

**Abstraktismo** o **abstraktala arto** esas vasta direciono artala separita de realeso. Abstraktisti serchis nova formi quale lineaji-makuli e horizontalo-vertikalo, ne aceptinte reala figuri, uzinte simpla geometrio. Prekursori dil direciono esis: Hilma af Klint, Vasili Kandinski e Edvard Munch.

L'abstraktismo havas multe submovadi quale *suprematismo* kreita da Kazimir Malevich.
Suprematismo

**Suprematismo** esas, kreita da Kazimir Malevich, artala movado, parto di abstraktismo. La rusa piktisto kreis lo en 1915, e segun asumi la arto esus maxim simpla – nomita da il "piktala atomo".
Kazimir Severinovich Malevich

**Kazimir Severinovich Malevich** (n. ye la 23ma di februaro 1879 til 15ma di mayo 1935) esis Rusiana e Sovietiana komunista filozofo, piktistulo, precipua artisto di avangardismo, kreisto di suprematismo. Il havis radiki Poloniana – en infanteso parolis polone heme.
Irina Alexandrovna Gerasimyonok

**Irina Alexandrovna Gerasimyonok** (n. ye la 6ma di oktobro 1970) esas Rusiana sporta pafistino, ganisto dil arjentea medalio dum Olimpiala Ludi en Atlanta (1996).
Natalya Nikolayevna Dalekova

**Natalya Nikolayevna Dalekova** (n. ye la 10ma di novembro 1984) esas Rusiana sporta pafistino, ganisto dil bronzea medalio dum Paralimpiala Ludi en Běijīng (2008).
Yelena Alexandrovna Donskaya

**Yelena Alexandrovna Donskaya** (n. ye la 28ma di oktobro 1915 til 29ma di marto 2016) esis Sovietiana sporta pafistino, dek-e-kinopla championino di Soviet-Uniono, sepopla championino di Europa, quaropla rekordistino mondala.
Alexei Igorevich Kamenski

**Alexei Igorevich Kamenski** (n. ye la 11ma di januaro 1983) esas Rusiana sporta pafistulo, partoprenisto di Olimpiala Ludi en London (2012) – 15ma plaso.
Sergei Igorevich Kamenski

**Sergei Igorevich Kamenski** (n. ye la 7ma di oktobro 1987) esas Rusiana sporta pafistulo, triopla medaliisto olimpiala en Rio de Janeiro 2006 (l'arjentea medalio) e en Tokyo 2020 (medalii bronzea e arjentea).
Yulia Zakirovna Karimova

**Yulia Zakirovna Karimova** (n. ye la 22ma di aprilo 1994) esas Rusiana sporta pafistino, duopla ganistino di bronzea medalio dum Olimpiala Ludi en Tokyo (2020).
Marina Viktorovna Klimenchenko

**Marina Viktorovna Klimenchenko** (n. ye la 24ma di januaro 1966) esas Sovietiana e Rusiana sporta pafistino, mondala championino de 2010, ganisto dil arjentea medalio dum Paralimpiala Ludi en London (2012).
Boris Borisovich Kokorev

**Boris Borisovich Kokorev** (n. ye la 20ma di aprilo 1959 til 22ma di oktobro 2018) esis Sovietiana e Rusiana sporta pafistulo, duopla championulo mondala (1986, 1990), ganisto dil orea medalio dum Olimpiala Ludi en Atlanta (1996).
Bajram Begaj

**Bajram Begaj**, militisto e politikisto n. ye la 20ma di marto 1967, esas la nuna prezidanto di Albania.
Zdeněk Hlásek

**Zdeněk Hlásek** (n. ye la 15ma di julio 1931 til 11ma di oktobro 2020) esis Chekoslovakiana hokeisto sur glacio.
Ivan Hlinka

**Ivan Hlinka** (n. ye la 26ma di januaro 1950 til 16ma di agosto 2004) esis Chekoslovakiana hokeisto sur glacio e entrenisto pri hokeo.
Miroslav Hlinka

**Miroslav Hlinka** (n. ye la 31ma di agosto 1972 til 14ma di septembro 2014) esis Chekiana e Slovakiana hokeisto sur glacio, mondala championo de 2002 en esquado di Slovakia.
Ludvík Hofta

**Ludvík Hofta** (n. ye la 30ma di marto 1899 til 24ma di agosto 1974) esis Chekoslovakiana ex-hokeisto sur glacio.
Miroslav Holenda

**Miroslav Holenda** (n. ye la 22ma di novembro 1963 til 10ma di novembro 2014) esis Chekoslovakiana hokeisto sur glacio.
Bobby Holík

**Robert "Bobby" Holík** (n. ye la 1ma di januaro 1971) esas Chekoslovakiana e Chekiana ex-hokeisto sur glacio.
Jaroslav Holík (hokeisto)

**Jaroslav Holík** (n. ye la 3ma di agosto 1942 til 17ma di aprilo 2015) esis Chekoslovakiana hokeisto sur glacio ed entrenisto pri hokeo. Kom la ludisto il ganis bronzea medalio dum Olimpiala Ludi en Sapporo (1972), e kom entrenero l'orea medalio kun juniorala esquado di Chekia dum mondala championeso juniorala (U-20) en 2000 (en Suedia). Ilua filiulo esas Bobby Holík, ilua fratulo – Jiří Holík, nepotulo – David Musil, e nevulo – Jiří Holík.
Jiří Holík (hokeisto, 1944)

**Jiří Holík** (n. ye la 9ma di julio 1944) esis Chekoslovakiana hokeisto sur glacio ed entrenisto pri hokeo.

Il ganis quar medalii olimpiala: le arjentea dum Olimpiala Ludi en Grenoble (1968) e dum Olimpiala Ludi en Innsbruck (1976), e le bronzea dum Olimpiala Ludi en Innsbruck (1964) e dum Olimpiala Ludi en Sapporo (1972). Ank il esis triopla ora medaliisto di mondala championesi (1972, 1976, 1977).

Ilua fratulo esas Jaroslav Holík, filiulo – Jiří Holík, e nevulo – Bobby Holík.
František Musil

**František Musil** (n. ye la 17ma di decembro 1964) esas Chekoslovakiana e Chekiana ex-hokeisto sur glacio ed ex-entrenisto.

Kom la ludisto esis championo mondala en 1985 (Praha).

Ilua filiuli esas ank hokeisti (David e Adam), e spozino – ex-tenisistino Andrea Holíková.
Andrea Holíková

**Andrea Holíková** (n. ye la 15ma di januaro 1968) esas Chekoslovakiana e Chekiana ex-tenisistino.

Elua patrulo esis famoza hokeisto Jaroslav Holík, la fratulo esas hokeisto Bobby Holík, la filiuli – ank hokeisti (David e Adam), e spozulo – hokeala championo de 1985 František Musil.
David Musil

**David Musil** (n. ye la 9ma di aprilo 1993) esas, naskita en Kanada, Chekiana hokeisto sur glacio.

Ilua avulo esis famoza hokeisto Jaroslav Holík, e ilua genitori esas ex-sportisti Andrea Holíková e František Musil. Ilua fratulo Adam ank ludas ye hokeo.
Adam Musil

**Adam Musil** (n. ye la 26ma di marto 1997) esas naskita en Kanada Chekiana hokeisto sur glacio. Kom la ludisto di Chekiana esquado il ganis 7ma plaso dum mondala championeso en 2021 (Latvia).

Ilua avulo esis famoza hokeisto Jaroslav Holík, e ilua genitori esas ex-sportistiAndrea Holíková e František Musil. Ilua fratulo David ank ludas ye hokeo.
Vladimir Nikolayevich Artyomov

**Vladimir Nikolayevich Artyomov** (n. ye la 7ma di decembro 1964) esas Sovietiana gimnastikistulo, quaropla ganisto di orea medalio en Olimpiala Ludi en Seoul (1988) e sisopla championulo mondala en yari: 1983, 1985, 1987 (duople) e 1989 (duple).

En 1990 il finigis sua kariero e lojeskis en Pensilvania, Usa.
Tömöriyn Artag

**Tömöriyn Artag** (n. ye la 10ma di aprilo 1943 til 1993) esas Mongoliana luktistulo pri liberala stilo, duopla partoprenisto olimpiala, ganisto dil bronzea medalio (en kategorio ad 78 kg) dum Olimpiala Ludi en México (1968).
Aduuchniyn Baatarhüü

**Aduuchniyn Baatarhüü** (n. ye la 1957 til 21ma di februaro 2010) esas Mongoliana luktistulo pri liberala stilo, duopla arjenta medaliisto di Aziana championeso (1978, 1990).
Buyanjavin Batzorig

**Buyanjavin Batzorig** (n. ye la 9ma di marto 1983) esas Mongoliana luktistulo pri liberala stilo, bronz-medaliisto di Aziana Ludi (Doha 2006).
Haltmaagiyn Battuul

**Haltmaagiyn Battuul** (n. ye la 3ma di marto 1965) esas Mongoliana luktistulo pri liberala stilo, ganisto di 7ma plaso dum Olimpiala Ludi en Seoul (1988).
Luktado

**Luktado** esas kombatala sporto, en qua du sportisti batalas uzante kaptado e jetado.

En la sporto esas du stili:
* stilo klasikala, en quo on toleras kaptado nur supre tayo
* stilo liberala, en quo on povas kaptar gambi

En luktado on interdiktas uzar leverala tekniki e sufokado, qua esas lasanta en *submisala luktado*, simila a Braziliana jiu-jitsu.
Popul-Republiko Mongolia

**Popul-Republiko Mongolia** esis lando existanta de la 26ma di novembro 1924 til la 13ma di februaro 1992.

En 1921, Popul-Partiso di Mongolia organizis revoluciono. Revolucioneri helpesis da Red-Armeo, kaptante Extera Mongolia pos vinko kontre *granda hano* (Roman von Ungern-Sternberg e Chinian armeo). La lando fondesis pos la morto di lasta *hano* di Mongolia Bogdo Gegen en 1924.

Pos l'invado di Naziista Germania en Soviet-Uniono, Mongolia – malgre ke oficale neutra – helpis Red-Armeo materiale.

En 1992 lasta divizioni di Red-Armeo foriris de Mongolia.
Soronzonboldin Batceceg

**Soronzonboldin Batceceg** (n. ye la 3ma di mayo 1990) esas Mongoliana luktistino pri liberala stilo, ganisto di bronzea medalio (en kategorio ad 63 kg) dum Olimpiala Ludi en London (2012), duopla championi dil mondo (2010, 2015), championo di Azia (2017) e Universiado (Kazan 2013).
Horloogiyn Bayanmönh

**Horloogiyn Bayanmönh** (n. ye la 22ma di februaro 1944) esas Mongoliana luktistulo pri liberala stilo, ganisto dil arjentea medalio (en kategorio ad 100 kg) dum Olimpiala Ludi en München (1972).
Hugh Watt

**Hugh Watt**, injenioro e politikisto n. ye la 19ma di marto 1912 til la 4ma di februaro 1980, esis chefministro di Nova-Zelando dum poka dii en 1974. Il asumis la povo pos la morto di Norman Kirk.
Damdini Bayaraa

**Damdini Bayaraa** (n. ye la 12ma di julio 1957 til 7ma di julio 2007) esas Mongoliana luktistulo pri liberala stilo, kinopla championo dum nacionala festivalo pri luktado (1979, 1984, 1986, 1988, 1989).
Norjingiyn Bayarmagnai

**Norjingiyn Bayarmagnai** (n. ye la 4ma di junio 1975) esas Mongoliana luktistulo pri liberala stilo, ganisto dil bronzea medalio (en kategorio ad 66 kg) dum Aziana Ludi en Pusan (2002) e orea medalio dum championeso di Azia (Ulaanbaatar 2001).
Buyandelgeriyn Bold

**Buyandelgeriyn Bold** (n. ye la 16ma di decembro 1960) esas Mongoliana luktistulo pri liberala stilo, duopla ganisto dil arjentea medalio (en kategorio ad 68 kg) dum mondala championeso (Kiyiv 1983 e Budapest 1985), championo di Azia de 1982 (Nova-Delhi).
Marie Laurencin

**Marie Laurencin** (n. ye la 31ma di oktobro 1883 til la 8ma di junio 1956) esis Franca piktisto e grabisto. El asociesis ad avanguardista piktisti di stilo kubista en Paris, exemple Pablo Picasso, Jean Metzinger, Albert Gleizes, Robert Delaunay, Henri Le Fauconnier e Francis Picabia.
Ochirbatin Burmaa

**Ochirbatin Burmaa** (n. ye la 28ma di mayo 1982) esas Mongoliana luktistino pri liberala stilo, triopla partoprenisto di Olimpiala Ludi, triopla medaliisto di mondala championesi (la arjento – 2009, la bronzo – 2013, 2014), championo di Azia de 2016 (Bangkok).
Erdenebatin Behbayar

**Erdenebatin Behbayar** (n. ye la 13ma di agosto 1992) esas Mongoliana luktistulo pri liberala stilo en kategorio ad 57 kg, duopla partoprenisto di Olimpiala Ludi, duopla bronz-medaliisto di mondala championesi (2015, 2017), championo di Azia de 2015 (Doha) e championo Aziana Ludi de 2018 (Jakarta).

En 2015 il divenis *Sportisto di Yaro* en Mongolia.
Bayanmönhiyn Gantogtoh

**Bayanmönhiyn Gantogtoh** (n. ye la 12ma di aprilo 1972) esas Mongoliana luktistulo pri liberala stilo, partoprenisto di Olimpiala Ludi en Atlanta (1996) (14ma plaso en kategorio ad 90 kg), quaropla partoprenisto di mondala championeso (4ma plaso en 1999), championo di Estal Azia de 1997 (Busan).
Dorjpalamin Ganhuyag

**Dorjpalamin Ganhuyag** (n. ye la 26ma di julio 1976) esas Mongoliana luktistulo pri liberala stilo, okopla championo dum nacionala festivalo pri luktado (2000, 2002, 2005, 2006, 2008, 2009, 2010, 2011).
Batnasangiyn Gonchigdamba

**Batnasangiyn Gonchigdamba** (n. ye la 15ma di januaro 1985) esas Mongoliana luktistulo pri liberala stilo, okopla championo dum nacionala festivalo pri luktado (2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2019, 2022).
Jamcin Davaajav

**Jamcin Davaajav** (n. ye la 28ma di junio 1952 til 2000) esas Mongoliana luktistulo pri liberala stilo, ganisto dil arjentea medalio dum Olimpiala Ludi en Moskva (1980).
Chimidbazarin Damdinsharav

**Chimidbazarin Damdinsharav** (n. ye la 21ma di marto 1945) esas Mongoliana luktistulo pri liberala stilo, ganisto dil bronzea medalio (en kategorio ad 52 kg) dum Olimpiala Ludi en México (1968).
Zevegiyn Düvchin

**Zevegiyn Düvchin** (n. ye la 7ma di februaro 1952) esas Mongoliana luktistulo pri liberala stilo, ganisto dil arjentea medalio (en kategorio ad 82 kg) dum mondala championeso en Kiyiv (1983), championo di Azia de 1982 (Nova-Delhi), dekopla championo dum nacionala festivalo pri luktado (1977, 1979, 1983, 1985, 1987, 1989, 1990, 1992, 1994, 1995).
Nacagsürengiyn Zolboo

**Nacagsürengiyn Zolboo** (n. ye la 14ma di decembro 1990) esas Mongoliana luktistulo pri liberala stilo, ganisto dil un arjentea e tri bronzea medalii en kategorio ad 125 kg e un la bronzea en kategorio ad 96 kg dum championesi di Azia.
Magomed Idrisovich Ibragimov

**Magomed Idrisovich Ibragimov** (n. ye la 2ma di junio 1985) esas Rusiana e (de 2016) Uzbekistanana luktistulo pri liberala stilo, duopla partoprenisto di Olimpiala ludi: ganisto dil bronzea medalio en kategorio ad 97 kg dum Olimpiala Ludi en Rio de Janeiro (2016) e di 11ma plaso dum Olimpiala Ludi en Tokyo (2020).
Ganzorigiyn Mandahnaran

**Ganzorigiyn Mandahnaran** (n. ye la 11ma di mayo 1986) esas Mongoliana luktistulo pri liberala stilo, ganisto di du bronzea medalii dum mondala championesi: en Budapest 2013 (kategorio ad 66 kg) e Tashkent 2014 (kategorio ad 65 kg). Il partoprenis en Olimpiala Ludi en Rio de Janeiro (2016), en qua kontroversale perdis bronzea medalio: tro frue il komencis joyar, por quo prenis diciplinala (minusala) punto, pos *challenge* – la sequanta punto. Vinkis Ixtiyor Navroʻzov de Uzbekistan.
Ixtiyor Navroʻzov

**Ixtiyor Navroʻzov** (n. ye la 5ma di julio 1989) esas Uzbekistanana luktistulo pri liberala stilo, duopla partoprenisto di Olimpiala ludi: ganisto dil bronzea medalio en kategorio ad 65 kg dum Olimpiala Ludi en Rio de Janeiro (2016) e di 9ma plaso dum Olimpiala Ludi en London (2012). Sua olimpiala medalio ganis il tre felice. Ila konkurencanto Ganzorigiyn Mandahnaran de Mongolia tro frue komencis joyar pro proxim vinko, por quo prenis diciplinala (minusala) punto, e pos *challenge* – la sequanta punto.
Pavel Bakus

**Pavel Bakus** (n. ye la 4ma di julio 1953) esas Chekoslovakiana ex-hokeisto sur glacio (gologardisto) ed ex-entrenisto.
Zdeněk Bahenský (hokeisto, 1952)

**Zdeněk Bahenský** (n. ye la 11ma di julio 1952) esas Chekoslovakiana ex-hokeisto sur glacio (defensisto).

Ilua filiulo esas Zdeněk Bahenský (n. 1986).
Jan Balun

**Jan Balun** (n. ye la 18ma di septembro 1944) esas Chekoslovakiana ex-hokeisto sur glacio, sisopla championo di Chekoslovakiana ligo hokeala – en esquado di Dukla Jihlava de sezono 1966/1967 ad 1971/1972.
Mixita milital arti

**Mixita milital arti** (ang. *mixed martial arts*, *MMA*) esas sporto, en qua sportisti uzas granda nombro di kombatala tekniki por donar suportanti marveloza spektaklo sportala.

La sportala diciplino devenis de Braziliana sportala formulo *Vale tudo* havanta tre restriktita reguli.

Ek centi di organizi pri mixita milital arti maxim grava (segun datumi de 2018) semblas:
* Ultimate Fighting Championship (UFC) – Las Vegas, Usa.
* Bellator MMA – Newport Beach, Kalifornia, Usa.
* Absolute Championship Akhmat (ACA) – Grozni, Rusia.
* AMC Fight Nights (AMC) – Moskva, Rusia.
* ONE Championship – Kallang, Singapur.
* Rizin Fighting Federation (Rizin FF) – Tokyo, Japonia.
* Invicta FC (omna mulierala MMA) – Enka, Nordal Karolina, Usa.
* Pancrase – Tokyo, Japonia.
* M-1 Global – Sankt-Peterburg, Rusia.
* Legacy Fighting Alliance (LFA) – Houston, Texas, Usa.
* KSW – Warszawa, Polonia.
* Deep – Nagoya, Japonia.
* Road Fighting Championship (Road FC) – Wonju, Sud-Korea.
* Cage Warriors (CWFC) – London, Anglia.
Giovanni Antonio Magini

**Giovanni Antonio Magini**  esis Italiana astronomo, astrologo, kartografo e matematikisto. Adepto di geocentrismo vice heliocentrismo, il esis pioniro pri uzo di decimala nombri.
Autonoma Republiko Socialista Sovietiana Dagestan

**Autonoma Republiko Socialista Sovietiana Dagestan** esis autonoma regiono di Soviet-Uniono en Kaukazia, existinta en yari 1921-1991.

Chef-urbo dil republiko esis Mahachkala.

Kreado dil republiko koncernis Sovietiana projeto etniala korenizo, qua prenis autonomeso por regioni plu frue opresita da Rusa imperio.

En 1991 sucedanto di ARSS Dagestan divenis republiko Dagestan.
Alexei Viktorovich Voronin

**Alexei Viktorovich Voronin** (n. ye la 4ma di julio 1984) esas Rusiana luktistulo pri liberala stilo, ganisto dil bronzea medalio (esquadale) dum kupo dil mondo (2005) e la arjentea en kategorio ad 120 kg dum Universiado en İzmir (2005).
Johann Heinrich Ferdinand Olivier

**Johann Heinrich Ferdinand Olivier** (n. ye la 1ma di aprilo 1785 til la 11ma di februaro 1841) esis Germana piktisto. Il apartenis a tale nomizita "Nazarena" piktisti de Germana Romantikismo, qui probis rivivigar la spirital arto de Mezepokala kristanismo.
Burma-boxo

**Burma-boxo** (ang. *Lethwei*) esas kombat-sporto qua devenis de nuna Myanmar, ube esas la nacionala. 

La sporto es plu extremala kam Tai-boxo: exter frapi per pugni, kudi, pedi e genui lasas por frapi per kapo.
Konfero di Berlin

La **konfero di Berlin**, eventinta de 1884 til 1885, anke konocata kom **Kongo-Konfero** establisis reguli por la koloniigo di Afrika e komerco en la regiono, e koincidis kun lor recenta emerso di Germana imperio kom imperiala povo. La konfero organizesis da Otto von Bismarck, l'uneska kancelero di Germania. La konfero kontributis por enduktar la kresko di kolonial agadi en la kontinento, e l'elimino di la lasta autonomio e propra lokala guvernerio en kelk ek lua regioni. De la 14 partopreninti en la konfero, sis – Austria-Hungaria, Rusa imperio, Dania, Nederlando, Suedia-Norvegia ed Usa – montris nula interesto pri Afrika, e recevis nula posedajo en la kontinento. Otoman imperio recevis nula posedajo en la partigo e fakte perdis teritorii en la nuna Egiptia e Libia, e sep landi – Belgia, Unionita Rejio, Francia, Portugal, Hispania, Italia e Germana imperio – recevis kolonii. Nur du regioni – Etiopia e Liberia – restis nedependanta.
Konfrontacja Sztuk Walki

**Konfrontacja Sztuk Walki**, **KSW** (idal *konfrontado di milital arti*) esas Poloniana sportala organizo pri MMA kun chef-urbo en Warszawa. Lo esis fondita ye la 2004 da Martin Lewandowski e Maciej Kawulski.

Ye la 10ma di septembro 2022 (*KSW 74* en Ostrów Wielkopolski) esis 80ma evento dil organizo.

Segun datumi de septembro 2022 esas 5 championi (3 vakua plasi): Phil De Fries, Ibragim Chujigayev, Paweł Pawlak, Adrian Bartosiński, Salahdine Parnasse e Jakub Wikłacz.

Enesma championo di KSW esas Mamed Halidov, e ex-championo en kategorio pezoza esis Marcin Różalski.
AMC Fight Nights

**AMC Fight Nights** (ad 2021 *Fight Nights Global*) esas Rusiana sportala organizo pri mixita milital arti kun chef-urbo en Moskva. Lo esis fondita en 2010, e prezideri di AMC esas Amir Muradov e Kamil Gadjiyev.

Segun datumi de 2022 championi di ok kategorii di AMC esas: Vagab Vagabov (kategorio mi-pezoza – ad 93 kg), Vladimir Mineyev (kategorio mez-pezoza – ad 84 kg), Dmitri Bikrev (kategorio mi-mez-pezoza – ad 77 kg), Nəriman Abbasov (kategorio lejer-pezoza – ad 70 kg), Muhammed Eminov (kategorio plum-pezoza – ad 66 kg), Vladimir Yegoyan (kategorio ucel-pezoza – ad 61 kg) e Moris Boleyan (kategorio mush-pezoza – ad 57 kg). Kategorio pezoza (ad 120 kg) esas vakua.
Absolute Championship Akhmat

**Absolute Championship Akhmat** (ACA) (ad 2018 *Absolute Championship Berkut*, *ACB*) esas Rusiana sportala organizo pri mixita milital arti, kik-boxo e jiu-jitsu kun chef-urbo en Grozni, republiko Chechenia. Lo esis fondita en 2014 da Mairbek Hasiyev. Prezidero di ACA de 2018 esas Alexei Yacenko.

En 2018 divenis unionigo di du organizi de Grozni: *Absolute Championship Berkut* e *World Fighting Championship Akhmat* en nova organizo: jus ACA.

Segun datumi de 2022 championi di ok kategorii di ACA esas: Alihan Vahayev (kategorio pezoza – ad 120 kg), Muslim Magomedov (kategorio mi-pezoza – ad 93 kg), Magomedrasul Gasanov (kategorio mez-pezoza – 84 kg), Abubakar Vagayev (kategorio mi-mez-pezoza – 77 kg), Abdul-Aziz Abdulvahabov (kategorio lejer-pezoza – ad 70 kg), Alihan Suleimanov (kategorio plum-pezoza – ad 66 kg), Oleg Borisov (kategorio ucel-pezoza – ad 61 kg) e Imran Bukuyev (kategorio mush-pezoza – ad 57 kg).
Olaf Gulbransson

**Olaf Leonhard Gulbransson** (n. ye la 26ma di mayo 1873 til la 18ma di septembro 1958) esis Norvegiana piktisto e karikaturisto.
Rizin Fighting Federation

**Rizin Fighting Federation**, **Rizin FF** esas Japoniana sportala organizo pri mixita milital arti e kik-boxo kun chef-urbo en Tokyo. Lo esis fondita en 2015 da Nobuyuki Sakakibara kom "spiritala sucedanto" di ne plus existanta organizi: Pride FC e DREAM.

Eminenta konkurencanti batalinta por RizinFF esas: Goran Reljić, Mirko Filipović (Kroatia), Fyodor Yemelyanenko, Vadim Nemkov (Rusia), Jiří Procházka (Chekia), Jarred Brooks, Bob Sapp, Floyd Mayweather Jr., Muhammed Lawal, Victor Henry, Justin Scoggins, Ben Nguyen, Daron Cruickshank, C.B. Dollaway (Usa), Tenshin Nasukawa, Kyoji Horiguchi, Kai Asakura, Shintaro Ishiwatari, Naoki Inoue, Hiromasa Ougikubo, Takafumi Otsuka, Ulka Sasaki, Shoji, Ren Hiramoto, Tatsuya Kawajiri, Satoru Kitaoka, Takasuke Kume, Takanori Gomi, Yusuke Yachi, Let's Gota, K-Taro Nakamura, Sudario Tsuyoshi (Japonio), Diego Brandao, Gabi Garcia (Brazilia), Jairzinho Rozenstruik (Surinam), Amir Aliakbari (Iran).
DREAM (mixita milital arti)

**DREAM** esis Japoniana sportala organizo pri mixita milital arti kun chef-urbo en Tokyo. Lo esis fondita ye la 13ma di februaro 2008, e existis ad 3ma di junio 2012 (bankroto). Dum sua existado DREAM organizis 24 sportala eventi pri mixita milital arti.

Lasta championi di DREAM esis: Alistair Overeem, Gegard Mousasi, Marius Zaromskis, Shinya Aoki, Hiroyuki Takaya e Bibiano Fernandes.
Ondego

**Ondego** o **cunamio*** (ca lasta vorto venas de la Japoniana 津波, signifikanta "portuala ondo") esas serio di granda ondi qui formacesas pro la movado di enorma quanto de aquo, ordinare en oceano od ank en granda lago. Ter-tremi, submara volkanal erupti, o l'impakto di aeroliti, sub o super aquala surfaco povas havar povo suficanta por krear ondegi. Ank ul atomal explozo povus krear suficanta povo por to.

Diferante del ordinara ondi qui originas de marei o de la forco di vento, amba eventi kreita da rotaco di la Tero e gravitado, ondegi originas de la movo di enorma quanto de aquo pro singla grandega evento.
M-1 Global

**M-1 Global**, **Mixfight-1**, **Mixed martial arts-1** o **MMA-1** esas Rusiana sportala organizo pri mixita milital arti kun chef-urbo en Sankt-Peterburg. Lo esis fondita en 1997 da Vadim Finkelshtein, qua esas ank prezidero.

Segun datumi de 2022 championi di ok kategorii di AMC esas: Alexandr Volkov (kategorio pezoza – super 93 kg), Haris Ibragimov (kategorio mi-pezoza – ad 93 kg), Bruno Silva (kategorio mez-pezoza – ad 84 kg), Alexei Kunchenko (kategorio mi-mez-pezoza – ad 77 kg), Roman Bogatov (kategorio lejer-pezoza – ad 70 kg), Nate Landwehr (kategorio plum-pezoza – ad 65 kg), Movsar Yevloyev (kategorio ucel-pezoza – ad 61,3 kg) e Olexandr Doskalchuk (kategorio mush-pezoza – ad 57 kg).
Pride Fighting Championships

**Pride Fighting Championships**, **Pride FC** esis Japoniana sportala organizuro pri mixita milital arti kun chef-urbo en Tokyo. Lo esis fondita ye la 11ma di oktobro 1997, e dum sua existado organizuris super 60 sportala eventi pri mixita milital arti.

Dum dek yari di sua existado Pride FC esis maxim populala organizuro pri mixita milital arti en la mondo.

Pro skandalo en problemi financala pri ligo dil organizuro kun Japoniana mafio (*yakuza*) ye marto 2007 Pride FC esis vendita por UFC (Usana organizuro pri mixita milital arti). De "restaji" dil organizuro on fondis ye la 13ma di februaro 2008 nova organizuro DREAM, e en 2015 un ek fondinto di Pride FC Nobuyuki Sakakibara fondis Rizin FF.

Championi di Pride FC esis: Fyodor Yemelyanenko, Antônio Rodrigo Nogueira, Wanderlei Silva, Dan Henderson e Takanori Gomi.
Ultimate Fighting Championship

**Ultimate Fighting Championship**, **UFC** esas Usana sportala organizo pri mixita milital arti kun chef-urbo en Las Vegas, Nevada. Lo esis fondita en 1993 da entraprezisto Art Davie e Braziliana konkurencanto pri milital arti Rorion Gracie. De prezidero di UFC de 2001 esas Dana White.

Segun datumi de 2022 UFC organizis ja super 600 sportala eventi pri mixita milital arti.

Eminenta konkurencanti batalinta por UFC esas: Habib Nurmagomedov, Jorge Masvidal, Oleg Taktarov, Conor McGregor, Don Frye, Ronda Rousey, Amanda Nunes, Valentina Shevchenko, Rose Namajunas, Jéssica Andrade, Alexa Grasso, Alexander Volkanovski, Israel Adesanya, Charles Oliveira, Kamaru Usman, Francis Ngannou, Leon Edwards, Aljamain Sterling, Brandon Moreno, Dustin Poirier, Deiveson Figueiredo, Jiří Procházka, Max Holloway, Jon Jones, Stipe Miocic, Pyotr Yan e Yair Rodríguez.
Jiří Procházka (MMA-luktisto)

**Jiří Procházka** (n. ye la 14ma di oktobro 1992) esas Chekiana konkurencanto pri mixita milital arti (kategorio mi-pezoza), championo dil Rizin FF del 21ma di aprilo 2019 (pos vinko kontre Muhammed Lawal) e championo dil UFC pos vinko kontre Glover Teixeira ye la 12ma di junio 2022.

Il komencis kom Tai-boxo (en 2011 divenis championo di Chekia en kategorio ad 86,18 kg), e ilua debuto en MMA esis en 2012 (Mladá Boleslav; il vinkis kontre Stanislav Futera).
Bellator Fighting Championships

**Bellator Fighting Championships**, **Bellator MMA** esas Usana sportala organizo pri mixita milital arti kun chef-urbo en Santa Monica, Kalifornia. Lo esis fondita en 2008 da entraprezisto Bjorn Rebney. De prezidero di Bellator MMA de 2014 esas Scott Coker.

Eminenta konkurencanti batalinta por Bellator MMA esas: Fyodor Yemelyanenko, Vadim Nemkov, Eddie Alvarez, Michael Chandler, Ben Askren, Rory MacDonald, Ryan Bader, Gegard Mousasi, Cris Cyborg, Kyoji Horiguchi, Yoel Romero, Anthony Johnson, Patrício Pitbull, A. J. McKee, Michael Page, Douglas Lima, Sergio Pettis e Yaroslav Amosov.
ONE Championship

**ONE Championship** esas Singapura sportala organizuro pri milital arti (MMA, Tai-boxo, kik-boxo, Burma-boxo e submisal luktado) kun chef-urbo en Kallang. Lo esis fondita ye la 14ma di julio 2011.

## Championi di ONE Championship
Segun datumi de 2022 la organizuro donis nobelaji en tri precipua kombatala kotegorii: MMA, kik-boxo e Tai-boxo (por viri e mulieri).

**Mixita milital arti:**
* Arjan Bhullar
* Anatoli Malihin
* Reinier de Ridder
* Kyamran Abbasov
* Christian Lee
* Tang Kai
* John Lineker
* Demetrious Johnson
* Joshua Pacio
* Xiong Jing Nan
* Angela Lee

**Kik-boxo:**
* Roman Kriklia
* Regian Eersel
* Superbon Singha Mawynn
* Hiroki Akimoto
* Ilias Ennahachi
* Janet Todd

**Tai-boxo:**
* Petchmorakot Petchyindee
* Nong-O Gaiyanghadao
* Rodtang Jitmuangnon
* Joseph Lasiri
* Smilla Sundell
* Allycia Hellen Rodrigues
* Janet Todd
Tadeáš Růžička (MMA-luktisto)

**Tadeáš Růžička** (n. ye la 28ma di oktobro 1997) esas Chekiana konkurencanto pri kik-boxo, Tai-boxo e mixita milital arti (MMA).

En 2015 divenis mondala championo juniorala pri Tai-boxo (IFMA 2015), e en 2016 – mondala championo juniorala pri kik-boxo (K1) (WAKO 2016). En 2017 il divenis championo di Chekia pri Tai-boxo.
David Dvořák

**David Dvořák** (n. ye la 5ma di junio 1992) esas Chekiana konkurencanto pri mixita milital arti.

Segun datumi de 2022 il esis n-ro 10 en kategorio mush-pezoza di UFC. Ilua rekordo en MMA es 20-4. Sua batalon de 26ma di marto 2022 kontre Matheus Nicolau (18-2-1) il perdis.
Shehbaz Sharif

**Mian Muhammad Shehbaz Sharif**, advokto e politikisto n. ye la la 23ma di septembro 1951, esas la nuna chefministro di Pakistan. Il asumis la povo ye la 11ma di aprilo 2022.
Imran Ahmed Khan Niazi

**Imran Ahmed Khan Niazi**, sportisto e politikisto n. ye la la 5ma di oktobro 1952, esis chefministro di Pakistan de 2018 til 2022.
Muslim Mikailovich Magomedov

**Muslim Mikailovich Magomedov** (n. ye la 26ma di januaro 1995) esas Rusiana luktisto pri mixita milital arti (kategorio mi-pezoza – ad 93 kg), championo dil ACA del 16ma di julio 2021.
Alihan Said-Ahmedovich Vahayev

**Alihan Said-Ahmedovich Vahayev** (n. ye la 14ma di aprilo 1993) esas Rusiana luktisto pri mixita milital arti (kategorio pezoza – ad 120 kg), championo dil ACA pos vinko kontre Salimgerei Rasulov ye la 27ma di agosto 2022.
Magomedrasul Abdullagadjiyevich Gasanov

**Magomedrasul Abdullagadjiyevich Gasanov** (n. ye la 23ma di oktobro 1994) esas Rusiana luktisto pri mixita milital arti (kategorio mez-pezoza – ad 84 kg), championo dil ACA pos vinko kontre Artyom Frolov ye la 27ma di agosto 2022. Il partoprenis en eventi di: ACA, MMA-1 e Fight Nights Global.
Abubakar Romanovich Vagayev

**Abubakar Romanovich Vagayev** (n. ye la 14ma di aprilo 1993) esas Rusiana luktisto pri kik-boxo, Tai-boxo e mixita milital arti (MMA) (kategorio ad 77 kg), championo dil ACA pos vinko kontre Murad Abdulayev ye la 26ma di februaro 2021. Segun statistiki ye septembro 2022 ilua rekordo en MMA esas 21-3.
Sambo (milital arti)

**Sambo** esas diciplino sportala pri milital arti, qua juntas tekniki di judoo e luktado.

Lo esis kreita ye unesma duimo di 20ma yarcento en Soviet-Uniono, origine por Red-Armeo.

Tri precipua stili dil sambo esas:
* *Sambo luktala*, funde di luktado liber-stila
* *Sambo militala*, en sportala versiono (sen defensili) esas simila a MMA (sambisti dil stilo esis famoza MMA-batalanti, inter altri: Habib Nurmagomedov, Sergei Haritonov, Fyodor Yemelyanenko, Alexandr Yemelyanenko, Andrei Arlowski)
* *Sambo armeala*, kun extremala tekniki inter altri por antiteroristi
Abdul-Aziz Abulapayevich Abdulvahabov

**Abdul-Aziz Abulapayevich Abdulvahabov** (n. ye la 16ma di januaro 1989) esas Rusa luktisto pri sambo militala e mixita milital arti (MMA) (kategorio ad 70 kg), championo dil ACB pos vinko kontre Eduard Vartanyan ye la 26ma di marto 2016, championo dil ACA pos vinko kontre Alexandr Sarnavski ye la 19ma di septembro 2020. Segun statistiki ye septembro 2022 ilua rekordo en MMA esas 19-2.
Imran Rizvanovich Bukuyev

**Imran Rizvanovich Bukuyev** (n. ye la 27ma di februaro 1996) esas Rusa luktisto pri mixita milital arti (MMA) (kategorio ad 57 kg), championo dil ACA pos vinko kontre Aren Akopyan ye la 26ma di februaro 2022. Segun statistiki ye septembro 2022 ilua rekordo en MMA esas 14-2.
Alihan Huseinovich Suleimanov

**Alihan Huseinovich Suleimanov** (n. ye la 17ma di junio 1994) esas Rusiana luktisto pri mixita milital arti (MMA) (kategorio ad 66 kg), championo dil ACA pos vinko kontre Felipe Froes ye la 22ma di julio 2022. Segun statistiki ye septembro 2022 ilua rekordo en MMA esas 15-2.
Abdullah al-Thani

**Abdullah al-Thani**, militisto e politikisto n. ye la 7ma di januaro 1954, esis chefministro di Libia de 2014 til 2021.
Gorʹkovskoye (Soltüstik Qazaqstan)

**Gorʹkovskoye** esas vilajo en provinco Soltüstik Qazaqstan, distrikto Aqjar, komono Novosel, Kazakstan.

Hike naskis Alexandr Sarnavski, Rusiana MMA-kombatanto.
Alexandr Viktorovich Sarnavski

**Alexandr Viktorovich Sarnavski** (n. ye la 17ma di januaro 1989) esas Rusiana luktisto pri sambo militala e mixita milital arti (MMA) (kategorio ad 70 kg). Il batalas en kelk MMA-organizi, inter altri: M-1 Global, Bellator Fighting Championships e Absolute Championship Akhmat. Enirante a Bellator FC il havis rekordo en MMA 20-0 (nula batalo perdita). Ye la 19ma di septembro 2020 il perdis batalo pri championeso dil ACA kontre Abdul-Aziz Abdulvahabov. Segun statistiki ye septembro 2022 ilua rekordo en MMA esas 40-8.
Christophorus Buys Ballot

**Christophorus Henricus Dedericus Buis Ballot** (tale skribesas sur la nasko-dokumento), plu bone konocata kom **Buys Ballot**, (Kloetinge la 18ma di oktobro 1817 - Utrecht, la 3ma di februaro 1890) esis Nederlandana meteorologo, kemiisto e fizikisto. Buys Ballot deskovris meteorologiala lego por la sinso di vento qua nomesis segun ilu: la *[[Lego di Buys Ballot]]*. Il esis un de la personi qui fondis la *Koninklijke Nederlandsche Meteorologisch Instituut* (Rejala Nederlandana Meteorologial Instituto) en 1854.
Lego di Buys Ballot

La **lego di Buys Ballot** esas lego di la meteorologio qua indikas qua deviacon havas l'aero-flui kom konsequo di la turno di la tero. La lego nomesas segun la Nederlandana meteorologo Christophorus Buys Ballot, qua publikigis la lego en novembro 1857 en *Comptes Rendus*.
Bedřich Baroš

**Bedřich Baroš** (n. ye la 24ma di junio 1936 til 14ma di decembro 1974) esas Chekoslovakiana hokeisto sur glacio (gologardisto).
Shlisselburg

**Shlisselburg** esas urbo en Rusia. Segun statistiki dil yaro 2021, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 16,41 km².
Marcin Różalski

**Marcin Różalski** (n. ye la 29ma di julio 1978) esas Poloniana konkurencanto pri boxo, kik-boxo, Tai-boxo e mixita milital arti (MMA).

En 2002 Różalski havis sua nura batalo profesionala pri boxo – il venkis en sua familiala urbo Płock. En 2020 il kombatis en organizo *Genesis* pri boxo sen ganti – il perdis kontre Josh Barnett.

En 2004 il komencis sua profesionala kariero en K1 (un ek formuli di kik-boxo). En 2005 divenis championo di Polonia pri Tai-boxo. En 2007 divenis championo di ISKA (organizo pri K1), e en marto 2008 – championo pri K1 di organizo WKA.

Sua kariero pri mixita milital arti il komencis en 2010 kombatante en Poloniana organizo Konfrontacja Sztuk Walki (KSW). Ye la 27ma di mayo 2017 il divenis championo di KSW pos vinko (en 16 sekundo di batalo) kontre Braziliana lora championo Fernando Rodrigues Jr.. En 2012 il kombatis pri MMA en Rusiana organizo DRAKA – en olua evento *DRAKA 7* en Vladivostok il perdis kontre Salimgerei Rasulov.

Ilua rekordi esas pri kik-boxo 22-9, e pri MMA 7-4.

Private Różalski esas konocata pri ilua tatuuri (ank sur ilua vizajo) e ilua helpo por animali (inter altri kun sua vival partnerino Marta Kviatkova esas posedanti di haraso por salvinta kavali).
Fernando Rodrigues Jr.

**Fernando Rodrigues Jr.** (n. ye la 29ma di mayo 1987) esas Braziliana konkurencanto pri mixita milital arti (MMA), championo dil KSW pos vinko kontre Karol Bedorf ye la 3ma di decembro 2016. Segun statistiki ye septembro 2022 ilua rekordo en MMA esas 13-8.
Eugène Scribe

**Augustin Eugène Scribe** (n. ye la 24ma di decembro 1791 til 20ma di februaro 1861) esas Franciana dramatisto e skriptisto di libreti por operi.

Il esis autoro di cirkum 300 teatraji e libreti, kunlaboris kun preske omna kompozisti sua tempi: Daniel Auber, Jacques Fromental Halévy, Giacomo Meyerbeer, Giuseppe Verdi, Charles Gounod e Jacques Offenbach.
Libreto

**Libreto** es texto kom fundo di formi cenal-muzikala quale: opero, , kantato,  e baleto. Lo kontenas: arii, , monologi,  e . La libreto es simila a , ma sen muziko ol ne havas senco, do ne es separita dramatajo.

Kreanto di opero es, maxim-multa-kaze, ilua kompozisto, e libretisti es maxim ofte konsiderata kom min grava o komplete indulgata. Kompozisti tre rare skribas libreti,  eceptala pri lo esis Richard Wagner. Alban Berg adaptis existanta cenaji.

Famoza libretisti esis: Hector Crémieux, Arrigo Boito, Francesco Maria Piave, Eugène Scribe, Henri Meilhac, Ludovic Halévy, Pietro Metastasio, Lorenzo Da Ponte.
Henri Meilhac

**Henri Meilhac** (n. ye la 23ma di februaro 1831 til 6ma di julio 1897) esas Franciana dramatisto e skriptisto di libreti por operi.

Il havis multa profesii, inter altri il esis bibliotekisto, karikaturisto, jurnalisto e adminime skribisto. Kun Ludovic Halévy il kreis un ek maxim bona duo di libretisti en historio. Ili kune skribis libreti inter altri por: opero *Carmen* da Georges Bizet, *Manon* da Jules Massenet e opereti da Jacques Offenbach (*La belle Hélène*, *La Vie parisienne*)

Kom dramatisto es konocata kom autoro di cenajo *L'attaché de légation* – funde di lo on kreis libreto por opero da Ferenc Lehár *La joyoza vidvino*. Ank libreto por opero di Johann Strauss (filiulo) *La vespertilio* esis funde di skribajo da il e Ludovic Halévy.
Ludovic Halévy

**Ludovic Halévy** (n. ye la 1ma di januaro 1834 til 7ma di mayo 1908) esas Franciana romanisto, dramatisto e skriptisto di libreti por operi.

De 1855 il kunlaboris (sub pseudonimo *Jules Servières*) kun kompozisto Jacques Offenbach. Ilia unesma kuna sukceso granda (1856) esis opereto *Orfeo en inferno* (parodio di mito pri Orfeo). Che l'opereto kunlaboris ank Hector Crémieux.

De 1860 kun Henri Meilhac il kreis un ek maxim bona duo di libretisti en historio. Ili kune skribis libreti inter altri por opereti da Offenbach (*La belle Hélène*, *Barbe-bleue*, *La Grande-Duchesse de Gérolstein*, * La Périchole* e *Le Réveillon*, qua esis inspiro por libreto di opero da Johann Strauss (filiulo) *La vespertilio*). Ilia autoreso esas ank libreto por opero *Carmen* da Georges Bizet (1875).
Hector Crémieux

**Hector-Jonathan Crémieux** (n. ye la 10ma di novembro 1828 til 30ma di septembro 1892) esas Franciana dramatisto e skriptisto di libreti por operi.

Il skribis libreti por opero e opereti da: Jacques Offenbach (inter altri kun Ludovic Halévy: *Orfeo en inferno* (1858), *La chanson de Fortunio* (1861), *Le pont des soupirs* (1861), *M. Choufleuri restera chez lui le ...* (1861), *Le roman comique* (1861) e *Jacqueline* – 1862, sub duala pseudonimo *Pol d’Arcy*), Léo Delibes (*Les eaux d’Ems* (1861) – kun Ludovic Halévy), Hervé (*Le petit Faust* (1869), *Les Turcs* (1869), *Le trône d'Écosse* (1871), *La veuve du Malabar* (1873), *La belle poule* (1875)) e Léon Vasseur (*La famille Trouillat* (1874) kun Ernest Blum).

Ilua dramati esas inter altri: *Fiesque: drame en cinq actes et huit tableaux, en vers, d'après Schiller* (1852) – kun sua fratulo Émile Crémieux e funde di *Die Verschwörung des Fiesco zu Genua* da Friedrich Schiller, *Germaine: drame en cinq actes et huit tableaux* (1858) – kun Adolphe d'Ennery e funde di samnoma novelo da Edmond About, *La voie sacrée, ou, Les étapes de la gloire: drame militaire en cinq actes* (1859) – kun Eugène Woestyn e Ernest Bourget, *Le pied de mouton* (1859) – kun Charles-Théodore Cogniard e Jean-Hippolyte Cogniard, *L'Abbe Constantin* (1882) – kun Pierre Decourcelle e funde di samnoma novelo da Ludovic Halévy e *Autour du mariage* (1883) – kun Comtesse de Martel e funde di elua samnoma novelo.
Shovinismo

**Shovinismo** (France *chauvinisme*; Angle *chauvinism*) es un ek formi di extremal nacionalismo segun qua kompare ad altri nacioni la propra esas plu grava e marveloza. Shovinisti vidas homi de sua grupo kom unika, qua ofte direktas ad fanatika odio e agresivo. 

La nomino devenas de familionomo da *Nicolas Chauvin*, soldato fanatike e naive admiranta Napoléon la 1ma – legendala rurulo de un ek komedii da Eugène Scribe *Le soldat laboureur*.

Existas ank shovinismo sexuala: virulala (en qua viruli es plu bona en omno kam mulieri) e mulierala (en qua mulieri es plu bona morale). Dua tipo tamen evolucionas e inter altri Usana *feministino di dua ondo* Betty Friedan semblas homeosexual-odiistino (*no* por lesbiani) e rasistino (*no* por ), e Ariel Levy en sua libro *Female Chauvinist Pigs* skribis ke Usanini kopias virulala homin-odio.

## Referi
Niko Puhakka

**Niko Puhakka** (n. ye la 7ma di decembro 1979) esas Finlandana kik-boxo e MMA-luktisto.

Sua kariero pri mixita milital arti il komencis en 2001. En yari 2008-2009 il kombatis en Rusiana organizo pri MMA M-1 Global. De septembro 2010 unesme kombatis (kategorio ad 70 kg) en Poloniana organizo Konfrontacja Sztuk Walki (KSW), kande venkis kontre Borys Mańkowski. Ye la 19ma di marto 2011 il vinkis turniro di KSW pri kategorio lejer-pezoza pos vinko kontre Maciej Górski.

Ye 26ma di mayo 2012 kombatinte en Rusiana organizo DRAKA il divenis championo di Eurazia (vinko kontre Arsen Shabanov dum evento DRAKA 7, Vladivostok).

Ilua rekordo pri MMA esas 30-18.

Ilua kontrato por kombati en KSW on ne plulongigis pro ilua kontestebla prevido politikala. Puhakka esas deklarita neonaziisto, qua on povus vidar sur ilua tatuita pelo.
Toni Valtonen

**Toni Valtonen** (n. ye la 15ma di decembro 1978) esas Finlandana MMA-luktisto.

Sua kariero pri mixita milital arti il komencis en 2003. Organizi pri MMA en qua il batalis es: FinnFight, Fight Festival, Cage, M-1 Global, Shooto Finland, KSW, Fighters Arena e Babilon MMA. En 2011 Valtonen perdis dum *KSW 16* kontre Jan Błachowicz (posa championo di UFC).

Segun datumi por junio 2021 ilua rekordo pri MMA esas 30-17.
Anders Behring Breivik

**Anders Behring Breivik** (n. ye la 13ma di februaro 1979) esas Norvegiana neonaziisto e teroristo.

Breivik sole ye la 22ma di julio 2011 organizis du bombal ataki en Oslo. L'unesma eventis ye 15:25:22 kloki, kande furgono plenigita per bombi explozesis en la Regjeringskvartalet ("guvernala quartero"), proxim la laboreyo di lora chefministro Jens Stoltenberg (8 mortiti e 209 vunditi). La duesma eventis min kam 4 hori pose, kande la teroristo vestizita semblanta policisto voyajis per paromo til l'insulo Utøya, e pafis kontre yuni qui partoprenis en kampeyo dil yunaro de la Partiso Laborista (AP). La pafado produktis 69 morti ed adminime 110 plusa homi vundita, di qui 55 serioze.
Freddy Rincón

**Freddy Eusebio Rincón Valencia** (n. ye la 14ma di agosto 1966 til la 13ma di aprilo 2022) esis Kolumbiana futbalisto. Ilu ludis 84-foye por la nacionala futbalo-esquado di Kolumbia, de 1990 til 2001. Profesionale, ilu ludis por l'esquadi *Independiente Santa Fé* ed *América de Cali* de Kolumbia, *S.C.S. Napoli* de Italia, *Real Madrid FC* de Hispania, e por Braziliana esquadi *Palmeiras*, *Santos FC* e *Corinthians*.