Soulo

**Soulo** esas muzikala jenro qua originis en Usa e kombinas elementi de ritmo-e-bluso e gospel-muziko. Segun afirmas la *Rock and Roll Hall of Fame*, *Soulo* esas "tipo di muziko qua originis de l'experienci di negra komunitato en Usa per la modifiko di la muziko *gospel* e dil *ritmo-e-bluso* en sekulara *[[funk]]y*-deklaro".

*Soulo* en Angla signifikas "anmo", do *Soul music* signifikas "muziko di la anmo". *Soulo*-muziko emfazas la forte emocala vocala ed instrumentala soli, e la muziki povas esar lenta - exemple *When a Man Loves a Woman* da Percy Sledge -, o rapida - exemple *Respect*, kompozita da Otis Redding e kantita da Aretha Franklin.

Kelka *soul*-artisti, exemple James Brown, developis la muzikala jenro *[[funk]]*. Altri developis muziki kun politikala letri, inkluzite kritiko a la milito di Vietnam en *What's Going On* da Marvin Gaye, lansita en 1970.

## Origini

Pos la duesma mondomilito komencis periodo di granda desfacilesi nome por la maxim povra de Usana socio, l'Afrikan-Usani. Komencis granda migradi vers la nordo e la westo di Usa. Samatempe, negra muzikisti komencis mixar elementi muzikala de bluso, gospel, swing e bebop en la danso-muziki pleita por popular asistantaro. To kreis la jenro konocata kom *ritmo-e-bluso*.

Gradope mult aspekti de Afrikan-Usana kulturo komencis aceptesar dal blanki dum la yari 1950a. Exemple, negra aktori quale Sidney Poitier e Harry Belafonte divenis populara, e l'aktorino Dorothy Dandridge nominesis por l'Oscar-premio. La muzikala jenro *[[ritmo-e-bluso]]* anke komencis aceptesar da la blanki, e ne pluse restriktesis a unika raso.

*Ritmo-e-bluso* pose evolucionis til originar *rock and roll*, ma lua mixo kun la modelo di "klamo e respondo" e la bato-ritmo de la muziko gospel kun sekulara poemi originis la muziko *soulo*. On konsideras la muziko *soulo* rezultinta dil migrado di *ritmo-e-bluso* a la urbi.

La frazo "muziko *soulo*" atestesis unesmafoye en 1961. L'uzo di la vorto 'soulo' en Afrikan-Usana kulturo referas multafoye a rasala fiereso.

Sam Cooke, Ray Charles e James Brown judikesas kom la pioniri dil jenro. Kelka muziki da Solomon Burke en la fino dil yari 1950a e la komenco dil yari 1960a enrejistrita da *Atlantic Records*, exemple "Cry to Me", "Just Out of Reach" e "Down in the Valley", kodexigis la stilo e kreis lua bazi. Altra specalisti konsideras la *[[gospel]]*-muziko sekularigita "I Got A Woman" (1954, Atlantic Records) de Ray Charles l'unesma kansono *Soulo* de la historio.

La precipua homina kantisto di soulo qua aparis dum la yari 1960a esis Aretha Franklin. Komence el esis kantistino di gospel qua komencis kantar sekulara muziki en 1960. El atingis suceso pos signatar laborokontrato kun Atlantic Records, qua lansis, inter altra sucesi "I Never Loved a Man (The Way I Love You)", "Respect" e "Do Right Woman, Do Right Man". Ante, en 1959, Motown lansis en Detroit homina grupo **The Primettes**, pose rinomizita The Supremes, qua divenis komercale la maxim sucesoza vocala femina grupo di la historio, kun 12 muziki qui atingis #1 en la muzikala listo *Billboard Hot 100*. Un ek la fondinti dil grupo esis Diana Ross, qua pose lansis sua sola kariero.

La Marcho vers Washington DC pri Laboro e Libereso ye la 28ma di agosto 1963 guidita da Martin Luther King produktis influi en la kulturo, partikulare en la muziko: *Respect* ("respekto"), enrejistrita da Aretha Franklin en 1967 e *Say It Loud - I'm Black and I'm Proud* ("dicez lauta: me esas negra e me esas fiera") enrejistrita da James Brown en 1968 stimulis su-fido di Afrikan-Usani.

Soulo anke divenis populara en Unionita Rejio, ube mult artisti facis turi dum la fino dil yari 1960a. La vorto "Soulo" divenis komuna termo qua deskriptis diversa stili qui originis de R&B — de la dansebla *pop*-muziko de muzikisti e grupi (exemple The Temptations, Stevie Wonder, Marvin Gaye) lansita da Motown Records en Detroit, til la *deep Soul* ("grava *Soulo*") da Percy Sledge e James Carr. La muziko *Soulo* de diferanta urbi e regioni di Usa (exemple New York, Detroit, Philadelphia, edc) komencis divenar notinde diferanta, ed originis lokala subjenri di *Soulo*.

Cirkume 1968 *Soulo*-movemento komencis dividesar: kelk artisti, exemple James Brown e Sly & The Family Stone developis *[[funk]]*, dum ke altra, exemple Marvin Gaye, Stevie Wonder, Curtis Mayfield e Al Green komencis rafinar *Soulo*, inkluzite krear letri politikale koncianta. En Detroit produktisto Don Davis verkis en la kompanio Stax Records kun Johnnie Taylor, The Dramatics ed altr artisti. La kompanio Hi Records duris la tradiciono di Stax Records, e lansis muziki di artisti quale Al Green, Ann Peebles, Otis Clay, O. V. Wright e Syl Johnson.

En Motown Records, artisti quale Marvin Gaye, Michael Jackson, Stevie Wonder e Smokey Robinson kontributis por la evoluciono di *Soulo*-muziko, quankam lia muziki konsideresis plua *pop* kam, exemple, la muziki da Otis Redding. Altra notora artisti de Motown esis The Supremes, The Marvelettes, Jr. Walker & The All-Stars, Martha and the Vandellas e The Jackson 5.

Dum la yari 1970a *Soulo* influesis da psikodelik-rock ed altra jenri. Dum ta epoko, la kansoni lansita dal grupo The Detroit Emeralds, quale "Do Me Right" judikesas kom transito inter *Soulo* e *[[disco]]*. Marvin Gaye e Curtis Mayfield lansis muziki kun sociala temi. James Brown ed altr artisti transformis *Soulo* en la muzikala jenro *[[funk]]*. Versatila grupi, exemple War, Commodores ed Earth, Wind and Fire divenis populara ta epoko. Anke dum la yari 1970a aparis la nomizita *blu-eyed Soulo*, la *Soulo*-muziko di blank artisti, exemple Hall & Oates de Philadelphia, e Tower of Power, de Oakland.

Televiziono-programo *Soulo Train* debutis en 1971 e komencis divulgar kantisti quale Carrie Lucas o Rick James, e grupi quale The Sylvers, The Whispers e Shalamar - la tri grupi kun la muzikala produktado o partopreno dil produktisto e bas-gitaristo Leon Sylvers III. Dum la fino dil yardeko *[[disco]]* divenis populara, e *Soulo* evolucionis en la jenro nomizita *quiet storm*. Kelka *funk*-bandi, exemple Con Funk Shun, Cameo e Lakeside lansis kelka muziki en stilo *quiet storm*.

Tamen, "quankam *Soulo*-muziko evolucionis, ol nulatempe desaparis — ne nur ol influis super omna *R&B*-muziko de la yari 1970a, 1980a e 1990a, ma sempre existis grupi di muzikisti en omna mondo qui pleis tradicionala *Soulo*-muziko".

## Subjenri

;*Detroit (Motown) Soulo*
La muziki lansita dal kompanio Motown, del produktisto Berry Gordy, esas ritmoze forta, kun influo de la muziko *[[gospel]]*. La muziki ofte inkluzas klaki kun la manui, violini, kloshi e kontrabaso. La kompanio havis lua propra bando, The Funk Brothers. Motown judikesas kom pioniro en l'enrejistro dil subjenro "pop-Soulo", *Soulo* kun komercala intenco. Populara dum la yari 1960a ta subjenro evolucioni vers disco dum la yari 1970a. Exempli pri artisti en ta subjenro: Diana Ross, The Jackson 5, Stevie Wonder, Billy Preston.

;*Deep Soulo* e *southern Soulo*
La frazi *deep Soulo* e *southern* (sudala) *Soulo* ofte referas a l'energioza *Soulo* qua kunfuzas l'energio di R&B kun la fono di la muziko *[[gospel]]*. La precipua origino di ta subjenro esis l'urbo Memphis, Tennessee, e la kompanio Stax/Volt Records lansis artisti e grupi quale Sam & Dave, Booker T. & the M.G.'s, Otis Redding, The Mar-Keys, The Bar-Kays, Isaac Hayes, inter altri.

;Soulo de New Orleans (*New Orleans Soulo*)
La *Soulo* de New Orleans originis klare de *[[bluso]]*, kande artisti quale Little Richard, Fats Domino, e Huey "Piano" Smith atingis granda suceso, e pose direte influis en la nasko di funk. La precipua "arkitekto" dil *Soulo* de New Orleans esis la kompozisto e muzikala produktisto Allen Toussaint. Ilu verkis kun kantisti quale Irma Thomas, Jessie Hill, Kris Kenner, Benny Spellman, e Ernie K. Doe. Altra notora artisti qui verkis kun ilu esis Betty Harris ed Aaron Neville.

;Soulo de Chicago (*Chicago Soulo*)
*Soulo* produktita en Chicago havis min influi de *gospel* kam la de altra regioni. La kompanio Vee-Jay Records lansis artisti quale Jerry Butler, Betty Everett, Dee Clark, e Gene Chandler. La kompanio Chess Records produktis muziki da The Dells e Billy Stewart. Curtis Mayfield esis altra importanta nomo de *Chicago Soulo*, ed ultre lansar sucesi kun lia grupo The Impressions, anke skriptis muziki por altra artisti de Chicago, e por bandi quale The Fascinations, Major Lance, e Five Stairsteps.

;Soulo de Philadelphia (*Philadelpiha Soulo* o *Philly Soulo*)
*Soulo* kun orkestrala aranji e kanti inspirita en la stilo *doo-wop*. Thom Bell, Kenneth Gamble e Leon Huff konsideresis la kreinti dil subjenro, adoptita per bandi quale The O'Jays, The Intruders, The Delfonics, The Stylistics, Harold Melvin & The Blue Notes, e The Spinners. Multa de lua muziki judikesas kom disco.

;Psikodelika* Soulo
Originis de la influi di psikodelika*-rock super kelka artisti de la kompanio Motown. Sly & The Family Stone judikesas kom la pioniri dil subjenro, kun muziki quale "Dance to the Music" (1968), "Everyday People" (1968) e "I Want to Take You Higher" (1969). Altra exempli pri artisti qui adoptis ta subjenro esis Edwin Starr (kun la muziko "War", de 1970), e la kantisto, muzikisto e chefo di bando George Clinton.

;Blanka Soulo (*Blue-eyed Soulo*)
*Blue-eyed Soulo* esas R&B pleita da blanka muzikisti. La senco di *blue-eyed Soulo* modifikesis dum la yardeki: komence ol asociesis ad artisti qui pleis *Soulo* e *R&B* simile a l'artisti de Motown e Stax. La frazo duris uzesir dum la yari 1970a e 1980a, nome da Britaniana jurnalaro, por referar artisti qui adoptis elementi de la muziki de Stax e Motown. Exemple Christina Aguilera, Amy Winehouse, Adele e Hall & Oates judikesas kom *blue-eyed Soulo*.

;Britaniana Soulo
Soulo havis granda influo super Britaniana populara muziko, inkluzite super rock-bandi de la "Britaniana invado en Usa", quale The Beatles. Dusty Springfield e Tom Jones esis importanta Britaniana artisti di *blue-eyed Soulo*. Dum la yari 1980a aparis importanta artisti, exemple George Michael, Sade Adu, Lisa Stansfield e la bandi Simply Red e Soulo II Soulo. La populareso di Britaniana Soulo en Usa stimulis artisti quale Amy Winehouse e Joss Stone.

;Neo Soulo
La frazo "Neo Soulo" kreesis dum la yari 1990a dal muzikala produktisto Kedar Massenburg por nomizar la mixo inter stilo di kanto di *Soulo* del yari 1970a kun hip-hop, nuntempal aranji instrumentala, ed influi de funk e jazz. Notora exempli esas la kantistini Erykah Badu, Lauryn Hill, Aaliyah, Caron Wheeler, Lisa Stansfield, e la muzikala grupi Britaniana Soul II Soul e Jamiroquai.

## Referi