open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Historio di Eritrea

Un ek la posibla ancestri di la nuna Homo sapiens vivis en Eritrea 1 milion yari ante nun. Lua skeleto trovesis en Buya. Dum la lasta interglacial epoko, la litoro di Eritrea en Reda maro okupesis da moderna homi.

La regiono di nuna Eritrea konocesis dal anciena Egiptiani kom *lando Punt*, e ja mencionesis en hieroglifi de 25 yarcenti aK. Ol esis intersequante okupita dal Egipti, Otomani e Britaniani.

Pos l'inauguro dil kanalo di Suez en 1869, lora sultano di Raheita vendis tereni cirkume la bayo di Assab ad Italiana kompanio Rubattino. Balde la regiono divenis centro por vendar karbono a navi qui trairis kanalo di Suez. Pos la morto dil imperiestro Yoannes la 4ma di Etiopia, Italiani invadis Eritrea e transformis ol en oficala kolonio ye la 1ma di januaro 1890. En 1887, Italiani komencis konstruktar ferovoyo por ligar portuala urbo Massawa ad Asmara, qua kompleteskis en 1932. En 1936, Eritrea divenis parto di Italian Estal Afrika, kun Etiopia e Somalilando.

En 1941, Eritrea havis cirkume  habitanti, de qui  Italiani. Etiopiani e Britaniani ekpulsis Italiani ye la sam yaro, ma la regiono restis protektorato dil Unionita Rejio. Pos la duesma mondomilito, Eritrea asociis su kun Etiopia e divenis Etiopiana provinco en 1952.

Ye la 1ma di septembro 1961, la Fronto por la Liberigo di Eritrea (FLE) komencis milito kontre Etiopia pri la nedependo di Eritrea, qua duris dum 30 yari. Fine pos plebicito inspektita dal Unionita Nacioni kun 99,83% ek la voti favorebla a la nedependo, Eritrea nedependanteskis en 1993. Isaias Afwerki lor asumis la prezidanteso, e guvernas autoritatoze til nun. Lua partiso "Fronto dil Populo por Demokratio e Yusteso" esas la sola partiso legala en la lando.

En 1996 la konstituco di Eritrea aprobesis, tamen ol ne adoptesis til nun. En 1998, Eritrea ed Etiopia disputis kontrolo pri urbo Badme, e komencis milito Eritrea-Etiopia, qua duris til 2000.

## Referi
Historio di Gabon

La historio di Gabon ante l'arivo dil Europani esis poke konocata. Lua unesma habitanti esis pigmei, e pose populi bantu, qui arivis en la regiono cirkume la yaro 1000. Portugalani esis l'unesma Europani qui vizitis la regiono, dum la 15ma yarcento. Lor la litoro di la regiono kontrolesis dal rejio Loango. La nomo "Gabon" originis de Portugalana vorto *gabão*, signifikante "mantelo", qua esas aproxime la formo dil estuario dil fluvio Komo proxim Libreville.

Francia asumis la stando di protektero di la regiono pos signatar pakti kun lokala chefi en 1839 ed en 1841. Franca explorero Pierre Savorgnan de Brazza arivis en la regiono en 1875 e fondis Franceville. En 1885 Francia oficale okupis la teritorio, ma ne administris ol til 1903.

En 1910 Gabon unionesis ad altra tri teritorii por formacar Franca Equatoral Afrika. En 1922 l'unesma politikala partiso di Gabon, *Jeunesse Gabonais*, fondesis. Dum la duesma mondomilito, Federiti okupis Gabon, por revokar lora administrado favorebla al rejimo di Vichy.

Ye la 15ma di junio 1960, Francia konkordis pri donar nedependo a Gabon, qua nedependanteskis ye la 17ma di agosto sam yaro. Pos la nedependo existis du partisi: *Bloc Democratique Gabonais* - BDG - komandita dal prezidanto Léon M'ba, ed *Union Democratique et Sociale Gabonaise* - UDSG - komandita da Jean-Hilaire Aubame, qua divenis Ministro por exteral aferi di la lando. Léon M'ba elektesis prezidanto ed asumis la povo en 1961, kun Omar Bongo Ondimba kom vice-prezidanto.

Pos ke M'ba asumis la povo ilu interdiktis jurnalaro e proskriptis politikala protesti. Kande ilu dissolvis la parlamento en 1964 por institucar guvernerio kun singla partiso, militisti probis ekpulsar lu per stato-stroko, ma pos 24 hori Franca trupi di parafalisti sendesis a Gabon por restitucar la povo a M'ba. Malgre internaciona kondamno, Franci restis proxim la chef-urbo por suportar M'ba. Kande M'ba mortis en 1967 Omar Bongo asumis la povo. En marto 1968 Omar Bongo dissolvis la partiso *Bloc Democratique Gabonais*, kreis la partiso *Parti Démocratique Gabonais* - PDG - ed establisis singla-partisa rejimo. Bongo elektesis prezidanto en 1973, rielektesis en 1979, en 1986, en 1993, en 1998 ed en 2005, malgre ke l'opozantaro denuncis fraudi en l'elekti. Lu guvernis til lua morto ye la 8ma di junio 2009. Lua filiulo, Ali Bongo Ondimba, asumis povo ye la 16ma di oktobro sam yaro. Ilu rielektesis en 2016, en elekti koruptita da multa neregulozaji, violaco di homala yuri, aresti, e violenti pos-elekto.

## Referi
Historio di Guinea

La teritorio di la nuna Guinea apartenis al imperio Mali, qua existis pos la yari 1230a, e pose al imperio Songhai, qua expansis su pos 1460 ed existis til 1591. Portugalani esis l'unesma Europani qui arivis a la regiono. Li komencis komercar sklavi dum la 16ma yarcento, uzinta tale nomizita "triangulatra komerco": li kompris sklavi por uzar en plantacerii di Amerika, e pagis kun texaro, rumo ed altra produkturi Europana. La sklavi en Amerika produktis sukro, tabako ed altra produkturi qui vendesis en Europa.

De 1725 til 1896 existis teokratiala stato nomizita Futa Jalon (France: *Fouta Djallon*) fondata sur l'islamana legaro e kun chefurbo en Timbo, urbeto proxim la nuna Mamou, en Guinea. Ta stato subdividesis en 9 provinci kun kelk autonomio. Ta stato explotachis la profitoza komerco di sklavi kun Portugalani e Franci. En 1865, Futa Jallon invadis vicina imperio Kaabu, en la nuna Senegal e Gambia, e konquestis ol komplete en 1867.

Francia komencis okupar la regiono dum la duesma duimo de la 19ma yarcento, ma pos 1882 ol konfrontis rezisto di lokala militarala chefo Samory Touré. Touré, kun 30 o 35 mil soldati e Britaniana pafili, konfrontis Franc armeo en kelka batalii. Francia vinkis Touré erste en 1898, e transformis Guinea en kolonio.

Guinea nedependanteskis de Francia ye la 2ma di oktobro 1958. Ahmed Sékou Touré esis lua unesma prezidanto. Ilu guvernis la lando til lua morto, ye la 26ma di marto 1984. La chefa ministro Louis Lansana Beavogui asumis provizore e devis kunvokar elekti 45 dii pose, tamen, ye la 3ma di aprilo la generalo Lansana Conté donis stato-stroko e asumis povo til lua morto, ye la 22ma di decembro 2008.

Kelka hori pos la morto di Lansana Conté, Moussa Dadis Camara asumis povo per stato-stroko kom chefo di uniono di militisti e guvernis til 2009, kande ilu subisis atento kontre lua vivo. Kande Camara transferesis vers Maroko por medikala kuracado lora viceprezidanto, generalo Sékouba Konaté, asumis la povo. Konaté kunvokis elekti por prezidanto la sequanta yaro, qui vinkesis da Alpha Condé, qua asumis povo ye la 21ma di decembro 2010.

Dum la nokto di la 18ma di julio 2011, la domo di Alpha Condé atakesis dum probo di stato-stroko, ma ilu eskapis sendomaja.. Pose, 16 personi akuzesis pri probo di asasino kontre la prezidanto. En februaro 2013, l'opozantaro anuncis ke ne pluse partoprenus elekto pro dubar pri la honesteso di la procedi. Protesti kunvokesis en tota la lando, e 9 personi mortis dum konflikti inter policisti e demonstreri.

En oktobro 2020, prezidanto Alpha Condé vinkis l'elekto triesmafoye. L'opozantaro akuzis lu pri elektala fraudo. Condé alegis ke plebicito eventinta ye marto sam yaro posibligis lu konkurencar triesmafoye. Ye la 5ma di septembro 2021 eventis stato-stroko qua revokis ed arestis Condé, dissolvis la parlamento e revokis lora konstituco.

## Referi
Historio di Djibuti

Ye 1862 Francia kompris la teritorio de sultano. Ye 1967 chanjis lua nomo a *Franciana Teritorio di Afar ed Issa*.

Ye 27 di junio 1977 Djibouti divenis nedependanta de Francia, ma gardas importanta militarala bazo til nun.
Historio di Somalia

Homi habitis Somalia pos paleolitiko. Pikturi en kaverni evas de 9.000 yari aK. La maxim famoza formacis la komplexo di Laas Geel, qua kontenas un ek la maxim anciena arti en roko di Afrika. Anciena Somaliani domestikigis kamelo. La regiono mantenis prospera komerco kun Anciena Egiptia ed Anciena Grekia.

Islamo arivis en la regiono dum la 7ma yarcento, e la precipua komercala mar-voyi en Reda Maro divenis kontrolita da Islamala kalifi. Somaliana komercisti establisis kolonio en Sofala, Mozambik, por extraktar oro. Mogadishu divenis importanta Islamala centro en Est-Afrika. Tamen, Islamala e kristana komunesi en Somalia kunvivis pacoze dum yarcenti.

En 1884 Europana povi decidis dividar Afrika, e la dervisho Muhammad Abdullah Hassan organizis milito en la korno di Afrika kontre Europana okupeso. En 1920 Abdullah Hassan fine vinkesis, e Unionita Rejio transformis la regiono pose konocita kom Britaniana Somalia en protektorato. Ye la 15ma di decembro 1923 Italia sendis guberniestro Cesare Maria De Vecchi por guvernar Italiana Somalia.

Pos la duesma mondomilito Unionita Rejio prenis kontrolo di la du Somalia, Britaniana ed Italiana, quale protektorati, dum ke Francia kontrolis la vicina Djibuti. En 1958 eventis plebicito en Djibuti pri unionar o ne unionar su kun Somalia, e plu multa de lua habitanti decidis restar unionita a Francia. Por obtenar rezulto favorebla en Djibuti, Francia ekpulsis multa Somaliani de lua teritorio.

Ye la 1ma di julio 1960 Britaniana ed Italiana Somalia unionesis e divenis nedependanta de Unionita Rejio. Lua unesma prezidanto esis Aden Abdullah Osman Daar, qua guvernis til 1967. Ye la 20ma di julio 1961 lando adoptis lua unesma konstituco. En 1967 Muhammad Haji Ibrahim Egal divenis chefa ministro di la lando.

Ye la 15ma di oktobro 1969 dum vizito a l'urbo Las Anod, prezidanto Abdirashid Ali Shermarke asasinesis da un di lua korpogardisti. La 21ma di oktobro sam yaro eventis stato-stroko e generalo Muhammad Siad Barre asumis povo. Ilu komencis diktatoreso qua duris til januaro 1991, kande ilu revokesis de povo. De 1991 til 2000 nula administrestro kontrolis omna lando.

En 1986 komencis l'Interna milito en Somalia. Komence ol esis rezisto kontre la rejimo di Siad Barre, ma pos 1988 Somalian armeo kombatis kontre diversa rebela grupi, inkluzite grupi qui defensis la nedependo di Somalilando e Puntlando. Lando subisas la konsequi di la milito til nun.
Historio di Eswatini

La nuna Eswatini habitesis de la prehistorio. Arkeologiala restaji montras ke homala grupi ja habitis ibe 200 mil yari ante nun. En multa loki de la lando trovesas pikturi de 27 mil yari ante nun. L'unesma habitanti esis chaseri-kolekteri di etnio Khoisan.

Pos diversa konflikti kun populi qui vivis en la regiono di nuna Maputo, Mozambik, le *Ngwane* (altra nomo por la populo Swazi) establisis su en la regiono konocita kom Zululando en 1750. Pro le *Ngwane* esir min povoza kam la populo zuluo, li translojis su adnorde dum la yari 1810ma e 1820ma. Sub la regno di Sobhuza la 1ma la populo Swazi establisis su en la regiono di nuna Eswatini.

Kontakti kun Britaniani komencis dum la 19ma yarcento. En 1881 Britaniani subskribis pakto qua agnoskis la nedependo di Eswatini. Tamen, dum la rejio di Mswati la 2ma, l'unesma blanki - Buri, de Transvaal - establisis su en la teritorio di la lando. En 1902 Britaniani eniris la teritorio di la rejio e proklamis lua dominaco e resortiso super Eswatini, komence kom parto di Transvaal. En 1906 Britaniani separis Eswatini de la kolonio Transvaal.

De 1906 til 1968, Eswatini administresis da rezidanta guberniestro, qua guvernis segun dekreti dal alta komisito por Sudafrika. La lando nedependeskis del Unionita Rejio ye la 6ma di septembro 1968.

Pos l'elekti di 1973, Sobhuza la 2ma lor la rejulo di la lando, suspensis la konstituco adoptita lor la nedependantesko, e guvernis la lando tra dekreto til 1982. Pos lua morto, la rejino Dzeliwe Shongwe esis la chefo di stato til 1984, kande el revokesis de la povo e remplasesis dal rejino Ntombi Twala.
Historio di Maurico

Maurico ja konocabis depos la 10ma yarcento dal Mauri e dal Araba maristi, qui nomizis ol *Dina Arobi*. Portugalani, qui esis l'unesma Europani qui vizitis l'insuli, trovis l'insulo sen habitantaro en 1507. En 1512, Portugalana maristo Pedro de Mascarenhas trovis l'insulo, ed, en lua homajo, navigisto Diogo Rodrigues nomizis li *Mascarenhas*. Pose, la vicina insuli nomesis insuli Rodrigues, homaje Diogo Rodrigues.

En 1598 l'unesma Nederlandani aparis ed, ye la 20ma di septembro sam yaro, li nomizis l'insulo *Prins Maurits van Nassaueiland* (Insulo di Princo Mauritius, origino di nuna nomo "Maurico") memoriginta Nederlandana princo Johan Maurits van Nassau-Siegen. En 1638, Cornelius Gooyer kreis l'unesma permananta kolonieto Nederlandana en la insulo, e dum la sequanta yaro, altra 30 viri arivis por rinforcar la kolonio.

En 1644, Nederlandani komencis konfrontar desfacilaji, pro tardigo di arivo di navi kun provizuri, mala rekolti e cikloni. Dum la sequanta yari nova sklavi komencis arivar, ma en 1652 la cirkume 100 habitanti de la kolonio itere konfrontis granda desfacilaji. Ye la 16ma di julio 1658, Nederlandani unesmafoye abandonis lia kolonio, tamen li itere probis koloniigar ol en 1664. Cikloni, maladi homala ed animala e sikesi itere frapis Nedelandani, qui finis lua duesma koloniigo en 1710.

En 1710, Franci okupis l'insulo, til la 3ma di decembro 1810, kande Britaniani vinkis Franca armeo en l'insulo ed okupis ol. Britanian administrado, qua komencis kun Robert Townsend Farquhar karakterizis su por rapida ekonomiala e sociala chanji. Un ek la maxim importanta esis l'aboliso di sklaveso en 1835. Agrokultivisti recevis indemni di du milion Britaniana pundi por la perdajo di lua sklavi, importita de Afrika e Madagaskar dum Franca dominaco. Pos l'aboliso di la sklaveso, Indiani enmigranti komencis arivar en l'insulo kom libera laboristi por remplasar la sklavi.

L'elekti por legifal asemblajo qui eventis en 1947 vinkesis da *Labour Party*, e markizis la fino di dominaco di Franca-parolanti en la politiko dil insulo, e l'unesma pazo por futura nedependo. La kampanio por nedependo kreskis pos 1961, ed en 1965 Britaniani separis l'arkipelago Chagos del teritorio di Maurico por krear la Britaniana teritorio en Indiana Oceano ed uzar ta insuli en defensiva strategii kun Usa.

La nedependo di Maurico eventis ye la 12ma di marto 1968, kom membro di la "Commonwealth". Ye la 12ma di marto 1992 la lando divenis republiko.
Historio di Tunizia

La teritorio di Tunizia esis habitita da Feniciana depos 10ma yarcento aK. L'urbo di Kartago, fondita cirkum 814 aK, jacis en la regiono. Kande Romani vinkis Kartago, li okupis la regiono. Kristanismo developis en la regiono pos 3ma yarcento. Santo Felicitas e Santo Perpetua (181 til 203) vivis ed esis mortigita en la regiono.

Cirkume 430  establisis su por uno yarcento til Bizanco intervenes.

Arabi okupis la teritorio de 7ma yarcento. Unesme establisas  . Ye 1574 Otomani okupis ed administris ibe.

Ye 1881 franciani transformis Tunizia en protektorato. Tunizia divenis nedependanta de Francia ye 20 di marto 1956.
Historio di Sud-Sudan

Populi di rasi Nilotika, exemple le *Dinka*, komencis habitar la nuna Sud-Sudan kelkatempe ante la 10ma yarcento.

Pos longa interna milito, Sud-Sudan divenis autonoma regiono en la yaro 2005, ed en 2011 organizesis plebicito pri lua nedependo. Ye la 9ma di julio 2011 la lando formale deklaris nedependo de Sudan.
Historio di Senegal

La regiono di nuna Senegal ja habitesis dum la prehistorio. Pro ne existar skribita historio pri l'epoko ante l'arivo dil Europani, la historio di la regiono esas konocata precipue per arkeologiala exkavuri, e la historio skribita en Araba linguo. Ta fonti indikas ke Senegal esis unesme populizita de nordo e de esto til sudo e westo, en diversa migradi di la Wolof-, Fulani- e Serer. Parto di lua teritorio ank apartenis al imperio Ghana e pose al imperio Mali.

Diversa Europana nacioni, exemple Portugal, Nederlando ed Anglia, konkurencis por komerco en la regiono til 1677, kande Francia okupis importanta loko por komercar sklavi, insulo Gorée, proxim la nuna Dakar. Erste dum la yari 1850a Francia komencis explorar l'internajo di nuna Senegalana teritorio.

En 1959, Senegal e Franca Sudan unionesis por formacar la Federuro Mali, qua nedependanteskis ye la 20ma di junio 1960. Pro interna desfacilesi, la Federuro ruptis, e Senegal nedependanteskis ye la 20ma di agosto 1960. Léopold Sédar Senghor divenis lua unesma prezidanto en septembro sam yaro. Senghor e la chefministro Mamadou Dia guvernis en un parlamentala sistemo.

Senegal unionis kun Gambia en tale nomizita Kunfederuro Senegambia dum kurta periodo, de la 1ma di februaro 1982 til 1989.

Abdou Diouf esis prezidanto di la lando de 1981 til 2000. Il stimulis larja politikala partopreno, diminutis guvernal interveno en l'ekonomio ed augmentis diplomacala relati kun altra landi, precipue altra developinta landi. En 1999 Diouf vinkesis dal chefo di la opozantaro, Abdoulaye Wade, en elekti konsiderita libera e yusta. Senegal vidis por la duesma foyo transito pacoza di povo. En 2004 prezidanto Wade anuncis ke ilu signatus paco-pakto kun la movado pri libereso di Casamance, regiono sude de la lando. Paco-pakto duris, e refujinti komencis gradope retroirar a lia originala regioni, tamen en 2007 violento inter separemisti e centrala guvernerio rikomencis.

En elekti eventinta en 2012, Abdoulaye Wade vinkesis da Macky Sall, qua rielektesis en 2019. Sall promisis diminutar prezidantala mandato de 7 yari til 5 yari.
Historio di Sudafrika

Sudafrika ja habitesis da Australopithecus cirkume 3 milion yari ante nun. *[[Homo habilis]]*, *[[Homo erectus]]* e *[[Homo sapiens]]* sucedis l'Australopithecus en la regiono.

Bantuo-populi ja habitis la regiono di la fluvio Limpopo dum la 4ma o 5ma yarcento aK. Li movis sude, e konquestis o asimilis la populi *Khoikhoi* e *San* de la sudo. Kande Europani arivis en la regiono, Sudafrika habitesis precipue da Zului e populi Xhosa.

En 1487 Portugalana explorero Bartolomeu Dias "deskovris" la Kabo di Bon Espero. En 1652 Nederlandana navigisto Jan van Riebeeck establisis rifreshigo-staciono en la Kabo di Bon Espero, ube hodie jacas Kab-Urbo.

Unionita Rejio okupis Kabo di Bon Espero en 1797 dum la 4ma Angla-Nederlandana milito, ed anexis la regiono kom kolonio en 1806. En 1833 la sklaveso abolisesis.
Historio di Togo

La historio di Togo ante l'arivo dil Europani esas poke konocata. Arkeologiala restaji indikas ke l'anciena tribui produktis ceramiko e fero. De la 11ma til la 16ma yarcento, diversa tribui (Ewe, Mina, Guin) arivis en la regiono, ed okupis precipue la litoro.

Portugalani esis l'unesma Europani qui arivis a la regiono, dum la 15ma yarcento. Malgre la litoro ne havis naturala portui, la Portugalani establisis komercala bazo en la fuorto Porto Seguro, nun Agbodrafo. Dum la sequanta du yarcenti, la regiono di Togo divenis importanta centro di inkurso por Europani serchante sklavi. La litoro di la regiono divenis konocita kom Rivo di la Sklavi.

En pakto signatita en l'urbeto Togoville sub rejio di Mlapa la 3ma, Germana imperio deklaris Togo sua protektorato. En 1905 Togo divenis Germana kolonio, sub nomo *Togolando*. Germani kreis ibe bona strukturo di ferovoyi, e balde ol divenis lua maxim importanta kolonio Afrikana. En 1916 dum l'unesma mondomilito, Unionita Rejio e Francia okupis Togolando. En 1922 li dividis lua teritorio, sub la tutelo di la Ligo di la Nacioni.

En 1955 Franca Togolando divenis autonoma republiko unionita a Francia. Ta yaro kreesis legifal asemblajo elektita per universala votado, e l'ofico di chefministro, qua divenis la chefo di guvernerio. Ta modifiki enkorpigesis en konstituco aprobita per plebicito en 1956, malgre ke la teritorio duris tutelita dal Unionita Nacioni.  En 1957, la civitani de Britaniana Togolando votis por unionar kun Ora Rivo, nun Ghana.

Franca Togolando divenis nedependanta ye la 27ma di aprilo 1960, ed adoptis la nomo Togo. Sylvanus Olympio, lua unesma prezidanto, asasinesis dal militisti ye la 13ma di januaro 1963. Emmanuel Bodjollé asumis la povo, e du dii pose ilu transferis povo a Nicolas Grunitzky. Grunitzky guvernis til la 13ma di januaro 1967,  kande stato-stroko sensanga, komandita da Eyadéma Gnassingbé, revokis lu.

La diktatoreso di Eyadéma Gnassingbé, la maxim longa de Afrika, duris dum 38 yari, til lua morto ye la 5ma di februaro 2005. Pos lua morto, lua filiulo ed ex-ministro por publika verki, mineyi e telekomuniki Faure Gnassingbé indikesis dal militisti por la prezidanteso. Poka nacioni agnoskis la guvernerio, e Faure Gnassingbé renuncis ye la 25ma di februaro sam yaro, pos aceptar la kunvoko di prezidantal elekti qui eventis en aprilo. Segun l'oficala rezulti, Gnassingbé vinkis l'elekti di aprilo 2005 kun plua kam 60% de omna voti, ma lua opozanto Emmanuel Bob-Akitani deklaris ke vinkabis per 70% de omna voti, e denuncis fraudo. L'agitesi pos l'elekto produktis til 400 morti, segun l'Unionita Nacioni. Cirkume 40.000 Togoana civitani fugis vers la vicina landi pro la konflikti. Faure Gnassingbé rielektesis en 2010 e 2015.

## Referi
Historio di San-Tome e Principe

San-Tome e Principe restis nehabitata til 1471, kande Portugalana navigisti João de Santarém e Pêro Escobar deskovris li. Insulo San-Tome deskovresis dal Portugalani ye la 21ma di decembro 1471, dio di Santa Tomaso. L'unesma kolonieto establisesis sucese en 1493, da Portugalano Álvaro Caminha, qua recevis ol kom donaco de la krono. Insulo Príncipe deskovresis en 1472, e lua koloniigo komencis en 1500, lor kun individui "nedezirinda" en Portugal, exemple judi. Dum ta epoko komencis kultivo di sukrokano en la fertila suli de origino volkanala.

Por kultivar sukrokano bezonesis multa laboro-povo, e balde komencis importaco di sklavi de Afrikana kontinento. Cirkume la duimo dil 16ma yarcento, l'insuli divenis granda exportaceri di sukro. Tamen, divenis desfacila kontrolar la granda quanto di sklavi, ed eventis revolti en 1590 e 1595. En 1641, Nederlandi kaptis l'insuli, destruktis fabrikerii di sukro, e kontrolis li dum 7 yari. La produktado di sukro komencis dekadar, e dum la sequanta 100 yari l'insuli divenis nur transito-punto por la komerco di sklavi inter Afrika ed Amerika.

Dum la komenco dil 19ma yarcento, du altra kultivi komencis en l'insuli: kafeo e kakao. La richa suli dil insuli faciligesis la kultivo, e rapide establisesis granda plantacerii. Granda entraprezi e richa individui de Portugal qui ne rezidis en l'insuli esis proprietanti di la maxim multa tereni. En 1908, San-Tome divenis la maxim granda produktero di kakao de la mondo, ed ol duras esar la maxim importanta kultivo di la lando.

La sistemo di laboro en la plantacerii esis exhaustiva por la laboristi, qui ofte subisis violento. Malgre ke sklaveso oficale abolisesis en 1876, la koaktiva laborado duris. La situaciono laborala plumaleskis dum l'ekonomiala krizego di 1929, e la nekontenteso kreskis dum la 20ma yarcento til ke eventis serio di sedicii en 1953, qui rezultis centi di laboristi mortinta, en konfronto qua divenis konocata kom "masakro di Batepá". Ante, en 1951, San-Tome e Principe divenis transmara provinco di Portugal.

Dum la fino dil yari 1950a, mikra grupo di Santomeani kreis la "Movado pri Liberigo di San-Tome e Principe" (MLSTP), qua establisis su en Gabon. Dum la milito di Biafra, l'insuli uzesis kom bazo por sendar humanala sokurso a Biafrani. La movado pri nedependo kreskis dum la yari 1960a, e rapide evolucionis pos la revoko di Marcelo Caetano en 1974 en Portugal. En novembro ca yaro, reprezentanti del partiso MLSTP kunvenis kun la nova reprezentanti de la nova guvernerio di Portugal, qua decidabis dissolvar la transmara kolonii.

San-Tome e Principe nedependanteskis de Portugal ye la 12ma di julio 1975. L'unesma prezidanto di la lando esis Manuel Pinto da Costa, qua guvernis unesmafoye til 1991, kande eventis l'unesma demokratial elekto di la lando, e lua opozanto Miguel Trovoada elektesis prezidanto.
Historio di Uganda

Homi ja habitis la regiono de nuna Uganda adminime 50 mil o posible 100 mil yari ante nun, dum Paleolitiko, segun montras kelka restaji trovita proxim la lago Victoria. De 2300 til 1700 yari ante nun, populi qui parolis Bantua-lingui migris vers la sudo di la nuna Uganda. Dum la yari 1830a, kande Araba komerciisti eniris la regiono de litoro, li trovis rejii kun developita institucuri. Du ek ca rejii esis rejio Buganda e rejio Bunyoro, qui existis de la 13ma til la 19ma yarcento.

En 1890, Unionita Rejio e Germana imperio signatis pakto qua konfirmis Britaniana dominaco en Kenia e Uganda. Buganda ed altra rejii enkorpigesis sub la Britaniana protektorato di Uganda en 1894.

Uganda nedependanteskis de Unionita Rejio ye la 9ma di oktobro 1962. Dum la sequanta yari eventis konflikti inter la suporteri di federala sistemo e suporteri di centraligata stato. Konseque de la konflikti, ye februaro 1966 Milton Obote suspensis la konstituco e asumis diktatorala povo.

Inter 1971 e 1979 Uganda subisis l'opreso de la diktatoreso di Idi Amin Dada, qua finis erste pos la milito Uganda-Tanzania, kande Ugandani exiliita invadis la lando kun la helpo di Tanzanian armeo. Ta invado posibligis ripozar Milton Obote en la povo. Obote guvernis til 1985 kande ilu revokesis per stato-stroko komandita dal lietnanto-generalo Tito Okello.

En 1981 Yoweri Kaguta Musaweni kreis militeto-grupo nomizita *National Resistance Army*, qua luktis kontre la guverni da Idi Amin Dada e Milton Obote. En 1985 komencis negocii pri paco inter reprezenteri de Tito Okelo e de Musaweni. La kontrato pri paco signatesis en Nairobi, Kenia, e posibligis Musaweni guvernar pos asumir la povo en januaro 1986.

Musaweni guvernis sen elekto dum 10 yari til mayo 1996, kande ilu disputis la prezidanteso kontre Paul Ssemogerere, e vinkis.
Historio di Zambia

La teritorio di la nuna Zambia habitabis da anciena hominidi, nun nomizita *Homo rhodesiensis*, cirkume 200 mil yari ante nun, quale montras kranio trovita en 1921 an regiono Kabwe. Proxim aquofalo Kalambo trovesis restaji pri homala kampado de plu kam36 mil yari ante nun.

La nuna Zambia habitesis da populi Khoisan til cirkume la yaro 300, kande populi bantua komencis ekmigrar vers la regiono. Populi Tonga e Nkoya, etniale bantua, arivis a la regiono dum la 12ma e la 13ma yarcenti.

L'unesma Europano qua arivis en la regiono esis Portugalano Francisco de Lacerda, dum la fino dil 18ma yarcento. Lacerda komandis expediciono qua iris de Mozambik til la regiono Kazembe, en nuna Zambia. Ilu probis trairar la sudo di Afrika, ma mortis ante finar ol. Lua amiko Francisco Pinto finis l'expediciono. En 1796 la komercisto Manuel Caetano Pereira , ed en 1798 l'explorero Francisco de Lacerda atingis la regiono Tete, Mozambik. Li probis establisar komercala voyo inter Angola e Mozambik.

En 1855, Angla explorero David Livingstone deskovris la granda katarakti dil fluvio Zambezi, e nominis ol *Victoria Falls* (aquofalo Viktoria). En 1888, Cecil Rhodes proklamis la regiono parto di Britanian imperio.

Til 1964 Zambia nomesis Nordala Rodezia. Ol divenis nedependanta de Unionita Rejio ye la 24ma di oktobro 1964. L'unesma prezidanto esis Kenneth Kaunda. Dum la sequanta yardeko, Kaunda komence suportis UNITA en Angola, l'Uniono di Afrikana Populi (Angle: ZAPU) en Zimbabwe, l'ANK en Sudafrika e la SWAPO en Namibia. La guvernerio di Kaunda anke mantenis forta diplomacala relati kun Sovietia e kun la rejimo di Saddam Hussein en Irak.

La konflikto kun Rodezia rezultis en la klozado di la frontiero en 1973 e boikoto en la furniso di energio. Tamen, la mashinaro por produktar elektro en l'aquobarilo Kariba duris funcionar. La konstrukturo di ferovoyo til la portuo di Dar es Salaam en Tanzania kun la helpo di la Popul-Republiko Chinia helpis diminutar la dependo de Rodezia.

Dum la fino dil yari 1970a, Portugalana kolonii en Afrika ja esis nedependanta, Rodeziana rejimo finis e Rodezia transformesis en Zimbabwe, tamen la problemi di Zambia duris. Interna militi en Angola e Mozambik produktis granda nombro di refujanti ed enduktis serioza problemi en la sistemo di transporto.

En junio 1990 komencis rebelesi kontre guvernerio di Kaunda. Multa manifesteri mortigesis kande la guvernerio probis kontrolar la protesti. En 1991 Kaunda aceptis riinstitucar plurpartisala demokratio. Frederick Chiluba elektesis prezidanto ed asumis povo ye la 2ma di novembro 1991. En 1996 ilu rielektesis e guvernis til 2001.

Dum la yari 2000a, l'ekonomio stabileskis, l'inflaciono atingis singla cifro en 2006 e 2007, internaciona komerco kreskis e la procento di interesti diminutis. Depos 2011, Zambia guvernesis da Michael Sata, til ke lu mortis ye la 28ma di oktobro 2014. Ilua sucedanto esis viceprezidanto Guy Scott, qua guvernis til 2015. Ta yaro elektesis Edgar Lungu, qua guvernis la lando til 2021.

## Referi
Historio di Zimbabwe

Arkeologiala restaji de petroepoko montras ke Zimbabwe habitesas de adminime 100 mil yari ante nun, da populi Khoisan. La maxim anciena populo konocata esis le San, qui produktis pikturi en kaverni. L'unesma habitanti qui parolis bantua lingui arivis cirkume 2.000 yari ante nun, dum Bantua expanso tra Afrika.

Ceramikaji de la 7ma yarcento da populi bantua trovesis nord-este de Zimbabwe. Tamen, l'exakta epoko dil arivo di populo Shona esas necerta. Altra populo qua habitis la regiono esis le Mapungubwe, bantua grupo veninta de la nuna Sudafrika, qua habitis regiono proxim lago Mutrikwe, konocata kom Granda Zimbabwe. Granda Zimbabwea komencis konstruktesar dum la 11ma yarcento ed atigis lua apogeo dum la 15ma yarcento. *Zimbabwe* esas la nomo di ca ruini en Shona-linguo.

De cirkume 1430 til 1760, la regiono apartenis al rejio Mutapa (Portugalane, *Monomotapa*). Ca rejio administris granda parto di nuna Zimbabwe e parto di centrala Mozambik. Portugalana kolonigiisti destruktis la komerco e komencis serio di militi qui febligis la rejio. En 1834, le Ndebele arivis a la regiono pos ke li ekpulsesis de Sudafrika. Li establisis teritorio konocata kom "Matabelelando", kun Bulawayo kom lua chef-urbo.

En 1888, Cecil Rhodes, proprietanto di minado-kompanio *British South Africa Company* (BSAC) recevis yuro por minar de Lobengula, lor rejo dil populo Ndebele. Rhodes stimulis l'arivo di blanka koloniigiti por explotar diamanti. Pos lua morto, kompanio BSAC adoptis nomo "Rhodezia" por tota la teritorio. En 1898, la regiono sude del fluvio Zambezi rinomizesis Sudala Rhodezia. En oktobro 1923, Sudala Rhodezia divenis Britaniana kolonio kun propra guvernerio.

En 1930, l'Akto pri Partigo di Tereni (Angle: *Land Apportionment Act*) dividis tereni en quar arei, segun rasala kriterii: tereni posedita da blanki qui ne povis kompresar da negri; arei komprebla da negri qui havis pekunio por komprar li; tribuala landi qui divenis rezervaji; e arei di la krono Angla, qui future transformesus en parki. Cirkume 50 mil blanki recevis preske 50% de la tereni, kontre ke 1 milion Afrikani recevis nur 29,8% de la tereni.

En 1965, Ian Smith proklamis Zimbabwe nedependanta de Unionita Rejio kun nomo Rhodezia, e mantenis *apartheid*-rejimo. Interna milito kontre *apartheid*-rejimo balde komecis. Kun fino di milito, la nedependo di Zimbabwe agnoskesis en 1980.

En 2000, la guvernerio komencis repartisar tereni qui apartenis a blanki inter negri.

## Referi
Historio di Kroatia

La regiono di la nuna Kroatia habitesis tra Paleolitiko. Fosili di homi de paleolitiko deskovresis an la nordo di la lando.

La nomo Kroatia derivesas de mez-epokala vorto *Croātia*, qua originis de latina vorto *Dux Croatorum* ("duko di Kroati"). Lando divenis nedependanta monarkio unesma foyo en 925. Dum 14ma yarcento, sud-esto di regiono (nun Bosnia e Herzegovina) okupesis da Otoman imperio. Dalmatia divenis parto di Republiko Venezia. Inter 1797 e 1815 la regiono divenis teritorio di Habsburg-monarkio.

Poka dii ante finir l'unesma mondomilito, Kroatiana parlamento ruptis relati kun Austria-Hungaria, pos savar ke Chekoslovakia anke separis su de Austria-Hungaria. Tale nomizita "Triuna Rejio Kroatia, Slavonia e Dalmatia", olim kreita interne duala monarkio Austria-Hungaria, separis su e divenis parto de provizora Stato di Sloveni, Kroati e Serbi. Ta stato, neagnoskita internacione, pose unionis kun rejio Serbia ye la 4ma di decembro 1918, por formacar tale nomizita Rejio di Serbi, Kroati e Sloveni, rinomizita "rejio Yugoslavia", ye la 3ma di oktobro 1929..

En 1941, Yugoslavia okupesis da Nacional-socialista Germania ed Italia. Parti de Kroatia, Bosnia e Herzegovina e Smyrna agregesis por formacar Nedependanta Stato di Kroatia, guvernita da Radikala dextra grupo Ustaše e federita kun nacionalsocialisti. Ustaše adoptis rasala legi en la teritorio e kreis 8 koncentreyi e mortigis precipue Serbi: cirkum 330,000 Serbi mortigesis. Kroata Josip Broz Tito komandis partizana movado kontre Ustaše ed en 1945 ekpulsis nacional-socialisti e lua suportinti de la povo.

Kroatia deklaris nedependo de Yugoslavia ye la 25ma di junio 1991. Kom rezulto, milito inter Kroatia e Yugoslavia komencis. Mili di personi  exilesis o mortigesis, en "rasala purigesi". Frontier urbo di Vukovar sufris siejo dum la milito e granda parto di ol destruktesis. Serba forci okupis ol en 18ma di novembro 1991 ed eventis masakro di la habitanti.

La Milito pri la nedependo di Kroatia finis efektigive en 1995. En 1996 lando divenis membro di la Konsilantaro di Europa. En 1996 e 1997 lando rekuperis su de la milito.

Ye la 1ma di julio 2013 Kroatia divenis la 28ma stato de Europana Uniono.

## Referi

## Videz anke
* Yugoslavia
* Milito pri la nedependo di Kroatia
Historio di Luxemburgia

En la teritorio di nuna Luxemburgia existas evidentaji pri homala habiteso de plua kam 35.000 yari ante nun. Tamen, l'unesma evidentajo pri civilizuro evas de Neolitiko, o la 5ma yarmilo aK.

En 963 Frankoniana komto Siegfried aquiris la kastelo *Lucilinburhuc*. Proxim ta kastelo gradope kreskis urbo. En 1308 Luxemburgiana komto Heinrich elektesis kom rejo di la Romana-Germana imperio. En 1354 La komtio di Luxemburgia divenis dukio, ed en 1477 ol divenis parto di la Habsburgiana posedajo.

* 1815 Luxemburgia divenis federita stato en la nova Germana Uniono pos la fino di la Santa Romana Imperio.
* 1839 Per la unesma kontrato di London Luxemburgia dividesis en du parti.
* 1867 Per la duesma kontrato di London Luxemburgia divenis nedependanta stato kun "eterna neutraleso".
* 1890 Luxemburgia recevas sua propra monarko ek la noblesodomo di Nassau-Weilburg.
* 1914-1918 Luxemburgia okupesis da la imperiestrala Germania dum la unesma mondomilito.
* 1939-1944 Anke dum la duesma mondomilito, Nacional-socialista Germania okupis Luxemburgia
* 1948 Luxemburgia abandonis sua neutreso.

Luxemburgia esis un ek la fondinti di Benelux (ekonomiala pakto kun Belgia e Nederlando) en 1944, e pose esis un ek la sis fondinti dil Komunitato Europana pri Karbono e Stalo en 1951, e pose del Europana Ekonomiala Komunitato, embriono di la nuna Europana Uniono. En 1999 ol eniris Eurozono. En 2003 la lando kreis sua propra universitato.
Historio di Liechtenstein

La maxim anciena evidentaji pri homala habitado en la regiono di la nuna Liechtenstein evas de Meza Paleolitiko. Kololonieti agrokultivala existis en la regiono dum Neolitiko, cirkume 5300 yari aK.

Kulturi *Hallstatt* e *La Tène* prosperis en la regiono dum fer-epoko, cirkume 450 aK, posible influita ambe da Greka ed Etruska civilizuri. En 58 aK, Iulius Caesar vinkis Alpala tribui en la regiono, e konquestis ol por Romana imperio. Liechtenstein divenis parto di Romana provinco Raetia, e Romani mantenis garnizoni di legionani en *Brigantium* (nun Bregenz, Austria) apud lago Bodensee. Cirkume 260, *Brigantium* destruktesis da Alamani, populo qua pose koloniigis l'areo cirkume 450.

L'aero qua pose divenis Liechtenstein restis sub Frankiana hegemonio (dinastii Merovingiana e Karolingiana) til ke kontrato di Verdun dividis l'imperio en 843, pos la morto di Karolus la Granda en 814. La nuna teritorio di Liechtenstein restis parto di Estal Francia, e pose riunigesis a Meza Francia dum la Santa Romana imperio cirkum yaro 1000.

La familio Liechtenstein aquiris la teritorio en 1712. En 1806, ol recevis nedependo. En 1818, princo Johann la 1ma Josef grantis konstituco a la lando.

Til fino dil unesma mondomilito, Liechtenstein esis politikale proxim de Austrian imperio e pose de Austria-Hungaria. Pos la vinkeso di Austria-Hungaria, Liechtenstein establisis pakto e konkluzis monetala uniono kun Suisia.
Historio di San-Marino

San-Marino fondesis en 301 da Santa Marinus. En 1631 papo Urbanus la 8ma agnoskis lua nedependo.

Dum Napoleonala militi la nedependo di San-Marino divenis minacita, ma un ek lua regenti, Antonio Onofri, ganis respekto e l'amikeso de Napoléon Bonaparte, qua kambie respektis la nedependo di la lando. Napoléon inkluzite ofris plusa teritorii a San-Marino, ma la regento refuzis to.

Dum la 19ma yarcento, San-Marino esis refujeyo por multa personi qui persekutesis pro suportir l'Italiana uniono. En gratitudo, Giuseppe Garibaldi aceptis la volunto di la populo di San-Marino e konservis lua autonomeso. Lando restis neutrala dum l'unesma e la duesma mondomiliti.
Historio di Suisia

## Prehistorio
La maxim anciena agrokultivala kolonieti en la regiono di nuna Suisia dateskas de  yari aK. La maxim anciena konocata tribui qua habitis la regiono esas la populi di Hallstatt e La Tène (la kulturi *Hallstatt* e *La Tène*) qua developis su cirkume 450 aK. En 58 aK Romana generalo Iulius Caesar vinkis Helvetii en batalio di Bibracte. En 15 aK Tiberius konquestis l'Alpi, qua divenis parto di Roman imperio.

## Mezepoko
Dum la komenco di Mezepoko parto di nuna Suisia apartenis a la rejio di Burgundia. Alamani establisis su en Suisa platajo dum la 5ma yarcento. De la 6ma til 8ma yarcento la regiono esis parto di la rejio di Franki, ma kun la morto di Karolus la Granda e pos la kontrato di Verdun en 843, la regiono esis dividita.

Per la Federala Charto di 1291 tri komoni, Uri, Schwyz ed Unterwalden unionis su en federo konocita kom Anciena Kunfederuro Suisa. Suisia divenis federala stato en 1848.

## Ter-tremo
Ye la 18ma di oktobro 1356, ter-tremo eventis ye la urbo Basel en Suisia. Esis granda shoko dum la vespero di ca dio, e plura sequanta shoki. La urbo esis destruktata, e cirkume 300 homi mortis. Kasteli e kirki til disto 30 km de Basel esis destruktata; la ter-tremo esis sentata en Zürich e Konstanz. Ol esis la maxim granda ter-tremo en centrala Europa dum historiala tempi.

## Nedependo di Suisia

Suisia divenis nedependanta ye la 22ma di septembro 1499, per la signato di la Pakto di Basel. To sequis la batalio di Dornach ye la 22ma di julio, kande armeo dil imperiestro Maximilian la 1ma di la Santa Romana Imperio, vinkesis da armeo di la Suisa federuro. Ca imperio, guvernata da la *Habsburg*-i, divenabis povoza en Suisia depos la extingo en 1263 di la nobela familio Kyborg di la Suisa regiono.

La federuro en 1499 havis dek kantoni; plusa kantoni pose divenis membri, e la nombro nuntempe esas 26. Esis nula plusa konflikti inter Suisia en la Santa Romana Imperio, tamen la nedependo ne oficale agnoskesis dal imperio til la pakto di Vestfalia, en 1648.

Suisia divenis federala stato en 1848.

## Unionita Nacioni
Ye la 10ma di septembro 2002, Suisia divenis membro dil Unionita Nacioni. Ol esabis observanto di la UN depos 1946: kom observanto, Suisia povis ulgrade partoprenar en la laboro di la UN, ma ne votar pri substancala aferi. Esis plebicito en Suisia ye 3ma di marto 2002, en qua la habitantaro permisis demando por membreso; la Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni konsilis admiso ye la 24ma di julio.

## Referi
Historio di Monako

L'aborijena populo qua vivis en Monako ed en la nord-esto di Italia esis la Liguri. L'urbo Monako probable fondesis dal Feniciani. Lua nomo posible devenas del Greka vorto *monoikos*, signfikante 'singla domo', od anke de 'monako' (religioza viro). Sur la roko di Monako jacis templo ube veneracesis la deo Herkules, inter 7ma-6ma yarcenti aK.

Monako rifondesis en 1215, kom kolonio di la Republiko di Genova. En 1297 la familio Grimaldi asumis la kontrolo di Monako, e de 1419 til nun ol konservabas povo en la teritorio.

En 1869 la princo Albert la 1ma abolisis l'imposto pri revenuo por Monakana civitani e por stranjeri qui vivis ibe, danko a la alta revenui obtenita de la kazino. To transformis monako en paradizo por la richa.

Til 1910 lando esis absoluta monarkio. Ta yaro eventis revoluciono qua forcis l'adopto di konstituco. En 1918 lando signatis pakto kun Francia pri la protekto di lua teritorio.

En 1943 Italiani invadis Monako, ma kun la krulo di la rejimo fashista, naziisti invadis lando, e komencis deportar judi vers koncentreyi. René Blum, qua fondis l'Opero-baleto di Monako sendesis ad Auschwitz ube ilu mortigesis. Monako restis okupita dal Naziisti til la liberigo di Francia.

En 1962 nova konstituco abolisis mortopuniso. En 1993 Monako divenis membrostato di Unionita Nacioni ed, en 2002, ol adoptis l'Euro kom monetaro.
Historio di Rusia

Cirkume 2 milion yari ante nun, *[[Homo erectus]]* migris a peninsulo Taman, sude de Rusia. Che kaverno Denisova, en Siberia, trovesis restaji di hominido ("Denisovana homo") qui vivis de cirkume 1 milion til cirkume 40 mil yari ante nun. Restaji de moderna homi, evanta 45 mil yari, trovesis en Ust'-Ishim, Siberia.

Dum prehistorio multa nomada populi habitis stepi sude de la nuna Rusia. Este de Urali, habitis Euraziana populi, qui domestikigis kavalo. Restaji de ta populi trovesis en Ipatovo, Sintashta, Arkaim e Pazyryk. 

Weste de la nuna Rusia, vikingi fondis rejio Kiiva Rusia dum la 9ma yarcento. La frontieri dil rejio atingis Baltiko weste, e Nigra maro e Kaspio este. Vladimir la 1ma di Kiiv (958 til 1015) esis un ek la maxim importanta reji de ta periodo. De la 13ma yarcento til 1547 existis tale nomizita "Grandadukio Moskva", la maxim importanta sucedinto di Kiiva Rusia. Parto ek la nuna Rusia divenis parto di Mongola imperio dum la 13ma yarcento.

De la 13ma yarcento til 1547 existis tale nomizita Grandadukio Moskva, la maxim importanta sucedinto di Kiiva Rusia. Ye la 8ma di septembro 1380, Dmitry Donskoy, princo di Moskva, vinkis Mongoli-Tatari che batalio di Kulikovo. Pokope, Moskva divenis plu influanta sur centrala Rus' dum la 14ma yarcento. Epidemii di nigra pesto eventis multafoye de 1350 til 1490, tamen, pro la basa denseso di habitantaro e higienala kustumi, exemple balni per vaporo, la morto-statistiko ne esis tam granda kam en altra loki di Europa. Republiko Novgorod, la lasta rivalo di la grandadukio, esis la maxim estala punto di Hanso-uniono, e prosperis pro la komerco di peli.

En 1472, lora princo Ivan la 3ma di Moskva mariajis Bizancana princino Zoe Palaiologina (qua pose chanjis elua nomo a Sofia Palaiogina), nevino di Konstantinos la 11ma Palaiologos, la lasta imperiestro di Bizanco, ed adoptis la titulo "Caro" (de *Caesar*, signifikanta "imperiestro"). En 1478 il anexis la republiko Novgorod a la grandadukio Moskva. En 1547, Ivan la 4ma di Rusia modifikis ca titulo, qua divenis "Caro di omna Rus", e probis transformar Rusia en la "triesma Roma", to esas, sucedar la povo dil Romana Imperio dil Oriento, e fakte duopleskis l'extenso dil imperio, tra konquesto di tri teritorii Tatar. Tamen, l'imperio febleskis pos la milito di Livonia, kande Rusia militis kontre koalisuro inter Polonia, Lituania e Suedia pri aceso a portui che Baltiko. Samatempe, Tatari de Krimea duris inkursar en suda Rusia. En esforco por restaurar lia teritorii apud Volga, Krimeani, helpita dal Otomani invadis centrala Rusia e partale brulis Moskva en 1571.

En 1589, pro l'esforci da Boris Godunov, la Patriarkio Ortodoxa di Konstantinoplo donis autonomio a la Metropolitio (Episkopio) di Moskva, lor diveninte Patriarkio Ortodoxa di Moskva.
Historio di Estonia

Homi komencis okupar la regiono di nuna Estonia ulatempe inter 13,000 til 11,000 yari ante nun. La maxim olda kolonieto konocita esis Estonia esis Pulli, apud fluvio Pärnu. La kolonieto datizas de 11.000 aK til 9.000 ak. Romana historiisto Tacitus, en lua libro *Germania* (c. yaro 98) deskriptis la tribuo "aesti", posible origino di la nomo "Estonia".

La tribui qui vivis en l'insulo Saaremaa divenis konocita kom Estoniana vikingi. En 1187 li atakis Sigtuna, Suedian urbeto. Multa trezori de Viking-epoko trovesis en Saaremaa.

Dum la 13ma yarcento lokala chefo Lembitu probis unionar la habitanti qui vivis en la regiono kontre Danian e Germanian okupeso, ma mortigesis dum batalio en 1217. La regiono divenis princio de Santa Romana imperio. La nordala regioni di lando divenis parto di la Dukio di Estonia, direte sub dominaco de la Rejo di Dania.

En 1228 Estonia divenis parto de *[[Terra Mariana]]*, oficala nomo di la princio di Livonia, establisita ye la 2ma di februaro 1207 e parto di Santa Roman imperio. La sudo di la regiono divenis sub direta imperio de la rejo di Dania de 1219 til 1346.

En 1632 sub la dominaco di Suedia fondesis l'universitato en Dorpat (lore Tartu) ma, pos un milito kontre Rusian imperio en 1721, Suedia perdis la regiono por Rusia.

Estonia deklaris su nedependanta de Rusa imperio ye la 23ma di februaro 1918 en Pärnu, ed ye la 24ma di februaro 1918 en Tallinn. Ye la 28ma di novembro 1918 komencis milito por mantenar la nedependo, qua duris til la 1ma di februaro 1920 e produktis 5.000 morti e 15.000 kaptiti. Finlando agnoskis la nedependo di Estonia ye la 7ma di julio 1920. Lando duris nedependanta dum 22 yari, til la 16ma di junio 1940 kande okupesis da Soviet-Uniono.

Pos l'invado di Soviet-Uniono da Nacional-socialista Germania ye la 22ma di junio 1941 en poka dii Germana trupi atingis Estonia. Li trairis Estoniana frontiero ye la 7ma di julio 1941. Reda Armeo retretis vers la dopa rivo dil fluvio Pärnu. Germana trupi e kelka Estoniana partizani kaptis Narva ye la 17ma di agosto e Tallinn ye la 28ma di agosto 1941. Pos kompleta okupeso, Germaniani desarmizis tota Estoniana partizani.

Quankam multa Estoniani bonvenigis Germaniani kom lia liberiginti de Sovietiana rejimo e kredis ke lando recevus itere lua nedependo, balde divenis klara ke Germani esis nova okupinta povo. Nacional-socialista Germania anexis Estonia kom parto di lua nova provinco *Ostland*. To stimulis kelk Estoniani ad unionar kun Finlandan Armeo por luktar kontre Soviet-Uniono ma sen unionar kun nacional-socialisti.

En januaro 1944 Reda Armeo proximigis Estoniana frontiero. Li rikonquestis Estonia sam yaro, dum l'autuno. Estonia divenis Sovietiana republiko til la 20ma di agosto 1991, kande ol rideklaris nedependo.

Estonia membreskis Europana Uniono ye la 1ma di mayo 2004, ed adoptis Euro kom monetaro ye la 1ma di januaro 2011.

## Referi
Historio di Vatikano

Papala rezideyo pos la 5ma yarcento, Vatikano nomizesis pro *Mons Vaticanus*, Romana kolino sur qua ol stacas. La nomo dil kolino forsan devenas del Latina *Vaticinia*, signifikante 'divineyo', forsan pro ke ol esis situo di pre-Kristana templo.

Pos ke kristanismo divenis l'oficala religio di Romana imperio, en 321 imperiestro Konstantinos la 1ma permisis Kristana eklezio havar propraji. Pos la krulo dil imperio, papi gradope komencis guvernar regioni vicina a Roma. En 756 kreesis tale nomizita Papala Stati, qui esis grupo di teritorii che Italiana peninsulo sub direta suvereneso di la papo.

De 1305 til 1378, papi rezidis en l'enklavo Avignon, cirkondata da Provenco e sub influi di Franca reji. Ta periodo konocesas kom "kaptiteso di Avignon". Dum ta epoko, la propra urbo Avignon e lua vicineso enkorpigesis a Papala Stati, e restis quale to dum cirkume 400 yari, mem pos ke papi retroiris a Roma.

Dum la Renesanco la teritorio di Papala Stati augmentis multe. Dum lua apogeo, lua teritorio kovris granda parto di la nuna Lazio, Marche, Umbria, ed Emilia-Romagna.

La nuna Vatikano divenis nedependanta stato en 1929.
Mormona templo

La templi dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi havas kom karakterizivo komuna la granda interna volumino ed alteso. Por Mormoni, to simbolizas nemezurebla deajo e donas mistikal aspekto a la temple. En ter-etajo, trovesas baptala vaski per la morti, di dimensiono di granda jacuzzi, pozata sub la dorso di 12 statui di bovi - tamen, nula kadavro trempesas ibe, la mortinti baptisesas per prokuraco, e membri di lua familii imersesas vicee. En supera etaji, existas studieyi qui semblas konfereyi, ube on venas perfektigar sua religiala konoci. Plu on progresadas, plu on acensas en l'etaji. Certa chambri servas a l'ordo. En mez alteso trovesas serie dispozita di mariajeyo, qua esas mikra chambri kun duopla pregostulo en centro. Multa saloni esas disponebla por meditar. L'edifico dekoresas quale 4-stela hoteli kun imaji pri Kristo.
Mart Laar

**Mart Laar**, profesoro e politikisto n. ye la 22ma di aprilo 1960, esis dufoye chefministro di Estonia: de 1992 til 1994 e de 1999 til 2002.