open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1774

La yaro **1774** (MDCCLXXIV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 774ma yaro di la duesma yarmilo, la 74ma yaro di la 18ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 1770a. Kande 1774 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 10ma di mayo - Louis la 16ma divenas rejo di Francia.
* 21ma di julio - Rusia e Otoman imperio signatas paco-pakto e Rusa-Turka milito de 1768 til 1774 finas.

### [[Azia]]
* Warren Hastings komencas ofico kom generala-guvernisto di Britaniana India.

### [[Nord-Amerika]]
* Britania adoptas tale nomizita "Netolerebl akti" en respondo a eventi de Bostona tea festo en decembro de antea yaro.
* 14ma di septembro - En Nova-Hampshire la fuorto William and Mary invadesas. Rebeli spolias granda quanto di pulvero e mikra armi.

### [[Oceania]]
* 4ma di septembro - James Cook deskovras Nova-Kaledonia.
* James Cook deskovras Insulo Norfolk.

## Naski
* 17ma di februaro - Raphaelle Peale, Usana piktisto (m. 1825)

* 21ma di aprilo - Jean-Baptiste Biot, Franca matematikisto ed astronomo (m. 1862)
* 2ma di junio - William Lawson, Britanian explorero (m. 1850)
* 5ma di septembro - Caspar David Friedrich, Germana piktisto (m. 1840)
* 12ma di oktobro - Luis Eduardo Pérez, prezidanto di Uruguay (m. 1841)

## Morti
* 21ma di januaro - Sultano Mustafa la 3ma di Otoman imperio (n. 1717)
* 10ma di mayo - Rejulo Louis la 15ma di Francia (n. 1710)
* 22ma di septembro - Papo Klemens la 14ma (n. 1769)
1776

La yaro **1776** (MDCCLXXVI per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye lundio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 776ma yaro di la duesma yarmilo, la 76ma yaro di la 18ma yarcento, e la 7ma yaro di la yari 1770a. Kande 1776 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 9ma di marto - "La Richeso di la Nacioni" da Adam Smith publikigesas unesmafoye.

### [[Nord-Amerika]]
* 17ma di marto - Dum Usana nedependo-milito, Britanian armeo komandita da generalo William Howe e siejita en Boston da George Washington, retretas e foriras vers Halifax.
* 29ma di junio - San Francisco, en Kalifornia, fondesas.
* 4ma di julio - Dek e tri kolonii deklaras nedependo de Unionita Rejio.

### Sud-[[Amerika]]
* Hispania fondas en Sud-Amerika Vicerejio di Plata-fluvio, quo kontenas Arjentinia, Paraguay ed Uruguay. Chef-urbo Buenos Aires permisesas komercar direte kun Hispania. Til lore omna komerco iris tra Peru, quo richigis nur kontrabandisti.

### [[Oceania]]
* 12ma di julio - Triesma exploro-voyajo di James Cook komencas, til 1779.

## Naski

* 24ma di januaro - Ernst Theodor Amadeus Hoffmann, Germana skriptisto, yuristo, kompozisto e muzikisto (m. 1822)
* 11ma di februaro - Ioannis Kapodistrias, chefo di stato di Grekia (m. 1831)
* 15ma di februaro - Jean-Pierre Boyer, prezidanto di Haiti (m. 1850)
* 30ma di marto - Vasili Tropinin, Rusa piktisto (m. 1857)
* 11ma di junio - John Constable, Angla piktisto (m. 1837)
* 9ma di agosto - Amedeo Avogadro, Italiana ciencisto (m. 1856)
* 15ma di novembro - José Joaquín Fernández de Lizardi, Mexikiana skriptisto (m. 1827)
* 19ma di decembro - Eusebio Bardají y Azara, chefministro di Hispania (m. 1842)

## Morti
* 25ma di agosto - David Hume, Skota filozofo (n. 1711)
1777

La yaro **1777** (MDCCLXXVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 777ma yaro di la duesma yarmilo, la 77ma yaro di la 18ma yarcento, e la 8ma yaro di la yari 1770a. Kande 1777 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Azia]]
* Chiniana jezuiti portas Kristanismo a Korea.

### [[Afrika]]
* Sidi Muhammed, regnanto di Maroko, finas sklaveso di Kristani.

### [[Nord-Amerika]]
* 15ma di januaro - Usana nedependo-milito: Nova-Connecticut (nune Vermont) deklaras su nedependanta.
* 14ma di junio - Usa adoptas standardo kun 13 steli e 13 strii (6 blanka e 7 reda).
* 16ma di agosto - Eventas la batalio di Bennington, dum l'Usana nedependo-milito: Usani vinkas Britaniani.
* 11ma di septembro - Usana nedependo-milito: en la batalio di Brandywine, Britaniani vinkas Usani.

### [[Sud-Amerika]]
* Tra la Kontrato di San Idelfonso, Hispania e Portugal paktas pri frontieri an la sudo di Brazilia.

### [[Oceania]]
* 1ma di aprilo til junio - James Cook vizitas la nuna Insuli Cook e Tonga.

## Naski
* 9ma di marto - Aleksander Orłowski, Polona piktisto (m. 1832)
* 10ma di marto - Louis Hersent, Franca piktisto (m. 1860)

* 30ma di aprilo - Carl Friedrich Gauss, Suisa fizikisto, astronomo e matematikisto (m. 1855)
* 23ma di julio - Philipp Otto Runge, Germana piktisto (m. 1810)
* 14ma di agosto - Hans Christian Ørsted, Dana fizikisto e kemiisto (m. 1851)
* 18ma di oktobro - Heinrich von Kleist, Germana skriptisto (m. 1811)
* 4ma di novembro - Carlos Anaya, prezidanto di Uruguay (m. 1862)
* 23ma di decembro - Caro Alexandr la 1ma di Rusia (m. 1825)

## Morti

* 24ma di februaro - Rejo José la 1ma di Portugal (n. 1714)
* Osei Kwadwo, regnanto dil populo Ashanti en Afrika depos 1764 (n. c. 1735)

## Referi
1781

La yaro **1781** (MDCCLXXXI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 781ma yaro di la duesma yarmilo, la 81ma yaro di la 18ma yarcento e la 2ma yaro di la yari 1780a. Kande 1781 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* Serfeso esas extirpata e religio-libereso grantesas a Protestanti ed Ortodoxi en Austria.

### [[Afrika]]
* En Aljeria, naskas milital ordeno Mohamedana *[[Tijaniyyan]]*.

### [[Nord-Amerika]]
* 2ma di februaro - Maryland divenas Usana stato.
* 4ma di septembro - Hispani fondas la nuna urbo Los Angeles, Kalifornia, lor nomizita *El Pueblo de Nuestra Señora La Reina de los Ángeles de Porciúncula*.
* 19ma di oktobro - Milito pri nedependo di Usa: Britaniana komandero Charles Cornwallis kapitulacas en Yorktown.

### [[Sud-Amerika]]
* Rebelo José Gabriel Condorcanqui, alias Tupac Amaru kaptesas. Hispani tormentas il a morto.

## Naski
* 24ma di januaro - Louis-Mathieu Molé, chefministro di Francia (m. 1855)
* 14ma di februaro - Valentín Gómez Farías, prezidanto di Mexikia (m. 1858)

* 26ma di februaro - José María Calatrava, chefministro di Hispania (m. 1846)
* 13ma di marto - Karl Friedrich Schinkel, Germana arkitekto e piktisto (m. 1841)
* 8ma di mayo - Pedro de Sousa Holstein, Komto de Palmela, chefa ministro di Portugal (m. 1850)
* 9ma di junio - George Stephenson, Angla injenioro (m. 1848)
* 6ma di julio - Sinioro Thomas Stamford Raffles, fondinto di Singapur (m. 1826)
* 11ma di decembro - David Brewster, Skota fizikisto (m. 1868)

## Morti
* 15ma di februaro - Gotthold Ephraim Lessing, Germana skriptisto, filozofo e dramatisto (n. 1729)
1782

La yaro **1782** (MDCCLXXXII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye mardio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara dio komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 782ma yaro di la duesma yarmilo, la 82ma yaro di la 18ma yarcento, e la 3ma yaro di la yari 1780a. Kande 1782 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 5ma di februaro - Hispani vinkas Britaniani ed okupas Minorka.

### [[Azia]]
* Rama la 1ma, de la dinastio Chakri, divenas rejo di Tailando.

### [[Sud-Amerika]]
* En Brazilia inauguresas fortreso *São José do Macapá*, origino di la nuna urbo Macapá.

## Naski
* 7ma di marto - Henryka Beyer, Germana piktistino (m. 1855)
* 18ma di julio - Mariano Enrique Calvo Cuellar, prezidanto di Bolivia (m. 1842)
* 10ma di agosto - Vicente Guerrero, prezidanto di Mexikia (m. 1831)
* 27ma di oktobro - Niccolò Paganini, Italiana violinisto (m. 1840)
* 1ma di novembro - Frederick John Robinson, chefministro dil Unionita Rejio (m. 1859)
* 5ma di decembro - Martin Van Buren, prezidanto di Usa (m. 1862)

## Morti

* 1ma di januaro - Johann Christian Bach, Germana kompozisto (n. 1735)
* 17ma di marto - Daniel Bernoulli, Suisa matematikisto e fizikisto (n. 1700)
* 15ma di mayo - Richard Wilson, Walsana piktisto (n. 1714)
* 1ma di julio - Charles Watson-Wentworth, chefministro di Unionita Rejio (n. 1730)
1784

La yaro **1784** (MDCCLXXXIV per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye jovdio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 784ma yaro di la duesma yarmilo, la 84ma yaro di la 18ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 1780a. Kande 1784 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 14ma di januaro - Kongreso di Usa ratifikas kontrato signatita en Paris ye l'antea yaro, segun quo Unionita Rejio agnoskas la nedependo di Usa, do finanta Usana revoluciono.
* 20ma di mayo - Kontrato signatita inter Unionita Rejio e Nederlandana Republiko formale finas la quaresma milito Angla-Nederlandana.

### [[Azia]]
* 6ma di januaro - Segun kontrato signatita en Konstantinoplo, Otoman imperio agnoskas Rusa dominaco en Krimea.
* Usa komerceskas kun Chiniana dinastio Qing.

### [[Nord-Amerika]]
* 22ma di septembro - Rusa imperio establisas kolonio en Kodiak, Alaska.

### [[Sud-Amerika]]
* Nederlandani okupas Georgetown, Guyana.

## Naski

* 24ma di januaro - George Hamilton-Gordon, 4ma komto de Aberdeen, chefministro di Unionita Rejio (m. 1860)
* 24ma di junio - Juan Antonio Lavalleja, Uruguayana politikisto (m. 1853)
* 12ma di julio - Juan Mora Fernández, chefo di stato di Kosta Rika (m. 1854)
* 25ma di agosto - José Joaquín Prieto Vial, prezidanto di Chili (n. 1854)
* 14ma di oktobro - Rejulo Fernando la 7ma di Hispania (m. 1833)
* 17ma di oktobro - Fructuoso Rivera, prezidanto di Uruguay (m. 1854)
* 20ma di oktobro - Henry John Temple, chefministro di Unionita Rejio (m. 1865)
* 28ma di oktobro - José Tadeo Monagas, prezidanto di Venezuela (m. 1868)
* 15ma di novembro - Jérôme Bonaparte, fratulo di Napoléon la 1ma (m. 1860)
* 24ma di novembro - Zachary Taylor, prezidanto di Usa (m. 1850)
* 26ma di decembro - Antoni Brodowski, Polona piktisto (m. 1832)

## Morti
* 31ma di julio - Denis Diderot, Franciana filozofo e skriptisto, kompozinto di la granda enciklopedio Franciana (n. 1713)
* 10ma di agosto - Allan Ramsay, Skotiana piktisto (n. 1713)
* 1ma di novembro - Jean-Jacques Lefranc de Pompignan, Franciana poeto (n. 1709)

## Referi
1785

La yaro **1785** (MDCCLXXXV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 785ma yaro di la duesma yarmilo, la 85ma yaro di la 18ma yarcento, e la 6ma yaro di la yari 1780a. Kande 1785 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* *[[The Times]]* publikigesas unesmafoye en London, Unionita Rejio.

### [[Afrika]]
* Zanzibar esas en povo di Omaniani.

### [[Oceania]]
* Franca komto la Pérouse navigas sur Pacifiko e proxim nordest-Amerika.
 
## Naski
* 7ma di marto - Alessandro Manzoni, Italiana skriptisto (m. 1873)
* 1ma di aprilo - Johann Heinrich Ferdinand Olivier, Germana piktisto (m. 1841)
* 26ma di aprilo - John James Audubon, Usan ornitologiisto, naturalisto e piktisto (m. 1851)
* 3ma di mayo - Vicente López y Planes, prezidanto di Arjentinia (m. 1856)
* 20ma di junio - Manuel Basilio Bustamante, prezidanto di Uruguay (m. 1863)
* 23ma di julio - Francisco Antonio Pinto, prezidanto di Chili (m. 1858)
* 15ma di agosto - Thomas de Quincey, Angla skriptisto (m. 1859)
* 18ma di novembro - David Wilkie, Skota piktisto (m. 1841)
* 28ma di novembro - Achille Léonce Victor Charles, duko de Broglie, chefministro di Francia (m. 1870)

## Morti
* 3ma di januaro - Baldassare Galuppi, Italiana kompozisto (n. 1706)

## Referi
1786

La yaro **1786** (MDCCLXXXVI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 786ma yaro di la duesma yarmilo, la 86ma yaro di la 18ma yarcento, e la 7ma yaro di la yari 1780a. Kande 1786 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* Reykjavík, chef-urbo di Islando, fondesas.
* 30ma di novembro - Toskania divenas l'unesma moderna stato qua eliminas morto-puniso.

### [[Central-Amerika]]
* Unionita Rejio recevas Belize de Hispania.

### [[Oceania]]
* Unionita Rejio komencas sendar karcerani vers Botany Bay, Australia.

## Naski
* 26ma di februaro - François Arago, Franca matematikisto, fizikisto, astronomo e politikisto (m. 1853)
* 10ma di marto - José María Vargas Ponce, prezidanto di Venezuela (m. 1854)
* 17ma di agosto - Davy Crockett, Usana pioniro e parlamentano (m. 1836)
* 20ma di agosto - José Joaquín Prieto Vial, prezidanto di Chili (m. 1854)
* 25ma di agosto - Rejulo Ludwig la 1ma di Bavaria (m. 1868)
* 10ma di septembro - Nicolás Bravo, prezidanto di Mexikia (m. 1854)
* 18ma di septembro - Rejulo Christian 8ma di Dania (m. 1848)
* 29ma di septembro - Guadalupe Victoria, unesma prezidanto di Mexikia (m. 1843)
* 18ma o 19ma di novembro - Carl Maria von Weber, Germana kompozisto (m. 1826)
* 26ma di novembro - José María Queipo de Llano, chefministro (prezidanto di la konsilistaro di ministri) di Hispania (m. 1843)

## Morti
* 4ma di januaro - Moses Mendelssohn, juda Germana filozofo (n. 1729)
* 6ma di januaro - Pierre Poivre, Franc agronomo (n. 1719)
* 21ma di mayo - Carl Wilhelm Scheele, Sueda kemiisto (n. 1742)
* 25ma di mayo - Rejulo Pedro la 3ma di Portugal (n. 1717)
* 17ma di agosto - Fredrik la Granda, rejulo di Prusia (n. 1712)
* Jean-Baptiste Charles Bouvet de Lozier, Franca explorero (n. 1705)
1787

La yaro **1787** (MDCCLXXXVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 787ma yaro di la duesma yarmilo, la 87ma yaro di la 18ma yarcento, e la 8ma yaro di la yari 1780a. Kande 1787 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Afrika]]
* Tuaregi, nomadi en Sahara, vinkas anciena regnanto di Timbuktu.

### [[Europa]]
* Dum 6 yari, til 1792, Otoman imperio probos konquestar Krimea de Rusa imperio.

### [[Nord-Amerika]]
* 14ma di mayo - En Pensilvania adoptesas skriptita konstituco por Usa.
* 17ma di septembro - Usana konstituco signatesas en Philadelphia.
* 12ma di decembro - Pensilvania divenas la 2ma Usana stato.
* 18ma di decembro - Nova-Jersey divenas la 3ma Usana stato.

### [[Oceania]]
* William Bligh departas per “Bounty”-navo ad Oceania.

## Naski
* 1ma di januaro - Johann Dominicus Quaglio, Germana piktisto (m. 1837)
* 7ma di januaro - Patrick Nasmyth, Skota piktisto (m. 1831)
* 23ma di februaro - José Travassos Valdez, komto de Bonfim, chefa ministro di Portugal (m. 1862)
* 6ma di marto - Joseph von Fraunhofer, Germana fizikisto (m. 1826)
* 10ma di marto - William Etty, Angla piktisto (m. 1849)
* 25ma di mayo - José María Bocanegra, prezidanto di Mexikia (m. 1862)
* 11ma di junio - Manuel Dorrego, Arjentiniana militestro e politikisto (m. 1828)
* 4ma di oktobro - François Guizot, chefministro di Francia (m. 1874)
* 18ma di novembro - Louis Daguerre, Franca pioniro en fotografo (m. 1851)
* 29ma di novembro - Ramón Freire Serrano, prezidanto di Chili (m. 1851)
* 14ma di decembro - Joaquín Mosquera, prezidanto di Kolumbia (m. 1878)
* 21ma di decembro - José Tomás Ovalle, prezidanto di Chili (m. 1831)

## Morti

* 4ma di februaro - Pompeo Girolamo Batoni, Italiana piktisto (n. 1708)
* 28ma di mayo - Leopold Mozart, Austriana kompozisto (n. 1719)
* 30ma di oktobro - Ferdinando Galiani, Italian ekonomikisto (m. 1728)
* 15ma di novembro - Christoph Willibald Gluck, Germana kompozisto (n. 1714)
1780

La yaro **1780** (MDCCLXXX per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye saturdio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 780ma yaro di la duesma yarmilo, la 80ma yaro di la 18ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 1780a. Kande 1780 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* Joseph la 2ma divenas imperiestro dil Santa Romana Imperio til 1790.

### [[Azia]]
* Sultano di Mysore, Haidar Ali, e sua filio Tippu Sahib atakas Karnatik, qua federabis kun Britania.

### [[Nord-Amerika]]
* 19ma di mayo - En granda parto di estal Kanada ed Usana Nov Anglia la dio divenas tenebroza. La kauzo esas ankore nesolvata.
* 23ma di junio - Usana nedependo-milito: Usani vinkas Britaniani en Nova-Jersey.

### [[Central Amerika]]
* 10ma di oktobro - Forta uragano che Karibiana Maro produktas 20.000 til 30.000 morti.

### [[Sud-Amerika]]
* Amerikana-Hispana José Gabriel Condorcanqui asertas ke il esus parento dil Inkao imperiestro Tupac Amaru. Il agitas l'indijeni kontre la Hispani.

## Naski
* februaro - Fulgencio Yegros, Paraguayana militisto e politikisto (m. 1821)

* 20ma di marto - José Joaquín de Olmedo, prezidanto di Equador (m. 1847)
* 4ma di aprilo - Edward Hicks, Usana piktisto (m. 1849)
* 20ma di mayo - Bernardino Rivadavia, prezidanto di Arjentinia (m. 1845)
* 1ma di junio - Carl von Clausewitz, Germana militisto e militala teoriisto (m. 1831)
* 27ma di julio - Anastasio Bustamante, prezidanto di Mexikia (m. 1853)
* 29ma di agosto - Jean-Auguste-Dominique Ingres, Franca piktisto (m. 1867)
* 3ma di novembro - Francisco Xavier de Luna Pizarro, Peruana sacerdoto e politikisto (m. 1855)

## Morti
* 3ma di agosto - Étienne Condillac, Franca filozofo (n. 1715)
* 17ma di novembro - Bernardo Bellotto, Italiana piktisto (n. 1721)

## Referi
Yari 1780a

La **yari 1780a** dil 18ma yarcento komencis ye la 1ma di januaro 1780 e finis ye la 31ma di decembro 1789. Dum la yari 1780a eventis inter altri:
## [[Europa]]
* 4ma di junio 1783 - Fratuli Montgolfier unesmafoye demonstras balono qua acensas per varm aero.
* 4ma di julio 1789 - Komencas Franca revoluciono.

## [[Afrika]]
* Le Fulani, populo nomada de Sudan, expansas Islamala revoluciono. Fulani-docisto Usuman dan Fodio agitas populo segun Islamala lego a santa milito kontre la regnanti Hausa. Hausa-lando krulos en 1810.

## [[Nord-Amerika]]
* 12ma di mayo 1780 - Usana nedependo-milito: Britaniani kaptas Charleston, Sudal Karolina.
* 23ma di junio 1780 - Usana nedependo-milito: Usani vinkas Britaniani en Nova-Jersey.
1789

La yaro **1789** (MDCCLXXXIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 789ma yaro di la duesma yarmilo, la 89ma yaro di la 18ma yarcento, e la 10ma yaro di la yari 1780a. Kande 1789 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 14ma di julio - Revolucioneri konquestas la senarma karcero Bastille. Franca revoluciono komencas.
* 8ma di agosto - Feudismo abolisesas en Francia.
* Deklarado di Homala yuri publikigesas en Francia.

### [[Nord-Amerika]]
* 7ma di januaro - Unesma elekto por prezidanto e por la kongreso en Usa.
* 4ma di februaro - George Washington elektesas unanime kom unesma prezidanto di Usa.
* 30ma di aprilo - George Washington komencas lua prezidanteso.
* 14ma di julio - Skota explorero Alexander Mackenzie finas lua explorovoyajo tra la fluvio qua nun havas lua nomo. Ilu pensabis ke ol debushus an Pacifiko, ma fakte ol debushas an l'Arktika oceano.
* 21ma di novembro - Nordal Karolina divenas la 12ma Usana stato.
* 26ma di novembro - Dio di dank-expreso celebresas en Usa unesmafoye.
* 11ma di decembro - L'Universitato di Nordal Karolina, unesma publika universitato di Usa, kreesas.

### [[Sud-Amerika]]
* Konspiro di Tiradentes pri la nedependo di Brazilia deskovresas en l'urbo Vila Rika (la nuna Ouro Preto), Minas Gerais. Tiradentes arestesos ye la 10ma di mayo, judiciesos e kondamnesos a mortopuniso per jibeto.

### [[Oceania]]
* 28ma di aprilo -  Mutino sur la navo ''Bounty'': William Bligh, kapitano di Angla navo "Bounty", jetesas aden maro da rebela maristi.
* 14ma di junio - Kapitano William Bligh ed altra 18 transvivanti de la mutino sur la navo ''Bounty'' arivas an l'insulo Timor, pos 6.400 km-a voyajo en bateleto.

## Naski
* 5ma di januaro - Jules Robert Auguste, Franca piktisto (m. 1850)
* 5ma di februaro  - José Ramón Rodil y Campillo, chefministro di Hispania (m.1853)
* 16ma di marto - Georg Simon Ohm, Germana fizikisto (m. 1854)
* 22ma di aprilo - Manuel Gómez Pedraza, prezidanto di Mexikia (m. 1851)
* 20ma di mayo - Marcellin Champagnat, Franca sacerdoto e santo por katolik-eklezio (m. 1840)
* 30ma di junio - Horace Vernet, Franca piktisto (m. 1863)
* 3ma di julio - Johann Friedrich Overbeck, Germana piktisto (m. 1869)
* 19ma di julio - John Martin, Angla piktisto (m. 1854)
* 15ma di septembro - James Fenimore Cooper, Usana skriptisto (m 1851)
* 15ma di decembro - Carlos Soublette, prezidanto di Venezuela (m. 1870)

## Morti
* 7ma di aprilo - Sultano Abdul Hamid la 1ma di Otoman imperio (n. 1725)
* 9ma di mayo - Jean-Baptiste Vaquette de Gribeauval, Franca injenioro e militisto (n. 1715)
1790

La yaro **1790** (MDCCXC per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 790ma yaro di la duesma yarmilo, la 90ma yaro di la 18ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 1790a. Kande 1790 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
*  13ma di mayo - Eventas la Batalio di Reval inter Suedia e Rusa imperio. Suedi vinkesas, e 8 Rusi e 51 Suedi mortas.
* Julio - Louis la 16ma di Francia aceptas konstitucala monarkio.
* 9ma di julio - Dudia kombato komencas che Ruotsinsalmi, inter la navaro di Suedia e Rusia. La floto di Rusia perisas.
* William Bligh, kapitano di “Bounty”, retrovenas a Britania.

### [[Nord-Amerika]]
* 1ma di marto - Lego qua posibligas l'unesma demografiala kontado di Usa signatesas.
* 29ma di mayo - Rhode Island signatas Usana konstituco e divenas la 13ma Usana stato.
* 16ma di julio - Washington DC fondesas proxim fluvio Potomac.
* 2ma di agosto - Eventas l'unesma demografiala kontado en Usa.

### [[Central Amerika]]
* Edukita sklavo Toussaint L'Ouverture agitas sklavi revoltar, segun idei de Franca Revoluciono. Il esas l'unesma reprezentanto di liberiginta kombato di sklavi.

## Naski

* 25ma di februaro - Juan Álvarez Mendizábal, prezidanto di guvernerio (chefministro) di Hispania (m. 1853)
* 18ma di marto - Markezo de Custine, Franca skriptisto (m. 1857)
* 29ma di marto - John Tyler, prezidanto di Usa (m. 1862)
* 21ma di aprilo - Manuel Blanco Encalada, prezidanto di Chili (m. 1876)
* 23ma di mayo - Jules Dumont d'Urville, Franca explorero (m. 1842)
* 13ma di junio - José Antonio Páez, prezidanto di Venezuela (m. 1873)
* 25ma di junio - Vitório Maria de Sousa Coutinho, chefministro di Portugal (m. 1857)
* 6ma di julio - Jozef Tominc (Giuseppe Tominz), Italiana-Slovena piktisto (m. 1866)
* 8ma di agosto - Ferenc Kölcsey, Hungara poeto (m. 1838)
* 13ma di agosto - William Wentworth, Australiana explorero e jurnalisto (m. 1872)
* 31ma di oktobro - Francisco Javier de Istúriz, chefministro di Hispania (m. 1871)
* 17ma di novembro - August Ferdinand Möbius, Germana matematikisto (m. 1868)
* 16ma di decembro - Rejulo Léopold la 1ma di Belgia (m. 1865)
* 23ma di decembro - Jean-François Champollion, Franca egiptologo (m. 1832)
* Thomas Bock, Angla-Australiana piktisto (m. 1855)

## Morti

* 20ma di februaro - Joseph la 2ma, Santa Romana imperiestro, monarko di Austria depos 1780 (n. 1741)
* 8ma di marto - Augustyn Mirys, Polona piktisto (n. 1700)
* 9ma di aprilo - Sidi Muhammed la 3ma Ben Abdellah al-Qatib, monarko di Maroko (n. 1710)
* 17ma di aprilo - Benjamin Franklin, Usan inventisto e politikisto (n. 1706)
* 17ma di julio - Adam Smith, Angla ekonomikisto (n. 1732)
* 28ma di septembro - Princo Nikolaus Esterházy (n. 1714)

## Referi
Yari 1790a

La **yari 1790a** esis yardeko qua komencis ye la 1ma di januaro 1790 e finis ye la 31ma di decembro 1799. Li esis la frua yari di prospero del industriala revoluciono, del Unesma Franca republiko e del Unionita Stati di Amerika.

Dum la yari 1790a de la 18ma yarcento eventis, inter altri:

## [[Europa]]
* 1790 - Ye la 4ma di februaro, Louis la 16ma di Francia deklaras a la nacional asemblitaro ke ilu mantenos la konstituco. En julio il aceptos l'adopto di konstitucala monarkio.
* 1792 - Rusa imperio ed Otoman imperio signatas tale nomizita "kontrato di Jassy", qua finas la milito Rusa-Turka de 1787 til 1792, pri Krimea.
* Franca revoluciono expansas gradope a la vicina landi e revolucional idei expansas a tota mondo.

## [[Central-Amerika]]
* Toussaint L'Ouverture agitas Haitiani kontre Francia. Ilu duktos kurte la stato.
1795

La yaro **1795** (MDCCXCV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye lundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 795ma yaro di la duesma yarmilo, la 95ma yaro di la 18ma yarcento, e la 6ma yaro di la yari 1790a. Kande 1795 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 28ma di marto - Dukio Kurlando cesas existar e divenas parto de Rusa imperio.
* 7ma di aprilo - Francia komencas uzar metro kom mezur-unajo por longeso.
* 8ma til la 11ma di septembro - Otomani atakas e vinkas rejio Kartli-Kakheti en Tbilisi.
* La Komunitato Polona-Lituana dissolvesas e dividesas inter Rusa imperio, Prusia ed Austrian imperio. Rusa imperio okupas teritorii qui pose formacos Bielorusia e la nuna esto di Ukraina, kontre ke Austrian imperio recevas la westo.
* Francia atakas Nederlando ed instalas ibe republikala marioneto-rejimo.
* La dukio di Kurlando cesas existar, e divenas parto de Rusa imperio.

### [[Afrika]]
* En Sudafrika Britania konquestas Nederlandana Kaplando.
* En central Afrika Skota explorero Mungo Park departas vers fluvio Nijer tra Gambia.

### [[Nord-Amerika]]
* 7ma di februaro - Usana stati ratifikas la 11ma emendo en la konstituco.

### [[Central Amerika]]
* 21ma di februaro - En Santa Lucia, eventas revolto di sklavi kontre Britaniani.

## Naski

* 3ma di februaro - Antonio José de Sucre, prezidanto di Bolivia (m. 1830)
* 26ma di aprilo - John James Audubon, Usana ornitologiisto (m. 1851)
* 4ma di mayo - José Gregorio Monagas Burgos, prezidanto di Venezuela (m. 1858)
* 25ma di agosto - Luis José de Orbegoso, prezidanto di Peru (m. 1847)
* 15ma di oktobro - Rejulo Friedrich Wilhelm la 4ma di Prusia (m. 1861)
* 31ma di oktobro - John Keats, Britaniana poeto (m. 1821)
* 2ma di novembro - James Knox Polk, prezidanto di Usa (m. 1849)
* (o 1793) - Konstantinos Kanaris, chefministro di Grekia (m. 1877)
* Benizelos Rufos, chefministro di Grekia (m. 1868)

## Morti
* 12ma di junio - Johann Christian Brand, Austriana piktisto (n. 1722)
* 31ma di agosto - François-André Danican Philidor, Franca shakoludisto (n. 1726)
* 6ma di novembro - Jiří Antonín Benda, Cheka kompozisto (n. 1722)
* 15ma di novembro - Charles-Amédée-Philippe van Loo, Franca piktisto (n. 1719)
1796

La yaro **1796** (MDCCXCVI per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye venerdio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 796ma yaro di la duesma yarmilo, la 96ma yaro di la 18ma yarcento, e la 7ma yaro di la yari 1790a. Kande 1796 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 9ma di marto - Napoléon la 1ma mariajas kun Joséphine de Beauharnais.
* 15ma til la 17ma di novembro - Napoleonala militi: En Italia eventas la batalio di la ponto di Arcole, inter Franca e Santa Romana trupi. Pos vinkar la batalio, Franci konquestas Lombardia komplete e siejas Mantova.

### [[Azia]]
* 9ma di februaro - Imperiestro Qianlong de Chinia renuncas, ma duktos la rejio til 1799.
* 16ma di februaro - Nederlandani transferas la kontrolo di Ceylon a Britaniani.

## Naski
* 7ma di januaro - Princino Charlotte Augusta de Wals (m. 1817)
* 26ma di januaro - Policarpa Salavarrieta, heroino di la nedependo di Kolumbia (m. 1817)
* 18ma di marto - Jakob Steiner, Suisa matematikisto (m. 1863)
* 1ma di junio - Nicolas Léonard Sadi Carnot, Franca inventisto (m. 1832)
* 6ma di julio - Caro Nikolai la 1ma di Rusia (m. 1855)
* 16ma di julio - Jean-Baptiste-Camille Corot, Franca piktisto (m. 1875)
* 26ma di julio - George Catlin, Usana piktisto (m. 1872)
* 25ma di novembro - Andreas von Ettingshausen, Austriana matematikisto (m. 1878)
* 25ma di decembro - Juan Esteban Pedernera, prezidanto di Arjentinia (m. 1886)
* Marcin Zaleski, Polona piktisto (m. 1877)

## Morti
* 6ma di agosto - David Allan, Skota piktisto (n. 1744)
* 17ma di novembro - Yekaterina la granda, carino di Rusa imperio (n. 1684)
1797

La yaro **1797** (MDCCXCVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 797ma yaro di la duesma yarmilo, la 97ma yaro di la 18ma yarcento, e la 8ma yaro di la yari 1790a. Kande 1797 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 16ma di novembro - Friedrich Wilhelm la 3ma divenas rejulo di Prusia.

### [[Central Amerika]]
* 18ma di februaro - Hispania transferas la kontrolo di Trinidad, en Karibia, a Britaniani.

### [[Nord-Amerika]]
* 3ma di marto - En Usa, la prezidanteso di George Washington finas.

## Naski
* 7ma di januaro - Mariano Paredes y Arrillaga, prezidanto di Mexikia (m. 1849)

* 31ma di januaro - Franz Schubert, Austriana kompozisto (m. 1828)
* 15ma di februaro - Henry Steinway, German-Usana piano-fabrikisto (m. 1871)
* 22ma di marto - Rejulo Wilhelm la 1ma di Prusia (m. 1888)
* 15ma di aprilo - Adolphe Thiers, prezidanto di Francia (m. 1877)
* 11ma di mayo - José Mariano de Salas, prezidanto di Mexikia (m. 1867)
* 5ma di junio - Imamo Sayyid Said, regnanto di Oman (m. 1856)
* 25ma di julio - Francisco Javier Echeverría, prezidanto di Mexikia (m. 1852)

* 30ma di agosto - Mary Shelley, Angla skriptistino (m. 1851)
* 31ma di agosto - Ramón Castilla, prezidanto di Peru (m. 1867)
* 10ma di septembro - Carl Gustaf Mosander, Sueda kemiisto (m. 1858)
* 19ma di septembro - January Suchodolski, Polona piktisto (m. 1875)
* 20ma di oktobro - José Bernardo Escobar, prezidanto di Guatemala (m. 1849)
* 29ma di novembro - Gaetano Donizetti, Italiana kompozisto (m. 1848)
* 4ma di decembro - Rejulo George Tupou la 1ma di Tonga (m. 1893)
* 17ma di decembro - Joseph Henry, Usana ciencisto (m. 1878)
* Munshi Abdullah, Malaya skriptisto (m. 1854)

## Morti

* 27ma di mayo - Gracchus Babeuf, Franca jurnalisto e revolucionero (n. 1760)
* 17ma di junio - Agha Muhammad Khan, shaho di Persia (n. 1742)
* 29ma di agosto - Joseph Wright of Derby, Angla piktisto (n. 1734)
* 10ma di septembro - Mary Wollstonecraft, Angla filozofino e skriptistino (n. 1759)
* 16ma di novembro - Rejulo Friedrich Wilhelm la 2ma di Prusia (n. 1744)

## Referi
1798

La yaro **1798** (MDCCXCVIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 798ma yaro di la duesma yarmilo, la 98ma yaro di la 18ma yarcento, e la 9ma yaro di la yari 1790a. Kande 1798 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Australia]]
* Bass e Flinders navigas tra stretajo inter Australia e Tasmania.
### [[Europa]]
* Francia militas kontre la duesma asocio inter Britania, Rusa imperio, Austria, Rejio di la du Sicilii, Sardinia e Portugal. Francia esas ankore vinkonta.

## Naski
* 19ma di januaro - Auguste Comte, Franca sociologo, kreinto di pozitivismo (m. 1857)
* 26ma di aprilo - Eugène Delacroix, Franca piktisto (m. 1863)
* 21ma di agosto - Jules Michelet, Franca historiisto e skriptisto (m. 1874)
* 26ma di septembro - Tomás Cipriano de Mosquera, prezidanto di Kolumbia (m. 1878)
* 12ma di oktobro - Pedro la 1ma di Brazilia e la 4ma di Portugal, imperiestro di Brazilia e rejulo di Portugal (m. 1834)
* 4ma di decembro - Jules Dufaure, chefministro di Francia (m. 1881)

## Morti
* 19ma di aprilo - Canaletto, Italiana piktisto (n. 1697)
* 4ma di junio - Giacomo Casanova, Italiana skriptisto (n. 1725)
* 29ma di junio - Giacomo Leopardi, Italiana poeto e filozofo (m. 1837)
1800

La yaro **1800** (MDCCC per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye merkurdio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 800ma yaro di la duesma yarmilo, la 100ma yaro di la 18ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 1800a. Kande 1800 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
* La habitantaro dil mondo ja esas cirkume 1 miliardo di personi.

### [[Europa]]
* 7ma di februaro - Plebicito konfirmas Napoléon Bonaparte kom unesma konsulo di Francia.
* 14ma di marto - Pius la 7ma divenas papo.
* 15ma di mayo - Napoléon Bonaparte, komandanta  soldati, trairas Alpi por atakar la nordo di Italia.
* 14ma di junio - Batalio di Marengo: Franca trupi vinkas Austriani proxim Marengo, Italia.
* 2ma di julio - Parlamento di Britania aprobas l'uniono kun Irlando. Ye la 1ma di agosto sam yaro la parlamento di Irlando ank aprobas l'uniono, qua efikeskos ye la 1ma di januaro 1801.
* 24ma di agosto - Navala kombati inter Britaniana e Franca navi proxim Malta.
* 4ma di septembro - Franca trupi kapitulacas a Britaniani en Valletta, Malta. Malta divenas Britaniana protektorato.
* En Italia Alessandro Volta inventas elektro-paro.

### [[Nord-Amerika]]
* 1ma di oktobro - Per la triesma kontrato di San Ildefonso, Hispana imperio cedas Franca Louisiania a Francia. Kambie, ol recevas Toskania de Francia, en Europa.
* 17ma di novembro - Kongreso di Usa unesmafoye kunsidas en Washington DC.

### [[Central Amerika]]
* 11ma di septembro - Britaniani kaptas Kuracao..

## Naski

* 7ma di januaro - Millard Fillmore, prezidanto di Usa (m. 1874)
* 10ma di januaro - Lars Levi Laestadius, Sueda botanikisto e pastoro (m. 1861)
* 28ma di januaro - António Feliciano de Castilho, Portugalana skriptisto e poeto (m. 1875)
* 9ma di februaro - Joseph von Führich, Austriana piktisto (m. 1876)
* 20ma di marto - Braulio Carrillo Colina, chefo di stato di Kosta Rika (m. 1845)
* 2ma di aprilo - Juan Francisco de Vidal, prezidanto di Peru (m. 1863)
* 15ma di aprilo - James Clark Ross, Britanian explorero e navigisto (m. 1862)
* 20ma di aprilo - Wojciech Korneli Stattler, Polona piktisto (m. 1875)
* 6ma di mayo - Amalie Haizinger, Germana aktorino (m. 1884)
* 9ma di mayo - John Brown, Usan abolisisto (m. 1859)
* 2ma di julio - Piotr Michałowski, Polona piktisto (m. 1855)

* 19ma di julio - Juan José Flores, prezidanto di Equador (m. 1864)
* 17ma di agosto - Charles Rogier, chefministro di Belgia (m. 1885)
* 9ma di oktobro - José María Melo, prezidanto di Kolumbia (m. 1860)
* 29ma di decembro - Charles Goodyear, Usana kemiisto ed injenioro, inventinto di vulkanizita kauchuko (m. 1860)
* Zinovios Valvis, chefministro di Grekia (m. 1886)
* Charles Codman, Usana piktisto (m. 1842)

## Morti
* 25ma di aprilo - William Cowper, Angla poeto (n. 1731)

## Referi
1810

La yaro **1810** (MDCCCX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 810ma yaro di la duesma yarmilo, la 10ma yaro di la 19ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 1810a. Kande 1810 komencis, Gregoriala kalendario esis 12 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* Suedia paktas pri paco kun Francia. Marshalo Bernadotte divenas Karl 14ma Johan, rejo di Suedia.

### [[Afrika]]
* Hausa-lando krulas a manui di Fulani.

### [[Nord-Amerika]]
* Sacerdoto Miguel Hidalgo agitas Mexikia kontra Hispana regno.

### [[Sud-Amerika]]
* 20ma di aprilo - Guvernisto di Caracas deklaras nedependo de Hispania.
* 25ma di mayo - En Arjentinia, *cabildo* di Buenos Aires deklaras fideleso a Hispaniana rejulo Fernando la 7ma vice Joseph Bonaparte, qua lor esis fakte la suvereno di Hispania. To esas la komenco di nedependo-procedo en Arjentinia ed altra Hispaniana kolonii en Sud-Amerika.
* 20ma di julio - Vicerejio Nova-Granada deklaras su nedependanta de Hispana imperio.
* 18ma di septembro - Chili proklamas nedependo del Hispana imperio.

### [[Oceania]]
* Kamehameha la 1ma divenas rejo di Havayi. Ilu ganas Kauai-insulo sen milito negociante.

## Naski
* 12ma di januaro - Rejulo Ferdinando la 2ma di la Du Sicilii (m. 1859)
* 27ma di januaro - Tomás Gomensoro, prezidanto di Uruguay (m. 1900)

* 1ma di marto - Frédéric Chopin, Polona kompozistulo (m. 1849)
* 10ma di februaro - Armand de Quatrefages, Franciana biologo (m.1892)
* 2ma di marto - Papo Leo la 13ma (m. 1903)
* 26ma di mayo - Christen Købke, Dana piktisto (m. 1848)
* 8ma di junio - Robert Schumann, Germana kompozisto (m. 1856)
* 2ma di julio - Eduard von Steinle, Austriana piktisto (m. 1886)
* 5ma di julio - P. T. Barnum, Usan artisto ed entraprezisto di cirko (m. 1891)
* 10ma di agosto - Lorenzo Batlle y Grau, prezidanto di Uruguay (m. 1887)
* 10ma di agosto - Camillo Benso di Cavour, chefministro di Italia (m. 1861)
* 29ma di agosto - Juan Bautista Alberdi, Arjentinian advokato, yuristo, ekonomikisto, diplomacisto, skriptisto e muzikisto (m. 1884)
* 3ma di septembro - Paul Kane, Irlandana-Kanadana piktisto (m. 1871)

* 12ma di septembro - Ernest Courtot de Cissey, chefministro di Francia (m. 1882)
* 8ma di oktobro - Zahari Zograf, Bulgara piktisto (m. 1853)
* 19ma di oktobro - Jules Malou, chefministro di Belgia (m. 1886)
* 3ma di decembro - Francisco Dueñas, prezidanto di Salvador (m. 1884)
* 11ma di decembro - Alfred de Musset, Franca skriptisto (m. 1857)
* 17ma di decembro - Francisco Serrano y Domínguez, chefministro di Hispania (m. 1885)
* 24ma di decembro - Wilhelm Marstrand, Dana piktisto (m. 1873)

## Morti

* 24ma di februaro - Henry Cavendish, Angla ciencisto (n. 1731)
* 26ma di junio - Joseph-Michel Montgolfier, un ek la fratuli Montgolfier, pioniri en la flugado en varma aera baloni (n. 1740)
* 26ma di agosto - Santiago de Liniers, vicerejo di Fluvio Plata (n. 1753)
* 11ma di novembro - Johann Zoffany, Germana piktisto (n. 1733)
* 2ma di decembro - Philipp Otto Runge, Germana piktisto (n. 1777)

## Referi
1788

La yaro **1788** (MDCCLXXXVIII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye mardio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 788ma yaro di la duesma yarmilo, la 88ma yaro di la 18ma yarcento, e la 9ma yaro di la yari 1780a. Kande 1788 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* Milito inter Suedia e Rusa imperio komencas. Dum la milito apareskas unesma traiti de penso pri nedependo di Finlando.
* En Britania fondesas Afrika-societo por exploro di interna parti dil kontinento.
* 7ma di junio - En Francia eventas la Asemblo di Vizille.

### [[Azia]]
* Kin-yara famino finas en Japonia.

### [[Nord-Amerika]]
* 2ma di januaro - Georgia divenas Usana stato.
* 9ma di januaro - Connecticut divenas Usana stato.
* 6ma di februaro - Massachusetts divenas Usana stato.
* 23ma di mayo - Suda-Karolina divenas Usana stato.
* 21ma di junio - Nova-Hampshire divenas Usana stato.
* 25ma di junio - Virginia divenas Usana stato.
* 9ma di julio - Connecticut divenas Usana stato.
* 26ma di julio - Nova-York divenas Usana stato.
* decembro - Cincinnati, Ohio, fondesas.

### [[Oceania]]
* Unesma enkarcerigita Britaniani transportesas vers Botany Bay, Australia.

## Naski

* 22ma di januaro - George Gordon Byron, Britaniana poeto (m. 1824)
* 5ma di februaro - Robert Peel, chefministro di Unionita Rejio (m. 1850)
* 10ma di februaro - Johann Peter Pixis, Germana pianisto e kompozisto (m. 1874)
* 12ma di februaro - Carl Reichenbach, Germana kemiisto (m. 1869)
* 22ma di februaro - Arthur Schopenhauer, Germana filozofo (m. 1860)
* 24ma di februaro - Johan Christian Dahl, Norvegiana piktisto (m. 1857)
* 7ma di marto - Antoine Becquerel, Franca fizikisto (m. 1878)
* 6ma di aprilo - Melchor Múzquiz, prezidanto di Mexikia (m. 1844)
* 17ma di aprilo - Edwin Atherstone, Britaniana skriptisto (m. 1872)
* 20ma di aprilo - Spiridon Trikupis, chefministro di Grekia (m. 1873)
* 10ma di mayo - Augustin Fresnel, Franca fizikisto (m. 1827)
* 24ma di oktobro - Rafael Urdaneta, prezidanto di Granda Kolumbia (m. 1845)

## Morti

* Jean-François de La Pérouse, Franca komto e navigisto, sur Pacifiko (n. 1741)
* 15ma di aprilo - Georges-Louis Leclerc de Buffon, Franciana biologo, matematikisto, skriptisto (n. 1707)
* 2ma di agosto - Thomas Gainsborough, Angla piktisto (n. 1727)
* 14ma di decembro - Carl Philipp Emanuel Bach, Germana kompozisto (n. 1714)
* 14ma di decembro - Rejulo Carlos la 3ma di Hispania (n. 1716)
* 30ma di decembro - Francesco Zuccarelli, Italiana piktisto (n. 1702)

## Referi
Michael Mann

**Michael Mann** (n. 5 di februaro 1943) esas Usana cinematografisto, cenaristo e produktisto.

Verki direktita da Michael Mann:
* *Thief*, 1984
: La cinemo rakontas pri iruptisto-kriminalisto (aktoro James Caan) quo retrovenas a socio. La rakonto e muziko esas juntita tre hipnotoze.
* *Miami Vice*, 1984
: Televiziono-serio quo divenis tre populara.
* *Manhunter*, 1986
: Cinemo rakontas pri Hannibal Lecter, kanibalo. Ol esas cinemografuro dil romano “Reda Dragono” da Thomas Harris.
* *Last of the Mohicans*, 1993
: Cinemo esas cinemografuro de famoza romano di James Fenimore Cooper. Aktoro Daniel Day-Lewis pleas la rolo di Falkon-okulo.
* *Heat*, 1995
: Robert De Niro ed Al Pacino renkontras en ca cinemo pri bandito e policisto.
* *Insider*, 1999
: En ca vera rakonto, reprezentanto di tabako-industrio (aktoro Russel Crowe) esas persekutita pro ke il volas dicar sekreti dil tabako-industrio. La cinemo demonstras quale on diciplinas informo-mediaco per timo.
* *Ali*, 2001
: La cinemo esas neordinara rakonto pri boxisto (aktoro Will Smith).
* *Robbery Homicide Division*, 2002
: Televiziono-serio pri polico di Los Angeles. Serio divenis kurta.
* *Collateral*, 2004
: La cinemo rakontas pri filozofanta mortigisto (aktoro Tom Cruise), quo renkontras taxio-vehisto. Omno eventas dum un nokto en tenebro. “Es plu facile okupas su ad atmosfero dum nokte”, dicas Michael Mann.
* *Miami Vice*, 2006
: Policisti di Miami retrovenos.
* *The Kingdom*, 2007
* *Hancock*, 2008
* *Public Enemies*, 2009
* *Texas Killing Fields*, 2011
* *Blackhat*, 2015
Fluvio Amazon

**Amazon** esas longa Sud-Amerikana fluvio qua naskas en la montaro Andi, en Peru, e debushas este, an l'oceano Atlantiko, pos trairar la norda regiono di Brazilia. Ol esas la maxim longa fluvio en la mondo ( km) ed anke la maxim voluminoza. Ol formacas la maxim vasta e richa ekologiala sistemo del mondo.

Amazon havas la maxim vasta fluviala baseno del mondo. Ol kontenas 20% de la sensala aquo del mondo. Dum unika dio ekfluas de Amazon la sama quanto di aquo kam ekfluas de Thames (en Anglia) dum unika yaro. On povas trovar sensala aquo mem en disto di 250&nbsp;km de la rivo, en Atlantiko.

En 1500 Vicente Yañez Pinzón divenis l'unesma Europano qua navigis en Amazon. Ilu baptis ol "Río Santa María de la Mar Dulce" (Fluvio Santa Maria di la Dolca Maro). Portugalani baptis ol "Amazonas" (Amazon) kande li observis indijena mulieri proxim lua rivo, e memorigis la mitologiala mulieri del Anciena Grekia.
Federico García Lorca

**Federico García Lorca** (5ma di junio 1898 til la 19ma di agosto 1936) esis  Hispana poeto.

Federico García Lorca studiis jurisprudenco e literaturo en Madrid de 1919 til 1926. Lua unesma dramato esis *El maleficio de la marposa* (La magio dil lepidopteri) ed unesma poemifuro *Libro de poemas* (Libro di poemi) en 1921.

García Lorca esis membro di “generaciono di 27”. Tala verkisti esis inter altri anke Dámaso Alonso, Jorge Guillen, Pedro Salinas, Luis Cernuda, Juan Ramón Jiménez, Vicente Aleixandre, Rafael Alberti, Pablo Picasso, Salvador Dalí e Luis Buñuel.

Il voyajis a New York en 1929 por studiar ma sentis su tre shokata pri l'urbego e lua industriala kulturo. García Lorca fondis en 1933 teatro-kompanio *La Barraca*. Ol turis en lando pleante dramati di Lope de Vega, Calderón e Tirso de Molina. Frankoisti arestis ilu ye la 16ma di agosto e mortigis ilu sive ye la 18ma sive ye la 19ma di agosto 1936 en Viznar.

Surrealista poemi de la yari 1929 e 1930 publikigesis pos lua morto en 1940, kun titulo *Poeta en Nueva York* (Poeto en New York).

Inter altra verki, esas:
* *Poema del cante jondo* (Poemaro pri *cante jondo*) (1931), skribita por Andaluciana festivalo di nacionala poemo.
* dramato “Mariajo di sango” (1933).
* dramato “Domo di Bernarda Alba” (1936).
* *Romancero gitano* (Cigano-romanci) (yaro?)
* Rozo ed aleno (yaro?)

## Pri Federico García Lorca
* libro: Ian Gibson (1971): Assassination of Federico García Lorca.

## Extera ligili
* Ludo e teorio di la duende
1794

La yaro **1794** (MDCCXCIV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 794ma yaro di la duesma yarmilo, la 94ma yaro di la 18ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 1790a. Kande 1794 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi
### [[Europa]]
* 8ma di mayo - Judiciita kom trahizero dum Franca revoluciono, fizikisto Antoine Lavoisier mortigesas sam-die.
* 23ma di junio - Carino Yekaterina la 2ma di Rusia permisas Judi rezidar en Kiiv.
* 28ma di julio - Maximilien de Robespierre gilotinagesas che Placo di la Revoluciono (nun Placo di la Konkordo) en Paris, Francia.

### [[Azia]]
* Aga Muhammed fondas dinastio Kajad ed unionas Persia.
* Ter-tremo en sud-estal Persia destruktas urbo Kerman.

## Naski
* 21ma di februaro - Antonio López de Santa Anna, militestro e diktatoro di Mexikia (m. 1876)
* 17ma di marto - Gabriel Antonio Pereira, prezidanto di Uruguay (m. 1861)
* 17ma di aprilo - Carl Friedrich Philipp von Martius, Germana botanikisto (m. 1868)
* 15ma di oktobro - José María Plá, prezidanto di Uruguay (m. 1869)
* Thomas Mann Baynes, Britaniana piktisto (m. 1876 o 1854)

## Morti
* 5ma di aprilo - Georges Danton, Franca revolucionero (n. 1759)
* 8ma di mayo - Antoine Lavoisier, Franca kemiisto (n. 1743)
* 28ma di julio - Maximilien de Robespierre, Franca revolucionero (n. 1758)
* 28ma di julio - Antoine de Saint-Just, Franca politikisto (n. 1767)