open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Enrico Caruso

**Enrico Caruso** (1873 til 1921) esis Italiana kantisto di opero, de 1895 til 1921.

Il naskis en Napoli, e de 1895 il aparis en operi en diversa teatri en Italia. En 1900 il ganis kontrato kun opero-domo La Scala, en Milano, ed ibe debutis kom Rodolfo en *La bohème* da Giacomo Puccini. En 1902 ilu registragis kansoni por gramofono; la diski esis populara, e to augmentis la famo di Caruso. Il unesmafoye aparis en Metropolitan Opera en New York en 1903, ed il pose ofte aparis en Usa. En 1918 il mariajis kun Dorothy Park Benjamin, de richa familio di New York. 

Caruso fumis multe Egiptiana sigareti. Ca deletera kustumo, pluse la manko di korp-exercado e l'intensa rutino di prizentadi probable kontributis por lua mala saneso qua afliktis lu dum la lasta yaro di lua vivo. Il mortis ye la 2ma di agosto 1921 pos sufrinta dum plura monati pro grava maladesi.
Édouard Manet

**Édouard Manet** (23ma di januaro 1832 til la 30ma di aprilo 1883) esis Franca piktisto qua apartenis a la movado impresionista.

Ilua patro esis judiciisto, ed esis supozata ke Édouard divenus legisto. De 1850 ilu studiis piktado; de 1853 til 1856 ilu voyajis en Europa e vidis influiva pikturi. Il apertis studieyo en 1856. Notinda frua verko esas *Le déjeuner sur l'herbe*, piktita en 1863. En realismala stilo il piktis diversa ceni di lor epoko. En 1882 il produktis ilua lasta notinda pikturo, *Un Bar aux Folies-Bergère*.

## Referi
Claude Monet

**Claude Monet** (1840 til 1926) esis Franciana piktisto, pioniro de impresionista movado.

De 1845 la familio rezidis en Le Havre en Normandia, ube ilua intereso pri piktado komencis. De 1862 Monet havis studieyo en Paris kun Pierre-Auguste Renoir ed altri.

En novembro 1872 en Le Havre, il komencis krear la pikturo *Impression: soleil levant*. Ol esis un de sis pikturi montranta la portuo ye diversa tempi di la jorno,  por montrar la diferanta efektiguri di lumo, e ye diversa vidpunti. En aprilo 1874 ol inkluzesis en expozo en Paris. Kritikisto di arto, Louis Leroy, skribis artiklo pri l'expozo en jurnalo, kun titulo *L'Exposition des Impressionnistes*, en qua il opinionis ke la pikturo da Monet esas tipala exemplo di nova stilo. La vorto *impressionnisme* balde divenis la nomo di movado en arto.

De 1883, Monet rezidis en Giverny, ed en la lasta yari il piktis sua granda gardeno qua kontenis nenufaro-lageti.
Charles Fourier

**François Marie Charles Fourier** (7ma di aprilo 1772 til la 10ma di oktobro 1837) esis Franca filozofo, di utopio-socialismo.
Giuseppe Verdi

**Giuseppe Fortunino Francesco Verdi** (1813 til 1901) esis un de la maxim konocita Italiana kompozisti di opero.

## ''Il Trovatore''
Ye la 19ma di januaro 1853 la opero *Il Trovatore* da Giuseppe Verdi esis unesmafoye pleata, en Roma. La evento esis sucesoza e la lasta akto esis iterata. Arii de la opero balde divenis populara. La fonto esis la dramato *El Trovador* da Antonio Garcia Gutiérrez. La libreto por la opero skribesis da Salvatore Cammarano, qua skribabis la libreto di opero da Gaetano Donizetti, Lucia di Lammermoor, e ja skribabis plura libreti por Verdi. Cammarano mortis en 1852, la libreto esante preske kompleta. La rakonto di la opero retenas la komplexeso di la originala dramato.

## ''Simon Boccanegra''
Ye la 12ma di marto 1857 en Venezia, ilua opero *Simon Boccanegra* esis unesmafoye pleata. La fonto esis la dramato *Simón Bocanegra* (1843) da Antonio García Gutiérrez, da qua la dramato *El Trovador* esabis la fonto di *Il Trovatore*. La intrigi en la rakonto di *Simón Bocanegra* esis komplexa, e la opero ne esis sucesoza; pos plura yari, Verdi laboris kun libretisto Arrigo Boito por krear nova versiono, qua esis unesmafoye pleata en 1881 en Milano. Ca esas la versiono nuntempe kustumale pleata.

## ''La forza del destino''
Ye la 27ma di februaro 1869 en La Scala en Milano, ilua opero *La forza del destino* esis unesmafoye pleata en versiono qua pose esis definitiva. La libreto esis fondata sur la Hispana dramato *Don Álvaro o la fuerza del sino* (1835), da Ángel de Saavedra, 3ma Duko di Rivas. La unesma pleado dil opero eventis en Sankt Petersburg en 1862; ol pose aparis en altra Europana urbi, anke en New York e Buenos Aires, e modifiki facesis. La versiono di 1869 inkluzis nova uverturo, qua nuntempe esas ofte pleata en orkestrala koncerti.

## ''Aida''
Ye la 24ma di decembro 1871, en Kairo, ilua opero *Aida*, lokizita en anciena Egipta rejio, esis unesmafoye pleata. Ol esis komisita da la Khediv di Egiptia por la rejala opero-domo. Ol esis intencita por celebrar l'aperto di la domo, ma la cenaji e kostumi por la produkturo, facita en Paris, ne povis atingar Kairo pro la Francia-Prusia milito; do l'unesma opero vidita en la domo, ye 1 novembro 1869,  esis *Rigoletto* da Verdi. La tardigita unesma pleado di *Aida* esis sucesoza. Olua unesma pleado en Italia eventis ye la 8ma di februaro 1872 en La Scala, Milano.

### Muziko
Machado de Assis

**Machado de Assis** (n. **Joaquim Maria Machado de Assis** en 1839 til 1908), Braziliana skriptisto e poeto, esis un di la maxim importanta skriptisti en Portugalana linguo dum la 19ma yarcento. Usana skriptisto Harold Bloom konsideras Machado de Assis uno di la maxim importanta skriptisti de Westala literaturo.

Lia unesma verki havis romantika stilo (*A Mão e a Luva*, *Helena*, *Iaiá Garcia*), ma lua maxim famoza verki (*Memórias Póstumas de Brás Cubas*, *Dom Casmurro* e *Quincas Borba*) havas multa ironii e realista-stilo.

En 1897, Machado, kun Olavo Bilac ed altra skriptisti e poeti (entote 40 skriptisti), fondis *[[Brazilian akademio pri Literaturo]]* (Portugalane : *Academia Brasileira de Letras*).

### Kelka verki
* *Helena*
* *Memórias Póstumas de Brás Cubas*
* *Dom Casmurro***
* ''Quincas Borba''
* ''Esaú e Jacó''

==Extera ligili==

* **MetaLibri Digital Library*'
** *Contos Fluminenses*
** *Dom Casmurro*
** *Memórias Póstumas de Bras Cubas*
** *Quincas Borba''
Wisconsin

**Wisconsin** esas Usana stato. Ol havas kom vicini Michigan e Lago Supera norde, Lago Michigan weste, Illinois sude, ed Iowa e Minnesota weste. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti.

## Historio

Wisconsin habitesis da diversa kultura dum la pasinta 14 mil yari. L'unesma habitanti arivis cirkume 10 mil yari aK, dum tale nomizita "glacial epoko di Wisconsin". Ca populi nomizita paleoindijeni*, chasis extingita animali, exemple mastodonto. Pos fino di glacial epoko cirkume 8 mil yari aK, lokala populi transvivis de chaso, pesko e kolekto di nutrivi de sovaja planti. Agrokultivo developesis dum tale nomizita "forestal epoko", de cirkume 1000 aK til 1000. Dum ca epoko, Wisconsin habitesis da populi qui konstrukti funerala kolineti. Pose, inter yari 1000 e 1500, kulturi Misisipiana ed Oneota konstruktis diversa kolonieti en la regiono, e mem fortifikita vilajo en Aztalan. Ante l'arivo di blanki, altra grupi qui vivis en la regiono esis le Ojibwe, le Sauk, le Meskwaki, le Kickapoo, e le Potawatomi. La vorto *Wisconsin* originis de vorto en Ojibwe *Miskwasiniing*, qua signifikas "loko di reda petro".

L'unesma Europano qua arivis ibe esis Franco Jean Nicolet, qua atingis insulo Rock e bayo Green Bay en 1634. Pro esar inter la baseni di Granda Lagi e fluvio Mississippi, Wisconsin vizitesis da multa misionisti, chasisti e komercisti Franca. En 1763, Britaniani prenis kontrolo di la regiono pos la milito Franca ed indijena. Malgre to, Franci duris laborar en Wisconsin, ed en 1764 Charles de Langlade establisis su permanante en la regiono. Dum Britaniana dominaco, la komerco di feli kreskis multe.

Wisconsin divenis Usana teritorio en 1783 e stato ye la 29ma di mayo 1848.

## Geografio
Michigan ne havas granda monti: la maxim alta monto dil stato esas *Timms Hill*, kun 595 metri di altitudo. La mezvalora altitudo dil stato esas 320 metri.

## Urbi
* Milwaukee
* Madison
* Eau Claire

## Ekonomio
Wisconsin esas la duesma maxim granda produktero di lakto e butro di Usa, pos Kalifornia.

## Referi
Cheyenne, Wyoming

**Cheyenne** esas chef-urbo di Usana stato Wyoming, e sideyo di komtio Laramie. Segun la demografiala kontado di 2020 ol havis  habitanti, kontre  habitanti segun la demografiala kontado di 2010. Lua tota surfaco esas 83,84 km², equivalanta a 32,37 quadrata milii, de qui 83,55 km² (32,26 mi²) esas lando, e la cetera esas aquo.

## Referi
Kanalo di Saimaa

La **Kanalo di Saimaa** konektas la granda lago Saimaa en Finlando e Viborg (Finlandane: Viipuri) en Rusia an la Bayo di Finlando. La kanalo inauguresis en nuna formo ye la 5ma di agosto 1968. 

La maximala mezuri por la navi, qui povas voyajar alonge la kanalo esas:
*longeso 78 m
*profundeso 4,2 m
*alteso (di la masto) 24,5 m
La maximala rapideso en la kanalo esas 9 km/h e sur la lagi 12 km/h.

## La strukturo di la kanalo
La altitudo-difero inter Saimaa e la Finlandala Bayo esas 76 metri. La longeso di la kanalo esas 57.273 metri, e la kanalo kontenas ok sluzi.

(Anciena pre-militala nomi di la sluzi en la Finlandana: Ilistoye = Lietjärvi; Svetotshnoye = Rättijärvi;  Iskrovka = Särkijärvi; Brusnitshnoye = Juustila.)

## La historio di la kanalo
La neceseso di la kanalo por la komerco di esta Finlando esis konocata multa yarcenti ante l'existo di la kanalo. Unesmafoye minesis ula kanelo mem ye la 16ma yarcento. Tatempe minesis 120 m til la unesma roko. Sequanta entrapreso esis en 1607-1609 segun la impero da rejo Karl la 9ma. Quankam la anciena tekniko ne esis apta por tala defianta laboro.

Rusia e Suedia militis ye la 18ma yarcento (de 1700 til 1721 la Granda Nordala Milito e en 1741), e Rusia anexis la nuna sud-esta Finlando. En 1809 Rusia anexis tota Finlando, e la areo di St. Peterburg divenis gradope plu e plu importanta por la komerco di est-Finlando. En 1826 delegiti de Kuopio e Nilsiä renkontris la caro Nikolai 1ma, e li apelis, ke la caro imperabus igar projeto por la konstrukto di la kanalo. La konstrukto komencis en 1845.

Kanalo di Saimaa inauguresis en 1865. L'unesma kanalo esis plu komplexa e havis 28 stona sluzi. La kanalo plugrandesis de 1895 til 1896, de 1897 til 1903 e de 1911 til 1939, kande Vintro-milito interruptis la laboro. Pos duesma mondomilito la frontiero iris tra la Kanalo di Saimaa inter la sluzi di Soskua e Pälli. La kanalo esis klozita.

La negocio pri la aperto di la kanalo komencis en 1958 segun la propoziciono da prezidanto di Finlando Urho Kekkonen. La internaciona kolda milito influis a la negocio, ma fine, ye la 27ma di septembro 1962 nova traktato pri la kanalo subskribesis. Komencis laboro pro plunovigar la kanalo, ed ol inauguresis ye la 5ma di agosto 1968.
Atlanta

**Atlanta** esas chef-urbo di Usana stato Georgia. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti, esanta la 38ma maxim populoza urbo di Usa. Lua tota surfaco esas 347,1 km². Lua metropolala regiono havis  habitanti ye la sam yaro, esanta l'8ma maxim populoza metropolala regiono di Usa.

L'urbo havas la 10ma maxim granda ekonomio di Usa. Lua dominacanta agadi esas industrii (nome avionala e kosmala, logistiko* e transporto, sanesoflego, amas-komunikado, cinemo-produktado, informatiko e financi. Atlanta anke gastigas 15 universitati e fakultati, nome publika universitato *Georgia Institute of Technology*, qua esas importanta inquesto-centro, e *Georgia State University*.

L'urbo fondesis kom termino ferovoyala, ma rapide divenis centro de ube departis diversa ferovoyi. Dum l'interna milito di Usa ol esis importanta centro por Kunfederita Stati di Amerika til ke ol kaptesis dal Uniono en 1864. En 1996, Atlanta gastigis la Somera Olimpiala Ludi.
Augusta, Maine

**Augusta** esas la chef-urbo dil Usana stato Maine. Segun la demografiala kontado di 2010, ol havis  habitanti. Entote ol havas 150,3 km².
Miami (homonimo)

**Miami** povas esar kelka loki en Usa:

* Miami, en Florida, la maxim konocita urbo kun la nomo *Miami*.

Ed anke:
* Miami, Oklahoma
* Miami, Missouri
* Miami Gardens, Florida
* Miami Beach, Florida
* South Miami, Florida
* West Miami, Florida
* La fluvio Miami, qua ligas la regiono Everglades ad Atlantiko tra Miami.
* Miami, Arizona

Ed anke altra loki en Usa ed exter Usa.
Brian Jones

**Brian Jones** (pron.: *brayan-jon*s; 1942 til 1969) esis Angliana muzikisto, membro di la rock-bando The Rolling Stones.

Brian esis fondinto di la Rolling Stones (1962) e donis nomo a la grupo. La kun-membri Keith Richards e Mick Jagger komencis transprenar la direkto di la bando, precipue pro ke li esis sucesoza kansonifisti.

En junio 1969 la Rolling Stones desemployis Jones, e remplasis lu da gitaristo Mick Taylor. Monato pose Jones trovesis mortinte en nateyo che sua domo en Cotchfort Farm, East Sussex, evante 27.
Houston

Houston povas esar:

* Houston, Texas
* Houston, Minnesota
* Houston, Missouri
* Houston, Mississippi
Columbus (Ohio)

**Columbus** esas chef-urbo e maxim populoza urbo dil Usana stato Ohio. Segun la demografiala kontado di 2020 ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. Ol esas la 14ma maxim populoza urbo di Usa. Columbus esas sideyo dil komtio Franklin ed anke okupas parti de la komtii Delaware e Fairfield. Lua metropolala regiono enkorpigas altra 10 komtii, e havis entote  habitanti en 2020.

Lua tota surfaco esas 586 km², equivalanta a 226,26 mi², de qui 570,82 km² (220,40 mi²) esas lando, e la cetera esas aquo. Olua nomo homajas Italian explorero Cristoforo Colombo. Ol divenis chef-urbo di Ohio en 1816.

La bazo di lua ekonomio esas diversa, e la precipua sektori esas eduko, guverno e publik administrado, asekuro, bankal agadi, defenso, aeronautiko, nutrivi, stofi, lojistiko*, stalo, energio, medikal inquesto, sanesoflego, endentalo-komerco, e teknologio. La kampuso dil universitato *Ohio State*, un ek la maxim importanta universitati de Usa, jacas en Columbus.

## Demografio
Segun la demografiala kontado di 2010, esis  individui,  hemanari e  familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis  habitanti po quadrata milio (1399,2 hab./km²), Esis  rezideyi, kun mezavalora denseso di 1708,2 po quadrata milio (659,5 po km²). Segun raso, esis 61,9% blanki. 29,1% negri, 1% aborijeni Usana od Alaskana, 4,6% Aziani, 0,2% Havayiani o Pacifik-insulani, e 3,2% de altra rasi. Hispan-Usani o Latin-Amerikani de irga raso esis 5,9% de la habitantaro.

Esis  hemanari, de qui 29,1% havis pueri od adolecanti evanta min kam 18 yari en la domo, 32% esis mariajita pari qui habitis kune, en 15,9% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, en 5,1% la domo-chefo esis viro sen spozino, e 46,9% esis ne-familii. En 35,1% ek omna hemanari habitis singla individo, ed en 7,2% habitis singla individuo evanta 65 yari o pluse. La mezavalora grandeso po hemanaro esis 2,31 personi, e la mezavalora grandeso po familio esis 3,04 personi.

La mezavalora evo de la habitantaro esis 31,2 yari. La procento di habitanti segun evo esis: 23,2% evante min kam 18 yari, 14% de 18 til 24 yari, 32,3% de 25 til 44 yari, 21,8% de 45 til 64 yari, e 8,6% evis 65 yari o pluse. Viri esis 48,8% de la habitantaro, kontre ke mulieri esis 51,2%.

Pri religio, segun statistiki de *American Values Atlas*, 26,1% de la habitantaro di la metropolala regiono di Columbus praktikas nula religio, 17% identifikas su kom "blanka Evangeliala protestanti", 14% kom "blanka tradicionala protestanti", 11% kom "blanka katoliki", 10% kom "negra protestanti", 5% kom "Hispan-Usana katoliki", 3% kom katoliki de altra rasi, 2% kom protestanti de altra rasi, 2% kom Mormoni, e la cetera havas altra religii. La diocezo katolika di Columbus, kun sideyo en la katedralo di Santa Iosef, kreeis e 1868 dal papo Pius la 9ma.

## Referi
Phoenix (Arizona)

**Phoenix** esas chef-urbo di Usana stato Arizona, e sideyo di la komtio Maricopa. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. Lua tota surfaco esas 1344,94 km², equivalanta a 519,28 quadrata milii, di qui 1342,3 km² (518,27 mi²) esas lando, e la cetera esas aquo.

Phoenix esas la maxim populoza urbo di Arizona, e la 5ma maxim populoza urbo di Usa. Ol esas la maxim importanta urbo di metropolala regiono qua havis  habitanti en 2020. Ol establisesis en 1867 kom agrokultivala komunitato inter riveri Salt e Gila. Ol divenis importanta centro por komerco di kultivita produkturi, bestii, kupro-mineralo e nun esas importanta centro por entraprezi di alta teknologio. Nun ol havas 215 primara skoli, 31 sekundara skoli, ed esas sideyo di du importanta universitati, *Arizona State University* e *University of Arizona College of Medicine*.

## Geografio

La reliefo di Phoenix esas ordinare plana, kun monti vicine ol. L'urbo jacas an sudala-centrala porciono di Arizona, cirkume an la duimo di la disto inter Tucson adsudeste, e Flagstaff norde. Per choseo, ol distas cirkume 240 kilometri norde de la frontiero kun Mexikia. La mezavalora altitudo dil urbo esas 331 metri super la marala nivelo.

La klimato dil urbo esas varma ed arida, tipala klimato de dezerto Sonora (*BWh* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). Lua someri esas longa e varmega, kontre ke lua vintri esas kurta e milda. La mezavalora temperaturo en julio (somero) esas 35,3°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en decembro (vintro) esas 7,4°C.

Mezavalore, 300 dii po yaro esas sunoza. Sporadike, la musono de Pacifiko portas kelka pluvi dum somero. La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 183 mm, e la maxim pluvoza monati esas julio ed agosto, rispektive kun 23 mm e 24 mm, mezavalore.

## Demografio

Segun la demografiala kontado di 2020, Phoenix havis  habitanti, di qui 49.8% esis mulieri. Segun raso, 42,2% ek la habitantaro esis blanki, 42,6% esis Hispan-Usani o Latin-Amerikani, 7,15 esis negri, 3,9% esis Aziani o decendanti, e 3,4% esis mestici.

La mezavalora revenuo po hemanaro en la urbo esis US$ , e la revenuo *per capita* esis US$  . La procento di habitanti e la procento di familii qui vivis sub povreso-lineo esis rispektive 21.8% e 17,1%. Vivis sub povreso-lineo 34,1% ek omna habitanti evanta min kam 18 yari, e 10,5% ek omna habitanti evanta 65 yari o pluse.

## Referi
T. S. Eliot

**T. S. Eliot** (**Thomas Stearns Eliot**, n. ye la 26ma di septembro 1888 en Usatil la 4ma di januaro 1965 en London) esis notora Britaniana skriptisto e literaturo-kritikisto, qua recevis la Nobel-premio pri literaturo en 1948.
Betty Carter

**Betty Carter** (naskis **Lillie Mae Jones** ye la 16ma di mayo 1929 til la 26ma di septembro 1998) esis Usana jazo-kantisto (stilo: Bebop).
Harrisburg

Harrisburg povas esar:

* Harrisburg, Arkansas
* Harrisburg, Illinois
* Harrisburg, Nebraska
* Harrisburg, Oregon
* Harrisburg, Pensilvania (chef-urbo di Pensilvania stato)
Olavo Bilac

**Olavo Bilac** (n. **Olavo Brás Martins dos Guimarães Bilac** en 1865, m. 1918) esis importanta Braziliana poeto e jurnalisto de la fino dil 19ma yarcento til la komenco dil 20ma yarcento. Kun Machado de Assis ed altra, ilu fondis en 1897 la Brazilian Akademio pri Literaturo (Portugalane: *Academia Brasileira de Letras*).
Harrisburg, Pensilvania

**Harrisburg** esas chef-urbo di Usana stato Pensilvania. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010, e  habitanti en 2000. Lua tota surfaco esas 30,73 km², equivalanta a 11,86 mi², de qui 21,03 km² (8,12 mi²) esas lando, e la cetera esas aquo.

En 2010, revuo *Forbes* evaluis Harrisburg kom la 2ma maxim bona loko di Usa por edukar ula familio. Parto de la financala stabileso di la regiono esas pro la granda quanto di statala e federala agenterii en ol.

## Referi
John Lee Hooker

**John Lee Hooker** (n. ye la 22ma di agosto 1917 til la 21ma di junio 2001) esis Usana muzikisto, kompozisto e kantisto di blues.
Roberto Rossellini

**Roberto Rossellini** (1906 til 1977) esis notora Italiana filmifisto. Lua maxim konocita filmo esis *Roma città aperta* (1945).

Ilu esis patro di Italian aktorino Isabella Rossellini.
Maurice Ravel

**Joseph-Maurice Ravel** (1875 til 1937) esis Franciana pianisto e kompozisto.

## Frua vivo
Il naskis en 1875 en la Baska urbo Ciboure en Francia. Ilua matro esis Baskiano e vivabis dum multa yari en Madrid; ilua patro esis Suisa injenioro ed inventisto. Tri monati pos la nasko, la familio translojis a Paris. Maurice havis intereso pri muziko ye frua evo, pleante piano e kompozante. Il studiis ye la Konservatorio di Paris, studiante kompozado kun Gabriel Fauré. Ilua unesma publikigita verko, *Menuet antique* por piano, esis kompozata en 1895.

## ''Le Tombeau de Couperin''
Ye 28 di februaro 1920, la orkestrala versiono di lua verko *Le Tombeau de Couperin* esis unesmafoye pleata. La originala versiono por piano esis kompozita de 1914 til 1917; la sis movimenti esis en baroka stilo, de la tempo di la kompozisto François Couperin (1668–1733); singla movimento esis skribata por memorigo di amiko di Ravel qua mortis en la mondomilito. Quar de la movementi esis selektata por la orkestrala versiono.

## ''La valse''
Ye 12 di decembro 1920 en Paris, ilua orkestrala verko *La valse* esis unesmafoye pleata. Il konceptis la ideo en 1906, e kompozis la verko inter februaro 1919 e 1920. La intenco esis ke ol esus baleto, produktata da Sergei Diaghilev; il, audinta ol (en versiono por du piani), quankam agnoskante ke ol esas maestroverko,  refuzis produktar la baleto. (En sequanta yari ol esis prizentata kom baleto, produktita da altri.)

*La valse*, en qua la danso semblante dekadas vers la fino, esis interpretata da kritikanti kom metaforo por la mala stando di Europana civilizeso pos la Granda Milito. Tamen Ravel negis tala relato; il komentis ke la imaginita baleto esas lokizata en imperiala korto di cirkume 1855, e deskriptis la muziko kom “acensanta progreso di sonoreso”.

## ''Pikturi che Expozo''
Ye 19 di oktobro 1922 en Paris, ilua versiono por orkestro di *Pikturi che Expozo*, da la Rusa kompozisto Modest Musorgski, esis unesmafoye pleata. L’orkestro direktesis da Serge Koussevitzky, qua komisabis Ravel krear la verko. Musorgski kompozis l’originala verko por piano en 1874, ed ol publikigesis pos ilua morto , en edituro da Nikolai Rimski-Korsakov en 1886. La versiono da Ravel esas la maxim ofte pleata; altra orkestrala versioni di la verko facesis da Henry Wood, Leopold Stokowski e plura altri.

## ''Boléro''
Ye 22 di novembro 1928 en Paris, ilua orkestrala verko *Boléro* esis unesmafoye pleata, kun granda suceso. La verko kreesis pro komiso de la dansisto Ida Rubinstein, e ol unesmafoye esis pleata kom baleto. Ravel havis la ideo di insistema melodio, en la stilo di Hispana danso la bolero, qua esus iterata sen developo, dum ke la orkestro gradope augmentesis. Il esis surprizata pro la suceso di la verko, quan il deskriptis kom "orkestrala tisuo sen muziko", ed il supozis ke orkestri refuzus plear ol; ol nuntempe esas ilua maxim bone konocata verko.
Delaware

**Delaware** esas Usana stato. Lu havas kom vicini Maryland sude e weste, Pensilvania norde, e Nova-Jersey e l'Atlantiko este. La surfaco di Delaware esas longa de 154 km e larja de 56 km, esanta la 2ma min vasta stato di Usa, dop Rhode Island. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km².

## Historio
Ante l'arivo di Europani, la nuna Delaware habitesis da diversa tribui Algonquiana, nome l'Unami Lenape, qui habitis la litoro, e le Nanticoke, an la sudo di peninsulo Delmarva. L'Unami Lenape esis etniale proxima de le Munsee Lenape, qui habitis alinge fluvio Hudson, e praktikis chaso ed agrokultivo.

Nederlandani esis l'unesma Europani qui koloniigis la regiono di la nuna Delaware, en 1631. Tamen, la koloniigisti mortigesis dal indijeni. En 1638, Suedi kreis komercala kolonio proxim la nuna Wilmington, ma ekpulsesis dal Nederlandani. En 1664, britaniani arivis en la regiono ed ekpulsis Nederlandani. Pos l'ekpulso di Nederlandani, Maryland, administrita da Cecilius Calvert, e Pensilvania, administrita da William Penn, revendikis yuri sur la regiono. En 1682, la regiono grantesis a William Penn, qua dividis ol en 3 komtii: Kent, New Castle e Sussex. La cetera Pensilvania anke subdividesis en 3 komtii, ed ambe Delaware e Pensilvania havis la sama nombro di reprezentanti en lokala guvernerio. Gradope la habitantaro di Delaware kreskis, e lokala habitanti demandis la kreo di lokala legifantaro, qua kreesis en 1704.

Delaware esis l'unesma stato di Usa: ol divenis stato ye la 7ma di decembro 1787.

## Geografio

Delaware esas longa de 154 kilometri e larja de 14 til 56 km. Lua terala surfaco esas  km², e lua totala surfaco, inkluzite aqui, esas  km², esanta la min vasta stato di Usa. La defino di lua nordala frontiero esas nekomuna: granda parto di la frontiero kun Pensilvania originis de arko longa de 12 milii (19,3 kilometri) kun centro en la kupolo di la korteyo dil urbo New Castle.

La reliefo dil stato esas plana, ed ol havas la min granda mezavalora altitudo di Usa. Lua maxim alta punto, an *Ebright Azimuth*, jacas min kam 140 metri super la marala nivelo.

## Ekonomio

La Totala nacionala produkturo dil stato esis U$ 49 miliardi en 2003. La TNP per persono esis U$  ye la sam yaro. En oktobro 2019, chomeso esis nur 3,7% de la laboro-povo.

Dum la fino di 2011, existis  aktiva firmi en la stato. Plu kam 50% de la societi enskribita en la borso di Nova-York enrejistresis en Delaware. La precipua employeri dil stato esis publika sektoro (guverno dil stato e guverno dil komtio New Castle), eduko, bankala sektoro, sektori kemiala, farmaciala e teknologiala, medikala sektoro, agrokultivo ed edukado di bestii, e komerco endetala.

## Referi
Curtis Mayfield

**Curtis Lee Mayfield** (1942 til 1999) esis Usana kantisto, muzikisto e kompozisto di soul, funk e r&b.
Tony Curtis

**Tony Curtis** (naskinta **Bernard Schwartz** en 1925 til 2010) esis Usana cinem-aktoro, patro dil aktorino Jamie Lee Curtis.
Columbia, Sudal Karolina

**Columbia** esas la chef-urbo dil Usana stato Sudal Karolina. Segun la demografiala kontado di 2010, ol havis  habitanti. Entote ol havas 349 km².
Richmond

Richmond povas esar:

* Richmond, Virginia, chef-urbo di la stato di Virginia
* Richmond, Indiana
* Richmond, Kansas
* Richmond, Kentucky
* Richmond, Minnesota
* Richmond, Missouri
* Richmond, Utah
* Richmond, Vermont
Richmond, Virginia

**Richmond** esas chef-urbo di Usana stato Virginia. Ol havis  habitanti segun la demografiala kontado di 2020. Lua tota surfaco esas 162,05 km². Lua metropolala regiono havis  habitanti ye la sam yaro.

## Referi
Washington

**Washington** povas signifikar:

* Washington DC, chef-urbo di Usa
* Washington (stato), Usana stato di Pacifika-litoro.

;Altra urbi en Usa:
* Washington, Arkansas
* Washington, Georgia
* Washington, Illinois
* Washington, Indiana
* Washington, Iowa
* Washington, Louisiana
* Washington, Massachusetts
* Washington, Oklahoma
* Washington, Pensilvania

;Politikisti:
* George Washington, unesma prezidanto di Usa.
* Washington Luís Pereira de Sousa, prezidanto di Brazilia.

;Jurnalo:
* The Washington Post, jurnalo di Washington DC.
Olympia, Washington

**Olympia** esas chef-urbo di Usana stato Washington. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti, kontre  habitanti segun la demografiala kontado di 2010. Lua tota surfaco esas 52,02 km², equivalanta a 20,09 quadrata milii, de qui 4,82 km² (1,87 mi²) esas aquo.

## Referi
Denver

**Denver** esas chef-urbo di Usana stato Kolorado, e la sola urbo dil samnoma komtio. Segun la demografiala kontado di 2020 ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010 (kresko di 19,2% en 10 yari. Lua tota surfaco esas 400,74 km², equivalanta a 154,73 mi², di qui 396,4 km² (153,07 mi²) esas lando e la cetera esas aquo.

## Geografio

La reliefo di Denver esas plana an lua central areo e kolinoza norde, weste e sude. Lua mezavalora altitudo esas 1610 metri, e lua maxim alta punto jacas 1730 metri super la marala nivelo.

La klimato di Denver esas miarida kontinentala (*BSk* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). Pro l'altitudo e la sikeso, la vario di la temperaturo diala esas multe granda. La mezavalora temperaturo en decembro (vintro) esas 6,7°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en julio (somero) esas 32,2°C. La minima temperaturo ulafoye enrejistrita esis -34°C, ye la 9ma di januaro 1875, kontre ke la maxima temperaturo ulafoye enrejistrita esis 41°C, ye la 23ma di junio 2018. Ordinare, l'urbo recevas 3100 hori di sunala lumo omnayare.

La mezavalora yarala pluvo-quanto dil urbo esas 401 mm, e la maxim pluvoza monato esas mayo, kun mezavalore 67 mm. Nivo ofte falas de la fino di autuno til la komenco di printempo (mezavalore 102,7 centimetri omnayare). Tamen, en 2021 nula nivo falis en la urbo.
Acre

**Acre** povas signifikar:

* Acre (surfaco) = 4 046,8564224 m&sup2;
* Acre (Brazilia) = Braziliana stato Acre, che nordala regiono di la lando.
* Rivero Acre, Braziliana rivero che stato Acre.
Baton Rouge

**Baton Rouge** esas chef-urbo di Usana stato Louisiana, e sideyo di komono East Baton Rouge. Segun la demografiala kontado di 2020 ol havis  habitanti, esanta la 2ma maxim populoza urbo dil stato dop New-Orleans. En 2010 ol havis  habitanti.

Lua tota surfaco esas 229,27 km², equivalanta a 86,32 quadrata milii, de qui 204,89 km² (79,11 mi²) esas lando, e la cetera esas aquo.
Honolulu

**Honolulu** esas chef-urbo e maxim populoza urbo di Usana stato Havayi. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 177,2 km², equivalanta a 68,4 mi², di qui 156,7 km² (60,5 mi²) esas lando e 20,2 km² (7,9 mi²) esas aquo.

En Havayiana linguo, *Honolulu* signifikas "protektita portuo". Jacanta an l'insulo Oahu, Honolulu esas chef-urbo di Havayi depos 1845, komence dil rejio Havayi. L'urbo divenis mondale famoza pos l'atako kontre Pearl Harbor ye la 7ma di decembro 1941. Nun lua portuo duras esar la maxim importanta navala bazo Usana.

Pro lua tropikala klimato e bela peizaji e plaji, Honolulu esas granda atraktivo por turisti. En 2019, ol recevis plua kam 2,7 milion viziteri, esanta la 7ma maxim vizitata urbo di Usa. Ol anke gastigas importanta universitati e fakultati, exemple universitato di Hawaiʻi che Mānoa, e l'universitato *Hawaii Pacific*.

## Referi
Boise, Idaho

**Boise** esas la chef-urbo dil Usana stato Idaho. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. Lua tota surfaco esas 219,45 km², equivalanta a 85 quadrata milii, de qui 216,96 km² (84,03 mi²) esas lando, e la cetera essas aquo.
Juneau

**Juneau** (DJU-no) esas chef-urbo di Usana stato Alaska. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. Lua tota surfaco esas  km², equivalanta a  mi², esanta la 2ma maxim granda urbo di Usa segun tota surfaco.

Juneau fondesis en 1881, e divenis chef-urbo di lora teritorio di Alaska en 1906. Pos ke Alaska divenis stato en 1959, ol duris esar lua chef-urbo. Lua legifeyo (Angle: *State Capitol*) konstruktesis en 1931.

L'urbo esas sideyo dil universitato *University of Alaska Southeast*. L'universitato *University of Alaska Fairbanks* anke havas kampuso en Juneau. L'urbo havas internaciona aeroportuo de ube departas flugi ad altra loki en Alaska, ed anke ad altra Usana e Kanadana urbi.

## Referi
Madison, Wisconsin

**Madison** esas chef-urbo di Usana stato Wisconsin, e sideyo di komtio Dane. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. Lua tota surfaco esas 262,96 km², equivalanta a 101,53 quadrata milii, di qui 206,09 km² (79,57 mi²) esas lando e la cetera esas aquo.

La nomo dil urbo homajas Usana prezidanto James Madison.
Salt Lake City

**Salt Lake City** esas chef-urbo di Usana stato Utah. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti, esanta la 122ma maxim populoza urbo di Usa, kontre  habitanti en 2010. Lua metropolala regiono havas cirkume 1,2 milion habitanti. La tota surfaco dil urbo esas 286,99 km², di qui 285,77 km² esas lando.

Salt Lake City esas spiritala chef-urbo di Mormon-eklezio. Ol fondesis en 1847 da grupo di pioniri Mormoni, guidita da Brigham Young. Ol komencis kreskar kun l'expanso di minado e la konstrukto dil unesma transkontinentala ferovoyo, dum la duesma duimo dil 19ma yarcento. Nun, du importanta autochosei, I-15 ed I-80, krucumas che Salt Lake City.

Nun, ol esas importanta centro por skio, e gastigas l'universitato di Utah (UfoU, olim Universitato Deseret), l'universitato Utah State (USU), l'universitato Brigham Young, e diversa fakultati. L'urbo anke havas importanta komunitato geya, ed omnayare ol gastigas festivalo *Utah Pride*.

## Geografio

La reliefo di Salt Lake City esas plana e basa proxim rivero Jordan e la Granda Saloza Lago, kun kolini e monti norde e weste. Lua mezavalora altitudo esas 1319 metri e lua maxim alta punto esas Grandview Peak, kun 2868 metri super la marala nivelo.

La klimato dil urbo esas kolda miarida (*BSk* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La quar sezoni esas klare definita. Someri esas varma e sika, kontre ke vintri esas kolda. La temperaturo varias multe inter la sezoni. Dum cirkume 56 dii de la somero la temperaturi superiras 32°C, di qui 23 dii havas temperaturi super 35°C. Dum vintri, la temperaturi ordinare esas infre 0°C. L'atmosferala humideso e la pluvo-quanto originas de Pacifiko, nome de gulfo di Kalifornia, ma anke de lagi di la regiono.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 419 mm, e la printempo esas la maxim pluvoza sezono. Ordinare nivas inter l'autuno e la komenco di la printempo. Cirkume 7 foye po yaro la lagi konjelas.

## Demografio
La rasala distributado segun la demografiala kontado di 2020 esis: 63,43% blanki, 2,74% negri od Afrikan-Usani, 0,78% aborijeni Usana, 5,43% Aziani, 2,04% Pacifik-insulani, 0,58% de altra rasi, 4,23% mestici, e 20,78% esis Hispan-Usani o Latin-Amerikani de irga raso.

## Fratala urbi
* Chernivtsi, 
* Ijevsk, 
* Keelung, 
* Matsumoto, 
* Quezon City, 
* Torino, 

## Referi
Austin, Texas

**Austin** esas chef-urbo dil Usana stato Texas. Segun statistiki de 2022, ol havis  habitanti, kontre  habitanti segun la demografiala kontado di 2010. Ol esas la 11ma maxim populoza urbo di Usa. Lua tota surfaco 845,66 km², equivalanta a 326,51 mi², de qui 828,64 km² (319,94 mi²) esas lando, e la cetera esas aquo.

De yari 1990a til nun, Austin divenabas importanta centro por teknologio ed aferi. L'unesma teknologiala entraprezo qua establisis su ibe esis *Tracor* (nun nomizita *BAE Systems*) en 1962, por fabrikar elektronikala kompozanti por defenso. En 1967, IBM establisis fabrikerio ibe, e du yari pose Texas Instruments facis lo sama. Kelk ek la 500 maxim granda entraprezi di Usa havas sua sideyi o regionala kontori en Austin, exemple 3M,  Advanced Micro Devices (AMD), Agilent Technologies, Amazon, Apple, Dell, Expedia, Facebook (Meta), General Motors, Google, IBM, Intel, Oracle e Texas Instruments. La kampuso dil universitato *University of Texas at Austin* (UT Austin) jacas ibe. En 2021 ol divenis sideyo di futbalo-klubo *Austin FC*.
Montgomery

La nomo Montgomery povas esar:

Chefurbo:
* Montgomery, Alabama - chef-urbo dil stato Alabama

Altra urbi:
* Montgomery, Georgia
* Montgomery, Illinois
* Montgomery, Massachusetts
* Montgomery, Minnesota

Personi:
* Montgomery Clift, Usan aktoro.
* Bernard Law Montgomery, Britaniana generalo dum la Duesma mondomilito
* Richard Montgomery Usana generalo dum la nedependo-milito.
* Wes Montgomery, Usana jazo-muzikisto.
Lincoln, Nebraska

**Lincoln** esas la chef-urbo dil Usana stato Nebraska. Segun la demografiala kontado di 2010, ol havis  habitanti. Entote ol havas 244,15 km².
Montgomery, Alabama

**Montgomery** esas la chef-urbo e la 3ma maxim populoza urbo di Usana stato Alabama, e sideyo di komtio Montgomery. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 420,28 km², equivalanta a 162,27 mi², di qui 414,03 km² (159,86 mi²) esas lando e la cetera esas aquo.

L'urbo enkorpigesis en 1819, rezultinta dil uniono di du urbeti alonge fluvio Alabama. Ol divenis chef-urbo dil stato en 1846. En februaro 1861 ol selektesis kom chef-urbo di la Kunfederita Stati di Amerika, til ke kunfederala guvernerio transferesis a Richmond, Virginia. Dum la yari 1950a e 1960a, Montgomery esis centro di protesti ed eventi di la Movado pri Civila Yuri.

Nun, la urbo gastigas multa guvernal agenterii ed importanta bazo dil Usana aer-armeo. Ol ank esas sideyo dil universitati *Alabama State University*, Universitato Troy (kampuso di Montgomery), ed Universitato Auburn.

## Geografio

La reliefo di Montgomery esas inklinata, jacanta alonge la suda rivo di fluvio Alabama. Lua maxim basa punto jacas 37 metri super la marala nivelo, lua mezavalora altitudo esas 66 metri, e lua maxim alta punto jacas 168 metri super la marala nivelo.

La klimato dil urbo esas humida subtropikala (*Cfa* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La vintri esas kurta e moderema, printempi ed autuni esas varma, e someri esas longa, varma e humida. La mezavalora atmosferala humideso ne varias multe, e situesas inter 70% e 79%. La mezavalora temperaturo yarala esas 18,7°C. La mezavalora temperaturo en julio (somero) esas 28,3°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en januaro (vintro) esas 8,9°C.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 1299 mm, e la maxim pluvoza monato esas marto, kun mezavalore 132 mm.

## Referi
Lou Costello

**Lou Costello** (n. **Louis Francis Cristillo** ye la 6ma di marto 1906 til la 3ma di marto 1959) esis Usana cinem-aktoro.
Alexander Graham Bell

**Alexander Graham Bell** (1847 til 1922) esis notora Skota inventisto e ciencisto, qua inventis  telefonilo dum la 19ma yarcento.

Ilua maxim notinda inventuro esis la telefonilo, por qua ilu grantesis patento en 1876. Ilu naskis in Edinburgh, Skotia, e depos 1870 il rezidis en Kanada ed Usa. Il laboris multe por la bona stando di surda personi. Il anke developis nova telegrafilo qua povis samtempe transmisar plura mesaji, e diversa altra inventuri.
Skotia

**Skotia** esas ne-suverena stato qua esas parto dil Unionita Rejio, jacanta norde del insulo Britania, havanta terala frontieri kun Anglia. Segun statistiki por 2023, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas  km², de qui  km² esas lando e la cetera esas aquo.

Skotia reprezentas cirkume 1/3 de la surfaco dil Unionita Rejio, e konsistas ek la norda parto dil insulo Britania e plusa 790 insuli ed insuleti, de qui 40 habitesas.

## Historio

La maxim anciena restaji trovita pri homala habitado en Skotia esas stona utensili de supra paleolitiko, produktita da homi qui arivis en la regiono dum la fino di la lasta glacial epoko inter 14,5 mil e 14 mil yari ante nun. Neolitika farmisti arivis en la regiono cirkume 6 mil yari ante nun. Skara Brae esas bone prezervita kolonieto de ta epoko.

L'unesma menciono pri Skotia skriptesis en 320 aK da Greka maristo Pytheas, qua nomizis la nordo di Britania *Orkas*, origino di la nomo Orkadi, por insuli vicina a Skotia. Dum Romana okupo en Britania, granda parto di Skotia ne enkorpigesis dal imperio, e la kontrolo Romana variis multe. L'unesma inkurso Romana en la regiono eventis en 79, kande Gnaeus Julius Agricola invadis la regiono. Ilu vinkis Kaledonian armeo che batalio di Mons Graupius en 83. Pos Romana vinko, diversa fuorti konstruktesis en la regiono.

Rejio Skotia divenis parto di Unionita Rejio en 1 di mayo 1707.

## Politiko
Depos la yaro 1999 Skotia itere havas sua propra parlamento. Ol konsistas ek 129 membri, e lua sideyo jacas en Edinburgh.

La Skota Nacionala Partiso (SNP) esas la maxim granda partiso en Skotia pos la yaro 2007. Ye la yaro 2014, eventis plebicito pri la nedependo di Skotia, ma la ideo ne sucesis.

## Geografio
Skotia jacas an la nordo dil Unionita Rejio.

## Ekonomio

## Demografio

## Kulturo

## Sporto
Skotia havas sua propra nacionala esquadi en kelka sporti, exemple futbalo e rugbio*.

## Referi
Charleston, Westal Virginia

**Charleston** esas chef-urbo di Usana stato Westal Virginia. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 84,265 km², equivalanta a 35,535 quadrata milii, de qui 2,95 km¹ (1,14 mi²) esas aquo. Lua metropolala regiono havas cirkume 203 mil habitanti.

Charleston esas sideyo di basbalo-esquado *harleston Dirty Birds*, e gastigas omnayare la kurado *Charleston Distance Run*, longa de 15 milii (24 km). Universitati *West Virginia State*, *West Virginia University* ed Universitato Marshall havas kampusi en Charleston.
Concord, Nova-Hampshire

**Concord** esas chef-urbo di Usana stato Nova-Hampshire, e sideyo dil komtio Merrimack. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 174,9km².

## Referi
Marguerite Duras

**Marguerite Duras** (pronunco: *margerit-dura*) o **Marguerite Donnadieu** (pron.: *margerit-donadyeu*) (nasko-nomo: **Marguerite Germaine Marie Donnadieu**, naskis ye la 4ma di aprilo 1914 til la 3ma di marto 1996) esis Franciana skriptisto, cenarifisto e rejisisto.

El studiis matematiko, yuri e politikala cienci. De 1935 til 1941 el esis sekretario che la ministerio di Kolonii.

Dum la Duesma Milito Mondal el juntis su a la Rezisto ed en 1945 divenis membro di la Komunistala Partiso di Francia, de qua el pos dek yari ekpulsesis.

En 1943 el publikigas sua unesma romano "La Nepudorozi" (*Les Impudents*). Multa libri sequas.

Pos laborir kom cenarifisto e dialogifisto por la cinematograf-arto ("Hiroshima, mea amoro", en 1956 nominita por premio Oskar por maxim bona cenaro), el rejisis sua propra filmi. Cetere el konsakris su a la teatro.

Pri elua vivo kom yunino en Indochinia el skribis libro "L'Amoranto" (*L'Amant*, 1984) qua recevis la premio Goncourt en 1984 e qua filmigesis.
Hide

**Hideto Matsumoto** (松本 秀人 *Matsumoto Hideto*, 13 di decembro 1964 til 2 di mayo 1998 en Yokosuka, Japonia) o **hide** (pronuncita [ˈhidɛ]), esis membro di rock-grupo X Japan.
Raleigh (Nordal Karolina)

**Raleigh** esas chef-urbo di Usana stato di Nordal Karolina. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. Lua tota surfaco esas 387,5 km², equivalanta a 149,6 mi², di qui 38,73 km² (148,54 mi²) esas lando, e la cetera esas aquo.

Raleigh jacas che komtio Wake, kun mikra porciono che komtio che komtio Durham. Ol esas un ek la urbi di Usa qua kreskas maxim rapide. Ol ank esas un ek la maxim anciena exempleri pri projetita urbo. Ol selektesis kom chef-urbo di Nordal Karolina en 1788.

L'urbo gastigas publika universitato *North Carolina State University*, e publika fakultato *Wake Technical Community College*.

## Referi
Raleigh

La nomo Raleigh povas esar:

* Raleigh, chef-urbo di Nord-Karolina
Altra urbi:
* Raleigh, Illinois
* Raleigh, Mississippi
* Raleigh, Norda-Dakota

* Sir Walter Raleigh, Britaniana exploristo.
São João del-Rei

**São João del-Rei** esas historiala urbo en Braziliana stato Minas Gerais. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 1464,3 km².

Dum la 18ma yarcento ol esis importanta centro por produktado di oro. Ol divenis urbo ye la 8ma di decembro 1838.

## Referi
Albany, Nova-York

**Albany** esas chef-urbo di Usana stato Nova-York, e sideyo di la komtio Albany. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 56,81 km². Lua metropolala regiono havis cirkume 913 mil habitanti en 2024, esanta la 4ma maxim populoza de la stato.

Albany distas 582,7 km de la chef-urbo di la lando, Washington DC. L'urbo esas la 4ma maxim anciena di Usa. Ol fondesis en 1614 da Nederlandani, kun nomo *Fort Nassau*. Angli okupis ol en 1664 e rinomizis ol *Albany*, honore la Skota titulo dil duko di York, pose James la 2ma di Anglia. Ol divenis chef-urbo di Nova-York en 1797, pos la formaco di Usa. Dum la 18ma e 19ma yarcenti, ol esis importanta centro por komerco. Dum la 21ma yarcento, industrii di alta teknologio developesis en la urbo, nome nanoteknologio.

## Referi
Trenton, Nova-Jersey

**Trenton** esas la chef-urbo dil Usana stato Nova-Jersey. Segun la demografiala kontado di 2010, ol havis  habitanti. Entote ol havas 21,1 km².
Boston

**Boston** esas chef-urbo e maxim populoza urbo di Usana stato Massachusetts, ed anke la maxim populoza de la regiono konocata kom Nov-Anglia. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 232,1km², di qui 125,20 km² (equivalanta a 54,04% de lua tota surfaco) esas lando e la cetera esas aquo.

Un ek la maxim anciena urbi de Usa, Boston esas l'ekonomiala e kulturala centro di granda metropolala regiono konocita kom "Granda Boston", qua havas cirkume 4,7 milion habitanti. Ol fondesis en 1630 an la peninsulo Shawmut, da puritana koloniigeri de Anglia. Ol esis ceneyo por multa eventi del nedependo-procedo Usana, exemple la Bostona tea festo, la batalio di Bunker Hill, e la siejo dil urbo.

## Referi
Siberia

Siberia esas vasta regiono qua reprezentas 56% di Rusa teritorio. Ol jacas centre, weste e parto de la norda regiono di la lando.

Lua precipua urbi esas:
* Irkutsk
* Krasnoyarsk
* Novosibirsk
* Omsk
* Tomsk
Tomsk

**Tomsk** esas chef-urbo di provinco Tomsk, en Siberia, Rusia. Segun statistiki dil yaro 2018, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 294,6 km².

Ol judikesas kom un ek la maxim anciena urbi de Siberia. Ol kompleteskis 410 yari en 2014.

## Historio
L'urbo fondesis en 1604, e divenis urbo en 1782.

## Geografio
Tomsk, urbo en Rusia, centrala urbo di Tomska Regiono, jacas en sud-oriento di Westa-Siberia valo, che dextra rivo di rivero Tom (64 km til debushar an rivero Ob). En Tomsk rivero Ushayka debushas an Tom. Tomsk distas 3500 km este de Moskva. Ferovoyo ligas Tomsk a Transsibiria Granda Fervoyo. Ol havas fluviala portuo ed aeroportuo. En 2001, ol havis  habitanti.

## Referi

## Ligili
* Подробная карта Томской области
* Сайт города Томска
Tancredo Neves

**Tancredo de Almeida Neves** (naskis ye la 4ma di marto 1910 e mortis ye la 21ma di aprilo 1985) esis Braziliana politikisto. Ilu esis urbestro di São João del-Rei urbo, deputato dil stato e pose federala deputato por Minas Gerais, ministro di stato di Brazilia, chefministro (1961), senatano, e guberniestro di Minas Gerais (1983-1984).

En 1985 ilu elektesis Braziliana prezidanto da Nacionala Kongreso, ma mortis ante asumar povo en Clínicas Hospitalo, en Sao Paulo, evante 75 yari.

Ilu esis l'unesma civilo qua elektesis prezidanto en Brazilia depos 1964.
Edinburgh

**Edinburgh** (pronunco: *edinbro*) esas la chef-urbo e maxim populoza urbo di Skotia, e la 2ma maxim populoza Britaniana urbo, dop London. Segun la demografiala kontado di 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 264 km². Ol agnoskesas kom chef-urbo di Skotia de adminime la 15ma yarcento, ed esas la sideyo di la guvernerio di Skotia e di Skota Parlamento. La palaco Holyroodhouse esas un ek l'oficala rezideyi de la Rejala Familio Britaniana.

Ol esas importanta turistala urbo del Unionita Rejio, esante la 2ma maxim vizitata urbo de la lando. Ol ank esas importanta centro edukala dil Unionita Rejio, nome pro lua Fakultato pri Medicino. L'Universitato di Edinburgh, fondita en 1582 ed un ek la tri universitati del urbo plasizesas la 20ma rango en la listo *QS World University Rankings* pri la 800 maxim importanta universitati de la mondo.

## Geografio

La reliefo di Edinburgh esas partale kolinoza, okupanta streta brecho inter estuario Firth of Forth norde, e kolini Pentland sude, en regiono qua originis de volkanal agado 350 til 400 milion yari ante nun, e pose periodi di intensiva glaciizo. La portuo di Edinburgh jacas en plana regiono, nomizita *Leith*. Lua mezavalora altitudo esas 47 metri super la marala nivelo.

La klimato dil urbo esas moderema oceanala (*Cfb* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La mezavalora temperaturi en decembro e januaro (vintro) esas 4,5°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en julio (somero) esas 15,4°C.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 727,7 mm, e la maxim pluvoza monato esas oktobro, kun mezavalore 75,7 mm. Ne existas monato komplete sika.
Kenzaburo Oe

**Kenzaburo Oe** (en Japoniana: **大江 健三郎**, **Ōe Kenzaburō**, n. ye la 31ma di januaro 1935 til la 3ma di marto 1935, esis Japoniana skriptisto qua ganis la Nobel-premio pri literaturo en 1994.