open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
John Locke

**John Locke** (1632 til 1704) esis Angla filozofo, mediko ed esayisto, konocata precipue pro sua filozofiala empirikismo e liberalismo. Il influesis da Francis Bacon, e facis importanta kontributadi a la teorio pri sociala kontrato. Ilu skribis e publikigis anonime l'esayo "Du traktati pri civila guvernerio" (*Two Treatises of Government*), en qua il atakis patriarkalismo (teorio qua defensis absoluta monarkio ed emfazis la "patrala povo" di reji koncerne stati e populi) e propozis l'organizo di socii segun "naturala yuri" e sociala kontrato.
Torquato Tasso

**Torquato Tasso** (1544 til 1595) esis Italiana poeto. Ilua maxim konocata poemo esas *La Gerusalemme liberata* ("Ierusalem liberigita", 1580), en qua ilu deskriptas alta imaginala versiono di la kombati inter Kristani e Mohamedani dum fino dil unesma krucomilito, dum la siejo di Ierusalem.
Giuseppe Tomasi di Lampedusa

**Giuseppe Tomasi di Lampedusa** (1896 til 1957) esis Italiana skriptisto, e la lasta persono qua portis nobela titulo "princo di Lampedusa". Ilua maxim konocata libro esas ilua unika novelo, *Il gattopardo* ("la pumao").
Isidore Dyen

**Isidore Dyen**(1913 til 2008) esis Usana linguisto, emerita profesoro di Malayana-Polineziana e Komparativa linguistiko che l'Universitato Yale. Il esis un ek la precipua eruditi pri Austroneziana linguistiko, e publikigis artikli pri la rekonstruktado dil prim-Austroneziana fonologio ed pri lua grupigo segun linguala familio, l'ultima per lexiko-statistiko.
La Batalio di Maldon

**La Batalio di Maldon** esas titulo donacata a poemo en ancien Angla di qua konservesas 325 versi til nun, kun ilua komenco e fino predita. Ol memorigas la batalio di Maldon (991), per qua l'Anglosaxoni ne povis evitar Vikinga invado dil insulo.

## Extera ligili
* La poema en modern Angliana
Thomas Gamkrelidze

**Tamaz (Thomas) Valerjanovicx dze Gamkrelidze** (Gruziane: თამაზ გამყრელიძე; Ruse: Тама́з Валериа́нович Гамкрели́дзе) (n. 23ma di oktobro 1929 til la 10ma di februaro 2021) esis remarkinda Gruziana linguisto, orientalisto, publika meceno, akademiano (depos 1974) e prezidanto dil Akademio pri Cienci di Gruzia pos februaro 2005. Anke esas Doktoro pri Cienci (1963) e Profesoro (1964).

## Referi
Vere Gordon Childe

**Vere Gordon Childe** esis Australian arkeologiisto.

## Libri
* *El amanecer de la civilización europea* (1925)
* *El Danubio en la prehistoria* (1929)
* *La Edad del Bronce* (1930)
* *Nueva luz en el antiguo oriente* (1935)
* *Prehistoria de Escocia* (1935)
* *Los orígenes de la civilización* (1936)
* *Comunidades prehistóricas de las islas británicas* (1940, 2.ª edición 1947)
* *¿Qué pasó en la historia?* (1942)
* *La historia de las herramientas* (1944)
* *Progreso y Arqueología* (1944, 1945)
* *Historia* (1947)

## Extera ligili
* Biografio en American Anthropological Association (angle)
* ''Quale laboro Guvernas'' (angle)
* Priskribo de V. Gordon Childe, ''The Science Show'', la 22ma di januaro 2005.
Morris Swadesh

**Morris Swadesh** (1909 til 1967) esis Usana linguisto qua studis kun Edward Sapir. 

Swadesh divenis famoza pro lua debatebla listo Swadesh, listo di frequa vorti qua esas baza en la maxim multa lingui, qua lu kreis por decidar ka du lingui havas 'parenteso' (e se yes, quanta longe ante li separis). Ta metodo nomizesas lexikostatistiko o linguokronologio.
Alessandro Manzoni

**Alessandro Manzoni** (1785 til 1873) esis Italiana skriptisto e poeto. Lua maxim konocata libro esas *I promessi sposi*.
Afro-Aziana linguaro

L**'Afro-Aziana linguaro** esas linguo-grupo konsistanta ek cirkume 375 lingui . Cirkume 300 milion personi parolas Afro-Aziana lingui en nord- ed estal Afrika, Sahel, e sudwest-Azia  (inkluzante cirkum 200 milion parolanti dil Araba). Altra nomi donata a ta linguaro inkluzas *Hamida-Semida* (depreciata), *Erythraean*, e *Lisramic* .

## Branchi
Ica linguaro konsistas ek 280 lingui e havas sis precipua branchi:
* Semida lingui (Arabiana, Hebreana, Maltana, Amhara, Tigrinya, Asiria, Aramea (mortinta), Akad (mortinta))
* Kushiana lingui (Somaliana, Oromo)
* Berberiana lingui (Tamasheka)
* Chadana lingui (Hausa)
* Omotikana lingui
* Egiptiana lingui

## Referi
Urheimat

***Urheimat*** (de la Germana: *ur-* 'originala'; *Heimat:* 'domo', IPA: [uʁhajmat]) esas linguistikala termino qua indikas la loko ube ula protolinguo* originis. Pro ke multa populi diplasis su ed expansis lia originala teritorii dum la historio, ne existas unika ed absoluta *Urheimat* por omna lingui. Exemple: existas *Urheimat* por la indoeuropana linguaro, ma ol esas diferanta del *Urheimat* por la lingui Germanala e Romanala. Se l'ancestrala linguo parolesis dum multa tempo en la sama loko ed ol havis skripto, esas plu facila identifikar lua *Urheimat*, exemple la Romanala lingui.

En 1956, Lituaniana arkeologiistino Marija Gimbutas prizentis tale-nomizita "hipotezo *kurgan*", qua kombinis arkeologio e linguistiko probante lokizar l'origino di la populi qua parolis praIndoEuropana* linguo. Gimbutas nomizis ca populi "kulturo *kurgan*", Rusa vorto de Turka origino uzata por nomar stranja tumuli trovita en stepi Ukrainana e Kaukazana proxim Nigra maro, qui konstruktesis de la 5ma yarmilo aK til la 3ma yarmilo aK.

## Literaturo
* Harald Wiese: *Eine Zeitreise zu den Ursprüngen unserer Sprache. Wie die Indogermanistik unsere Wörter erklärt*, Logos Verlag Berlin, 2007, ISBN 978-3-8325-1601-7 ().
Colin Renfrew

**Andrew Colin Renfrew, Barono Renfrew de Kaimsthorn** , esis Britanian arkeologiisto konocata pro lua laboro en datado per radio-karbono, la prehistorio dil lingui, l'arkeo-genetiko, la procesual arkeologio e la prevento dil spolio di arkeologiala loki.

## Libri
* Renfrew, A.C., 1973, *Before Civilisation, the Radiocarbon Revolution and Prehistoric Europe*, London: Pimlico. ISBN 0-7126-6593-5
* Renfrew, A.C. and Wagstaff, Malcolm (editors), 1982, * An Island Polity, the Archaeology of Exploitation in [[Melos]]*, Cambridge: Cambridge University Press.
* Renfrew, A.C., (editor), 1985, * The Archaeology of Cult, the Sanctuary at Phylakopi*, London: British School at Athens and Thames & Hudson. 
* Renfrew, A.C., 1987, *Archaeology and Language: The Puzzle of Indo-European Origins*, London: Pimlico. ISBN 0-7126-6612-5
* Renfrew, A.C. and Bahn, P. , 1991, *Archaeology: Theories, Methods and Practice*, London: Thames and Hudson. ISBN 0-500-28147-5. (Fourth edition 2004)
* Renfrew, A.C., 2000, *Loot, Legitimacy and Ownership: The Ethical Crisis in Archaeology*, London: Duckworth. ISBN 0-7156-3034-2
* Renfrew, A.C., 2003, *Figuring It Out: The Parallel Visions of Artists and Archaeologists*, London: Thames and Hudson. ISBN 0-500-05114-3
* Ernestine S. Elster and Colin Renfrew (eds), Prehistoric Sitagroi : excavations in northeast Greece, 1968-1970. Vol. 2, The final report. Los Angeles, CA : Cotsen Institute of Archaeology, University of California, Los Angeles, 2003. Monumenta archaeologica 20.
* Colin Renfrew, Marija Gimbutas and Ernestine S. Elster (eds.), Excavations at Sitagroi, a prehistoric village in northeast Greece. Vol. 1. Los Angeles : Institute of Archaeology, University of California, 1986.

## Extera ligili
* Department of Archaeology, University of Cambridge
* McDonald Institute for Archaeological Research
* Interview of Colin Renfrew by Alan Macfarlane 23ma di oktobro 2008 (filmo)
Berberiana lingui

La **Berberiana lingui** esas grupo di lingui qua apartenas al Afro-Aziana linguaro.

La berberiana linguo esas konsiderata kom un linguo, qua anke recevas la nomo *tamaziγ* o *tamaziγt* (tamazigto). On dividas ol en multa diferanta lingui, di qua divido ne esas unesma de literaturala ed filologiala vid-punti. La nombro di parolanti esas cirkum .
Chadana lingui

**Chadana lingui** esas subfamilio del Afro-Aziana linguaro, konsitanta ek 135 lingui parolata en Afrika, nome en Nigeria, Nijer, Chad, Centrafrika e Kamerun. La linguo maxim parolata de ta grupo esas Hausa, kun 5 milioni parolanti. Ol uzesas kom *lingua franca* en granda parto di Ocidental Afrika. Altra Chadana lingui esas min parolata, de 500 mil til kelka mili personi.

## Bibliografio
(Hispaniane):
* Moreno Cabrera, Juan Carlos. *Lenguas del Mundo* Visor. Madrid. 1990. ISBN 84-7774-856-X
(Angle):
* Ehret, Christofer (1995): *Reconstructing Proto-Afroasiatic (Proto-Afrasian): Vowels, Tone, Consonants, and Vocabulary*. Berkeley, Los Angeles: University of California Press, 1995.https://web.archive.org/web/20040815220138/http://www.history.ucla.edu/ehret/
* Lukas, Johannes (1936): "The linguistic situation in the Lake Chad area in Central Africa.", *Africa*, 9, 332–349.
* Newman, Paul (1977): "Chadic classification and reconstructions." in *Afroasiatic Linguistics* 5, 1, 1–42.
* Newman, Paul (1978): "Chado-Hamitic 'adieu': new thoughts on Chadic language classification", in Fronzaroli, Pelio (ed.), *Atti del Secondo Congresso Internazionale di Linguistica Camito-Semítica*. Florence: Instituto de Linguistica e di Lingue Orientali, Universita di Firenze, 389–397.
* Newman, Paul (1980): *The Classification of Chadic within Afroasisatic.* Leiden: Universitaire Pers Leiden.
* Newman, Paul (1987): "Hausa and the Chadic Languages". in *The Major Languages of South Asia, the Middle East and Africa*, ed. Bernard Comrie, Routledge, ISBN 0-415-05772-8.
* Newman, Paul and Ma, Roxana (1966) 'Comparative Chadic: phonology and lexicon.' *Journal of African Languages*, 5, 218–251.
* Schuh, Russell (2003) 'Chadic overview', in M. Lionel Bender, Gabor Takacs, and David L. Appleyard (eds.), *Selected Comparative-Historical Afrasian Linguistic Sudies in Memory of Igor M. Diakonoff*, LINCOM Europa, 55–60.
Karl Brugmann

**Karl Brugmann** (1849 til 1919) esis Germaniana linguisto. Il esis importanta figuro dil Indo-Europana studii.
Gotika linguo

La **Gotika linguo** esas anciena Germana linguo qua florifis en la 6ma yarcento pos la falo dil Romana Imperio, kande la Gotiki regis Iberia, suda-Galia ed Italia, inter altra. Nun mortinta, ol esas anciena kuzo dil modern Angliana e Germaniana lingui.

## Extera ligili
* ROSETTA: Rekursi en Interreto por lernar la Gotika.
Hungariana invadi di Europa

**Hungarian invadi en Europa** eventis inter 9ma e 10ma yarcenti, kande tri grupi atakis Europa: Vikingi, Mohamedani e Hungari. Dum kurta tempo, li dominacis multa teritorii e populi. Fine absorvesis per l'Europana habitantaro e divenis parto di nova prosperoza ed agresiva civilizuro Europana.
Historio di Hungaria

## Til la 17ma yarcento
Kelti (pos cirkum 450 aK) e Romani (9 ak til 430) vivis en la regiono di nuna Hungaria. Dum la 9ma yarcento (yaro 895) regnanto Árpád fondis Hungaria. Lia grand-nepotulo István 1ma di Hungaria esis kronizita rejulo ye 1000 kun krono sendita de Roma da papo Silvester 2ma, e divenis l'unesma rejulo di Hungaria.

Ye 1241 Mongoli invadis ed okupis Hungaria til 1242, ed ye 1541 lando esis okupita da Otoman imperio. Dum la fino di 17ma yarcento Hungari vinkis Otomani kun la helpo di Austriani.

## Pos la unesma mondomilito
Ye 21 di marto 1919, la Hungara Soviet-Republiko esis proklamata. Komunista partiso en Hungaria, direktata da Béla Kun, kreesis en novembro 1918. En marto 1919 la prezidanto Mihály Károlyi nominis la Sociala-Demokrata partiso kom sucedanta guvernerio; ta partiso, por formacar guvernerio, unionis su kun la Komunista partiso, qua balde forigis la Sociala-Demokratani ed anuncis la demisiono di Károlyi. La supozata prezidanto di la Soviet-Republiko esis Sándor Garbai, ma Kun, qua havis kontinua kontakto kun Vladimir Lenin, praktikale havis la povo. Ol duris til la 1 di agosto ta yaro.

## Videz anke
* Austria-Hungaria
* Listo pri monarki di Hungaria
* Hungara revolto di 1956
Kushiana lingui

La **Kushiana lingui** esas parolata en l'orienta korno di Afrika. Li esas brancho di l'Afro-Aziana linguaro. La maxim konocata linguo di ta familio esas la Somaliana linguo, qua esas l'oficala linguo di Somalia ed skribesas per latin alfabeto.
Nijer-Kongo-linguaro

La **Nijer-Kongo-linguaro** esas grupo di lingui en Kongo-Kordofana linguaro. Ol esas la familio kun maxim granda nombro di lingui, preske  lingui e 400 milion parolanti en Afrika. Ol dividesas en subgrupi:
# Kordofana
# West-Atlantika - 20 mln
# Mandea-lingui - 24,6 mln
# Volta-Kongo- 13,4 mln
# Kwa - 63 mln
# Adamawana - 7 mln
# Benue-Kongo lingui - 65,7 mln
# Nigeriana
# Kameruna
# Bantuana
Hungari

**Hungariani** o **Madyari** esas etniala grupo de estal Europa, korespondanta a la nuna habitantanro di Hungaria. 

## Origini
L'origino dil Hungariani esas kontroversala. La hipotezo di maximaceptado esas Fena-Ugra teorio, aparita fine 19ma yarcento e basata en etno-geografial argumenti e ulquanta konfuza. La linguistikala evidenco apogas parciale tala teori, quankam la rilato di Hungariana en Uralika lungaro esas polemika. Ol existas anke altra teorii qua indikas ke Hungariani esas decendanti di Skitii o di altra Altaika populo.

Ica parenteso basas su en Mez-epoka legendi (di qua identeso e ciencala forto esas diskutebla) ed en klasikala referi en la Latina, Greka e Araba.
Árpád

**Árpád** esas anciena Hungariana virnomo (persona nomo), denove uzata de 19ma yarcento ye honoro di Árpád precipua tribuestro (regis 889-907) dil Hungara tribuestri, qua invadis la Karpat-baseno.
Dinastio Árpád

**Árpád**, (Hungare:  *Árpád*) esis Hungara rejala dinastio, qua regnis de de 889 til 1301. La tribestro *Árpád fejedelem* duktis Hungari al Karpat-baseno. Lua decendenti regis til 1301, kande mortis la lasta dinastiano (virbranche). Kremo il suba reji firmigis povo di Rejio Hungaria. Vicina e povoza rejii (nome Cheki, Germani, Poloni e Greki) ne povis konquestar la lando, despito to, ke ofte por akirar la trono Hungariana rejo kandidato demandis helpo da li.
Germani

**Germani** esas personi qui sive parolas la Germana linguo denaske od apartenas a Germana kulturo e decendas de Germana parentaro. Quankam la maxim multa Germani habitas Germania, multi anke habitas Usa, Brazilia, Austria, Suisia e Kanada.
Granda princio Hungaria

**Granda princio Hungaria** (Hungare: *Magyar Nagyfejedelemség*) esus federuro di Hungara tribui di religio pagana dum Mezepoko, qua existis dum 200 yari de la 9ma til la 11ma yarcento.

## Bibliografio
*Kristó, Gy. Jánosi, M. Kordé, Z. Koszta, L, Petrovics, I, Szegfű, L. (1988). Az államalapító. Budapest, Hungría: Zrínyi kiadó.
Fratuli Marx

**Fratuli Marx** esis Usan aktori:
* **[[Chico Marx]]** - Leonard Marx (22ma di marto 1887 - 11ma di oktobro 1961)
* **[[Harpo Marx]]** - Adolph Arthur Marx (23ma di novembro 1888 - 28ma di septembro 1964)
* **[[Groucho Marx]]** - Julius Henry Marx (2ma di oktobro 1890 - 19ma di agosto 1977)
* **[[Gummo Marx]]** - Milton Marx (23ma di oktobro 1892 - 21ma di aprilo 1977)
* **[[Zeppo Marx]]** - Herbert Marx (25ma di februaro 1901 - 30ma di novembro 1979)
Talking Heads

Talking Heads esis muzikala grupo de Usa di jenri post-punk, New Wave, funk, art-punk e dance-rock. Lua membri Chris Frantz e Tina Weymouth anke formacis muzikala grupo Tom Tom Club.

## Albumi di atelier
* Talking Heads: 77 (1977)
* More Songs About Buildings and Food (1978)
* Fear of Music (1979)
* Remain in Light (1980)
* Speaking in Tongues (1983)
* Little Creatures (1985)
* True Stories (1986)
* Naked (1988)
Väinämöinen

**Väinämöinen** o **Väinö** esas Finlandana mitologiala persono deskriptata kom olda e saja homo kun magiala voco, qua esas la protagonisto dil legendo di Väinämöinen sen evo kantisto, mitologial explikado di l'origino dil mondo e dil homala raso.
Cynewulf

**Cynewulf** esas un ek la dek e du Anglosaxona poeti di qua nomo esas nun konocata, ed un ek la quar di qua la verki konservesas. Ol esas konocata pro lua religiala kompozi, ed ilu konsideresas un ek la maxim importanta figuri dil Kristana poezio en ancien Angliano. On konocas lua nomo pro lua signaturo en quar poemi da lu:

* The Fates of the Apostles.
* Juliala
* Elene
* Christ II (anke konocata kom L'Acenso).

## Referi
* Bradley, S.A.J, ed. y tr. 1982. *Anglo-Saxon Poetry*. Londres: Everyman's Library
* Cook, Albert S., ed. 1900. *The Christ of Cynewulf*. Nueva York: Books fr Libraries Press
* Fulk, R.D. y Christopher M. Cain 2003. *A History of Old English Literature*. Oxford: Blackwell Publishing
* Gradon, P.O.E., ed. 1958. *Cynewulf's Elene*. Londres: Methuen
* Greenfield, Stanley B. 1965. *A Critical History of Old English Literature*. Nueva York: New York University Press
* Kennedy, Charles W. 1963. *Early English Christian Poetry*. Nueva York: Oxford University Press
* Raw, Barabara C. 1978. *The Art and Background of Old English Poetry*. Londres: Edward Arnold
* Stokes, Peter A. 2006. "Cynewulf". *The Literary Encyclopedia*. The Literary Dictionary Company. 30ma di oktobro 2006.  
* Woolf, Rosemary, ed. 1955. *Juliana.* Londres: Methuen
Andrea Mantegna

**Andrea Mantegna** (1431 til la 13ma di septembro 1506) esis Italiana piktisto, studiinto di Romana arkeologio, e bofiliulo di Jacopo Bellini. Qual altra artisti de lua epoko, Mantegna facis inquesti kun perspektivo, exemple diminutis la horizonto por krear impreso di grandeso di la precipua temo di la pikturo.
Havelok la Daniano

**Havelok la Daniano** (Angle: *Havelok the Dane*, anke konocata kom *Havelok* o *Lay of Havelok the Dane*) esas Mez-Angla romano qua konsideresas parto di Materio di Anglia. La rakonto, tamen, esas anke konocata en du frua Anglo-Normanda versioni. La maxim granda parto dil eruditi kredas ke ca poemo skribesis dum la 13ma yarcento, inter 1280 e 1290. La nomo "Havelok" anke havis multa chanji en l'ortografio, e povas trovesar quale "Haveloc" o "Havelock".

## Extera ligili
*'Havelok the Dane', en *Four Romances of England*, ed. da Ronald B. Herzman, Graham Drake, e Eve Salisbury,  (Kalamazoo, Michigan: Medieval Institute Publications, 1999).
J.R.R. Tolkien

**John Ronald Reuel Tolkien**, (AFI: dʒɒn ˈɹʷɒnld ˈɹʷuːəl ˈtʰɒlkiːn) (1892 til 1973), citata kom **J. R. R. Tolkien** o **JRRT**, esis Britaniana skriptisto, poeto, filologo e profesoro, konocita precipue pro esar l'autoro dil klasika romani di fantaziajo *La Hobbit* o *La Sioro dil Ringi*.

## Literaturala verko  e [[filologio]]
### Poemi
L'unesma poemo publikigita da Tolkien esis "La batalio di l'Estala Campo*, en 1911, kande ilu evis 40 yari.

Delonge, Tolkien interesis su pri ncien Angla e lektis multa verki en ica linguo, exemple la poemo *Christ la 2ma* da Cynewuld. Du linei ek ica poemo impresis ilu, note:



En [[1914]], inspirita per ta linei, Tolkien skribis la poemo "La vojayo di Eärendel, la vespera stelo", qua rakontis la vojayo en cielo da maristo Eärendel, plu tarde konvertita en Eärendil. Ica poemo esus esencala en la developo di lua esonta personaji.


Tolkien duris skribar multa poemi, ul ek li relatita kun lua personaji e qua plu tarde inkluzesus da lua filiulo Christopher en la tomi di la verko *Historio di la Meza Tero*. En [[1917]], kande esis en hospitalo pro morbo prenita dum l'[[Unesma mondomilito]], Tolkien komencis skribir altra poemi qui esus la centro dil precipua historii di *La Silmarillion*, qua pose konvertus su en prozo.

En [[1953]] il publikigis la poemo "La riveno di Beorhtnoth, filiulo di Beorhthelm", quankam ja esis finita ek [[1945]]. Skribita en aliteraca verso, ol esas durigo dil nefinit ancien Angliana poemo *La Batalio di Maldon''.
Lauri Ingman

**Lauri Johannes Ingman** (1868 til 1934) episkopo e politikisto esis chefministro di Finlando du foyi: de 1918 til 1919 e de 1924 til 1925.
Historio di nia linguo

:*Ica pagino rakontas la Historio di Ido segun esis skribita da S-ro [[Jespersen, Otto|Otto Jespersen]]. Por vidar artiklo pri historio di Ido, videz [[Historio di Ido]]*.

## Historio di Ido da profesoro [[Jespersen, Otto|Otto Jespersen]]

## Videz anke
*Ido-himno
*Ido-Konferi
*Idala revui
*Ido-stelo
*Interhelpo, Chekoslovakia-Kirgizia
*Komintern, Komunistal Internacionalo propozas Ido kom internaciona linguo inter landi apartenant a la Komintern.
*Kuo Ming Tang, Chiniana partiso di Sun Yat Sen ye 1918 adoptis Ido kom mondo-linguo por exterlandana relati.
*Herbert Wells, Britaniana skriptisto, inspiresis da Ido-linguo en sua novelo "Mr. Britling sees it through"
Widsith

**Widsith** esas ancien Angla poemo di 144 linei qua skribesis dum la 9ma yarcento, segun la tradicioni orala Anglo-Saxona. L'unika texto dil fragmento kopiesis en la "Libro di Exeter", manuskripto di poezii en l'ancien Angla linguo, kompilita en lasta 10ma yarcento kontenanta proxime sisopla parto di omna ancien Angla poezio.

La poemo parolas pri *Wicinga cynn*, qua povas esar la frua menciono di Vikingi (linei 47, 59 e 80).
Deor

**Deor** o **La lamento di Deor** esas poemo en anciena Angla linguo dil kolektajo di 10ma yarcento, la "Libro di Exeter". La poemo konsistas ek la lamento dil *scop* La nomo "Deor" donacesis a la poemo, qua ne havis titulo. Moderna eruditi ne kredas ke Deor esis l'autoro di la poemo.

## Referi

## Extera ligili
*Deor, traduko da Jesse Glass
Juho Vennola

**Juho Heikki Vennola** (1872 til 1938) profesoro e politikisto esis chefministro di Finlando tri foyi: 1919 til 1920, 1921 til 1922 ed en 1931.
Marcello Malpighi

**Marcello Malpighi** (10ma di marto 1628 til la 29ma di novembro 1694) esis Italiana mediko, qua developis la studio di anatomio dum la 17ma yarcento. Il surnomizesis "fondero di mikroskopial anatomio e histologio, e patro di fiziologio ed embriologio".
Listo pri chefministri di Mali

Yen la listo pri chefministri di Mali de 1960 til nun.

## Noti

## Videz anke
* Listo pri prezidanti di Mali
* Mali
Listo pri chefministri di Norda Makedonia

Yen la listo pri prezidanti di guvernerio (chefministri) di **[[Norda Makedonia]]** pos lua deklaro di nedependo de Yugoslavia, ye la 8ma di septembro 1991.

La nedependo agnoskesis dal Unionita Nacioni ye la 8ma di aprilo 1993.

## Videz anke
* Norda Macedonia
* Listo pri prezidanti di Norda Makedonia
Jean Prouvé

**Jean Prouvé** (1901 til 1984) esis Franca metala fer-laboristo, autodidakta arkitekto e desegnisto. Sua precipua suceso esis konvektanta teknologio di produkto de industrio a arkitekturo, sen perdar estetikala qualesi. Sua desegno habilesi ne esis restriktata an una diciplino.

## extera ligili

* pagino
Provinco Concepción (Chili)

**Concepción** esas Provincoo en Chili. Lua chef-urbo esas Concepción. La provinco havis  habitanti en 2002. Lua tota surfaco esas 3439,3 km². Lua denseso di habitantaro esis 265,43/km² . 

**Bazala fakti pri la provinco Concepción:**
## Historio
## Geografio
## Ekonomio
## Referi
Senimposta sparokonto

**Senimposta sparokonto** esas konto qua provizas impostal avantaji por sparo en Kanada. Varsi en ta konto (TFSA en Angla e CELI en Franca) inkluzata plusa valoro e dividendo (revenuo) ne esas imposita, mem kande ekprenata.

## Historio
Senimposta sparokonto esas enduktita da Jim Flaherty, Kanadana federala ministro pri Financo, en la budjeto federala di 2008. Ol esis signifikanta mezuro en la budjeto ed efikeskis ye la 1ma di januaro 2009.

## Avantaji
Senimposta sparokonto esas kolokala selekto por Kanadana rezidanti evanta 18 e pluse, qui volas sparar.

Un mekanismo en la desegno di ta sparokonto esas la raportal aspekto. Kelka neuzata parto sub la $5.000 plafono povas esar raportata a sequanta yari, sen ula limito. . Ta konto anke posibligas fiskala hemo globala.

## Quale senimposta sparokonto diferas de sparoprojeto pro pensioneso
En senso ye la taxala trakto di senimposta sparokonto esas la kontreajo di sparoprojeto pro pensioneso (RRSP en Angla e REER en Franca). Por ta duesmo havas taxala sustraciono por kontributo, ma tota revenuo esas taxebla.  En la senimposta sparokonto ta pekunio povas esar recevata omnainstante, sen amendo. Diferanta sparoprojeto pro pensioneso, qua devas esar recevata ante la tituliero evas 71, la senimposta sparokonto ne expiras. La kontributala spaco por la pekunio recevata de senimposta sparokonto esas riasignata en la taxala yaro pos la recevo, diferanta sparoprojeto pro pensioneso, ube la kontributala spaco esas permanante reduktita de kande kontributo donesas.

## Elektebla koloki
Senimposta sparokonto povas kontenar ula koloki, qua esas sparoprojeto pro pensioneso elektebla, inkluzanta: publike kurs-acioni en elektebla borso, elektebla acioni di privata societi, certa debal obligacioni, akontala recev-atesti, pekunio en ula monetaro, trustal interesti inkluzanta mutuala kapitali ed imoblala kolokotrusti, yar-rentala kontrati, waranti, yuri ed optioni*, enrejistrata koloki, skriptisto-profitajal unaji, asocial unaji, e depozario recev-atesti.

## Trokontributi
### pos recevi
Ye la 1ma di junio 2010, Kanadala revenuo agenteso postis proxim  trokontributo letri a senimposta sparokonto tituli, reprezentanta proxim 1.5% ek omna 4.7 million tituli. La letri e kalkuli kalkulesas segun informi recevita de financala institucuri. Kom rezulto de ta postajo, financal institucuri recevis multa demandi de konfuza klienti. La tituli ne explikas, ke recevi de ta konto augmentas la disponebla kontributo spaco ne en l' *aktuala* kalendarioyaro, ma la *sequanta* kalendarioyaro.

### amendo
La trokontributo esas multigata kin foyi, sur qua l'amendo esas uno po cento.

## Altra landi
Ta konto existas ank en Usa ed Unionita Rejio.

## Referi

## Extera ligili
* Government of Canada info about TFSAs
* Canada Revenue Agency info about TFSAs
Listo pri chefa ministri di Mauritania

La chefa ministro nur esas la chefo dil ministraro en Mauritania. Yen la listo pri chefa ministri ed altra chefi di guvernerio di Mauritania de 1960 til nun.

## Videz anke
* Listo pri prezidanti di Mauritania
* Mauritania
Lingui di Hispania

En Hispania parolesas diversa lingui. La Hispana, oficala e precipua linguo en omna lando, esas matrala linguo dominacanta en preske omna autonoma komunesi. Sis ek la 17 autonoma komunesi havas altra kooficala linguo. Bilingueso en diferanta gradi e diferanta komunikativa situesi inter la Hispana e l'altra linguo esas habituala praktiko por multa Hispani qui vivas en ula ek l'autonoma komunesi.

Sequn inquesto de la yaro 2005, Hispana esas matrala linguo por 89% de la Hispani, Kataluniana, por 9%; Galisiana por 5% e la Baskiana, por 1%, dum ke 3% havus exterlanda matrala linguo. Ecepte la Baskiana, qua esas izolata linguo, omna lingui di Hispania apartenas a la grupo di latinida lingui, brancho del Indo-Europana linguaro.
Caravaggio

**Caravaggio** (n. **Michelangelo Merisi** ye la 29ma di septembro 1571 til la 18ma di julio 1610; pronuncez: *karavajio*), esis Italiana piktisto.
Listo pri chefa ministri di Uganda

La **[[chefa ministro]] di [[Uganda]]** ne esas la chefo di guvernerio di Uganda, ma nur la chefo dil ministraro. L'ofico kreesis en 1962, kande la lando nedependantanteskis. En 1966 Milton Obote suspensis la konstituco e deklaris su prezidanto. L'ofico riestablisesis en 1980.

## Videz anke
* Listo pri prezidanti di Uganda
Listo pri chefministri di Senegal

Yen **listo pri [[chefministro|chefministri]] di [[Senegal]]**, de la nedependo di la lando en 1957, til nun.

## Videz anke
* Listo pri prezidanti di Senegal

## Referi
Listo pri chefa ministri di Ruanda

La chefa ministro di Ruanda esas nur la chefo dil ministraro di la lando. Yen la listo pri chefa ministri di Ruanda de 1960 til nun.

## Videz anke
* Listo pri prezidanti di Ruanda

## Noto
Listo pri chefa ministri di Nijer

La chefa ministro di Nijer ne esas la chefo di guvernerio di la lando, nur la chefo dil ministraro. Yen la **listo pri chefa ministri di Nijer**, de 1958 til nun.

## Videz anke
* Listo pri prezidanti di Nijer
Listo pri chefministri di Tunizia

Yen la **listo pri [[chefministro|chefministri]] di [[Tunizia]]**, de la nedependo en 1956, til nun.

__TOC__

## Chefministri (1956 til nun)
### Monarkio (1956 til 1957)

### Republiko (1957 til nun)

## Videz anke
* Listo pri prezidanti di Tunizia
Listo pri chefministri di San-Tome e Principe

Yen listo pri **[[chefministro|chefministri]]** di San-Tome e Principe pos la nedependo di la lando ye la 21ma di decembro 1974.

## Videz anke
* Listo pri prezidanti di San-Tome e Principe
Listo pri chefministri di Tonga

La chefministro esas chefo di guvernerio di Tonga. L'ofico kreesis da la konstituco di 1875. Segun lua artiklo 51ma, la chefministro indikesas e revokesas dal rejulo.

Yen la **listo pri chefministri di Tonga** de 1876 til nun.

## Noti

## Videz anke
* Listo pri monarki di Tonga
Listo pri chefministri di Laos

Yen **listo pri [[chefministro|chefministri]] di [[Laos]]** de 1945 til nun. Pos finir la monarkio la titulo dil chefo di guvernerio divenis **Prezidanto di la Konsilistaro di Ministri di la Republiko Populala Demokratiala di Laos**.

De decembro 1959 til decembro 1960, Laos havis 6 diferanta chefministri, qui revokesis per stato-stroki.

## Chefministri

## Noti e referi

## Videz anke
* Listo pri prezidanti di Laos
Listo pri kanceleri di Suisia

Yen la listo pri kanceleri di Suisia de 1803 til nun.

## Listo pri kanceleri
La kancelereyo fondesis en 1803, pos la mediaco donita da Napoléon Bonaparte a Suisia. De 1803 til 1848, la kanceleri esis:

Pos la federala konstituco di 1848, la kanceleri esas:

## Referi
Listo pri chefministri di Tuvalu

La **[[chefministro]]** esas la chefo di guvernerio di Tuvalu. Segun la konstituco di la lando, la chefministro mustas esar parlamentano, ed elektesas dal parlamento per sekreta votado. Tuvalu ne havas politikala partisi.

Yen listo pri chefministri di Tuvalu de 1978 til nun.
Listo pri chefministri di Monako

La chefministro di Monako recevas la titulo **ministro di Stato** (France **ministre d'État**). Il elektesas e subordinesas a la princo di Monako. L'ofico kreesis en 1911, kande Monako adoptis lua konstituco.

Yen la listo pri chefministri til nun.

## Videz anke
* Princi di Monako
Listo pri chefministri di Serbia

Yen la listo di chefministri di Serbia de 1882 til 1918 (rejio di Serbia) e de 1991 til nun.

## Rejio Serbia (1882 til 1918)
### Prezidanti di Ministraro (1882 til 1903)

### Prezidanti dil Konsilistaro di Ministri (1903 til 1918)

## Republiko di Serbia en [[Yugoslavia]] ed en [[Serbia e Montenegro]] (1991 til 2006)

## Serbia de 2006 til nun

## Videz anke
* Listo pri prezidanti di Serbia
Listo pri chefministri di Bosnia e Herzegovina

Yen la listo di **prezidanti dil Konsilantaro di Ministri** (equivalanta a chefministro) di **[[Bosnia e Herzegovina]]** depos la nedependo di lando en 1 di marto 1992. Jure Pelivan ja esis "prezidanto di exekutiva konsilantaro di SR Bosnia e Herzegovina" de 20 di decembro 1990 til la nedependo.
Listo pri chefministri di Samoa

La chefministro (Samoane *Palemia o le Malo Tuto’atasi o Sāmoa*) esas la chefo di guvernerio di Samoa. Lu esas membro dil Legifantal Asemblitaro, e nominesas dal chefo di stato (Samoane: *[[O le Ao o le Malo]]*) por guvernar dum 5 yari.

Depos 1962, kande Samoa nedependanteskis, entote 7 individui servis kom chefministri. Yen la **listo pri chefministri di Samoa** de 1875 til nun.

## Videz anke
* Listo pri chefi di stato di Samoa
Extremadurana linguo

**Extremadurana** (Extremadurane: *estremeñu*) esas linguo parolata norde de Extremadura e sude de Salamanca. Ol apartenas a la lingui Asturiana-Leonana, same kam Kantabriana, Mirandana e l'Asturiana.

## Historio
Westala Extremadura rikonquestesis dal Rejio Leon, e la linguo Asturiana-Leonana esis la Latinida dialekto uzita da la konquesteri, qui komencis ripopulizar la regiono di Extremadura dum la 12ma yarcento.

Pos l'uniono dil rejii di Leon e Kastilia en 1230, Kastiliana remplasis Latina kom oficala linguo dil institucuri, e la linguo Asturian-Leonana divenis la "linguo di la povri senkultura". Nun en Asturia on esis koncianta di parolar diferanta linguo kam la Kastiliana ma mem ibe l'autori uzis lo en lia verki.

Probable l'influo del Universitato di Salamanca stimulis l'adopto di la Kastiliana en la provinco, divizante su tale l'Asturo-Leonana domino en du parti ek balde: l'Asturiana o l'Asturo-Leonana dil nordo e l'Extremadurana o l'Asturo-Leonana dil sudo. L'expanso di Kastiliana anke produktis e la sudo, kun lua ekonomiala kreskado di l'ocidental areo di Badajoz.

## Extera ligilo
* Blogo en l'Extremadurana
Listo pri chefministri di Ukraina

La chefministro esas la chefo di guvernerio di Ukraina. Yen la listo pri chefministri di Ukraina pos la nedependo, en 1990.

## Videz anke
* Listo pri prezidanti di Ukraina
* Ukraina
Giacomo Puccini

**Giacomo Puccini** (n. ye la 22ma di decembro 1858 en Lucca, Toskania til la 29 di novembro 1924) esis un ek la maxim konocata Italiana kompozisti di opero. Lua maxim konocata operi esas *La Bohème* e *Tosca*.

Plura de lua ancestri esis muzikisti. Ilua patro Michele esis muziko-docisto. La patro di Michele esis Domenico Puccini (1772–1815), qua kompozis plura verki, precipue por piano. Avulo di Domenico esis Giacomo Puccini (1712–1781) qua rezidis en Lucca, ube ye la katedralo di St Martin il esis orgenopleisto e plu tarde kapel-maestro; il esis kompozanto di multa verki dramatala e sakra.

## ''La Bohème''
Ye la 1ma di februaro 1896. ilua opero *La Bohème* esis unesmafoye pleata, en la Teatro Regio en Torino, direktata da Arturo Toscanini. La evento esis sucesoza; la verko esis balde pleata da operala kompanii en Italia ed altra landi. La fonto di la rakonto esis *Scènes de la vie de bohème* da Henri Murger, kolekturo de rakonti pri vivado en la *Quartier latin* de Paris en la 1840-yardeko; anke utiligata esis la dramato *La Vie de la bohème*, da Murger e dramatisto Théodore Barrière; tamen multo en la opero esis originala.

## ''La fanciulla del West''
Ye 10 di decembro 1910, ye la Metropolitan Opera en New York, ilua opero *La fanciulla del West* esis unesmafoye pleata, kun Enrico Caruso en chefa rolo. Ol esis komisata da Metropolitan Opera, e fondesis sur la dramato *The Girl of the Golden West* da Usana skriptisto David Belasco, qua anke skribis la dramato sur qua la antea opero da Puccini, *Madama Butterfly*, fondesis. La rakonto eventas en 1849, en areo di oro-mineyo en Kalifornia.

## ''Il trittico''
En New York ye 14 di decembro 1918, *Il trittico* (la triptiko) esis unesmafoye pleata. Ol esas grupo de tri operi di un akto: la tragediala *Il tabarro*; *Suor Angelica*, lokizata en kuvento; e la komika  *Gianni Schicchi*. Kritikisti di la pleado opinionis ke *Gianni Schicchi* esas la maxim bona de la tri. Malgre ke Puccini deziris ke la tri operi esez kune pleata, il eventuale konsentis a separita pleadi, e ta lasta opero divenis la maxim populara. Ol kontenas la bone konocata ario "O mio babbino caro".

## ''Turandot''
Konstatesis ye la fino di 1923 ke Puccini sufras pro kancero di la guturo. Il mortis ye 29 di novembro 1924, evante 65 yari. Ilua lasta opero *Turandot* esis ne-kompleta ye ilua morto; ol esis kompletigata da la kompozisto Franco Alfano. La opero esis unesmafoye pleata ye La Scala, Milano, sen la kompletigo, ye 25 di aprilo 1926, direktata da Arturo Toscanini. Meze di la triesma akto, Toscanini cesigis la pleado, e dicis a la audantaro, "Hike la opero finas, nam ye ca punto la maestro mortis."
Chung Un-chan

**Chung Un-chan** (n. 29 di februaro 1948) ekonomikisto e politikisto, esis chefministro di Sud-Korea de 2009 til 2010.
Listo pri chefministri di Kazakstan

Yen la **listo pri [[chefministro|chefministri]] di [[Kazakstan]]**, pos la kreo di ta ofico, ye la 14ma di oktobro 1991.

## Referi

## Videz anke
* Prezidanto di Kazakstan

## Extera ligilo
* Oficala pagino
Listo pri chefministri di Vanuatu

La **[[chefministro]] di [[Vanuatu]]** esas chefo di guvernerio di la lando. Segun la konstituco promulgita en 1980, lu mustas esar parlamentano, ed elektesas dal parlamento.

L'ofico kreesis kande Vanuatu divenis nedependanta. Walter Lini esis l'unesma chefministro.

## Chefministri di Vanuatu (1980 til nun)

## Videz anke
* Prezidanto di Vanuatu
Walter Scott

**Sir Walter Scott, 1ma Baronet** (1771 til 1832) esis Skota skriptisto.

Waverley, l'unesma romano, erste aparis ye 1814. La rakonto esis pozata en historiala evento: la rebeleso di 1745, en qua Charles Edward Stuart, nepotulo di James 2ma di Anglia, arivis en Skotia por ganar la trono di Britania. La libro esis tre sucesoza.

Scott skribis plusa historiala romani, ula pri Skota temi, exemple Rob Roy (Rob Roy MacGregor 1671-1734 esis bovo-farmisto qua divenis proskriptito); ula fondita sur Angla historio, exemple Ivanhoe (pozita en la tempo di Robin Hood, ilqua esas karaktero en la romano). La verkaro di Scott divenis famoza en Europa; plura operi esis fondata sur romani da Scott, exemple Lucia di Lammermoor da Gaetano Donizetti, e La Jolie Fille de Perth da Georges Bizet.
Aviaco Air France 447

**Aviaco 447 di Air France** (abreviuro **AF447**) esis regulala komercala aviaco departinta del Internaciona aeroportuo *Galeão* en Rio de Janeiro, Brazilia ed arivinta che internaciona aeroportuo *Charles de Gaulle* en Paris, Francia.

Ye la 1ma di junio 2009, Airbus A330-200 uzita en la aviaco, falegis en Atlantiko, mortiginta omna 216 pasajanti e 12 kruani.

## Konkluziva raporto
Ye la 5ma di julio 2012, BEA prizintas sua konkluziva raporto pri l'acidento. To konfirmis konstati de preliminara raporti e furnisis plusa detali. Segun ta raporto l'acidento eventis pro la sequanta serio di eventi:
* Tempala nekonsequo inter l'aerorapidesala mezuri, versimila sequanta l'obstrukto di Pitot-sondili per glacio-kristali qui, specifika, efektigita l'autoduktilo seko e la rifiguro ad alternanta lego;
* Neapta regulilo-adportaji qui desstabiligis l'aviaco-voyo;
* La manko di ula ligilo per la kruo inter la manko di indikita rapidesi ekvokas e la propra procedo;
* La tarda identigo per la duktisto neoperacanta di la deviaco de l'aviaco-voyo e la nesuficanta korektiguro aplikita per l'operacanta duktisto;
* La kruo ne identifikanta l'aprocho di ekiro di domeno di aviacado en bruske halto, la manko di quika respondo de l'aviaco-sistemo;
* La falio di kruo diagnozar la manko di aerala susteno e do la ne-aktiveso qua povus rekuperar de lo.

To eventi povas esar explikita da kombino di sequanta faktori:
* La retroago di mekanismi de omni implikita qua facas lo neposibla:
** Identifikar l'ofta neapliko di la perdo dil aerala rapideso informo procedo e remediar lo,
** Por garantiar ke la riskomodelo por krui en krozo inkluzita sukrizajo di Pitot-probili e sua konsequi;
* la manko di ula aprentiseso, en alta altitudo, en libro pri aeroplanala dukto ed en la procedo por dubinda indikita aero rapideso;
* Task partigo qua esas febligita da:
** Nekomprenado di la situeso kande la deskonekto di autoduktilo eventis;
** Povra direkto dil emocala efekto qua kreis grava kargita emocala faktoro por la du koduktisti;
** La manko di klara estalajo en la kabino di aerala rapideso nekonsequi identifikita dal komputeri;
* La kruo ne egardis la manko dil aerala susteno, qua povus esar pro:
** Manko di identifiko l'audal averto, pro la minim expozado en aprentiseso di manko di susteno ed efekti,
** L'aparo a komenco di evento di neduranta averto qua povas esar konsiderata kom falsigita,
** La manko di ula vidala informo por konfirmar la proxim a minimala rapidesi,
** La posibla konfuzigo kun trorapideso situeso en qua "buffet" esas anke konsiderata kom simptomo (malgre ke ta aviono ne povas irar tro rapida pro lua superkritika profilo)
** aviaco-direktilal indikaji qui povas enduktar la kruo kredar ke sua agi esis apta, malgre ke li ne esas,
** La desfacileso a l'agnoskita e komprenebla impliki di modo en alternanta lego kun nula angulo di atakoprotekto.

## balayilo
Dessimila di Boeing la latera shafto > mancho > di balayilo di Airbus esas nedependanta.

## Referi

## Extera ligili
* http://www.lefigaro.fr/actualite-france/2011/05/27/01016-20110527ARTFIG00543-le-scenario-officiel-de-la-catastrophe-de-l-af447.php infografio]
Listo pri chefministri di Haiti

La **[[chefministro]]** esas la chefo di guvernerio di Haiti. La prezidanto di la lando indikas, e la parlamento ratifikas lua nomo. L'ofico kreesis en 1988.

Yen la listo pri chefministri di Haiti.

## Videz anke
* Listo pri prezidanti di Haiti

## Referi
Diana Spencer

**Diana Frances Spencer** (surnomizita *Lady Di*, 1961 til 1997) esis ex-spozino di heredanto di Unionita Rejio, princo Charles de Wals, pose Charles la 3ma di Unionita Rejio.

El havis du filii kun Charles, e ne povis mentale suportar ke elua spozo kontrolesis da altra muliero Camilla Parker Bowles. La paro divorcis bitrale en 1996.

El mortis kande la veturo en qua el iris kolizionis kontre pilastro che tunelo en Paris.

## Extera ligilo
* The Diana Chronicles
Listo pri chefa ministri di Zimbabwe

L'ofico di **[[chefa ministro]] di [[Zimbabwe]]** kreesis pos la nedependo di lando en 1980, e desaparis pos chanjo en la konstituco en 2013.

## Chefa ministri

## Videz anke
* Prezidanto di Zimbabwe
Blaverismo

**Blaverismo** (Valenciane: *blaverisme*) esas la termino per qua ordinare konocesas la jus naskita politikala movado kom reakto kontre la katalanista fluo dil Valenciana nacionalismo en Valencia (Hispania).

## La simboli
On povas definar Blaverismo kom la negado pri l'existo di kulturala e simbolala elementi partigata inter Katalunia e Valencia.

### La flago
La Valenciana flago kun la blua strio kronizita apud la masto, kreesis dum la duesma duimo di 14ma yarcento, pro rejala privilejo, la propra od oficala simbolo dil urbo Valencia.

En la Statuto pri Autonomeso di 1982 la trikolora kronizita flago esos elektita oficala Standardo di l'Autonoma Regiono Valencia.

### La linguo
La blaveri ne aceptas l'unueso dil Kataluniana linguo propozita da Joan Fuster e li ne aceptas la Normi di Castellón di 1932 por elektar la Normi di la Rejala Akademio pri Valenciana Kulturo di 1978.

Ta movado komencis per la verko da Miquel Adlert *En defensa de la llengua valenciana: perqué i cóm s’ha d’escriure la que es parola* (1977) e lua protagonisto esas Adlert ipsa, e la poeto Xavier Casp, qui evolucionis dum la yari 1970a, komence ek senco unitarista.

Blaverismo obtenis importanta sucesi dum l'unesma yari di lua existo, kande ol nomesis "Milito di la linguo".
Polifuelala veturo

**Polifuelala veturo** esas fabrikata kun interna kombusto motoro konvencionala di quar tempi qua havas la kapableso di uzar du fueli mixata kune. La tipo di flexibla veturo maxim komuna disponibla en la mondala merkato esas ta dotata di motoro qua aceptas sive gazolino, sive bioetanolo mixata en ula proporciono, qua brulas ambi en la brulokamero samtempe, por to l'injektajo di fuelo esas ajustita automatike da elektrika sensori ke detektas la proporciono en la mixturo di la du fueli.
Novak Đoković

**Novak Đoković** (Serbe **Новак Ђоковић**, n. ye la 22ma di mayo 1987 en Belgrade) esas Serbiana tenisisto qua vinkis 20 turniri *Grand Slam* de 2006 til nun. Ilu judikesis kom *nombro 1 de la mondo* pri teniso dum 342 semani.

## Extera ligili
* oficala pagino di Novak Đoković
* Đoković en ATP
Lingui di Italia

Italiana esas l'oficala linguo di Italia. Ol esas latinida linguo qua esas literaturala varianto dil Firenzeana dialekto di Toskana linguo.

En la nuna teritorio Italiana, anke parolesas Germana lingui, Slava lingui, la Greka e l'Albaniana.

L'oficala linguo dil Italiana Stato decendas historiale de la literaturala Toskana, qua komencis uzesar da importanta skriptisti, exemple Dante, Francesco Petrarca e Giovanni Bocaccio cirkume 1300, e duris evolucionar historiale til divenar la nuna Italiana. L'Italiana linguo parolesis da minoritati kande eventis politikala unigo di Italia en 1861, ma rapide expansis pro l'obligata eduko, e recente pro importanta kontributado de la televiziono, qua augmentis la quanteso di Italiani qua havas Italiana kom matrala linguo.

Segun recenta inquesto, 44% de l'Italiani parolas nur l'Italiana, 51% alternas ol kun la dialekti e 5% parolas nur dialekti o lingui diferanta del Italiana.
Ligno-domo da Peter Whitmer

En la **ligno-domo da Peter Whitmer**, eventis multa fundamenta eventi di Movado di Lasta-Dia Santi. Dum sis monati, kande Joseph Smith, Jr. ed Emma Smith vivis kun la familio Whitmer, granda parto di Libro di Mormon tradukesis ibe. Apud ta loko, al La Tri Testi montresis la pladi fare dil anjelo Moroni. Anke, esis l'oficala debuto di organizuro di Eklezio di Kristo (pose nomita al Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi en 1838) eventis ibe ye la 6ma di aprilo 1830.. 

Peter Whitmer Sr., lua muliero Mary Musselman Whitmer, ed altra ok infanti, Christian, Jacob, John, David, Catherine, Peter Jr., Nancy ed Elizabeth Ann lojis hike.

## Referi
Mormona treko

**Mormona treko** o **Mormona pionira voyo** esas choseo longa de  km qua parkuresis dal unesma membri di naskiginta Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi de la yaro 1846 til 1868. Nun ta treko esas parto de Usana sistemo di chosei. Ol judikesas kom pilgriminda itinerario por multa Mormoni por memorigar la kurajo di l'unesma Mormoni qui parkuris ta longa treko serchante libereso por lia nova religio, qua persekutesis da guverninti e da altra kristana grupi.
Mormona centro por vizitanti

**Mormona centro por vizitanti** jacas en Independence, Missouri, Usa. 

Esas un ek la maxim remarkinda centri por vizitanti posedata e mantenata dal Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi trovata sur la tereno di la templo Mormona konsakrita e komprita da Joseph Smith, Jr. e lua societani en 1831. Ol distas poka metri de la rivala "Hedrickita", la kirko sideyo e la rivala templo dil Kongregaciono di Kristo e lua sideyo.

La proprieto sur qua la centro por vizitanti esis unesme komprita da Edward Partridge en nomo de Joseph Smith, Jr. en novembro 1831, ed ye 14 di aprilo 1904, da James G. Duffin, prezidanti dil Centra Usana stati, en nomo de l'unesma prezidanteso di LDS eklezio.
Masakro di la mueleyo di Haun

**Masakro di la mueleyo di Haun** esis evento en la historio di Movado di Lasta-Dia Santi qua eventis ye la 30ma di oktobro 1838.

Sur la rivi di riverto Shoal en urbeto Fairview, kantono Caldwell, Missouri, en 1835–1836 Jacob Haun, frua mormona koloniigisto establis kun proxim 75 mormona familii, mueleyo e forjeyo.

Milicia di Kantono Livingston atakis la mormona kolonio en orienta Kantono Caldwell, Missouri, Usa, pos la Batalio di Kurba rivero. Certe ol esis la maxim sangala evento en la Mormona milito di 1838 en Missouri, e longe esis memorita dal membri di Movado di Lasta-Dia Santi.
Legitimeso (politikala)

En politikala cienco, **Legitimeso** esas la populal acepto di autoritato, maxim=multa-kaze guvernanta lego o rejimo. Dum ke fakte "autoritato" indikas specifika pozeso en establisanta guvernerio, la termino "legitimeso" indikas *sistemo* di guvernerio - en qua *guvernerio* indikas "sfero di influo".

## References
Listo pri chefa ministri di Somalia

Yen la **listo pri [[chefa ministro|chefa ministri]] di [[Somalia]]** pos la nedependo en 1960.

## Videz anke
* Listo pri prezidanti di Somalia

## Referi
Luchino Visconti

**Luchino Visconti di [[Vimodrone|Modrone]]**, komto de Lonate Pozzolo (1906 til 1976), esis Italiana direktisto di teatro, opero e cinemo, ed anke cenaristo. Esas maxim konocata por lua cinematografuri *la leopardo* (1963) e *Morto en Venezia* (1971).

## Citajo

## Referi
James Caan

**James Langston Edmund Caan**, n. ye la 26 di marto 1940 til la 6ma di julio 2022, esis Usana cinem-aktoro. Ilu divenis famoza por lua partopreno en la cinematografuri *The Godfather*, e *The Godfather, II*. Ilu ganis sua stelo en la "promeno di la famo" di Hollywood en 1978.
Listo pri chefministri di Etiopia

La **[[chefministro]] di [[Etiopia]]** (Amhare: የኢትዮጵያ ጠቅላይ ሚኒስትር, *YeItyopya teqlay minister*) esas la chefo di guvernerio e prezidanto dil konsilistaro di ministri di Etiopia. Til 1995, chefa ministri havis poka influo. Pos l'adopto di nova konstituco en 1994 la chefministro divenis la vera posedanto di politikala povo. La chefministro de la 2ma di aprilo 2018 til nun esas Abiy Ahmed.

## Noti

## Videz anke
* Listo pri imperiestri di Etiopia
* Listo pri prezidanti di Etiopia
Listo di chefa ministri di Equatorala Guinea

Segun la konstituco adoptita en 1982, Equatorala Guinea la prezidanto esas chefo di stato ed anke chefo di guvernerio kun multa povi. La chefa ministro nur esas la chefo dil ministraro. Yen la **listo di chefministri di Equatorala Guinea** de 1963 til nun.

### Partisi
* GNBA : *Grupo Nacionalista Bubi Primero de Abril*, de Bubi populo, favorebla a la nedependo de l'insulo Fernando Poo
* PDGE : *Partido Democrático de Guinea Ecuatorial*, establisita en 12 di oktobro 1987
* IPGE : *Idea Popular de la Guinea Ecuatorial* de Fang populo
* MUNGE : *Movimiento Nacional de Unidad de Guinea Ecuatorial*
* PUNT : *Partido Único Nacional de los Trabajadores [[1970]]-[[1979]]*
* Mil : militisti
* n-p : ne havis

### Videz anke
* Listo di prezidanti di Equatorala Guinea