Sud-estala regiono (Brazilia)

**Sud-estala regiono di Brazilia** (Portugalane *Região Sudeste do Brasil*) esas geografiala regiono di Brazilia konsistanta ek 4 stati: Minas Gerais, Espírito Santo, Rio de Janeiro, e Sao Paulo. Ol havas tota surfaco de 924.511,3 km², qua reprezentas 10,85% de la tota surfaco di la lando. Ol esas la maxim populoza regiono di Brazilia, havante  habitanti segun la kontado di 2010.

Ca subdividuro - Sud-estala regiono - esas nek politikala nek administrala, havante signifiko nur geografiala. Lua 9 stati ordinare havas simila peizaji ed ekonomii.

## Historio

L'unesma habitanti di la regiono esis diversa grupi di indijeni. L'unesma Portugalani komencis establisar su pos 1500. Li fondis l'unesma vilajo, São Vicente en 1532. L'urbo Sao Paulo, distanta cirkume 70 km de la litoro, fondesis ye la 25ma di januaro 1554.

Kande Portugalani arivis dum 16ma yarcento la regiono kovresis da vasta e humida tropikala foresto proxim la litoro, e da savano weste de la nuna Minas Gerais ed en kelka loki de Sao Paulo. La du tipi di foresti gradope devastesis por instalar urbi ed agrokultivi, nome pos la 19ma yarcento.

Til la 18ma yarcento la habitantaro di la kapitanio Sao Paulo ofte ekmigris vers altra regioni. Komence, por kaptar indijeni qui uzesis kom sklavi dum la komenco di la koloniigo Braziliana, e pos la fino di la 17ma yarcento, por explotar oro en Minas Gerais. Dum la 19ma yarcento ca tendenco modifikesis, pro expanso di la produktado di kafeo. Pos la duesma duimo di la 19ma yarcento til 1930, Sao Paulo recevis granda nombro di enmigranti de Europa, nome Italiani, por laborar en plantacerii di kafeo ed ank en l'industrio. Altra nombroza grupi di enmigranti esis Portugalani, Hispani, Rusi, Turki, Arabi e, pos 1908, Japoniani.

Dum la 20ma yarcento - nome pos 1950 - Sao Paulo, ed en min quanteso Rio de Janeiro recevis granda nombro di Braziliani de Nord-estala regiono e de Minas Gerais por verkar en lua rapida developanta industrii, kontree la tendenco di migrado di la 18ma yarcento. La expanso di la industriigo adportis grand ekonomiala richeso a la regiono. Sao Paulo, Rio de Janeiro, Belo Horizonte e Campinas divenis importanta metropoli, ma l'urbala problemi quale sociala neegaleso, poluto, prekara habiteyi, violento e problemi pri trafiko di vehili anke kreskis multe rapide.

## Geografio
### Reliefo

Existas montaro paralela a litoro nomizita *Serra do Mar* ("marala montaro"), qua krucumas la regiono de la frontiero inter Espírito Santo e Minas Gerais til la sudo di Sao Paulo. En kelka regioni ol recevas lokala nomi, exemple *Serra da Mantiqueira*, proxim la bordero inter Sao Paulo, Rio de Janeiro e Minas Gerais, o *Serra dos Órgãos, en la centro dil stato Rio de Janeiro. En kelka loki lua [[altitudo]] povas superirar 2.000 o 2.500 metri adsur la maro.

Proxim la litoro la reliefo ordinare konsistas ek larja basa tereni, ecepte en poka loki quale [[Angra dos Reis]], [[Parati]] ed en la nordala litoro di Sao Paulo. Doplande, la mezavalora altitudo diminutas, ed esas infre 250 metri che urbo Rosana, proxim [[fluvio Paraná]].

=== Vejetantaro ===

Nun, restas min kam 10% del originala pluvialala tropikala foresto, qua olim kovris vasta regiono, de litorala rivo til doplando. Restas importanta fragmenti di ol en la montaro *Serra do Mar*. Ta fragmenti ankore konservas richa [[biodiverseso]], ma subisas minaco di devastado pro l'invado di tereni ed altra homala agadi. Sude del stato Sao Paulo existas regiono di transito inter la richa vejetantaro di tropikala foresto e la vejetantaro di gramini e di boski di konifer-arbori *araucaria*.


Doplando, parto de l'originala savano qua antee existis weste de Sao Paulo e Minas Gerais nun uzesas por edukado di bovaro e por plantacerii di [[soyo]], [[sukrokano]], [[oranjo]] e [[kafeo]]. Kelka importanta urbi, exemple [[Uberaba]] ed [[Uberlandia]] en [[Minas Gerais]], e [[Ribeirão Preto]], [[Bauru]], [[São José do Rio Preto]] e [[Presidente Prudente]] en Sao Paulo, jacas en ca regiono. Ta urbi esas importanta regionala centri por [[komerco]], [[industrio]] e servadi.

Norde de Minas Gerais, an la regiono proxim [[Montes Claros]] ed en la [[Valo dil fluvio Jequitinhonha]]) existas klimato miarida e la vejetantaro konocata kom *caatinga*, qua konsistas ek planti qui perdas lua folii dum la sika sezono. En parti de la litoro di Espírito Santo, Rio de Janeiro e Sao Paulo existas zoni kovrata per [[mangliero|manglieri]]. En alta monti de la *Serra do Mar*, kun plua kam 2.000 metri di altitudo, trovesas [[herbo]]za vejetantaro. Fine, sudo del stato Sao Paulo trovesas mikra boski di *araucaria*, endemika Braziliana [[konifero]].

=== Klimato ===

La dominacanta [[klimato|klimati]] di la regiono esas humida [[tropikala klimato]] proxim litoro, ofte kum intensa pluvi dum la [[somero]]. Doplande, la klimato esas tropikala kun du sezoni - sika e pluvoza. En alta monti existas la [[tropikala klimato di altitudo]], kun quar sezoni. L'urbo [[Campos do Jordão]], jacante 1,600 metri adsur la maro, havas un ek la maxim kolda klimati di Brazilia: la temperaturi ibe povas falar infre 0°C dum kelka dii dil vintro.

La klimato en la sudo di Sao Paulo esas [[subtropikala klimato|subtropikala]], kun quar sezoni. Norde de Minas Gerais la klimato esas tropikalo miarida, kun sika sezono qua povas durar dum preske 1 yaro.

=== Hidrografio ===

La du precipua [[hidrografio|hidrografiala]] baseni de la regiono esas la baseno di [[fluvio Paraná]], an la westo di Sao Paulo e Minas Gerais, e la baseno dil [[fluvio São Francisco]], norde de Minas Gerais. La baseno di Paraná recevas importanta riveri, exemple [[rivero Tietê|Tietê]], Grande e Paranaíba. Un ek la precipua enfluanti dil [[fluvio São Francisco]] esas rivero Velhas (*Rio das Velhas*) qua naskas en [[Ouro Preto]] e trairas la metropolala regiono di [[Belo Horizonte]].

Altra importanta fluvii esas [[Paraíba do Sul]] (lua baseno recevas riveri en Sao Paulo, Minas Gerais e Rio de Janeiro), Pardo, Doce e Jequitinhonha, qui fluas este vers [[Atlantiko]], e la baseno dil fluvio Ribeira do Iguape, sude de Sao Paulo.

== Demografio ==


La habitantaro di Sud-estala regiono esas plu granda kam [[Italia]], [[Hispania]] e [[Francia]]. En la regiono jacas la tri maxim populoza stati di Brazilia: [[Sao Paulo (stato)|Sao Paulo]], [[Minas Gerais]] e [[Rio de Janeiro (stato)|Rio de Janeiro]].


[[Sao Paulo (urbo)|Sao Paulo]], kun plu kam 11 milion habitanti en [[2010]] esas la maxim populoza urbo de suda misfero. [[Rio de Janeiro (urbo)|Rio de Janeiro]], kun plu kam 6.18 milion habitanti, esas la duesma maxim granda urbo di Brazilia. Altra importanta urbi en la regiono esas [[Belo Horizonte]] (plu kam 2.4 milioni habitanti), [[Guarulhos]] (cirkum 1.3 milioni habitanti) e [[Campinas]] (1.06 milioni habitanti).

Inter yari [[yari 1960a|1960a]] e [[yari 1980a|1980a]], la regiono recevis granda nombro di enmigranti de [[Nord-estala regiono (Brazilia)|Nord-estala regiono]], ma en [[2000]] ta tendenco modifikis su: 457 mili personi retroiris de la Sud-estala vers la Nord-estala regiono, dum ke 400 mili facis l'inversa voyo.

== Ekonomio ==

Maxim populoza e maxim richa regiono di Brazilia, ol havas la duesma maxim granda [[indexo pri homala developeso|IHD]] di la lando, 0.824, nur dop l'indexo por [[Suda regiono (Brazilia)|Suda regiono]]. Sud-estala regiono reprezentas cirkume 60% de Braziliana [[Totala nacionala produkturo|TNP]]. La TNP dil [[Sao Paulo (stato)|stato di Sao Paulo]] esas cirkume 550 miliardi dolari, equivalanta a 33% de Braziliana TNP. La bazo di lua [[ekonomio]] esas moderna [[industrio|industrii]] e [[agrokultivo|kultivo]], edukado di bovaro, extraktado di [[petrolo]] (en Rio de Janeiro), [[turismo]] e tota tipi di servadi.

La precipua industrii esas [[mashino|mashinifado]], [[automobilo|automobili]], konstrukturo di edifici, texala industrio, kemiala e petrokemiala, elektronikala, l'industri aeronautika (en Sao Paulo), l'indistrio navala (en Rio de Janeiro), stofi e transformacajo di alimenti. Sao Paulo koncentras granda nombro di industrii, sequita da Minas Gerais e Rio de Janeiro. Lua granda urbi koncentras moderna e diversigata servadi (banki, financala servadi, [[informatiko]], [[komerco]], edc.), ed en l'internajo existas moderna e mashinigata agrokultivi, precipue di [[sukrokano]], [[oranjo]], [[kafeo]] e [[soyo]], ed edukado di bovaro, porki ed [[ucelo|uceli]].


La litoro dil urbo [[Campos]], che [[Rio de Janeiro (stato)|stato Rio de Janeiro]], nun produktas plua kam 22 milioni m³ di [[naturala gaso]] e 1,49 milion bareli di [[petrolo]] omnadie.

An la regiono jacas urbo [[Rio de Janeiro (urbo)|Rio de Janeiro]], Braziliana urbo qua recevas la maxim granda nombro di [[turismo|turisti]].



== Transporto ==

Sud-estala regiono havas la maxim granda reto di [[fervoyo|fervoyi]] e la maxim importanta reto di voyi di Brazilia. La [[Choseo Dutra]], qua ligas l'urbi [[Sao Paulo (urbo)|Sao Paulo]] e [[Rio de Janeiro (urbo)|Rio de Janeiro]] esas la precipua koridoro por vari e personi di Brazilia, e posibligas ligar la sudala stati a la [[Nord-estala regiono (Brazilia)|nord-estala regiono]] di la lando. Altra importanta chosei esas: [[choseo Fernão Dias|Fernão Dias]], qua ligas l'urbi Sao Paulo e [[Belo Horizonte]]; BR-040, qua ligas Rio de Janeiro a Belo Horizonte e [[Brasília]] en [[Centro-westala regiono (Brazilia)|Centro-westala regiono]]; e BR-101, qua ligas Rio de Janeiro a [[Vitória (Espírito Santo)|Vitória]] e la Nord-estala regiono di Brazilia, proxim la litoro.

La regiono havas quar internaciona [[aeroportuo|aeroportui]]: São Paulo-Guarulhos (aeroportuo *André Franco Montoro - Cumbica*), [[Campinas]] (aeroportuo *Viracopos*), Rio de Janeiro (aeroportuo *Tom Jobim*) e Belo Horizonte (aeroportuo *Confins''); e 6 granda portui: Santos e São Sebastião en Sao Paulo, Itaguaí (anciena Sepetiba) e Rio de Janeiro en Rio de Janeiro, e Vitória e Tubarão en Espírito Santo.

## Referi