open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Wi-Fi

**Wi-Fi** esas certifikes-etiketo (‘emblemo’) por produkturi di senfila datumo-retari, qui funcionas segun internaciona standardo IEEE 802.11 (senfila eterreto o *wifio*). Tala produkturi uzas la radio-frequenci en la 2,4GHz- e/o 5,0GHz-bando qui sub kondicioni povas esar uzata sen licenco. La postuli por ca emblemo esas registragata da la Federuro di Wi-Fi. Wi-Fi posibligas konektar komputoro, smartfoni, iPad ed altra equipuri al interreto.

Produkturo obtenas la Wi-Fi-emblemo se esas montrata da nedependanta certifiko-agenterio ke ol satisfacas certena postuli ye tereno di funcionaleso, funcion-kapableso ed interfuncionebleso. Precipue co lasta esas importanta por la konsumanto, pro ke to garantias ke la produkturi di la Wi-Fi-emblemo funcionas kun altra produkturi.

En la dial uzo ofte la vorto *wifio* esas uzata, kom sinonimo por senfila hemala reto generale.
Radio-retaro

**Radio-retaro** esas komuniko-retaro di qua la ligo ad- e de ligo-punti esas senfila. La retaro esas distributita trans ter-arei nomizita ‘celuli’, single servita da adminime un fixe lokizita transmis-recevilo (tipale tri celulo-situi o baza transmis-recevil-stacioni). Ica bazo-stacioni provizas la celulo per retaro-kovrado qua povas esar uzata por transmisar voco, datumi ed altra sorti di konteno. Celulo tipale uzas diferanta nombro de frequenci de vicina celuli, por evitar interfero e provizar garantiata servo-qualeso interne singla celulo.

Se oli juntesas, ca celuli provizas radio-kovrado trans vasta geografial areo. To posibligas da nombroza portebla transmis-recevili (ex-e.: portebla telefonili, tabuleti, faldebla komputori equipita de portebla interret-aceso, modemi, notifikili, edc.) komunikar l'un kun l'altra kun fixa transmis-recevili e telefonili omnube en la retaro, per bazo-stacioni, mem se kelka de la transmis-recevili movas (portesas) tra plu kam un celulo dum la transmiso.

Radio-retari ofras nombroza dezirata posiblesi:

* Plu-multa kapaceso kam singla granda transmisilo, pro ke la sama frequenco povas esar uzata por plura ligi tam longe kam oli esas en diferanta celuli.
* Portebla aparati uzas min mult energio kam sola transmisilo o satelito pro ke la celulo-turmi esas plu proxima.
* Plu vasta kovr-areo kam sola terala transmisilo, pro ke adicionala celulo-turmi povas esar adjuntata senfine e ne esas limitizita da la     horizonto.

Granda telekomuniko-provizerii instalis celulo-retari trans la maxim granda parto de la habitata ter-arei di Tero. To permisigas da portebla telefonili e portebla komputoral aparati konektar a la publika swichita telefonala retaro (PSTR) e publik interret-aceso.

Privata celulo-retari povas esar uzata por exploro o por grand organizuri e navari, tale quale depesho por lokala publika sekures-agenterii o taxio-firmo.
West Australian Airways

**West Australian Airways** esis kompanio qua establisis l'unesma reguloza flugi en Australia.

Ol kreesis ye la 5ma di decembro 1921 da Norman Brearley. Kom pilotisto il servabis en la mondomilito; pos la milito il kompris du aeroplani en Anglia ed aranjis olia transportado ad Australia. L'unesma komercala flugo di la kompanio eventis en novembro 1922. En 1928 ol ganis l'unesma inter-statala kontrato di aero-posto en Australia, inter Perth ed Adelaide. En 1936 la kompanio divenis parto di Australian National Airways.
Alberto Ángel Fernández

**Alberto Ángel Fernández**, advokato, docisto e politikisto n. ye la 2ma di aprilo 1959, esas la nuna prezidanto di Arjentinia.
IPad

La **iPad** (**iPado***) esas tabuleto-komputoro introduktita dal Usana elektronajo-firmo Apple. Same kam l’iFono e l’iPod e la tush-iPod, l’iPad disponas plur-tushebla skreno, per qua olca esas funcionigebla per plura fingri samatempe. To kontraste al olima tabuleti, qui ofte esis funcionigebla per stilo. Intertempe aparis diversa modeli di iPad.

Omna modeli esas obtenebla en du variaji: wifio e wifio+radio. La wifio+radio-versiono posibligas interretagar per radio-telefonado, kondicione ke aparta sim-karto esas insertat e datum-abono esas komprata. La wifio+radio-versiono anke kontenas GPS-recevilo. Amba modeli esas obtenebla kun diversa stoko-kapacesi.
Anomio

On nominas **anomio*** (de la Greka ἀνομία / anomía: prefixo ἀ- a- signifikanta «manko di», e νόμος / nómos «lego, ordino, strukturo») a la manko di legi, o la nekapableso di ula socio pri posibligar ke kelka individui povas atingar la skopi di ca socio. Ca termino kreesis dal sociologiisto Émile Durkheim, en lua libro *De la division du travail social* ("Pri la divido di la laboro en la socio") publikigita en 1893, ed uzesis en lua libro *Le Suicide* ("La Suocido") publikigita en 1897.

Ca konceptajo exercabas granda influo en nuntempala sociologio e sociala cienci. Ol ank esas un ek la maxim konvinkiva expliki pri deviacanta konduti en individui ed en la socio. Durkheim uzis ca termino por montrar ke ulo en ula socio ne funcionas harmonioze; kontree, ol funcionas *anomiale** o "patologiale". En lua libro pri suocido, Durkheim montras ke sociala faktori - nome de moderna socii - influas profunde la vivo di individui kun suocidala konduti, esanta l'anomio* un ek la maxim importanta.

L'anomio* kreas la perdo di identeso e la rupto di valori (religiala, morala, civismala...) sen ofrar al individui nova valori por remplasar l'anciena. Inter la kauzi por anomio esas prolongata krizi ekonomiala e politikala, intensa korupto en ula stato, edc., situacioni en qui aparas ed augmentas konflikti inter ideologiala teorii e valori ordinare profesata da individui. Gradope, individui komencas desfidar ca ideologii e valori, qui ne remplasesas da altra kozo.

Segun la vidpunto di Durkheim, tradicionala religii ofras la bazo por partigita valori, quin anomiala* individui mankas. Anomio* diferas de anarkio, nam ca lasta esas la manko di guverno, kontre ke anomio* esas la manko di o la desfido en reguli olim aceptita da la socio.
Otto Wille Kuusinen

**Otto Wilhelm "Wille" Kuusinen** (n. ye la 4ma di oktobro 1881 til la 17ma di mayo 1964) esis Finlandana komunista politikisto, e pose Sovietiana politikisto, historiisto e poeto qua, pos la vinkeso di le Redi dum l'Interna milito Finlandana, fugis a Sovietia, ube ilu laboris til ilua morto.
Muhammedkaliy Abilgaziyev

**Muhammedkaliy Abilgaziyev**, politikisto n. ye la 20ma di januaro 1968 esis dufoye chefministro di Kirgizistan: provizore en agosto 2017, e de 2018 til 2020.
Batalio di Kousséri

La **batalio di Kousséri** esis decidigiva batalio dum Franca kolonial expanso en Afrika, qua rezultis la destrukto di la mikra, tamen povoza, imperio Borno, kreita da militala chefo e sklavo-komercisto Rabih az-Zubayr este de lago Chad. Ol rezultis en Franca vinko, kompleta destrukto dil imperio Borno, e kompleta okupo Franca di la nuna Chad. La skopo di Franci esis unionar tota lia posedaji koloniala en westal Afrika, e to atingesis ye la 22ma di aprilo 1900, an la dextra rivo dil rivero Chari, ube nun jacas urbo Kousséri, en Kamerun.

## Ante la batalio

En 1899, Sudanana militala chefo Rabih az-Zubayr kontrolis cirkume 10 mil soldati, omni provizita kun fusili, la maxim multa ek li obsoleta, ecepte 400, e plusa granda nombro di auxiliara trupi provizita kun lanci ed arki. Ilua trupi mantenis fortifikuri en Baggara e Karnak Logone. Ca yaro, Rabih recevis Franca reprezentero Ferdinand de Béhagle en Dikoa (la nuna Dekoa, en Centrafrika) por negociar. La negocii degeneris, e Béhagle arestesis.

Ye la 17ma di julio 1899, Franca lietnanto Bretonnet, qua sendesis por luktar kontre Rabih, mortigesis kun la maxim multa ek lua soldati en Togbao (nun Sarh, en Chad). Rabih kaptis 3 kanoni Franca, ed imperis lua filiulo Fadlallah mortigar Béhagle.

Por venjar la mortigo di Béhagle, Francia sendis de Gabon expediciono komandita da Émile Gentil, qua konfrontis Rabih e subisis multa perdaji. La transvivinti riasemblesis kun trupi komandita da Franca mayoro François-Joseph-Amédée Lamy e membri dil olima "misiono Voulet–Chanoine", pos ke Voulet e Chanoine mortigis Franca oficisto sendita por remplasar li.

## La kombato e lua rezulto

La finala kombato inter la du armei eventis ye la 22ma di aprilo 1900, kande 700 Franca soldati, qui luktis alonge 600 fusilieri e 200 kavalriani de sultanio Bagirmi, lor federita kun li, konfrontis cirkume 10 mil soldati (segun Franca fonti) komandita da Rabih. La trupi Franca dividesis en tri grupi komandita da François-Joseph-Amédée Lamy, qui atakis la kampeyo di Rabih. Dum la skarmucho, ambe Rabih e Lamy mortigesis, ca lasta kande ilu probis trairar rivero Chari. La tiraliero qua mortigis Rabih tranchis lua kapo e portis ol a Franca kampeyo.

La batalio rezultis 28 soldati mortinta e 75 plusa homi vundita en Franca flanko, kontre 1000 til 1500 vundita e plu kam 3000 plusa homi vundita inter la soldati di Rabih, inkluzite mulieri e pueri qui akompanis la trupi. Pos la morto di Rabih, Francia asekuris kontrolo di preske tota Chad, qua divenis parto di Franca kolonial imperio.
Milan Hodža

**Milan Hodža**, politikisto e jurnalisto n. ye la 1ma di februaro 1878 til la 27ma di junio 1944 esis chefministro di Chekoslovakia de 1935 til 1938. Il ank esis provizora prezidanto di la lando, de la 14ma di decembro til la 18ma di decembro 1935.

Ilu propozis la kreo di demokrata federuro di central Europana landi, qui olim esis parto di Austria-Hungaria.
Luzon

**Luzon** (pronunco:[luˈson], Hispane: *Luzón*) esas la maxim vasta e maxim populoza insulo di Filipini. Ol esas la 15ma maxim granda insulo de la mondo, havanta entote  km². Kun cirkume 53 milion habitanti en 2015, ol kontenas cirkume 52,5% de tota habitantaro di Filipini, ed esas la 4ma maxim populoza insulo de la mondo.

Luzon ank esas la nomo di un ek la tri grupi di insuli qui formacas Filipini, esanta Visayas e Mindanao l'altra du. Historiale, dum Hispana kolonial administrado ol konocesis kom ***Nueva Castilla*** ("Nova-Kastilia"). Lua originala habitantaro esis le Negrito, populo di pelo obskura qua vivis ibe ante l'arivo di Austroneziani.
Mindanao

**Mindanao** esas la 2ma maxim vasta e la maxim estala insulo di Filipini. Ol ank esas la nomo di un ek la tri insulala grupi di la lando, esanta Luzon e Visayas l'altra du. Havanta entote  km² e  habitanti en 2015, ol esas la 2ma maxim vasta de la lando e la 7ma maxim populoza insulo de la mondo. Lua maxim populoza urbo esas Davao City, kun  habitanti en 2015. Cirkume 70% de la habitanti dil insulo esas kristani, e 24% esas Mohamedani.

Mindanao esas la maxim importanta produktero di agrokultivala produkturi di Filipini, nam 8 ek la 10 precipua *commodities* exportacata da la lando produktesas ibe.
Papo Lucius la 2ma

**Lucius la 2ma**, n. **Gerardo Caccianemici dall Orso**, m. ye la 15ma di februaro 1145, esis la 166ma papo di katolik-eklezio.
Integrigita cirkuito

**Integrigita cirkuito** (kurte: IC), altravorte, monolitatra integrigita cirkuito esas asemblo de diferant elektronala komponenti (quale transistori, rezistivi e kondensatori) sur un peco de mi-konduktanta materialo. Che plu granda IC-i on parolas pri *peceto* o mikrochipo. IC-i trovesas en preske omna elektronal aparati de kelka komplexeso (komputori, portebla telefonili, vesto-lavili, automobili...). Mikrochipo anke trovesas en debet-karto, elektronala publika transport-karto ed en transmis-respondili por identizar domestik animali.
Vesto-lavilo

**Vesto-lavilo** esas mashino por netigar texuro per movar lavajo en sapon-aquo, kom modern alternativajo por la manuala vesto-lavo. Per movigar la sapon-aquo e la texuro la kraso esas desfixigita de la texuro, e flotacigat en la sapon-aquo per la lavo-pudro. Sapon-aquo esas aquo en qua disolvesas sapono o lavo-pudro.

Moderna vesto-lavilo procedas la lavado automate segun programo selektita. Posiblesas aparte selektar lavado, rinsado e centrifugado e la dezirata lavo-temperaturo.

L'unesma patento pri vesto-lavilo enrejistresis en 1690 en Anglia. L'unesma elektrala vesto-lavili anuncesis en 1904 en Usa.
Transistoro

**Transistoro** (kompozita de du Angla vorti: *transfer* e *resistor*, = literale: transfero-rezistivo) esas mi-konduktanta komponento kun maxim ofte tri konekti. Transistoro funcionas kom elektronala parto interaltre kom plu-fortigant od integrigant elemento en elektronala cirkuito. Transistori povas havar la formato de kelka nanometri til plura centrimetri.

Transistoro inventesis en 1947 da Usani John Bardeen, Walter Houser Brattain e William Bradford Shockley en la Laboratorii Bell, qui nun apartenas a Finlandana kompanio Nokia. Transistori konsistas ek kristalo di mi-konduktiva elemento, ordinare siliko o germanio, en parklozit envelopilo de metalo o plastikajo.
Transmis-respondilo

**Transmis-respondilo** esas elektronal aparato qua, kom respondo ye recevita mesajo, emisas diferanta mesajo. Exemple, avioni uzas transmis-respondili por posibligar lua rapida identifiko kande li proximigas aeroportuo od altra avioni, do preventanta kolizioni.

Transmis-respondili povas esar aktiv o pasiva. Aktiva transmis-respondili havas propra energiizilo, exemple de baterio od energio per kabli. Pasiva transmis-respondili obtenas olia energio de la recevita signalo. Duesma dicerno esas la posibleso emisar fix o variebla mesajo, en ta lasta kazo la memoro di la transmis-recevilo povas esar transskribita.

Transmis-respondili qui esas pasiv ed emisas fixa mesajo ne bezonas kablo. Transmis-respondilo nur povas komunikar per aparato qua questionas a transmis-respondilo: la questionilo; direta komuniko inter transmis-respondili ne esas posibla. Ecepto esas avioni qui esas equipita de aerotransportala koliziono-preventiva sistemo (AKAS). Olci posedas transmis-respondilo qua inquestas (e respondizas questioni di) transmis-respondili di avioni qui aviacas en la proximeso.

## Referi
Ferovoyo Madeira-Mamoré

La **ferovoyo Madeira-Mamoré** esis ferovoyo konstruktita en la nuna stato Rondonia, en Brazilia, de 1907 til 1912. Ol havis entote 366 kilometri di extenso, e ligis urbi Porto Velho e Guajará-Mirim. Nun, nur cirkume 8 kilometri duras prezervata, ed uzesas por turismo.

La ferovoyo konstruktesis por faciligar l'exportaco di Boliviana produkturi, nam rivero Mamoré, an la frontiero inter la du landi, e parto di rivero Madeira havis multa rapidaji qui impedis navigado di bateli transportanta vari. Konstruktar la ferovoyo esis parto dil interkonsento inter Brazilia e Bolivia establisita en tale nomizita "kontrato di Petrópolis", segun quo Bolivia cedis Acre a Brazilia.

La projeto por konstruktar ca ferovoyo lansesis unesmafoye en 1870, ma faliis pro granda mortado pro malario. Fine, Usan entraprezisto Percival Farquhar decidis konstruktar ol. Entote, cirkume 20 mil personi de 50 diferanta nacionanesi laboris en lua konstrukto. Pos itere eventir granda mortado di laboristi pro tropikala morbi e manko di higieno, en 1910 Farquhar pregis helpo de Braziliana mediko Oswaldo Cruz, qua konsilis e direktis agadi por saneskar la regiono e kombatar moskiti qui transmisas malario. Tamen, ante ke la plubonigo di higieno-standi e kombato a la prolifero di moskiti diminutis la mortostatistiko, Madeira-Mamoré surnomizesis "la ferovoyo di la diablo".

La ferovoyo rekuperis lua strategiala importo dum la duesma mondomilito, nam ol faciligis transportar kauchuko produktita en la regiono ed uzita en la milito-esforco di la Federiti. Ye la 25ma di mayo 1966, lora prezidanto Humberto de Alencar Castello Branco imperis l'elimino di la ferovoyo e lua remplaso per choseo. La chosei BR-425 e BR-364 nun uzesas por transporto en la regiono. Ye la 10ma di junio 1972 la ferovoyo lastafoye uzesis komplete.
Mohammed Waheed Hassan

**Mohammed Waheed Hassan**, politikisto n. ye la 3ma di januaro 1953 esis prezidanto di Maldivi de 2012 til 2013. Il esis viceprezidanto di Mohamed Nasheed til lua renunco en 2012. Ante divenir prezidanto, ilu laboris por l'Unionita Nacioni ed esis parlamentano.
Mohamed Nasheed

**Mohamed Nasheed**, politikisto n. ye la 17ma di mayo 1967 esis prezidanto di Maldivi de 2008 til februaro 2012. Ilu koaktesis renuncar la prezidanteso pos intensa protesti qui duris dum kelka semani.

## Referi
Ibrahim Mohamed Solih

**Ibrahim Mohamed Solih**, politikisto n. ye la 1ma di marto 1964, esis prezidanto di Maldivi de 2018 til 2023.
Mohammed Mzali

**Mohammed Mzali**, politikisto e skriptisto n. ye la 23ma di decembro 1925 til la 23ma di junio 2010, esis chefministro di Tunizia de 1980 til 1986.
Abdoulkader Kamil Mohamed

**Abdoulkader Kamil Mohamed**, politikisto n. ye la 1ma di julio 1951, esas la nuna chefministro di Djibuti.
Abdul Rahman Arif

**Abdul Rahman Arif** (Arabe عبد الرحمن محمد عارف الجميلي‎) militisto e politikisto n. ye la 14ma di aprilo 1916 til la 24ma di agosto 2007, esis prezidanto di Irak de 1966 til 1968. Il ank esis provizore chefministro di la lando, de mayo til julio 1967.

Ilu esis militisto, e suportis la grupo qua revokis la monarkio Irakana.
Adan Mohamed Nuur Madobe

**Adan Mohamed Nuur Madobe**, n. ye la 15ma di aprilo 1956, anke konocata kom **Aden Madobe**, esas Somaliana politikisto. Il esis provizora prezidanto di Somalia de decembro 2008 til januaro 2009. De 2014 til 2015 il esis Ministro pri Industrio e Komerco di la lando.
Léopold la 3ma di Belgia

**Léopold la 3ma** (n. ye la 3ma di novembro 1901 til la 25ma di septembro 1983) esis rejulo di Belgia de la 17ma di februaro 1934 til la 16ma di julio 1951, kande ilu renuncis favore lua filiulo Baudouin.
Peyman Keshavarzi

**Peyman Keshavarzi Nazarloo** anke konocata kom **Peyman Keshavarzi** (n. ye la 6ma di marto 1995) esas Iranana futbalisto qua ludas por la futbalo-klubo *Tractor S.C.* e por la nacionala futbalo-esquado di Iran.
Marcos Pérez Jiménez

**Marcos Evangelista Pérez Jiménez**, militisto e politikisto n. ye la 25ma di aprilo 1914 til la 20ma di septembro 2001, esis prezidanto di Venezuela de 1952 til 1958.
Şemsettin Günaltay

**Şemsettin Günaltay**, docisto, historiisto e politikisto n. ye la 17ma di julio 1883 til la 19ma di oktobro 1961, esis chefministro di Turkia de 1949 til 1950.
Granda Shako

**Granda Shako** (Nederlandane: *Grootschaak*) esas tabloludo konceptita da Nederlandana ludajo-konceptisto Christiaan Freeling. La ludajo esas deskriptit en multa libri. Dum la Shak-olimpiado en Armenia (1996), oficala turniro organizesis.

**Reguli**

**Tabulo e komenco-poziciono**

La ludajo ludesas sur tabulo de dek x dek feldi. La komenco-poziciono esas:

**Blanka**:

Rejulo e2; Damo d2; Marshalo f2; Kardinalo g2; Turmo a1, j1; Kavaliero b2, i2; Episkopo c2, h2; Piono a3, b3, c3, d3, e3, f3, g3, h3, i3, j3.

**Nigra**:

Rejulo e9; Damo d9; Marshalo f9; Kardinalo g9; Turmo a10, j10; Kavaliero b9, i9; Episkopo c9, h9; Piono a8, b8, c8, d8, e8, f8, g8, h8, i8, j8. 

**Shak-ludar**

La marshalo havas la kombinita ludi di turmo e kavaliero. Piono darfas promocesar kande ol atingas l'okesma serio, o restar piono. Anke kande piono esas ludat a la nonesma serio, ol darfas promocesar o restar piono. Piono mustas promocesar kande ol esas ludat a la dekesma serio. Pioni promocesas a damo, marshalo, kardinalo, turmo, kavaliero od episkopo, segun prefero, ma piono nur darfas promocesar kom peco perdita da la ludanto. Se tala promoceso ne esas necesa (la ludanto havas omna sua peci sur la tabulo (eventuale ultre kelka pioni)), lore la piono ne darfas esar ludat a la dekesma serio. Tamen, tala-kaze la piono ankore shak-agas rejulo en la dekesma serio. Pioni havas duopla pazo (e do povas komencar, dependante ube li komencis, esar ludat a la quaresm o kinesma serio), ma anke darfas (kompreneble) komencar per un unesma pazo. “En passant” strokar esas posibla, same kam en normala shako. La roquo ne existas.

Omna cetera reguli esas quale en normala shako.
Turgut Özal

**Halil Turgut Özal**, ekonomikisto e politikisto n. ye la 13ma di oktobro 1927 til la 17ma di aprilo 1993 esis chefministro di Turkia de 1983 til 1989, e prezidanto di la lando de 1989 til lua morto.
Mohammed la 5ma di Maroko

**Mohammed la 5ma** (n. **Mohammed al-Khamis bin Yusef bin Hassan al-Alawi** ye la 10ma di agosto 1909 til la 26ma di februaro 1961, anke konocata kom **Sidi Mohammed ben Yusef**) esis sultano di Maroko de 1927 til la 20ma di agosto 1953, kande ilu exilesis dal Franci. Dum ilua exilo, Muhammad bin Arafa guvernis la lando. Ilu retroiris a Maroko e durigis guvernar kom sultado de la 30ma di oktobro 1955 til la 14ma di agosto 1957. Ilu pose uzis la titulo "rejo di Maroko", de la 14ma di agosto 1957 til la 26ma di februaro 1961.

Naskinta en Fes, Maroko, il esis filio di Mulay Yousef, qua entronigesis kom sultano dal Franci, en 1912.
Baudouin la 1ma di Belgia

**Baudouin**,  n. ye la 7ma di septembro 1930 til la 31ma di julio 1993, esis rejo di Belgia de la 17ma di julio 1951 til lua morto.
Joshua Angrist

**Joshua David Angrist** (n. ye la 18ma di septembro 1960) esas Usan ekonomikisto, qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri ekonomiko en 2021, ensemble kun Nederlandano Guido Imbens.
Petrolonavo

**Petrolonavo** esas tipo di navo projetita por transportar petrolo, o petrolo-produkturi. La maxim granda petrolonavi nun existanta povas trasportar til 550 mil tuni di petrolo en singla voyajo.

L'unesma modelo di petrolonavo esis seglonavi konstruktita en Anglia en 1863. Pose, en 1873, lansesis *Vaderland* ("patrio") l'unesma petrolonavo propulsita per vaporo, en Belgia. Nun, tale nomizita "super-petrolonavi" esas la maxim longa navi existanta, exemple petrolonavo *Hellespont Alhambra* (nun nomizita *TI Asia*), qua esas longa de 380 metri.
Saparmurat Niyazov

**Saparmurat Atayevich Niyazov**, elektrala injenioro e politikisto n. ye la 19ma di februaro 1940 til la 21ma di decembro 2006, esis prezidanto di Turkmenistan de 1990 til lua morto ye la 21ma di decembro 2006.
Listo pri prezidanti di Turkmenistan

La prezidanto esas chefo di stato, chefo di guvernerio e chef-exekutivo di Turkmenistan. Yen la listo pri prezidanti di Turkmenistan, dee la nedependo di la lando til nun.

## Noti
Konsulo (diplomaco)

**Konsulo** en diplomaco, esas oficisto komisita da la guvernerio di ula lando por protektar, en lando stranjera, interesti di sua samalandani e di entraprezi de sua lando. Diferanta del ambasadisto, qua esas l'oficisto qua reprezentas l'interesti di ula suverena lando en altra lando, konsuli ne reprezentas politikale lua nativa lando en la gasto-lando: lu nur reprezentas la privata interesti di lua samalandani. Ultre to, ambasadeyi ordinare lokizesas en la chef-urbo di la gasto-lando, kontre ke konsuleyi multafoye lokizesas en altra importanta urbi, nome se existas lokale granda komunitato di civitani de la lando reprezentata per la konsuleyo. Konsulala relati ne dependas de diplomacala relati, ed inverse.

En 1963, signatesis la konvenciono di Wien, qua regulizas internacioni l'agadi di la konsuleyi.
Abomey

**Abomey** esas chef-urbo di departmento Zou, sude de Benin. Segun statistiki de 2013, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 142 km².
352 aK

La yaro **352 aK** esas yaro ante l'adopto di Juliala kalendario. Lor ol konocesis kom **yaro di la konsuleso di Poplicola e Rutilus**, o min ofte **yaro 402 ''Ab urbe condita**''.

## Eventi

## Naski

## Morti
Abdul Salam Arif

**Abd al-Salam Mohammed 'Arif al-Jumayli**, militisto e politikisto n. ye la 21ma di marto 1921 til la 13ma di aprilo 1966, esis prezidanto di Irak de 1963 til lua morto, en aeroplano-acidento.
Prishtina

**Prishtina** (Albaniane *Prishtinë*) esas la chef-urbo e maxim populoza urbo di Kosovo. Segun statistiki dil yaro 2011, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 572 km².

Dum l'Antiqueso, l'urbo apartenis a la rejio Dardania, e pose a Romana imperio. Kande Romana imperio dividesis en du, la regiono divenis parto di Estala Romana imperio, pose Bizancana imperio til la 9ma yarcento, kande ol cedesis al Unesma Bulgara imperio. Dum la komenco dil 11ma yarcento ol itere anexesis da Bizancana imperio, ed ye la fino dil 11ma yarcento ol anexesis da Duesma Bulgara imperio. Dum la 13ma yarcento ol anexesis da Rejio Serbia ed esis parto dil Imperio Serba til ke ol okupesis da Otoman imperio. En 1914 ol anexesis da Rejio Serbia ed en 1948 ol divenis chef-urbo dil autonoma provinco Kosovo en Yugoslavia. Pos la nedependo di Kosovo en 2008 ol duris esar lua chef-urbo.

Lokizita an la centro geografiala di Kosovo, Prishtina esas la centro financala, ekonomiala, komercala e politikala di la lando. Ibe jacas l'oficala rezideyi di la prezidanto e di la chefministro, ed anke la parlamento di Kosovo. Ol ank esas koncentro-punto di ferovoyala, choseala ed aerala transporti di la lando. Lua internaciona aeroportuo esas la maxim importanta di la lando ed un ek la maxim importanta di Balkani. La maxim multa habitanti dil urbo esas etniale Albaniana, e nomizas su *Prishtinali*.

## Geografio

La reliefo di Prishtina esas plana kun kelka kolini, jacanta sur aluvionala platajo, proxim kolini Gollak. Lua mezavalora altitudo esas 652 metri super la marala nivelo.

La klimato di Prishtina esas oceanala (*Cfb* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La mezavalora temperaturo en januaro (vintro) esas -0.6°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en agosto (somero) esas 21.8°C.

La mezavalora yarala pluvo-quanto dil urbo esas 597.9 mm. La maxim pluvoza monatI esas mayo e novembro, kun mezavalore 68.2 mm. Omnayare Prishtina recevas mezavalore 2909 hori di sunala lumo. Julio esas la maxim sunoza monato dil yaro: mezavalore, l'urbo recevas 11,5 hori di sunala lumo omnadie. Kontraste, en januaro ol recevas mezavalore min kam 4,5 hori di sunala lumo omnadie.
Komtii di Albania

La **komtii di Albania** (Albaniane *Qarqet e Shqipërisë*) esas la maxim granda subdividuri di Albania. La 12 komtii subdividesas en 61 municipi. La bazo di ca guvernala strukturo esas la konstituco di 1998, kontre ke la reformo qua kreis la komtii efikeskis ye la 31ma di julio 2000. Komtii remplasis olima distrikti (*Rrethe*).

Yen la 12 komtii di Albania.

## Referi
Édouard Vuillard

**Jean-Édouard Vuillard** (n. ye la 11ma di novembro 1868 til la 21ma di junio 1940) esis Franca piktisto.
Frédéric Bazille

**Jean Frédéric Bazille** (n. ye la 6ma di decembro 1841 til la 28ma di novembro 1870) esis Franca piktisto.
William-Adolphe Bouguereau

**William-Adolphe Bouguereau** (n. ye la 30ma di novembro 1825 til la 19ma di agosto 1905) esis Franca piktisto. Ilu piktis precipue mitologiala temi e facis moderna interpretado pri klasika temi, kun emfazo en hominala korpo.
Pierre Brissaud

**Pierre Brissaud** (n. ye la 23ma di decembro 1885 til la 17ma di oktobro 1964) esis Franciana piktisto. Il ank esis ilustristo por revui pri modo.
Ahlam Mosteghanemi

**Ahlam Mosteghanemi**, alternative skribita **Ahlem Mosteghanemi** (n. ye la 13ma di aprilo 1953) esas Tuniziana skriptisto. El judikesas kom la maxim bone konocata skriptistino di noveli en Araba linguo.
Charles Auguste Émile Durand

**Charles Auguste Émile Durand**, maxim konocata kom **Carolus-Durand** (n. ye la 4ma di junio 1837 til la 17ma di februaro 1917) esis Franca piktisto. Ilu piktis precipue membri del alta klaso dum la Triesma Republiko Franca.
Jules Breton

**Jules Adolphe Aimé Louis Breton** (n. ye la 1ma di mayo 1827 til la 5ma di julio 1906) esis Franca piktisto. Ilu piktis precipue rurala temi.
Republiko Chinia (1912-1949)

**Republiko Chinia** (Tradicionala Chiniana の華民國) esis la suverena republiko qua existis en sud-estal Azia de 1912 til 1949, ed okupis teritorii di la moderna Popul-Republiko Chinia, Republiko Chinia, Mongolia e revendikis teritorii di la nuna India e parto di Siberia.
Peshawar

**Peshawar** esas urbo en Pakistan. Segun statistiki dil yaro 2017, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 215 km².
Frederick John Robinson

**Frederick John Robinson, 1ma komto de Ripon ed 1ma viskomto Goderich**, n. ye la 1ma di novembro 1782 til la 28ma di januaro 1859, esis chefministro di Unionita Rejio de 1827 til 1828.
George Grenville

**George Grenville**, politikisto n. ye la 14ma di oktobro 1712 til la 13ma di novembro 1770, esis chefministro di Unionita Rejio de 1763 til 1765.
Kassim Majaliwa

**Kassim Majaliwa Majaliwa**, docisto, sindikatano e politikisto n. ye la 22ma di decembro 1960 esas la nuna chefa ministro di Tanzania. Il asumis l'ofico ye la 20ma di novembro 2015.
Jaime la 1ma di Aragon

**Jaime la 1ma**, surnomizita **la konquestero**, n. ye la 2ma di februaro 1208 til la 27ma di julio 1276, esis Rejo di Aragon de 1213 til 1276.
Agadir

**Agadir** esas urbo en Maroko. Segun statistiki de 2014 ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 51,2 km².
Akko

**Akko** esas urbo en Israel. Segun statistiki de 2019 ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 13,5 km².

Habitita de la komenco di bronz-epoko, ol esis konocita dum l'epoko di Krucomiliti kom **Sainct-Jehan-d'Acre** o simple **Acre**, e subisis siejo e kaptesis dal Mamluk en 1291. La kapto di Akko esis la fino di la krucomiliti en Proxim-Oriento.
Luis Rodolfo Abinader

**Luis Rodolfo Abinader Corona**, ekonomikisto, entraprezisto e politikisto n. ye la 12ma di julio 1967 esas la nuna prezidanto di Dominikana Republiko.
Cesáreo Guillermo y Bastardo

**Cesáreo Guillermo y Bastardo**, advokato e politikisto n. ye la 8ma di marto 1847 til la 8ma di novembro 1885 esis dufoye prezidanto di Dominikana Republiko: de marto til julio 1878, e de februaro til decembro 1879.
Bernard Cazeneuve

**Bernard Guy Georges Cazeneuve**, yuristo, advokato e politikisto n. ye la la 2ma di junio 1963, esis la chefministro di Francia de 2016 til 2017.
Ignacio María González y Santín

**Ignacio María González y Santín**, politikisto n. ye la 26ma di januaro 1838 til la 8ma di februaro 1915, esis quarfoye prezidanto di Dominikana Republiko.
Kazimierz Alchimowicz

**Kazimierz Alchimowicz** (n. ye la 20ma di decembro 1840 til la 31ma di decembro 1916) esis Polona piktisto. Il esis romantika piktisto naskinta en Polona teritorio lor okupita da Rusa imperio.
Józef Chełmoński

**Józef Chełmoński** (n. ye la 7ma di novembro 1849 til la 6ma di aprilo 1914) esis Polona piktisto. Ilu apartenas a tale nomizita "tarda Romantikismo", en Polona teritorio lor okupita da Rusa imperio.
Leonel Fernández Reyna

**Leonel Antonio Fernández Reyna**, advokato, skriptisto e politikisto n. ye la 26ma di decembro 1953, esis dufoye prezidanto di Dominikana Republiko: de 1996 til 2000, e de 2004 til 2012.
Carlos Felipe Morales Languasco

**Carlos Felipe Morales Languasco**, ex-sacerdoto, militisto e politikisto n. ye la 23ma di agosto 1868 til la 1ma di marto 1914, esis prezidanto di Dominikana Republiko de 1903 til 1905.
Alexandros Zaimis

**Alexandros Thrasívoulou Zaimis**, politikisto, diplomacisto, advokato e bankisto n. ye la 9ma di septembro 1855 til la 15ma di septembro 1936, esis 6-foye chefministro ed unfoye prezidanto di Grekia.
Ulises Heureaux

**Ulises Hilarión Heureaux Leibert**, militisto e politikisto n. ye la 21ma di oktobro 1845 til la 26ma di julio 1899, esis trifoye prezidanto di Dominikana Republiko.

Por richigar lu e lua suporteri e mantenar sistemo di suborno, ilu augmentis la debo di la lando, e l'emiso di pekunio. To efektigis revolto di komercisti, qua kulminis kun lua asasino, ye la 26ma di julio 1899.
Bernard Dowiyogo

**Bernard Annen Auwen Dowiyogo**, politikisto n. ye la 14ma di februaro 1946 til la 9ma di marto 2003 esis 7-foye prezidanto di Nauru.
Derog Gioura

**Derog Gioura**, politikisto n. ye la 1ma di septembro 1932 til la 25ma di septembro 2008, esis provizora prezidanto di Nauru de la 10ma di marto til la 29ma di marto 2003, pos la morto di Bernard Dowiyogo. Il ank elektesis 5-foye por la parlamento di Nauru, kom parlamentano di Ubenide.
Freddie Pitcher

**Frederick William "Freddie" Pitcher**, politikisto n. ye la 5ma di februaro 1967 esis prezidanto di Nauru de la 10ma di novembro til la 15ma di novembro 2011. Ilu perdis konfido-voto de la parlamento nur 6 dii pos divenir prezidanto, e mustis livar l'ofico.
Boniface Alexandre

**Boniface Alexandre**, yuristo e politikisto n. ye la 31ma di julio 1936 til la 4ma di agosto 2023, esis provizora prezidanto di Haiti de 2004 til 2006.

## Referi
Dimitrios Valvis

**Dimitrios Valvis**, judiciisto e politikisto n. 1808 o 1814 til la 30ma di novembro 1892, esis provizora chefministro di Grekia, de la 9ma di mayo til la 21ma di mayo 1886.
Dimitrios Vulgaris

**Dimitrios Vulgaris**, politikisto n. ye la 20ma di decembro 1802 til la 10ma di januaro 1878, esis 8-foye chefministro di Grekia.
Suborno

**Suborno**, segun kriminala yurocienco, esas krimino konsistanta ek ofrar pekunio o personal avantajo ad ula autoritatozo o publika oficisto por ke ulu ne facez, o facez agado quan lu mustas facar, o ne facar, segun la devi di lua ofico. Koncernante guvernala agadi, suborno esas la transfero di valori ad ula autoritatozo kambie ofical agado por favorar ulu. Exemple, la reprezentanto di ula entraprezo qua vendas medikamenti povas subornar l'autoritatozo responsiva por komprar medikamenti por publika hospitali en ula loko, por ke lu komprez medikamenti de ca entraprezo, vice de altra konkurencanto. Suborno anke povas eventar inter privata agenti, exemple dum la komenco di la yari 1960a, kande kantisti e muzikisti subornis disk-jokei di radio-stacioni por ke ilu pleez lia muziki che radio en Usa, en skandalo nomizita Angle *payola*.

Praktikar suborno esas ambe kontreetika e nelegala en la maxim multa loki. Tamen, la formo di puniso di ca krimino varias segun la legaro di singla lando.
Septimius Severus

**Lucius Septimius Severus**, n. 11ma di aprilo 145 til la 4ma di februaro 211, esis imperiestro di Romana imperio de 193 til ilua morto.
Explor-voyajero

**Explor-voyajero** esas ulu qua explor-voyajas, altra-vorte exploras regioni o loki qui esas ne-konocata por la kulturo a qua lu apartenas. To ofte facesas komisite, lore parolesas pri explor-voyajisto.

Olima explor-voyajisti komisesis per tasko sur-mapigar, koloniigar o konquestar ta nova mondo.
Goh Chok Tong

**Goh Chok Tong**, ekonomikisto e politikisto n. ye la 20ma di mayo 1941, esis chefministro di Singapur de 1990 til 2004.
Gulzarilal Nanda

**Gulzarilal Nanda**, ekonomikisto e politikisto n. ye la 4ma di julio 1898 til la 15ma di januaro 1998 esis dufoye chefministro provizora di India, en 1964 ed en 1966.
Konstantinos Tsatsos

**Konstantinos Tsatsos**, diplomacisto, profesoro pri yurocienco, akademiano e politikisto n. ye la 1ma di julio 1899 til la 8ma di oktobro 1987, esis prezidanto di Grekia de 1975 til 1980.
Reggaeton

**Reggaeton**, anke **reggaetón** o **reguetón** esis muzikala stilo kun origino en Panama e Porto-Riko dum la yari 1990a. Ol evolucionis de dancehall ed influesis da usana hip hop, e da latin-amerikana e karibiana muziki. Ol populareskis multe dum la komenco dil yari 2000a. La kansoni ordinare havas parti recitata kom "rap", e parti kantata.

La jenro reggaeton kreesis en 1991 da Portorikana disk-jokeo e kantisto Daddy Yankee, ensemble kun la disk-jokeo Pedro Gerardo Torruellas Brito, konocata kom DJ Playero, e la vorto esas kunfuzo inter la vorti reggae e "maraton(o)". Komence, la liriki parolis expliciti pri drogi, violento, povreso, amikeso, amo e sexuala relati. Komence, ca jenro nominesis "underground", e l'unesma kansoni enrejistresis en kaseti. Cirkume la duimo di la yari 1990a, la kaseti di "reggaeton" ja vendesis en butiki, ed ol populareskis meze yunaro de mez-klaso. Samatempe, DJ Laz e lua fratulo Hugo Díaz komencis plear reggaeton en noktala klubi di Florida.

La jenro populareskis en Hispana-parolanta landi vicina a Karibia, nome Porto-Riko, Panama, Dominikana Republiko, Kuba, Kolumbia e Venezuela. Drogi, violento e sexuo duras trovesar en reggaeton, ma altra temi, exemple romantika amo, nun aparas en multa kansoni.
Jules Ferry

**Jules François Camille Ferry**, jurnalisto, advokato e politikisto n. ye la 5ma di aprilo 1832 til la 17ma di marto 1893, esis dufoye chefministro di Francia: de 1880 til 1881, e de 1883 til 1885.
Spiridon Trikupis

**Spiridon Trikupis**, diplomacisto, skriptisto e politikisto n. ye la 20ma di aprilo 1788 til la 24ma di februaro 1873 esis chefministro di Grekia de februaro til oktobro 1833. Il esis patro dil anke chefministro Charilaos Trikoupis.
Theo-Ben Gurirab

**Theo-Ben Gurirab**, docisto e politikisto n. ye la 23ma di januaro 1938 til la 14ma di julio 2018, esis chefministro di Namibia de 2002 til 2005.

## Referi
Karl-August Fagerholm

**Karl-August Fagerholm**, administristo di entraprezi e politikisto n. ye la 31ma di decembro 1901 til la 22ma di mayo 1984, esis trifoye chefministro di Finlando.
Komtio Västerbotten

**Västerbotten** esas komtio (*[[län]]*) norde de Suedia. Lua tota surfaco esas plu granda kam olta di Dania.
Sourou-Migan Apithy

**Sourou-Migan Marcellin Joseph Apithy**, politikisto n. ye la 8ma di aprilo 1913 til la 3ma di decembro 1989, esis prezidanto di Benin de 1964 til 1965.
Cisterno-navo

**Cisterno-navo** esas kargo-navo adaptita por transportar fluidi (liquidi o gasi liquidigita). Ca fluidi povas esar petrolo, kemiala produkturi, manjebla olei, edc.

Kande ol projetesas specifike por transportar petrolo ol povas nomizesar petrolonavo.
Magdalena Andersson

**Eva Magdalena Andersson**, ekonomikistino e politikistino n. ye la 23ma di januaro 1967, esis chefministro di Suedia de 2021 til 2022.
Apollo 10

***Apollo 10*** esis spaconavo por probar la equipajo e procedi di projetata ter-veno sur la luno.

Lo esis misiono di la projeto Apollo di Usa; la navo esis la duesma, pos *[[Apollo 8]]*, qua eniris orbito cirkum la luno. Ol lansesis ye 18ma di mayo 1969, portante Thomas Stafford, Gene Cernan e John Young. Ye 22ma di mayo, Stafford e Cernan separis la lunala modulo de la komandala modulo, e li decensis vers la surfaco di la luno, til ke li atingis disto 15,6 km de la surfaco. Li surveyis la projetata arivo-loko, en *Mare Tranquillitatis*, por *[[Apollo 11]]*.

Li retrovenis a la komandala modulo, ed *Apollo 10*, pos 31-foye irante cirkum la luno, retrovenis a Tero kun la tri voyajanti, arivanta ye 26ma di mayo. La suceso di la misiono posibligis la terveno, pos du monati, di la misiono *Apollo 11*.

Plu tarde, John Young esis komandanto di *[[Apollo 16]]*, e Gene Cernan esis komandanto di *[[Apollo 17]]*.
Ranger 4

***Ranger 4*** esis kosmosondilo, parto di la projeto Ranger di Usa por fotografar la luno.

*Ranger 4* lansesis ye 23ma di aprilo 1962. La intenco esis ke la sondilo transmisus fotografuri dum 10 minuti anke ke ol frapus la luno. Ol portis sismometro quan ol depozus sur la surfaco. Tamen, pro falio di la komputero frue dum la voyajo a la luno, informeso pri la voyajo ne recevesis, e la sunala paneli ne apertis su. La sondilo frapis la fora latero di la luno sen transmisar fotografuri. Ol esis la umesma sondilo di Usa qua atingis cielala objekto.
Nayib Bukele

**Nayib Armando Bukele Ortez**, entraprezisto e politikisto n. ye la 24ma di julio 1981, esas la nuna prezidanto di Salvador (2019-) por la Grand Alianco por l'Uneso Nacionala (GANA). Antee il esis urbestro di Nuevo Cuscatlán (2012-2015) e San Salvador (2015-2019), por la Fronto Farabundo Marti por Liberigo Nacionala (FMLN).

En 2022 Salvador kom unika lando, sub Bukele introduktis bic-moneto kom nacionala valuto apud l'US-dolaro.

Bukele esas aktiva ye la sociala komunikilaro e prizentas sua sucesi (nuligo di bandala violento; konstruktigo di CECOT-karcerego) e projeti (*Surf City*; hospitalo por animali *Chivo-Pets* - nur pagebla per bico-moneti) per bone produktita video-filmeti.

Lua guvernerio judikesas kom autoritatala, nam ilu probas koncentrar povo en lua manui, exemple aprobar la posibleso pri rielekto prezidantala, e la revoko di judiciisti di la Supera Korto.

Bukele sucesis, per fort e drasta moyeni, nuligar la teroro da kriminala bandi qui depos la yari nonadek di la 20ma yarcento tormentis la Salvadorana socio. Il deklamis la ditreso-stando depos ke ye la 26ma di marto 2022 mortis 62 homi pro violento da kriminala bandi. Kom reakto Bukele enkarcerigis 70.000 personi sen proceso, multi sur bazo di nekonvinkanta suspekti. Segun organizuri pri yuri homala, dekamili de inocenta homi enkarcerigesis. Por la skopo di karcerego CECOT (centro di koncentro di teroristi) konstruktesis, ube enkarcerigesas 40.000 personi.
Komtio Östergötland

**Östergötland** esas komtio (*[[län]]*) an la sud-esto di Suedia. Lua chef-urbo, Linköping, e la vicina Norrköping formacas metropolala regiono.
Mars Global Surveyor

***Mars Global Surveyer*** esis kosmosondilo di Usa por studiar la planeto Marso.

Ol lansesis ye 7ma di novembro 1996, ed eniris orbito cirkum Marso ye 11ma di septembro 1997. La orbito, ye altitudo 378 km, pasis super la poli, por posibligar fotografado di la tota surfaco. La kamero prenis plu kam 240 mil fotografuri de september 1997 til novembro 2006. Inter altra instrumenti esis laser-altimetro por studiar la topografio, e magnetometro por mezurar la magnetala feldo, qua trovis plura mikra lokala feldi ma nula globala feldo.

La *Global Surveyer* asistis sequanta misioni per trovar apta terveno-loki, e transmisar a Tero informeso recevita de sondili ye la surfaco di Marso. 

Ol funcionis til novembro 2006; ol restas en orbito cirkum Marso.
InSight

***InSight*** esas sondilo di Usa por studiar l'internajo di la planeto Marso. "InSight" signifikas "Interior exploration using Seismic Investigations, Geodesy and Heat Transport" ("interna explorado uzante sismala inquesti, geodezio e transporto di varmeso").

Ol lansesis ye 5ma di mayo 2018, ed atingis la surfaco di Marso ye 26ma di novembro di ta yaro. Ye 4ma di februaro 2019 la sismometro, pozita apude, komencis funcionar.

La varmeso-sondilo, por studiar fluo di interna varmeso, e tale deskovrar ka Tero e Marso formacesis de sama materio, komencis exkavar ye 28ma di februaro. La intenco esis ke la sondilo exkavus a profundeso 5 m, ma, pos iterata esforci, ol atingis nur 35 cm.

Ye decembro 2021, *InSight* esas agiva de tri yari.
Mátyás Rákosi

**Mátyás Rákosi**, politikisto n. ye la 9ma di marto 1892 til la 5ma di februaro 1971, esis trifoye chefministro di Hungaria, inter 1946 e 1953, di qui dufoye provizore, en 1946 ed en 1947.
Maui

**Maui** esas la maxim granda insulo di la komtio samnoma, e la 2ma maxim granda insulo di Havayian arkipelago, havanta entote  km². Ol havis entote  habitanti en 2021, esanta la 3ma maxim populoza insulo dil arkipelago.

Ol portas la nomo di legendala mi-deo Polineziana *Maui*. Segun la legendo, ca mi-deo kris l'insuli peskanta li de marofundo uzanta magiala angelo.

Maui konsistas ek du volkani unionita tra istmo. La maxim anciena ek la du esas Mauna Kahalawai, qua esas multe erodita. L'altru esas Haleakala, monto kun altitudo di 3050 metri. Lua lasta erupto eventis en 1790.
Egea maro

**Egea** od **Aigea maro** esas la parto di Mediteraneo inter Grekia e Turkia. On judikas ke la limiti di ca maro esas insuli Kýthira, Antikythira od Antikera, Kriti/Kreta, Kásos, Kárpatos e Ródos. Pro ke lua suda limito esas arbitriala, esas desfacila kalkular lua tota surfaco, esanta ol aproxime 180 mil km². Lua maxima disto de norde til sude esas 600 kilometri, kontre ke lua maxima disto de este til weste esas 400 kilometri. La maxim multa insuli en ca maro apartenas a Grekia. Tamen, Turkia anke posedas centi di insuli ibe, kelk ek li habitata.

Lua nomo venas del legendala rejulo Egeo, de Athina, qua dronis su en ca maro pos ke pensis ke lua filiulo Teseos mortigesis dal Minotauro en Kriti.
Paramanga Ernest Yonli

**Paramanga Ernest Yonli**, diplomacisto e politikisto n. ye la 31ma di decembro 1956 esis chefa ministro di Burkina Faso de 2000 til 2007.
Sahel

**Sahel** esas ekologiala, klimatala e geografiala regiono di transito inter dezerto Sahara norde e la savano, sude de ol. Havanta mi-arida klimato, Sahel iras de Atlantiko adweste, til Reda maro este, ed inkluzas regioni norde de Senegal, sude de Mauritania, centre de Mali, norde de Burkina Faso, sude de Aljeria, Nijer, norde de Nigeria, norde de Kamerun e Centrafrika, la centro di Chad, la centro e la sudo di Sudan, la nordo di Sud-Sudan, Eritrea e la nordo di Etiopia. Ol kovras entote cirkume 3 milion km², e kovras cirkume 5900 kilometri di extenso.

Lua topografio ordinare esas plana, e l'altitudo en la regiono varias de 200 til 400 metri. La mezavalora pluvo-quanto yarala varias de 100 til 200 milimetri norde de Sahel, til 700 mm til 1000 mm sude de la regiono. Lua vejetantaro ordinare konsistas ek arbusti e graminii. Akacii e baobabi, arbori rezistanta a sikeso nam li povas konservar aquo, anke povas trovesar en ca zono.
Olaf Scholz

**Olaf Scholz**, advokato e politikisto n. ye la 14ma di junio 1958, esas kancelero (chefministro) di Germania inter la 8ma di decembro 2021 e la 6ma di mayo 2025.

Olaf Scholz studiis yuro-cienco en Hamburg. Ilu laboris pos sua studio kom advokato.

Il esas mariajita kun Britta Ernst e la paro ne havas infanti.

## Politikala kariero
* 1975 Olaf Scholz divenis membro di la Socialdemokrata Partiso di Germania.
* 1998-2001 Membro di la Germana parlamento.
* 2000-2004 Prezidanto di la Socialdemokrata Partiso di Germania en la urbo Hamburg.
* 2001 Ministro por interna aferi en Hamburg.
* 2002-2011 Scholz itere esis membro di la Germana federala parlamento.
* 2007-2009 Ministro por laboro e sociala aferi en la guverno di Angela Merkel.
* 2011-2018 Olaf Scholz esis urbestro di Hamburg.
* 2018-2021 Il esis ministro por financo e vice-kancelero en la guverno di Angela Merkel.
* 2021 Olaf Scholz divenis ye 8 di decembro 2021 chefministro di Germania.
* 2021-2025 Olaf Scholz esis chefministro di Germania inter la 8ma di decembro 2021 e la 6ma di mayo 2025.
Fluvio Po

**Po** esas la maxim longa fluvio di Italia. Ol esas longa de 652 km, e naskas an Monto Viso e debushas an delto che Adriatiko, proxim Venezia. Ol fluas deweste ad este en la nordo di Italia. Ultre Italia, lua baseno anke kovras parti de Francia e Suisia.
Antoine Gizenga

**Antoine Gizenga**, sacerdoto e politikisto n. ye la 5ma di oktobro 1925 til la 24ma di februaro 2019, esis chefministro di Demokratial Republiko Kongo de 2006 til 2008. Ante, dum la politikala krizo de la komenco dil yari 1960a, il esis chefministro di Kongo de 1960 til agosto 1961. Lua guvernerio havis sideyo en Stanleyville, la nuna Kisangani.
Ranger 7

***Ranger 7*** esis l'unesma kosmosondilo di Usa qua sucesoze transmisis fotografuri di la luno ye kurta disto.

Ol lansesis ye 28ma di julio 1964. Ol portis sis kameri (e nula altra instrumenti); oli funcionis ne-dependante por donar maxim probableso di suceso. Pos la falio di *[[Ranger 6]]*, modifikaji esis facita.

La sondilo atingis la luno ye 31ma di julio, e dum la finala 17 minuti di la flugo, ol prenis plu kam 4300 fotografuri. Ol frapis la luno inter  *Mare Nubium* e *Oceanus Procellarum*.

En februaro 1965, la simila sondilo *[[Ranger 8]]* sucesoze fotografis la luno ante koliziono.
Kadré Désiré Ouédraogo

**Kadré Désiré Ouédraogo**, ekonomikisto e politikisto n. ye la 31ma di decembro 1953 esis chefa ministro di Burkina Faso de 1996 til 2000.
Mediteranea klimato

**Mediteranea klimato** esas klimato kun sika someri e moderema e pluvoza vintri. Ca klimato recevas la nomo di Mediteranea baseno, regiono en qua ol esas la tipala klimato. Mediteranea zoni ordinare jacas inter la latitudi 30° e 45°, norde e sude de Equatoro.

La vejetantaro en regioni di Mediteranea klimato esas busharo nomizita *maquis* en Europa, *chaparral* en Nord-Amerika, *fynbos* en Sudafrika, *mallee* en Australia, e *matorral* en Chili. En ca regioni ordinare kultivesas vitoberi, frumento ed olivieri. Multa historiala urbi che Mediteranea baseno jacas en regioni kun Mediteranea klimato, inkluzite Aljer, Athina, Barcelona, Beirut, Kazablanka, İzmir, Ierusalem, Lisboa, Marseille, Monako, Napoli, Roma, Tunis, Valencia, e Valletta. Altra granda urbi kun Mediteranea klimato exter Mediteranea baseno esas Adelaide, Kapstadt, Dushanbe, Los Angeles, Perth, Porto, San Diego, San Francisco, Santiago, Tashkent e Victoria.
Lee Teng-hui

**Lee Teng-hui**, ekonomikisto e politikisto n. ye la 15ma di januaro 1923 til la 30ma di julio 2020, esis prezidanto di Republiko Chinia de 1988 til 2000.