1933

La yaro **1933** (MCMXXXIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Gregoriala kalendario. Ol esis la 933ma yaro di la duesma yarmilo, la 33ma yaro di la 20ma yarcento, e la 4ma yaro di la yari 1930a.

## Eventi
### [[Europa]]
* 1ma di januaro - Anarkiista revolto eventas en Andaluzia, Hispania.
* 30ma di januaro - Adolf Hitler divenas chefministro di Germana.

* 27ma di februaro - *Reichstag*, parlamento di Germania, brulesas. Nacional-socialisti akuzas Marinus van der Lubbe, Nederlandana komunist aktivisto, kom responsinto, e deklaras ke komunisti konspiris kontre Germana guvernerio.
* 28ma di februaro - Germana prezidanto Paul von Hindenburg lansas dekreto qua abolisas importanta civila liberesi, en respondo a fairo en *Reichstag*. Nacional-socialisti uzis dekreto por enkarcerigar opozanti.
* 4ma di marto - Engelbert Dollfuss divenas diktatoro di Austria.
* 20ma di marto - En Dachau, nacional-socialista Germania, unesma koncentreyo inauguresas.
* 1ma di aprilo - Nacional-socialisti komandita da Julius Streicher organizas un dio di boikoto kontre tota butiki apartenanta a judi.
* 24ma di mayo - Naziista Germania komencas persekutar Testi di Jehova e klozas lua sideyo en Magdeburg.
* 26ma di aprilo - Gestapo kreesas en Naziista Germania.
* 10ma di mayo - Autodafe di Berlin: cirkume  libri judikata kom "dekadanta, korupta e kontre Germana karaktero" brulesas.
* 14ma di julio - NSDAP divenas la sola politikala partiso di Germania.
* 29ma di julio til la 1ma di agosto - Ido-konfero eventas en Mondorf-les-Bains, Luxemburgia.
* 9ma di oktobro - Guardo di Fero, fashista organizuro en Rumania, deklaresas nelegala.
* 22ma di decembro - En Hispania, mulieri darfas votar.

### [[Azia]]
* 9ma di januaro - Japoniana trupi invadas provinco  Hebei, en Chinia.
* 3ma di marto - Forta ter-tremo ed ondego frapas insulo Honshu, en Japonia, e produktas  morti.
* 27ma di marto - Japonia abandonas Ligo di la nacioni.
* 4ma di mayo - Mohandas Gandhi recevas verdikto di karcero en India.
* julio til agosto - Eventas konflikti inter Kristani e Mohamedana guvernerio en Irak.
* 8ma di novembro - Mohammad Nadir Shah asasinesas en Afganistan.
* 26ma di decembro - Automobila kompanio Nissan fondesas en Japonia.

### [[Nord-Amerika]]
* 15ma di februaro - En Miami, Florida, Giuseppe Zangara probas mortigar elektita prezidanto Franklin Delano Roosevelt.
* 4ma di marto - Franklin Delano Roosevelt sucedas Herbert Hoover kom prezidanto di Usa.
* 9ma di marto til la 16ma di junio - Politikal agadi di tale nomizita New Deal helpas kombatar krizego ekonomikala en Usa.
* 10ma di marto - Ter-tremo en Long Beach, Kalifornia produktas 117 morti.
* 17ma di oktobro - Albert Einstein arivas a Usa.
* 17ma di novembro - Usa agnoskas Sovietia.
* 5ma di decembro - Alkoholajala interdikto, qua komencis en 1920, finas en Usa.

### [[Central Amerika]]
* 3ma di februaro - Fino di interna milito en Nikaragua.
* 4ma di septembro - Revolto di serjenti en Kuba, komandita da Fulgencio Batista. Prezidanto Carlos Cespedes y Quesada renuncas.

### [[Sud-Amerika]]
* 10ma di mayo - Milito en Chaco: Paraguay deklaras milito kontre Bolivia.
* 24ma di oktobro - Goiânia, chef-urbo di Braziliana stato Goiás, fondesas.

* 14ma di novembro - Salto Ángel, la maxim alta aquofalo de la mondo, deskovresas en Venezuela.
* 11ma di decembro - Milito en Chaco: en la batalio di Alihuatá-Zenteno, Paraguayani vinkas Boliviani.

### [[Oceania]]
* 11ma di januaro - Unesma komercala flugo inter Australia e Nova-Zelando.

### [[Antarktika]]
* 26ma di mayo - Australia revendikas 1/3 de Antarktika.

## Naski
* 3ma di januaro - Long Boret, chefministro di Kambodja (m. 1975)
* 12ma di januaro - Kamal Ganzouri, chefministro di Egiptia (m. 2021)

* 16ma di januaro - Susan Sontag, Usana skriptisto (m. 2004)
* 21ma di januaro - Habib Thiam, chefministro di Senegal (m. 2017)
* 25ma di januaro - Corazón Aquino, prezidanto di Filipini (m. 2009)
* 2ma di februaro - Than Shwe, Burmana generalo e chefo di stato
* 5ma di februaro - Jörn Donner, Finlandana skriptisto, filmifisto, aktoro e politikisto (m. 2020)
* 12ma di februaro - Costa-Gavras, Greka filmifistulo
* 13ma di februaro - Paul Biya, prezidanto di Kamerun
* 17ma di februaro - Bogdan Arnold, Polona serial ocidero (m. 1968)
* 18ma di februaro - Yoko Ono, Japoniana kantistino, spozino di John Lennon
* 21ma di februaro - Nina Simone, Usana kantistino (m. 2003)
* 14ma di marto - Quincy Jones, Usana kompozisto e kantisto (m. 2024)

* 14ma di marto - Michael Caine, Britaniana cinem-aktoro
* 15ma di marto - Ruth Bader Ginsburg, Usana yuristo (m. 2020)
* 22ma di marto - Abolhassan Banisadr, prezidanto di Iran (m. 2021)
* 27ma di marto - Michel Guérard, Franca chef-koquisto (m. 2024)
* 1ma di aprilo - Claude Cohen-Tannoudji, Franca fizikisto, Nobel-laureato
* 4ma di aprilo - Frits Bolkestein, Nederlandana politikisto (m. 2025)
* 9ma di aprilo - Jean-Paul Belmondo, Franc aktoro (m. 2021)
* 12ma di aprilo - Montserrat Caballé, Kataluniana kantistino (m. 2018)
* 15ma di aprilo - Roy Clark, Usana kantisto di *country*-muziko (m. 2018)
* 19ma di aprilo - Jayne Mansfield, Usan aktorino (m. 1967)
* 24ma di aprilo - Claire Davenport, Britanian aktorino (m. 2002)
* 26ma di aprilo - Arno Penzias, Germana-Usana fizikisto, Nobel-laureato (m. 2024)
* 29ma di aprilo - Mark Eyskens, chefministro di Belgia

* 29ma di aprilo - Rod McKuen, Usana poeto e kantisto (m. 2015
* 3ma di mayo - James Brown, Usana kantisto di soul e pioniro di funk (m. 2006)
* 3ma di mayo - Steven Weinberg, Usana fizikisto, Nobel-laureato (m. 2021)
* 5ma di mayo - Ratnasiri Wickremanayake, chefa ministro di Sri-Lanka (m. 2016)
* 11ma di mayo - Carlos Lyra, Braziliana kantisto e kompozisto (m. 2023)
* 18ma di mayo - Haradanahalli Doddegowda Deve Gowda, chefministro di India
* 23ma di mayo - Alberto Natusch Busch, prezidanto di Bolivia (m. 1994)
* 25ma di mayo - Basdeo Panday, chefministro di Trinidad e Tobago (m. 2024)
* 30ma di mayo - Sylvia de Leur, Nederlandan aktoro e kabaretisto (m. 2006)
* 6ma di junio - Heinrich Rohrer, Suisa fizikisto, Nobel-laureato (m. 2013)
* 7ma di junio - Lamine Diack, Senegalan entraprezisto ed atleto, prezidanto di la Federuro Internaciona pri Atletismo (m. 2021)

* 8ma di junio - Joan Rivers, Usana cinem-aktorino e komediistino (m. 2014)
* 11ma di junio - Gene Wilder, Usan aktoro di komedii (m. 2016)
* 15ma di junio - Sergio Endrigo, Italiana kantisto (m. 2005)
* 15ma di junio - Mohammad-Ali Rajai, prezidanto di Iran (m. 1981)
* 16ma di junio - Fouad Mebazaa, Prezidanto di Tunizia (m. 2025)
* 20ma di junio - Andre de Krayewski, Polona-Usana piktisto (m. 2018)
* 25ma di junio - Álvaro Siza Vieira, Portugalan arkitekto
* 9ma di julio - Oliver Sacks, Usana nevrologiisto (m. 2015)
* 17ma di julio - Karmenu Mifsud Bonnici, chefministro di Malta (m. 2022)
* 18ma di julio - Jean Yanne, Franca filmifisto, aktoro, skriptisto e kompozisto (m. 2003)
* 18ma di julio - Yevgeni Yevtushenko, Rusa skriptisto e filmifisto (m. 2017)
* 20ma di julio - Cormac McCarthy, Usana skriptisto (m. 2023)
* 21ma di julio - Brigitte Reimann, Germana skriptisto (m. 1973)
* 25ma di julio - Georgi Atanasov, chefministro di Bulgaria (m. 2022)

* 26ma di julio - Edmund Strother Phelps, Usan ekonomikisto, Nobel-laureato
* 1ma di agosto - Antonio Negri, Italiana filozofo (m. 2023)
* 7ma di agosto - Elinor Ostrom, Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (m. 2012)
* 14ma di agosto - Richard Robert Ernst, Suisa kemiisto, Nobel-laureato (m. 2021)
* 15ma di agosto - Stanley Milgram, Usana sociala psikologiisto (m. 1984)

* 18ma di agosto - Roman Polański, Polona filmifisto
* 18ma di agosto - Just Fontaine, Franca futbalisto (m. 2023)
* 23ma di agosto - Robert Curl, Usana kemiisto, Nobel-laureato (m. 2022)
* 25ma di agosto - Wayne Shorter, Usana jazo-muzikisto (m. 2023)
* 27ma di agosto - Kerstin Ekman, Sueda skriptistino
* 29ma di agosto - Ramses Shaffy, Nederlandana kantisto, kompozisto, kansonifisto, aktoro (m. 2009)
* 30ma di agosto - Ivan Kušan, Kroata skriptisto (m. 2012)
* 2ma di septembro - Mathieu Kérékou, prezidanto di Benin (m. 2015)
* 6ma di septembro - Janez Bernik, Sloveniana piktisto (m. 2016)
* 10ma di septembro - Yevgeni Hrunov, Sovietian astronauto (m. 2000)
* 10ma di septembro - Karl Lagerfeld, Germana modisto (m. 2019)
* 18ma di septembro - Jerzy Połomski, Polona kantistulo (m. 2022)
* 19ma di septembro - David McCallum, Skota aktoro e muzikisto (m. 2023)
* 29ma di septembro - Samora Machel, prezidanto di Mozambik (m. 1986)
* 30ma di septembro - Cissy Houston, Usana kantistino (m. 2024)
* 9ma di oktobro - Peter Mansfield, Britaniana fizikistulo, Nobel-laureato pri fiziologio o medicino (m. 2017)
* 28ma di oktobro - Garrincha, Braziliana futbalisto (m. 1983)
* 3ma di novembro - Amartya Sen, Indian ekonomikisto, Nobel-laureato
* 3ma di novembro - Ken Berry, Usana televizion-aktoro (m. 2018)

* 4ma di novembro - Charles Kuen Kao, Chinian injenioro e fizikisto, Nobel-laureato (m. 2018)
* 6ma di novembro - Carlos Correia, chefministro di Guinea-Bisau (m. 2021)
* 12ma di novembro - Jalal Talabani, prezidanto di Irak (m. 2017)
* 19ma di novembro - Larry King, Usana televiziono-prizentisto (m. 2021)
* 23ma di novembro - Seydou Diarra, chefministro di Ivora Rivo (m. 2020)
* 29ma di novembro - James Rosenquist, Usan artisto (m. 2017)
* 1ma di decembro - Lou Rawls, Usana kantisto (m. 2006)
* 3ma di decembro - Paul J. Crutzen, Nederlandana kemiisto, Nobel-laureato (m. 2021)
* 9ma di decembro - Milton Gonçalves, Brazilian aktoro e teatrala produktisto (m. 2022)

* 12ma di decembro - Manu Dibango, Kamerunana muzikisto (m. 2020)
* 14ma di decembro - Justin Rakotoniaina, chefministro di Madagaskar (m. 2001)
* 15ma di decembro - Sattiraju Lakshmi Narayana, "Bapu", Indiana filmifisto, kartunisto e piktisto (m. 2014)
* 22ma di decembro - Abel Pacheco de la Espriella, prezidanto di Kosta Rika
* 23ma di decembro - Akihito, imperiestro di Japonia
* 25ma di decembro - Phan Văn Khải, chefministro di Vietnam (m. 2018)
* Ahmad al-Khatib, chefministro di Siria (m. 1982)

## Morti

* 3ma di januaro - Wilhelm Cuno, kancelero di Germania (n. 1876)
* 5ma di januaro - Calvin Coolidge, prezidanto di Usa (n. 1872)
* 16ma di januaro - Artur Ivens Ferraz, chefministro di Portugal (n. 1870)
* 31ma di januaro - John Galsworthy, Britaniana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1867)
* 19ma di februaro - Juan Bautista Aznar-Cabañas, chefministro di Hispania (n. 1860)
* 28ma di februaro - Lilla Cabot Perry, Usana piktistino (n. 1848)
* 9ma di marto - Joakim Skovgaard, Dana piktisto (n. 1856)
* 14ma di marto - Gustavo Jiménez Saldías, militisto e prezidanto di Peru (n. 1886)
* 31ma di marto - Baltasar Brum, prezidanto di Uruguay (n. 1883)
* 22ma di aprilo - Henry Royce, Britaniana entraprezisto, fondinto di automobilo-fabrikanto Rolls-Royce (n. 1863)
* 29ma di aprilo - Juozas Tumas-Vaižgantas, Lituana skriptisto (n. 1869)
* 30ma di aprilo - Luis Miguel Sánchez Cerro, militisto e prezidanto di Peru (n. 1889)
* 23ma di mayo - José María Vargas Vila, Kolumbiana skriptisto e jurnalisto (n. 1860)
* 20ma di junio - Clara Zetkin, Germana politikistino (n. 1857)
* 3ma di julio - Hipólito Yrigoyen, prezidanto di Arjentinia (n. 1852)
* 16ma di julio - Filareto Kavernido, Germanian anarkiisto (n. 1880)
* 1ma di agosto - Sulejman Delvina, chefministro di Albania (n. 1884)
* 13ma di agosto - Hasan Prishtina, chefministro di Albania (n. 1873)
* 2ma di septembro - Georges Leygues, chefministro di Francia (n. 1856)
* 8ma di septembro - Rejulo Faisal la 1ma di Irak (n. 1885)

* 16ma di oktobro - Ismael Montes Gamboa, prezidanto di Bolivia (n. 1861)
* 29ma di oktobro - George Benjamin Luks, Usana piktisto (n. 1867)
* 3ma di novembro - Pierre Paul Émile Roux, Franca mediko e bakteriologiisto (n. 1853)
* 8ma di novembro - Mohammed Nadir Shah, rejo di Afganistan (n. 1883)
* 26ma di novembro – Pierre Hugon, Franca politikisto (n. 1851)
* 8ma di decembro - Karl Jatho, Germanian inventisto (n. 1873)
* 17ma di decembro - Thubten Gyatso, la 13ma dalai-lamao (n. 1876)
* 25ma di decembro - Francesc Macià i Llussà, prezidanto di guvernerio di Katalunia (n. 1859)
* 30ma di decembro - Ion Gheorghe Duca, chefministro di Rumania (n. 1879)
* Axel Wallensköld, Finlandana linguisto (n. 1864)

## Nobel-premiiziti
* Fiziko: Erwin Schrödinger, Paul Adrien Maurice Dirac
* Kemio: ne premiizita
* Fiziologio o Medicino: Thomas Hunt Morgan
* Literaturo: Ivan Bunin
* Paco: Ralph Norman Angell

## Referi