open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Franca linguo

**Franca** o **Franciana** esas latinida linguo qua originis en la nuna teritorio di Francia ed esas l'oficala linguo di ta lando. Ol esas oficala linguo di mult altra landi, exemple Kanada, Belgia e Suisia, e di internaciona organizuri quale l'Europana Uniono, Unionita Nacioni ed altri.

## Historio
Dum la konquesto di Gallia dal Roman armei di Iulius Caesar en 52 aK, la regiono habitesis da tribui qui parolis Kelta lingui kun la sama origino, e probable reciproke komprenebla. Ne existis unika, ma plura "Galiana" lingui, qui tre rare skriptesis. La lingui dil Romani, la Latina, havis skripto, e kom prestijoza linguo, vulgara Latino esis gradope adoptita per omni dum yarcenti qui sequis la konquesto di la lando en 51 aK.

## Distributo
### Francia
En Francia, la Franca esas l'oficala linguo di la Franca republiko segun l'artiklo 2ma di lua Konstituco di 1958, qua dicas:

La Franca parolata en Paris remplasis preske omna dialekti di Oïl. La diferi, exemple, inter Parisana e Normandana dialekti esis minima se on rigardas la diverseso qua existis historiale. La Parisana Franca konstitucis longatempe la normo dil Franca por la Frankofonio e duras exercar influo sen egalo en la Franca linguo. Ol esas pro to ke on prenas la Parisiana kom reperosigno por komparar kun altra varietati di la Franca.

### En altra landi
La Franca linguo docesas en multa universitati del mondo e havas importanta rolo en diplomacala, jurnalistikala, judiciala e universitatal aferi. La Franca esas matrala linguo precipue en Francia (lando kun la maxima nombro di habitanti qui havas la Franca kom matrala linguo), Belgia, Monako, Luxemburgia (ube ol esas un ek la tri oficala lingui), en Suisia (la Franca esas un ek la quar oficala lingui) ed en kelka vali di Italia (Valo di Aosta). En Amerika, la Franca esas matrala linguo en multa provincii e teritorii di Kanada (note en Kebekia, en granda parto di Nova-Brunswick, ma anke en Ontario, Nova-Skotia, l'Insulo Prince Edward, Manitoba, ed Yukon), en Santa Pierre e Mikelon, en Usa (note en Louisiana e Maine) en la Franca Guyana e, kune la kreolo, en Haiti e Guadelupa, Martinik, Saint-Barthélemy e Saint-Martin). 

En Afrika, en la landi ube esas oficala linguo, ol parolesas kom unesma lingua da minoritato, precipue  en l'urbi. Exemple, existas grupi di Franca parolanti en Ivora Rivo (Abidjan) e Gabon (Libreville). En multa landi di nordal Afrika, westal Afrika e central Afrika, la Franca esas ofte parolata kom duesma linguo, exemple en la Demokratial Republiko Kongo, la Franca-parolanta lando maxim pupulizata del mondo. Entote 28 landi havas la Franca kom oficala o ko-oficala linguo. Ta landi esis parti di Franca o Belga imperii. La Franca esas anke oficala linguo di Djibouti.

En l'Indiana Oceano, ol esas oficala en Reunion, Seycheli, Maurico, Mayotte, Komori e Madagaskar. En Oceania, ol esas matrala linguo en Nova-Kaledonia e parolata anke en Franca Polinezia, en l'insuli Wallis e Futuna ed en Vanuatu. En Azia, ol ankore parolesas en Pondichéry (India) ed en Libano.
A

**A** esas l'unesma litero e l'unesma vokalo che la bazala latina alfabeto. Ol derivas del Greka litero *[[alfa]]*.

## Historio
La litero olim esis imajo dil vizajo di bovulo.
Bogio

**Bogio** esas charioto situita sub fervoyo vehilo (ligilita per vertikala axo) sur qui esas fixita la (adminime du, ofte quar) rotaxi (e do la roti).

Bogio esas ad extremaji di vehilo o plu bona inter uli. Per grava treni povas havar pluse.
Heuristiko

**Heuristiko** (de la Greka εὑρίσκειν) esas mentala procedo simpla por trovar adequata - tamen ne sempre perfekta 0 responsi por desfacila questioni. La vorto havas la sama radiko gramatikala kam *eureka*.

Heuristiki esas konociva procedi uzata en ne-racionoza decidi, e definesas kom strategii qui ignoras parto dil informo kun skopo augmentar la rapideso e igar plu facila la decido.

Heuristiki esas ofte diferanta de algoritmi, tirita di l'experimento, prefere kam cientala analizo tro komplexa nam kontadinta la maxima elementi, e do desfacila, mem neposibla duktar ed explotar. La desavantajo esas qua metodo tro simplala povas konductar ad di konociva nedireti.

## Referi
C

**C** esas la triesma litero en la bazala latina alfabeto. 

## Historio
La litero venas a la Greka litero Gamma, qua venas del Etruska litero por skribar la la pronunco di K. Unesme, la Romani uzis la sama litero por K e G, e pose skribis G kom la nuna litero por montrar la difero inter K e G.
D

**D** esas la quaresma litero en la bazala latina alfabeto. 

## Historio
Forsan la Semita litero Dâlet venas del logogramo por fisho o pordo. En la Greka ol skribas Δ (mayuskulo) o δ (minaskulo) (Delta).
Staciono Daehwa

**Daehwa** (대화역) esas la maxim nordala staciono che lineo 3 del metroo di Seoul, Sud-Korea. La voyajo de Daehwa til la staciono Ogeum, la maxim sudala de la lineo, duras dum cirkume 95 minuti.
Anarkio-kapitalismo

**Anarkio-kapitalismo** esas politikala filozofio apogata sur l'ideo pri anarkio, to esas, l'organizo di la socio sen Stato - e la protekto di individuala nedependo tra privata proprieto e libera merkato. Segun ca teorio, en ula socio anarki-kapitalista, la polico, la tribunali ed altra sekureso-servadi organizesus da privata kompanii, vice da guverni tra imposti, e pekunio furnisesus segun reguli privata e tra konkurenco.

Lysander Spooner, advokato Usana qua developis l'ideo pri "naturala lego", judikesas kom un ek la maxim anciena teoriisti pri anarkio-kapitalismo.

## Referi
Maurice Georges Dantec

**Maurice Georges Dantec**, n. ye la 13ma di junio 1959 til la 25ma di junio 2016, esis Franca skriptisto. Ilu deskriptis lua romani kom «kurso pri transvivo en la postmoderna mondo».

## Biografio
De familio komunista, kun patro jurnalisto e matro sutisto, ilu  edukesis en Ivry-sur-Seine, la «reda suburbo» de Paris. Evanta kin yari, du violentoza astmo-krizi vekigis en lu morbala angoro, quan ilu pose probis kalmigar tra uzado di drogi.

En 1971, ilu eniris *lycée Romain-Rolland*, ube ilu konocis Jean Bernard Pouy, pose kreinto di *Le Poulpe*, qua atencigis lu pri lora Usana literaturo pri krimini. Balde, Maurice divenis anke fervoroza lektero di Nietzsche e Gilles Deleuze. Dum la fino dil yari 1970a, ilu debutis studiar pri moderna literaturo, qua abandonis rapide por fondar rock-grupo nomizita France «État d'urgence». Dum la yari 1980a ilu duris lua muzikal aventuri. Proxim la komenco dil yari 1990a ilu divenis skriptisto, e lua unesma romano, *la reda sireno*, lansita en 1993, superiris la maxima nombro di pagini ordinare permisita en lua kontrato. Lor ilu ganis tale nomizita "Premio 813", pri maxim bona policala romano.

## Referi
Uragano

**Uragano** esas tempesto quan genitas ventoflui plu kam 117 km/h interopozata, qui formacas vortici.

La latenta kaloro vaporigas aquo en termodinamikala mashino.
Prezidantala elektado di Egiptia, 2005

L'elektado en Egiptia di 7 di septembro esis l'unesma demokratala prezidantala elektado en la lando. 

Dek partisi partoprenis en l'elektado. La kandidati qui recevis maxima voti esis:

* Hosni Mubarak de Nacionala Demokratika Partiso
* Numan Gumaa de Nova Wafd Partiso
* Ayman Nour de Morge Partiso

Hosni Mubarak vinkis lua kinesma termo kom prezidanto.

## Extera ligili
*BBC: Guide to Egypt's election - en l'Angla
Latenta kaloro

**Latenta kaloro** esas la kalor-quanteso bezonata pri mas-unito di korpo por ke chanjas stando, en konstanta temperaturo e preso. De solido a liquido esas fuzo. De lasta a vaporo esas vaporijo. De solida a vaporo esas sublimajo.
Hamar Stiftstidende

**Hamar Stiftstidende** esis jurnalo qua esis publikigita en Hamar, Norvegia. La skolestro di la katedral-skolo K. Petersen esis redaktisto dum multa yari. Ye 1943 la konsilantaro di jurnali kombinis la jurnalo kun la labor-jurnalo Hamar Arbeid, e la nova nomo divenis Dagbladet Hedmark, diala jurnalo.
Spree

**Spree** esas rivero en Germania qua transiras l'urbi di Sachsen, Brandenburg e Berlin. Ol havas tre fonti en Ebersbauch, Neugersdorf e Kottmar. Ol esas tributuro di rivero Havel.

La longeso esas 382 km.

## Extera ligili
* Regionala parko mueggel-spree
* Naturvacht in Brandenburg
Augustin Fresnel

**Augustin-Jean Fresnel** (1788 til 1827) esis Franca injenioro e fizikisto. Fondinto di la moderna optiko, ilu propozis explikar omna optikala fenomeni per tale nomizita teorio di lum-ondo.
Cesare Borgia

**Cesare Borgia**, n. ye la 13ma di septembro 1475 en Roma til la 12ma di marto 1507 apud Viana, esis militisto, duko di Valentinois, famoza kom modelo di guvernanto deskriptita che libro *La princo* da Niccolò Machiavelli.

Ilu esis filio dil papo Alexander la 6ma e Vannozza dei Cattani, olda fratulo di Lucrezia Borgia.
Interfero

**Interfero**  esas superpozo di du o plu ondi rezultinta en nova ondo formo. Maxima ofte, la termo esas pri ondi korelatita, sive perke venas de sama origino o mem (o preske lore pulsado) frequenco.
Dream Theater

**Dream Theater**, olim nomizita **Majesty** de 1985 til 1988, esas Usana bando di *rock/metal progresema*, qua formacesis meze de la yari 1980a che skolo *Berklee College of Music*, en Boston, Massachusetts, kande la membri esis studenti. Depos ita tempo li divenabas un ek la maxim populara bandi di la jenro. Lua maxim bone vendita albumo nomesas *Images and Words*, ed enrejistresis en 1992. La bando recevis ora disko, ed esas konocata kom milio-petro en la jenro di *prog-rock*.

La bando konocesas pro lua teknikala habileso e lua universaleso pri multa stili muzikala. Li ofte uzas kansoni facita da altra bandi, exemple Pink Floyd, Deep Purple, Emerson Lake and Palmer, Iron Maiden, Metallica, Joe Satriani, King's X, Marillion, Megadeth, Pain of Salvation, Porcupine Tree, Queensrÿche, Spock's Beard, Yes, e Led Zeppelin.

## Membri
### Nuna
* James LaBrie - Voco e perkut-instrumentisto (1991 - nun)
* John Petrucci - Gitaro e suportanta voco (1986 - nun)
* John Myung - Bas-gitaro (1986 - nun)
* Jordan Rudess - klavaristo, stala gitaro (1999 til nun)
* Mike Portnoy - Tamburisto, perkut-instrumentisto e suportal voco (1986 - 2010) (2023 - nun)

### Pasinta
* Chris Collins - Voco (1986)
* Charlie Dominici - Voco (1987 - 1990)
* Kevin Moore - klavaristo (1986 - 1994)
* Derek Sherinian - klavaristo (1995 - 1999)
* Mike Mangini - tamburisto, perkut-instrumentisto (2011 - 2023)

## Albumi di ateliero
* *When Dream and Day Unite*  (1989)
* *Images and Words*  (1992)
* *Awake*  (1994)
* *Falling into Infinity*  (1997)
* *Metropolis Pt. 2: Scenes from a Memory*  (1999)
* *Six Degrees of Inner Turbulence*  (2002)
* *Train of Thought*  (2003)
* *Octavarium*  (2005)
* *Systematic Chaos*  (2007)
* *Black Clouds & Silver Linings*  (2009)
* *A Dramatic Turn of Events*  (2011)
* *Dream Theater*  (2013)
* *The Astonishing*  (2016)
* *Distance over Time*  (2019)
* *A View from the Top of the World*  (2021)
* ''Parasomnia (2025)
Tropo

**Tropo**  esas figuro qua konsistas ye igar vorto, expresuro, deviacar de sua senco propra, por uzar lu kun senco figurala.

On dicernas:
* alegorio
* ironio
* metaforo
* metonimio
* sinekdoko
* antonomazio
Duesma interveno Franca en Mexikia

La **duesma interveno Franca en Mexikia**  esis armeala konflikto inter Mexikia e Francia eventinta de 1862 til 1867. Ol eventis pos ke Mexikiana prezidanto Benito Juárez anuncis la suspendo di pago di extera debo en 1861. Konseque, Francia, Unionita Rejio e Hispania formacis koalisuro surnomizita "konvenciono di London" ed anuncis lia intenco pri sendar trupi a Mexikia. La guvernerio Mexikiana abrogis la Lego pri Suspendo di Pagi, tamen la koalisuro ne revokis lua projeto. La trupi de la koalisuro arivis a Veracruz en 1862, e komencis negociar kun la guvernerio di Mexikia. La komandinti Britaniana e Hispana decidis retrovenar, tamen Franci anuncis ke li okupus Mexikia. 

Pos esar vinkita en Puebla ye la 5ma di mayo 1862, Franci durigis l'expediciono ed okupis urbo México ye la 10ma di junio 1863. Do, la guvernerio republikana komencis transferar su en altra loki de la lando, samatempe kam Franci duris okupar la chef-urbo. Ye la 17ma di mayo 1863, l'armeo komandita da Bazaine konquestis Puebla e koaktis Benito Juárez ekirar a Usa.

Kelka yari ante, kelka konservemi Mexikiana qui rezidis en Europa probis organizar *cabildo* (asemblo) por duesmafoye instalar monarkiala rejimo en Mexikia. Kande la republiko vinkesis, li suportis la selekto di Europana monarko katolika por guvernar la lando. Maximilian Habsburg selektesis e proklamesis imperiestro ye la 10ma di aprilo 1864. Ilu arivis kun lua spozino a la portuo di Veracruz ye la 28ma di mayo sam yaro.

Franca trupi komencis retromarchar pro Mexikian ataki pos 1866, pro la posibleso di milito inter Francia e Prusia, e pro la vinkeso en 1865, lor Usana interna milito, di la Kunfederita Stati di Amerika, qui sempre suportabis Napoléon la 3ma. Samatempe kam Franci retretis, Republikana trupi avancis an la centro di la lando, pro imperial armeo ne havis suficanta trupi por kontrolar l'inkursi. En 1867 Maximilian la 1ma di Mexikia riorganizis l'imperial armeo, ed indikis konservema generali Miguel Miramón, Tomás Mejía e Manuel Ramírez de Arellano por komandar lua trupi. Tamen, kande republikana trupi proximigis su de México, Maximiliano iris a Querétaro por durigar la milito.

Pos la 6ma di marto 1867, generalo Mariano Escobedo siejis Querétaro, samatempe kam generalo Porfirio Díaz siejis México. To impedis generali Leonardo Márquez e Santiago Vidaurri rinforcar imperiala trupi en Querétaro. Pos 71-dia kampanio, Querétaro kaptesis da Escobedo pro trahizo. Ye la 19ma di junio, generali Tomás Mejía e Miguel Miramón, ed anke l'imperiestro Maximilian la 1ma di Mexikia, fusilagesis en la kolino Campanas. Juárez eniris México ye la 15ma di julio 1867.
Leonhard Euler

**Leonhard Euler** (1707 til 1783) esis matematikisto e fizikisto. Il esas unesma pri uzar termo "funciono".

Il docis matematiko en St. Peterburg, pos Berlin e retro-iris. Ilu konsideresas la maxima kreativa matematiko sempre. Il esis komplete blinda (tro observo di suno) dum lasta dekesep yari di vivo, e dum ta periodo, produktis preske la duimo di lua verki.

En 1733 il spozis Katarina Gsell, filiino di direktisto di art-akademio. Ul havis deketri filii, kun sole tri filiuli e du filiini survivita. La decendanti di lasta, tamen, esis en alta pozicioni en Rusia dum la 19ma yarcento. 

## Deskovraji

Il esis la fizikisto qua, kun Daniel Bernoulli, pruvis la lego segun qua, la paro sur elastika dina fasko esas proporcionala ad mezuro di elastikajo di materio e la momento di transversa seciono, cirkum di axo trairas la mas-centro en esinta perpendikla a plano di pari.
Spaco-opero

En ciencologio, spaco-opero (space opera) esas la vorto uzata da fondinto L. Ron Hubbard por extra-terala civilizado e interveno di alieni en la aferi terala. Ol esas granda elemento del kredaji de ciencologio. Hubbard dicis ke la moderna jenro di spaco-opero esas nur nekoncianta rimemorigi dil vera kozi qui eventis multa milion yari antee.

La doktrino di ciencologio havas la rakonto di Xenu, la regnestro dil Lakto-voyala Federuro qua transportis bilioni di frostigita homi a Tero, pozis li cirkum volkani e explozis li kun hidrogen-bombi. Ciencologio havas plu multa simila kredaji, p.e. Helatrobus, la Espinol Federuro e Arslycus en la 1950ma yar-deki e la Lakto-voyala Federuro di Xenu en la 1960ma yar-deki.
Fidel Castro

Dr. **Fidel Alejandro Castro Ruz** ( audio), konocata kom *Fidel Castro* (naskis ye la 13ma di agosto 1926 til la 25ma di novembro 2016), guvernis Kuba de 1959 til 2008 pos revokar la diktatoreso di Fulgencio Batista. Il esis chefministro til 1976, e divenis prezidanto de ita tempo til lua fratulo Raúl divenar oficale la sucedanta chefo.

Il ambiciis nacionala nedependanta politiko, ma konfliktis Usa. La pozo di soviet-fuzei sur Kuba duktis en 1962 a danjeroza krizo inter la Soviet-Uniono ed Usa. Castro esis exemplo por marxistala movementi di liberigo. Anke fakto: ilua diskursi esas tre longa. 

Interkambiante multa kubana mediki Hugo Chávez provizas poka chera petrolo.
Thad Allen

**Thad William Allen** (n. ye la 16ma di januaro 1949) esas  Vice-Admiralo di la rivo-gardero en Usa. Lu divenis la chefo di FEMA (*Federal Emergency Management Agengy* - la federala agencio pri administrado di krizi) ye la 10ma di septembro 2005 pos ke l'antea direktisto Michael Brown perdis la komiso pro nekompenteso pos Uragano Katrina en New Orleans.

## Extera ligilo
*Coast Guard's Chief of Staff To Assist FEMA Head Brown, *Washington Post*, 7ma di septembro 2005
Bombo Mark 77

**Bombo Mark 77** esas 340-kg-a Usana incendiala bombo kun napalm ed oxala agento.

Ol uzesis en Irak. La versiono uzita dum la milito di Vietnam esis Mark 47.
Michael D. Brown

**Michael Dewayne Brown** (n. 8 di novembro 1954) esis la sub-sekretario di *Emergency Preparedness and Response*, ministrala poziciono en Usa. Ilu indikesis por l'ofico en januaro 2003 da lore prezidanto George W. Bush. Il ante esis chefo di FEMA (*Federal Emergency Management Agency*), de 2001. Ilu esis la chefo dil esforcii por helpar la viktimi dil Uragano Katrina, ma remplasesis per Thad Allen pro nekompetenteso, ye la 9ma di septembro 2005.
Alain Juppé

**Alain Marie Juppé**  (n. ye la 15ma di agosto 1945 en Mont-de-Marsan, sud Francia) esas alta funcionisto e politikisto di Francia.

Lietnanto (ed adjudanto) di Jacques Chirac, Alain Juppé esis chefkabineto en Paris, chefministro ed urbestro di Bordeaux.

Kondamnita ye 2004 pri uzar urbano en politika partiso divenas por uno o du yari profesoro en Québec.
Québec

**Québec** esas chef-urbo di Kanadana provinco Kebekia. Segun la demografiala kontado di 2016, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 484,1 km². Lua metropolala regiono havis  habitanti ye la sam yaro. Ol esas la 11ma maxim populoza urbo di Kanada e la 2ma maxim populoza de la provinco, dop Montréal.

## Referi
La mikra Nicolas

**La mikra Nicolas** esas personajo di puerala literaturo.

De 1956 til 1964 skribas da René Goscinny e desegnas da Jean-Jacques Sempé mikra puerilo *Nicolas*, en urbala kadro kun spirito poka *lernacho* e multa di *vera-falsa* kandideso.

La personajo, qua esas nur profilizas, furnisas ni lia intima pensaji pro komplexa socia analizo del epoko.

Lia amiki:
* Clotaire (la lasta di klaso)
* Alceste (qua esas korpulenta nam manjas omna tempo)
* Eudes (qua esas tre vigoroza)
* Geoffroy (do la patro esas tre richa).
* Joachim
* Agnan (unesma di klaso e favorita di mastrino)
* Maixent
* Rufus

L'altra personaji esas lia parenti tale la vicini (MM. Courteplaque e Blédurt), le Bouillon e M. Mouchabière (surveyi en skolo), la mastrino, la direkto ed unklo Eugène.
Asko Sarkola

**Lauri Asko Antero Sarkola** (n. ye la 3ma di septembro 1945) esas Finlandan aktoro e teatrestro.

* de 1963 til 1966 ilu studiis en Teatral alt-skolo.
* de 1967 til 1974 ilu pleis en “Lilla Teatern” (Mikra Teatro).
* de 1972 til 1974 ilu laboris kom vikarial chefo di la “Lilla Teatern”.
* de 1974 til 1981 e 1984-1997 il laboris kom chefo di la “Lilla Teatern”.
* de 1982 til 1985 il esis profesoro en Teatral alt-skolo.
* de 1998 il laboras kom chefo di Urbala Teatro di Helsinki.

Asko Sarkola esas premiziita inter altri per:
* statala premio di la cenal arto en 1990
* “Pro Finlandia” medalo en 1991
* “Karl Gerhard” honoruma premio en 1994
* premio di la “Svenska Kulturfonden” (Suedalingua Kultur-fonduro) en 1996
Staciono Dongnimmun

**Dongnimmun** (독립문역, signifikanta "pordego di la nedependo), esas staciono che lineo 3 dil urbala fervoyo en Seoul, Sud-Korea.
Italiana Renesanco

**Italiana Renesanco** komencis l'unesma parto dil Renesanco, periodo kun granda chanji e plenigo de 14ma yarcento til 16ma yarcento. La vorto renesanco skribesas kom *renaissance*, qua havas la signifiko di 'rinasko'.

La Italiana Renesanco komencis en la norda parto di Italia, centrigita cirkum l'urbo Firenze. Ol pose movis sude, havir granda influo a Roma, qua esis grande rikonstruktata da Renesancal papi. La suprajo dil renesanco en Italia esis dum 15ma yardeko, pro ke pos ita tempo komencis invadi da exterlandi. Tamen, l'idei dil renesanco ja movis ad altra parti en Europa, e Norda Renesanco ed Angliana Renesanco komencis.
Gilbert du Motier, markezo de La Fayette

**Marie-Joseph Paul Yves Roch Gilbert du Motier, markezo de la Fayette** (1757 til 1834) esis militisto e politikisto, famoza pro lia partopreno en Usana nedependo-proceso.

En 1777, evante 19 yari, ilu arivis en Filadelfia por ofrar su en l'armeo dil Amerikana koloniisti qui militis kontre Britania. Ilu portis atestala letro de Benjamin Franklin, lore rezidante en Paris. La Kongresani ne aceptis l'ofro, nam li ofte recevis ofri di helpo de aroganta Europan aristokrati. Do Lafayette ofris servar sen pago, e partoprenar en la milito kom ordinara soldato. En 31 julio il komisesis da la Kontinental armeo, kom mayoro-generalo; il renkontris George Washington e divenis membro di lua stabo.

Dum la debuto di Franca revoluciono il esis chefo di nacionala gardo qua falias protektar la rejo Louis 16ma.
Kato

**Kato** (*Felis catus*) esas mamifero domestika, de la genero "karnavidi", digitigrada, karnivora, kun ungli retrotirebla.

Un ek la precipua dorloti, pezanta de cirkume 2,5 til 7 kilogrami, lua intestino esas plu longa, lua staturo esas plu mikra, ed ol nutras su plu plu diverse kam la sovaja kati. 

## Audado

Lia audado esas tre sencebla en alta frequenci. Funelo esas orientebla nedependante kun 27 muskuli por lokizar la preciza fonto e disto di bruisi.

## Vidado
Kom lia precipua senco, lia vido esas tre efektiva dum mi-lumo e ad mova objekto, ma ne por koloro.

## Flarado

Lia flarado havas quar foye plu multa termini kam ta de homo.

## Gustado

Ta senco esas min developita kam homo, note ne sukra, ma lokala organo sur lango-finito, la organo di Jacobsen, posibligas gustar-flarar uli sen pozar ol en la boko di la kato.

## Tushado

Kun labio-pili e sub gambi la kato detektas proxim obstakli e vibri. La pelo esas tre sentema.

## Chasado

Kato amas ludar kun objekti, qui memorigas lia kaptajo, note la muso.

## Mitologio

Kati ofte aparas en mitologio do Vikingo e Chinia, ed en ancien Egiptia li havis specala stando kom dei.

## Citajo

Ne havas policisto-kato.
Les Paul

**Lester William Polsfuss**, konocata kom **Les Paul**  esas legendoza gitaristo e gitaro-developisto. Il naskis ye la 9ma di junio 1915, en Waukesha, Wisconsin, Usa, e mortis ye la 13ma di agosto 2009, en White Plains, Nova-York, Usa.

Les lernis plear gitaro dum sua yuneso. Evante 13 yari il pleis tradicionala *cowboy*-kansoni per pseudonimo *Red Hot Red* en sua hem-urbo.

Dum la komenco dil yari 1930ma la yuna muziko esis employata en radio e pose il divenis bandestro. Ilu fondis en 1936 Les Paul Trio. Ilu translojis a New York, e lo grandigis l'audantaro ed il famozeskis en la tota lando.

Dum yari di la duesma mondomilito Les Paul igis diski inter altri kun Bing Crosby e kantisto-grupo Andrew Sisters. La famo di Les kreskis, kande il partoprenis l'unesma turo di *Jazz at the Philharmonic* en 1944. Anke ipsa Nat King Cole laudis Les Paul.

La poziciono kom famoza profesionala muzikisto helpis il divenar inventisto. Les Paul developis en 1946 elekto-gitaro, qua havis solida stipito, por muzik-instrumento-fabrikerio Gibson. La sequanta yari, la fabrikerio lansis l'unesma gitaro da Les Paul. En 1952 lansesis tota serio di instrumenti *Gibson Les Paul*. 

Dum la yari 1950ma Les performis kun sua spozino Mary Ford. Li esis 28 foyi en la listo di la maxim populara muziki. Un ek li esis “Vaya Con Dios”, en la yaro 1953.

Les Paul ipsa asemblis sua muziko en propra ateliero. Lua solvi esis avan la tempo: Les Paul developis multa-rubandala magnetofonilo(?) e la tekniko por ol. Tale Les povis plear multa gitari en unika muziko. Il konstruktis anke la sono-modifikilo nomizita *Les Paulverizer*, qua esis primitiva sintetizatoro.

Dum la yari 1960ma Les Paul koncentris su en la developo dil instrumenti, ma dum la yari 1970ma il performis i.a. kun Chet Atkins en l'albumo “Chester and Lester” (1976).

l'impulso di Les Paul en populara muziko esas grandega. Omna inventi da Les esas nun normala e notora moyeni en *rock* e jazo. Sen Les Paul la muziko semblus tre diferanta. Pro sua kariero kom inventisto il esas juntita a “Inventors’ Hall of Fame” en Usa.
Dragono

**Dragono** esis tradicionala soldato exercita por kombatar stacata ma transportata sur kavalo. En altra vorti, il movas kom kavalrio ma kombatas kom infanterio.

## Historio
L'unesma exempli di ta unaji retroiras a antiquo kum la dimaqui di Alexandros la Magna o l'Alamani.

Gustaf la 2ma Adolf kreas korpi, kom la precipua armo esas korta fusilo facas multa fulmino kande pafas kom drako.

Nune, existas en Braziliana armeo, un grupo di soldati qua formacas la Honorala Guardo di la Prezidanteso di Republiko. La grupo esas konocita kom *Dragões da Independência* ("Dragoni di la Nedependo") e uzas tradicionala blanka uniformi.
Staciono Euljiro 3(sam)-ga

**Euljiro 3(sam)-ga** (을지로3가역) esas staciono che linei 2 e 3 dil urbala ferovoyo di Seoul, Sud-Korea.
Staciono Universitato Dongguk

**Universitato Dongguk** (동대입구역) esas staciono che lineo 3 dil urbala ferovoyo di Seoul, Sud-Korea.
Staciono Oksu

**Oksu** (옥수역) esas staciono che linei 3 e Gyeongui–Jungang dil urbala ferovoyo di Seoul, Sud-Korea.
Staciono Apgujeong

**Apgujeong** (압구정역) esas staciono che lineo 3 dil urbala ferovoyo di Seoul, Sud-Korea. Ol nomizesis segun vicina distrikto Apgujeong, la maxim richa distrikto del urbo.
Steve McQueen

**Steve McQueen** (civila *Terence Steven McQueen*, naskinta ye la 24ma di marto 1930 til la 7ma di novembro 1980) esis Usana cinem-aktoro e produktisto.

## Biografio
Orfano di patro, ilu ed ilua matro translojis a Los Angeles en 1942. Ilu engajis su en *Marines* en 1947 ube esis mekanikisto. 

En 1952 il studiis akto-arto en New York ube komencis en 1955. Nam alerta elegantajo komplete netempala facis li mem multa kaskadi en lua filmi. Pro kontamino per amianto ilu developis mezoteliomo.
Spumo

**Spumo** esas substanco ordinare stabla (opoze emulso), formacita per gasa buli en liquido e solido (alveolo).

Sapono helpas diminutar la surfacala tenso, dum ke silikono oleo ruptas.
Wolfgang Pauli

**Wolfgang Ernst Pauli**  (1900 til 1958) esas fizikisto konocita pro lia defino di exkluzo-principo di Pauli en quantumala mekaniko. Segun ta principo, ne esas posibla ke du elektroni en sama atomo havas la sama energio, la sama loko e la sama quantika nombro.

Nominita da Albert Einstein, il recevis la Nobel-premio pri fiziko en 1945.
Zürich

**Zürich** esas la maxim populoza urbo di Suisia e chef-urbo di la kantono samnoma. Segun statistiki de 2021, ol havis  habitanti, de qui 32,4% esas stranjeri. Lua tota surfaco esas 87,88 km². Lua metropolala regiono havas cirkume 1,83 milion habitanti.

Lua ferovoyala staciono esas la maxim granda di Suisia. Kun lua aeroportuo, ol formacas importanta koncentro-punto por transporti en Europa. Pro la granda banki kun sideyi ibe (exemple UBS, Zürcher Kantonalbank e Credit Suisse) ed asekuro-kompanii, ol esas la maxim importanta financala centro di Suisia, ed un e la maxim importanta de la mondo. La kampusi di la du maxim granda universitati Suisa - *ETH Zürich* ed *Universität Zürich* - jacas ibe. Pro jacar apud la bela lago Zürich, pro sua bone prezervata konstrukturi de la Mezepoko, e pro sua noktala vivo e kulturala loki, Zürich ank esas centro por turismo.

## Geografio

La reliefo di Zürich esas plana an la valo dil rivero Limmat, la zono maxim habitata dil urbo. Ca plana areo esas larja de du o tri kilometri. L'areo dil urbo inkluzas regioni di Suisa platajo. Limmat fluas de la lago Zürich sude adnordweste.. Lua mezavalora altitudo esas 408 metri sur la marala nivelo.

Segun la klasifikuro uzata, la klimato di Zürich povas judikesar kom oceanala (*Cfb*, segun la klimatala klasifikuro da Köppen, od humida kontinentala (*Dfb*) en alta regioni. Amba klimati havas quar sezoni klare definita e varma someri. Vento *Föhn* anke havas kelka impakto en la klimato di Zürich. Lua mezavalora temperaturo yarala esas 9,3°C. En januaro (vintro) la minima mezavalora temperaturo esas -2°C, kontre ke en julio la maxima mezavalora temperaturo esas 24°C

La mezavalora yarala pluvo-quanto dil urbo esas 1134 milimetri. Ne existas sezono komplete sika en la urbo, tamen la maxim pluvoza epoko iras de mayo til septembro. Ordinare nivas de novembro til marto o komenco di aprilo. Februaro esas la maxim nivoza monato, kande la nivo-quanto povas atingar 22 centimetri.

## Referi
Laura Smet

**Laura Smet**, n. 1983, esas aktorino.

El esas filiino di kantisto Johnny Hallyday ed aktorino Nathalie Baye. 

## Filmografio

* 2002 - La nepatienta korpi *Les Corps impatients* Charlotte
* 2003 - Gilles-spozo *La Femme de Gilles* Victorine
* 2004 - La honor-damzelo *La Demoiselle d'Honneur* Stéphanie
* 2006 : *[[Le Passager de l'été]]* de Florence Moncorgé-Gabin
* 2007 : *[[UV]]* de Gilles Paquet-Brenner
* 2007 : *[[L'Heure zéro (film)|L'Heure zéro]]* di Pascal Thomas
* 2008 : *[[La Frontière de l'aube]]* di Philippe Garrel
* 2010 : *[[Pauline et François]]* di Renaud Fély
* 2010 : *[[Insoupçonnable (film)|Insoupçonnable]]* di Gabriel Le Bomin
Johnny Hallyday

**Johnny Hallyday** (civila *Jean-Philippe Smet*) 15ma di junio 1943 en Paris til la 6ma di decembro 2017 esis Franca kantisto ed aktoro.

Lua gepatri separis su poka tempo pos lua nasko. Ilu. vivis lore kun patrala onklino, Hélène Mar, ed elua du filini qui esis dansisti. Evante non yari ilu ganis pekunio unesmafoye quale kantisto.

En 1957 il vidis filmo *Lovin' You* kun Elvis Presley e decidas divenar kantisto di rock n'roll.

Lua filiulo David esas kantisto e lua filiino Laura Smet esas aktorino.

### Extera ligilo
- http://www.lavoixdunord.fr/274979/article/2017-12-06/johnny-toujours-ete-johnny
Sandy Koufax

**Sanford "Sandy" Koufax** (naskis **Sanford Braun** en 1935) esas antea lansisto qua ludis omnatempe en Brooklyn e Los Angeles Dodgers de 1955 til 1966.

Lu esas maxim konocata por sis nekredebla sezoni de 1961 til 1966 antea la fino di lua kariero pro artrito. Ilu esis notora por lansi qui esis desfacila a frapar, ed anke lu esis l'unesma lansisto qua havis plu kam tri nul-frapi.
Staciono Gyodae

**Gyodae** (교대역), od **staciono Nacional-universitato pri Eduko**, esas staciono che linei 2 e 3 dil urbala ferovoyo di Seoul, Sud-Korea.
Staciono Dogok

**Dogok** (도곡역) esas staciono che lineo 3 e lineo Suin-Bundang dil urbala ferovoyo di Seoul, Sud-Korea.
Staciono Autobuso-termino Nambu

**Autobuso-termino Nambu** (남부터미널역) esas staciono che lineo 3 dil urbala ferovoyo di Seoul, Sud-Korea.
Staciono Yangjae

**Yangjae** (양재역, 良才驛) esas staciono che lineo 3 dil urbala ferovoyo di Seoul, Sud-Korea. Ol esis termino-staciono di ca lineo til 1993, kande ol extensesis a Suseo. Ye la 28ma di oktobro 2011, ol divenis transfero-staciono kun tale nomizita lineo Shinbundang.
Real Madrid

**Real Madrid** esas Hispana miltisportala klubo nune nur pri futbalo (Real Madrid CF e Real Madrid Femenino) e basketbalo (Real Madrid Baloncesto), ed olime anke pri volebalo, handbalo e rugbio. Lua domo-urbo esas Madrid. Ol kreesis ye la 6ma di marto 1902, ed historiale, en la praktiko dil futbalo e di basketbalo, ol sempre esis un ek la maxim granda Europana klubi.

Lua stadio, *Santiago Bernabéu*, inauguresis en 1947. Nun ol esas la maxim chera sportala klubo del mondo, evaluita en €2.5 miliardi, e ganis €549.5 milioni dum la sportala sezono 2013-2014. Ol esas un de la maxim granda klubi del mondo segun la nombro di suportanti.

## Precipua trofei pri futbalo

* 9 Kupi de Europa
* 1 Super-Kupo de Europa
* 3 Interkontinentala kupi
* 2 UEFA-Kupi
* 35 Hispana konkursi
* 20 Hispana Kupi dil Rejo
* 10 Hispana Super-Kupi

## Chefa trofei pri basketbalo

* 8 Kupi de Europa
* 4 Europana Kupi pri championi di Kupo
* 30 Hispana konkursi
* 22 Hispana Kupi dil Rejo
* 1 Korak-Kupo

## Referi
Guy de Maupassant

**Henri René Albert Guy de Maupassant** (pron.: *gi-de-mopasan*; 1850 til 1893) esis Franca skriptisto, precipue di kurta historii.

Amiko di Gustave Flaubert il engajis su en Francia-Prusia milito e pos obtenis employo en ministerio a Paris. Il publikigis lua unesma novelo, Boule de suif, en la naturalista manifesto di Médan-vesperi, organizita da Zola en 1880. 

Il abominis komedia homaro, la sociala farso.

## Extera ligili
* La olda homulo

* Quar rakonti tradukita da J.Houillon, sur http://www.literaturo.ido.li
Carl von Clausewitz

**Carl Filip Gottlieb von Clausewitz** (1780 til 1831) esis militisto e militala teoriisto.

Lua patro esis oficisto en Prusian armeo; Karl eniris militaro evante 12 yari, ed atingis la rango di generala majoro. De 1812 til 1814 ilu servis en Rusa armeo. De 1818 il esis direktero di militala kolegio en Berlin.

En 1832 ilu publikigis lua famoza novelo "Pri la Milito" *Vom Kriege*, ube analisis batalii til la 18ma yarcento a tota moderna militi. Ca importanta verko publikigesis da lua spozino Marie von Clausewitz pos lua morto.
Abakan

**Abakan** esas chef-urbo di republiko Hakasia en Rusia. Ol jacas apud la konfluo di riveri Yenisei ed Abakan, ad . 
Ol havis  habitanti en 1994.

Petrus la 1ma di Rusia konstruktabis fortreso en 1707. 

Ol estimesas kom la maxima dolca e salubra en Siberia.

## Extera ligili
*Abakan web-portalo di Abakan
*Vidaji pri stradi di Abakan
*Beyaz Arif Akbaş: Kayıp Ülke Hakasya (2007).
Kontrato di Versailles (1919)

La **Kontrato di Versailles** esis pakto pri paco signatita en 1919 pos l'unesma mondomilito, inter federiti e centrala landi.

Woodrow Wilson di Usa kreis la Ligo di la nacioni e konsideris Germania ed Austria-Hungaria nur quale pago-povebla merkato dum ke l'altra federiti volis precipue la teritorii de la centrala landi, pago di indemnizi e diminutir l'armeo de la vinkita landi.

* Francia retroprenis Alzacia e parto di Lotringia. 
* Austria nur retenis teritorii de Austria-Hungaria ube la habitantaro parolis Germana. 
* L'Unionita Rejio prenis kontrolo di la Germana kolonii en Afrika. 
* Dania, qua ne partoprenis en la milito, recevis parto di Schleswig-Holstein, kun habitanti qui parolis la Dana. 
* Polonia, itere nedependinta, recevis la teritorii di Poznania e parto di Prusia, ed aceso a Baltiko.
* germana patenti divenas gratuita.
* germana fluvii divenas libera.

L'amendi establisita en ta kontrato efektigis sentimenti pri granda humiligo, e revolto en expresiva parto di la populo Germana. 
Per kontrato di Rapallo en 1922 Unionita Rejio volis adjuntar Sovietia.

Chinia refuzas signar la contrato pro ke Japonia obtenas la germana yuri pri Shandong.
Arhangelsk

**Arhangelsk** esas urbo en Rusia. Segun statistiki dil yaro 2018, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 294,42 km².

Ol jacas alonge fluvio Norda Dvina proxim loko ube ol debushas an Blanka maro, extrema nordo di Europala Rusia. Entote ol okupas 40 km alonge la fluvio e lua delto. L'urbo ligesas a Moskva per 1133-kilometra ferovoyo, qua anke trairas Vologda ed Yaroslavl. L'urbo anke servesas dal aeroportuo Talagi e la min granda aeroportuo Vaskovo.

## Historio
Dum Vikinga epoko ol nominesis Bjarmaland. Cirkume 890, Ottar fra Hålogaland skribis pri areo proxim fluvio e Blanka maro kun multa konstrukturi. To posible esas la loko nun nomizita Arhangelsk. La monakeyo di Santa Mikael Arkianjelo che kabo Pur-Navolok mencionesis unesmafoye en 1419, kande ol destruktesis da Norvegiani ("Murmani").

Arkhangelsk esis la precipua portuo di Moskovia dum Mezepoko, ma dekadis dum la 18ma yarcento, kande komerco che Baltiko divenis plu importanta. L'urbo itere divenis importanta dum la fino dil 19ma yarcento, kande ferovoyo ligis ol a Moskva.

L'urbo rezistis Bolshevika guverno de 1918 til 1920, ed esis bastiono dil Blanka Armeo suportita dal Britaniani. Dum amba mondomiliti lua portuo esis importanta eniro por provizuri sendita dal Federiti. Dum la duesma mondomilito l'urbi Arhangelsk e Murmansk uzesis por sendar provizuri de la Federiti a Sovietia. Dum Operaco Barbarosa, Germana invado en Sovietia, l'urbo konsideresis dal Naziisti un ek la limiti (l'altra esis l'urbo Astrakhan) por lua expanso en Sovietia, la surnomizita "lineo A-A". Tamen, li nulatempe atingis l'urbo nam li faliis kaptar Moskva.

Ye la 16ma di marto 2004, 58 personi mortis pro explozo en apartamental edifico dil urbo.

Nun, Arhangelsk duras esar importanta portuo, nome por pesko ed extraktado di ligno.

## Geografio

La reliefo di Arhangelsk esas plana, en areo distanta de 30 til 35 kilometri de la loko ube fluvio Norda Dvina debushas an Blanka maro. Lua mezavalora altitudo esas 7 metri super la marala nivelo.

La klimato dil urbo esas sub-Arktika (*Dfc* segun la klimatala klasifikuro da Köppen), kun longa e kolda vintri de novembro til marto, e moderema someri, de junio til agosto. La mezavalora temperaturo en januaro, la maxim kolda monato, esas -11,6°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en julio, la maxim varma monato, esas 16,5°C.

Ne existas monato komplete sika. La mezavalora yarala pluvo-quanto dil urbo esas 636 mm, e la maxim pluvoza monato esas agosto, kun mezavalore 82 mm. Ordinare, dum la yaro, pluvas mezavalore dum 143 dii, e nivas mezavalore dum 163 dii. Nivo falas de novembro til la komenco di aprilo. Decembro e marto esas la maxim nivoza monati, kande falas 48 centimetri di nivo ye singla monato.

## Referi
Heinz Guderian

**Heinz Wilhelm Guderian** (1888 til 1954) esis Germaniana militisto dum la duesma mondomilito. Il esis adepto e pioniro di la milito-tekniko konocata kom "blitzkrieg".

## Biografio

Naskinta en Kulm, Est-Prusia, en 1907 il engajis su en German armeo kom kadeto en la 10ma Bataliono di Hannover, komandita da lua patro. En 1910 ilu promocesis a duesma-lietnanto. En 1913 ilu mariajis Margarete Goerne, e havis du filiuli kun el. Un ek lua filiuli,  Heinz Günther, divenis importanta Germana generalo en *Bundeswehr* (l'armeo di West-Germania) e NATO.

Dum l'unesma mondomilito ilu komandis radio-brodkasterio, ed en novembro 1914 ilu promocesis ad unesma-lietnanto. Ilu deskonkordis kun l'armistico di 1918, nam ilu kredis ke Germana imperio mustis durigar la milito. Pos finir la milito, ilu esis un ek la 4 mil oficiri quin Germania povis mantenar por interna defenso. Ilu lektis e tradukis multa militala teoriisti e divenis milital instruktisto en Stettin. En 1936 ilu publikigis *Achtung – Panzer!* ("Atencez – Kuras-veturi!"), bazo por la doktrino pri *fulmin-milito* (blitzkrieg).

Dum la duesma mondomilito il unesme servis quale komandinto di la 19ma armeala korpo, lor kampanio di invado di Polonia en septembro 1939, e l'invado di Francia en 1940. Ilu kapitulacis ad Usan armeo ye la 10ma di mayo 1945. Depos la Duesma mondomilito Frick judiciesis en la judicii di Nürnberg, e restis enkarcerigita til 1948, kande ilu liberigesis sen akuzi.
Louis Jouvet

**Louis Jouvet** , (pronunco: *luis-juve*) n. ye la 24ma di decembro 1887 en Crozon, Finistère Bretonia til la 16ma di agosto 1951 en Paris esis aktoro e cenaristo.

Pos studiar farmacio, enigis a Paris ube il debutis en amatora teatro-trupo en 1907.

En 1913 il engajabis da Jacques Copeau ad teatro di Vieux-Colombier. Ibe ilu facis multa labori quale dekoristo e fine quale aktoro. Ilu developis sinkopata diciono qua divenis famoza por travestiar lua stotero.

En 1922 il instalis lua propra trupo ad *teatro di Champs-Élysées* ube ilu obtenis la sequanta yaro lua unesma granda suceso, kun *Knock* da Jules Romains. En 1927 il renkontris Jean Giraudoux, qua prizentis ad ilu multa teatraji. De 1935 ilu duktis la teatro *Athénée*.

Il asumis de junio 1940 til junio 1941 la kontrolo di granda nacionala teatri pose igis en rondiro kun lua trupo a Latin-Amerika. Il retro-iris a Francia nur en fino di 1944 e riprenis l'administro di la teatro dil *Athénée* qua recevis pose lua nomo.
Staciono Seolleung

**Seolleung** (선릉역) esas staciono che linei 2 e Suin-Bundang dil urbala ferovoyo di Seoul, Sud-Korea.
Staciono Gaepodong

**Gaepodong** (개포동역) esas staciono che Lineo Suin-Bundang dil urbala ferovoyo di Seoul, Sud-Korea.
Staciono Sunae

**Sunae** (수내역) esas staciono che lineo Suin-Bundang dil urbala ferovoyo di Seoul, Sud-Korea. Kande ol inauguresis en 1994 ol nominesis **staciono Chorim**.
Bundang-gu

**Bundang-gu** esas la maxim granda e populoza quartero (*gu*) de Seongnan, urbo jacanta sude de Seoul, Sud-Korea. Bundang esas un ek la maxim richa e developita regioni de Sud-Korea, e projetesis dum la yari 1990a. Multa luxoza kondominii konstruktesis ibe dum la yari 2000a. Apartamenti konstruktita ibe esas la duesma maxim chera de la provinco Gyeonggi. Multa ek li esas mem plu chera kam olta di la centro di Seoul.

En Bundang rezidas multa Koreani qui ante vivis exterlande, ed ibe existas kafeerii quale kelka Europana urbi. La regiono havas granda quanto di parki e verda arei. Ol ligesas a Seoul per metroala lineo nomizita lineo Suin-Bundang. La hospitalo dil universitato di Seoul jacas en Bundang.
Staciono Digital Media City

**Digital Media City** (디지털미디어시티) esas staciono che linei 6 e Gyeongui–Jungang dil urbala fervoyo en Seoul, Sud-Korea.
Staciono World Cup Stadium

La staciono **World Cup Stadium** (월드컵경기장역) esas staciono en la lineo 6 dil urbala fervoyo en Seoul, Sud-Korea. Ol esas vicina a futbalo-stadio uzita en Seoul dum la Mondala Kupo di Futbalo di 2002.
Staciono Wolgok

**Wolgok** (월곡역) esas staciono che lineo 6 dil urbala ferovoyo di Seoul, Sud-Korea. Olua sekundara nomo esas **staciono Universitato Dongduk por Mulieri**.
Staciono Hwarangdae

**Hwarangdae** (화랑대역) esas staciono che lineo 6 dil urbala ferovoyo di Seoul, Sud-Korea. Ol anke konocesas kom **staciono Homina Universitato di Seoul**.
Dio di Tynwald

**Dio di Tynwald** esas la nacionala festo en l'Insulo Man, qua eventas ye la 5ma di julio. Ca dio, Tynwald, la legifantaro di l'insulo, kunvenas en St John's, vice Douglas ube ol kunvenas dum altra dii. La sesiono esas apertata en la Kapelo di Santa Joannes la Baptero e en la libero aero, en la kolino di Tynwald. La kongreso, qua unesmafoye asemblis en 1417, esas konocata kom mez-somerala korto.
Staciono Universitato di Korea

**Universitato di Korea** (고려대앞역) esas staciono che lineo 6 dil urbala ferovoyo di Seoul, Sud-Korea.
Brfxxccxxmnpcccclllmmnprxvclmnckssqlbb11116

**Brfxxccxxmnpcccclllmmnprxvclmnckssqlbb11116** (pronuncata /ˈ*alˌbin*/) esis nomo quan Suediana genitori donis a lia filiulo qua naskis ye 1991, til ke li chanjis ol en 1996. La genitori di la filio unesme ne volis nomizar lu, por protestar kontre la strikta reguli en Suedia pri la nomi di infanti. Refuzata, li lore esforcis nomizar lu A, ma en Suedia nomizar kun nur un litero anke esas nelegala, e li faliis.

En 1997 l'infanto ankore ne havis nomo, ma ya havis pasporto ye nomo Boy Tarzan. Pose l'infanto tamen recevis la nomo *Albin*.
Alpako

**Alpako** esas mamifero di lamao familio vivanta en alta (inter 3.500 til 5.000 m) planaji di Andi.

Lua lano esas maxima fina do efektiva.

## L'animalo e homaro
To esas animalo di kompanio, agreablajo ed ornamento. Ol esas tre kalma e dolca, kun naturala afineso per l'infantaro, ol gardas certa nedependanto sen tante esar sovaja. 
To esas animalo tre kurioza e tre inteligenta, ol havas nula atakemeso, nek ad homaro, nek relate altra animali. Ol povas kunhabitar facile e ne esas fuganto. Tamen, dum l'amoro-sezono, la maskuli divenas plu sovaja e sputas sur l'altra maskuli di buli de stomakala kontenajo.
Lano

**Lano** esas fibro obtenita de haro di domestikiga animali, precipua mutono ma anke alpako, angora kaprino e kelka kuniklo.
Fingro

**Fingro** esas artikula extremaji di manui e di pedi di tetrapedi, exemple homi, qui ordinare havas kin en singla manuo e kin en singla pedo.
Nokto

**Nokto** esas la tempo kande loko esas ekfacinta de suno, e do obskureso (min se luno-lumo). Sur tero, ul esas nokto preske mezo di planeto sempre, e jorno en altra latero per alterneso di 24 yara.

La nokti esas korta dum sumero e longa dum vintro, maxima dum solstico, equala ad equinoxo.

o
Kult-kargajo

**Kult-kargajo** komencas en Melanezio. La indigeni, konstatabas ke la radio-operaci di pala visaji, note di trupi dum duesma mondomilito, semblis obtenar l'arivo di navi o para-falala di nutrivi o medikamenti simple pri demandar en lia posto imajinabas de konstruktar resemblanta objekti e demandar lia bezoni.

Ta paradigmo di mimetismo e magika penso esas anke uzita ofte mem en entraprezo ke asertas racionalismo.
Karaoke

**Karaoke** esas kantero vice kantisto ulatempe kun amiki en drinkerio.
 
La vorto esas de Japoniana - *kara* (空) signifikas vakua ed *oke* *ōkesutora* (オーケストラ) *orchestra*. En Ido la korekta pronunco esas kam quale skribesas, ma en Angliana la pronunco esas quale *carry*+*okey*.

Videz anke: Karaoke (televizion-serio)
Abbeville, Alabama

**Abbeville** esas urbo en la komtio Henry, Alabama, Usa. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti. Kompare la demografiala kontado di 2010, lua habitantaro diminutis po 12,3%. La tota surfaco dil urbo esas 40,36 km², equivalanta a 15,58 mi², di qui 40,26 km² (15,54 mi²) esas lando e la cetera esas aquo.

## Demografio
Segun la demografiala kontado di 2010, esis  homi,  hemanari, e 699 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 74,1/km² (192/mi²). Esis  domi kun mezvalora denseso di 31/km² (80,4/mi²). Segun raso, esis 54,4% Blanki, 41,4% Negri od Afrikan-Usani, 1,0% Aziani, 2% de altra rasi, 1,2% mestici de du o plura rasi, e 3,1% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.

Esis  hemanari, di qui 24,9% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 41,1% esis mariajita paro qua habitis kune, en 19,1% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 35,1% esis ne-familii. En 32,4% ek omna hemanari habitis singla individuo, e 16,3% habitesis da singla individuo evanta 65 yari o pluse. La mezavalora quanto di rezidanti po hemanaro esis 2,32 personi, e la mezvalora quanto di personi po familio esis 2,94 individui.

Segun la kontado di 2000, la procento di habitanti segun evo esis: 22.9% evante min kam 18 yari, 8.4% de 18 til 24 yari, 22.1% de 25 til 44 yari, 22.8% de 45 til 64 yari, e 23.8% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 42 yari. Po singla 100 mulieri esis 82.6 viri. Po singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse, esis 78.2 viri.

La mezvalora revenuo po hemanaro en la urbo esis US$ , e la mezvalora revenuo po familio esis US$ . La mezvalora revenuo por la viri esis US$ , kontre US$  por la mulieri. La revenuo *per capita* por la urbo esis US$ . Vivis sub povreso-lineo 21,5% de la habitanti e 17,3% de la familii, inkluzite 21,1% ek omna habitanti evanta min kam 18 yari, e 29,6% ek omna habitanti evanta 65 yari o pluse.

## Referi
Adamsville, Alabama

**Adamsville** esas urbo en la komtio Jefferson, Alabama, Usa. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010, e  habitanti en 2000. Lua tota surfaco esas 68,44 km², equivalanta a 26,42 mi², di qui 67,90 km² (26,21 mi²) esas lando e la cetera esas aquo.

## Demografio
Segun la demografiala kontado di 2000, esis  personi,  hemanari, e  familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 97.8/km² (253.2/mi²). Esis  domi kun mezvalora denseso di 40.2/km² (104.2/mi²). Segun raso, esis 75.79% Blanki, 22.82% Negri od Afrikan-Usani, 0.40% indijeni Amerikana, 0.14% Aziani, 0.02% Pacifik-insulani, 0.16% de altra rasi, e 0.66% de du o plura rasi, e 0.52% de la habitantaro esis Hispan-Usani o Latin-Amerikani de irga raso.

Esis  hemanari, di qui 32.1% havis pueri od adolecanti evanta min kam 18 yari en la domo, 59.1% esis mariajita e habitis kune; en 13.5% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 24.1% esis ne-familii. En 21.7% ek omna hemanari habitis nur 1 persono, ed en 9.1% habitesis singla persono qui evis 65 yari o pluse. La mezvalora grandeso po hemanaro esis 2.56 personi e la mezvalora grandeso po familio esis 2.97 personi.

La procento di habitanti segun evo esis: 23.1% evanta min kam 18 yari, 8.0% de 18 til 24 yari, 27.6% de 25 til 44 yari, 25.1% de 45 til 64 yari, e 16.1% evanta 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 39 yari. Po singla 100 mulieri esis 90.9 viri. Po singla 100 mulieri evanta 18 yari o pluse, esis 88.2 viri.

La mezvalora revenuo po hemanaro en la urbo esis US$ , e la mezvalora revenuo po familio esis US$  La mezvalora revenuo por la viri esis US$ , kontre US$  por la mulieri. La revenuo *per capita* por la urbo esis US$ . Vivis sub la povreso-lineo 6.4% de la habitantaro e 5.1% de la familii, inkluzite 10.3% ek la habitanti evanta min kam 18 yari, e 9.1% ek la habitanti evanta 65 yari o pluse.