open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Raman Aliaxandravich Halowchanka

**Raman Aliaxandravich Halowchanka** (n. ye la 10ma di agosto 1973) esas la nuna chefministro di Bielorusia. Ilu guvernas la lando de la 4ma di junio 2020 til nun.
Mohammad Hidayatullah

**Mohammad Hidayatullah** (n. ye la 17ma di decembro 1905 til la 18ma di septembro 1992) esis provizora prezidanto di India, e guvernis la lando de la 20ma di julio 1969 til la 24ma di agosto 1969.
Varahagiri Venkata Giri

**Varahagiri Venkata Giri** (n. ye la 10ma di agosto 1894 til la 24ma di junio 1980) esis prezidanto di India, e guvernis la lando de la 24ma di agosto 1969 til la 24ma di agosto 1974.
Fakhruddin Ali Ahmed

**Fakhruddin Ali Ahmed** (n. ye la 13ma di mayo 1905 til la 11ma di februaro 1977) esis prezidanto di India, e guvernis la lando de la 24ma di agosto 1974 til la 11ma di februaro 1977.
Morarji Desai

**Morarji Ranchhodji Desai ** (n. ye la 29ma di februaro 1896 til la 10ma di aprilo 1995) esis chefministro di India, e guvernis la lando de la 24ma di marto 1977 til la 28ma di julio 1979.
Stefanos Skuludis

**Stefanos Skuludis** (n. ye la 23ma di novembro 1836 til la 20ma di agosto 1928) esis chefministro di Grekia, e guvernis la lando de la 7ma di novembro 1915 til la 21ma di junio 1916.
Bashkim Fino

**Bashkim Fino**, ekonomikisto e politikisto n. ye la 12ma di oktobro 1962 til la 29ma di marto 2021, esis chefministro di Albania, e guvernis la lando de la 11ma di marto til la 24ma di julio 1997.
José Ballivián

**José Ballivián Segurola** (n. ye la 5ma di mayo 1805 til la 6ma di oktobro 1852) esis prezidanto di Bolivia, e guvernis la lando de la 27ma di septembro 1841 til la 23ma di decembro 1847.
Juan José Torres González

**Juan José Torres González** (n. ye la 5ma di marto 1920 til la 2ma di junio 1976) esis prezidanto di Bolivia, e guvernis la lando de la 7ma di oktobro 1970 til la 21ma di agosto 1971.
Juan Antonio Ríos

**Juan Antonio Ríos Morales** (n. ye la 10ma di novembro 1888 til la 27ma di junio 1946) esis prezidanto di Chili, e guvernis la lando de la 2ma di aprilo 1942 til lua morto.
William Gopallawa

**William Gopallawa** (n. ye la 17ma di septembro 1896 til la 31ma di januaro 1981) esis l'unesma prezidanto di Sri-Lanka. Ilu guvernis la lando de la 22ma di mayo 1972 til la 4ma di februaro 1978.
John McEwen

**John McEwen** (n. ye la 29ma di marto 1900 til la 20ma di novembro 1980) esis chefministro di Australia, e guvernis la lando de la 19ma di decembro 1967 til la 10ma di januaro 1968.
John Grey Gorton

**John Grey Gorton** (n. ye la 9ma di septembro 1911 til la 19ma di mayo 2002) esis chefministro di Australia, e guvernis la lando de la 10ma di januaro 1968  til la 10ma di marto 1971.
John Curtin

**John Curtin** (n. ye la 8ma di januaro 1885 til la 5ma di julio 1945) esis chefministro di Australia, e guvernis la lando de la 7ma di oktobro 1941 til la 5ma di julio 1945.
Frank Forde

**Francis Michael Forde** (n. ye la 18ma di julio 1890 til la 28ma di januaro 1983) esis chefministro di Australia, e guvernis la lando de la 6ma di julio til la 13ma di julio 1945.
Sarvepalli Radhakrishnan

**Sarvepalli Radhakrishnan** (n. ye la 5ma di septembro 1888 til la 17ma di mayo 1975) esis prezidanto di India, e guvernis la lando de la 13ma di mayo 1962 til la 13ma di mayo 1967.
Rajendra Prasad

**Rajendra Prasad** (n. ye la 3ma di decembro 1884 til la 28ma di februaro 1963) esis prezidanto di India, e guvernis la lando de la 24ma di januaro 1950 til la 13ma di mayo 1962.
Ángel Botello

**Ángel Botello Barros** (n. ye la 20ma di junio 1913 til la 11ma di novembro 1986) esis Hispana piktisto. Ilu studiis en l*'École des Beaux-Arts* en Bordeaux, Francia, ma retroiris a Hispana dum Hispana interna milito, kande ilu verkis kom kartografo por Republikani. Kande la milito finis, ilu fugis vers Francia e pose traslojis su a Dominikana Republiko. Ilu anke rezidis en Kuba e Haiti, ante traslojar su a Porto-Riko en 1953.
Aeneas Mackay Jr.

**Aeneas Mackay Jr.** (n. ye la 29ma di novembro 1838 til la 13ma di novembro 1909) esis chefministro di Nederlando, e guvernis la lando de la 20ma di aprilo 1888 til la 21ma di agosto 1891.
Sándor Simonyi-Semadam

**Sándor Simonyi-Semadam** (n. ye la 23ma di marto 1864 til la 4ma di junio 1946) esis chefministro di Hungaria, e guvernis la lando de la 15ma di marto til la 19ma di junio 1920.
Zdravko Krivokapić

**Zdravko Krivokapić**, injenioro e politikisto n. ye la 2ma di septembro 1958, esas chefministro di Montenegro depos ye 4ma di decembro 2020.

## Personala e profesionala vivo
Zdravko Krivokapić studiis en Podgorica a la fakultato di mekanikala injenior-arto. Ilu promocis kom doktoro ye 1983. Pos to il laboris a la fakultato di mekanikala injenior-arto en Podgorica. Il divenis ibe profesoro ye la yaro 1999.

Ilu esas mariajata kun Marijana Krivokapić e kin tri infanti.

## Politikala kariero
Zdravko Krivokapić ne esas membro di politikala partiso, ma il esas politikale proxima a Serbia e la Serbiana Ortodoxa Eklezio.

* 2019 Zdravko Krivokapić esis aktive en la protesti kontre la korupto e 2020 en la protesti kontre la nova lego pri religio. Ilu reprezentas en la politiko la interesi di la Serbiana Ortodoxa Eklezio.
* 2020 Zdravko Krivokapić esis kandidato en la Montenegriana parlamentala elekti por la koaliso Por la Futuro di Montenegro. Il divenis chefministro di Montenegro ye la 24ma di decembro 2020.
Károly Huszár

**Károly Huszár de Sárvár**, docisto e politikisto n. ye la 10ma di septembro 1882 til la 29ma di oktobro 1941 esis chefo di stato e chefministro di Hungaria de 1919 til 1920. Ilu guvernis dum epoko di politikala nestabileso en Hungaria, nemediate pos l'unesma mondomilito, kande diversa kurta guvernerii sucedis l'unu l'altru.
Pedro Pablo Peña

**Pedro Pablo Peña Cañete** (n. ye la 29ma di junio 1864 til la 29ma di julio 1943) esis prezidanto di Paraguay, e guvernis la lando de la 28ma di februaro til la 22ma di marto 1912.
Michael Stanley Whittingham

**Michael Stanley Whittingham** (n. ye la 22ma di decembro 1941) esas Britanian-Usana kemiisto, qua ganis la Nobel-premio pri kemio en 2019, por la developo di baterii qui uzas ioni di litio.
Akira Yoshino

**Akira Yoshino** (n. ye la 30ma di januaro 1948) esas Japoniana kemiisto ed injenioro, qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri kemio en 2019 ensemble kun Michael Stanley Whittingham e John Bannister Goodenough, pro la developo di baterii qui uzas ioni di litio.
René Viviani

**Jean Raphaël Adrien René Viviani** (n. ye la 8ma di novembro 1863 til la 7ma di septembro 1925) esis chefministro di Francia, e guvernis la lando de la 13ma di junio 1914 til la 29ma di oktobro 1915.
Marco Aurelio Robles

**Marco Aurelio Robles Méndez** (n. ye la 8ma di novembro 1905 til la 19ma di aprilo 1990) esis prezidanto di Panama, e guvernis la lando de la 1ma di oktobro 1964 til la 1ma di oktobro 1968.
Mudar Badran

**Mudar Mohammad Ayesh Badran**, industriisto e politikisto n. ye la 18ma di januaro 1934 til la 22ma di aprilo 2023, esis trifoye chefministro di Jordania: de 1976 til 1979, de 1980 til 1984, e de 1989 til 1991.
Nambarin Enhbayar

**Nambarin Enhbayar**, skriptisto e politikisto n. ye la 1ma di junio 1958 esis prezidanto di Mongolia de 2005 til 2009. Antee, il esis chefministro di la lando de 2000 til 2004.
Ambrose Dlamini

**Ambrose Mandvulo Dlamini**, administristo di entraprezi e politikisto n. ye la 5ma di marto 1968 til la 13ma di decembro 2020, esis chefministro di Eswatini de 2018 til 2020.

Il esis la maxim yuna chefministro di Eswatini, e mortis en decembro 2018 pro COVID-19.
Jovenel Moïse

**Jovenel Moïse**, entraprezisto e politikisto n. ye la 26ma di junio 1968 til la 7ma di julio 2021, esis prezidanto di Haiti de 2017 til esar asasinita. Ilu asumis kom prezidanto en februaro 2017, pos prezidantal elekto eventinta en novembro 2016.

## Referi
Vitaliy Andriyovich Masol

**Vitaliy Andriyovich Masol**, injenioro e politikisto n. ye la 14ma di novembro 1928 til la 21ma di septembro 2018, esis chefministro di Ukraina de 1994 til 1995.
Henri Namphy

**Henri Namphy**, militisto (generalo) e politikisto n. ye la 2ma di novembro 1932 til la 26ma di junio 2018 esis prezidanto di Haiti de la 7ma di februaro 1986 til la 7ma di februaro 1988, ed itere de la la 20ma di junio til lua revoko ye la 17ma di septembro 1988.

Il esis la chefo dil Nacionala Konsilistaro pri Guverno pos la fugo di Jean-Claude Duvalier de la lando en februaro 1986.
Florence Duperval Guillaume

**Florence Duperval Guillaume**, medikino e politikistino, esis provizora chefministro di Haiti de la 20ma di decembro 2014 til la 16ma di januaro 2015.
Laurent Lamothe

**Laurent Salvador Lamothe** (n. ye la 14ma di agosto 1972) esis chefministro di Haiti, e guvernis la lando de la 16ma di mayo 2012 til la 14ma di decembro 2014.
Enele Sopoaga

**Enele Sosene Sopoaga** (n. ye la 10ma di februaro 1956) esis chefministro di Tuvalu, e guvernis la lando de la 1ma di agosto 2013 til la 19ma di septembro 2019.
Gheorghe Brega

**Gheorghe Brega** (n. ye la 25ma di septembro 1951) esis chefministro di Moldova, e guvernis la lando de la 30ma di oktobro 2015 til la 20ma di januaro 2016.
Serafim Urechean

**Serafim Urechean** (n. ye la 2ma di februaro 1950) esis provizora chefministro di Moldova, e guvernis la lando de la 5ma til la 19ma di februaro 1999.
Jean-Baptiste Bagaza

**Jean-Baptiste Bagaza** (n. ye la 29ma di agosto 1946 til la 4ma di mayo 2016) esis prezidanto di Burundi, e guvernis la lando de la 1ma di novembro 1976 til la 3ma di septembro 1987.
Pierre Buyoya

**Pierre Buyoya** (n. ye la 24ma di novembro 1949 til la 17ma di decembro 2020) esis dufoye prezidanto di Burundi: de 1987 til 1993, e de 1996 til 2003.
Fayez al-Tarawneh

**Fayez al-Tarawneh** (1949-2021), ekonomikisto, diplomacisto e politikisto n. ye la 1ma di mayo 1949 til la 15ma di decembro 2021, esis dufoye chefministro di Jordania: de 1998 til 1999, e de la 2ma di mayo til la 11ma di oktobro 2012.
Abdelsalam al-Majali

**Abdelsalam al-Majali**, mediko e politikisto n. ye la 18ma di februaro 1926) esis dufoye chefministro di Jordania: de 1993 til 1995, e de 1997 til 1998.
La Rioja, Arjentinia

**La Rioja** es la chef-urbo di la provinco samnoma, en Arjentinia. Segun la demografiala kontado di 2022, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010. Lua tota surfaco esas 13,64 km².
Toamasina

**Toamasina** (France *Tamatave*) esas la 2ma maxim populoza urbo di Madagaskar. Segun statistiki dil yaro 2014, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 20 km².

Distanta 215 km de Antananarivo, Toamasina esas la maxim importanta marala portuo de la lando.
Ostrogoti

L**'ostrogoti** esis populo di etnio Germana qua habitis la nord-esto di Europa dum Romana epoko. Ca populo posible originis de kulturi qui habitis la valo dil fluvio Vistula. Li esis etniala minoritato interne Romana imperio, e parolis gotika linguo qua anke havis skriptita formo. L'unesma parto de la vorto "ostrogoto" originas de Germana radiko "*auster-", signifikanta "estala". Un ek lia chefi, Theodorik la Granda, fondis ostrogota rejio en Italia e vicina regioni, qua duris de la yaro 493 til 553.
Jennifer Doudna

**Jennifer Anne Doudna** (n. ye la 19ma di februaro 1964) esas Usana biokemiisto, qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri kemio en 2020, ensemble kun Emmanuelle Charpentier.
Tacoma, Washington

**Tacoma** esas urbo en la stato Washington, Usa. Segun statistiki dil yaro 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 161,68 km².
Sühbaatarin Batbold

**Sühbaatarin Batbold** (n. ye la 24ma di junio 1963) esis chefministro di Mongolia, e guvernis la lando de la 29ma di oktobro 2009 til la 10ma di agosto 2012.
Modibo Keïta

**Modibo Keïta**, docisto e politikisto n. ye la 4ma di junio 1915 til la 16ma di mayo 1977, esis l'unesma prezidanto di Mali, e guvernis de 1960 til 1968.
Messerschmitt Me 262

**Messerschmitt Me 262**, surnomizita *Schwalbe* ("hirundo") esis l'unesma kombat-aviono propulsata per turbin-sprico-motori, projetita e konstruktita en Naziista Germania. Ol komencis uzesar pos la duimo di 1944, ed uzesis dal Germania til la fino di la duesma mondomilito, e duris uzesar da Chekoslovakia til 1951.
Camille Huysmans

**Jean Joseph Camille Huysmans**, filologo e politikisto n. ye la 26ma di mayo 1871 til la 25ma di februaro 1968, esis chefministro di Belgia de 1946 til 1947.
Bogdan Filov

**Bogdan Dimitrov Filov** (n. ye la 10ma di aprilo 1883 til la 1ma di februaro 1945) esis chefministro di Bulgaria, e guvernis la lando de la 16ma di februaro 1940 til la 9ma di septembro 1943.
Vano Merabishvili

**Vano Merabishvili** (n. ye la 15ma di aprilo 1968) esis chefministro di Gruzia de julio til oktobro 2012.
Milito Rusa-Japoniana

La **Milito Rusa-Japoniana** (Ruse: Русско-японская война *Rússko-yapónskaya voyná*, Japoniane: 日露戦争 *Nichiro sensō*) esis milito kun origini en l'ambicii imperiala de Rusa imperio e Japonian imperio koncerne Mandjuria e Korea. La precipua batali-agri esis la peninsuli Liaodong e Mukden, e la mari Koreana, Japoniana e Flava.

Rusi deziris portuo che oceano Pacifiko kun varma aqui (qui ne frostigis dum vintro) por lua mar-armeo e por marala komerco. La portuo di Vladivostok nur povis funcionar dum la somero, ma Port Arthur (Chinia) povus funcionar dum tota yaro. 

Depos l'unesma milito Chinia-Japonia (1894-1895), Chinia cedis Taiwan a Japonian imperio, ed anke la protektorato sur Korea e la peninsulo Liaodong per la traktato di Shimonoseki. Pose, Japonia obligesis cedar Port Arthur a Rusia. En 1903, la negocii inter Rusia e Japonia restis neutila, do Japonia decidis komencar milito por mantenar exkluziva dominaco sur Korea. Sen ante deklarar milito, ye la 8ma di februaro 1904, Japoniani atakis Port Arthur, sinkis kelka militonavi e domajis la cetera. Per ca agado, li dominacis la maro, e desembarkis trupi che la peninsulo Koreana.

Dum la sequanta batalii, Japoniani vinkis konstante Rusa armeo e mar-armeo, exemple en la granda batalio di Cushima, e to surprizis multe altra nacioni, nam unesmafoye ula populo ne-Kaukaziana konfrontis e vinkis ula povo Europana. Ca vinki modifikis profunde l'equilibro di povo en estal Azia, e rezultis la solidigo di Japonia kom importanta povo en la mondo, ante l'unesma mondomilito. La neexpektita vinkeso augmentis la jeneso meze Rusi kontre carala rejimo, judikita kom korupta e neefikiva, ed esis un ek la precipua kauzi de la Rusa revoluciono di 1905.

## Referi
Milito di Korea

La **Milito di Korea** esis milito qua eventis en la peninsulo Korea de 1950 til 1953, en qua militis Nord-Korea, suportita da Popul-Republiko Chinia e Sovietia, kontre Republiko Korea (o Sud-Korea), suportita da Usa. Ol esis un ek l'unesma konflikti de tale nomizita Kolda milito. Ol produktis la morto di cirkume 3 milion civili, e preske 15 % ek tota habitantaro de la norto, esinte un ek la maxim sangoza konflikti de la historio.

Kin yari ante, pos finir la Duesma mondomilito, Usa e Sovietia paktis pri dividar la peninsulo Korea en du. La frontiero establisesis en la paralelo 38°N. La nordo de la regiono kontrolesis da Sovietia, kontre ke la sudo kontrolesis da Usa. Singla superpovo kontrolis sua regiono ed establisis nova stati kun politikala rejimi ed ekonomiala sistemi influita da li: Nord-Korea adoptis komunista sistemo, kontre ke Sud-Korea adoptis kapitalista sistemo.

Malgre ke facesis negocii pri la riunigo di Korea ante ke la milito komencis, la tensi augmentis kun frontierala konflikti, ed invadi trairante paralelo 38°N. La tenso divenis milito kande Nord-Korea invadis Sud-Korea ye la 25ma di junio 1950.

Usa sendis trupi a Sud-Korea por repelar l'invado. En nur du monati, la defenseri encirkligesis en mikra regiono vicina a Busan, sude de la peninsulo, ante ke nord-Koreani haltesis. Rapida kontreatako Usana, suportita da altra membri del Unionita Nacioni, retropulsis nord-Koreani vers la nordo di la paralelo 38, preske til fluvio Yalu. Do, la Popul-Republiko Chinia eniris la milito suportinte Nord-Korea, uzinte Sovietian armi. L'armeo Chiniana lansis kontreatako qua obligis la trupi dil Unionita Nacioni e di Sud-Korea retroriar adsude paralelo 38. En 1953, la milito cesis per armistico, qua riestablisis la frontieri inter le du Korea, e kreis 4-kilometra zono senarmea inter la du landi.

L'uzo di trupi del Unionita Nacioni en la milito posibligesis per multa decidi de la Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni favoroze Sud-Korea. La legitimeso di la decidi del Unionita Nacioni koncerne la milito di Korea kontestesis da Sovietia e da altra landi qui suportis Chiniana interveno. Sovietia probis blokusar la votado per absenteso, tamen, l'UN ne judikis l'absenteso di Sovietia kom veto. Til nun, Nord-Korea e Sud-Korea ankore ne signatis definitiva paco-pakto.

## Referi
Maia Sandu

**Maia Sandu** (n. ye la 24ma di mayo 1972) en Risipeni (distrikto Fălești, olima Socialistala Soviet-Republiko Moldava) esas la nuna prezidanto di Moldova depos 24ma di decembro 2020.

Maia Sandu studiis ekonomiko e publika administrado en Chișinău, parstudiis en la John F. Kennedy Skolo di Guverno (Usa, 2010). Elu laboris kom konsiliisto di la Mondo-Banko (2010-2012).

Sandu esis ministro di Eduko en intersucedanta Moldavana kabineti. En decembro 2015 el finis el membreso di la Liberala Demokrata Partiso (PLDM) e fondis sua propra liberala platformo, qua pose divenis la Partiso di Ago e Solidareso (PAS).

## Politikala kariero
* 2012-2015 Membro di la Liberala Demokratikala Partiso di Moldova.
* 2012-2015 Ministro por edukado.
* 2014-2015 Membro di la parlamento di Moldova.
* 2015 Maia Sandu divenis membro di la Partiso di la Ago e Solidareso (*Partidul Acțiune și Solidaritate*).
* 2016 Maia Sandu esis kandidato por la ofico di la prezidanto di Moldava, ma perdis kun 47,89 procenti en la duesma rondo kontre Igor Dodon.
* 2016-2020 Prezidanto di la Partiso di la Ago e Solidareso.
* 2019 Chefminstro de Moldova inter la 8ma di junio 2019 e la 14ma di novembro 2019.
* 2020 Maia Sandu vinkis en la duesma rondo di la prezidanto-elekti kun 72,27 procenti kontre Igor Dodon e divenis ye la 24ma di decembro 2020 la unesma muliera prezidanto di Moldova.
Takaaki Kajita

**Takaaki Kajita** (n. ye la 9ma di marto 1959) esas Japoniana fizikisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri fiziko en 2015 ensemble kun Arthur Bruce McDonald.
Charles Moen Rice

**Charles Moen Rice** (n. ye la 25ma di agosto 1952) esas Usana virologiisto qua recevis la Nobel-premio pri medicino o fiziologio en 2020 pro la deskovro dil viruso di hepatito C.
Apollo 14

**Apollo 14** esis misiono di Usa a la luno.

Ol lansesis ye 31 di januaro 1971: la voyajanti esis Alan Shepard, Stuart Roosa ed Edgar Mitchell. Roosa restis en orbito cirkum la luno, prenante fotografuri inkluzante la loko por Apollo 16; Shepard e Mitchell atingis la surfaco ye 5 di februaro, sur la geologiale interesiva formacuro *Fra Mauro* (la intencita loko por Apollo 13). Dum du exkursi, li kolektis 42 kg de roki, por analizado da geologi. Shepard anke frapis du golfo-buli per provizora bastono.
Salem, Massachusetts

**Salem** esas urbo en la stato Massachusetts, Usa. Segun statistiki dil yaro 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 47,4 km².

L'urbo esas famoza pro la judicio en 1692 di mulieri akuzita pri sorcado, qui mortigesis per jibeto.
Nederlandana republiko

**Republiko Nederlandana**, o **Republiko di la Sep Unionita Provinci**, od **Unionita Provinci** esis federala republiko qua existis de 1588 (dum Nederlandana revolto) til 1795 (revoluciono Bataviana). Ol esas stato preirinta di la nuna Nederlando. Ol kreesis kande multa Nederlandana provinci revoltis kontre Hispana dominaco, federis por luktar kontre Hispani e deklaris lua nedependo.

Malgre havinta poka habitantaro (cirkume 1,5 milion habitanti) ca stato kontrolis multa komercala voyi en la mondo. Tra du granda komercal entraprezi, Nederlandana Est-India-Kompanio e Nederlandana West-India-Kompanio, kreesis vasta kolonial imperio Nederlandana.
Harvey James Alter

**Harvey James Alter** (n. ye la 12ma di decembro 1935) esas Usana virologiisto e mediko qua recevis la Nobel-premio pri medicino o fiziologio en 2020.
Michael Houghton

**Michael Houghton** (n. 1949) esas Britaniana virologiisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziologio o medicino en 2020.
SD Compostela

**Sociedad Deportiva Compostela** esas Hispana klubo pri futbalo ludanta en ligo Segunda Federación. Lua domo-urbo esas Santiago de Compostela. Ol kreesis ye la 26ma di junio 1962, kun la nomo **Sociedad Recreativa Compostela**. Ye la 28ma di oktobro sam yaro, lua nomo chanjesis a la nuna.

Lua stadio *San Lázaro* inauguresis en 1993.
Exportaco

**Exportaco** en internaciona komerco eventas kande ula lando vendas vari o servadi produktita od enmagazinigita ibe, ad altra lando o landi, ordinare kambie pekunio, o kambie altra vari o servadi. La vendisto di vari o servadi esas l'exportacisto, kontre ke la kompristo esas l'importacisto. Pos finar l'exportaco, vendisto recevas pekunio od altra vari o servadi de la kompristo, segun stipulita en internaciona kontrato pri komerco.

Inter la servadi qui povas exportacesar esas financala servadi, [kontado ed altra profesionala servadi, [turismo, eduko-servadi (kursi), ed anke yuri pri intelektala proprieto.

Exportaci kontributas por developar la landi pro l'eniro di exterlanda valuto en lia ekonomii, e pro mantenar od augmentar l'employado di personi qui produktas vari o servadi exportacata.
Haddis Alemayehu

**Haddis Alemayehu** (n. ye la 15ma di oktobro 1910 til la 6ma di decembro 2003) esis Etiopiana skriptisto e politikisto. Il esis ministro pri Exterlandal Aferi di la lando.
Andreas Achenbach

**Andreas Achenbach** (n. ye la 29ma di septembro 1815 til la 1ma di aprilo 1910) esis Germana piktisto di peizaji.
Villeurbanne

**Villeurbane** esas urbo en la regiono Arvernia-Rodano-Alpi, Francia. Segun statistiki dil yaro 2017, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 14,52 km².
Abelardo Montalvo

**Abelardo Montalvo Alvear**, advokato e politikisto n. ye la 13ma di marto 1876 til la 1ma di decembro 1950, esis provizora prezidanto di Equador, de la 19ma di oktobro 1933 til la 1ma di septembro 1934.
Victoria, Seycheli

**Victoria** esas chef-urbo e maxim populoza urbo di Seycheli. Ol fondesis da Franca kolonisti ye la yaro 1778 e situesas sur la insulo Mahé en la Indiana oceano. Til la yaro 1841 la urbo nomesis *L'Etablissement du Roy*. Ye la yaro 1841 la Britani rinomizis la urbo Victoria segun la rejino di la Unionita Rejio Victoria.

Por la ekonomio di la urbo la turismo pleas importanta rolo.
Ernesto de la Guardia

**Ernesto de la Guardia Navarro**, politikisto n. ye la 30ma di mayo 1904 til la 2ma di mayo 1983, esis prezidanto di Panama de 1956 til 1960.
Adil Çarçani

**Adil Çarçani**, politikisto n. ye la 5ma di mayo 1922 til la 13ma di oktobro 1997, esis chefministro di Albania de 1981 til 1991.

Ilu asumis la povo pos la violentoza morto di Mehmet Shehu, e restis el la povo til la falio di komunista rejimo.
Shahzoda

**Shahzoda**, artala nomo di **Zilola Bahodirovna Musaeva**, n. ye la 28ma di julio 1979, esas Uzbekistanana kantistino ed aktorino. El populareskis en elua lando ed en vicina landi, ed enrejistris kansoni en Uzbekistanana, Rusa, Persiana, Kazakstanana, Tajikstanana ed Angla.
Valentino Rossi

**Valentino Rossi** (n. ye la 16ma di februaro 1979) esas Italiana motorciklisto. Dum ilua kariero, ilu vinkis 9 mondala championkonkursi *Grand-Prix*, e konkursis plu kam 400 foyi. Dum ilua kariero, ilu uzis motorcikli Honda de 2000 til 2003, Yamaha de 2004 til 2010, ed en 2013, e Ducati, de 2011 til 2012.
Honda

**Honda Motor Company, Ltd.** (Japoniane: 本田技研工業株式会社, *Honda Giken Kōgyō*) esas plurnaciona plurindustriala publika kompanio, konocata precipue kom fabrikanto di automobili, motorcikli, e motori. Ol esas la maxim granda fabrikanto mondala di motorcikli depos 1959, ed en 2019 ol atingis globala produktado di 400 milion unaji dum lua historio. Ol ank esas la maxim granda produktanto mondala di motori di interna kombusto, kun 14 milion unaji. Ol esabas la 2ma maxim granda produktanto di automobili en Japonia dop Toyota, ed esis la 8ma maxim granda mondala automobilo-produktanto en 2015.

Ultre automobili e motorcikli, Honda anke produktas motori por bateli, equipuri por gardeni, elektro-generatori, ed altra produkturi. Depos 1986, la kompanio komencis developar mashinaro qua uzis artifical inteligenteso, e lansis lua roboto *ASIMO* en 2000.

## Historio
La historio di Honda Motor Co., Ltd. esas forte ligata a la historio di lua fondero, Soichiro Honda, qua, en 1937, fondis kompanio nomizita *Tōkai Seiki* kun ilua asociito Kato Shichirō, por furnisar pistonoringi por motori. Komence ilu sucesis vendar li a Toyota, ma pose perdis la kontrato pro la basa qualeso di lua produkturi. Pos vizitar fabrikerii e lernar procedi por qualeso-kontrolo, en 1941 Honda ja esis apta a furnisar granda quanto di pistonoringi kun bona qualeso a Toyota, uzinta automatigita procedi qui povis employar mem laboristi senexperienca.

Dum la komenco di la duesma mondomilito, *Tōkai Seiki* pozesis sub kontrolo dal Ministerio pri Industrio e Komerco, e Toyota kompris cirkume 40% de la kompanio.

## Referi
Annikki Tähti

**Annikki Tähti** (1929 til 2017) esis Finlandana kantistino ed aktorino. Elua stilo variis inter schlager-muziko til valso, tango e Latina muziko. La maxim granda suceso di Annikki Tähti esis la melankolioza valso-kansono *Muistatko Monrepos’n* (*Ka tu memoras Monrepos?*) qua esas inter la maxim sucesoza kansoni di Finlando en-tote til hodie.

Annikki Tähti esis mariajita kun la Finlandana kompozisto Pentti Tiensuu inter 1959 e 1978 e la paro havis un filiulo.

Annikki Tähti anke esis aktiva kom aktorino. Ye la yaro 1953 elu pleis en la muzikala komedio *Two funny guys*. Ye la yaro 2002 Annikki Tähti aparis en la filmo La viro sen pasinto da Aki Kaurismäki en qua elu itere kantis *Muistatko Monrepos’n* . 

Annikki Tähti mortis ye la 19ma di junio 2017 en Vantaa en la evo di 87 yari. Elua ex-spozulo ed anke elua filiulo mortis ante el.

## Diskografio
* *Onnen sävel* (1953)
* *Itke sydämeni* (1954)
* *Muistatko Monrepos'n / Pieni sydän* (1955)
* *Balladi Olavinlinnasta* (1956)
* *Kuiskaten* (1956)
* *Annikki Tähti* (1957)
* *Budapestin yössä* (1958)
* *Annikki Tähti ja Olavi Virta: Laula kanssamme* (1961)
* *Pieni sydän* (1963)
* *Annikki Tähti & Lasse Kuusela: Laitakaupungin lapset* (1978)
* *Sörkän ruusu* (1978)
* *Kaunis on maa* (1983)
* *Unohtumattomat* (1993)
* *Muistojen tie - 40 vuotta taiteilijauraa* (1993)
* *20 suosikkia - Muistatko Monrepos'n* (1997)
* *Musiikin mestareita - Kaikki ikivihreät* (2003)
* *50 vuotta tähtenä Suomessa* (2003)
Sofisto

**Sofistiko** esas la arto o kapableso di tale-nomizita **sofisto**, to esas, sorto di docisto di filozofio e retoriko en Anciena Grekia, qua docis la maniero pledar, alterne, "por" e "kontre" ula tezo, sen egardar olua exakteso o vereso. La termino "sofisto" (Angle: *sophist*; Hispane: *sofista*; France: *sophiste*; Germane: *Sophist*; Italiane: *sofista*; Ruse: софист) venas de la Greka vorto σοφός [sophós], «saja».

Platon kritikis sofisti pro lia formalismi e pro lia retoriko kun dialektikala trompaji, postulante docar vertuo e bonajo a la homi, ordinare richa individui qui povis pagar lia docado. Exemple, en la texto *Gorgias*, Platon deskriptas sofisti kom "trompiva", quo justifikas la nuna senco di "sofismo".

## Referi
Karl Friedrich Schinkel

**Karl Friedrich Schinkel** (1781 til 1841) esis Germana arkitekto e piktisto de Prusia qua determinis per sua arkitekturo la epoki di historismo e klasikismo en Prusia. Schinkel projetis inter altri la centro di la Germana chefurbo Berlin. Il havis granda influo sur plura generacioni di arkitekti en Germania.

Karl Friedrich Schinkel studiis arkitekturo en Berlin. Il anke esis aktiva kom piktiso. Schinkel inspiresis da sua voyaji ad Italia. Karl Friedrich Schinkel esis mariajita kun Susanne Schinkel, qua naskis kom Susanne Berger, e la paro havis quar infanti.
Taxio

**Taxio** esas vehilo por lokacar kun veturisto, por transportar singla voyajanto, o grupeto di voyajanti, a singla o plura destini. Kompare la sistemo di publika transporto per autobusi, taxii ne havas predetermininta itinerario, e lua tarifo ordinare esas plu chera kam altra transporto-moyeni.

L'unesma transporto-sistemo simila a la nuna taxii esis la lokaco di kabrioleti tirita per kavali, qua aparis en London dum la 17ma yarcento. L'unesma sistemo di taxii qui uzis automobili kun elektrala motori ank aparis en London, en 1897. L'unesma taximetro inventesis e perfektigesis en Germania, ye la sam yaro. L'unesma taxio kun motoro di interna kombusto uzesis en Paris en 1899.
Odontologio

**Odontologio**, anke konocata kom **dentala medicino** esas brancho de la medicino konsistanta ek la studio, diagnozo, prevento e kuraco di morbi, e korektigo di misformacuri o lezuri en la boko, ordinare en la denti, ma anke en la bokala mukozo ed en adjacanta strukturi, per tale nomizita "maxilo-faciala kirurgio".

La historio di la odontologio esas preske tam anciena kam l'unesma civilizuri konocata, ed aparis ulatempe inter la 7ma yarmilo aK e 5500 aK. Nun, en kelka landi, exemple Brazilia ed Usa, l'odontologio judikesas kom fako nedependanta de la tradicionala medicino, e dentisti ne judikesas kom mediki. Altralatere, en altra landi, exemple Portugal, l'odontologio duras esar fako de la tradicionala medicino, e la profesionani nominesas "mediki-dentisti".
Kaja Kallas

**Kaja Kallas** (n. ye la 18ma di junio 1977) nuna esas la chefministro di Estonia depos la 26ma di januaro 2021. El esas la filiino di la Estoniana politikisto Siim Kallas qua fondis la partiso Eesti Reformierakond.

## Personala e profesionala vivo
Kaja Kallas studiis en Tartu yuro-cienco inter 1995 e 1999. Pos la studio elu laboris kom advokato en plura firmi.

Kaja Kallas esas mariajita depos la yaro 2018 kun Arvo Hallik. Elu havas du filiuli e un filiino. La patro esas elua ex-partnero Taavo Veskimägi qua anke esas politikisto.

## Politikala kariero
* 2011-2014 Membro di la parlamento di Estonia.
* 2014-2018 Membro di la Europana Parlamento.
* 2018 Kaja Kallas divenis prezidantino di la liberala partiso Eesti Reformierakond.
* 2019 Itere membro di la parlamento di Estonia.
* 2021 Kaja Kallas divenis kom unesma muliero chefministro di Estonia ye la 26ma di januaro 2021.
René Schick Gutiérrez

**René Schick Gutiérrez**, advokato, diplomacisto e politikisto n. ye la 23ma di novembro 1909 til la 3ma di agosto 1966, esis prezidanto di Nikaragua de 1963 til 1966.
Pierre Laporte

**Pierre Laporte** (n. ye la 25ma di februaro 1921 til la 17ma di oktobro 1970) esis Kanadana jurnalisto e politikisto.

Il naskis en Montréal, Kanada. De 1945 til 1962 il esis jurnalisto kun *Le Devoir*; dum ta periodo il kritikante skribis pri la lora chefministro di Kebekia, Maurice Duplessis. De 1961 il esis membro di la Nacionala Asemblo di Kebekia, ed en 1970 ilu divenis vice-chefministro.

Ye la 10ma di oktobro 1970 il kaptesis da membri di la *Front de libération du Québec*, qui postulis ke 23 "politikala karcerani" liberigesez. Ye la 17ma di oktobro ilua kadavro trovesis.
Dmitri Grigoryevich Levicki

**Dmitri Grigoryevich Levicki** (n. mayo 1735 til la 4ma di aprilo 1822) esis Rusa piktisto di portreti.
Sjón

**Sigurjón Birgir Sigurðsson**, maxim konocata kom **Sjón** (n. ye la 27ma di agosto 1962) esas Islandana poeto, novelisto e muzikala kompozisto. Ilu ganis la premio pri literaturo de Nordala Konsilantaro en 2005.

Ilu kompozis kansoni por Islandana kantistino Björk.
Ventspils

**Ventspils** esas urbo jacanta nord-weste de Latvia, en la historiala regiono Kurlando. La urbo situesas ye la boko di la fluvio Venta en la Baltika maro. Ventspils fondesis ye la 13ma yarcento da la Germana Ordeno di Germana Kavalieri kun la nomo *Windau*.

## Historio
Ye la yaro 1253 Ventspils mencionesis unesmafoye en historiala dokumento, ed ye la yaro 1378 ol recevis la yuro di urbo. Kom parto di la Dukio Kurlando la urbo developis su en la tempo dil duko Jakob Kettler depos la yaro 1642 a centro di navo-konstrukturo. Dum la Granda Nordala Milito Ventspils destruktesis e la urbo divenis ye la yaro 1795 parto di Rusa imperio.

## Ekonomio
Por la ekonomio di la urbo la senglacia portuo havas enorma importo. Anke hodie la portuo di Ventspils esas la maxim importanta portuo por la transporto di Rusiana nafto e ter-karbono ye la Baltika maro. Pro to Ventspils esas inter la maxim richa urbi di Latvia.

## Politiko
La entraprezisto Aivars Lembergs kontrolas depos la yaro 1988 kom urbestro la ekonomio di Ventspils per sua firmo Ventspils Nafta e la politiko di la urbo per sua politikala partiso Latvijai un Ventspilij (Por Latvia e Ventspils).
León, Nikaragua

**León** esas urbo en Nikaragua, chef-urbo di departmento samnoma. Segun statistiki dil yaro 2023, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 820,2 km². Ol esas chef-urbo dil samnoma departmento, e distas 90 km nord-weste de Managua.
Ernő Dohnányi

**Ernő Dohnányi** (n. ye la 27ma di julio 1877 til la 9ma di februaro 1960) esis Hungara kompozisto e muzikisto.
Polinezia

**Polinezia** (de la Greka vorti πολύς *polys*, "multa", ed νῆσος *nēsos*, "insulo") esas subregiono de Oceania, konsistanta ek plu kam 1000 insuli dispersata sur centrala e sudala Pacifiko. La habitanti di ca insuli nomizesas "Polineziani". Li havas multa traiti komuna, exemple kulturala praktiki, tradicionala kredaji e similesi en lia idiomi. Dum pasinta epoki, li developis konoco pri quale navigar longa disti tra l'oceano inkluzite dum la nokto, uzanta la poziciono di steli en la cielo por orientizar su. La maxim vasta lando che Polinezia esas Nova Zelando.
Larry King

**Lawrence Harvey Zeiger**, surnomizita **Larry King** (n. ye la 19ma di novembro 1933 til la 23ma di januaro 2021) esis Usana televiziono-prizentisto.
Sorbonne

**Sorbonne** esas historiala edifico che quartero *Quartier Latin* en Paris, Francia, qua gastigas, de 1253 til nun, l'Universitato di Paris, un ek la maxim anciena universitati de la mondo. L'universitato fondesis dal Franca teologo Robert de Sorbon, kapelestro di Louis la 9ma di Francia. Lua biblioteko organizis artikli segun alfabetala ordino di la tituli.

Dum la 16ma yarcento, l'universitato enduktesis en la lukti inter katoliki e protestanti e divenis "bastiono" di konservema katoliki, qui opozis la politiki pri toleremeso a la protestanti da Franciskus la 1ma di Francia.
Mike Lindell

**Michael James "Mike" Lindell** (n. ye la 28ma di junio 1961) esas Usana komercisto, politikal aktivisto e kreanto di konspiro-teorii.
1ma yarmilo

L**'unesma yarmilo** esis periodo di 1000 yari qua iris del yaro 1 til la yaro 1000. Dum ta epoko, mondala habitantaro kreskis lente: de cirkume 200 milion personi dum la yaro 1, til cirkume 300 milion personi dum la yaro 1000.

Che westal Eurazia (Europa e Proxim-Oriento) eventis transito del Antiqueso til Mezepoko. Dum l'1ma yarcento, Romana imperio atingis lua apogeo, e dum la sequanta yarcenti ol gradope dekadis. Samatempe, Kristanismo, naskinta dum l'unesma yarcento, gradope dissemis tra l'imperio. Ank eventis granda migrado di populi, veninta de nordal ed estal Europa vers Romana provinci.

Dum la duesma duimo dil yarmilo eventis la komenco di Mezepoko, l'expanso di Vikingi en westal Europa, e l'expanso di Bizancana imperio. Dum la 7ma yarcento, Islamo aparis en Arabia e rapide expansis tra westal e central Azia, la nordo di Afrika til atingar Iberia en 711.

En estal Azia, Buddhismo gradope expansis. En Chinia, la dinastio Han remplasis la dinastio Jin e pose remplasesis da la dinastio Tang.
Dinastio Song

La **dinastio Song** (Chiniane 宋朝; pinyin *Sòng cháo*) esis imperiala dinastio Chiniana, qua duris de 960 til 1279. Ol fondesis dal imperiestro Taizu de Song, pos ke lu uzurpis la trono de la dinastio Tarda Zhou, fininta l'epoko konocata kom "epoko di la kin dinastii e la 10 rejii".

La dinastio Song esis l'unesma en la historio qua uzis bankobilieti en tota la rejio, e l'unesma Chiniana dinastio qua kreis permananta mar-armeo. Ca dinastio ank uzis kanonopulvero unesmafoye. Dum ca dinastial epoko, kelk ek la maxim granda urbi de la mondo esis Chiniana, exemple Kaifeng (lore nomizita Bianjing, qua esis la chef-urbo dil rejio) e Hangzhou, lor ja havinta plu kam 1 milion habitanti, single.

En 1279, Kublai Khan vinkis la dinastio Song e konquestis lua teritorio, pos la batalio di Yamen, eventinta ye la 19ma di marto ca yaro.
Princeton, Nova-Jersey

**Princeton** esas urbo en la stato Nova-Jersey, Usa. Segun statistiki dil yaro 2019, ol havis  habitanti. Lua tota surfaco esas 47,69 km². Ol esas sideyo di la famoza Universitato di Princeton.
Pittsburgh

**Pittsburgh** esas chef-urbo di komtio Allegheny, stato Pensilvania, Usa. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis  habitanti, kontre  habitanti en 2010, esanta la 2ma maxim populoza urbo dil stato. Lua tota surfaco esas 151,12 km², equivalanta a 58,35 mi². Lua metropolala regiono havis plua kam 2,457 milion habitanti en 2020, esanta la 26ma maxim populoza metropolala areo di Usa.

Jacanta ube la riveri Allegheny e Monongahela kunfluas, ol surnomizesis "urbo di stalo" pro plu kam 300 fabrikerii qui uzas stalo, ed "urbo di ponti", pro lua 446 ponti. Ol koncentras importanta hospitali, exemple la medikala centro dil universitato di Pittsburgh (Angle: *University of Pittsburgh Medical Center*). Ol anke gastigas 68 universitati e fakultati. Ol anke esas centro por diversa agenterii publika, nome pri robotiko, ciberdefenso*, softwaro-injeniorarto, nukleara mar-armeo ed energiala teknologio.

## Geografio

La reliefo di Pittsburgh esas plana kun kelka kolini, jacanta sur tale nomizita "planajo Allegheny". Lua centrala quartero (*downtown*) situesas proxim la loko ube riveri Allegheny e Monongahela unionas por formacar rivero Ohio. Lua mezavalora altitudo esas 303 metri. Lua maxim basa punto jacas 212 metri e lua maxim alta punto jacas 413 metri super la marala nivelo.

La klimato dil urbo esas kontinentala humida, kun varma somero (*Dfa* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). an la limito kun klimato subtropikala humida (*Cfa*). La mezavalora temperaturo en julio (somero) esas 22,9°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en januaro (vintro) esas -1,8°C. De 1874 - kande komencis oficala registrago di temperaturi en la urbo - til nun, la minima temperaturo enrejistrita esis −30 °C, ye la 19ma di januaro 1994, kontre ke la maxima temperaturo enrejistrita esis 39°C, tri foyi - la maxim recenta ye la 16ma di julio 1988.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 1006 mm, e la maxim pluvoza monato esas julio, kun mezavalore 108 mm. Ordinare nivas de la fino di decembro til la komenco di marto. La maxim nivoza monati esas januaro (mezavalore 34 cm) e februaro (mezavalore 30 cm).

## Referi
Teorio pri sistemi

La **teorio pri sistemi** esas interfakala studio pri sistemi. Sua skopo esas studiar principli aplikebla ad omna tipo di sistemi, en omna inquesto-faki.

On povas definar ula sistemo kom grupo konsistanta ek parti koheriva ed interrelata, que povas esar homala o kreita dal homo. Omna sistemo limitizesas dal spaco e dal tempo, influesas da lua cirkumajo, definesas segun sua sktrukturo e skopo, ed expresesas segun sua formo di funcionado.

La fundamenti di la teorio pri sistemi esas:
* existas klara tendenco pri proximigo inter naturala cienci e sociala cienci
* ca proximigo semblas krear nova teorio pri sistemi

## Kelka konceptaji
* **entropio**: omna sistemo dekadas
* ***sintropio**** o **negativa entropio**: por ke ula sistemo duros existar, ol mustas stimular forci kontree l'entropio
* ***homeostazo****: esas la kapaceso di ula sistemo pri mantenar sua equilibro.
* ***heterostazo****: sempre ke ula sistemo dekadas, ol tendencas equilibrar su.
Bioinformatiko

Ordinare, on definas **bioinformatiko** kom l'uzo di komputerala teknologio e statistiko al administro ed analizo di biologiala datumaro. Ol esas fako interciencala qua developas e plubonigas metodi por konservar, rekuperar, organizar ed analizar biologiala datumaro.

Bioinformatiko uzas multa konoci del informatiko, matematiko ed injeniorarto por traktar biologiala datumaro. Komplexa mashini uzesas por traktar biologiala datumaro plu rapide. Datumari ed informatikala sistemi uzesas por konservar e organizar biologiala datumaro.

## Referi
Biomedicinal injeniorarto

**Biomedicinal injeniorarto** esas la rezulto dil uzo di tekniki e principi del injeniorarto a la medicino e biologio. Lua skopo esas krear teknologiala produkturi uzebla da medicino, exemple medikal equipuri, protezi, diagnozo-equipuri (exemple, qui permisas vidar l'interna organi de homala korpo sen kirurgio), edc, o mem anke helpar l'administrado di ula hospitalo. Ol unionas l'experienci del injeniorarto kun la bezoni de la medicino, por plubonigar l'atento a la saneso.

La kultivo di celulotisui, o mem la produktado di kelka medikamenti anke povas judikesar kom parto de la biomedicinal injeniorarto.
Aplikata fiziko

**Aplikata fiziko** esas termino generala, aplikata a la fako de la fiziko koncernata pri l'uzo di teknologii. La difero inter "fiziko pura" e "fiziko aplikata" esas sutila kombinuro di faktori, exemple la motivo dil inquesto, e la relato inter teknologio e cienco en ca specifika kazo. Ordinare, la difero inter "aplikata fiziko" ed injeniorarto esas ke l'intereso di aplikata fiziko ne esas inventar nova kozo o perfektigar ula kozo existanta, ma indikar quala fako de la fiziko mustas studiesar por solvar ula injeniorala problemo. La inquesto-procedi uzata en aplikata fiziko semblas l'uzata en aplikata matematiko.

L'intereso di fizikisti qui laboras kun aplikata fiziko povas ank esar la plubonigo di tekniki por developar ciencala inquesti. Exemple, la skopo di fizikisti qui laboras kun partikul-acelerili esas konstruktar plu bona acelerili qui permisos studiar teoriala fiziko plu bone.

Yen kelk exempli di inquesto-faki di aplikata fiziko: akustiko, biofiziko, bioteknologio, fluidodinamiko, optikala fibri, mikonduktori, biomedicinala fiziko, edc.
Bioteknologio

**Bioteknologio** esas vasta fako di biologio e koncernas irga teknologiala developo qua uzas vivanta organismi o biologiala sistemi por krear o modifikar produkturi, od industriala procedi. L'organismi vivanta uzata povas esar genetikale modifikita, o ne, e to esas la difero inter bioteknologio e genetikal injeniorarto. Segun l'Organizuro por Kunlaboro ed Ekonomiala Developo, **bioteknologio** esas «l'uzo di ciencala ed injeniorala principi por traktar materii organika o neorganika per biologiala sistemi, por produktar vari e servadi». Lua bazi esas l'injeniorarto, fiziko, kemio, biologio, medicino e veterinar-arto, e lua explori produktas efekti en farmacio, medicino, nutrivala teknologio, en la trakto di solida, liquida o gasoza rezidui, l'industrio e l'agrokultivo.

Exemplo pri bioteknologio esas la developo di biofueli* e di motori qui povas uzar li, exemple alkoholo obtenata de la fermentaco di sukrokano o maizo, e biodizelo* obtenata de lipidi de animali o planti.
Robert Butler Wilson, Jr.

**Robert Butler Wilson, Jr.** (n. ye la 16ma di mayo 1937) esas Usan ekonomikisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri ekonomiko en 2020 ensemble kun Paul Robert Milgrom.
Benelux

**Benelux** (Nederlandane: *Benelux Unie*; France: *Union Benelux*), akronimo ek la nomo di la tri landi en lia originala lingui (***Be'''lgique'' o ***Be**lgië'' o ***Be*'lgien*, ***Ne**derland* e ***Lux**embourg*), esas uniono ekonomial e politikal inter [[Belgia]], [[Nederlando]] e [[Luxemburgia]], qua fondesis per la kontrato Benelux.

Ica tri vicina rejii konstitucala jacas en westal [[Europa]], inter [[Francia]] e [[Germania]], ed unionis su pos la [[duesma mondomilito]] por krear ekonomial ento plu forta apud vicina landi multe plu granda.

La nomo Benelux nun ofte uzesas komune por vizar ica tri-landa grupo en la faki [[Geografio|geografiala]], [[Kulturo|kulturala]], [[Cinemo|cinematografala]], [[Ekonomiko|ekonomiala]], e.c.

Benelux kovras  km² e havas 29 milion habitanti.

== Oficala lingui e repartiso ==
La lingui [[Nederlandana linguo|*'Nederlandana**]] e [[Franca linguo|**Franca**]] esas la du oficala lingui di Benelux e lua institucuri.

De la 29 milion habitanti di Benelux:

* 81,7 % parolas la Nederlandana, t.e. 23,7 milion homi;
* 17 % parolas la Franca, t.e. 4,8 milion homi.

== Institucuri ==
Depos la kontrato dil Uniono Benelux di [[2008]], la institucuri di Benelux esas:

* **Generala Sekretarierio** qua esas la administrerio di Benelux e stacas en [[Bruxel]];
* **Ministrala Konsilio** qua esas la exekutanta institucuro e konsistas ek la ministri pri extera aferi di la tri stati e segunkaze altra ministri;
* **Beleluxana Konsilio** ek la direkteri dil temala komisioni di Benelux;
* **Konsultal Interparlamenta Konsilio** (anke nomita **Parlamento di Benelux**) ek parlamentani di la tri stati;
* **Judiciala Korto** qua solvas questioni sendita da la nacionala judiciisti, interpretas la Beneluxana legaro, e deliberas pri la interna administrala konstesti.

La kontrato kreis anke **Beneluxana Kontoro pri Intelektala Proprieto''' qua stacas en Den Haag.
Nika Melia

**Nikanor 'Nika' Melia** (n. ye la 21ma di decembro 1979) esis Gruziana politikisto. Il esas prezidanto di la partise "Unionita Nacionala Uniono" (Gruziane: ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა, *Ertiani Natsionaluri Modzraoba*) depos decembro 2020. Pro l'aresto di Nika Mela, lora chefministro di Gruzia Giorgi Gakharia mustis renuncar en februaro 2021.

Nika Melia esas membro di la parlamento di Gruzia depos la yaro 2016.
Giorgi Ugulava

**Giorgi Ugulava** (n. ye la 15ma di agosto 1975) esas Gruziana politikisto, ex-urbestro de Tbilisi. Il esis chefo dil partiso *Ertiani Natsionaluri Modzraoba* ("Unionita Nacionala Movado"), ed esis multe proxim politikale del ex-prezidanto Mikheil Saakashvili.
Hamani Diori

**Hamani Diori**, docisto e politikisto n. ye la 6ma di junio 1916 til la 23ma di aprilo 1989 esis prezidanto di Nijer de la 10ma di novembro 1960 til la 15ma di aprilo 1974.
Tinatin Bokuchava

**Tinatin 'Tina' Bokuchava** (n. ye la 29ma di mayo 1983) esas Gruziana politikistino. El esas membro di la partiso *Ertiani Natsionaluri Modzraoba* ("Unionita Nacionala Movado").

Tinatin Bokuchava esas Gruziana parlamentanino depos la yaro 2012.
Billy Connolly

**William** "**Billy**" **Connolly** (n. ye la 24ma di novembro 1942) esas Skota cinem-aktoro, muzikisto e komediisto. Ilu komencis lua muzikala kariero kom kantisto dum la yari 1960a en la bando *The Humblebums*.
Pandemio

**Pandemio** (de la Greka πανδημία, de παν, *pan*, "tota", e  δήμος, *demos*, "populo", signifikanta "tota populo") esas eventajo kande ula infektiva morbo afektas vasta areo e granda nombro di habitanti de la Tero. Ordinare, kande la dissemo di ula epidemio atingas plura kontinenti, on dicas ke ol divenis pandemio.
Frank Wedekind

**Frank Wedekind** (fakte **Benjamin Franklin Wedekind**; 1864 – 1918) esis Germana skriptisto, aktoro e skriptisto di teatro.

Li teatraji da Frank Wedekind esas kritikala kontra la socio di la Germana Imperio. Su max famoza verko esas la dramo *Frühlings Erwachen* (Veko di printempo) qua publikigesis en la yaro 1891, ma censuresis. Pro la teatrajo reprenzentesis por la unesma foyo erste an la yaro 1906 en Berlin.

Frank Wedekind studieskis yuro-cienco en München, ma ne finis la studio. Il anke laboros kom jurnalisto.

Frank Wedekind marijajis su kun la aktorino Tilly Newes. La paro habitis en München e havas la du filiino Pamela Wedekind e Kaddija Wedekind.