1970

La yaro **1970** (MCMLXX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Gregoriala kalendario. Ol esis la 970ma yaro di la duesma yarmilo, la 70ma yaro di la 20ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 1970a.

## Eventi
### [[Kosmo]]
* 11ma di februaro - Japonia lansas lua unesma artificala satelito, *Ohsumi*.
* 11ma di aprilo - Nefortunoza kosmonavo *[[Apollo 13]]* sendesas aden kosmo.
* 13ma di aprilo - Acidento di tanko di oxo obligas la halto di la misiono *Apollo 13*.
* 17ma di aprilo - *Apollo 13* retroflugas adsur Tero.
* 24ma di aprilo - Popul-Republiko Chinia lansas sua unesma artificala satelito.
* 20ma di septembro - Senkrua kosmoprobilo Sovietiana *Luna 16* venas en la Luno por kolektar roki.
* 21ma di septembro - Sovietiana kosmoprobilo *Luna 16* lansas su de la surfaco de la luno, por retrovoyajar a Tero kun specimeno di sulo.
* 12ma di decembro - Kosmosondilo *[[Uhuru]]* lansesas.
* 15ma di decembro - Kosmonavo *[[Venera 7]]* atingas la surfaco di Venuso.

### [[Europa]]
* 10ma di aprilo - Paul McCartney anuncas ke ilu livis la grupo *[[The Beatles]]*.

### [[Azia]]
* 4ma di januaro - Ter-tremo kun forteso 7.1 che skalo di Richter frapas Tonghai, provinco Yunnan, Popul-Republiko Chinia, e produktas adminime 15 mil morti.
* 10ma di marto - Milito di Vietnam: kapitano Ernest Medina akuzesas pri milito-krimino pro la masakro di My Lai.
* 15ma di marto til la 13ma di septembro - En Osaka, Japonia eventas l'universala expozo Expo'70.
* 28ma di marto - Ye 23:02 kloki, Ter-tremo kun forteso 7.2 che skalo di Richter frapas westala Turkia, e produktas 1086 morti e 1260 plusa homi vundita. Che urbo Gediz, plura mil homi perdas hemi. Gediz pose konstruktesos ye nova loko, 7 km fore del antea loko.
* 29ma di aprilo - Usa invadas Kambodja pro chasar *[[Vietkong]]i*. Intensa protesti kontre milito eventas en Usa.
* 12ma di septembro - Militanti de la Fronto Populala pri la Liberigo di Palestina (FPLP) explozas tri kidnapita avioni che dezerto di Jordania, di qui du kaptesis ye la 6ma di septembro ed 1 ye la 9ma di septembro. Nula gajo-homi mortigesas o vundesas.
* 22ma di septembro - Tunku Abdul Rahman renuncas kom chefministro di Malaizia.
* 12ma di novembro - Ciklono *Bhola* frapas Bangladesh e produktos til  morti.
* 1ma di decembro - Popul-Demokrata Republiko Yemen kreesas.

### [[Afrika]]
* 9ma di januaro - Interna milito di Nigeria: Owerri, chef-urbo di Biafra, kaptesas da Nigeriana trupi.
* 15ma di januaro - Interna milito di Nigeria: Biafra kapitulacas ed anexesas itere a Nigeria.
* 2ma di marto - Rhodezia deklaras su republiko, e ruptas kun Britaniana monarkio.
* [24ma di aprilo - [Gambia divenas republiko.
* 17ma di mayo - En Maroko, Thor Heyerdahl hisas segli di *Ra 2ma* pro voyajar tra Atlantiko.
* 6ma di julio - Interna milito finas en Nigeria. Pos 3-yara milito, Biafra vinkesas.
* 21ma di julio - En Egiptia, che Assuan, l'aquobarilo kompleteskas.
* 20ma di oktobro - Siad Barre deklaras ke Somalia esas socialista stato.

### [[Nord-Amerika]]
* 20ma di aprilo - Cancún fondesas en Mexikia.
* 4ma di mayo - Polico di Ohio, Usa, pafas kontre studenti dil universitato *Ken State*, qui protestis kontre milito di Vietnam. Quar studenti mortigesas.
* 9ma di mayo - Cirkume 100 mil personi protestas en Usa kontre la milito di Vietnam.
* 11ma di mayo - Violentoza tornado frapas Lubbock, Texas, e produktas 26 morti.
* 31ma di mayo - Mondala Kupo di Futbalo komencas en Mexikia. En la finala partio Brazilia vinkas, e recevas trofeo Jules Rimet.
* 17ma di oktobro - Sep dii pos ilua kapto, la kadavro di Kanadana politikisto Pierre Laporte trovesas.
* 18ma di novembro - Usana kemiisto Linus Pauling informas pri lua analizo, ke vitamino C preventas ed analgezias gripo.

### [[Sud-Amerika]]
* 1ma di februaro - En Arjentinia, du treni kolizionas proxim la staciono Benavídez, che la provinco Buenos Aires. L'acidento produktas 236 morti, esante la maxim mala ferovoyala acidento de la historio Arjentiniana.
* 22ma di februaro - Guyana divenas republiko.
* 4ma di mayo - En Arjentinia, prezidanto Juan Carlos Onganía signatas la "lego kontre terorismo", qua establisas mortopuniso por personi qui praktikus kidnapi, sedicii ed altra krimini.
* 31ma di mayo - Ter-tremo kun forteso 7,9 che skalo di Richter frapas la regiono Áncash en Peru, e produktas de  til  morti. Terglitado enterigas urbeto Yungay.
* 24ma di oktobro - Salvador Allende elektesas prezidanto di Chili.

### [[Oceania]]
* 4ma di junio - Tonga nedependanteskas de Unionita Rejio.
* 10ma di oktobro - Fidji nedependanteskas.

## Naski
* 8ma di januaro - Võ Thị Ánh Xuân, Vietnamana politikistino
* 12ma di januaro - Roman Kołtoń, Polona jurnalisto, prizentisto e komentisto pri sporto

* 12ma di januaro - Zack de la Rocha, Usana muzikisto, kantisto e kompozisto (Rage Against the Machine)
* 13ma di januaro - Marco Pantani, Italiana biciklisto (m. 2004)
* 14ma di januaro - Liesbeth Zegveld, Nederlandana advokatino e profesorino pri yuro
* 26ma di januaro - Bjarni Benediktsson, chefministro di Islando
* 3ma di februaro - Warwick Davis, Britanian aktoro
* 6ma di februaro - Radim Barchánek, Chekoslovakiana e Cheka hokeisto
* 14ma di februaro - Simon Pegg, Britanian aktoro
* 16ma di februaro - Kevin Allison, Usan aktoro, komediisto e skriptisto
* 5ma di marto - Milan Antoš, Chekoslovakiana e Cheka hokeisto
* 5ma di marto - Aleksandar Vučić, chefministro e prezidanto di Serbia
* 5ma di marto - John Frusciante, Usana muzikistulo (Red Hot Chili Peppers)
* 6ma di marto - Chris Broderick, Usana muzikisto (Megadeth)
* 15ma di marto - Vitali Abdulov, Rusian aktoro

* 18ma di marto - Queen Latifah, Usana kantistino
* 24ma di marto - Lara Flynn Boyle, Usan aktorino
* 26ma di marto - Siarhiey Skakun, Bielorusa tenisistulo
* 27ma di marto - Leila Pahlavi, princino di Iran (m. 2001)
* 31ma di marto - Alenka Bratušek, chefministrino di Slovenia
* 15ma di mayo - Frank de Boer, Nederlandana futbalisto
* 4ma di aprilo - Rafał Darżynkiewicz, Polona jurnalisto e komentisto pri sporto
* 8ma di aprilo - Andrej Plenković, chefministro di Kroatia
* 11ma di aprilo - Radek Bělohlav, Chekoslovakiana e Cheka hokeisto

* 18ma di aprilo - Saad Hariri, chefministro di Libano
* 19ma di aprilo - Kelly Holmes, Britanian atletino pri 800-metra e 1500-metra kurado
* 29ma di aprilo - Andre Agassi, Usana tenisistulo
* 29ma di aprilo - Uma Thurman, Usan aktorino
* 3ma di mayo - Def Rhymz, Surinamana-Nederlandana muzikisto (m. 2024)
* 4ma di mayo - Karla Homolka, Kanadana krimininto
* 8ma di mayo - Naomi Klein, Kanadana jurnalisto e politikal aktivisto
* 13ma di mayo - Igor Kochetkov, Rusa politikisto, jurnalisto ed aktivisto pri HBTI

* 16ma di mayo - Gabriela Sabatini, Arjentiniana tenisistino
* 18ma di mayo - Tina Fey, Usan aktorino
* 20ma di mayo - Ömürbek Babanov, Kirgiziana politikisto
* 20ma di mayo - Hengameh Ghaziani, Iranana cinem-aktorino
* 22ma di mayo - Naomi Campbell, Angla manekino ed aktorino
* 4ma di junio - Ekrem İmamoğlu, Turka politikisto
* 7ma di junio - Cafu, Braziliana futbalisto
* 11ma di junio – Dmitri Utkin, Rusian oficiro (m. 2023)
* 24ma di junio - David Fernández Ortiz, Hispana komediisto
* 17ma di julio - Gavin McInnes, Kanadana skriptisto e politikala komentisto
* 2ma di julio - Monie Love, Angla muzikistino
* 23ma di julio - Saulius Skvernelis, chefministro di Lituania
* 30ma di julio - Dean Edwards, Usan aktoro
* 8ma di agosto - Narges Abyar, Iranan aktorino, cinematografistino e cenaristino
* 13ma di agosto - Alan Shearer, Angla futbalisto
* 23ma di agosto - River Phoenix, Usana cinem-aktoro (m. 2003)

* 25ma di agosto - Claudia Schiffer, Germana manekino
* 31ma di agosto - Nikola Gruevski, chefministro di Norda Makedonia
* 1ma di septembro - Padma Lakshmi, Indian-Usan aktorino
* 4ma di septembro - Igor Cavalera, Braziliana muzikisto (Sepultura)
* 11ma di septembro - Fanny Cadeo, Italian aktorino
* 27ma di septembro - Nyamaagiyn Altanhuyag, Mongoliana boxisto
* 6ma di oktobro - Irina Gerasimyonok, Rusa sporta pafistino

* 8ma di oktobro - Matt Damon, Usan aktoro
* 12ma di oktobro - Miroslav Barus, Chekoslovakiana e Cheka hokeisto
* 22ma di oktobro - Paisi (Yurkov), episkopo di Rusa Ortodoxa Eklezio
* 27ma di oktobro - Svetlana Abramova, Rusa atletino pri saltado per stango
* 29ma di oktobro - Philip Cocu, Nederlandana futbalisto
* 7ma di novembro - Marc Rosset, Suisa tenisisto
* 7ma di novembro - Morgan Spurlock, Usana cinematografisto (m. 2024)
* 11ma di novembro - Adam Broomberg, Sudafrikan artisto, edukero e politikisto

* 27ma di novembro - Han Kang, Sud-Koreana skriptistino, Nobel-laureato
* 28ma di novembro - Édouard Philippe, chefministro di Francia
* 13ma di decembro - Võ Văn Thưởng, prezidanto di Vietnam
* 17ma di decembro - Lado Gurgenidze, chefministro di Gruzia
* 21ma di decembro - Bart de Wever, chefministro di Belgia
* 22ma di decembro - Ted Cruz, Usana politikisto
* Silvia Dimitrova, Bulgara piktistino

## Morti

* 5ma di januaro - Max Born, Germana fizikisto, Nobel-laureato en 1954 (n. 1882)
* 18ma di januaro - David O. McKay, prezidanto dil Eklezio di Iesu Kristo di Lasta-Dia Santi (n. 1873)
* 29ma di januaro - Lawren Harris, Kanadana piktisto (n. 1885)
* 2ma di februaro - Bertrand Russell, Angla filozofo e logikisto, Nobel-laureato pri paco (n. 1872)
* 16ma di februaro - Francis Peyton Rous, Usana biologiisto, Nobel-laureato (n. 1879)
* 17ma di februaro - Shmuel Yosef Agnon, Israelana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1887)
* 20ma di februaro - João Café Filho, prezidanto di Brazilia (n. 1889)
* 6ma di marto - Wlastimil Hofman, Polona piktisto (n. 1881)
* 8ma di marto - Otto Peltzer, German atleto (n. 1900)
* 28ma di marto - Jules Vignes, Franc anarkiista editero ed Idisto (n. 1884)

* 30ma di marto - Heinrich Brüning, kancelero di Germana (n. 1885)
* 16ma di aprilo - Richard Joseph Neutra, Usan arkitekto (n. 1892)
* 20ma di aprilo - Paul Celan, Rumana-Franca poeto en Germana linguo (n. 1920)
* 26ma di aprilo - Francisco Cunha Leal, chefministro di Portugal (n. 1888)
* 12ma di mayo - Nelly Sachs, Germana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1891)
* 13ma di mayo - William Dobell, Australiana piktisto (n. 1899)
* 1ma di junio - Pedro Eugenio Aramburu, ex-prezidanto di Arjentinia (n. 1903)
* 1ma di junio - Giuseppe Ungaretti, Italiana poeto (n. 1888)
* 5ma di junio - Vicente do Rego Monteiro, Braziliana piktisto (n. 1899)
* 9ma di junio - Rafael Ángel Calderón Guardia, prezidanto di Kosta Rika (n. 1900)
* 11ma di junio - Alexandr Kerenski, Rusa chefministro pos februaral revoluciono (n. 1881)
* 15ma di junio - Henri Queuille, chefministro di Francia (n. 1884)
* 15ma di junio - José de Almada Negreiros, Portugalana skriptisto (n. 1893)

* 21ma di junio - Lev Kassil, Rusa skriptisto (n. 1905)
* 21ma di junio - Sukarno, prezidanto di Indonezia (n. 1901)
* 26ma di junio - Leopoldo Marechal, Arjentiniana poeto e novelisto (n. 1900)
* 4ma di julio - Barnett Newman, Usana piktisto (n. 1905)
* 7ma di julio - Laura Knight, Britaniana piktisto (n. 1877)
* 10ma di julio - Bjarni Benediktsson, Islandana politikistulo, ex-chefministro (n. 1908)
* 10ma di julio - Félix Gaillard, chefministro di Francia (n. 1919)
* 13ma di julio - Arthur Charles Miller, Usana fotografo-filmifisto (n. 1895)
* 15ma di julio - José de Almada Negreiros, Portugalana piktisto e skriptisto (n. 1893)
* 15ma di julio - Eric Berne, Usana psikiatriisto (n. 1910)
* 27ma di julio - António de Oliveira Salazar, diktatoro di Portugal (n. 1889)
* 1ma di agosto - Otto Heinrich Warburg, Germana biologiisto, Nobel-laureato (n. 1883)
* 10ma di agosto - Alexander Gode, Germana linguisto, un ek la kreinti di Interlingua (n. 1906)
* 11ma di agosto - Otto Peltzer, German atleto (n. 1900)

* 1ma di septembro - François Mauriac, Franca skriptisto, Nobel-laureato (n. 1885)
* 18ma di septembro - Jimi Hendrix, Usana *rock*-muzikisto (n. 1942)
* 23ma di septembro - Veno Pilon, Sloveniana piktisto (n. 1896)
* 25ma di septembro - Erich Maria Remarque, Germana skriptisto (n. 1898)
* 28ma di septembro - Gamal Abdel Nasser, prezidanto di Egiptia (n. 1918)
* 28ma di septembro - John Dos Passos, Usana novelisto (n. 1896)
* 4ma di oktobro - Janis Joplin, Usana *blues*- e *rock*-kantistino (n. 1943)
* 10ma di oktobro - Édouard Daladier chefministro di Francia (n. 1884)
* 19ma di oktobro - Lázaro Cárdenas del Río, prezidanto di Mexikia (n. 1895)
* 6ma di novembro - Henri Jeanson, Franca jurnalisto (n. 1900)

* 9ma di novembro - Charles de Gaulle, Franca generalo e prezidanto (1959 til 1969) (n. 1890)
* 15ma di novembro - Boris Eder, Sovietiana gimnastikistulo e cirkal artisto (n. 1894)
* 15ma di novembro - Konstantinos Tsaldaris, chefministro di Grekia (n. 1884)
* 21ma di novembro - Chandrasekhara Venkata Raman, Indiana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1888)
* 23ma di novembro - Yusof bin Ishak, unesma prezidanto di Singapur (n. 1910)
* 25ma di novembro - Yukio Mishima, Japonian aktoro (n. 1925)
* Marcel Pesch, Franc Idisto (n. 1893)

## Nobel-premiiziti
* Fiziko: Hannes Alfvén, Louis Néel
* Kemio: Luis Federico Leloir
* Fiziologio o Medicino: Bernard Katz, Ulf von Euler, Julius Axelrod
* Literaturo: Alexandr Soljenicin
* Paco: Norman Borlaug
* Ekonomiko: Paul Samuelson

## Referi