ДзӀардзувкъатӀе

**ДзӀардзувкъатӀе**, **дзӀардзувкъой** е **дардзакъой** ( [дурдзукеби/дзурдзукеби], ) — IX—XVIII-ча бӀаьшерашка Ӏарбийи гуржийи йоазонашка белгал а йоахаш, юкъерча бӀаьшерашка лелаш хинна этноним. Дардзакъой ГӀалгӀайчен лоамара а ба, цига бахаш а хиннаб аьнна белгалбоах уж Ӏилманхоша. Кхыча тохкамхоша яхачох, дардзакъой гӀалгӀай а нохчий а дай хиннаб. 

## Этимологи
Гуржий товшхалгахьа «дзурдзукаш» яха термин каст-каста оаламашка-торамашка вувцача Кавкаса воӀ Дзурдзукаца (е Дзурдзукосаца) ювз.
. Цунца цхьана массехк Ӏилман гипотеза а я термин овла тохкийташ.

Байсаранаькъан Мурада Дзурдзук ДжӀарахьматаца (Джерахмат) вусташ хиннав — оаламашка дувцачох, ЖӀайрахой хьалхо хиннача сагаца. Цу эпонимий овлаш а дусташ («дзур», «джер»), уж гуржий «джари» яхачох доагӀа яхаш хиннав из — цун маӀан «бӀу» да цу меттала.

С. Джамирзаевс цу этнонима реконструкценна къаьстта лустам хета а баь, яздаьд: «Дзурдзукаш гуржий йоазонашка тӀемахой санна бувц, цудухьа цу деша хьалхара дакъа  яхача дешаца дусталуш да, тӀаккха шоллагӀдар —  яхачунца, «дукъ тӀара сур» хул из. Ший кхыча балха тӀа этноним  яхача нохчий тайпанца йийзай цо.

Куркъанаькъан Ӏаламбика «дзурдзукаш» е «дурзукаш» яха этноним  () яхача терминца ювз: наьртех долча гӀалгӀай оаламашка хьоахабу уж («Миха нана», «Миха ворхӀ воӀ» яхачаргахьа).

Фаьренгехьера малхбоалейовзанча волча А. Ж. Сен-Мартен яздаь хиннад: «Дзурдзук, Кавказоса къонгех эггара чӀоагӀагӀа цӀихеза хиннар, лоам чӀоже хьалваха хиннав, цун цӀерагӀа Дзурдзукети аьнна цӀи тиллай цох (хӀанз Мисджеги)».

## Тархьар

«Дзурдзукаш» (е «дурдзукаш») яха этноним тархьара каьхаташка  IX-ча бӀаьшера хьалхарча даькъе Ӏарбий географ хиннача Ибн аль-ФакъихӀа. Цунца цхьана цхьаболча авторашта хетачох, из этноним VII-ча бӀаьшера Эрмалой географе тӀа а хьоахаяьй века. XI-ча бӀаьшера дзурдзукаш Аль-Балазури яхача Ӏарбечо хьоахабаьб. Цу бӀаьшера дзурдзукаш гуржий тархьархой балхашка а язбаьб: Леонти Мровелеи, Джуаншереи, тӀехьагӀа XIII-гӀа бӀаьшу долалуча хана а хьоахабаьб. А. Ф. Гольдштейнс хьоахаду ди боаржабара духьа XII бӀаьшера ГӀалгӀайчен лоам гуржий Ӏочубаьхка хиннилга. Цул тӀехьагӀа гуржий йоазошка дзурдзукаши гӀлигӀвийи хоахабе болалу. Масала, Мровеле Ӏолистад дурдзукаши дидойи цхьана тӀом бе мишта бахабар, тӀаккха Джуаншера, цул хьалха хиннача Ӏарбаша мо, Кавказерча балтенашка чӀоагӀленаш йолга дийцад, царех цаӀ Дурзукетерча Парчуане я а яздаь. Из тӀеххьаръяр А. Н. Генкос ГӀалгӀай Мехка Эса чӀоже хила езаш я аьнна аьнна хиннад. Деррига техкача, гуржий тархьара Ӏилмангахьа из термин кхы а XVIII-ча бӀаьшерага кхаччалца хьоахаяьй. 

Н. Г. Волковас гуржий йоазонашта тӀа а товжаш «дзурдзукаш» яхача термино гӀалгӀай а нохчий а цхьана чулоацаш хиннаб аьнна лаьрхӀад, юкъера бӀаьшераш чаккхенгахьа гаргалостача хана «дзурдзукаш» яхача цӀера чулоацам хувца а бенна гӀалгӀай мара чулоацаш хиннаяц. Масала, Вахушти Багратиони аьлано ший «Гуржий паччахьалкхен Ӏолистараш» яхача балха тӀа «Дзурдзукети», «Кистети», «ГӀлигӀвети» яха лаьтташ хьоаха а деш уж таханарча ГӀалгӀайчен доазонца дувз. Б. А. Калоевс яхачох, кистийи дурдзукаши Ӏарамхини, Тийркеи атагӀенашка баьхаб. Роберт Хьюсенс ше «Ашхарацуйц» яхача кхоллама́ таржам деча хана дурдзукаш Эса чӀож йолалуча баьхача гӀалгӀай даьшца нийсбаьб, цига хиннай «Дурдзукий наӀараш» (е «Дурдзукети наӀараш»).

Леонти Мровеле яхачох, вай замал хьалха XI—III-ча бӀаьшерашка Дурдзуки яхар цаӀ дола лаьтта хиннад цхьан къаман нах а бахаш. Юкъерча бӀаьшерашкарча гуржий а Ӏарбий а йоазонаша а Дзурдзуки цхьа мохк болаш санна ювц. XII-ча бӀаьшерашка яздаьр малав цаховча балха тӀа Даькъастера къамаш дувцача хана Дурдзуке паччахьий а хьоахабеш да. 

Советий гуржий тархьархо хиннача Г. А. Меликишвиле Урмия яхача Ӏама юхе йола «Zurzukka» яха термин хьа а ийца цу лаьтташка вай замал хьалха II—I-ча эзаршерашка нахски элементаш хиннилга тӀачӀоагӀду, Кавказе гӀинбухехьа а малхбоалехьа а долча лаьтташка уж дӀахьабаха йиш йолга а юкъердаьккхадац цо.

## Белгалдаккхар

## Литература
* 
* 
* 

## ТӀатовжамаш
ОагӀат:Кавказа тархьар
ОагӀат:ГӀалгӀайчен тархьар
ОагӀат:Нохчийчен тархьар