Биологега йийхкача, лоадам бола элементаш

**Биологега йийхкача, лоадам бола элементаш** (, *биологега йийхкача, лоадам боацача элементашта* духьала) — дийнача дегӀамашта лерттӀа вахар Ӏалашдергдолаш эшаш йола химе элементаш.

Цу элементашта тайп-тайпарча белгалонашца классификацеш ю — дегӀагахьарча дукхалах, эшара боарамах, биологе белхах, къаьсттача кӀадашта мара йоацаш, е моллагӀчоа лаьрхӀа хиларах, иштта дӀахо. Сагеи кхыдолча дакхадийнатийи дегӀагахьарча дукхалах элементаш екъ:
* **макроэлементаштеи** (процента бӀоалагӀа доакъош, е кхы дукхагӀа);
* **микроэлементаштеи** (процента бӀаь эзарлагӀча доакъошкара эзарлагӀча доакъошка);
* **ультрамикроэлементаште** (процента эзар эзарлагӀа доакъош, е кхы а зӀамагӀа).

Цкъаза ультрамикроэлементаш микроэлементех хьакъестайиц.

## Макроэлементаш

Цу элементех дийнача дегӀамий соа латт. Воккха волча сага дегӀа чу иттех граммагара (хлор, цӀокъболат) иттех килограммага (кислород, углерод); вешта аьлча, макроэлементах лоархӀ дегӀа чу 0,1% мукъа дӀалоацаш йолча биоэлементех.

### Органика оттаю элементы
Оагилга доккагӀа дола дакъа 4 элементах латт (указано их содержание в теле человека):
* Кислород — 65 %;
* Углерод — 18 %;
* Водород — 10 %;
* Азот — 3 %.

Цу макроэлементех **органика оттаю элементаш** оал () или макронутриентами (). Царех дукхагӀча даькъе латт белок, махьараш, углеводаш, нуклеина цӀалхаш, иштта кхыйола органикай хӀамаш. Цкъаза уж элементаш *CHNO* яхача акронима чу вӀашагӀъетт, Менделеева улга чу уж язъярах оттаяь йолча.

### Кхыйола макроэлементаш
КӀалха кхыйола макрожлементаши цар дегӀа чу дӀалоца дакъеи Ӏохьоахадаьд.
* Кальций — 1,7 %
* НӀаницӀи — 1,25 %
* Калий — 0,25 %
* Саьнгал — 0,3 %
* Натрий — 0,2 %
* Хлор — 0,2 %
* ЦӀокъболат — 0,05 %

## Микроэлементаш
«***Микроэлементаш***» яха термин яьржай лорий, биологе, юртбоахама Ӏилман литаратуре XX бӀаьшарен юкъе. Иштта, агрономаша кхетадаь хиннад макроэлементаш йийхьара чу кхоачам болаш дале а (NPK яха кхоъ — азот, нӀаницӀи, калий), баьцовгӀа лерттӀа хьахилар хилац цунца.

Микроэлементаш — сага дегӀа чу 0,001—0,00001 % миссел дола дакъа дӀалоаца элементаш я, е вешта аьлча, дегӀах 0,1 процентал кӀезигагӀа йола элементаш. ДегӀа вахар Ӏалашдарах микроэлементаш кхаь даькъе екъа йиш я: хиланза яргйоаца микроэлементаш, бехкамца хиланза яргйоаца микроэлементаш, дохьаж доалла е дика техка йоаца микроэлементаше.

### Хиланза яргйоаца микроэлементаш
Вахара хиланза яргйоацаш йола микроэлементаш йоал дегӀа чу даим йола а йолаш, вахар Ӏалашдеш ший къаьстта болх дӀахьош йолча элементах. Хиланза яргйоаца микроэлементаш даарцеи хицеи хьакхоач дегӀа́. Царех да (алапатах):

* Аьшк (Fe)
* Ванадий (V)
* Иод (I)
* Кобальт (Co)
* Литий (Li)
* Моакхаз (Si)
* Никель (Ni)
* Марганец (Mn)
* Молибден (Mo)
* Мышьяк (As)
* Селен (Se)
* Фтор (F)
* Хром (Cr)
* Цинк (Zn)
* ЦӀаста (Cu)

### Бехкамца хиланза яргйоаца микроэлементаш
Бехкамца хиланза яргйоаца бола элементаш оал вахар Ӏалашдеш цар лоадам боккха хилар хӀанз а дӀачӀоагӀдеш мара латташ йоацача микроэлементех . Царех да (алапатах):

* Бор (B)
* Бром (Br)
* Даш (Pb)
* Кадмий (Cd)
* Стронций (Sr)
* Титан (Ti)

## Хьажа иштта
* Оагилга химе лоаттам
* Рекомендуемая суточная норма потребления
* Хувца йиш йоаца кхачан хӀамаш
* Биофортификация
* Микронутриентий вӀаший бувзам

## Белгалдаккхар
;Комментареш

;Хьасташ

## Литература
* Ultratrace minerals. Authors: Nielsen, Forrest H. USDA, ARS Source: Modern nutrition in health and disease / editors, Maurice E. Shils … et al.. Baltimore: Williams & Wilkins, c 1999., p. 283—303. Issue Date: 1999.
* 
* 

ОагӀат:Фармакологи
*
ОагӀат:ХӀамаш хувцаялар
ОагӀат:Химе элементий листам
ОагӀат:Кхачан хӀамаш
ОагӀат:Диетологи