Тийрка область

**Ти́йрка о́бласть** () — 1860—1920 шерашка хинна Россе импере административни цхьоале.

Административни юкъ — Буро.

## Географи
Тийрка областо дӀалоацаш хинна лаьтташ малхбузехьара малхбоалехьа  хигара ГӀойхига кхаччалца хиннад, тӀаккха гӀинбухехьара зӀилбухехьа Тийркагара Керттерча Кавказа довкъага кхаччалца хиннад.

## Тархьар
Тийрка область Россе импере административни-лаьттан дакъа долаш 1860-ча шера вӀашагӀъеллай император волча  амарах. Цунна урхалдарах йола положени 1862-ча шера дӀачӀоагӀъяьй. Областа юкъе бархӀ округ хиннай: Орган округ, ГӀалгӀай округ, Ичкере округ, ГӀаьбартий округ, ГӀумкий округ, Лоамен округ, ХӀирий округ, Нохчий округ.

1866-ча шера лайчилла бетта 29-ча дийнахьа Маздак пхье Ставропола губернех хьакъоаста а яь Тийрка областах дӀатехай.

1867 шера оагӀой бетта 9-ча дийнахьа ГӀизлар пхье уезда даькъаца Ставропола губернех хьакъоаста а яь Тийрка областах хьатехай.

1868 шера Ставропола губернех хьакъоаста а яь Тийрка областах хьатехай Георгиевск. 1869-ча шера ГӀумкийи Лоамени округаш вӀашагӀ а теха цхьа Хасой-Юрта округ хьаяьй.

1870 шера Тийрка областе юха а административни хувцамаш даьд. ХӀирийи ГӀалгӀайи округаш вӀашагӀ а теха цхьа Бурон округ хьаяьй. Еррига округаш участкех йийкъай. 7 округ хьаяьй: Орган, Ведана, Бурон, Георгиевска, Шолжа-ГӀалий, ГӀизлара, Хасой-Юрта. 1874 шера Тийрка областах Пятигорск хьатехай. 1874 шера Георгиевска округа цӀи хийцай «Пятигорска округ» аьнна.

Областа урхале хьайийлай 1871-ча шера наджгоанцхой бетта 1-ча дийнахьа (григоре ханоргах — 13 дийнахьа), Урхалдеча сенато амар даьд 1869-ча шера оагӀой бетта 30-ча дийнахьа (григоре ханоргах — 1870 шера наджгоанцхой бетта 11-ча дийнахьа). ДӀахо, Урхалдеча сенато 1886 шера тушола бетта 21-ча дийнахьа (григоре ханоргах — бекарга бетта 2 дийнахьа) даьча амарах область хийцай, хӀаьта кӀимарса бетта 1-ча дийнахьа (григоре ханоргах — 13 дийнахьа)  дӀаеннай.

1882 шера Пятигорска округ шин округах йийкъай — Пятигорскеи Нальчикеи округех.

1888 шера  дӀадаьккхад, Тийрка область кхаь отделах йийкъай — ГӀизлареи, Пятигорскии, Шолжеи, иштта йиъ округахи: Нальчикеи, Бурони, Шолжа-ГӀалийи, Хасой-Юртеи. Тийрка областа керте лаьттаб областа хьакими Тийрка гӀазкхий бӀун наказной атамани, бӀорахой даькъе губернатора бокъо а йолаш.

1899-ча шера Маздака отдел хьаяьй Тийрка областа юкъе.

1905-ча шера Шолжа отдел, гӀазкхийи гӀалгӀайи бахаш бола, цхьан ха-юкъа аьнна йийкъай Шолжа округахи Наьсарен округахи, 1909 шера Шолжа отдел официально Ӏойийкъай.

1915-ча шера (областа майда — 64,07 вёрст² (72,337 км²) хиннай, бахархой — 1,233 млн хиннаб) Пятигорски Кисловодски, пхьен юкъара урхалдара гӀулакхий даькъе, ТӀема министерства доалара хьа а яьха Чухьарча гӀулакхий министерства доалахьа яьхай.

1920-ча шера тушола бетта Тийрка область дӀаяьккхай.

1921-ча шера наджгоанцхой бетта 20 дийнахьа Тийрка область хиннача доазон тӀа Лоамарой АССР а, Тийрка губерни а хьаяьй. Кхыча хоамах 1921-ча шера бекарга бетта 7-ча дийнахьа ВЦИК чӀоагӀамах Лоаман АССР юкъеяха йоацаш йиссача Тийрка областа отделех: Пятигорскеи, Маздакеи, Кизляреи отделех — Тийрка область хьаяь хиннай Георгиевск пхье юкъ йолаш. ТӀехьагӀа, Тийрка область хувца а хувцаш Тийрка губерни хьаяьй, шийна юкъе 5 округ лоацаш (Пятигорскеи, Георгиевскеи, Маздакеи, Кизляреи, Святокрестовскии). Губерне гӀайнаш хиннад Ставропола губернецеи, ГӀалмакхой автономе областацеи, ГӀаьбартий областацеи, Лоамани Селийи республикашцеи. Юххьанца юкъ Георгиевск хиннай, тов беттагара денз — Пятигорск.

Лоамарой АССР юххьанца лоаттаме хиннай 8 округ а (Малкхарой, Дугарой, ГӀалгӀай, ГӀаьбартий, Къарший, ХӀирий, Нохчий), 2 автономни пхье а — Бурои Шолжа-ГӀалеи. 1922 шера Дугарой округ ХӀирий округах дӀатехай. ТӀехьагӀо Лоаман АССР юкъера хьаяьннай автономни округаш (цул тӀехьагӀа шоайх автономни областаш хьа а хулаш): ГӀаьбартий округ (1921 шера тов бетта 1-ча дийнахьа), Къарший округ (1922 шера наджгоанцхой бетта 12-ча дийнахьа), Малкхарой оаруг (1922 шера наджгоанцхой бетта 16-ча дийнахьа), Нохчий округ (1922 шера лайчилла бетта 30-ча дийнахьа).

1922 шера чаккхенгара денз 1924 шерага кхаччалца Лоамарой АССР автономни республика хиннай шин округах латташ — ХӀирийи ГӀалгӀайи.

1924 шера кӀимарса бетта 7-ча дийнахьа Лоамарой АССР дӀаяьккхай.

1924 шера Тийрка губернехи Ставропола губернехи округаш хьа а яь, Даькъастерча йиста́ юкъеяхьай уж, Тана-тӀарча-Ростове юкъ а йолаш.

Хьалха хиннача Тийрка областа доазонгахьа хинна, лакхе хьоахаяь йолча, гӀинбухен-кавказа республикел совгӀа, хӀанзарча хана Тийрка областа хиннача лаьттий дакъа Ставропола йиста а, Селий мехка а юкъедод.

## Административни екъаялар
1899 шера областа юкъе 8 округ йоагӀар:

1905 шера денз **Тийрка область** 4 отделах екъалуш хилар: Пятигорска, Маздака, ГӀизлара, Шолжа, 6 округах а: Бурон, Хасой-Юрта, Нальчика, Шолжа-ГӀалий]], Ведана, Наьсарен. Тийрка гӀазкхий бӀун лаьтта 4 сура округах декъалуш хиннад — Волгски, Лоаман-Маздака, Шолжа-Бурон, ГӀизлара-Довкъий, из лаьтта 2 009 047 га гаргга доккха хиннад. Акхарех хьахиннад из лаьтта: а) бӀун тӀехьален лаьттехи, б) станиций юкъарча ардехи в) бӀухой эйдажах болча эпсараштеи гӀулакхчештеи пенсенна когаметта тийнача лаьттехи.

## Ӏаьдала маьженаш
; Областа хьакимаш

; Губернатораш

; Вице-губернатор

; Областа хьакимий гӀончаш

## Бахархой
1897 шера хинна къамай лоаттам меттага гӀолла:

1913-ча шера великороссашии малороссаши областа бахархоех 43 % бар.

## Дездараш
Россе имперен Тийрка областа герб дӀачӀоагӀдаьд 1873 шера тушола бетта 15-ча дийнахьа — *«Ӏаьржача турса тӀа дото  аьрдача оагӀорахьа дӀайийхка хӀама я, цунна тӀехьашкахьа Императора штандарт я дошоча гемакха тӀа. Турса лакхе шира паччахьа тадж тулл, хӀаьта гонахьа Александровски лентаца вӀашагӀдийхка дола нажа гӀайнаш да»*.

Терская область МВД Бенке.jpg|Областа официальный герб (, 1880)
Терская область изд.Сукачова.jpg|Областа официальни доаца герб (Сукачова изд., 1878)
Coat of Arms of Terek oblast (Russian empire).png|Областа герба хӀанзара сурт (2000-гӀа шераш)


## Белгалдаккхар

## Литература
* 
* 
* 
* 
* 

## ТӀатовжамаш
* 
* 
* 

ОагӀат:Тийрка область
ОагӀат:Россе имперен областаш
ОагӀат:Хьахиннад 1860 шера Эрсече
ОагӀат:1860 шера хьаяь административни цхьоаленаш
ОагӀат:1920 шера дӀаяьха административни цхьоаленаш