Дола-Коа

**Дола-Коа** (, ) — ГӀалгӀай Мехка МагӀалбика шахьар улла юрт.

«*[[Юрта хьисапе моттиг]] Дола-Коа*» яха муниципальни кхоллам хул цох шийна юкъе цаӀ мара йоаца пхьа а йолаш.

## ЦӀераш
ГӀалгӀай меттала юрт *Дола-Коа* яхаш я, цкъаза Долакоа аьнна язъю из. Нохчий меттала *Доьлака* яхаш я юрта, йисте ба́хача гӀалгӀаша а цудухьа *До́лка́* оал цох. 

Эрсий меттала юрт *Пседах* яхаш я. Из цӀи гӀаьбартий меттала *Псыдахэ* яхача деша тӀара йоагӀа, хӀаьта из дош ше «хоза хий» яхаш маӀан долаш да.

## Тархьар
Юрт йилла́лга лоархӀ 1820-ча шера ЗӀамигача ГӀаьбартехьен лаьтта тӀа. Цигарча Бековичи-Черкасские яхаш болча аьлашкара ахчах хьаийцад из лаьтта, цул тӀехьагӀа, 1860-ча шерашка наьсархой шахьарах лоархӀаш хиннад эрсаша уж лаьтташ. 

1865-ча шера хиннача хьалах Дола-Коа бахараш Тийркал дехьара хьалбаьхка нохчий ба а яхаш, черсий аьлашта ясакх телаш ба яхаш хиннаб.

1867-ча шера ГӀалгӀай тӀема округе Долакоара да́къа () вӀашагӀъеллай.

Н. Г. Волковас дӀаязбаьча нохчий оаламгахь дувцачох, хьалха укх лаьтташка бахаш черсий хиннаб,  яха юрташ Ӏо а яхка́ дӀакхелхаб уж. Дола-Коан йисте хӀанз а латташ гӀаьбартий кашамаш да. ЙӀаьхача заманна Дола-Коа хила езача метте лакха  хиннай, Шамала хана говра тӀа вагӀаш чакхвоалалуш хиннаяц ер моттиг. Ха-зама мел йода Нохчашкахьара хьал а ухаш эбаргаш ба́ха хувша болабеннаб укхаза. Иштта Оарштхой—Фарта ба́хаш хиннача пешхоех цхьа эбарг а венав укхаза хьал. Цул совгӀа Дола-Коа хайшаб Ӏалларой, гуной, билтой, энгеной, курчалой, кортой, шарой тайпий нах. Цул тӀехьагӀа Органой баьхкаб укхаза хьал, цхьа ха яьлча  Мундара-Юрта дӀабахаб уж — хӀанзарча ЧӀулга-Юрта)*.

1840-гӀа шераш долалуча хана Дола-Коарбараш раьза боацашше паччахьа Ӏаьдало гаьна доацаш гӀалгӀай Ӏохувшабаьб — цар [[Къаским]] йиллай.

1926-ча шера юрт [[ГӀалгӀай автономе область|ГӀалгӀай автономе областа]] [[Ачалкхен округ]]а [[центр|юкъ]] а хиннай, цунца хьана Дола-Ковна сельсовета юкъ а хиннай Дола-Коал совгӀа иштта 1920—1921-ча шерашка дийхка́ *Восточный Советский*, *Дохолбер*, *Западный Советский*, *Мазаевский* яха [[хутор|отараш]] а чулоацаш. Юрта цу хана латташ 344 боахами (325 ахархойи, 19 ахархой боацарийи) вахаш 1802 саги (884 маӀеи, 918 кхали).

1944-ча шерага кхаччалца юрт [[Дола-Ковна шахьар]]а административни юкъ йолаш хиннай [[Нохч-ГӀалгӀай АССР]]е. [[ГӀалгӀайи нохчийи мехках бахар|ГӀалгӀайи нохчийи мехках а баьха́]] Нохч-ГӀалгӀай АССР йохаяьчул тӀехьагӀа эрсий меттала *Пседах* хинначара *Аланское* аьнна цӀи тиллай цох. Нохч-ГӀалгӀай АССР 1957-ча шера меттаоттаяьчул тӀехьагӀа юрта цӀи меттаоттаяьй.

Дола-Коана йисте 2004-ча шера [[Берса-Юрт|Берса́-Пхьера]] [[Террористический акт в Беслане|№1 йола ишкол хьаяьккха́ча террористий]] [[лагерь|туп]] хиннай.

== Бахархой ==



Бахархой айххал я  саг/км².

; Къамашцара лоаттам
СССРеи Эрсечени хьисап деш нах дӀаязбарах юрта къамий лоаттам хувцабалар:



; Юрта дахача къамий лоаттам хувцабалара тархьар
1874-ча шера хиннача хьалах берригаш хӀана бац аллал юрта баьхараш нохчий хиннаб (1192 саг, 231 цӀенош).

Советий хана [[Перепись населения СССР (1926)| 1926-ча шера хьисап деш нах дӀаязбаьчох]] Дола-Коа дукхагӀча даькъе нохчий бахаш йола юрт санна хьоахаяьй.

Цунца цхьана, хӀанзарча Эрсечен хьалхарча [[Всероссийская перепись населения (2002)|хьисап деш нах дӀаязбаьчох]] хинна хьал юхамаччахьа да — юрта бахараш дукхагӀча даькъе гӀалгӀай хиннаб. Цхьабакъда моттигерча администрацен официальни хоамо хьаяхачох юрта бахараш дукхагӀча даькъе нохчий хиннаб — из хиннад 2010-ча шерара хьисап деш нах дӀаязбаьчох хоам кепатеха арабаккхалехь.

== Инфраструктура ==
* Берий беш № 8 «Чебурашка» — Карла Маркса урам, 40а цӀ..
* № 7 йола юкъера юкъара дешар тела ишкол — Нурадилова урам, 35.
*  № 25 йола юкъера юкъара дешар тела ишкол — Школьни урам, 19а цӀ..
* Фельдшерий-акушерий пункт, кастта цох лерттӀа даькъ тӀара дарбанче хьаергйолаш я.
* Товшхала цӀеноши, царна чу йола библиотекеи.

== ЦӀихеза юртахой ==
* [[Пешхоев, Саид-Селим Саламбекович|Пешхой Саламбика Сайд-Салам]] — контрразведчик, ФСБ инарал-майор.
* [[Энгиноев, Дуда Эдиевич|Энгиноев Эде Дуда]] — разведчик, Сийлен ордена визза кавалер.

== [[Тайп]]аш ==
* [[Аллерой (тайп)|Ӏалларой]];
* [[Гендаргеной]];
* [[Гордалой]];
* [[Пешхой (тайп)|Пешхой]];
* [[Чартой]];
* [[Чинхой|ЧӀинхой]];
* [[Энгеной (тайп)|Энгеной]] и др,.

== Галерей ==
<gallery class="center">
Мемориальный комплекс в Пседахе.jpg|Дола-Коара дагалоацама комплекс
Мемориальная доска в Пседахе.jpg|Дола-Коара дагалоацама улг
Пседахцы погибшие при исполнении служебного долга.jpg|Россе Ӏаьдала гӀулакх кхоачашдеш байна юртахой
</gallery>

== Белгалдаккхар ==


== ТӀатовжамаш ==
* *Проект «Этно-Кавказ»'': Население Ингушетии

ОагӀат:ГӀалгӀайчен юрташ
ОагӀат:ГӀалгӀай юрташ
ОагӀат:МагӀалбика шахьара нах баха моттигаш
ОагӀат:МагӀалбика шахьара муниципальни кхолламаш